Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 0 1129 2190233 2189558 2026-05-05T20:49:08Z Arko 540 Bolenn vreizhek 2190233 wikitext text/x-wiki [[Restr:Curnonsky chez Mélanie M Asselin.jpg|thumb|371x371px|Ar barnour war ar c'heginañ [[Curnonsky]] e preti [[Mélanie Rouat]] e [[Rieg]], dirak ur pladad [[rigadell]] gant ur werennad [[muskadig]]<ref>[https://www.retronews.fr/journal/paris-soir/6-octobre-1929/131/99139/5?from=%2Fsearch%23allTerms%3Dvin%26phrase%3DM%25C3%25A9lanie%2520Rouat%2520%26exact%3Dtrue%26sort%3Dscore%26publishedBounds%3Dfrom%26indexedBounds%3Dfrom%26slop%3D55%26advancedUi%3Dtrue%26page%3D1%26searchIn%3Dall%26total%3D13&index=3 Pennad-skrid ''"Gastronomie et Tourisme, A travers la Bretagne avec quatre cordons bleus."''], Paris-soir, 6 a viz Here 1929, p. 5/6, lennet d'an 29 a viz Du 2025.</ref>. Mélanie a ra war-dro an istr. Al legistri ne seblantont ket bezañ gant dienn. <small>Livadur gant Maurice Asselin, 1933, [[Mirdi Sant-Brieg]]<ref>{{Liamm web |titl=Maurice Asselin - Dans le domaine public en 2019 |url=http://aventdudomainepublic.org/Maurice-Asselin |site=aventdudomainepublic.org |lennet d'an=2023-04-11}}</ref></small>.]] '''Keginerezh Breizh''' zo enni kalz meuzioù tennet eus henvoazioù keginañ [[Breizh]] kozh pe nevesoc'h, aozet gant produioù eus an [[arvor]] hag an [[argoad]] pe digaset eus ar bed. Un [[Sevenadur ar bobl|arz poblek]] eo koulz hag un [[hevlezouriezh]] adijinet gant keginerien veur. Ar [[krampouezh|c'hamprouezh]], an [[istr]], ar [[kig-ha-farz|c'hig-ha-farz]], ar [[kaletez gant silzig|galetezenn gant silzig]], ar [[kouign-amann|gouign-amann]], ar [[Petit-Beurre]], ar [[Chistr Breizh|chistr]] hag ar [[Muskadig]] zo e-touez ar meuzioù ha diedoù arouezelañ. [[Ti-krampouezh|Tier-krampouezh]] a vez graet eus ar pretioù ma c'haller debriñ krampouezh eus Breizh. Kavet e vezont stank e Breizh hag en estrenvro. == Ar meuzioù pennañ == === Kigoù === Setu meuzioù ha boued dibar eus Breizh graet gant ur seurt kig hepken : * [[boued-hoc'h]] : <br> - Gwechall e veze debret boued-hoc'h alies awalc'h. War ar maez e veze debret gwadegennoù ha silzig gant ar familhoù pa veze [[Fest an hoc'h]], da lavaret eo pa veze lazhet ar pemoc'h.<br> - [[Joskenn]] a gaver c'hoazh e ti kigerien [[Bro-Dreger]] (un hanter eus penn ur pemoc'h holenet, bervet ha rostet), debret e veze tomm da adlein pe yen da adverenn gant patatez krign gant ar gouerien. Ober a reer [[chotenn ha joskenn|chotenn]] anezhi er [[Bro-Vigoudenn|Vro Vigoudenn]], ha debret e veze da vare [[Meurlarjez]] eno, gant bara dous. E Breiz-Uhel e vez(e) debret ''museau'' yen gant gwinêgrenn.<br> - [[Galetez gant silzig]] zo ur silzigenn rollet en ur galetezenn, a-wechoù gant sezv pe getchup. Brudet eo ar meuz-se e [[Breizh-Uhel]], aes da zebriñ er-maez dindan ar meud, hag aes da gavout er stalioù, er marc'hadoù, er gouelioù pe c'hoazh er stadoù (en ardro ar [[Roazhon Park]] da skouer)<br> - Meuzioù all gant kig-moc'h : [[anduilh giz ar Gemene]] ha giz [[Gougleiz (bro)|Gougleiz]], [[kig-sall]], [[fourmaj-kig]] ([[fourmaj-rous eus Breizh|fourmaj-rous]], pastez [[Hénaff]], fourmaj-kig Roazhon da skouer), [[silzig]] (re v[[Molenez]], re b[[Plouilio]]...), [[rilhetez]], [[gwadegenn (kegin)|gwadegenn]] Roazhon, [[lard sul]] Naoned, morzhed-hoc'h Montroulez, ''gogue d'Ancenis'', [[anduilhennig]] [[Kemperle]], ''casse'' Roazhon, ''porché'' [[Dol]]... * [[kig-bevin]] ha [[kig leue]] : [[spilhenn Kastellbriant]], brudet eo marc'had al loened-korn [[Kastellbriant]] (foar Béré); * [[kig-yar]] : [[ruilhad Sevigneg]] gant kig [[klujar-Spagn|skilyar]], ur meuz eus [[Gwitreg]] ; ar [[frigousse]] eus [[Bro-Roazhon]] gant kig-yar ha chistr. Gouennoù yer lec'hel zo evel [[yar goukoug Roazhon]], [[yar zu Gentieg]], [[Gwaz (evn)|gwaz]] [[Sulial]] hag all ; * kig-houad : Houad giz Naoned ; * [[kig-oan]] : brudet eo kig-oan palud [[Bae Menez-Mikael-ar-Mor]]<ref>E Breizh ha Normandi en em astenn Bae Menez-Mikael-ar-Mor.</ref> (un [[AOK]] gant Bro-C'hall hag un [[Anvadur orin gwarezet|AOG]] gant Europa en deus), * kig-lapin : ar [[bardatte]], kaol farset gant lapin pe gad, ur meuz eus kouerien [[Bro-Naoned]]. Setu meuzioù fardet gant meur a gig : * ar [[kig-ha-farz|c'hig-ha-farz]] eus [[Bro-Leon]] gant [[farz]] du pe wenn, lipig, kig-moc'h, kig-bevin, kig-sall, kaol, karotez, pour, irvin, * [[krampouezh]] sall pe [[kaletez|galetez]] gant morzhed-hoc'h, silzig, anduilh, larjounezioù, kig-yar pe [[chorizo]]... * ar [[podad]], ur meuz hengounel e Breizh evel en Europa. Podadoù liesseurt a zo e Breizh en hec'h-unan, gant kig-moc'h alies ha legumajoù goañv (kaol, karotez, irvin...), a-wechoù gant kig-bevin, sili-mor, legestr hag all. Ar podad giz Kemper, ar podad giz Roazhon, ar podad giz An Elven, podad Molenez gant bezin, podad Enez Sun... a zo e-touez ar re vrudetañ. <Gallery mode="packed" > Andouille de Guéméné.jpg|[[Anduilh giz ar Gemene]]. Agneau de prés salés du Mont Saint-Michel.jpg|Kig oan palud AOG [[Bae Menez-Mikael-ar-Mor]]. Chateaubriand of March Farms Nature-Fed Veal (4202805472).jpg|Spilhenn vevin [[kastellbriant (kig)|kastellbriant]] gant legumajoù munut. Kig ha farz du léon.jpg|[[Kig-ha-farz]] Bro-Leon. Galette saucisse 2.JPG|[[Galetez gant silzig]]. </gallery> : Labelioù europat :<br> [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) gant : [[Yer Ankiniz]], [[Yer Gentieg]], [[Yer Breizh]], [[Fourmaj-rous eus Breizh]],<br> [[Restr:Protected-designation-origin-logo-en.png|30px]] [[Anvadur orin gwarezet]] (AOG) gant : kig-oan palud Bae Menez-Mikael-ar-Mor. === Boued mor === Paot eo ar boued mor a gaver war aodoù Breizh : [[pesked]], [[kresteneged]], [[blotviled]] ha plant zoken (bezin, salikorn...). Holen a vez produet abaoe an Hemamzer. Abaoe ar Grennamzer e ya ar bigi pelloc'h evit pesketa. Brudet eo ar re a yae betek an [[Douar-Nevez]] betek an XX{{vet}} kantved evit [[moru]]eta. Hiliennoù ha [[temz-boued|temzoù-boued]] zo bet ijinet gant Bretoned evit ar boued-mor : [[amann gwenn]], [[kari Gosse]]... Ar godailh a vez graet eus al lodenn eus ar pesked, kregin ha kresteneged lezet d'ar vartoloded gant ar mestraouer. Ar peurrest, boued mor fresk, a vez gwerzhet er stalioù pe er marc'hadoù. Ul lodenn all eus ar pesketadennoù a vez treuzfurmet e boestoù-mir pe "meuzioù fardet" gant embregerezhioù boued. ==== Pesked ==== Pesked a bep seurt a vez da vaez aodoù Breizh pe er stêrioù : [[sardin]], [[brizhilli]], [[draeneg]]ed, [[moru]] (ur skouer meuz : moru mod Sant-Maloù), [[Moulleg (pesk)|moulleg]], [[sili]] (keusteurenn silienn-vor), [[boultouz]]ed (boultouz mod Arvorig), [[beked]] (beked gant amann gwenn)... Boued kerañ Breizh eo ar [[stlaoñ]], pesked vihan lipous ha dibaotet eus al [[Liger]] hag ar [[Gwilen]]. Pretioù zo war ribl al Liger a servij c'hoazh, gwech an amzer, stlaoñ poazhet pe fritet. Meuzioù gant meur a besk : ar [[kaoteriad|gaoteriad]] eus [[Kerne-Izel]], soubenn ar pesked... <Gallery mode="packed" heights="110px"> Cotriade.jpg|[[Kaoteriad]]. Maquereaux au vin blanc.jpg|Brizhilli en ur plad. Purple_asparagus_in_Beurre_blanc_sauce.jpg|Asperjez gant [[amann gwenn]], un hilienn ijinet gant [[Clémence Lefeuvre]]. Kari Gosse 8Y4A5085.jpg|Ijinet e voe [[kari Gosse]] gant an Aotrou Gosse, un apotiker eus [[An Oriant]] en XIX{{vet}} kantved. Teufelsfisch 1111.JPG|Ur [[boultouz]] en ur stal-besked. </gallery> ==== Kresteneged, blotviled ha pesked-kregin ==== * [[blotvil]]ed ha [[kregin]] a-leizh : ** [[istr]] plat ha don, produet e pep lec'h war aodoù Breizh. Brudet eo istr [[Kankaven]] e Bro-Sant-Maloù, re [[Bêlon]] e Bro-Gerne ha re "Prat-ar-Coum" e [[Lanniliz]] (Bro-Leon). ** [[Krogenn-Sant-Jakez|kregin-Sant-Jakez]] e pep lec'h ivez. Brudet eo re [[bae Sant-Brieg]]. ** [[meskl]], produet e pep lec'h ivez. Meskl-park bae Menez-Mikael-ar-Mor a voe ar produ kentañ eus ar mor da vezañ roet dezhañ un [[anvadur orin gwarezet]] (AOG) e 2006. Brudet eo ivez meskl-park [[Pennestin]]. ** [[bigorn]], [[petonk]], [[pilorenn|pilored]], [[kokez]], [[Solenoidea|kontelleged]], [[ourmel]], [[kilhog-mor|kilheien-mor]]... * [[kresteneg]]ed a zo ivez er arvor pe er mor : [[krank]]ed, [[legestr|ligistri]], [[grilh-mor|grilhed-mor]], [[morgevnid]], [[grilh-traezh|grilhed-traezh]] lesanvet "dimezelled [[Loktudi]]", [[chevr]]... * [[stivell]]ed, * [[teureuged]]. Gallout a reont bezañ diskouezhet en ur [[pladennad boued-mor|bladennad boued-mor]], er pretioù pe er gêr. Meuz heverk all : kregin-Sant-Jakez mod Naoned. <gallery mode="packed"> Huîtres de la Côte d'Émeraude (Bretagne).jpg|O tebriñ [[istr]] e [[Kankaven]], dirak ar parkoù istr. Belon_oysters_at_Belon_river,_France.jpg|Istr Bêlon ha [[muskadig]], war ribl ar stêr [[Bêlon]] (Kerne). Huitres Cancale.jpg|[[Ostrea edulis|Istr plat]] Kankaven. Moules marinières 02.jpg|[[Meskl]] ar martolod (gant chalotez ha gwin gwenn). </gallery> <gallery mode="packed"> Früchte des Meeres, 2011 (01).jpg|Ur bladennad boued-mor doubl. Crustacés Côte d'Émeraude (Bretagne).jpg|Kresteneged en ur stal e Bro-Sant-Maloù. Shrimps at market in Valencia.jpg|Grilhed-traezh pe "dimezelled Loktudi". Coquille Saint-Jacques à la crème.jpg|[[Krogenn-Sant-Jakez]] gant dienn. </gallery> En [[hevlezouriezh c'hall]], an dro-lavar ''"à l'armoricaine"'' a zo heñvel ouzh hini ''"à l'américaine"'' e galleg. Ober a ra an div dave d'an [[hilienn amerikan]] implijet evit keginañ ligistri, stivelled, boltouz... Ar boaz eo da gomz eus [[legestr mod Arvorig]] pa eo ul [[legestr]] breton (''Homarus gammarus'') a zo keginet, hag eus legestr mod Amerika pa eo ul legestr amerikan (''Homarus americanus''). <Gallery mode="packed" > Homard à l'américaine.jpg|[[Legestr mod Arvorig]]. Caissargues Resto Le XV Calamars et pommes de terre sautées.jpg|Stivell mod Arvorig hag avaloù-douar frinket gant kignen ha [[perisilh]]. Noix de Saint-Jacques aux poireaux et gingembre.JPG|[[Kregin-Sant-Jakez]] war deuzadell bour gant jinjebr. Bulots 03.jpg|[[Kilhog-mor|Kilheien-mor]] gant [[maionez]]. </gallery> :Labelioù europat :<br> [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] Lec'h orin gwarezet (LOG) gant : Kregin-Sant-Jakez eus Aodoù-an-Arvor,<br> [[Restr:Protected-designation-origin-logo-en.png|30px]] Anvadur orin gwarezet (AOG) gant : Meskl-park bae Menez-Mikael-ar-Mor. === Legumaj, edeier ha frouezh === [[Restr:Grandes Heures d'Anne de Bretagne - Ble de turquie.jpg|thumb|upright=0.5|[[Gwinizh-du]], [[Eureier binvidik kenañ Anna Vreizh|Eureier veur]] Anna Vreizh, XVI{{vet}} kantved.]] [[Legumaj]], [[frouezh]] hag [[ed]]eier a bep seurt a vez gounezet ha keginet e Breizh. Setu seurtadoù hengounel ha/pe krouet e Breizh : * legumaj ha traoù heñvelek : [[aval-douar|avaloù-douar]] ([[charlotte (avaloù-douar)|Charlotte]], Amandine, Apollo, Dolwen...), [[artichaod]] Camus (bervet pe poazhet ouzh ar vurezh, ha debret gant gwinêgrenn pe dienn-fresk), [[gwarelig Naoned]], [[chalotez]], [[ognon]] ([[ognon Rosko|ognon roz]] [[Rosko]] da skouer), fav munut ([[koko Pempoull]]...), [[kaol]], [[kaol-fleur]], [[kaol-pome]] (kaol [[An Oriant]] da skouer), [[kignen]], [[piz-bihan]], [[kistin]] [[Bro Redon]], [[pour]], [[irvin]], [[karotez]] (Chantenay), [[beler]] (Enez Gerveur), [[per-douar]] mouk Roazhon... [[Soubenn]] al legumaj a zo ur meuz klasel. Ar ''[[bardatte]]'' a zo ur meuz kaol farset hengounel eus Naoned. * frouezh : [[aval]]où ([[renetez Arvorig]], Teint Frais, renetez gris an Oriant...), [[per]], [[kerez]] ([[kignez]]...), [[sivi]] (gounezet e [[Plougastell]] ha [[Bro-Naoned]] dreist-holl), [[tomatez]], [[sukrin]] ("petit-gris" Roazhon), [[mouar]], [[lus du]]... * gant [[gwinizh]], [[gwinizh-du]], [[kerc'h]] ha [[segal]] e c'haller ober [[bleud]], ha gantañ [[bara]]. Gwechall e veze aozet meuzioù kozh ganto, mesket gant laezh alies : yodoù ([[yod kerc'h]]) ha soubennoù (ar [[brignen]], [[miton Roazhon]]...). Ar [[Joniged]] a yae da Vreizh-Veur da werzhañ ognon Bro-Leon gwechall : Bro-Gembre, Kerne-Veur, Bro-Saoz, Bro-Skos, an inizi Angl-ha-Norman. : Labelioù europat :<br> [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] Lec'h orin gwarezet (LOG) gant Gwarelig Naoned, Bleud gwiniz-du Breizh,<br> [[Restr:Protected-designation-origin-logo-en.png|30px]] Anvadur orin gwarezet (AOG) gant : Ognon Rosko, Koko Pempoul. <gallery mode="packed" heights="110px" > The story of Sioni Winiwns (12118569366).jpg|[[Joniged]] o fiseliñ ognon e [[Porthmadog]] e [[Bro-Gembre]] e 1958. Coco de paimpol1.jpg|[[Koko Pempoull]], klor ha greun. Au marché - mâche.JPG|[[Gwarelig Naoned]]. </gallery> <gallery mode="packed" heights="110px" > Fabrication de la bouillie d'avoine (yod kerc'h) - étape 6.jpg|[[Yod kerc'h]] mesket gant ar vazh-yod. Cooked artichoke heart.jpg|Foñs artichaod poazhet. Cross section of Reinette d'Armorique (Bretagne), National Fruit Collection (acc. 1948-203).jpg|Anavezet eo an avaloù [[renetez Arvorig]] abaoe ar Grennamzer <small>''Dastumad Broadel ar Frouezh'' ar Rouantelezh-Unanet</small>. Festival de Cornouaille 2015 - Quais en fête 01.JPG|[[Sivi]] [[Plougastell]] a oa krouet er [[bloavezhioù 1750]]. </gallery> === Krampouezh === E [[Breizh-Izel]], [[krampouezh]] [[ed-du]] zo sall ha krampouezh [[gwinizh]] zo dous. E [[Breizh-Uhel]] ez eus kaoz eus [[kaletez]], ur seurt all eus krampouezh ed-du gant un toaz disheñvel. War ur [[pillig|billig]] pe en ur [[paelon|baelon]] e vezont poazhet. A bep seurt traoù a c'haller lakaat e-barzh. An [[ti-krampouezh|tier-krampouezh]] a zo pretioù breton lec'h ma vez servijet krampouezh sall ha dous, anavezet int evel un arouez eus keginerezh Breizh. Ar grampouezhenn glaselañ eo an "tri zra", ur vi, morzhed-hoc'h ha keuz e-barzh. "Bleud ed-du Breizh" a zo ul [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) gantañ abaoe 2010. <gallery mode="packed"> Galette à la farine de blé noir de Bretagne.jpg|Ur plac'h o ledañ an toaz war ar [[pillig|billig]] gant ur rozell,<br><small>bl^ioù 1900</small>. 0 Crêperie An Diskuiz à Quimper.JPG|Ti-krampouezh "An Diskuizh" e Kemper. Galette de sarrasin.jpg|Ur galetezenn [[ed-du]] "an Argoad" (vi, kebell-touseg, saladenn c'hlas). Sarrasin La harpe Cl 2 J Weber.jpg|Greun ha bleud ed-du Breizh ha boued graet gantañ : krampouezh, bier ha mel. </gallery> [[Restr:Gros sel gris et fleur de sel.jpg|thumb|kleiz|140px|Holen bras ha flour-holen.]] === An danvezioù all === * [[holen]]-mor eus [[Paludoù-holen Gwenrann|Bro-Wenrann]]. [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] Ul label europat [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) en deus abaoe 2012. * [[gwinêgr]] chistr pe win, * [[bezhin]] ha [[salikorn]]. Pretioù ha stalioù zo a ginnig bremañ bezhin da zebriñ evel legumaj, holen dre vezhin, amann dre vezhin, bouilhoñs dre vezhin == Gwastilli ha sukrerezh == * [[krampouezh]] gwinizh gant sukr, koñfitur, [[salidou]] (un toaz karamel gant amann sall eus [[Gourenez Kiberen]]), chokolad teuz pe kalz traoù all, * kouignoù ar Vro Vigouden, ur seurt pancake, * [[farz]]où : farz breset, [[farz buan]], [[farz forn]], farz-pod, farz prunev, farz avaloù, farz rezin, * gwestell awenet gant ar re kemeret gant ar vartoloded war vor gwechall : ar [[gwastell giz Naoned|wastell giz Naoned]] un adstumm eus ar [[gwastell-amann|wastell-amann]] krouet e 1820 hag adlañset adalek 1910 gant ar [[LU (gwispiderezh)|wispiderezh LU]], hag ar [[gwastell giz Breizh|wastell giz Breizh]] krouet er bloavezhioù 1860 en [[an Oriant|Oriant]]. Prunaoz, abrikez pe suraval a veze lakaet e-barzh evit stourm a-enep ar [[skorbut]]. * gwastilli all : [[kouign-amann]] eus [[Douarnenez]], [[parlementin Roazhon]], [[gwitregad]] eus [[Gwitreg]]. <gallery mode="packed" > Crèpe bretonne au caramel au beurre salé.jpg|Ur grampouezhenn gant [[karamel gant amann sall]]. Kouign amann 01.jpg|Ur [[Kouign-amann|gouign-amann]]. Gâteau breton 8Y4A5039.jpg|Ur [[Gwastell giz Breizh|wastell giz Breizh]]. Gâteau nantais 02.jpg|Un tamm [[gwastell giz Naoned]] Far-breton.jpg|[[Farz forn]] dre brunaoz. </gallery> * [[krakilin]] [[Sant-Maloù]], kouignoù skaotet * bara briochet : ar [[gochtial]] eus [[Sant-Armael]] ; ar [[fouas Naoned|fouas]] eus [[an Hae-Foazer]] ; kouignoù an Ened, debret e Kerne Izel da vare [[Meurlarjez]]. * [[bignez]], da skouer re [[Treger|Dreger]], * [[gwispid]] a-leizh : ar [[krampouezh dantelez|c'hrampouezh dentelez]] lañset gant [[Katell Gornig]] e [[Kemper]] adalek 1886, ar [[Petit-Beurre]] krouet gant [[Louis Lefèvre-Utile]] e [[Naoned]] e 1886, ar [[galetez (gwispid)|galetez]] krouet e [[Pont-Aven]] e 1890 (ha war o lec'h galetez Sant-Mikael eus [[Bro-Raez]] krouet e 1905, galetez ar Vro Vigoudenn, galetez [[Fouenant]], gwispiderezh Filet Bleu e [[Sant-Evarzeg]], gwispiderezh [[Lokournan]]...), ar [[paled (gwispidenn)|paledoù]] amann rik krouet e Pont-Aven e 1920 (brudet eo ar merkoù [[Traou Mad]] ha Roudor), ar [[Biscuiterie Nantaise|BN]] krouet e Naoned e 1932... <gallery mode="packed" > Petit Beurre LU.JPG|Ur [[Petit-Beurre]] [[LU (gwispiderezh)|LU]]. ChocoBN.jpeg|Choco [[Biscuiterie nantaise|BN]]. Galette bretonne 01.jpg|[[galetez (gwispid)|Galetez]] amann rik. Palet breton 01.jpg|[[Paled (gwispidenn)|Paledoù]]. </gallery> * [[mel]], [[kaotigell]] ha [[koñfitur]], * madigoù, sunigoù ha chokoladennoù : [[karamel gant amann sall]]<ref>Brud a gemeras a drugarez d'ar pastezer Henri Le Roux eus Kiberen.</ref> e stumm madigoù, sunigoù ("Niniche" [[Kiberen]] hag [[Ar Baol]]) pe dienn (salidou), [[lima Naoned]], [[toaz-frouezh]], [[Françoise de Foix#Boued|Françoise de Foix]], [[rigolette]]... * [[skornenn]]où. <gallery mode="packed" > Caramels au beurre salé - La Mère Poulard.jpg|Ur voestad karamelennoù gant amann sall. Magasin de niniches de Quiberon à Belle-Île-en-Mer.jpg|Ur stal "niniches" er [[Ar Gerveur|Gerveur]]. Crème de Salidou (caramel au beurre salé).jpg|Podad salidou. Berlingot-bonbon.jpg|Limaioù. </gallery> Produioù chokolad a vez graet gant stalioù hag embregerezhioù zo. [[Grain de Sail]], e [[Montroulez]], a zegas e chokolad gant daou lestr-karg-dre-lien evit izelaat e louc'h karbon. Emañ o sevel un trede lestr hag a vo douger-endalc'herioù dre lien brasañ ar bed<ref>{{Liamm web |langue=fr |titl=''Grain de Sail : le plus gros voilier porte-conteneur au monde annoncé pour 2027'' |url=https://www.lineaires.com/les-produits/grain-de-sail-le-plus-gros-voilier-porte-conteneur-au-monde-annonce-pour-2027 |aozer=Thibaut Le Moal |lec'hienn=Linéaires |deiziad=24-10-2024 |lennet d'an=04-08-2025}}</ref>{{,}}<ref>{{Liamm web |langue=fr |titl=''Grain de Sail III : plus grand, plus innovant''|url=https://www.meretmarine.com/fr/construction-navale/grain-de-sail-iii-plus-grand-plus-innovant |aozer=Gaël Cogne |lec'hienn=Mer et Marine |deiziad=28-01-2025 |lennetd'an=04-08-2025}}</ref>. == Boued-laezh == [[Restr:Curé nantais.JPG|thumb|[[Curé nantais]], keuz brudetañ Breizh.]] Laezh-ribod a zo un evaj a veze graet war ar maez pa veze fardet [[amann]] gwechall. Debret e veze [[patatez]] gantañ, pe [[krampouezh]] [[gwinizh-du]]. Graet e veze ivez laezh-tev, pe gwell, ur seurt yaourt. Hiziv e vez produet laezh ha [[laezhaj]]où en un doare artizanel pe industriel : [[amann]] (sall atav), [[yaourt]]où, [[dienn]] (pe koaven), laezh-ribod, [[keuz (boued)|keuzioù]] evel [[Curé nantais]], keuzioù ar stroll Olga (Merzer ha Petit Breton paouezet e 2024, ar c'heuz gavr [[Petit Billy]]), keuzioù ar merk Paysan Breton (keuz baset da ledañ Madame Loïk, [[camembert]] Kergall, [[emmental]], [[brie (keuz)|brie]] Label Ruz), [[toma]] (hini [[Rewiz]], [[Karaez]], [[Gevrezeg]]...), crémet nantais, Menez Hom, rocher nantais, machecoulais, gourmelin, Gweltaz-Lambrizig, chandamour eus [[Ankiniz]], Ti Pavez, Trappe de Timadeuc... Ur c'heuz a oa fardet gant menec'h [[Abati ar Joa]] e [[Kempenieg]] met ne reont ket ken. == An diedoù == === Diedoù hep alkool === [[Restr:Breizh Cola in Japan ! Du Breizh Cola au Japon.jpg|thumb|[[Breizh Cola]] gwerzhet e [[Yokohama]] e Japan]] * [[dour]] : [[dour melar]] ([[Plancoët]]), [[dour andon]] (Sainte-Alix e [[Plangoed]], Menez Are, ar merk Cristalline (15 andon he deus, en o zouez andon Isabelle e [[Sant-Wazeg]], andon Eleonore hag andon Sainte-Aude e [[Gwenred]]), * [[chug-frouezh|chugoù-frouezh]] a bep seurt, * [[siros]]où evel an [[Nantillais]], * [[limonadez]], * diedoù "kola" : [[Breizh Cola]], [[Brasserie de Bretagne|Britt Cola]] ha Beuk Cola, * glec'hiadennoù, * [[kafe]] a vez krazet e Breizh ivez. === Diedoù alkoolek === [[Restr:Muscadet Cru Communal.jpg|thumb|upright=1.15|Muskadig seim kentañ.]] [[Restr:CidreBret.jpg|thumb|upright=1.15|Ur volennad sistr.]] [[Chistr Breizh|Chistr]]-aval a oa an evaj boas e tost Breizh a-bezh en XIX{{vet}} hag en XX{{vet}} kantved, koulz er maezioù hag er c'hêrioù. Sistr Bro-Gerne AOK ha sistr Traoñ ar Renk eo ar re vrudetañ. Ar gwini a vez gounezet e Breizh abaoe ar V{{vet}} kantved da nebeutañ <small>(''sellout ouzh ar pennad [[Gwiniegi Breizh]] evit gouzout muioc'h'')</small>. Produet e vez hiziv [[gwin]] [[gwin gwenn|gwenn]], [[gwin ruz|ruz]], [[gwin roz|roz]] pe [[gwin bouilh|bouilh]]. Gwinoù [[Gwiniegoù traoñienn al Liger#Gwiniegoù Bro-Naoned|Bro-Naoned]] eo ar re vrudetañ, hag ar re nemeto aotreet da vezañ kenwerzhelet. En o zouez eo ar [[Muskadig]] an hini brudetañ, hag ivez ar [[gros-plant a vro-Naoned]], gwinoù gwenn sec'h anezho. Gwinoù eus [[gouennad]]où all zo ivez e Bro-Naoned : [[Cabernet]], Gamay, Merlot, Pinot Noir, [[Grolleau]], [[Sauvignon]], [[Berligou]] (ur ouennad eus amzer [[Duged Breizh]])... Nevez zo eo bet plantet gwini e lec'hioù all evel Traoñ ar Renk, [[Kemper]] ha [[Mor Bihan Gwened]]. An diedoù alkoolek all : * [[sistr per]], da skouer chistr pêr [[Klegereg]] graet gant per Boreign<ref>[https://actu.fr/bretagne/cleguerec_56041/bretagne-cette-commune-est-la-capitable-du-chistr-per-cidre-de-poire_62951479.html Bretagne : cette commune est la capitable du chistr per (cidre de poire)] gant Pontivy Journal, 25 a viz Gouere 2025, gwelet d'an 8 a viz eurzh 2026.</ref> * [[bier]], breserezhioù zo e Breizh abaoe ar XVII{{vet}} kantved<ref> ''Deux siècles de Bières en Bretagne'' gant Philippe Bonnet, Vincent Courtin ha Yoran Delacour, embannet gant [[Yoran Embanner]], 2007, p. 17, gwelet d'ar 16/01/2025.</ref>, * [[lambig]] pe gwin-ardant ([[Fine de Bretagne|Lambig fin Breizh]] da skouer, un [[Anvadur Orin Kontrollet|AOK]] zo gantañ), * [[avaleg]], a zo lambig ha chistr mesket (un AOK zo gantañ), * [[chouchenn]] pe chufere, ur seurt [[mez]], * [[wiski]]où : Warenghem ha Distillerie des Menhirs a zo ar strilherezhioù brudetañ. Label europat :<br> [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) gant : Sistr Breizh (2000), Wiski Breizh (2015). ''Sellet ouzh ar pennadoù [[Chistr Breizh]], [[Bier Breizh]] ha [[Wiski Breizh]].'' === Kokteloù === Ar [[godinette]], ijinet evit gouel "La Gallésie en fête" e [[Mousterfil]] gant [[Simone Morand]] e 1977, a vez graet gant sivi Plougastell, sukr, lambig, muskadig ha likor kastrilhez-du. Evel ar punch hag ar sangria eo ur [[koktel|c'hoktel]] "stroll", graet pa vez kalz kouvidi pe evit ur gouel pe ur festival. Kokteloù "hinienel" a zo ivez : * [[kir]] Breizh, gant likor kastrilhez-du ha chistr * kir Gwaled, gant likor kastrilhez-du ha Muskadig * ar c'hir keltiek : likor kastrilhez-du, muskadig ha chouchenn An [[Nantillais]] a zo ur merk sirosoù eus Naoned implijet evit fardañ kalz kokteloù hep alkool pe gant alkool. Dasprenet eo bet an embregerezh e 2025 gant ar winieg Drouard eus [[Kastell-Tepaod]], ur produer muskadig ha gwinoù all. == Al listri hag ar c'hinkladurezh taol == <gallery mode="packed" > 108 Musée du Léon.jpg|Ur gastelodennig, tasoù hag ur plad eus [[Lanniliz]], XVIII{{vet}} ha XIX{{vet}} kantved, <small>mirdi Bro-Leon e Lesneven.</small> HR Quimper faience - Vizcaya Museum and Gardens - Miami, Florida - DSC08432.jpg|Asied, paotr e wiskamant hengounel e [[feilhañserezh Kemper]], <small>mirdi Vizcaya, [[Miami]], [[Florida]]</small>. HR Quimper faience - Vizcaya Museum and Gardens - Miami, Florida - DSC08431.jpg|Asied, plac'h he gwiskamant hengounel e feilhañserezh Kemper, <small>mirdi Vizcaya, Miami, Florida.</small> Odetta1.JPG|alt=Pichet en grès, manufacture HB, marque « Odetta » (vers 1930), localisation inconnue.|Picher e krag, merk « Odetta » (e-tro 1930), <small>michererezh [[Henriot Quimper|Henriot Kemper]]</small>. Henriot E Laget.jpg|Soubenneg Henriot, deroù an XX{{vet}} kantved, <small>michererezh Henriot Kemper</small>. </gallery> <gallery caption="Asiedoù, mirdi [[Feilhañserezh Kemper]] :" mode="packed"> Quimper 58 Faïence Assiette à décor broderie vers 1920.JPG|Kinkladur doare broderezh, e-tro 1920. Quimper 61 Faïence Assiette à décor scène bretonne Villot.JPG|Arvest breizhat. Quimper07.jpg|Kinkladur gant laboused (e-tro 1920). Quimper 69 Faïence Assiette décor aux serpents inspirée d'un dessin de Yan Dargent maufacture HB.JPG|Kinkladur gant naered, diwar un dresadenn gant [[Yan' Dargent]]. </gallery> E familh ar prierezh eo ar [[poderezh]] hag ar [[feilhañserezh]] a gaver ar muiañ e Breizh. Sevel a ra ar poderezh artizanel d'ar Grennamzer. Diorren a ra un industriezh al listri e feilhañs adalek an XIX{{vet}} kantved a-drugarez da deknikoù gwellaet ha d'an touristerezh. E stalioù-labour an embregerezhioù eo ijinet ur "stil breton" gant arzourien vrudet pe dianav evit kinklañ an asiedoù, ar bolennoù, ar picheroù hag all. === Ar poderezh artizanel === Er su da Vreizh eo bet oberiant ar poderezh e Bro-Redon e-pad-pell. Gouzout a oarer e oa graet podoù er barrez anvet Ar Boderezh (bremañ e [[Sant-Yann-ar-Wern]]) abaoe an XI{{vet}} kantved, ha priajoù abaoe ar XV{{vet}} kantved. Ar podoù hag ar priajoù graet eno, asambles gant ar re produet e [[Malañseg]] (Bro-Gwened) hag [[Erbigneg]] (Bro-Naoned), o daou e Bro-Redon ivez, o deus pourvezet Kreizteiz Breizh a-bezh betek kreiz an XX{{vet}} kantved. Traezhoù a bep seurt a voe produet : evit tommañ ar [[soubenn]]où, lakaat al laezh, poazhañ ar [[keusteurenn|c'heusteurennoù]], grilhañ ar c'histin...<ref>{{fr}}[https://www.potiane.fr/PBCPPlayer.asp?ID=2234916 Les potières de Saint Jean] war lec'hienn www.potiane.fr, gwelet d'an 8 a viz C'hwevrer 2026.</ref> Kinklet eo bet lod anezho gant arzourien evel [[Mathurin Méheut]] (1941) hag [[Yvonne Jean-Haffen]]. En eil lodenn eus an XX{{vet}} kantved e voe kendalc'het d'ober priajoù dindan an anv "Saint-Jean-de-Bretagne" gant ur feilhañserezh krouet e-pad an Eil Brezel-bed, betek ar bloavezhioù 1980<ref name="Danilo">Denis Danilo ha Stéphane Batigne, ''Poterie traditionnelle de Bretagne Sud'', Stéphane Batigne Éditeur, 2022</ref>. Hiziv ez eus ur greizenn arz hag istor ar prierezh e Sant-Yann-ar-Wern anvet "Le Patiau", enni ur stal-labour feilhañs, ur mirdi hag ul lec'h diskouez. En norzh da Vreizh e voe produet podoù ha listri ivez e kêriadenn [[Ar Boderezh]] (bremañ e [[Lambal]]), hag e Bro-Leon ([[Lanniliz]] ha [[Plouvien]]) en XIX{{vet}} kantved ha betek deroù an XX{{vet}} kantved. === Ar feilhañserezh === [[Restr:064 Assiettes décor breton.jpg|thumb|160px|Asiedoù e feilhañs gant "kinkladur breton".]] [[Restr:Bols bretons féminins, Île aux Moines, Morbihan, France.jpg||thumb|kleiz|160px|Bolennoù breton gant anvioù-bihan a bep seurt, Feilhañserezh Pornizh.]] Feilhañserezh a voe e [[Naoned]] kerkent ha 1647, hag e [[Roazhon]] etre 1748 ha 1844. Met al listri e [[feilhañs Kemper]] eo ar re a zo deuet da vezañ ar re vrudetañ. Abaoe ar XVII{{vet}} kantved e vez produet feilhañs e kêr-benn [[Bro-Gerne]], da skouer [[HB Kemper]] diazezet e 1690, pe Dumaine savet e 1791 ha deuet da vezañ Henriot e 1891, an div vichererezh vrudetañ. Menegomp ivez feilhañserezh "Saint-Jean-de-Bretagne" etre ar bloavezhioù 1940 hag ar bloavezhioù 1980 e Sant-Yann-ar-Wern, ha feilhañserezh [[Pornizh]] krouet e 1947 gant ur produadur industrieloc'h. Gant feilhañserezh Kemper eo e voe skignet ar stil klinkus breizhat avat, gant tresoù bleunioù, arvestoù maezioù, tudennoù e gwiskamant hengounel (paotr, plac'h, kouplad). Ganti e voe graet traezoù e krag ivez etre 1917 ha 1970, er stil [[Arz Nevez]], dindan ar merk "Odetta" (diwar anv ar stêr [[Oded]]). Meur a arzourien vrudet pe dianav o deus lezet roud o dorn er c'hinkladurezh taol hag an arrebeuri kegin e Breizh adalek an XIX{{vet}}kantved. An arzour [[Feilhañs Kemper#Alfred Beau|Alfred Beau]] en an hini a roas ul lañs nevez d'ar feilhañserezh e Kemper e dibenn an XIX{{vet}} kantved, gant ar feilhañserezh Porquier-Beau, o kinklañ asiedoù, pladoù hag all. Kevezerezh a oa bet etre Henriot hag HB e Kemper betek o c'hendeuzadur e 1968, hag an dra-se oa gwir war an dachenn arzel dreist-holl. [[Mathurin Méheut]] a oa e penn an arzourien a laboure evit Henriot, pa oa roll [[René Quillivic (kizeller)|René Quillivic]] ha [[Louis Garin]] e HB. E Diskouezadeg etrebroadel an Arzoù-kinklañ hag oberiañ modern e Pariz e 1925, e oa kinklet ha kempennet pavilhon Breizh gant arzourien eus luskad ar [[Seiz Breur]]. E-barzh e oa arrebeuri (taolioù, ur ganastell vras, kadorioù...), armoù-kegin graet e [[feilhañserezh Kemper]], delwennigoù ha picheroù kizellet gant René Quillivic. Priourien vrudet all o deus fardet traezoù dibar a-hed an XX{{vet}} kantved <small>''(sellit ouzh ar rummad [[:rummad:Priourien Breizh|Priourien Breizh]]).''</small> Ar [[bolenn vreizhek|volenn vreizhek]], graet e pri-poazh, gant an anv-bihan skrivet e lizherennoù red hag he zudenn e gwiskamant hengounel, a gaver e ti kalz Bretoned kenkoulz ha touristed. Ijinet en XIX{{vet}} kantved ha savelet e stumm en XX{{vet}} kantved, deuet eo da vezañ un elfenn eus sevenadur poblek Breizh da vat. Produet e vez e Kemper ha Pornizh dreist-holl. == Labourioù ha gouelioù == === Gwechall war ar maez === [[Restr:Gouel an Eost 2015 - Rata.JPG|thumb|Aozañ ar "rata", pred hengounel ar vederien, e-pad [[Gouel an Eost]] e [[Plougouloum]] (Bro-Leon).]] Gwechall e Breizh-Izel e veze debret ar "wastell" pe ar "peurzorn" e dibenn an dornadeg, e-pad al labourioù er parkeier. E [[Bro-Naoned]] e veze debret ar [[bardatte]], ur meuz kaol farset, e dibenn an eostoù. E [[Bro-Dreger]] e veze debret ar [[chotenn ha joskenn|joskenn]] gant patatez krign da adlein ha da adverenn gant ar gouerien. Kavet e vez c'hoazh da brenañ e ti ar gigerien ha war ar marc'hadoù. Pa veze lazhet ur pemoc'h ur wech ar bloaz e veze [[Fest an hoc'h]], d'ar goañv alies. Pedet e veze kerent hag amezeien da zebriñ silzig ha gwadegennoù. Ar predoù eured a oa un dro da bediñ ur bern tud evit debriñ ur pred fonnus e stumm banvezioù a bade deizioù. === Gouelioù kristen ha digristen === Gouelioù hengounel pe nevesoc'h e Breizh a zo an dro da zebriñ meuzioù dibar. Ur pred a-feson a vez debret e-pad sakramantoù zo : [[pask kentañ]], [[pask bras]], [[eured]]. Ur wastell vras a vez servijet da zibenn-pred, ha sac'higoù [[drajez]] a vez roet d'ar gouvidi alies. Goude an [[obidoù]] a c'hall bezañ aozet un daoliad voued evit an dud. ==== Nedeleg hag ar bloaz nevez ==== [[Restr:Bûche de Noël facile (2014-12-23).jpg|thumb|Ur c'hef ruilhet gant chokolad ha flamboez, ur skouer eus [[kef Nedeleg|ar c'hef]] servijet da geñver koan [[Nedeleg]].]] Da ouel [[Nedeleg]] ha d'ar [[Sant-Jilvestr]] e vez debret ur pred fonnus ha lipous anvet [[fiskoan]], gant listri kaer war un daol kinklet brav. Debret e vez kig-yar Indez gant kistin ent-hengounel. Da zigeriñ ar pred e vez debret [[istr]], [[eog]] mogedet pe [[avu druz]]. Da glozañ anezhañ e vez debret ur wastell anvet [[kef Nedeleg]]. Evet e vez gwinoù mat hag a glot gant ar boued. Un digarez eo ivez evit debriñ chokoladennoù, frouezh arallvro, frouezh koñfizet ha traoù lipous all, hag evañ ur banne digor-kalon har ur banne kloz-pred ma ne gemerer ket ar c'harr goude. ==== Gouel ar Rouaned ==== Lidet e vez [[gouel ar Rouaned]] d’an eil Sul war-lerc’h Nedeleg, ha debret e vez [[gwastell ar rouaned]], ur wastell gant ur favenn e-barzh. Dont a ra an hini a ya ar favenn gantañ pe ganti da vezañ ar roue pe ar rouanez, ha lakaat a ra ar gurunenn war e benn / he fenn. ==== Yuniñ ha lidañ Meurlarjez ==== Ober vijil eo heuliañ ar reolenn yuniñ a-raok ur gouel bras. Debret e veze ar [[soubenn vijil]] gwechall. Aliet e oa ivez gant an iliz dioueriñ debriñ kig d'ar Gwener hag e-pad ar [[Koraiz|C'horaiz]], met n'eo ket ur reolenn eus an Iliz er stêr strizh ken. An deiz a-raok ma krogfe ar C'horaiz eo Meurzh an Ened, ha lidet e vez [[meurlarjez]], un digarez evit riboulat ha debriñ [[krampouezh]] ha [[bignez]]. [[chotenn ha joskenn|Chotenn]], un hanter eus penn ur pemoc'h holenet, bervet ha rostet, a veze debret an dro-mañ er [[Bro-Vigoudenn|Vro Vigoudenn]]. Kouignoù an Enez, etre bara ha brioch, a veze debret ivez. ==== Pask ==== Da Sul [[Pask|Fask]] e vez servijet morzhed-oan, un hengoun kristen. Debret e vez [[chokolad]] e stumm ur c'hloc'h bras alies evit aroueziañ kleier Roma, pe ur yar, a-wechoù leun a [[vi Pask|vioù Pask]] bihan e chokolad. Gwerzhet e vez gant ar chokoladourien hag ar stalioù boued lapined e chokolad ivez bremañ, dre levezon ar broioù angl-ha-saoz, broioù protestant anezho. An hengoun eo ivez da guzhat vioù-Pask ha delwennigoù chokolad e stumm kleier, kregin, pesked hag all, ha da lakaat ar vugale da furchal anezho el liorzh pe er park. Deuet dreist e vez ar c'hoari-se gant ar vugale. ==== Halloween ==== [[Halloween]] a zo ur gouel a-orin pagan a vez lidet e Breizh abaoe ar bloavezhioù 1990 an deiz a-raok [[Gouel an Hollsent]], ha degaset en deus "hengounioù" boued nevez. Dre eo ar sitrouilhez arouez ar gouel-se eo bet tapet ar pleg gant tud zo da zebriñ [[potiron]] ha [[potimaron]], legumaj heñvel outo, e stumm soubenn, yod ha dienn. Madigoù a vez dastumet gant ar vugale a di da di, ur gustum degaset eus ar Stadoù-Unanet a vez heuliet mat gant ar Vretoned vihan hiziv. == En estrenvro == [[Restr:Hervé's Crêperie Traditionelle - geo.hlipp.de - 2070.jpg|thumb|Un ti-krampouezh breton en Alamagn.]] Anavezet eo keginerezh Breizh en estrenvro dre an [[ti-krampouezh|tier-krampouezh]] da gentañ, a zo niverus awalac'h, lec'h ma 'z eus tu debriñ krampouezh sall giz Breizh hag evañ ur volennad [[chistr Breizh|chistr]] pe [[laezh-ribod]], hag ur grampouezhenn sukret, gant [[karamel gant amann sall]] da skouer. Kinklet e vez alies an tier-krampouezh gant traezoù ha fotoioù a denn da Vreizh, ha lakaet sonerezh breizhat, evit kaout un aergelc'h a-feson, un tamm e-giz en ur [[pizzeria]] evit Italia. Brudet eo Breizh evit he boued-mor ivez, he istr da skouer. Berzh en deus graet ar [[kouign-amann|gouign-amann]] en estrenvro, e Bro-C'hall, er Stadoù-Unanet hag e Japan dreist-holl.<ref>{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/actu/actuDet_-Gastronomie.-Le-kouign-amann-a-la-conquete-de-l-Amerique_39382-2026955_actu.Htm|titl=À la conquête de l'Amérique|aozer=Jean-Laurent BrasRusso|deiziad=29 a viz Kerzu 2011|lec'hienn=ouest-france.fr}}</ref>{{,}}<ref>{{Liamm web|aozer1=Jean-Marie Pottier |url=http://www.slate.fr/story/103817/kouign-amann-etats-unis |titl=Le kouign-amann, «la pâtisserie française plus que centenaire dont personne n’a entendu parler» |deiz=2 |miz=Gouere |bloaz=2015 |lec'hienn=Slate|lennet d'an=13 a viz Gwengolo 2016}}.</ref>. Embann a reas an ''[[New York Times]]'' ur pennad-skrid diwar e benn e [[2011]], kinniget e oa ar gouign-amann evel "pastezerezh druzañ Europa a-bezh"<ref>Brendan Speiegel, [https://archive.nytimes.com/query.nytimes.com/gst/fullpage-9902E3DF1330F937A35751C1A9679D8B63.html « A Pastry From Brittany, Making Waves Stateside »], e ''The New York Times'', d'ar 4 a viz Kerzu 2011, lennet war archive.nytimes.com d'ar 27 a viz Eost 2018</ref>. E 2018 e voe lakaet e-barzh roll an 40 rekipe gwellañ a zo bet biskoazh gant ar gelaouenn ''Food & Wine''<ref>Thierry Peigné, [https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/finistere/etats-unis-kouign-amann-cite-parmi-40-meilleures-recettes-tous-temps-1531406.html « États-Unis : le kouign amann cité parmi les 40 meilleures recettes de tous les temps »], e ''France 3 Bretagne'', d'an 27 a viz Eost 2018, lennet war france3-regions.francetvinfo.fr d'ar 27 a viz Eost 2018.</ref>. Estreget an tier-krampouezh a ginnig keginerezh Breizh en estrenvro. Da skouer eo bet digoret "Petit Crenn" e [[San Francisco (Kalifornia)|San Francisco]] (Kalifornia) gant ar vestrez-geginerez [[Dominique Crenn]]. Un "davarn cheuc'h" eo kentoc'h, ha kinnig a ra boued Breizh graet gant pesked, legumaj, ed du hag all. == Tud == ===Keginerien, ostizien ha barnourien war ar c'heginañ vrudet=== * {{XIXvet kantved}} : Julia Guillou, [[Ti-pañsion Gloaneg|Marie-Jeanne Le Glouannec]] hag [[Añjela goant|Angélique Satre]] (ostizezed brudet eus [[Skol Pont-Aven|Pont-Aven]]), [[Charles Monselet]] (kazetenner, barnour war ar c'heginañ), [[Katell Gornig]] (lañset ganti ar c'hrampouezh dantelez) * {{XXvet kantved}}, hanterenn gentañ : sellet e vez ouzh [[Édouard Nignon]] (1865-1934) evel keginer meurañ al lodenn gentañ eus an XX{{vet}} kantved<ref>[https://restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com/2017/01/30/edouard-nignon/ ''Buhez Edourard Nignon''] gant Yannig Oliviéro war restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com, 30 a viz Genver 2017, gwelet d'ar 5 a viz Ebrel 2026.</ref>. Keginerien vrudet all : [[Clémence Lefeuvre]] (pretiourez), [[Françoise de Foix|Constant Lerochais]] (pastezer), [[Mélanie Rouat]] (pretiourez) * {{XXvet kantved}}, eil hanterenn : [[Jean-Paul Abadie]], [[Jean-Yves Bordier]] (artizan amanenner), [[Adolphe Bosser]], [[Jean-Pierre Crouzil]], [[Patrick Jeffroy]], [[Henri Le Roux]] (mestr chokoladour), [[Simone Morand]] (dastumerez), [[Olivier Roellinger]] *{{XXIvet kantved}} : [[Laurent Bacquer]], [[Nathalie Beauvais]], [[Olivier Bellin]], [[Patrick Bertron]], [[Yves Camdeborde]], [[Nicolas Conraux]], [[Dominique Crenn]], [[Virginie Giboire]], [[Mathieu Guibert]], [[Sylvain Guillemot]], [[Jean Imbert]], [[Patrick Jeffroy]], [[Ronan Kervarrec]], [[Christophe Le Fur]], [[Christian Le Squer]], [[Philippe Léveillé]], [[Yvon Morvan]], [[Bruno Oger]], [[Alain Passard]], [[Hugo Roellinger]], [[Olivier Samson]], [[Laurent Saudeau]] <!-- XXX Batifoulier ? [[Alain Senderens]] : Piv int ? --> <Gallery mode="packed" heights="180px"> Les Hommes N 32 Charles Monselet.jpg|[[Charles Monselet]] e hevlezour gant André Gill, e nv 32 ''Les Hommes d’aujourd’hui''. Clémence Lefeuvre photo.jpg|[[Clémence Lefeuvre]], "pabez an [[amann gwenn]]" evel ma skrivas ar barnour war ar c'heginañ [[Curnonsky]] e-barzh ''Paris-Soir'' d'ar 6 a viz Here 1929. Édouard Nignon (1865-1934).jpg|[[Édouard Nignon]] gant Jean Patricot, unan eus keginerien veurañ istor ar c'heginerezh. Olivier Roellinger - régionales 2021.jpg|[[Olivier Roellinger]], teir steredenn gant ar sturlevr Michelin. Alain Passard de l'Arpège.jpg|[[Alain Passard]], teir steredenn gant ar sturlevr Michelin. </gallery> === Mestroù-keginer steredennet === 294 c'heginer e Breizh a oa bet roet dezho ur steredenn da nebeutañ etre 1931 ha 2016 gant ar [[sturlevr Michelin]], ar sturlevr keginerezh brudetañ er bed<ref>[https://restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com ''GUIDE MICHELIN. LES RESTAURANTS BRETONS ÉTOILÉS DEPUIS 1931''] war restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com, gwelet d'ar 5 a viz Ebrel 2026.</ref>. Hiziv an deiz ez eus un hanter-kant keginer breizhat bennak a zo ur steredenn da nebeutañ ganto. Pemp preti zo teir steredenn ganto [[Restr:Etoile Michelin-3.svg|44 px]] : ''L'Arpège'' e Pariz ([[Alain Passard]]), ''Le V'' e Pariz ([[Christian Le Squer]]), ''La Côte d'Or'' preti [[Bernard Loiseau]] e [[Saulieu]] e [[Bourgogn]] ([[Patrick Bertron]]), ''L'Atelier Crenn'' e [[San Francisco (Kalifornia)|San Francisco]] e [[Kalifornia]] ([[Dominique Crenn]]), ''Le Coquillage'' e [[Sant-Meleg]] ([[Hugo Roellinger]])<ref>[https://www.elle.fr/Elle-a-Table/Les-dossiers-de-la-redaction/Dossier-de-la-redac/Cuisiner-les-algues-avec-Hugo-Roellinger Hugo Roellinger remporte une troisième étoile pour son restaurant Coquillage] gant Elle, 1{{añ}} a viz Ebrel 2025, gwelet d'an 10 a viz Meurzh 2026.</ref>. Pemp preti zo div steredenn ganto [[Restr:Etoile Michelin-2.svg|30 px]] : ''Anne de Bretagne'' e [[Plaen-Raez]] ([[Mathieu Guibert]]), ''Auberge des Glazicks'' e [[Ploudiern]] ([[Olivier Bellin]]), ''La Villa Archange'' e [[Lo Canet]] e [[Provañs]] ([[Bruno Oger]]), ''Le Saison'' e [[Sant-Gregor]] ([[Ronan Kervarrec]]) ha ''Miramonti l'altro'' e [[Concesio]] en [[Italia]] ([[Philippe Léveillé]]). === Roll ar greanterien === Produioù zo, krouet gant an industriourien vreizhat pell zo a-wechoù, pe nevesoc'h, zo deuet da vezañ arouezel : ar petit-beurre gant [[Lefèvre-Utile]], ar choco BN gant ar [[Biscuiterie Nantaise]], ar pastez Henaff, Breizh Cola gant [[Breserezh Lancelot]] (perc'hennet gant Agrial abaoe 2021)... [[Restr:AstronautsEatingBurgers.jpg|thumb|right|Pred e-bourzh an SEE.]] An industriezh c'hounezvouedel a c'hoari ur roll bras en ekonomiezh ar vro abaoe dibenn an XIX{{vet}} kantved. Ar pezh a zo bet degaset gant an industriourien n'eo ket dizudi, un hentenn evit mirout ar boued e boestoù gant [[Nicolas Appert]] da skouer. En XX{{vet}} kantved e tiorras ar bouedvirerezh (ar sardin dre eoul gant [[Chancerelle]] e Douarnenez da skouer), ha kalz labouadegoù legumaj, pesked, kig-moc'h ha pastezerezh a zo bet pe zo c'hoazh er vro. Boued-laezh nevez ha boued damheñvel a zo bet ijinet ivez : yaourtoù (Malo, Ker Ronan, Sojasun...), keuzioù nevez (Petit Billy, Madame Loïck...), amann (Paysan Breton, amann gant bezin gant Bordier...). Ar [[stroll Le Duff]], e Roazhon e sez sokial, a werzh [[boued paket buan]] war ar pemp kevandir ; brudet eo e isembregerezh [[Brioche dorée]] da skouer. Testeniekaet eo an embregerezh [[Stroll Jean Hénaff|Jean Hénaff]], eus [[Pouldreuzig]], evit pourveziñ ar [[savlec'h egor etrebroadel]] (SEE). == Boued Breizh er sevenadur hag en arzoù == [[Restr:Musée de Nantes - Mosaïque LU 1.JPG|thumb|120px|Panell e pri-poazh ar [[LU (gwispiderezh)|wispiderezh LU]] evit diskouezadeg hollvedel 1900.]] Kavout a reer boued Breizh er c'hanaouennoù ([[Son ar chistr]], Soubenn al laezh<ref>[https://web.archive.org/web/20160306230552/http://per.kentel.pagesperso-orange.fr/soubenn_al_laezh1.htm Pozioù Soubenn al laezh]</ref>...), el liverezh (''Le Jambon'', un divuhezenn livet gant [[Paul Gauguin|Gauguin]] er Pouldu, ''Pommes, nappe jaune'' gant [[Paul Sérusier|Sérusier]]...). E [[Pont-Aven]] e teuas kalz livourien eus broioù liesseurt en XIX{{vet}} hag XX{{vet}} kantved, anavezet dindan an anv [[Skol Pont-Aven]], abalamour d'ar gweledvaoù kaer, hag ar gouerien "arallvro" ivez. Evit desachañ anezho e veze servijet boued a galite gant prizioù izel gant ostizezed ar c'horn-bro. Brudet e oa ostaleri Julia Guillou, hini Angélique Marie Satre lesanvet « la belle Angèle », hag hini [[Ti-pañsion Gloaneg|Marie-Jeanne Gloanec]] lesanvet « la mère Gloanec ». ''[[Añjela goant]]'' zo un daolenn vrudet livet gant Paul Gauguin e 1889. Tresourien evel [[Alfons Mucha]] zo bet galvet gant industriourien, eus Naoned dreist-holl ([[Biscuiterie nantaise|BN]], [[LU (gwispiderezh)|LU]]...), evit ijinañ bruderezhioù brav, o tresañ oberennoù arzel dudius. An tour LU, eus labouradeg kozh ar wispiderezh, a zo un elfenn vrudet eus glad savouriezh Naoned, deuet da vezañ ur greizenn sevenadur a vremañ hiziv. Arzourien a-vremañ a vez galvet evit skeudennaouiñ produioù zo c'hoazh, evel Carmelo de la Pinta, ul livour eus [[Pont-Aven]], evit biorc'h [[breserezh Lancelot|Lancelot]], pe an tresour bannoù-treset [[Jean-Claude Fournier]] evit boutailhoù chistr Coat-Albret. == Mirdioù ha gouelioù == [[Restr:Façade entrée du musée (c)Musée de la Fraise et du Patrimoine.jpg|thumb|Mirdi ar sivi hag ar glad Plougastell.]] Boued : * Mirdi ar sivi hag ar glad e Plougastell (Bro-Leon) * Gouel ar C'hrampouezh e miz Gouere e [[Gourin]] (Bro-Gerne) * Gouel [[ognon Rosko]] bep miz Eost abaoe 2003, ha Ti ar [[Joniged]] hag Ognon [[Rosko]] (Bro-Leon) * Gouel ar [[fouas Naoned|fouas]] en [[An Hae-Foazer|Hae-Foazer]] e miz Gwengolo hag e [[Chantenay]] d'an 11 a viz Du (Bro-Naoned) * Gouel an Dolgenn aour e miz Here e [[Redon]] (Bro-Roazhon, Bro-Naoned, Bro-Wened) Evajoù : * Mirdi an aval hag ar chistr e La Ville Hervy e [[Pleudehen]] (Bro-Zol) * Mirdi gwinieg Naoned er [[Ar Palez|Palez]] (Bro-Naoned) * Mirdi al lambig e [[Kemper]] (Bro-Gerne), digoret e 1995 Listri ha kinkladurezh taol : * Mirdi ar Feilhañserezh e [[Kemper]] (Bro-Gerne) * Le Patiau, kreizenn arz hag istor ar prierezh e [[Sant-Yann-ar-Wern]] (Bro-Redon) == Diskouezadegoù == * ''"Quand les Bretons passent à table, 19e-20e siècle"'', [[Mirdi Breizh]], Roazhon, 1994 * ''"LU 1846-1957, un siècle d’innovation"'', Mirdi Naoned, Kastell Duged Breizh, 2020 * ''"Quand la crêpe devient bretonne"'', [[Abati Landevenneg]], 2020 == Levrioù ha pladennoù == [[Restr:Bretagne - Carte gastronomique de la France, Bourguignon Alain.jpg|thumb|Kartenn c'hall boued Breizh (1929, munud).]] * {{fr}} ''Gastronomie bretonne d'hier et d'aujourd'hui'' gant [[Simone Morand]], Flammarion, 1965<ref>L'Almanach de la Bretagne gant [[Bernard Le Nail]], Larousse, Jacques Marseille, 2003, {{ISBN|2-03-575106-3}}.</ref>. * {{fr}} ''La cuisine des pays celtes'' gant [[Riwanon Kervella]] (radskrid [[Alan Stivell]], tresadennoù Jiluk), Emb. Des Dessins et des Mots, dastumad « Terroirs », 16 a viz Here 2002, 140 p. (ISBN 978-2-95144417-1) * {{fr}} ''Quand les bretons passent à table : Manières de boire et de manger en Bretagne, 19e-20e siècle'', Editions Apogée, kevredigezh Buhez, levr an diskouezadeg, 1994 * {{br}} {{fr}} ''Quand les Bretons passent à table, Kanomp ouzh taol'', pladenn kanoù da evañ ha da zebriñ, ''Tradition vivante de Bretagne 2'', embannet gant [[Dastum]] e 1994 * {{br}} ''Kig-ha-farz, ha bouedoù all a-wechall e Bro-Leon'', levr-CD gant [[Mikael Madeg]], 63 pajenn, CD 16 roudenn, 74 mn, Dastum Bro Leon, 2013, [https://www.dastum.bzh/article/kig-ha-farz-ha-bouedou-all-a-wechall-e-bro-leon/ Gwelet lec'hienn Dastum]. == Pennadoù kar == {{Porched|Boued ha Keginerezh}} * [[Ti-krampouezh]] * [[Levrioù kegin e brezhoneg]] * [[Keginerezh]] == Daveoù == {{Daveoù}} {{Porched Breizh}} [[Rummad:Keginerezh Breizh|!]] [[Rummad:Sevenadur Breizh]] sjr1n7lrxy7u1likecfvcc2ggfn2fi6 2190236 2190233 2026-05-05T20:56:37Z Arko 540 /* Ar feilhañserezh */ vk, yezh 2190236 wikitext text/x-wiki [[Restr:Curnonsky chez Mélanie M Asselin.jpg|thumb|371x371px|Ar barnour war ar c'heginañ [[Curnonsky]] e preti [[Mélanie Rouat]] e [[Rieg]], dirak ur pladad [[rigadell]] gant ur werennad [[muskadig]]<ref>[https://www.retronews.fr/journal/paris-soir/6-octobre-1929/131/99139/5?from=%2Fsearch%23allTerms%3Dvin%26phrase%3DM%25C3%25A9lanie%2520Rouat%2520%26exact%3Dtrue%26sort%3Dscore%26publishedBounds%3Dfrom%26indexedBounds%3Dfrom%26slop%3D55%26advancedUi%3Dtrue%26page%3D1%26searchIn%3Dall%26total%3D13&index=3 Pennad-skrid ''"Gastronomie et Tourisme, A travers la Bretagne avec quatre cordons bleus."''], Paris-soir, 6 a viz Here 1929, p. 5/6, lennet d'an 29 a viz Du 2025.</ref>. Mélanie a ra war-dro an istr. Al legistri ne seblantont ket bezañ gant dienn. <small>Livadur gant Maurice Asselin, 1933, [[Mirdi Sant-Brieg]]<ref>{{Liamm web |titl=Maurice Asselin - Dans le domaine public en 2019 |url=http://aventdudomainepublic.org/Maurice-Asselin |site=aventdudomainepublic.org |lennet d'an=2023-04-11}}</ref></small>.]] '''Keginerezh Breizh''' zo enni kalz meuzioù tennet eus henvoazioù keginañ [[Breizh]] kozh pe nevesoc'h, aozet gant produioù eus an [[arvor]] hag an [[argoad]] pe digaset eus ar bed. Un [[Sevenadur ar bobl|arz poblek]] eo koulz hag un [[hevlezouriezh]] adijinet gant keginerien veur. Ar [[krampouezh|c'hamprouezh]], an [[istr]], ar [[kig-ha-farz|c'hig-ha-farz]], ar [[kaletez gant silzig|galetezenn gant silzig]], ar [[kouign-amann|gouign-amann]], ar [[Petit-Beurre]], ar [[Chistr Breizh|chistr]] hag ar [[Muskadig]] zo e-touez ar meuzioù ha diedoù arouezelañ. [[Ti-krampouezh|Tier-krampouezh]] a vez graet eus ar pretioù ma c'haller debriñ krampouezh eus Breizh. Kavet e vezont stank e Breizh hag en estrenvro. == Ar meuzioù pennañ == === Kigoù === Setu meuzioù ha boued dibar eus Breizh graet gant ur seurt kig hepken : * [[boued-hoc'h]] : <br> - Gwechall e veze debret boued-hoc'h alies awalc'h. War ar maez e veze debret gwadegennoù ha silzig gant ar familhoù pa veze [[Fest an hoc'h]], da lavaret eo pa veze lazhet ar pemoc'h.<br> - [[Joskenn]] a gaver c'hoazh e ti kigerien [[Bro-Dreger]] (un hanter eus penn ur pemoc'h holenet, bervet ha rostet), debret e veze tomm da adlein pe yen da adverenn gant patatez krign gant ar gouerien. Ober a reer [[chotenn ha joskenn|chotenn]] anezhi er [[Bro-Vigoudenn|Vro Vigoudenn]], ha debret e veze da vare [[Meurlarjez]] eno, gant bara dous. E Breiz-Uhel e vez(e) debret ''museau'' yen gant gwinêgrenn.<br> - [[Galetez gant silzig]] zo ur silzigenn rollet en ur galetezenn, a-wechoù gant sezv pe getchup. Brudet eo ar meuz-se e [[Breizh-Uhel]], aes da zebriñ er-maez dindan ar meud, hag aes da gavout er stalioù, er marc'hadoù, er gouelioù pe c'hoazh er stadoù (en ardro ar [[Roazhon Park]] da skouer)<br> - Meuzioù all gant kig-moc'h : [[anduilh giz ar Gemene]] ha giz [[Gougleiz (bro)|Gougleiz]], [[kig-sall]], [[fourmaj-kig]] ([[fourmaj-rous eus Breizh|fourmaj-rous]], pastez [[Hénaff]], fourmaj-kig Roazhon da skouer), [[silzig]] (re v[[Molenez]], re b[[Plouilio]]...), [[rilhetez]], [[gwadegenn (kegin)|gwadegenn]] Roazhon, [[lard sul]] Naoned, morzhed-hoc'h Montroulez, ''gogue d'Ancenis'', [[anduilhennig]] [[Kemperle]], ''casse'' Roazhon, ''porché'' [[Dol]]... * [[kig-bevin]] ha [[kig leue]] : [[spilhenn Kastellbriant]], brudet eo marc'had al loened-korn [[Kastellbriant]] (foar Béré); * [[kig-yar]] : [[ruilhad Sevigneg]] gant kig [[klujar-Spagn|skilyar]], ur meuz eus [[Gwitreg]] ; ar [[frigousse]] eus [[Bro-Roazhon]] gant kig-yar ha chistr. Gouennoù yer lec'hel zo evel [[yar goukoug Roazhon]], [[yar zu Gentieg]], [[Gwaz (evn)|gwaz]] [[Sulial]] hag all ; * kig-houad : Houad giz Naoned ; * [[kig-oan]] : brudet eo kig-oan palud [[Bae Menez-Mikael-ar-Mor]]<ref>E Breizh ha Normandi en em astenn Bae Menez-Mikael-ar-Mor.</ref> (un [[AOK]] gant Bro-C'hall hag un [[Anvadur orin gwarezet|AOG]] gant Europa en deus), * kig-lapin : ar [[bardatte]], kaol farset gant lapin pe gad, ur meuz eus kouerien [[Bro-Naoned]]. Setu meuzioù fardet gant meur a gig : * ar [[kig-ha-farz|c'hig-ha-farz]] eus [[Bro-Leon]] gant [[farz]] du pe wenn, lipig, kig-moc'h, kig-bevin, kig-sall, kaol, karotez, pour, irvin, * [[krampouezh]] sall pe [[kaletez|galetez]] gant morzhed-hoc'h, silzig, anduilh, larjounezioù, kig-yar pe [[chorizo]]... * ar [[podad]], ur meuz hengounel e Breizh evel en Europa. Podadoù liesseurt a zo e Breizh en hec'h-unan, gant kig-moc'h alies ha legumajoù goañv (kaol, karotez, irvin...), a-wechoù gant kig-bevin, sili-mor, legestr hag all. Ar podad giz Kemper, ar podad giz Roazhon, ar podad giz An Elven, podad Molenez gant bezin, podad Enez Sun... a zo e-touez ar re vrudetañ. <Gallery mode="packed" > Andouille de Guéméné.jpg|[[Anduilh giz ar Gemene]]. Agneau de prés salés du Mont Saint-Michel.jpg|Kig oan palud AOG [[Bae Menez-Mikael-ar-Mor]]. Chateaubriand of March Farms Nature-Fed Veal (4202805472).jpg|Spilhenn vevin [[kastellbriant (kig)|kastellbriant]] gant legumajoù munut. Kig ha farz du léon.jpg|[[Kig-ha-farz]] Bro-Leon. Galette saucisse 2.JPG|[[Galetez gant silzig]]. </gallery> : Labelioù europat :<br> [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) gant : [[Yer Ankiniz]], [[Yer Gentieg]], [[Yer Breizh]], [[Fourmaj-rous eus Breizh]],<br> [[Restr:Protected-designation-origin-logo-en.png|30px]] [[Anvadur orin gwarezet]] (AOG) gant : kig-oan palud Bae Menez-Mikael-ar-Mor. === Boued mor === Paot eo ar boued mor a gaver war aodoù Breizh : [[pesked]], [[kresteneged]], [[blotviled]] ha plant zoken (bezin, salikorn...). Holen a vez produet abaoe an Hemamzer. Abaoe ar Grennamzer e ya ar bigi pelloc'h evit pesketa. Brudet eo ar re a yae betek an [[Douar-Nevez]] betek an XX{{vet}} kantved evit [[moru]]eta. Hiliennoù ha [[temz-boued|temzoù-boued]] zo bet ijinet gant Bretoned evit ar boued-mor : [[amann gwenn]], [[kari Gosse]]... Ar godailh a vez graet eus al lodenn eus ar pesked, kregin ha kresteneged lezet d'ar vartoloded gant ar mestraouer. Ar peurrest, boued mor fresk, a vez gwerzhet er stalioù pe er marc'hadoù. Ul lodenn all eus ar pesketadennoù a vez treuzfurmet e boestoù-mir pe "meuzioù fardet" gant embregerezhioù boued. ==== Pesked ==== Pesked a bep seurt a vez da vaez aodoù Breizh pe er stêrioù : [[sardin]], [[brizhilli]], [[draeneg]]ed, [[moru]] (ur skouer meuz : moru mod Sant-Maloù), [[Moulleg (pesk)|moulleg]], [[sili]] (keusteurenn silienn-vor), [[boultouz]]ed (boultouz mod Arvorig), [[beked]] (beked gant amann gwenn)... Boued kerañ Breizh eo ar [[stlaoñ]], pesked vihan lipous ha dibaotet eus al [[Liger]] hag ar [[Gwilen]]. Pretioù zo war ribl al Liger a servij c'hoazh, gwech an amzer, stlaoñ poazhet pe fritet. Meuzioù gant meur a besk : ar [[kaoteriad|gaoteriad]] eus [[Kerne-Izel]], soubenn ar pesked... <Gallery mode="packed" heights="110px"> Cotriade.jpg|[[Kaoteriad]]. Maquereaux au vin blanc.jpg|Brizhilli en ur plad. Purple_asparagus_in_Beurre_blanc_sauce.jpg|Asperjez gant [[amann gwenn]], un hilienn ijinet gant [[Clémence Lefeuvre]]. Kari Gosse 8Y4A5085.jpg|Ijinet e voe [[kari Gosse]] gant an Aotrou Gosse, un apotiker eus [[An Oriant]] en XIX{{vet}} kantved. Teufelsfisch 1111.JPG|Ur [[boultouz]] en ur stal-besked. </gallery> ==== Kresteneged, blotviled ha pesked-kregin ==== * [[blotvil]]ed ha [[kregin]] a-leizh : ** [[istr]] plat ha don, produet e pep lec'h war aodoù Breizh. Brudet eo istr [[Kankaven]] e Bro-Sant-Maloù, re [[Bêlon]] e Bro-Gerne ha re "Prat-ar-Coum" e [[Lanniliz]] (Bro-Leon). ** [[Krogenn-Sant-Jakez|kregin-Sant-Jakez]] e pep lec'h ivez. Brudet eo re [[bae Sant-Brieg]]. ** [[meskl]], produet e pep lec'h ivez. Meskl-park bae Menez-Mikael-ar-Mor a voe ar produ kentañ eus ar mor da vezañ roet dezhañ un [[anvadur orin gwarezet]] (AOG) e 2006. Brudet eo ivez meskl-park [[Pennestin]]. ** [[bigorn]], [[petonk]], [[pilorenn|pilored]], [[kokez]], [[Solenoidea|kontelleged]], [[ourmel]], [[kilhog-mor|kilheien-mor]]... * [[kresteneg]]ed a zo ivez er arvor pe er mor : [[krank]]ed, [[legestr|ligistri]], [[grilh-mor|grilhed-mor]], [[morgevnid]], [[grilh-traezh|grilhed-traezh]] lesanvet "dimezelled [[Loktudi]]", [[chevr]]... * [[stivell]]ed, * [[teureuged]]. Gallout a reont bezañ diskouezhet en ur [[pladennad boued-mor|bladennad boued-mor]], er pretioù pe er gêr. Meuz heverk all : kregin-Sant-Jakez mod Naoned. <gallery mode="packed"> Huîtres de la Côte d'Émeraude (Bretagne).jpg|O tebriñ [[istr]] e [[Kankaven]], dirak ar parkoù istr. Belon_oysters_at_Belon_river,_France.jpg|Istr Bêlon ha [[muskadig]], war ribl ar stêr [[Bêlon]] (Kerne). Huitres Cancale.jpg|[[Ostrea edulis|Istr plat]] Kankaven. Moules marinières 02.jpg|[[Meskl]] ar martolod (gant chalotez ha gwin gwenn). </gallery> <gallery mode="packed"> Früchte des Meeres, 2011 (01).jpg|Ur bladennad boued-mor doubl. Crustacés Côte d'Émeraude (Bretagne).jpg|Kresteneged en ur stal e Bro-Sant-Maloù. Shrimps at market in Valencia.jpg|Grilhed-traezh pe "dimezelled Loktudi". Coquille Saint-Jacques à la crème.jpg|[[Krogenn-Sant-Jakez]] gant dienn. </gallery> En [[hevlezouriezh c'hall]], an dro-lavar ''"à l'armoricaine"'' a zo heñvel ouzh hini ''"à l'américaine"'' e galleg. Ober a ra an div dave d'an [[hilienn amerikan]] implijet evit keginañ ligistri, stivelled, boltouz... Ar boaz eo da gomz eus [[legestr mod Arvorig]] pa eo ul [[legestr]] breton (''Homarus gammarus'') a zo keginet, hag eus legestr mod Amerika pa eo ul legestr amerikan (''Homarus americanus''). <Gallery mode="packed" > Homard à l'américaine.jpg|[[Legestr mod Arvorig]]. Caissargues Resto Le XV Calamars et pommes de terre sautées.jpg|Stivell mod Arvorig hag avaloù-douar frinket gant kignen ha [[perisilh]]. Noix de Saint-Jacques aux poireaux et gingembre.JPG|[[Kregin-Sant-Jakez]] war deuzadell bour gant jinjebr. Bulots 03.jpg|[[Kilhog-mor|Kilheien-mor]] gant [[maionez]]. </gallery> :Labelioù europat :<br> [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] Lec'h orin gwarezet (LOG) gant : Kregin-Sant-Jakez eus Aodoù-an-Arvor,<br> [[Restr:Protected-designation-origin-logo-en.png|30px]] Anvadur orin gwarezet (AOG) gant : Meskl-park bae Menez-Mikael-ar-Mor. === Legumaj, edeier ha frouezh === [[Restr:Grandes Heures d'Anne de Bretagne - Ble de turquie.jpg|thumb|upright=0.5|[[Gwinizh-du]], [[Eureier binvidik kenañ Anna Vreizh|Eureier veur]] Anna Vreizh, XVI{{vet}} kantved.]] [[Legumaj]], [[frouezh]] hag [[ed]]eier a bep seurt a vez gounezet ha keginet e Breizh. Setu seurtadoù hengounel ha/pe krouet e Breizh : * legumaj ha traoù heñvelek : [[aval-douar|avaloù-douar]] ([[charlotte (avaloù-douar)|Charlotte]], Amandine, Apollo, Dolwen...), [[artichaod]] Camus (bervet pe poazhet ouzh ar vurezh, ha debret gant gwinêgrenn pe dienn-fresk), [[gwarelig Naoned]], [[chalotez]], [[ognon]] ([[ognon Rosko|ognon roz]] [[Rosko]] da skouer), fav munut ([[koko Pempoull]]...), [[kaol]], [[kaol-fleur]], [[kaol-pome]] (kaol [[An Oriant]] da skouer), [[kignen]], [[piz-bihan]], [[kistin]] [[Bro Redon]], [[pour]], [[irvin]], [[karotez]] (Chantenay), [[beler]] (Enez Gerveur), [[per-douar]] mouk Roazhon... [[Soubenn]] al legumaj a zo ur meuz klasel. Ar ''[[bardatte]]'' a zo ur meuz kaol farset hengounel eus Naoned. * frouezh : [[aval]]où ([[renetez Arvorig]], Teint Frais, renetez gris an Oriant...), [[per]], [[kerez]] ([[kignez]]...), [[sivi]] (gounezet e [[Plougastell]] ha [[Bro-Naoned]] dreist-holl), [[tomatez]], [[sukrin]] ("petit-gris" Roazhon), [[mouar]], [[lus du]]... * gant [[gwinizh]], [[gwinizh-du]], [[kerc'h]] ha [[segal]] e c'haller ober [[bleud]], ha gantañ [[bara]]. Gwechall e veze aozet meuzioù kozh ganto, mesket gant laezh alies : yodoù ([[yod kerc'h]]) ha soubennoù (ar [[brignen]], [[miton Roazhon]]...). Ar [[Joniged]] a yae da Vreizh-Veur da werzhañ ognon Bro-Leon gwechall : Bro-Gembre, Kerne-Veur, Bro-Saoz, Bro-Skos, an inizi Angl-ha-Norman. : Labelioù europat :<br> [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] Lec'h orin gwarezet (LOG) gant Gwarelig Naoned, Bleud gwiniz-du Breizh,<br> [[Restr:Protected-designation-origin-logo-en.png|30px]] Anvadur orin gwarezet (AOG) gant : Ognon Rosko, Koko Pempoul. <gallery mode="packed" heights="110px" > The story of Sioni Winiwns (12118569366).jpg|[[Joniged]] o fiseliñ ognon e [[Porthmadog]] e [[Bro-Gembre]] e 1958. Coco de paimpol1.jpg|[[Koko Pempoull]], klor ha greun. Au marché - mâche.JPG|[[Gwarelig Naoned]]. </gallery> <gallery mode="packed" heights="110px" > Fabrication de la bouillie d'avoine (yod kerc'h) - étape 6.jpg|[[Yod kerc'h]] mesket gant ar vazh-yod. Cooked artichoke heart.jpg|Foñs artichaod poazhet. Cross section of Reinette d'Armorique (Bretagne), National Fruit Collection (acc. 1948-203).jpg|Anavezet eo an avaloù [[renetez Arvorig]] abaoe ar Grennamzer <small>''Dastumad Broadel ar Frouezh'' ar Rouantelezh-Unanet</small>. Festival de Cornouaille 2015 - Quais en fête 01.JPG|[[Sivi]] [[Plougastell]] a oa krouet er [[bloavezhioù 1750]]. </gallery> === Krampouezh === E [[Breizh-Izel]], [[krampouezh]] [[ed-du]] zo sall ha krampouezh [[gwinizh]] zo dous. E [[Breizh-Uhel]] ez eus kaoz eus [[kaletez]], ur seurt all eus krampouezh ed-du gant un toaz disheñvel. War ur [[pillig|billig]] pe en ur [[paelon|baelon]] e vezont poazhet. A bep seurt traoù a c'haller lakaat e-barzh. An [[ti-krampouezh|tier-krampouezh]] a zo pretioù breton lec'h ma vez servijet krampouezh sall ha dous, anavezet int evel un arouez eus keginerezh Breizh. Ar grampouezhenn glaselañ eo an "tri zra", ur vi, morzhed-hoc'h ha keuz e-barzh. "Bleud ed-du Breizh" a zo ul [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) gantañ abaoe 2010. <gallery mode="packed"> Galette à la farine de blé noir de Bretagne.jpg|Ur plac'h o ledañ an toaz war ar [[pillig|billig]] gant ur rozell,<br><small>bl^ioù 1900</small>. 0 Crêperie An Diskuiz à Quimper.JPG|Ti-krampouezh "An Diskuizh" e Kemper. Galette de sarrasin.jpg|Ur galetezenn [[ed-du]] "an Argoad" (vi, kebell-touseg, saladenn c'hlas). Sarrasin La harpe Cl 2 J Weber.jpg|Greun ha bleud ed-du Breizh ha boued graet gantañ : krampouezh, bier ha mel. </gallery> [[Restr:Gros sel gris et fleur de sel.jpg|thumb|kleiz|140px|Holen bras ha flour-holen.]] === An danvezioù all === * [[holen]]-mor eus [[Paludoù-holen Gwenrann|Bro-Wenrann]]. [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] Ul label europat [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) en deus abaoe 2012. * [[gwinêgr]] chistr pe win, * [[bezhin]] ha [[salikorn]]. Pretioù ha stalioù zo a ginnig bremañ bezhin da zebriñ evel legumaj, holen dre vezhin, amann dre vezhin, bouilhoñs dre vezhin == Gwastilli ha sukrerezh == * [[krampouezh]] gwinizh gant sukr, koñfitur, [[salidou]] (un toaz karamel gant amann sall eus [[Gourenez Kiberen]]), chokolad teuz pe kalz traoù all, * kouignoù ar Vro Vigouden, ur seurt pancake, * [[farz]]où : farz breset, [[farz buan]], [[farz forn]], farz-pod, farz prunev, farz avaloù, farz rezin, * gwestell awenet gant ar re kemeret gant ar vartoloded war vor gwechall : ar [[gwastell giz Naoned|wastell giz Naoned]] un adstumm eus ar [[gwastell-amann|wastell-amann]] krouet e 1820 hag adlañset adalek 1910 gant ar [[LU (gwispiderezh)|wispiderezh LU]], hag ar [[gwastell giz Breizh|wastell giz Breizh]] krouet er bloavezhioù 1860 en [[an Oriant|Oriant]]. Prunaoz, abrikez pe suraval a veze lakaet e-barzh evit stourm a-enep ar [[skorbut]]. * gwastilli all : [[kouign-amann]] eus [[Douarnenez]], [[parlementin Roazhon]], [[gwitregad]] eus [[Gwitreg]]. <gallery mode="packed" > Crèpe bretonne au caramel au beurre salé.jpg|Ur grampouezhenn gant [[karamel gant amann sall]]. Kouign amann 01.jpg|Ur [[Kouign-amann|gouign-amann]]. Gâteau breton 8Y4A5039.jpg|Ur [[Gwastell giz Breizh|wastell giz Breizh]]. Gâteau nantais 02.jpg|Un tamm [[gwastell giz Naoned]] Far-breton.jpg|[[Farz forn]] dre brunaoz. </gallery> * [[krakilin]] [[Sant-Maloù]], kouignoù skaotet * bara briochet : ar [[gochtial]] eus [[Sant-Armael]] ; ar [[fouas Naoned|fouas]] eus [[an Hae-Foazer]] ; kouignoù an Ened, debret e Kerne Izel da vare [[Meurlarjez]]. * [[bignez]], da skouer re [[Treger|Dreger]], * [[gwispid]] a-leizh : ar [[krampouezh dantelez|c'hrampouezh dentelez]] lañset gant [[Katell Gornig]] e [[Kemper]] adalek 1886, ar [[Petit-Beurre]] krouet gant [[Louis Lefèvre-Utile]] e [[Naoned]] e 1886, ar [[galetez (gwispid)|galetez]] krouet e [[Pont-Aven]] e 1890 (ha war o lec'h galetez Sant-Mikael eus [[Bro-Raez]] krouet e 1905, galetez ar Vro Vigoudenn, galetez [[Fouenant]], gwispiderezh Filet Bleu e [[Sant-Evarzeg]], gwispiderezh [[Lokournan]]...), ar [[paled (gwispidenn)|paledoù]] amann rik krouet e Pont-Aven e 1920 (brudet eo ar merkoù [[Traou Mad]] ha Roudor), ar [[Biscuiterie Nantaise|BN]] krouet e Naoned e 1932... <gallery mode="packed" > Petit Beurre LU.JPG|Ur [[Petit-Beurre]] [[LU (gwispiderezh)|LU]]. ChocoBN.jpeg|Choco [[Biscuiterie nantaise|BN]]. Galette bretonne 01.jpg|[[galetez (gwispid)|Galetez]] amann rik. Palet breton 01.jpg|[[Paled (gwispidenn)|Paledoù]]. </gallery> * [[mel]], [[kaotigell]] ha [[koñfitur]], * madigoù, sunigoù ha chokoladennoù : [[karamel gant amann sall]]<ref>Brud a gemeras a drugarez d'ar pastezer Henri Le Roux eus Kiberen.</ref> e stumm madigoù, sunigoù ("Niniche" [[Kiberen]] hag [[Ar Baol]]) pe dienn (salidou), [[lima Naoned]], [[toaz-frouezh]], [[Françoise de Foix#Boued|Françoise de Foix]], [[rigolette]]... * [[skornenn]]où. <gallery mode="packed" > Caramels au beurre salé - La Mère Poulard.jpg|Ur voestad karamelennoù gant amann sall. Magasin de niniches de Quiberon à Belle-Île-en-Mer.jpg|Ur stal "niniches" er [[Ar Gerveur|Gerveur]]. Crème de Salidou (caramel au beurre salé).jpg|Podad salidou. Berlingot-bonbon.jpg|Limaioù. </gallery> Produioù chokolad a vez graet gant stalioù hag embregerezhioù zo. [[Grain de Sail]], e [[Montroulez]], a zegas e chokolad gant daou lestr-karg-dre-lien evit izelaat e louc'h karbon. Emañ o sevel un trede lestr hag a vo douger-endalc'herioù dre lien brasañ ar bed<ref>{{Liamm web |langue=fr |titl=''Grain de Sail : le plus gros voilier porte-conteneur au monde annoncé pour 2027'' |url=https://www.lineaires.com/les-produits/grain-de-sail-le-plus-gros-voilier-porte-conteneur-au-monde-annonce-pour-2027 |aozer=Thibaut Le Moal |lec'hienn=Linéaires |deiziad=24-10-2024 |lennet d'an=04-08-2025}}</ref>{{,}}<ref>{{Liamm web |langue=fr |titl=''Grain de Sail III : plus grand, plus innovant''|url=https://www.meretmarine.com/fr/construction-navale/grain-de-sail-iii-plus-grand-plus-innovant |aozer=Gaël Cogne |lec'hienn=Mer et Marine |deiziad=28-01-2025 |lennetd'an=04-08-2025}}</ref>. == Boued-laezh == [[Restr:Curé nantais.JPG|thumb|[[Curé nantais]], keuz brudetañ Breizh.]] Laezh-ribod a zo un evaj a veze graet war ar maez pa veze fardet [[amann]] gwechall. Debret e veze [[patatez]] gantañ, pe [[krampouezh]] [[gwinizh-du]]. Graet e veze ivez laezh-tev, pe gwell, ur seurt yaourt. Hiziv e vez produet laezh ha [[laezhaj]]où en un doare artizanel pe industriel : [[amann]] (sall atav), [[yaourt]]où, [[dienn]] (pe koaven), laezh-ribod, [[keuz (boued)|keuzioù]] evel [[Curé nantais]], keuzioù ar stroll Olga (Merzer ha Petit Breton paouezet e 2024, ar c'heuz gavr [[Petit Billy]]), keuzioù ar merk Paysan Breton (keuz baset da ledañ Madame Loïk, [[camembert]] Kergall, [[emmental]], [[brie (keuz)|brie]] Label Ruz), [[toma]] (hini [[Rewiz]], [[Karaez]], [[Gevrezeg]]...), crémet nantais, Menez Hom, rocher nantais, machecoulais, gourmelin, Gweltaz-Lambrizig, chandamour eus [[Ankiniz]], Ti Pavez, Trappe de Timadeuc... Ur c'heuz a oa fardet gant menec'h [[Abati ar Joa]] e [[Kempenieg]] met ne reont ket ken. == An diedoù == === Diedoù hep alkool === [[Restr:Breizh Cola in Japan ! Du Breizh Cola au Japon.jpg|thumb|[[Breizh Cola]] gwerzhet e [[Yokohama]] e Japan]] * [[dour]] : [[dour melar]] ([[Plancoët]]), [[dour andon]] (Sainte-Alix e [[Plangoed]], Menez Are, ar merk Cristalline (15 andon he deus, en o zouez andon Isabelle e [[Sant-Wazeg]], andon Eleonore hag andon Sainte-Aude e [[Gwenred]]), * [[chug-frouezh|chugoù-frouezh]] a bep seurt, * [[siros]]où evel an [[Nantillais]], * [[limonadez]], * diedoù "kola" : [[Breizh Cola]], [[Brasserie de Bretagne|Britt Cola]] ha Beuk Cola, * glec'hiadennoù, * [[kafe]] a vez krazet e Breizh ivez. === Diedoù alkoolek === [[Restr:Muscadet Cru Communal.jpg|thumb|upright=1.15|Muskadig seim kentañ.]] [[Restr:CidreBret.jpg|thumb|upright=1.15|Ur volennad sistr.]] [[Chistr Breizh|Chistr]]-aval a oa an evaj boas e tost Breizh a-bezh en XIX{{vet}} hag en XX{{vet}} kantved, koulz er maezioù hag er c'hêrioù. Sistr Bro-Gerne AOK ha sistr Traoñ ar Renk eo ar re vrudetañ. Ar gwini a vez gounezet e Breizh abaoe ar V{{vet}} kantved da nebeutañ <small>(''sellout ouzh ar pennad [[Gwiniegi Breizh]] evit gouzout muioc'h'')</small>. Produet e vez hiziv [[gwin]] [[gwin gwenn|gwenn]], [[gwin ruz|ruz]], [[gwin roz|roz]] pe [[gwin bouilh|bouilh]]. Gwinoù [[Gwiniegoù traoñienn al Liger#Gwiniegoù Bro-Naoned|Bro-Naoned]] eo ar re vrudetañ, hag ar re nemeto aotreet da vezañ kenwerzhelet. En o zouez eo ar [[Muskadig]] an hini brudetañ, hag ivez ar [[gros-plant a vro-Naoned]], gwinoù gwenn sec'h anezho. Gwinoù eus [[gouennad]]où all zo ivez e Bro-Naoned : [[Cabernet]], Gamay, Merlot, Pinot Noir, [[Grolleau]], [[Sauvignon]], [[Berligou]] (ur ouennad eus amzer [[Duged Breizh]])... Nevez zo eo bet plantet gwini e lec'hioù all evel Traoñ ar Renk, [[Kemper]] ha [[Mor Bihan Gwened]]. An diedoù alkoolek all : * [[sistr per]], da skouer chistr pêr [[Klegereg]] graet gant per Boreign<ref>[https://actu.fr/bretagne/cleguerec_56041/bretagne-cette-commune-est-la-capitable-du-chistr-per-cidre-de-poire_62951479.html Bretagne : cette commune est la capitable du chistr per (cidre de poire)] gant Pontivy Journal, 25 a viz Gouere 2025, gwelet d'an 8 a viz eurzh 2026.</ref> * [[bier]], breserezhioù zo e Breizh abaoe ar XVII{{vet}} kantved<ref> ''Deux siècles de Bières en Bretagne'' gant Philippe Bonnet, Vincent Courtin ha Yoran Delacour, embannet gant [[Yoran Embanner]], 2007, p. 17, gwelet d'ar 16/01/2025.</ref>, * [[lambig]] pe gwin-ardant ([[Fine de Bretagne|Lambig fin Breizh]] da skouer, un [[Anvadur Orin Kontrollet|AOK]] zo gantañ), * [[avaleg]], a zo lambig ha chistr mesket (un AOK zo gantañ), * [[chouchenn]] pe chufere, ur seurt [[mez]], * [[wiski]]où : Warenghem ha Distillerie des Menhirs a zo ar strilherezhioù brudetañ. Label europat :<br> [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) gant : Sistr Breizh (2000), Wiski Breizh (2015). ''Sellet ouzh ar pennadoù [[Chistr Breizh]], [[Bier Breizh]] ha [[Wiski Breizh]].'' === Kokteloù === Ar [[godinette]], ijinet evit gouel "La Gallésie en fête" e [[Mousterfil]] gant [[Simone Morand]] e 1977, a vez graet gant sivi Plougastell, sukr, lambig, muskadig ha likor kastrilhez-du. Evel ar punch hag ar sangria eo ur [[koktel|c'hoktel]] "stroll", graet pa vez kalz kouvidi pe evit ur gouel pe ur festival. Kokteloù "hinienel" a zo ivez : * [[kir]] Breizh, gant likor kastrilhez-du ha chistr * kir Gwaled, gant likor kastrilhez-du ha Muskadig * ar c'hir keltiek : likor kastrilhez-du, muskadig ha chouchenn An [[Nantillais]] a zo ur merk sirosoù eus Naoned implijet evit fardañ kalz kokteloù hep alkool pe gant alkool. Dasprenet eo bet an embregerezh e 2025 gant ar winieg Drouard eus [[Kastell-Tepaod]], ur produer muskadig ha gwinoù all. == Al listri hag ar c'hinkladurezh taol == <gallery mode="packed" > 108 Musée du Léon.jpg|Ur gastelodennig, tasoù hag ur plad eus [[Lanniliz]], XVIII{{vet}} ha XIX{{vet}} kantved, <small>mirdi Bro-Leon e Lesneven.</small> HR Quimper faience - Vizcaya Museum and Gardens - Miami, Florida - DSC08432.jpg|Asied, paotr e wiskamant hengounel e [[feilhañserezh Kemper]], <small>mirdi Vizcaya, [[Miami]], [[Florida]]</small>. HR Quimper faience - Vizcaya Museum and Gardens - Miami, Florida - DSC08431.jpg|Asied, plac'h he gwiskamant hengounel e feilhañserezh Kemper, <small>mirdi Vizcaya, Miami, Florida.</small> Odetta1.JPG|alt=Pichet en grès, manufacture HB, marque « Odetta » (vers 1930), localisation inconnue.|Picher e krag, merk « Odetta » (e-tro 1930), <small>michererezh [[Henriot Quimper|Henriot Kemper]]</small>. Henriot E Laget.jpg|Soubenneg Henriot, deroù an XX{{vet}} kantved, <small>michererezh Henriot Kemper</small>. </gallery> <gallery caption="Asiedoù, mirdi [[Feilhañserezh Kemper]] :" mode="packed"> Quimper 58 Faïence Assiette à décor broderie vers 1920.JPG|Kinkladur doare broderezh, e-tro 1920. Quimper 61 Faïence Assiette à décor scène bretonne Villot.JPG|Arvest breizhat. Quimper07.jpg|Kinkladur gant laboused (e-tro 1920). Quimper 69 Faïence Assiette décor aux serpents inspirée d'un dessin de Yan Dargent maufacture HB.JPG|Kinkladur gant naered, diwar un dresadenn gant [[Yan' Dargent]]. </gallery> E familh ar prierezh eo ar [[poderezh]] hag ar [[feilhañserezh]] a gaver ar muiañ e Breizh. Sevel a ra ar poderezh artizanel d'ar Grennamzer. Diorren a ra un industriezh al listri e feilhañs adalek an XIX{{vet}} kantved a-drugarez da deknikoù gwellaet ha d'an touristerezh. E stalioù-labour an embregerezhioù eo ijinet ur "stil breton" gant arzourien vrudet pe dianav evit kinklañ an asiedoù, ar bolennoù, ar picheroù hag all. === Ar poderezh artizanel === Er su da Vreizh eo bet oberiant ar poderezh e Bro-Redon e-pad-pell. Gouzout a oarer e oa graet podoù er barrez anvet Ar Boderezh (bremañ e [[Sant-Yann-ar-Wern]]) abaoe an XI{{vet}} kantved, ha priajoù abaoe ar XV{{vet}} kantved. Ar podoù hag ar priajoù graet eno, asambles gant ar re produet e [[Malañseg]] (Bro-Gwened) hag [[Erbigneg]] (Bro-Naoned), o daou e Bro-Redon ivez, o deus pourvezet Kreizteiz Breizh a-bezh betek kreiz an XX{{vet}} kantved. Traezhoù a bep seurt a voe produet : evit tommañ ar [[soubenn]]où, lakaat al laezh, poazhañ ar [[keusteurenn|c'heusteurennoù]], grilhañ ar c'histin...<ref>{{fr}}[https://www.potiane.fr/PBCPPlayer.asp?ID=2234916 Les potières de Saint Jean] war lec'hienn www.potiane.fr, gwelet d'an 8 a viz C'hwevrer 2026.</ref> Kinklet eo bet lod anezho gant arzourien evel [[Mathurin Méheut]] (1941) hag [[Yvonne Jean-Haffen]]. En eil lodenn eus an XX{{vet}} kantved e voe kendalc'het d'ober priajoù dindan an anv "Saint-Jean-de-Bretagne" gant ur feilhañserezh krouet e-pad an Eil Brezel-bed, betek ar bloavezhioù 1980<ref name="Danilo">Denis Danilo ha Stéphane Batigne, ''Poterie traditionnelle de Bretagne Sud'', Stéphane Batigne Éditeur, 2022</ref>. Hiziv ez eus ur greizenn arz hag istor ar prierezh e Sant-Yann-ar-Wern anvet "Le Patiau", enni ur stal-labour feilhañs, ur mirdi hag ul lec'h diskouez. En norzh da Vreizh e voe produet podoù ha listri ivez e kêriadenn [[Ar Boderezh]] (bremañ e [[Lambal]]), hag e Bro-Leon ([[Lanniliz]] ha [[Plouvien]]) en XIX{{vet}} kantved ha betek deroù an XX{{vet}} kantved. === Ar feilhañserezh === [[Restr:064 Assiettes décor breton.jpg|thumb|160px|Asiedoù e feilhañs gant "kinkladur breizhek".]] [[Restr:Bols bretons féminins, Île aux Moines, Morbihan, France.jpg||thumb|kleiz|160px|Bolennoù breizhek gant anvioù-bihan a bep seurt, Feilhañserezh Pornizh.]] Feilhañserezh a voe e [[Naoned]] kerkent ha 1647, hag e [[Roazhon]] etre 1748 ha 1844. Met al listri e [[feilhañs Kemper]] eo ar re a zo deuet da vezañ ar re vrudetañ. Abaoe ar XVII{{vet}} kantved e vez produet feilhañs e kêr-benn [[Bro-Gerne]], da skouer [[HB Kemper]] diazezet e 1690, pe Dumaine savet e 1791 ha deuet da vezañ Henriot e 1891, an div vichererezh vrudetañ. Menegomp ivez feilhañserezh "Saint-Jean-de-Bretagne" etre ar bloavezhioù 1940 hag ar bloavezhioù 1980 e Sant-Yann-ar-Wern, ha feilhañserezh [[Pornizh]] krouet e 1947 gant ur produadur industrieloc'h. Gant feilhañserezh Kemper eo e voe skignet ar stil klinkus breizhek avat, gant tresoù bleunioù, arvestoù maezioù, tudennoù e gwiskamant hengounel (paotr, plac'h, kouplad). Ganti e voe graet traezoù e krag ivez etre 1917 ha 1970, er stil [[Arz Nevez]], dindan ar merk "Odetta" (diwar anv ar stêr [[Oded]]). Meur a arzourien vrudet pe dianav o deus lezet roud o dorn er c'hinkladurezh taol hag an arrebeuri kegin e Breizh adalek an XIX{{vet}}kantved. An arzour [[Feilhañs Kemper#Alfred Beau|Alfred Beau]] en an hini a roas ul lañs nevez d'ar feilhañserezh e Kemper e dibenn an XIX{{vet}} kantved, gant ar feilhañserezh Porquier-Beau, o kinklañ asiedoù, pladoù hag all. Kevezerezh a oa bet etre Henriot hag HB e Kemper betek o c'hendeuzadur e 1968, hag an dra-se oa gwir war an dachenn arzel dreist-holl. [[Mathurin Méheut]] a oa e penn an arzourien a laboure evit Henriot, pa oa roll [[René Quillivic (kizeller)|René Quillivic]] ha [[Louis Garin]] e HB. E Diskouezadeg etrebroadel an Arzoù-kinklañ hag oberiañ modern e Pariz e 1925, e oa kinklet ha kempennet pavilhon Breizh gant arzourien eus luskad ar [[Seiz Breur]]. E-barzh e oa arrebeuri (taolioù, ur ganastell vras, kadorioù...), armoù-kegin graet e [[feilhañserezh Kemper]], delwennigoù ha picheroù kizellet gant René Quillivic. Priourien vrudet all o deus fardet traezoù dibar a-hed an XX{{vet}} kantved <small>''(sellit ouzh ar rummad [[:rummad:Priourien Breizh|Priourien Breizh]]).''</small> Ar [[bolenn vreizhek|volenn vreizhek]], graet e pri-poazh, gant an anv-bihan skrivet e lizherennoù red hag he zudenn e gwiskamant hengounel, a gaver e ti kalz Bretoned kenkoulz ha touristed. Ijinet en XIX{{vet}} kantved ha savelet he stumm en XX{{vet}} kantved, deuet eo da vezañ un elfenn eus sevenadur poblek Breizh da vat. Produet e vez e Kemper ha Pornizh dreist-holl. == Labourioù ha gouelioù == === Gwechall war ar maez === [[Restr:Gouel an Eost 2015 - Rata.JPG|thumb|Aozañ ar "rata", pred hengounel ar vederien, e-pad [[Gouel an Eost]] e [[Plougouloum]] (Bro-Leon).]] Gwechall e Breizh-Izel e veze debret ar "wastell" pe ar "peurzorn" e dibenn an dornadeg, e-pad al labourioù er parkeier. E [[Bro-Naoned]] e veze debret ar [[bardatte]], ur meuz kaol farset, e dibenn an eostoù. E [[Bro-Dreger]] e veze debret ar [[chotenn ha joskenn|joskenn]] gant patatez krign da adlein ha da adverenn gant ar gouerien. Kavet e vez c'hoazh da brenañ e ti ar gigerien ha war ar marc'hadoù. Pa veze lazhet ur pemoc'h ur wech ar bloaz e veze [[Fest an hoc'h]], d'ar goañv alies. Pedet e veze kerent hag amezeien da zebriñ silzig ha gwadegennoù. Ar predoù eured a oa un dro da bediñ ur bern tud evit debriñ ur pred fonnus e stumm banvezioù a bade deizioù. === Gouelioù kristen ha digristen === Gouelioù hengounel pe nevesoc'h e Breizh a zo an dro da zebriñ meuzioù dibar. Ur pred a-feson a vez debret e-pad sakramantoù zo : [[pask kentañ]], [[pask bras]], [[eured]]. Ur wastell vras a vez servijet da zibenn-pred, ha sac'higoù [[drajez]] a vez roet d'ar gouvidi alies. Goude an [[obidoù]] a c'hall bezañ aozet un daoliad voued evit an dud. ==== Nedeleg hag ar bloaz nevez ==== [[Restr:Bûche de Noël facile (2014-12-23).jpg|thumb|Ur c'hef ruilhet gant chokolad ha flamboez, ur skouer eus [[kef Nedeleg|ar c'hef]] servijet da geñver koan [[Nedeleg]].]] Da ouel [[Nedeleg]] ha d'ar [[Sant-Jilvestr]] e vez debret ur pred fonnus ha lipous anvet [[fiskoan]], gant listri kaer war un daol kinklet brav. Debret e vez kig-yar Indez gant kistin ent-hengounel. Da zigeriñ ar pred e vez debret [[istr]], [[eog]] mogedet pe [[avu druz]]. Da glozañ anezhañ e vez debret ur wastell anvet [[kef Nedeleg]]. Evet e vez gwinoù mat hag a glot gant ar boued. Un digarez eo ivez evit debriñ chokoladennoù, frouezh arallvro, frouezh koñfizet ha traoù lipous all, hag evañ ur banne digor-kalon har ur banne kloz-pred ma ne gemerer ket ar c'harr goude. ==== Gouel ar Rouaned ==== Lidet e vez [[gouel ar Rouaned]] d’an eil Sul war-lerc’h Nedeleg, ha debret e vez [[gwastell ar rouaned]], ur wastell gant ur favenn e-barzh. Dont a ra an hini a ya ar favenn gantañ pe ganti da vezañ ar roue pe ar rouanez, ha lakaat a ra ar gurunenn war e benn / he fenn. ==== Yuniñ ha lidañ Meurlarjez ==== Ober vijil eo heuliañ ar reolenn yuniñ a-raok ur gouel bras. Debret e veze ar [[soubenn vijil]] gwechall. Aliet e oa ivez gant an iliz dioueriñ debriñ kig d'ar Gwener hag e-pad ar [[Koraiz|C'horaiz]], met n'eo ket ur reolenn eus an Iliz er stêr strizh ken. An deiz a-raok ma krogfe ar C'horaiz eo Meurzh an Ened, ha lidet e vez [[meurlarjez]], un digarez evit riboulat ha debriñ [[krampouezh]] ha [[bignez]]. [[chotenn ha joskenn|Chotenn]], un hanter eus penn ur pemoc'h holenet, bervet ha rostet, a veze debret an dro-mañ er [[Bro-Vigoudenn|Vro Vigoudenn]]. Kouignoù an Enez, etre bara ha brioch, a veze debret ivez. ==== Pask ==== Da Sul [[Pask|Fask]] e vez servijet morzhed-oan, un hengoun kristen. Debret e vez [[chokolad]] e stumm ur c'hloc'h bras alies evit aroueziañ kleier Roma, pe ur yar, a-wechoù leun a [[vi Pask|vioù Pask]] bihan e chokolad. Gwerzhet e vez gant ar chokoladourien hag ar stalioù boued lapined e chokolad ivez bremañ, dre levezon ar broioù angl-ha-saoz, broioù protestant anezho. An hengoun eo ivez da guzhat vioù-Pask ha delwennigoù chokolad e stumm kleier, kregin, pesked hag all, ha da lakaat ar vugale da furchal anezho el liorzh pe er park. Deuet dreist e vez ar c'hoari-se gant ar vugale. ==== Halloween ==== [[Halloween]] a zo ur gouel a-orin pagan a vez lidet e Breizh abaoe ar bloavezhioù 1990 an deiz a-raok [[Gouel an Hollsent]], ha degaset en deus "hengounioù" boued nevez. Dre eo ar sitrouilhez arouez ar gouel-se eo bet tapet ar pleg gant tud zo da zebriñ [[potiron]] ha [[potimaron]], legumaj heñvel outo, e stumm soubenn, yod ha dienn. Madigoù a vez dastumet gant ar vugale a di da di, ur gustum degaset eus ar Stadoù-Unanet a vez heuliet mat gant ar Vretoned vihan hiziv. == En estrenvro == [[Restr:Hervé's Crêperie Traditionelle - geo.hlipp.de - 2070.jpg|thumb|Un ti-krampouezh breton en Alamagn.]] Anavezet eo keginerezh Breizh en estrenvro dre an [[ti-krampouezh|tier-krampouezh]] da gentañ, a zo niverus awalac'h, lec'h ma 'z eus tu debriñ krampouezh sall giz Breizh hag evañ ur volennad [[chistr Breizh|chistr]] pe [[laezh-ribod]], hag ur grampouezhenn sukret, gant [[karamel gant amann sall]] da skouer. Kinklet e vez alies an tier-krampouezh gant traezoù ha fotoioù a denn da Vreizh, ha lakaet sonerezh breizhat, evit kaout un aergelc'h a-feson, un tamm e-giz en ur [[pizzeria]] evit Italia. Brudet eo Breizh evit he boued-mor ivez, he istr da skouer. Berzh en deus graet ar [[kouign-amann|gouign-amann]] en estrenvro, e Bro-C'hall, er Stadoù-Unanet hag e Japan dreist-holl.<ref>{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/actu/actuDet_-Gastronomie.-Le-kouign-amann-a-la-conquete-de-l-Amerique_39382-2026955_actu.Htm|titl=À la conquête de l'Amérique|aozer=Jean-Laurent BrasRusso|deiziad=29 a viz Kerzu 2011|lec'hienn=ouest-france.fr}}</ref>{{,}}<ref>{{Liamm web|aozer1=Jean-Marie Pottier |url=http://www.slate.fr/story/103817/kouign-amann-etats-unis |titl=Le kouign-amann, «la pâtisserie française plus que centenaire dont personne n’a entendu parler» |deiz=2 |miz=Gouere |bloaz=2015 |lec'hienn=Slate|lennet d'an=13 a viz Gwengolo 2016}}.</ref>. Embann a reas an ''[[New York Times]]'' ur pennad-skrid diwar e benn e [[2011]], kinniget e oa ar gouign-amann evel "pastezerezh druzañ Europa a-bezh"<ref>Brendan Speiegel, [https://archive.nytimes.com/query.nytimes.com/gst/fullpage-9902E3DF1330F937A35751C1A9679D8B63.html « A Pastry From Brittany, Making Waves Stateside »], e ''The New York Times'', d'ar 4 a viz Kerzu 2011, lennet war archive.nytimes.com d'ar 27 a viz Eost 2018</ref>. E 2018 e voe lakaet e-barzh roll an 40 rekipe gwellañ a zo bet biskoazh gant ar gelaouenn ''Food & Wine''<ref>Thierry Peigné, [https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/finistere/etats-unis-kouign-amann-cite-parmi-40-meilleures-recettes-tous-temps-1531406.html « États-Unis : le kouign amann cité parmi les 40 meilleures recettes de tous les temps »], e ''France 3 Bretagne'', d'an 27 a viz Eost 2018, lennet war france3-regions.francetvinfo.fr d'ar 27 a viz Eost 2018.</ref>. Estreget an tier-krampouezh a ginnig keginerezh Breizh en estrenvro. Da skouer eo bet digoret "Petit Crenn" e [[San Francisco (Kalifornia)|San Francisco]] (Kalifornia) gant ar vestrez-geginerez [[Dominique Crenn]]. Un "davarn cheuc'h" eo kentoc'h, ha kinnig a ra boued Breizh graet gant pesked, legumaj, ed du hag all. == Tud == ===Keginerien, ostizien ha barnourien war ar c'heginañ vrudet=== * {{XIXvet kantved}} : Julia Guillou, [[Ti-pañsion Gloaneg|Marie-Jeanne Le Glouannec]] hag [[Añjela goant|Angélique Satre]] (ostizezed brudet eus [[Skol Pont-Aven|Pont-Aven]]), [[Charles Monselet]] (kazetenner, barnour war ar c'heginañ), [[Katell Gornig]] (lañset ganti ar c'hrampouezh dantelez) * {{XXvet kantved}}, hanterenn gentañ : sellet e vez ouzh [[Édouard Nignon]] (1865-1934) evel keginer meurañ al lodenn gentañ eus an XX{{vet}} kantved<ref>[https://restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com/2017/01/30/edouard-nignon/ ''Buhez Edourard Nignon''] gant Yannig Oliviéro war restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com, 30 a viz Genver 2017, gwelet d'ar 5 a viz Ebrel 2026.</ref>. Keginerien vrudet all : [[Clémence Lefeuvre]] (pretiourez), [[Françoise de Foix|Constant Lerochais]] (pastezer), [[Mélanie Rouat]] (pretiourez) * {{XXvet kantved}}, eil hanterenn : [[Jean-Paul Abadie]], [[Jean-Yves Bordier]] (artizan amanenner), [[Adolphe Bosser]], [[Jean-Pierre Crouzil]], [[Patrick Jeffroy]], [[Henri Le Roux]] (mestr chokoladour), [[Simone Morand]] (dastumerez), [[Olivier Roellinger]] *{{XXIvet kantved}} : [[Laurent Bacquer]], [[Nathalie Beauvais]], [[Olivier Bellin]], [[Patrick Bertron]], [[Yves Camdeborde]], [[Nicolas Conraux]], [[Dominique Crenn]], [[Virginie Giboire]], [[Mathieu Guibert]], [[Sylvain Guillemot]], [[Jean Imbert]], [[Patrick Jeffroy]], [[Ronan Kervarrec]], [[Christophe Le Fur]], [[Christian Le Squer]], [[Philippe Léveillé]], [[Yvon Morvan]], [[Bruno Oger]], [[Alain Passard]], [[Hugo Roellinger]], [[Olivier Samson]], [[Laurent Saudeau]] <!-- XXX Batifoulier ? [[Alain Senderens]] : Piv int ? --> <Gallery mode="packed" heights="180px"> Les Hommes N 32 Charles Monselet.jpg|[[Charles Monselet]] e hevlezour gant André Gill, e nv 32 ''Les Hommes d’aujourd’hui''. Clémence Lefeuvre photo.jpg|[[Clémence Lefeuvre]], "pabez an [[amann gwenn]]" evel ma skrivas ar barnour war ar c'heginañ [[Curnonsky]] e-barzh ''Paris-Soir'' d'ar 6 a viz Here 1929. Édouard Nignon (1865-1934).jpg|[[Édouard Nignon]] gant Jean Patricot, unan eus keginerien veurañ istor ar c'heginerezh. Olivier Roellinger - régionales 2021.jpg|[[Olivier Roellinger]], teir steredenn gant ar sturlevr Michelin. Alain Passard de l'Arpège.jpg|[[Alain Passard]], teir steredenn gant ar sturlevr Michelin. </gallery> === Mestroù-keginer steredennet === 294 c'heginer e Breizh a oa bet roet dezho ur steredenn da nebeutañ etre 1931 ha 2016 gant ar [[sturlevr Michelin]], ar sturlevr keginerezh brudetañ er bed<ref>[https://restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com ''GUIDE MICHELIN. LES RESTAURANTS BRETONS ÉTOILÉS DEPUIS 1931''] war restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com, gwelet d'ar 5 a viz Ebrel 2026.</ref>. Hiziv an deiz ez eus un hanter-kant keginer breizhat bennak a zo ur steredenn da nebeutañ ganto. Pemp preti zo teir steredenn ganto [[Restr:Etoile Michelin-3.svg|44 px]] : ''L'Arpège'' e Pariz ([[Alain Passard]]), ''Le V'' e Pariz ([[Christian Le Squer]]), ''La Côte d'Or'' preti [[Bernard Loiseau]] e [[Saulieu]] e [[Bourgogn]] ([[Patrick Bertron]]), ''L'Atelier Crenn'' e [[San Francisco (Kalifornia)|San Francisco]] e [[Kalifornia]] ([[Dominique Crenn]]), ''Le Coquillage'' e [[Sant-Meleg]] ([[Hugo Roellinger]])<ref>[https://www.elle.fr/Elle-a-Table/Les-dossiers-de-la-redaction/Dossier-de-la-redac/Cuisiner-les-algues-avec-Hugo-Roellinger Hugo Roellinger remporte une troisième étoile pour son restaurant Coquillage] gant Elle, 1{{añ}} a viz Ebrel 2025, gwelet d'an 10 a viz Meurzh 2026.</ref>. Pemp preti zo div steredenn ganto [[Restr:Etoile Michelin-2.svg|30 px]] : ''Anne de Bretagne'' e [[Plaen-Raez]] ([[Mathieu Guibert]]), ''Auberge des Glazicks'' e [[Ploudiern]] ([[Olivier Bellin]]), ''La Villa Archange'' e [[Lo Canet]] e [[Provañs]] ([[Bruno Oger]]), ''Le Saison'' e [[Sant-Gregor]] ([[Ronan Kervarrec]]) ha ''Miramonti l'altro'' e [[Concesio]] en [[Italia]] ([[Philippe Léveillé]]). === Roll ar greanterien === Produioù zo, krouet gant an industriourien vreizhat pell zo a-wechoù, pe nevesoc'h, zo deuet da vezañ arouezel : ar petit-beurre gant [[Lefèvre-Utile]], ar choco BN gant ar [[Biscuiterie Nantaise]], ar pastez Henaff, Breizh Cola gant [[Breserezh Lancelot]] (perc'hennet gant Agrial abaoe 2021)... [[Restr:AstronautsEatingBurgers.jpg|thumb|right|Pred e-bourzh an SEE.]] An industriezh c'hounezvouedel a c'hoari ur roll bras en ekonomiezh ar vro abaoe dibenn an XIX{{vet}} kantved. Ar pezh a zo bet degaset gant an industriourien n'eo ket dizudi, un hentenn evit mirout ar boued e boestoù gant [[Nicolas Appert]] da skouer. En XX{{vet}} kantved e tiorras ar bouedvirerezh (ar sardin dre eoul gant [[Chancerelle]] e Douarnenez da skouer), ha kalz labouadegoù legumaj, pesked, kig-moc'h ha pastezerezh a zo bet pe zo c'hoazh er vro. Boued-laezh nevez ha boued damheñvel a zo bet ijinet ivez : yaourtoù (Malo, Ker Ronan, Sojasun...), keuzioù nevez (Petit Billy, Madame Loïck...), amann (Paysan Breton, amann gant bezin gant Bordier...). Ar [[stroll Le Duff]], e Roazhon e sez sokial, a werzh [[boued paket buan]] war ar pemp kevandir ; brudet eo e isembregerezh [[Brioche dorée]] da skouer. Testeniekaet eo an embregerezh [[Stroll Jean Hénaff|Jean Hénaff]], eus [[Pouldreuzig]], evit pourveziñ ar [[savlec'h egor etrebroadel]] (SEE). == Boued Breizh er sevenadur hag en arzoù == [[Restr:Musée de Nantes - Mosaïque LU 1.JPG|thumb|120px|Panell e pri-poazh ar [[LU (gwispiderezh)|wispiderezh LU]] evit diskouezadeg hollvedel 1900.]] Kavout a reer boued Breizh er c'hanaouennoù ([[Son ar chistr]], Soubenn al laezh<ref>[https://web.archive.org/web/20160306230552/http://per.kentel.pagesperso-orange.fr/soubenn_al_laezh1.htm Pozioù Soubenn al laezh]</ref>...), el liverezh (''Le Jambon'', un divuhezenn livet gant [[Paul Gauguin|Gauguin]] er Pouldu, ''Pommes, nappe jaune'' gant [[Paul Sérusier|Sérusier]]...). E [[Pont-Aven]] e teuas kalz livourien eus broioù liesseurt en XIX{{vet}} hag XX{{vet}} kantved, anavezet dindan an anv [[Skol Pont-Aven]], abalamour d'ar gweledvaoù kaer, hag ar gouerien "arallvro" ivez. Evit desachañ anezho e veze servijet boued a galite gant prizioù izel gant ostizezed ar c'horn-bro. Brudet e oa ostaleri Julia Guillou, hini Angélique Marie Satre lesanvet « la belle Angèle », hag hini [[Ti-pañsion Gloaneg|Marie-Jeanne Gloanec]] lesanvet « la mère Gloanec ». ''[[Añjela goant]]'' zo un daolenn vrudet livet gant Paul Gauguin e 1889. Tresourien evel [[Alfons Mucha]] zo bet galvet gant industriourien, eus Naoned dreist-holl ([[Biscuiterie nantaise|BN]], [[LU (gwispiderezh)|LU]]...), evit ijinañ bruderezhioù brav, o tresañ oberennoù arzel dudius. An tour LU, eus labouradeg kozh ar wispiderezh, a zo un elfenn vrudet eus glad savouriezh Naoned, deuet da vezañ ur greizenn sevenadur a vremañ hiziv. Arzourien a-vremañ a vez galvet evit skeudennaouiñ produioù zo c'hoazh, evel Carmelo de la Pinta, ul livour eus [[Pont-Aven]], evit biorc'h [[breserezh Lancelot|Lancelot]], pe an tresour bannoù-treset [[Jean-Claude Fournier]] evit boutailhoù chistr Coat-Albret. == Mirdioù ha gouelioù == [[Restr:Façade entrée du musée (c)Musée de la Fraise et du Patrimoine.jpg|thumb|Mirdi ar sivi hag ar glad Plougastell.]] Boued : * Mirdi ar sivi hag ar glad e Plougastell (Bro-Leon) * Gouel ar C'hrampouezh e miz Gouere e [[Gourin]] (Bro-Gerne) * Gouel [[ognon Rosko]] bep miz Eost abaoe 2003, ha Ti ar [[Joniged]] hag Ognon [[Rosko]] (Bro-Leon) * Gouel ar [[fouas Naoned|fouas]] en [[An Hae-Foazer|Hae-Foazer]] e miz Gwengolo hag e [[Chantenay]] d'an 11 a viz Du (Bro-Naoned) * Gouel an Dolgenn aour e miz Here e [[Redon]] (Bro-Roazhon, Bro-Naoned, Bro-Wened) Evajoù : * Mirdi an aval hag ar chistr e La Ville Hervy e [[Pleudehen]] (Bro-Zol) * Mirdi gwinieg Naoned er [[Ar Palez|Palez]] (Bro-Naoned) * Mirdi al lambig e [[Kemper]] (Bro-Gerne), digoret e 1995 Listri ha kinkladurezh taol : * Mirdi ar Feilhañserezh e [[Kemper]] (Bro-Gerne) * Le Patiau, kreizenn arz hag istor ar prierezh e [[Sant-Yann-ar-Wern]] (Bro-Redon) == Diskouezadegoù == * ''"Quand les Bretons passent à table, 19e-20e siècle"'', [[Mirdi Breizh]], Roazhon, 1994 * ''"LU 1846-1957, un siècle d’innovation"'', Mirdi Naoned, Kastell Duged Breizh, 2020 * ''"Quand la crêpe devient bretonne"'', [[Abati Landevenneg]], 2020 == Levrioù ha pladennoù == [[Restr:Bretagne - Carte gastronomique de la France, Bourguignon Alain.jpg|thumb|Kartenn c'hall boued Breizh (1929, munud).]] * {{fr}} ''Gastronomie bretonne d'hier et d'aujourd'hui'' gant [[Simone Morand]], Flammarion, 1965<ref>L'Almanach de la Bretagne gant [[Bernard Le Nail]], Larousse, Jacques Marseille, 2003, {{ISBN|2-03-575106-3}}.</ref>. * {{fr}} ''La cuisine des pays celtes'' gant [[Riwanon Kervella]] (radskrid [[Alan Stivell]], tresadennoù Jiluk), Emb. Des Dessins et des Mots, dastumad « Terroirs », 16 a viz Here 2002, 140 p. (ISBN 978-2-95144417-1) * {{fr}} ''Quand les bretons passent à table : Manières de boire et de manger en Bretagne, 19e-20e siècle'', Editions Apogée, kevredigezh Buhez, levr an diskouezadeg, 1994 * {{br}} {{fr}} ''Quand les Bretons passent à table, Kanomp ouzh taol'', pladenn kanoù da evañ ha da zebriñ, ''Tradition vivante de Bretagne 2'', embannet gant [[Dastum]] e 1994 * {{br}} ''Kig-ha-farz, ha bouedoù all a-wechall e Bro-Leon'', levr-CD gant [[Mikael Madeg]], 63 pajenn, CD 16 roudenn, 74 mn, Dastum Bro Leon, 2013, [https://www.dastum.bzh/article/kig-ha-farz-ha-bouedou-all-a-wechall-e-bro-leon/ Gwelet lec'hienn Dastum]. == Pennadoù kar == {{Porched|Boued ha Keginerezh}} * [[Ti-krampouezh]] * [[Levrioù kegin e brezhoneg]] * [[Keginerezh]] == Daveoù == {{Daveoù}} {{Porched Breizh}} [[Rummad:Keginerezh Breizh|!]] [[Rummad:Sevenadur Breizh]] 98ih4eji9mfjum15x20jkxrexrydbmw 0 1332 2190173 2188799 2026-05-05T13:55:20Z OPAB44 57507 2190173 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pondivi | anvOfisiel = Pontivy | skeudenn = Chateau Pontivy3.jpg | alc'hwez = Fozioù [[Kastell Pondivi|Kastell ar Roc'haned]] | ardamezioù = COA fr Pontivy.svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Pondi|Pondi]] <small>([[isprefeti]])</small> | etrekumuniezh = [[Pondi Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Bondi]] | kanton = [[Kanton Pondi|Pondi]] <small>([[pennlec'h]])</small> | cp = 56300 | maer = Christine Le Strat | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 24.85 | hedred = -2.98 | ledred = 48.07 | uk = 60 | ubi = 48 | ubr = 192 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.pontivy.fr/ Ti-kêr] }} '''Pondivi''' zo ur [[kumun c'hall|gumun]] hag ur gêr e [[departamant gall|departamant]] ar [[Mor-Bihan]] e [[Breizh]]. == Douaroniezh == <gallery mode="packed" heights="200px"> Blavet canalisé Pontivy.JPG|Treuzet eo Pondi gant ar [[stêr]] [[Blavezh]]. </gallery> === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Pondivi''|gwalarn=[[Klegereg]], ''[[Stival]]''|norzh=[[Neulieg]]|biz=[[Neulieg]], [[Noal-Pondi]]|kornôg=[[Malgeneg]]|reter=[[Noal-Pondi]]|gevred=[[Sant-Turiav]], [[Noal-Pondi]]|su=[[Ar Sorn]], [[Sant-Turiav]]|mervent=[[Ar Sorn]]|enklozadur=}} == [[Ardamezouriezh]] == {| |- | [[Restr:COA fr Pontivy.svg|60px]] | :''En gul a nav mailhenn en aour, 3, 3, 3.'' :Tiegezh Roc'han, [[1222]] ; andon : d'Hozier, 26 Meurzh 1698. |- |} == Istor == === {{VIIvet kantved}} === Hervez ar richenn e oa bet krouet Pondivi gant ar [[manac'herezh|manac'h]] sant [[Ivi]] er {{VIIvet kantved}}. === {{XVIvet kantved}} === ;[[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] e [[1675]]: Trubuilhoù a voe e kêr d'an [[21 Gouere|21]] ha d'an [[22 Gouere|22 a viz Gouere]] [[1675]]<ref>{{fr}}[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975, p. 113</ref>; taget e voe ti ur bourc'hiz hag evet ar gwin a oa eno. Aloubet e oa bet kêr Bondivi d'an 21 « gant 2000 peizant a lonk pe skuilh 400 muid eus feurm an deverioù » ; dieubet eo bet gant « e vourc'hizien » d'an 21 a viz Even<ref>{{fr}}Auguste Dupouy, ''Histoire de Bretagne'', p. 265, Embannadurioù Boivin, 1932, adembannet gant an embannadur Calligrammes, Kemper, hag embannadurioù Ar Morenn, Ar Gelveneg, 1983</ref>.<br> Digolloù a voe paeet gant parrezioù [[Noal-Pondivi]] (8 000 lur), [[Malgeneg]] (1 500 lur), [[Stival]] (500 lur) ha [[Bizhui-an-Dour]] (400 lur) d'an aotrou de la Pierre ha da tud all eus Pondivi goude an distrujoù bet graet e kêr e-pad an emsavadeg<ref>{{fr}}''Les Révoltes bretonnes de 1675'', pp. 159-160</ref>. ===[[Dispac'h Gall]]=== Krouet e voe ar gumun e [[1790]] e [[departamant gall|departamant]] ar [[Mor-Bihan]]. Gant al lezenn eus an [[23 a viz Eost]] 1790 e voe lakaet Pondivi da bennlec'h ur c'hanton, hini [[Kanton Pondivi (1790)|Pondivi]], gant kumun Pondivi ennañ hepken, ha da benn un distrig, seizh kanton ennañ : [[Kanton Baod (1790)|Baod]], [[Kanton ar Gemene (1790)|ar Gemene]], [[Kanton Klegereg (1790)|Klegereg]], [[Kanton Logunec'h (1790)|Logunec'h]], [[Kanton Noal-Pondivi (1790)|Noal-Pondivi]], [[Kanton Pluniav (1790)|Pluniav]] hag hini Pondivi. E [[1795]] e voe dilamet [[distrig Pondivi]]. E [[1800]] e voe lakaet Pondivi da bennlec'h [[arondisamant Pondivi]] bet krouet gant al lezenn eus ar 17 a viz C'hwevrer 1800. Brasaet e voe kanton Pondivi dindan anv [[Kanton Pondivi]] ivez gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965</ref>{{,}}<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, p. 290.</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=27570 Cassini - EHESS - Pondivi - Fichenn ar gumun]</ref>. ===''Napoléonville''=== Adalek an [[9 a viz Du]] [[1804]] betek ar [[14 a viz Ebrel]] [[1814]] e oa anvet Pondivi "''Napoléonville''" war urzh an [[diktatour]] ha danvez-impalaer [[Napoleone Buonaparte]]. Evel [[La Roche-sur-Yon]], ''Napoléonville'' e [[Vendée]], e oa bet soñjet gant Napoleon e vefe ur gêr pouezus evit derc'hel kornôg Frañs ha Breizh. C'hoant en devoa da sevel adal ar gêr 3 000 annezad enni « er peoc'h, ur greizenn-genwerzh veur, hag er brezel, ur greizenn vilourel bouezus ». Napoleon a soñje gantañ e oa Pondivi ur gêr a c'hellje bezañ pouezus-tre ma vije kleuzet [[kanol]]ioù evit al listri-brezel a c'hellfe treuziñ Breizh pell diouzh re ar [[kaeladur kevandirel|Saozon]] a oa mistri war ar mor : [[kanol ar Blavezh]] ha [[kanol Naoned-Brest]].<br>Krouet e oa bet diouzhtu ur c'harter nevez gant ur blasenn-armoù, un [[isprefeti]], ur [[kazarn|c'hazarn]] hag ul [[lise]]. === {{XIXvet kantved}} === * D'an [[29 a viz Genver]] [[1806]] e voe staget kumun [[Stival]] ouzh kumun Pondivi<ref>{{fr}}''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', p. 378</ref>. * [[1864]]: tizhet e voe Pondivi gant an [[hent-houarn]]. * Krouet e voe kumun [[Ar Sorn]] d'ar 1{{añ}} a viz Meurzh [[1869]] diwar lodennoù eus tiriadoù kumunioù Bizhui, Gwern, Malgeneg, Pondivi ha Stival<ref>{{fr}}''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', p. 14</ref>{{,}}<ref>[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/6_index.htm Cassini-EHESS]</ref>. * [[Brezel 1870-1871]] : pevar gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 316 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,35 % eus he foblañs e [[1911]]<ref name="MARV">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56178&dpt=56&idsource=2770&table=bp01 Monumant ar re varv]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== [[Restr:UndeneusPondibetfuzuilhetePorzh-Loeiz.JPG|thumb|Anv H. Gaillard, un den eus Pondivi, ouzh monumant ar re fuzuilhet e Porzh-Loeiz]] * Tremen 3 000 repuad deuet eus hanternoz [[Bro-C'hall]] a oa e Pondivi e miz Even [[1940]]<ref>{{fr}}[http://www.letelegramme.com/local/morbihan/pontivy/ville/18-juin-1940-les-allemands-entrent-dans-la-ville-18-06-2010-960460. "Le Télégramme", 18 a viz Even 2010]</ref>. * D'an [[18 Mezheven|18 a viz Even]] [[1940]] e tegouezhas al lu [[Alamagn|alaman]] e Pondivi<ref>{{fr}}''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Archives départementales du Morbihan, 2009, p. 23</ref>. * E miz Here 1940 e voe harzet ar gantreidi er Mor-Bihan; bac'het e voent e kamp Toulboubou e Pondivi, 18 tiegezh hag eizh den o-unan, da lavaret eo 32 waz, 28 maouez ha 56 bugel; war urzh an [[Wehrmacht|Alamaned]] e voent kaset gant un tren betek kamp-bac'h [[Maezon-ar-Stêr]] e miz Du 1940<ref name="ALG">{{fr}}Annik Le Guen, ''Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy'', Miz Kerzu 1993</ref>. * E miz Gouere 1944 e voe kemeret 150 000 lur en ti-post gant tud eus ar [[Rezistañs]]<ref>{{fr}}''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', p. 297</ref>. * D'ar [[4 Eost|4 a viz Eost]] [[1944]] e voe dieubet Pondivi<ref>{{fr}}''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', p. 130.</ref>. * D'an [[23 Mae|23 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korfoù marv tri den eus ar gumun e-tal gwikadell [[Porzh-Loeiz]]. Er Rezistañs e oant ; fuzuilhet e oant bet gant al lu [[Wehrmacht|alaman]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pp. 315-316</ref>. * Mervel a reas 96 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="MARV" />. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== * Mervel a reas 16 milour e [[Brezel Indez-Sina]] ha pemp arall en [[Aljeria]].<ref name="MARV" /> == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === *D'ar 4 a viz Eost [[2004]] e oa bet votet ar garta « [[Ya d'ar brezhoneg]] » gant kuzul-kêr ar gumun. *D'an 21 a viz Kerzu [[2007]] e oa bet roet d'ar gumun al label « Ya d'ar brezhoneg » live 2. === Deskadurezh === *Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1984]]. *E distro-skol 2025 e oa 87 skoliad enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek (8,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. === Redadeg 2010 === E Pondi ez echuas ar [[Redadeg 2010|Redadeg]] e [[2010]]. {{clr|left}} == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="200px"> France Bretagne 56 Pontivy 01.jpg|[[Kastell Pondi|Kastell ar Roc'haned]]. Rohan pontivy.jpg|Ar [[Gwenn-ha-Du]]<br>dirak ar c'hastell. </gallery> *Kastell ar Gêr nevez. *Iliz katolik ''Intron Varia ar Joa'', {{XVIvet kantved}}. *Iliz katolik ''Sant Meriadeg'', e kêriadenn Stival, {{XVIvet kantved}}. *Chapel ar Gelenneg. *Chapel ''Santez Trefin''. *Karterioù kozh gant tiez XVvet-XVIvet-XVIIvet kantvedoù. *[[porzh (listri)|Porzh]]. == Tud == === Tud bet ganet eno=== *[[Ferdinand Le Drogo]], [[marc'hhouarnerezh|marc'hhouarnour]] [[breizh]]at, kampion [[Bro-C'hall]] e [[1927]] ha [[1928]], [[10 a viz Here]] [[1903]] *[[Paul Ihuel]] ([[2 a viz Du]] [[1903]]-[[22 a viz Here]] [[1974]] e [[Pariz]], Bro-C'hall), maer [[Berne]], kuzulier [[Kanton ar Faoued]] ([[1945]]-[[1974]]), kannad ar Mor-Bihan e [[1936]]-[[1940]] hag e [[1945]]-[[1974]], kadoriad kuzul-departamant ar Mor-Bihan, Is-sekretour-stad ha Sekretour-stad al Labour-Douar<ref name="ALG" /> *[[Jef Le Penven]], [[sonaozouriezh|sonaozour]] [[breizh]]at, [[3 a viz Du]] [[1919]]. * [[1969]] : [[Yannig Audran]], skolaer, soner ha skrivagner brezhonek. ==Poblañs== ===Emdroadur ar boblañs abaoe 1793=== <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:14700 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 bar:2012 text:2012 bar:2022 text:2022 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 3808 bar:1800 from:0 till: 3793 bar:1806 from:0 till: 4929 bar:1821 from:0 till: 4980 bar:1831 from:0 till: 5956 bar:1836 from:0 till: 6378 bar:1841 from:0 till: 7018 bar:1846 from:0 till: 7929 bar:1851 from:0 till: 7792 bar:1856 from:0 till: 8049 bar:1861 from:0 till: 7602 bar:1866 from:0 till: 8146 bar:1872 from:0 till: 7886 bar:1876 from:0 till: 8252 bar:1881 from:0 till: 8164 bar:1886 from:0 till: 9466 bar:1891 from:0 till: 9175 bar:1896 from:0 till: 9292 bar:1901 from:0 till: 9359 bar:1906 from:0 till: 9506 bar:1911 from:0 till: 9424 bar:1921 from:0 till: 9442 bar:1926 from:0 till: 9440 bar:1931 from:0 till: 8117 bar:1936 from:0 till: 9300 bar:1946 from:0 till: 10878 bar:1954 from:0 till: 10516 bar:1962 from:0 till: 10410 bar:1968 from:0 till: 11412 bar:1975 from:0 till: 12578 bar:1982 from:0 till: 12675 bar:1990 from:0 till: 13140 bar:1999 from:0 till: 13508 bar:2006 from:0 till: 13518 bar:2012 from:0 till: 13973 bar:2022 from:0 till: 14547 </timeline> *<small>Mammennoù : Cassini hag [[EBSSA]].</small> == Melestradurezh == == Gevelliñ == *[[Tavistock]] ([[Devon]]), {{Bro-Saoz}} *[[Wesseling]] ([[Nordrhein-Westfalen]]), {{Alamagn}} *[[Napoleonville]] ([[Louisiana]]), {{SUA}} *[[Ouelessebougou]], {{Mali}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Pontivy}} {{Wikeriadur}} *{{br}} {{fr}} [https://web.archive.org/web/20190626080444/http://pontivy.fr/ Lec'hienn ofisiel Ti-Kêr Pondivi] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20050510064343/http://www.pontivy-cite-internationale.com/ Pontivy Cité Internationale] *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56178 Geobreizh] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20160109210550/http://pontivy.asso.fr/ 27 kevarzhe e Pondi] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Pondi]] [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù Bro Wened]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Repuidi-brezel er Mor-Bihan (1939-1945)]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Porzh-Loeiz e 1944]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post ar Mor-Bihan gant tud eus ar Rezistañs e 1944]] 9jwfdq7eyzv2fphpzm9z510m3z8e7rv 0 2769 2190176 2161173 2026-05-05T13:59:01Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190176 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mélanie Jouitteau''' zo ur [[Yezhoniezh|yezhoniourez]] vreizhat, eus [[Naoned]], hag a labour abaoe 2008 er [[CNRS]], hag abaoe 2011 e labourva IKER<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20220206173728/https://iker.cnrs.fr/z-melanie-jouitteau/ ''Centre de recherche sur la langue et les textes basques'']</ref>, hag a bled gant ar yezhoù bihanniverel. Aktourez hag oberourezh c'hoariva eo ivez. Implijet he deus ''Mélanie Giotto'' evel [[anv-pluenn]] hag [[arallanv]]. Perzh a gemer e [[Kuzul skiantel an Ofis]]. == Buhez == Graet he eus un aotreegezh war ar brezhoneg e [[Skol-veur Roazhon 2|skol-veur Roazhon 2]], ur master war al lizhiri modern e galleg, hag un [[tezenn|dezenn]] e skiantoù al lavar da heul e skol-veur Naoned dindan renerezh Hamida Demirdache. Tapet ganti skoazell arc'hant roet gant Ministrerezh an Enklask, e c'hellas mont d'en em stummañ e meur a gorn eus Europa<ref>Atersadenn gant Ya!, 2009.</ref>.<br> Dindan an arallanv ''Mélanie Giotto'' he deus c'hoariet tudenn Yerma e ''[[Yerma]]'', pezh-c'hoari [[Federico García Lorca]], gant [[teatr Penn ar Bed]] ([[2012]]-[[2013]]). Kensavet he deus ar gompagnunezh c'hoariva ''Paritito'' e [[Brest]] gant [[Mai Lincoln]] hag [[Anael Guyomarc'h]]. Embannet he deus ''Privezioù Publik'', un destenn c'hoariva divyezhek, en [[embannadurioù Goater]]. == Embannadennoù == === Ereadurezh === * 2009-2025. [https://web.archive.org/web/20160127155641/http://arbres.iker.cnrs.fr/index.php?title=Arbres:Le_site_de_grammaire_du_breton ''lec'hienn Wikiyezhadur ARBRES''] ; ''Atlas sintaks rannyezhoù ar brezhoneg, 4.804 pennad e galleg diwar-benn yezhadur ar brezhoneg''. * 2023. ''Langues minoritaires, langues régionales et langues d'héritage – approches scientifiques de la diversité'', Alexandre Gefen (renerezh), ''Un monde commun : Les savoirs des sciences humaines et sociales'', CNRS éditions, 176-179. da bellgargañ [https://hal.science/hal-04103209 amañ]. * 2023. 'A survey of Breton expressive words', Jeffrey P. Williams (éd.), ''Expressivity in the European Linguistic Sphere'', Cambridge University Press, chap. 9. da bellgargañ [https://lingbuzz.net/lingbuzz/006892 amañ] pe [https://hal.science/hal-03831093 amañ]. * 2023. 'Enquête sur les mots expressifs en breton', troidigezh e galleg deus Jouitteau (2023), da bellgargañ [https://ling.auf.net/lingbuzz/007248 amañ] pe [https://hal.science/hal-04107200v1 amañ]. * 2021. 'The politeness systems of address, variations across Breton dialects', ''The Central European Journal of Social Sciences and Humanities'' (CEJSH), ''Roczniki Humanistyczne'' 69:11, 107-127., da bellgargañ [https://ling.auf.net/lingbuzz/005662 amañ] pe [http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_18290_rh216911-6s amañ]. * 2020b. ''Verb Second and the Left Edge Filling Trigger'', Rebecca Woods ha Sam Wolfe (em.), ''Rethinking V2'', Oxford: OUP, 455-481, da bellgargañ [https://ling.auf.net/lingbuzz/004471 amañ] pe [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02023271 amañ]. * 2020a. ''Standard Breton, traditional dialects, and how they differ syntactically'', E-barzh ''Journal of Celtic Linguistics'' 21, 29-74, da bellgargañ [https://ling.auf.net/lingbuzz/004104 amañ]. * 2019. ''The nativeness of Breton speakers and their erasure'', E-barzh ''Studia Celtica Posnaniensia'' 4(1), 1-26, da bellgargañ [https://web.archive.org/web/20191215183244/https://content.sciendo.com/configurable/contentpage/journals$002fscp$002f4$002f1$002farticle-p1.xml amañ]. * 2019. ''Left Edge Filling Trigger ; V2 as obligatory exponence at the sentence level and typological implications'', Sam Wolfe ha Rebecca Woods (renerezh). ''Rethinking V2'', Oxford : OUP, da bellgargañ [https://ling.auf.net/lingbuzz/004471 amañ]. * 2018. ''Children Prefer Natives, A study on the transmission of a heritage language ; Standard Breton, neo-Breton and traditional dialects'', Maria Bloch ha Mark Ó Fionnáin (em.), ''Centres and Peripheries in Celtic Linguistics (Sounds – Meaning – Communication)'', Lublin, Peter Lang, 75-108, da bellgargañ [https://ling.auf.net/lingbuzz/003988 amañ]. * 2018, Asamblez gant Milan Rezac, ''Tester les noms collectifs en Breton, enquête sur le nombre et la numérosité'', Ronan Le Coadic (renerezh), Mélanges en l’honneur de [[Frañsez Favereau|Francis Favereau]], Morlaix : [[Skol Vreizh]], 331-364, da bellgargañ [https://ling.auf.net/lingbuzz/004113 amañ]. * 2015 Asamblez gant Milan Rezac, ''Fourteen tests for Breton collectives, an inquiry on number and numerosity'', ''Lapurdum'' XIX - 565-597, da bellgargañ [https://ling.auf.net/lingbuzz/004111 amañ]. * 2015 Asamblez gant Milan Rezac, ''The Breton inflectional impersonal''. E-barzh Wedisyn volume, ''[https://web.archive.org/web/20151201024618/http://www.publicacions.ub.edu/revistes/dialectologia/ Dialectologia]'', special issue V, 261-292, da bellgargañ [http://ling.auf.net/lingbuzz/002803 amañ]. * 2015. ''Free choice and reduplication, a study of Breton dependent indefinites'', e Tomasz Czerniak, Maciej Czerniakowski ha Krzysztof Jaskuła (em.), ''Representations and Interpretations in Celtic Studies'', Lublin, 201-230, da bellgargañ [http://ling.auf.net/lingbuzz/002403 amañ]. * 2015. ''Pronoms impersonnels dans le breton vannetais de [[Loeiz Herrieu]] : Syntaxe, sémantique et usages en concurrence avec le passif''. E-barzh Mannaig Thomas ha Nelly Blanchard (em.), ''[[La Bretagne linguistique]]'' 19, CRBC, 261-280. da bellgargañ [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01249670 amañ]. * 2013. ''La linguistique comme science ouverte; Une expérience de recherche citoyenne à carnets ouverts sur la grammaire du breton'', ''[http://lapurdum.revues.org/ Lapurdum]''. da bellgargañ [http://arbres.iker.univ-pau.fr/index.php/Fichier:Jouitteau_2013._Lapurdum.pdf amañ]. * 2013. ''La conjugaison analytique de doublement du verbe en breton'', Ali Tifrit (renerezh). E-barzh ''Phonologie, Morphologie, Syntaxe : Mélanges offerts à Jean-Pierre Angoujard'', PUR, 327-354. da bellgargañ [http://arbres.iker.univ-pau.fr/index.php/Fichier:Jouitteau_2013._La_conjugaison_analytique_de_doublement_du_V_-prefinal-.pdf amañ]. * 2012. ‘'Verb doubling in Breton and Gungbe ; obligatory exponence at the sentence level’'. E-barzh ''The Morphosyntax of Reiteration in Creole and Non-Creole Languages'', Aboh, Enoch O., Norval Smith and Anne Zribi-Hertz (em.), John Benjamins, 135-174, da bellgargañ [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01249680 amañ]. * 2012. ''Phi-feature agreement : the distribution of the Breton bare and prepositional infinitives with the preposition da'', Frota, Gonçalves, Moia ha Sabtos (em.), ''Journal of Portuguese Linguistics'' 11 :1, 99-119, da bellgargañ [http://ling.auf.net/lingBuzz/001483 amañ]. * 2011. ''Post-syntactic Excorporation in Realizational Morphology: Breton Analytic Tenses''. E-barzh Andrew Carnie (renerezh), ''Formal Approaches to Celtic Linguistics'', Cambridge Scholars Publishing, 115-142, da bellgargañ [http://ling.auf.net/lingBuzz/001169 amañ]. * ''La Syntaxe Comparée du [[brezhoneg|breton]]'', tezenn [[2005]] e Skol-Veur Naoned, embannet e 2010, ''La syntaxe comparée du breton, une enquête sur la périphérie gauche de la phrase bretonne'', Éditions Universitaires Européennes, 609 p. ISBN:978-613-1-52800-2. da bellgargañ [http://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00010270/en/ amañ]. * 2010. ''A typology of V2 with regard to V1 and second position phenomena: An introduction to the V1/V2 volume'', e ''Lingua'', 120:2, 197-209. da bellgargañ [https://ling.auf.net/lingbuzz/004754 amañ]. * 2010. ''Verb-First, Verb-Second'', ''Lingua'' 120:2. * 2009 Asamblez gant Milan Rezac, ''Le verbe 'avoir à travers les dialectes du breton'', ''[[La Bretagne linguistique|La Bretagne Linguistique]]'', Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek (KEBK), Brest. da bellgargañ [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01249685 amañ]. *Asamblez gant Milan Rezac . ''From mihi est to `have' across Breton dialects'', Paola Benincà, Federico Damonte and Nicoletta Penello (em.), ''Selected Proceedings of the 34th Incontro di Grammatica Generativa'', Unipress, Padova, Special issue of the Rivista di Grammatica Generativa, vol. 33: 161-178, da bellgargañ [http://ling.auf.net/lingBuzz/001207 amañ]. * 2008, Asamblez gant Milan Rezac, ''The French Ethical Dative. 13 syntactic tests'', ''Bucharest Working Papers in Linguistics'', IX (1): 97-108, da bellgargañ [http://ling.auf.net/lingBuzz/000719 amañ]. * 2007. ''Listen to the sound of salience, the multi-channel syntax of Q particles''. E-barzh ''Romance languages and linguistic theory 2007 : current issues in Linguistic Theory'', Sergio Baauw and Frank Drijkoningen (em.), John Benjamins Publishing Company, Amsterdam/Philadelphia. da bellgargañ [https://ling.auf.net/lingbuzz/004752 amañ]. * 2007. ''The Brythonic Reconciliation, from V1 to Generalized V2''; ''The Linguistic Variation Yearbook 2007'', J. Craenenbroek, Pica and J. Rooryck (em.), Netherlands, da bellgargañ [http://ling.auf.net/lingBuzz/000681 amañ]. * 2006, Asamblez gant Milan Rezac, ''Deriving Complementarity Effect''. E-barzh ''Lingua : International Review of Linguistics'', special issue on Celtic Languages. R. Borsley, I. Roberts, L. Sadler ha D. Willis (em.). da bellgargañ [http://ling.auf.net/lingBuzz/000066 amañ]. * 2004. ''Nominal Properties of ''v''Ps in [[brezhoneg|Breton]] : A Hypothesis for the Typology of VSO languages''. E-barzh ''Verb-First, On the Syntax of Verb Initial Languages'', Carnie, A. hag Harley, H. (em.), Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. da bellgargañ [https://ling.auf.net/lingbuzz/004745 amañ]. * 2004. ''Gestures as Expletives, Multichannel Syntax''. E-barzh B. Schmeiser, V. Chand, A. Kelleher and A. Rodriguez, [http://ling.auf.net/lingBuzz/000682 amañ ''Proceedings of WCCFL'' 23, 422-435], Skol-veur Davis, California, Cascadilla Press. ===[[Treterezh emgefre al lavar]]=== * 2023. 'Community Internally-driven Corpus Buildings. Three Examples from the Breton Ecosystem', Proc. 2nd Annual Meeting of the ELRA/ISCA SIG on Under-resourced Languages (SIGUL 2023), 103-107, doi: 10.21437/SIGUL.2023-22. da bellgargañ [https://www.isca-archive.org/sigul_2023/jouitteau23_sigul.html amañ]. * 2023. 'Langues minorisées à corpus restreint : partager pour survivre', Callisto formation, kentel MOOC e linenn. DOI : 10.13143/g6rw-eb28. kensavet gant Lynda Kehli. da heuliañ [https://callisto-formation.fr/course/view.php?id=371 amañ]. * 2023. 'Guide de survie des langues minorisées à l’heure de l’intelligence artificielle : Appel aux communautés parlantes', ''Lapurdum'', IKER, CNRS. da bellgargañ [https://ling.auf.net/lingbuzz/007289 amañ] pe [https://hal.science/hal-04090195 amañ]. * 2023. 'Outils numériques et traitement automatique du breton', Annie Rialland, Michela Russo (ren.), ''Langues régionales de France: nouvelles approches, nouvelles méthodologies, revitalisation'', Ti Embann Société de Linguistique de Paris. da bellgargañ [https://hal.science/hal-03918268 amañ]. kenskrivet gant Reun Bideault. * 2023. [https://lepeuplebreton.bzh/2023/04/17/brezhoneg-er-bed-niverel-chatgpt-2/ ''Brezhoneg er bed niverel : penaos ober gant ChatGPT hag an naouegezh artifisiel]'' ? E-barzh ''Le Peuple breton'', lakaet en linenn d'an 17 Ebrel 2023] * 2024. 'L'IA arrive et nos langues doivent prendre la vague', troidigezh eus 'AI is coming and our languages need to catch the wave', da vezañ embannet e saozneg ha kembraeg e ''Language and Technology in Wales Volume II'', Skol-Veur Bangor, [https://hal.science/hal-04464991 texte]. ===Kevredadyezhoniezh ha studioù sevenadurel=== * 2023. 'Monolingualism is a body modification practice', ''Lapurdum''. , da bellgargañ [https://lingbuzz.net/lingbuzz/007042 amañ], [https://hal.science/hal-03918286 amañ], pe [https://journals.openedition.org/lapurdum/3974 amañ]. * 2023. 'Le monolinguisme est une pratique de modification corporelle', troidigezh e galleg deus Jouitteau (2023), da bellgargañ [https://hal.science/hal-04136451 amañ]. * Lec'hienn ''Entrelangues'', dastumad ar yezhoù komzet e Bro-C'hall gant levrlennadurezhioù, 2008-2010. * 2018. ''Feminism Breizh-izel, ar wagenn c’hwitet'', ''Kazetenn Ya'' 665, 08 a viz meurzh, da bellgargañ [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02269522 amañ]. troidigezh e galleg [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03327944 amañ]. * 2015. ''Human Frontiers: An Act of Smuggling Across Social Borders'', [http://ling.auf.net/lingBuzz/000682 amañ ''Proceedings of WCCFL'' 23, 422-435] Juan Baztan, Omer Chouinard, Bethany Jorgensen, Paul Tett, Jean-Paul Vanderlinden ha Liette Vasseur, ''Coastal zones, solutions for the 21st century'', Elsevier: Amsterdam, 53-69. * 2015. ''Faces noires, sorcières et racisme contre les filles'', [troidigezh e galleg deus Kinsella, Sharon. 2005. ‘Black faces, witches, and racism against girls’], ''[http://commentsensortir.org/ Comment S’en Sortir ?]'', da bellgargañ [https://commentsensortir.files.wordpress.com/2015/06/css-1_2015_kinsella_visages-noirs-sorcieres-et-racisme-contre-les-filles.pdf amañ]. * 2014. ''Studiadennig war plas ar merc’hed evel m’emaint skeudennet el levrioù pedagogel brezhoneg'', ''[[Al Liamm]]'' 403. ===C'hoariva=== * [http://paritito.com/ lec'hienn ar gompagnunezh c'hoariva ''Paritito''] * ''Mélanie Giotto''. 2016. ''Privezioù Publik'', [[pezh-c'hoariva]] divyezheg, [[Embannadurioù Goater]]. [[Roazhon]]. * ''Pa gouez ar mogerioù'', divyezhek, diembann, c'hoariet gant Paritito. * ''Partie pour rester'', e galleg, diembann, c'hoariet gant Paritito. === Traoù all=== * [https://cnrs.academia.edu/M%C3%A9lanieJouitteau Mélanie Jouitteau e CNRS/Academia] * 'Comment les langues à corpus restreint peuvent-elles survivre à l'intelligence artificielle ?', [https://www.youtube.com/watch?v=-4FBhror-3g prezegenn e Gouel Etrekeltiek an Oriant], 09 a viz Eost 2023. * ''Maouezed, pelec'h emaomp ?'', [https://www.facebook.com/SKEDbrest/videos/582729666040075/ prezegenn miz even 2021 war lec'hienn SKED (Brest)]. * [http://www.dailymotion.com/video/x3x5w4l Frañs Tri Breizh, Abadenn Bali Breizh Sul 13 a viz Meurzh 2016, atersadenn]. ==Levrlennadur== * Mélanie Jouitteau, ''Mélanie Jouitteau a ergerzh Bed al lavar'', atersadenn. E-barzh Ya!, 2009. [https://hal.science/hal-03830507 Adembannet war HAL, 12 a viz Kerzu 2022] == Notennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Jouitteau, Mélanie}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1974]] [[Rummad:Yezhoniourien Breizh]] [[Rummad:Yezhourien vrezhonek]] [[Rummad:Yezhadurourien vrezhonek]] [[Rummad:Yezhoniezh ar brezhoneg]] [[Rummad:Skrivagnerezed Breizh]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek ar XXIañ kantved]] [[Rummad:Skrivagnerien c'hallek Breizh]] [[Rummad:Aktourezed Breizh]] [[Rummad:Merc'hed Naoned]] [[Rummad:Skiantourien Breizh]] ‏ 4q3f9az6ic5pulxvqjm2pwn2ghuwqfv 0 3416 2190269 1912975 2026-05-06T08:52:28Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190269 wikitext text/x-wiki {{Yezh|anv=Santali language|anveyezh=Santali<br>ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ |broiou=[[India]], [[Bangladesh]], [[Nepal]], [[Bhoutan]] |rannved= [[Jharkhand]], [[Kornôg Bengal]], [[Odisha]], [[Tripura]], [[Bihar]] |komzet= ~ 6 000 000 |renkadur= ? |livfamilh=Aostrez-aziatek |familh=[[Yezhoù aostrez-aziatek]] * [[Yezhoù moundek]]<br /> ** '''Santali''' language'''<br /> |YezhOfisiel= |akademiezh= hini ebet |iso1= |iso2= sat |iso3=sat |lizherennoù=SNT}} Ur [[Yezhoù moundek|yezh voundek]] eo ar '''Santali Language''' komzet gant tro-dro da c'hwec'h milion a dud en [[India]], [[Bangladesh]], [[Nepal]], ha [[Bhoutan]]. Met en India emañ an darn vrasañ eus ar gomzerion o chom, dreist-holl e stadoù [[Jharkhand]], [[Asam]], [[Bihar]], [[Odisha]], [[Tripura]] ha [[kornôg Bengal]]. Skrivet e vez gant ul [[lizherenneg]] ispisial a reer ''[[lizherenneg santali|ol cemet']]'' pe ''ol chiki'' outi, met izel-tre eo an niver a dud a oar lenn ha skrivañ (etre 10% ha 30%). == Gwelet ivez == * [[Yezhoù moundek]] == Liammoù diavaez == * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=SNT ''Ethnologue''] * [http://wesanthals.tripod.com/index.html "Ni ar santaled"] * [https://web.archive.org/web/20160304194833/http://wesanthals.tripod.com/id54.html Geriadurioù santaleg-saozneg/saozneg-santaleg] [[Rummad:Meneger yezhoù ar bed]] [[Rummad:Yezhoù moundek]] [[Rummad:Yezhoù India]] [[Rummad:Yezhoù Bangladesh]] [[Rummad:Yezhoù Nepal]] [[Rummad:Yezhoù Boutan]] oykjug10drmoygghej37u4xwlntsch7 0 3942 2190241 1942242 2026-05-05T21:46:34Z Arko 540 astenn 2190241 wikitext text/x-wiki {| align=right cellpadding=3 id=toc style="margin-left: 15px;" |- | align="center" colspan=2 | <small>'''Bloavezhioù:'''</small><br /> [[1874]] [[1875]] [[1876]] - '''[[1877]]''' - [[1878]] [[1879]] [[1880]] |- | align="center" colspan=2 | <small>'''Dekvedoù:'''</small> <br /> [[Bloavezhioù 1850|1850]] [[Bloavezhioù 1860|1860]] - '''[[Bloavezhioù 1870]]''' - [[Bloavezhioù 1880|1880]] [[Bloavezhioù 1890|1890]] |- | align="center" | <small>'''Kantvedoù:'''</small> <br /> {{XVIIIvet kantved}} - '''{{XIXvet kantved}}''' - {{XXvet kantved}} |- | align="center" | <small>'''Milvedoù:'''</small> <br /> {{Iañ milved}} - '''{{Eil milved}}''' - {{IIIe milved}} ---- '''Kronologiezh dre viz:'''<br /> [[Genver 1877|Gen]] - [[C’hwevrer 1877|C’hwe]] - [[Meurzh 1877|Meu]] - [[Ebrel 1877|Ebr]] - [[Mae 1877|Mae]] - [[Mezheven 1877|Mez]] <br /> [[Gouere 1877|Gou]] - [[Eost 1877|Eos]] - [[Gwengolo 1877|Gwen]] - [[Here 1877|Her]] - [[Du 1877|Du]] - [[Kerzu 1877|Kzu]] ---- '''Kronologiezh dre demoù:'''<br /> [[1877 el lennegezh|Lennegezh]] - [[1877 er sonerezh|Sonerezh]] - [[1877 er skiantoù|Skiantoù]] - [[1877 er sport|Sport]] |} ''Diwar-benn bloavezh '''1877''' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.'' == Darvoudoù == === Europa === ==== Breizh ==== ==== Bro-C'hall ==== * enkadenn ensavadurel. ==== Roumania ==== * [[21 a viz Mae]] : disklêriet eo dizalc'hiezh ar vro diouzh an [[Impalaeriezh otoman]] (anavezet eo e 1878 goude dibenn brezel dizalzidigezh Roumania) === Azia === ==== Reter-nesañ ==== ==== Reter-kreiz ==== ====Iskevandir indezat==== ==== Reter-pellañ ==== === Afrika === === Amerikaoù === ==== Norzhamerika ==== ===== Kanada ===== * [[20 a viz Even]] : lakaet eo e pleustr servij kenwerzhel pellgomz kentañ ar bed gant [[Alexander Graham Bell]] en [[Hamilton (Ontario)|Hamilton]] en Ontario. ===== Stadoù-Unanet ===== * [[8 Genver|8 a viz Genver]]: emgann diwezhañ [[Crazy Horse]] a-enep marc’hegiezh [[SUA]]. ==== Suamerika ==== === Oseania === === Arzoù ha lizhiri === ==== Livañ ==== ====Sonerezh==== ==== Lennegezh ==== * ''Anna Karenina'', ur romant skrivet gant [[Lyev Tolstoy]] * embannet eo ''Les Indes noires'', un istor mengleuzierien e Bro-Skos skrivet gant [[Jules Verne]] * embannet eo ''Hector Servadac'', ur romant troioù-kaer diwar-benn ur gometenn skrivet gant Jules Verne * embannet eo ''[[Black Beauty]]'', ur romant skrivet gant [[Anna Sewell]] === Skiantoù ha politikerezh === * [[19 Kerzu|19 a viz Kerzu]]: marilhet breou ar sonskriverez gant an ijinour [[SUA|amerikan]] [[Thomas Edison]]. === Armerzh === === Sport === ===A bep seurt/diasur=== == [[:Rummad:Ganedigezhioù 1877|Ganedigezhioù]] == * [[Yann-Vari Perrot]], abad hag emsaver. Gwelet ivez :''[[:Rummad:Ganedigezhioù 1877]]'' == [[:Rummad:Marvioù 1877|Marvioù]] == Gwelet ivez:''[[:Rummad:Marvioù 1877]]'' __NOTOC__ [[Rummad:Bloavezhioù]] [[Rummad:1877]] g8l1bbxdp5ciaf5len4yk5bau4mwaj0 0 5230 2190166 2149754 2026-05-05T13:48:38Z OPAB44 57507 2190166 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pleskob | skeudenn = Plescop_-_mairie_01.jpg | anvOfisiel = Plescop | Yezh = | anvYezh = | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | kanton = [[Kanton Gwened-2|Gwened-2]] | maer = Loïc Le Trionnaire | amzer-gefridi = 2014-2026 | cp = 56890 | etrekumuniezh = [[Mor Bihan - Gwened Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gwened]] | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.plescop.fr/ www.plescop.fr] | gorread = 23.35 | ledred = 47.6997222222 | hedred = -2.80472222222 | uk = 50 | ubi = 17 | ubr = 67 | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Plescop (Morbihan).svg }} Er [[Mor-Bihan]] e [[Breizh]] emañ [[kumun c'hall|kumun]] '''Pleskob'''. 6 200 annezad a oa enni hervez an [[EBSSA]] e [[2022]]. == Douaroniezh == === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Pleskob''|gwalarn=[[Pluvergad]], [[Gregam]]|norzh=[[Gregam]]|biz=[[Meukon]]|kornôg=[[Pluvergad]] (''[[Meriadeg (kêr)|Meriadeg]]'')|reter=[[Sant-Teve]]|gevred=[[Gwened]]|su=[[Ploveren]]|mervent=[[Plougonvelen]]|enklozadur=}} == Anv == * Erwan Vallerie (1995) ː '''Ploescob''', 1365; 1387; '''Ploeescob''', 1427; '''Ploescob''', 1453; '''Ploesgob''', 1516; '''Ploascal''', 1630; '''Ploesko''', 1636 == Ardamezioù == ''"En argant e dreustell en gul karget gant teir bezanten en aour, hag heuliet gant c'hwec'h brizhenn erminig en sabel, 3, 3"'' Ardamezioù Aotrou Pontsal, eskop Gwened ha bezkañseller Breizh e-kerzh ar XVt kantvad; aotrou Kerdrean. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e [[Kanton Gregam (1790)|kanton Gregam]]; e [[Bann Gwened]] edo. Gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix'', e voe miret ha brasaet ar c'hanton dindan anv [[Kanton Gregam|kanton Gregam]] ivez ha chom ha reas Pleskob ennañ. Lakaet e oa bet Pleskob en [[arondisamant Gwened]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 237 </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=27067 Cassini - EHESS - Pleskob - Fichenn ar gumun] </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== Brezelioù ==== ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 59 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,36 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56158&dpt=56&idsource=69915&table=bp09 Memorialgenweb]</ref>. ===== [[Eil Brezel-bed]] ===== * Fuzuilhet e voe ur gwaz ag ar gumun e Landordu e [[Berne]], d'ar [[6 Gouhere|6 a viz Gouhere]] [[1944]] abalamour d'e berzh er [[Rezistañs]]; barnet e oa bet d'ar marv gant lez-varn al Lu [[Alamagn|alaman]] [[Ar Faoued (Mor-Bihan)|Ar Faoued]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 21 ha 22 </ref>. * Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56158&dpt=56&idsource=69915&table=bp09 Memorialgenweb]</ref>. ===== Brezelioù didrevadenniñ ===== * Mervel a reas ur gwaz e [[Brezel Indez-Sina]] ha daou waz e [[Brezel Aljeria]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56158&dpt=56&idsource=69915&table=bp09 Memorialgenweb]</ref>. == Monumantoù ha traou heverk == <gallery> Notre-Dame de Lézurgan Façade sud.jpg Notre-Dame de Lézurgan Façades ouest et nord.jpg Notre-Dame de Lézurgan Façades porte ouest.jpg </gallery> * Chapel ''Intron-Varia'' Lezurgan, 1455<ref>{{fr}}Diellaoueg Mérimée, PA00091475 </ref>. * Ur peulvan dirak ar chapel<ref>{{fr}}[http://www.megalithes-du-morbihan.com/display.php?shortname=MEPSPLUZ56&to=1 Mégalithes du Morbihan]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://clochers.org/Fichiers_HTML/Accueil/Accueil_clochers/56/accueil_56158c.htm Ar chapel hag ar peulvan, Clochers de France]</ref>. * Chapel ''Sant Amon''<ref>{{fr}}[http://clochers.org/Fichiers_HTML/Accueil/Accueil_clochers/56/accueil_56158a.htm Clochers de France]</ref>. * Chapel ''Sant Bartelame''<ref>{{fr}}[http://clochers.org/Fichiers_HTML/Accueil/Accueil_clochers/56/accueil_56158b.htm Clochers de France]</ref>. * Iliz katolik ''Sant Pêr''<ref>{{fr}}[http://clochers.org/Fichiers_HTML/Accueil/Accueil_clochers/56/accueil_56158_1.htm Clochers de France]</ref>. * Monumant ar re varv dirak ar maerdi, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=69915 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=44443 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’ar [[6 a viz Gouhere]] [[1924]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/31495/plescop-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=86962 Memorial Genweb]</ref>. == Sevenadur == * Festival an [[Trofe Warok]] a vez bep bloaz abaoe 1999, e miz C'hwevrer. Ur 6 000 den bennak a vez bewezh. == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D’an 28 a viz Genver [[2005]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 18 a viz Mae [[2006]] e oa bet roet da gumun Pleskob al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. * D'ar 25 a viz Genver [[2013]] e oa bet roet da gumun Pleskob al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. === Prizioù dazont ar brezhoneg === * Eil priz dazont ar brezhoneg 2010, rummad "Strollegezhioù" (rampo gant ti-kêr Plouha)<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20211017164920/http://www.ofis-bzh.org/upload/actualite/fichier/bzh/325fichier.pdf Ofis Publik ar Brezhoneg]</ref>. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek a zo abaoe [[2005]] (skol prevez, rouedad [[Dihun]]). * E distro-skol 2025 e oa 58 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (17,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{fr}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. * Al Liesdegemer-kêr en deus sinet live 1 karta Divskouarn. === Kelenn d'an oadourien === * Kentelioù evit an dud deuet a zo eno gant ar [[kevredigezh|gevredigezh]] [[Petra Neue]]. == Poblañs == ===Emdroadur ar boblañs abaoe 1962=== {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=6500 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2013 |bl9=2022 |p1=1089 |p2=1209 |p3=1857 |p4=2678 |p5=2966 |p6=3671 |p7=4631 |p8=5373 |p9=6200 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud ganet eno=== * [[Charles Le Quintrec]] (1926-2008), skrivagner ha kazetenner gallek. ===Tud marvet eno=== === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |??? |'''de Beaumont''' Aotrounez Kerdu |Ardamezioù disanvet |- |[[Restr:Gibon.gif|80px]] |'''de Gibon''' Aotrounez Kerizouët |''En gul e deir manal ed en aour'' |- | | | |} == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Romania.svg|border|25px]] [[Roumania]] | [[Castelu]] | 1998 |} == Levrlennadur == == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Plescop}} *{{fr}} {{br}} [https://web.archive.org/web/20160305001117/http://www.plescop.fr/scripts/site/01_accueil.php?cont_id=1&lg=2 Lec'hienn ofisiel] *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56158 Pleskob war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Pleskob]] [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Kumunioù Bro Wened]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Berne e 1944]] djz0kl4nz7wu9b3y8gcxw2dj1ja99t5 0 5231 2190178 2149338 2026-05-05T14:01:01Z OPAB44 57507 2190178 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sant-Teve | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = Saint-Avé | skeudenn = Mairie-Saint-Ave.jpg | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason ville fr Saint-Avé (Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Mor Bihan - Gwened Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gwened (Voynet)|Bro Gwened]] | kanton = [[Kanton Gwened-3|Gwened-3]] | maer = Anne Gallo | amzer-gefridi = 2014-2026 | gorread = 26.09 | hedred = -2.73333333333 | ledred = 47.6872222222 | uk = 55 | ubi = 12 | ubr = 136 }} '''Sant-Teve''' (''Saint-Avé'' an anv gallek ofisiel) zo ur [[kumun c'hall|gumun]] e [[Breizh]], e [[departamantoù gall|departamant]] ar [[Mor-Bihan]], e [[kanton Gwened-3]]. == Anv == * Erwan Vallerie ː ''Senteve'', 1333, 1387, 1397 ; ''Senteve'', ''Sainteve'', ''Lentive'', 1453 ; ''Saincteve'', 1516 ; ''S. Eve'', 1630 ; ''Saint-Avé'', 1779. ;Gerdarzh * Ogée, Jean (1788) : dindan an anv ''Sainte-Avé'', keneilez ''sainte Ursule'' hag a veve er {{Vvet kantved}}, eo an iliz<ref>{{fr}}Ogée, ''op.cit.'', [https://archive.org/details/dictionnairehist04og/page/220/mode/2up? levrenn 4, p. 220.]</ref>. * Marteville, A & Varin, P. (1843) : ''Sanctœ-Aviœ'' gwechall<ref>{{fr}}Marteville & Varin, ''op. cit.'', [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5394191n/f719.item.r=A p. 705.]</ref>. * Embannadurioù Flohic (1996) : dianav ; n'eus sant(ez) ebet anvet ''Avé'' ; kalz a vartezeadennoù zo bet savet evit displegañ an anv-se ː ''Saint-Avoye'', ''Saint-Ivy'', 'Sainte-Ève', ''Saint-Avit'' hag all. * Ofis publik ar Brezhoneg / KerOfis : ''Sant-Teve'' ; ''Senteve'' 1333 ; ''ecclesia parochiall de Senteve'', 1333 ; ''Senteve'', 1338 , 1387 : ''Sainteve'', 1397 ; ''Sainct Eve'', 1427 ; ''Le Bourg St Eve'', 1427 ; ''Sainct Eve'', 1448 ; ''Senteve'',''Sainteve'', ''Lentive'', 1453 ; ''Sainct Eve'', 1464 ; ''St Ave'', 1475 ; ''Sainct Evve'', 1477 ; ''Sainct Eve'', 1481 ; ''Sai(n)t Ave'', 1494 ; ''St Ave'', 1500 ; ''Sainct Eve'', ''bourgc de St Eve'', ''bourgc et paroesse de St Eve'', 1514 ; ''Saincteve'', 1516 ; ''Sainct Eve'', 1536 ; ''Sainct Aué'', 1620 ; ''S. Eve'', 1630 ; ''Sainct Aué'', 1685 ; ''Le Bourg et paroisse de St-Aué'', 1707 ; ''Sainte-Avé'', 1779 ; ''Saint-Avé'', 1870. == Ardamezioù == ''Rannet : ouzh 1 en gul e flourdilizenn en aour heuliet gant teir c'hreskenn ivez en aour ; ouzh 2 en argant e deir fempdiliaouenn en gul ; e gab en erminoù.'' == Istor == ===[[Dispac'h Gall]]=== * Melestradurezh : krouet e voe kumun Sant-Teve e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Sant-Teve da benn ur c'hanton, hini [[Kanton Sant-Teve (1790)|Sant-Teve]]<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 340</ref>; teir c'humun a oa ennañ: [[Plaodren]], Sant-Teve ha [[Sterwenn]]; e [[distrig Gwened]] e oa. Lakaet e voe Sant-Teve en [[arondisamant Gwened]] e 1800 ha dilamet ar c'hanton e 1801<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=30596 Cassini - EHESS - Sant-Teve - Fichenn ar gumun]</ref>, gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix'': e [[kanton Gwened-Reter]] e voe lakaet ar gumun e 1801. ==={{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 45 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 5,77 % eus he foblañs e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56206&dpt=56&idsource=44990&table=bp07 Memorialgenweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * 35 den a voe fuzuilhet en dachenn-tennañ gant an [[Wehrmacht|Alamaned]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 350-351</ref>. * Tri den eus ar gumun a voe fuzuilhet gant an [[Wehrmacht|Alamaned]], unan all a varvas e miz Gouhere 1945 goude bout bet distroet eus kampoù-bac'h [[Kamp-bac'h Neuengamme|Neuengamme]] ha Wilhelmshaven<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 352</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5251890 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. * Mervel a reas c'hwec'h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>.   ==== Brezelioù didrevadenniñ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun d’an [[18 a viz Kerzu]] [[1948]] e distrig [[Tuy An]] er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5217356 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an [[12 a viz C'hwevrer]] [[1958]] <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6411471 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Kamp Kezar. *Iliz katolik ''Sant Gervais ha Sant Protais'' (XV^vet-XIX^vet)<gallery> Saint-Avé - église (1).JPG Saint-Avé - église (3).JPG Saint-Avé - église (6).JPG </gallery> *Chapel Itron-Varia-al-Loc'h (1475-1494); (e Sant-Eve-an-Traoñ); Kroaz-kalvar Itron-Varia-al-Loc'h (XV^vet); Feunteun<gallery> Saint-Avé - chapelle ND-du-Loc (05).jpg Saint-Avé - chapelle ND-du-Loc.JPG Saint-Avé - chapelle ND-du-Loc, fontaine.JPG Saint-Avé - chapelle ND-du-Loc (02).jpg Saint-Avé - chapelle ND-du-Loc (01).JPG Saint-Avé - Calvaire de Notre-Dame-du-Loc (1).JPG Chapelle Saint-Avé-d'en-Bas, dite aussi Notre-Dame-du-Loc - Calvaire et fontaine - Saint-Avé - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00004407.jpg </gallery> *Chapel Sant Mikael ({{XVIvet kantved}}-{{XIXvet kantved}}) <gallery> Saint-Avé - chapelle Saint-Michel (2).JPG Saint-Avé - chapelle Saint-Michel (3).JPG Saint-Avé - chapelle Saint-Michel (1).JPG Saint-Avé - chapelle Saint-Michel (22).JPG Saint-Avé - chapelle Saint-Michel (7).JPG </gallery> *Chapel Lezvaeleg (1882). *Kastell Plezans (kouezhet en e boull er {{XVIIvet kantved}}). *Kastell Ruillac ({{XVvet kantved}}-XVII{{vet}} kantved). *Kastell Kerozer ({{XVIvet kantved}}-{{XIXvet kantved}). *Kastell Beauregard ({{XVIIIvet kantved}}-XIX{{vet}} kantved).<gallery> Saint-Avé - château de Beauregard (01).jpg Saint-Avé - château de Beauregard (03).jpg Saint-Avé - calvaire de Beauregard (01).jpg </gallery> *Maner Kermelin (XVII{{vet}} kantved). *Maner Trevianteg (XVI{{vet}} kantved-XVII{{vet}} kantved). *Maner Koetigo Malenfant (XVI{{vet}} kantved-XVII{{vet}} kantved).<gallery> Saint-Avé - manoir de Coëtdigo (06).JPG Saint-Avé - manoir de Coëtdigo (07).JPG Saint-Avé - manoir de Coëtdigo (08).JPG </gallery> *Maner Lesnevez (XV{{vet}} kantved-XVI{{vet}} kantved). *Maner Trebrat, gant e chapel eus ar XVII{{vet}} kantved. *Maner Berval. *Maner Botlore. *Maner ar C'hreisker, gant e c'houldri. *Maen ar Re bet fuzuilhet e Kermelin (e koun ar rezistanted yaouank bet fuzuilhet eno etre 1941 ha 1944), luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=67624 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=44990 Memorial Genweb]</ref>. <gallery> Saint-Avé - plaque, place de l'Église.jpg|Ar blakenn. </gallery> * Plakenn e koun an tri den eus ar gumun bet fuzuilhet gant an [[Wehrmacht|Alamaned]]. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=14000 |passo1=2000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2020 |bl10=2022 |p1=3234 |p2=4339 |p3=5628 |p4=6618 |p5=6929 |p6=8303 |p7=9883 |p8=10630 |p9=11912 |p10=12173 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D'ar 25 a viz Meurzh [[2005]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 26 a viz Mae [[2010]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. * D'an 19 a viz Du [[2010]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek a zo eno : unan katolik gant [[Dihun]] abaoe [[2001]] hag unan publik gant [[Div Yezh]] abaoe [[2005]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 137 skoliad er c'hlasoù divyezhek (13,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| |[[Restr:Ars-d.jpg|60px]] | :;Ars (d') :Aotrounez Rulliac ha Treviantec :''En argant e deir fempdiliaouenn en gul, 2, 1.'' |- |[[Restr:Benoist de Lesnevé.gif|60px]] | :;Benoist :Aotrounez Lesnevé̈ :''En erminoù e deir c'hebrenn en gul, karget gant bezantennoù en aour.'' |- |[[Restr:Le Vandeur de Creizker.gif|60px]] | :;Le Vandeur :Aotrounez ar C'hreizkêr :''En gul e deir c'hreskenn en aour, ur flourdilizenn ivez en aour ouzh kondon.'' |} == Gevelliñ == * {{gevelliñ|Altenwalde|Alamagn|Germany}} == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56206 Sant-Teve war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == *{{fr}}Abalain, Hervé : ''Les noms de lieux bretons'', Éditions Jean-Paul Gisserot, 2000 *{{fr}}Éditions Flohic (a-stroll) : ''Le patrimoine des communes du Morbihan'', 2 levrenn, 1996 {{ISBN|978-2-84234-009-4}} *{{fr}}Marteville, Alphonse & Varin, Pierre (kendalc'herien J. Ogée) : ''Nouveau dictionnaire de Bretagne'', 1843. *{{fr}}Ogée, Jean (1728-1789) : ''Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne'', 1778 (peder levrenn). *{{fr}}Potier de Courcy, Pol : [https://fr.wikisource.org/wiki/Nobiliaire_et_armorial_de_Bretagne''Nobiliaire et armorial de Bretagne''] *{{fr}}Tanguy, Bernard : ''Les noms de lieux bretons'', Emgleo Breiz, 2015 {{ISBN|978-2-35974-118-6}} *{{br}}Vallerie, Erwan : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez — Corpus – Traité de toponymie historique de la Bretagne'', An Here, 1995 ''{{ISBN|978-2-86843-153-0}} == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} {{commonscat|Saint-Avé}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Kumunioù Bro Wened]] nxxpm4hky72mds10d12g1827qri7ekh 0 14967 2190185 2071677 2026-05-05T14:21:34Z OPAB44 57507 2190185 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Terrug | anvOfisiel = ''Telgruc-sur-Mer'' | skeudenn = Mairie_de_Telgruc-sur-Mer,_Finistère.JPG | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Telgruc-sur-mer (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kastellin|Kastellin]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Gourenez Kraozon-Arvor ar Stêr-Aon]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Kraozon|Kraozon]] | insee = 29280 | cp = 29560 | maer = Mathilde Paillot-Pouliquen | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 28.29 | hedred = -4.3552 | ledred = 48.2327 | uk = | ubi = 0 | ubr = 145 | lec'hienn web = [http://www.mairie-telgruc.fr/ Ti-kêr] }} <gallery> Centre de Telgruc-sur-Mer.JPG|Kreiz ar vourc'h. </gallery> '''Terrug''' a zo ur gumun eus [[Bro-Gerne]] e [[kanton Kraozon]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e kornôg [[Breizh]]. == Douaroniezh == == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]: ** trubuilhoù a voe er barrez d'an [[13 a viz Gouere]] [[1675]]<ref>[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajenn 113.</ref>; ** nac'het e voe an distaoliadeg roueel e miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Terrug, Maurice Steffan, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>[[Arthur Le Moyne de La Borderie]] , ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]]). </ref> . === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Gloaguen, ha Louboutin, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 44. </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 93 gwaz ag ar gumun,eleze 4,25% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47304&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 58 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47304&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[1 a viz Gwengolo]] [[1944]] e voe dieubet ar gumun gant ar rezistanted hag an tirlu [[SUA]]at. * Dre fazi e voe bombezet ar gumun gant [[United States Army Air Forces|aerlu SUA]] d'an [[3 a viz Gwengolo]] [[1944]]. Lazhet e voe 60 soudard [[SUA]]at, 28 rezistant [[FFI]] ha 33 annezad eus ar gumun<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47304&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=47304 Memorial Genweb] </ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20210626080418/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/47304 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’an [[13 a viz Gwengolo]] [[1920]], ur mell friko a voe<ref>[http://www.notrepresquile.com/articles/pg/article.php?ID_hist=2486 Notre presqu’ïle,com ] </ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2200 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1875 |p2=1901 |p3=1873 |p4=1838 |p5=1811 |p6=1822 |p7=1979 |p8=2101 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud ganet eno=== *[[1954]] : [[Padrig an Habask]], emsaver brezhonek. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === E distro-skol 2025 e oa 14 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (10 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>Distro-skol ar c'helenn divyezhek [https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm 2025]</ref> == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Telgruc-sur-Mer}} *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075107/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29280 Terrug war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] fwz3ob9cm88n5lvkwfx7c45fqo9yr3e 2190186 2190185 2026-05-05T14:23:06Z OPAB44 57507 /* Ar Brezoneg er Skol */ 2190186 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Terrug | anvOfisiel = ''Telgruc-sur-Mer'' | skeudenn = Mairie_de_Telgruc-sur-Mer,_Finistère.JPG | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Telgruc-sur-mer (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kastellin|Kastellin]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Gourenez Kraozon-Arvor ar Stêr-Aon]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Kraozon|Kraozon]] | insee = 29280 | cp = 29560 | maer = Mathilde Paillot-Pouliquen | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 28.29 | hedred = -4.3552 | ledred = 48.2327 | uk = | ubi = 0 | ubr = 145 | lec'hienn web = [http://www.mairie-telgruc.fr/ Ti-kêr] }} <gallery> Centre de Telgruc-sur-Mer.JPG|Kreiz ar vourc'h. </gallery> '''Terrug''' a zo ur gumun eus [[Bro-Gerne]] e [[kanton Kraozon]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e kornôg [[Breizh]]. == Douaroniezh == == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]: ** trubuilhoù a voe er barrez d'an [[13 a viz Gouere]] [[1675]]<ref>[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajenn 113.</ref>; ** nac'het e voe an distaoliadeg roueel e miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Terrug, Maurice Steffan, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>[[Arthur Le Moyne de La Borderie]] , ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]]). </ref> . === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Gloaguen, ha Louboutin, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 44. </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 93 gwaz ag ar gumun,eleze 4,25% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47304&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 58 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47304&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[1 a viz Gwengolo]] [[1944]] e voe dieubet ar gumun gant ar rezistanted hag an tirlu [[SUA]]at. * Dre fazi e voe bombezet ar gumun gant [[United States Army Air Forces|aerlu SUA]] d'an [[3 a viz Gwengolo]] [[1944]]. Lazhet e voe 60 soudard [[SUA]]at, 28 rezistant [[FFI]] ha 33 annezad eus ar gumun<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47304&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=47304 Memorial Genweb] </ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20210626080418/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/47304 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’an [[13 a viz Gwengolo]] [[1920]], ur mell friko a voe<ref>[http://www.notrepresquile.com/articles/pg/article.php?ID_hist=2486 Notre presqu’ïle,com ] </ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2200 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1875 |p2=1901 |p3=1873 |p4=1838 |p5=1811 |p6=1822 |p7=1979 |p8=2101 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud ganet eno=== *[[1954]] : [[Padrig an Habask]], emsaver brezhonek. == Brezhoneg == === Deskadurezh === E distro-skol 2025 e oa 14 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (10 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>Distro-skol ar c'helenn divyezhek [https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm 2025]</ref> == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Telgruc-sur-Mer}} *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075107/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29280 Terrug war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] 0slj8w6p1obk8joker4j14ob9dikvns 0 15867 2190169 2149719 2026-05-05T13:51:24Z OPAB44 57507 2190169 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Ploue | anvOfisiel = ''Plouay'' | skeudenn = Mairie_Plouay.JPG | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason ville fr Plouay (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Wened}} | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Oriant tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro an Oriant]] | kanton = [[Kanton Ploue|Ploue]] <small>(betek 2015)</small> </br> [[Kanton Gwidel|Gwidel]] <small>(abaoe 2015) | cp = 56240 | maer = Gwenn Le Nay | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 67.33 | hedred = -3.33388888889 | ledred = 47.9155555556 | uk = 83 | ubi = 13 | ubr = 164 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.plouay.fr/ www.plouay.fr] }} '''Ploue''' zo ur gumun e [[Breizh]], e [[Bro-Wened]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. [[Kanton Ploue|Penn kanton]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == <gallery> Scorff Plouay Pont Kerlo.jpg|Ar Skorf e pont Kerlo e Ploue. </gallery> * War lez ar [[Skorf]] emañ Ploue. == Gerdarzh == * Diwar ''plou-'' » ha [[Doe]], manac'h brezhon<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, 1939, (e [[galleg]]), pajenn 21</ref>. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Plouay (Morbihan).svg|70px]] | :''En geotet e gember en aour, e gab en erminig karget gant ur c'houdreustell gommek en glazur.'' *Diviz-kêr : 26 a viz C'hwevrer 1981 |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h [[Kanton Ploue (1790)|kanton Ploue]] gant peder c'humun: [[Kalann]], [[Lanvodan]], Ploue ha [[Zinzag-Lokrist]]; e [[distrig Henbont]] e oa; miret ha brasaet e voe [[anton Ploue]] e 1801 gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Ploue en [[arondisamant an Oriant]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 59, 146, 168 ha 270</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=27192 Cassini - EHESS - Ploue - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 224 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,55 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}Monumant ar re varv </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56166&pays=France&dpt=56&idsource=4551&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=100 Memorialgenweb]</ref>. === [[Maroko]] === * Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun en [[El Herri]] d'an [[13 a viz Du]] [[1914]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5861951 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * [[1944]]: ** d'ar [[1 Mezheven|1{{añ}} a viz Even]] e kouezhas ur c'harr-nij (''[[Supermarine Spitfire|Spitfire]] LFIX'' marilhet MK798 ha kodet JX-R) eus [[Royal Air Force]] (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) e Ploue; e nijour a voe gloazet ha tapet gant an [[Alamagn|Alamaned]]; mervel a reas en ospital e [[Roazhon]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20130515041824/http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_raf_morbihan.html Pertes RAF Morbihan]</ref>; ** d'ar [[4 a viz Gouere]] e voe tapet 165 000 lur en ti-post gant tud eus ar Rezistañs, ha d'an [[3 a viz Eost]] e voe roet 20 000 Lur d'an FFI<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, pajennoù 272 ha 273 </ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Battle of Brittany - Lorient 01.jpg|Daou soudard [[Heer (Wehrmacht)|alaman]] bet serret da [[US Army|Lu ar Stadoù-Unanet]] e miz Eost 1944 e Ploue UndeneusPlouebetfuzuilhetePorzh-Loeizluc'hskKlaodanDuigou.JPG|Anv R. Hello, unan eus tud Ploue bet fuzuilhet, ouzh monumant [[Porzh-Loeiz]] </gallery> * [[1945]]: d'an [[23 a viz Mae]] e voe kavet korfoù marv pevar den eus ar gumun e-tal gwikadell [[Porzh-Loeiz]]. Er Rezistañs e oant; fuzuilhet e oant bet gant al [[Heer (Wehrmacht)|lu alaman]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 315-316</ref>. * Mervel a reas 35 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56166&pays=France&dpt=56&idsource=4551&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=100 Memorialgenweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas nav milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56166&pays=France&dpt=56&idsource=4551&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=100 Memorialgenweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas nav milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56166&pays=France&dpt=56&idsource=4551&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=100 Memorialgenweb]</ref>. == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D’an 10 a viz C'hwevrer 2006 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 22 a viz Mezheven 2006 e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek publik a zo eno abaoe [[1994]]. * E distro-skol 2025 e oa 108 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (26 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> BreizhPloueChapelItron-Varia ar Bleuñv01.jpg BreizhPloueChapelItron-Varia ar Bleuñv02.jpg </gallery> * Chapel ''Intron-Varia ar Bleuñv''. <gallery> Plouay Eglise nouveau clocher 1925.jpg|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Owen''. <gallery> Plouay monument aux morts 1.jpg|Ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartenn-bost <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=56166&dpt=56&comm=Plouay Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=95732 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar Rezistanted, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113328 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=6000 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |p1=3964 |p2=3876 |p3=4053 |p4=4368 |p5=4834 |p6=4759 |p7=5112 |p8=5336 |p9=5385 |p10=5789 |p11=5779 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud ganet eno=== *[[1954]] : [[Alan Botrel]], skrivagner brezhonek. ===Tud marvet eno=== *[[2015]] : [[Herri ar Borgn]], skrivagner brezhonek. ===Tud hag o deus bevet eno=== * [[Stefan ar Strad]], skrivagner brezhonek, a zo bet person e Ploue. == Sport == * [[Marc'hhouarnerezh e Ploue]] ===Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn=== * [[15 a viz Gouere]] [[1998]] : loc'hañ a ra 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1998|Tro Bro-C'hall]] eus Ploue war-du [[Cholet]] ([[Maine-et-Loire]]). * [[14 a viz Gouere]] [[2002]] : 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2002|Tro Bro-C'hall]] etre [[Saint-Martin-de-Landelles]] ([[Manche]]) ha Ploue; trec'h eo [[Karsten Kroon]] ([[Izelvroioù]]). == Gevelliñ == * {{Bro-Saoz}} : [[Pershore]] ([[Worcestershire]]), 1996 * {{Alamagn}} : [[Küps]] ([[Bavaria]]), 1998 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Plouay}} *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075126/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56166 Ploue war lec'hienn Geobreizh] == Dave ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Wened]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Porzh-Loeiz e 1944]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post ar Mor-Bihan gant tud eus ar Rezistañs e 1944]] s0hptuccbp6cxdpdwb0t07g895bx9o2 0 15880 2190184 2148751 2026-05-05T14:06:08Z OPAB44 57507 2190184 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Zinzag-Lokrist | anvOfisiel = ''Inzinzac-Lochrist'' | skeudenn = Le Blavet.JPG | alc'hwez = Ar Blavezh. | ardamezioù = Blason_ville_fr_Inzinzac-Lochrist_(Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[Kab an Oriant tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro an Oriant]] | kanton = [[Kanton Gwidel|Gwidel]] | cp = 56650 | maer = Armelle Nicolas | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 44.67 | hedred = -3.26583333333 | ledred = 47.8444444444 | uk = 72 | ubi = 2 | ubr = 111 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.inzinzac-lochrist.fr/ Lec'hienn an ti-kêr] }} '''Zinzag-Lokrist''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Henbont]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == * War lez ar [[Blavezh]] emañ Zinzag-Lokrist. == Anv == * Dauzat & Rostaing (1963-1978) :  '''Disinsac''', 1387; '''Dinsinsac''', 1493; anv den lat. ''Disentius'', eus ''Disius'', ha lostger ''-acum'' . * Erwan Vallerie (1995) : '''Insinsac''', 1319; '''Isensac''', 1327; '''Disinzac''', 1387;  '''Dinsinsac''', 1493; '''Izinzac''', 1516; '''d'Izizinzac''', 1553 Gerdarzh ː diasur == Ardamezioù == * "''En glazur e feul kommek en erminoù; un hudurer en aour , war e inorzenn en gul, balirant"'' == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e [[Kanton Ploue (1790)|kanton Ploue]]; e [[distrig Henbont]] e oa; lakaet e voe e [[Kanton Henbont|kanton Henbont]] bet miret ha brasaet e 1801 gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Zinzag-Lokrist en [[arondisamant an Oriant]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 146</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=17584 Cassini - EHESS - Zinzag-Lokrist - Fichenn ar gumun] </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 176 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,55 % eus he foblañs e 1911. * Fuzuilhet e voe ur milour ag ar gumun d'an 13 a viz Gouhere 1915 gant al lu gall. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 27 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> BezofisoursoviedatLokrist.JPG </gallery> * Bez ul letanant [[Unaniezh Soviedel|soviedat]] e bered Lokrist, Feodor Fedorovitch Kojemiakin eus an FTP<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56090&dpt=56&idsource=990184&table=bp99 Memorial Genweb]</ref>. <gallery> Zinzag-LokristMonumantarrevarv.jpg|Monumant Zinzag. Plakennarrevarv1914-1918Iliz_katolikSantPêrZinzagLuc'hsk.gantKlaodanDuigoù.jpg|Plakenn ar re varv en iliz katolik ''Sant Pêr'' Zinzag. </gallery> * Monumantoù ar re varv: ** e Zinzag, e-tal ar maerdi ([[Brezel-bed kentañ]] hag [[Eil Brezel-bed]])<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56090&pays=France&dpt=56&idsource=47955&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 memorialgenweb] </ref>, ** e Penkesten (Brezel-bed kentañ)<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56090&dpt=56&idsource=37412&table=bp06 Memorialgenweb] </ref>, ** e bered Lokrist (Eil Brezel-bed)<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56090&dpt=56&idsource=37375&table=bp06 Memorialgenweb] </ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik ''ar Groaz Santel'', luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113621 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik ''Sant Pêr'', luc’hskeudenn.<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=95812 Memorial Genweb]</ref> <gallery> ZinzagIlizkatolik01.jpg|Diavaez. Zinzag-LokristIlizkatolik02.jpg|Diabarzh. Zinzag-LokristIlizkatolik03.jpg|Delwenn Sant Izidor. Zinzag-LokristKloc'hdi.jpg|Kloc'hdi. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr'', 1929 e Zinzag. * Iliz katolik ''ar Groaz Santel'' e Lokrist. * Iliz katolik ''Intron-Varia an Trec'h'' e Penkesten. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=7000 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2022 |p1=5071 |p2=4714 |p3=5069 |p4=5094 |p5=5541 |p6=5395 |p7=5619 |p8=6246 |p9=6631 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == <gallery> Zinzag-LokristMaerdi.jpg|Ar maerdi. </gallery> {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ |Deroù= Meurzh 2014 |Penn= 2026|Anv= Armelle Nicolas |Strollad= digostezenn|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 2001|Penn= Meurzh 2014|Anv= Jean-Pierre Bageot|Strollad= [[Strollad Sokialour Gall]]|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1977|Penn= 2001|Anv= Jean Giovannelli|Strollad= [[Strollad Sokialour Gall]]|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= |Penn= 1977|Anv= François Giovannelli|Strollad= |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Post == <gallery> Ti-postZinzag-Lokrist.jpg|An ti-post e Lokrist. </gallery> * Savet e voe an ti-post a vremañ diwar tresoù P. Perrin, tisavour<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 147</ref>. == Brezhoneg == * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 26 skoliad (9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. == Tud == === Tud bet ganet eno === * François Rolland (8 a viz Mae 1889-13 a viz Gouhere 1915), soudard er 265{{vet}} Rujumant Troadegiezh, barnet d'ar marv e [[Choisy-au-Bac]] evit bout ''nac'het sentiñ dirak an enebour'' ha ''dismeget ur mestr'', bet fuzuilhet gant al Lu [[gall]] e Saint-Étienne ([[departamant gall|departamant]] [[Oise (departamant)|Oise]], [[Bro-C'hall]]) e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]]<ref>{{fr}}[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/visionneuse/visionneuse.php?arko=YToxMDp7czoxMDoidHlwZV9mb25kcyI7czoxMzoic3BlY2lmX2NsaWVudCI7czoxMDoic3BlY2lmX2ZjdCI7czoyMzoiQXJrTURIVmlzaW9ubmV1c2VJbWFnZXMiO3M6MTg6InNwZWNpZl9uYXZfcGFyX2xvdCI7czoyMjoiQXJrTURITmF2aWdhdGlvblBhckxvdCI7czoxMzoibWRoX2ZvbmRzX2NsZSI7aToyMztzOjQ6InJlZjIiO3M6NzoiMjUyNDU5MSI7czoxMjoiaWRfYXJrX2ZpY2hlIjtzOjc6IjI1MjQ1OTEiO3M6OToicHlyYW1pZGFsIjtiOjA7czoxMjoiaW1hZ2VfZGVwYXJ0IjtpOjA7czoxNjoidmlzaW9ubmV1c2VfaHRtbCI7YjoxO3M6MjE6InZpc2lvbm5ldXNlX2h0bWxfbW9kZSI7czo0OiJwcm9kIjt9#uielem_move=0%2C0&uielem_rotate=F&uielem_islocked=0&uielem_zoom=39 Mémoire des hommes]</ref>. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Dessin en attente.jpg|80px]] |'''Bembro''' Aotrounez ar Rest |Familh c'henidig eus Bro-Saoz. (Richard Bembro, kabiten Ploermael, a oa bet lazhet e-kerzh [[Emgann an Tregont]]) |- |[[Restr:Caignart.gif|80px]] |'''Caignart''' Aotrounez Brangolo |''En ul e leon en argant'' |- | | | |} == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == * {{fr}}[https://inzinzac-lochrist.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumun] * {{br}}[http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56090 Zinzag-Lokrist war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]] sho2w6nd3v9c5oiwuwbxlypgn7jrizr 0 15886 2190174 2120428 2026-05-05T13:56:42Z OPAB44 57507 2190174 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pont-Skorf | anvOfisiel = ''Pont-Scorff'' | skeudenn = Pont-Scorff_007.jpg | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Pont-Scorff (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Oriant tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro an Oriant]] | kanton = [[Kanton Pont-Skorf|Pont-Skorf]] <small>(betek 2015)</small></br>[[Kanton Gwidel|Gwidel]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 56620 | maer = Pierrik Névannen | amzer-gefridi = 2014-2026 | gorread = 23.5 | hedred = -3.40194444444 | ledred = 47.835 | uk = 30 | ubi = 2 | ubr = 72 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.pontscorff.com/ www.pontscorff.com] }} '''Pont-Skorf''' (pronoñset "''Pouskorn''" gant tud ar vro) a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] e [[Breizh]], e departamant ar [[Mor-Bihan]], war lez ar [[Skorf]]. == Douaroniezh == <gallery> Pont scorff.jpg|Ar Skorf e Pont-Skorf-Izel, kumun [[Kleger]] a-gleiz, kumun Pont-Skorf a-zehou. </gallery> * War lez ar [[Skorf]] emañ Pont-Skorf. == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Ponscorf''', '''Pontem Scorf''', 1235; '''Pont Scorf''' 1282; '''Pontem Scorui''', 1380; '''Ponscorff''', 1401; '''Pontescort''', 1630; '''Pont-Score''', 1636 == Ardamezioù == ''En glazur e bont en arc'hant a deir bolzenn, difoupañ diouzh al lezioù, eilet ouzh kab a-gleiz gant teir bezantenn en aour hag ouzh beg gant ur vailhenn ivez en aour; e c'hrenngonk en aour e groaz en gul'' ==Istor== === Henamzer === * An hent roman eus [[Darioritum]] (Gwened bremañ) da [[Kemper|Lokmaria-Kemper]] a dreuze ar [[Skorf]] e Pont-Skorf<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, h.d., (e [[galleg]]), pajenn 16</ref>. === {{XVIIvet kantved}} === * Nac'het e voe an distaoliadeg roueel e miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Pont-Skorf, ur serjant anvet Cudon, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>{{fr}}[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h [[Kanton Pont-Skorf (1790)|kanton Pont-Skorf]] , gant peder c'humun a oa ennañ: [[Kaodan]], [[Kleger]], Pont-Skorf ha [[Yestael]]; e [[Bann Henbont]] e oa; miret ha brasaet e voe ar c'hanton e 1801 dindan anv [[Kanton Pont-Skorf]] ivez gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Pont-Skorf en [[Arondisamant an Oriant]] e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 286.</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=27615 Cassini - EHESS - Pont-Skorf - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 63 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,23 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}Monumant ar re varv </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * D'an [[13 a viz Mezheven|13 a viz Even]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Consolidated B-24 Liberator|B-24]] eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') etre Pont-Skorf ha [[Kaodan]]; lazhet e voe eizh nijour eus e baread, an daou nijour all a voe tapet gant an [[Alamagn|Alamaned]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_usaaf_morbihan.html Pertes USAAF]</ref>. * Dieubet e voe Pont-Skorf d'ar [[7 a viz Eost]] [[1944]] gant "Combat Command B" ar ''6th Armored Division'' eus lu [[SUA]]<ref>{{fr}}Éric Rondel, ''Les Américains en Bretagne'', pajenn 144, Éditions Astoure, 2008</ref>. {| |[[Skeudenn:MonumantKerruisseauPontSkorf.JPG|thumb|180px|Monumant Kerruisaod d'ar baotred eus ar Rezistañs ha da soudarded eus [[SUA]]]] |} * Miz [[Eost]] [[1944]]: stourm a reas ar Rezistañs ha soudarded [[SUA]] ouzh ar soudarded alaman. * Eost 1944 - Mae 1945: war talbenn [[Sankenn an Oriant]] edo Pont-Skorf. * Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=7215# Memorialgenweb]</ref>. </br> ==== Brezelioù didrevadenniñ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas tri milour ag ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=7215# Memorialgenweb]</ref>. == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * Sinet e oa bet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant ar gumun d'an 22 a viz C'hwevrer 2008. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek kentañ (skol bublik) zo bet digoret e [[2001]]. * E distro-skol 2025 e oa 75 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (19,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{fr}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis ar Brezhoneg] </ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == === Tiez kozh === <gallery> Tikozh01PontSkorfBroGwened.JPG Tikozh02PontSkorfBroGwened.JPG </gallery> === E kêriadenn Keriakel === <gallery> FeunteunSantGweltazKeriakelPont-Skorfluc'hskeudennKlaodanDuigou.jpg|Feunteun ''Sant Gweltaz'', dibenn an {{XIXvet kantved}} ChapelSantGweltazKeriakelPont-Skorfluc'hskeudennKlaodanDuigou.jpg|Chapel ''Sant Gweltaz'', penn-kentañ ar {{XVIvet kantved}} </gallery> === Ar zoo === [[Skeudenn:LeonedezooPontSkorf.JPG|left|thumb|Leoned er zoo]] {{clr|left}} === Monumantoù all === <gallery> BreizhPont-SkorfBrezhonegouzhmonumantarrevarv.jpg|Brezhoneg ouzh ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv e bered chapel Lesbin, luc’hskeudenn ha kartenn-bost <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=56179&dpt=56&comm=Pont-Scorff Memorial Genweb]</ref>. * Taolenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113408 Memorial Genweb]</ref>{{,}} <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=113408 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn an dud nann-soudard marvet abalamour d'an [[Eil brezel-bed]] , luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=113369&dpt=56 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar soudarded [[SUA]]at marvet e miz Eost 1944, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113619 Memorial Genweb]</ref>. <gallery> BreizhPont-SkorfChapel.jpg </gallery> * Chapel Lesbin. <gallery> Pont-Scorff 010.jpg|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''ar Galon Sakr''. == Emdroadur ar boblañs aboe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3500 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=1644 |p2=1704 |p3=1756 |p4=2295 |p5=2312 |p6=2623 |p7=3012 |p8=3407 |p9=3496 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == * Betek 2015 e oa penn [[kanton Pont-Skorf|kanton]]. == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[Armand Penverne]], melldroader ha gourdoner [[Bro-C'hall|gall]], [[26 a viz Du]] [[1926]]. ===Tud bet marvet eno=== * [[Fernand Louis Armand Marie de Langle de Cary|Fernand de Langle de Cary]], milour gall ([[Brezel 1870-1871]] ha [[Brezel-bed kentañ]]), [[19 a viz C'hwevrer]] [[1927]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Baellec.gif|80px]] |'''Baellec''', aotrounez Kervihan, e Lesbin |''En argant e erez dispak en glazur'' |- | | | |} == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Pont-Scorff}} * {{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56179 Pont-Skorf war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù Bro Wened]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 3jfze8xjwxjocqhqo7648a6bcg8jwd5 0 15930 2190189 2187093 2026-05-05T14:30:03Z OPAB44 57507 2190189 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Porzh-Lae | anvOfisiel = ''Le Palais'' | skeudenn = Phare_du_port_de_Palais_(56)_un_jour_de_brume.jpg | alc'hwez = Tour-tan e genoù ar porzh. | ardamezioù = Blason Le Palais 56.svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù ar Gerveur]] | bro velestradurel = [[Bro an Alre]] | kanton = [[Kanton Kiberen|Kiberen]] | cp = 56360 | maer = Tibault Grollemund | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 17.43 | hedred = -3.154167 | ledred = 47.347222 | uk = 22 | ubi = 0 | ubr = 58 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.lepalais.fr www.lepalais.fr] }} '''Porzh-Lae''' (''Le Palais'' e galleg, distaget ''Palais'' hep ar ger-mell gant tud ar bastell-vro) zo ur gumun e [[kanton Kiberen]] e departamant ar [[Mor-Bihan]] hag e [[Bro-Gwened]] e [[Breizh]]. == Douaroniezh == * Er [[Ar Gerveur|Gerveur]] emañ Porzh-Lae. == Istor == === XVIII{{vet}} kantved === En eil lodenn eus an XVIII{{vet}} kantved en em stalias ouzhpenn 70 familh [[akadia]]n heskinet gant ar Saozon. ==== [[Dispac'h Gall]] ==== Melestradurezh : krouet e voe ar gumun e 1790; gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e penn [[Kanton Porzh-Lae (1790)|kanton Porzh-Lae]]<ref>{{fr}} Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, p. 247.</ref>; e [[distrig an Alre]] e oa; miret e voe ar c'hanton dindan anv [[kanton ar Gerveur]] gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e voe Porzh-Lae en [[arondisamant an Oriant]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}} [http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=19069 Cassini - EHESS - Porzh-Lae - Fichenn ar gumun]</ref>. === XIX{{vet}} kantved === Krouet e voe kumunioù [[Edig]] hag [[Enez Houad|Houad]] d'ar 16 a viz Kerzu 1891 diwar ul lodenn eus kumun Porzh-Lae<ref>{{fr}} Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, pp. 14, 140 ha 142</ref>. === XX{{vet}} kantved === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== Mervel a reas 102 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 2,06 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56152&dpt=56&idsource=14960&table=bp03 Monumant ar re varv]</ref>. <gallery mode="packed"> Hôpital militaire - Hôpital complémentaire n°56, pour les prisonniers allemands - Le Palais - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APZ0000934.jpg|Ospital milourel evit ar brizonidi. </gallery> Dalc'het e voe prizonidi [[Alamagn|alaman]] gant al lu gall er gumun. ==== Repuidi ==== [[1937]] : degemeret e voe er gumun 2 500 a dud o tont eus [[Spagn]], [[Euskadi|Euskariz]] en o mesk, e [[Breizh]], abalamour da [[Brezel Spagn|Vrezel Spagn]]<ref>{{fr}} Dielloù departamant ar Mor-Bihan, ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', 2009, p. 18</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56152&dpt=56&idsource=14960&table=bp03 Monumant ar re varv]</ref>. * E [[Sankenn an Oriant]] edo Porzh-Lae<ref>{{fr}} Roger Leroux, ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, p. 587.</ref>. * Dieubet e voe ar gumun d'an 10 a viz Mae 1945 goude emzaskoridigezh an [[Wehrmacht|Alamaned]]<ref>{{fr}} Roger Leroux, ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, p. 622.</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == *[[Gwikadell]], savet gant [[Vauban]] ({{XVIIvet kantved}}). * Magoerioù-tro an {{XIXvet kantved}} gant porzh-Bangor ha porzh-Vauban. * Kastell Fouquet, {{XVIIvet kantved}}. * Ti al Louzaoueg, XVII{{vet}} ha {{XVIIIvet kantved}}. * Tiez, XVII{{vet}} ha XVIII{{vet}} kantved. * Plasenn an ti-kêr. * Iliz katolik ''Sant Geran'', 1905. * Chapel an Ospital {{XVIIIvet kantved}}. * Chapel an Itron-Varia. * Mirdi-istoer er wikadell. * Monumant ar re varv er [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=27047 Memorial Genweb, luc'hskeudenn]</ref>. * Monumant ar re varv er brezelioù-bed<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=14960 Memorial Genweb, luc'hskeudenn]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudennoù<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=47747 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ha bezioù ar brizonidi alaman e bered ar gumun<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=990504 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=990198&dpt=56 Memorial Genweb]</ref>. === Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class = "wikitable" style="text-align:center" |- ! Bro !! Niver a dud |- | {{Rouantelezh Unanet}}|| 1 ([[Merdeadurezh kenwerzh]]) |- |'''Hollad''' ||'''1''' |} Marvet eo e-kerzh ar Brezel-bed kentañ, e miz [[Meurzh]] [[1917]]. E vag a oa bet kaset d'ar strad gant ul lestr-spluj alaman<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=33979&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2020 |bl10=2022 |p1=2734 |p2=2661 |p3=2634 |p4=2389 |p5=2435 |p6=2457 |p7=2526 |p8=2578 |p9=2536 |p10=2576 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Tud bet ganet eno === === Tud marvet eno === * Jean-Baptiste Belley, dispac'her gall, d'an ''18 thermidor an XIII'' (6 Eost [[1805]]). === Tud liammet ouzh ar gumun === == Brezhoneg == :; Deskadurezh :* E distro-skol 2025 e oa 23 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (11 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). == Gevelliñ == * [[Font-Romeu, Odelló i Vià|Font-Romeu]], {{Katalonia}}, abaoe 2014. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Le Palais}} *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080744/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56152 Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Ar Gerveur]] [[Rummad:Porzhioù-pesketa Breizh]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth er Mor-Bihan]] [[Rummad:Repuidi Brezel Spagn e Breizh]] [[Rummad:Sankenn an Oriant]] me169494vbsnp17jmbrpovj6n1jt7zi 0 15934 2190162 2184742 2026-05-05T13:46:02Z OPAB44 57507 2190162 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plañvour | anvOfisiel = ''Plœmeur'' | skeudenn = Ploemeur - Mairie.jpg | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason ville fr Ploemeur (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Oriant tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro an Oriant]] | kanton = [[Kanton Plañvour|Plañvour]] <small>([[pennlec'h]])</small> | cp = 56270 | maer = Ronan Loas | amzer-gefridi = 2020-2032 | gorread = 39.72 | hedred = -3.4261 | ledred = 47.7372 | uk = 0 | ubi = -1 | ubr = 55 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.ploemeur.com www.ploemeur.com] }} [[Skeudenn:PlañvourKourgant.jpg|thumb|Kêriadenn Kourgant, war an aod, pannell gant ar stumm reizh.]] '''Plañvour''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h [[kanton Plañvour]] eo. == Douaroniezh == Bras eo kumun Plañvour, ha meur a gêriadenn zo enni. *[[Gêrmeur]] *[[Kerroc'h]] *[[Lomener]] *[[Kourgant]] <gallery mode="packed"heights="140px"> PlañvourLomener.jpg|Korventenn e [[Lomener]], d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2014. Planvour.jpg|Ar gumun gwelet ag an oabl. </gallery> * War aod ar [[Meurvor Atlantel]] emañ Plañvour. == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Plueumur''', XII^vet; '''Pluemur''', XII^vet; '''Ploeumur''', XII^vet; '''Ploemer''', 1287; '''Ploemor''', 1323; '''Plemur''', 1327; '''Pleumour''', 1370; '''Ploemur''', 1380; '''Plemer''', 1382; '''Ploemur''', 1387; '''Ploesmeur''' ha '''Ploesmene''', 1428; '''Ploemeur''', 1453; '''Plouemur''', 1516; '''Plemur''', 1630; '''Plemur''', 1636 '''Gerdarzh''' == Ardamezioù == ''En glazur e lestr greet, goueliet ha flammet en aour war ur mor en argant, e gab en argant e deir brizhenn erminig en sabel''<br>• Sturienn : ''Douar ha mor'' == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Plañvour e 1790; e [[Kanton Gwidel (1790)|kanton Gwidel]] hag e [[Bann Henbont]] e oa<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, pajenn 260</ref>. E 1794 e voe tennet parrez Kergroaz eus kumun Plañvour, lakaet e voe e kumun [[an Oriant]]<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajennoù 294 ha 295 </ref>. Diskaret e voe Kanton Gwidel gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e voe kumun Plañvour e [[Kanton an Oriant-2]] e 1801 gant an hevelep lezenn<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=27085 Cassini - EHESS - Plañvour - Fichenn ar gumun]</ref>. Lakaet e oa bet en [[Arondisamant an Oriant]] krouet e 1800. === {{XXvet kantved}} === * Krouet e voe kumun [[Keriadoù]] d'an 18 a viz Ebrel 1901 ha kumun [[an Arvor]] d'an 2 a viz Ebrel 1925 diwar lodennoù eus kumun Plañvour<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, pajennoù 14, 154 ha 260</ref>. ====[[Brezel-bed kentañ]]==== * Mervel a reas 238 gwaz eus ar gumun d'ar brezel, da lâret eo 2,34 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56162&pays=France&dpt=56&idsource=29554&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb] </ref>. ====[[Eil brezel-bed]]==== * Implijet ha brasaet e voe nijva ''Kerlin-Bastard'' gant al [[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]] ([[aerlu]] [[alaman]])<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/terrains%20bretagne/kerlin_bastard.html ABSA]</ref>; bombezet e voe gant ar [[Royal Air Force]] en noz etre an 9 hag an 10 ha d'an 11 a viz Du hag en noz etre an 8 hag an 9 a viz Kerzu 1940<ref>{{fr}}Eddy Florentin, ''Quand les Alliés bombardaient la France 1940-1945'', Embannadurioù Perrin, 1997, pajenn 26</ref>. * D'ar [[4 a viz C'hwevrer]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij ''Wellington III'' eus ar [[Royal Air Force]] e "Breuzent", lazhet e voe pevar eus e bemp nijour<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=993586&dpt=56 Memorialgenweb] </ref>. * D'ar [[6 a viz Meurzh]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[B-17]]'' eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') e Plañvour, lazhet e voe tri nijour hag a oa en e vourzh, c'hwec'h nijour all a voe tapet gant an [[Alamagn|Alamaned]] hag unan all a zeuas a-benn da achap; d'ar [[1añ a viz Kerzu]] [[1944]] e kouezhas ur ''[[B-17]]'' all eus [[aerlu]] [[SUA]] er gumun, an dek nijour a voe tapet d'an [[Alamagn|Alamaned]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_usaaf_morbihan.html Pertes USAAF]</ref>. * E [[Sankenn an Oriant]] edo ar gumun<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajennoù 590 ha 591</ref>; dieubet e voe Plañvour d'an 10 a viz Mae 1945 goude emzaskoridigezh an Alamaned<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 622 </ref>. == Brezhoneg == * D’an [[13 a viz C'hwevrer]] [[1938]] e savas ar c'huzul-kêr a-du gant kelenn brezhoneg er skolioù<ref>{{fr}}[http://histoiredeploemeur.fr/ ''Histoire de Ploemeur'']</ref>. * D’an [[18 a viz Ebrel]] [[2006]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 16 a viz Mezheven [[2016]] e oa bet roet al labelioù live 2 ha 3 da gumum Plañvour. === Deskadurezh === * E [[2014]] a oa bet krouet un hentad divyezhek e skol bublik ar gumun. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 119 skoliad (11,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{fr}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Plañvouraleztoet01.jpg Plañvouraleztoet02.jpg </gallery> * Alez toet e Laode, Nevezoadvezh ar Maen, tro 2000 KJK. <gallery> IlizKatPlañvour.JPG|Ar savadur. PlañvourIlizkatolik.jpg|An diabarzh. PlañvourDelwennilizkatolik.jpg|Un delwenn. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr en Ereoù''. <gallery> ChapellantezAnnaPlañvour.JPG|Ar chapel. </gallery> * Chapel ''Santez Anna'', er vourc'h. * Monumant ar re varv e Leurgêr Nerzhioù ar Frañs dieub, "Er re zo Marw Aveit er Vro Eit Birhinquin e Vihuo". Dioueliet e voe d'an [[31 a viz Gouhere]] [[1921]], luc’hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=29554 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar re varv (1914-1918) er vered, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113990 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant nijourion ar [[Royal Air Force]] bet lazhet e miz [[C'hwevrer]] [[1943]], luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=993586 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=20000 |passo1=5000 |passo2=2000 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2022 |p1=6404 |p2=7089 |p3=9565 |p4=13455 |p5=17637 |p6=18304 |p7=18455 |p8=17875 |p9=18039 |p10=18873 |mammenn=EBSSA }} <ref>{{fr}}"[[Le Télégramme]]", 22 a viz Kerzu 2009</ref> == Melestradurezh == == Tud == * [[Henri Dupuy de Lôme]] ([[1816]]-[[1885]]), bet ganet e Kastell Soe, ijinour ha politikour. * [[Louis Le Hunsec]] (1878-1954), arc'heskob katolik. * [[Yoann Gourcuff]], bet ganet d'an [[11 Gouere|11 a viz Gouere]] [[1986]], [[melldroader]]. * [[Élodie Guégan]], bet ganet d'an [[19 Kerzu|19 a viz Kerzu]] [[1985]], redourez. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De Bahuno.jpg|80px]] |'''du Bahuno''', Aotrounez Kermadehoa |''En sabel e vleiz tremenant en argant, leinet gant ur greskenn ivez en argant'' |- |[[Restr:Bennerven-d.jpg|80px]] |'''de Bénerven / Bennerven''' Aotrounez Kerbriant, Kerrest, he Kerguenel |''En argant e wezenn derv c'heotet, meziet en aour; e c'houezoc'h en gul tremenant war troad ar c'hef.'' |- |[[Restr:Le Puillon de Villéon.png|80px]] |'''le Puillon''' Aotrounez Kerroman |''E limestra e greskenn en argant, heuliet gant teir steredenn ivez en argant'' |} == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Flanders.svg|border|25px]] [[Flandrez]] | [[Diksmuide]] | 1967 |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Mainistir Fhear Maí]] | 2003 |- | [[Restr:Flag of Poland.svg|border |25px]] [[Polonia]] | [[Nowa Dęba]] | 2003 |} == Levrlennadur == * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Morbihan''. 1999 * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 ==Liammoù diavaez== *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080438/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56162 Plañvour war lec'hienn Geobreizh] {{commonscat|Ploemeur}} == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Planvour}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijvaoù al Luftwaffe e Breizh]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Sankenn an Oriant]] [[Rummad: Plañvour]] nfszfqpe2fidckhwicscwonflsekgbf 0 15939 2190153 2149987 2026-05-05T13:37:35Z OPAB44 57507 2190153 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lokoal-Mendon | anvOfisiel = Locoal-Mendon | skeudenn = FIL2011-026 Bagad Roñsed-Mor.jpg | alc'hwez = Ar [[bagad Roñsed-Mor]] en [[Emvod ar Gelted en Oriant]] e 2001. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[an Alre Kiberen Douar Atlantel]] | bro velestradurel = [[Bro an Alre]] | kanton = [[Kanton Kiberen|Kiberen]] | insee = 56119 | maer = Jean-Maurice Majou | amzer-gefridi = 2014-2020 | gorread = 39.97 | hedred = -3.1039 | ledred = 47.7125 | uk = 9 | ubi = 0 | ubr = 42 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.locoal-mendon.fr/ www.locoal-mendon.fr] }} '''Lokoal-Mendon''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Kiberen]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == <gallery> Lokoal.jpg|Lokoal gwelet eus [[Santez-Elen]]. </gallery> * War lez [[Stêr an Intel]] emañ Lokoal. == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]: tud eus ar barrez a gemeras perzh e preizhadenn presbital [[Kervignag]] e 1675<ref>{{fr}}[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajenn 186</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumunioù [[Lokoal]] ha [[Mendon]] e 1790; e [[Kanton Mendon (1790)|kanton Mendon]] e oant; diskaret e voe kanton Mendon gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; e [[distrig Henbont]] e oant. Lakaet e voe an div gumun en [[arondisamant an Oriant]] pa voe krouet e 1800 hag e [[Kanton Belz]], bet krouet e 1801<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 154</ref>. === {{XIXvet kantved}} === * E 1806 e voe kendeuzet kumunioù [[Lokoal]] ha [[Mendon]]<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 14</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 106 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,69 % eus he foblañs e 1911<ref name="Monumant ar re varv">{{fr}}Monumant ar re varv</ref>, 26 anezhe a varvas e 1915<ref>{{fr}}''[[Le Télégramme]]'', d'an 12 a viz Kerzu 2015</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]]==== * Jean-Vincent Pessel, maer ar gumun, a voe digefridiet d'ar [[27 a viz Kerzu]] [[1940]] gant Renad Vichy<ref>{{fr}}Annik Le Guen, ''Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy'', Miz Kerzu 1993</ref>. * D'ar [[5 Eost|5 a viz Eost]] [[1944]] e kouezhas un nijerez ''Waco'' eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') e Lokoal-Mendon<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20130515041824/http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_raf_morbihan.html Pertes RAF Morbihan]</ref>. * Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel, daou anezhe a oa en [[FFI]]<ref name="Monumant ar re varv"/>. ==== [[Brezel Indez-Sina]] ==== * Daou waz a varvas<ref name="Monumant ar re varv"/>. == Brezhoneg == * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1994]]. * En distro-skol 2025 e oa 43 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (10,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez) <ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. * D'ar 7 a viz Ebrel [[2015]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 6 a viz Mae [[2016]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. == Monumantoù ha traoù heverk == * Monumant ar re varv, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=5486 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’an [[8 a viz Here]] [[1922]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/66751/locoal-mendon-place/?elm=164 Université de Lille]</ref>. * Bez ar soudard republikan lazhet e 1795<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20220223092739/https://www.sahpl.asso.fr/SITE_SAHPL/Le_Colleter_B%C3%A9_Sudard.htm?fbclid=IwAR3_othuY0MlKTwrX7PNDJ92q7KK6nk0S1K6junR4ejU8PL5RlKaT79V0Ws SAHPL - Société d'archéologie et d'histoire du pays de Lorient]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2022 |p1=1718 |p2=1750 |p3=1665 |p4=1881 |p5=2080 |p6=2182 |p7=2895 |p8=3241 |p9=3279 |p10=3529 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == == Gevelliñ == == Pajennoù kar == * [[Lokoal]], * [[Mendon]], * [[Kanton Mendon (1790)|Kanton Mendon]]. == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Locoal-Mendon}} *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56119 Lokoal-Mendon war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e-pad an XIXvet kantved]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 6g68xr0w3ule33tzjopefe6hkqrjnml 0 15940 2190164 2149755 2026-05-05T13:47:45Z OPAB44 57507 2190164 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pleñver | anvOfisiel = Ploemel | skeudenn = ChapelIntronVariaRekourañsPleñverBroGwenedMorBihanBreizh.JPG | alc'hwez = Chapel ''Intron-Varia Rekourañs''. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Alre Kiberen Douar Atlantel]] | bro velestradurel = [[Bro an Alre]] | kanton = [[Kanton Kiberen|Kiberen]] | insee = 56161 | maer = Jean-Luc Le Tallec | amzer-gefridi = 2014-2020 | gorread = 25.16 | hedred = -3.070278 | ledred = 47.651112 | uk = 31 | ubi = 5 | ubr = 53 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.ploemel.com/ www.ploemel.com] }} '''Pleñver''' (''Ploemel'' e [[galleg]]) a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Kiberen]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Pleñver e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h [[Kanton Pleñver (1790)|kanton Pleñver]] gant div gumun ennañ: [[An Ardeven]] ha Pleñver; e [[distrig an Alre]] e oa; gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix'', e voe dilamet kanton Pleñver ha lakaet Pleñver e [[kanton Belz]], bet krouet e 1801; lakaet e voe en [[arondisamant an Oriant]] e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 259 </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=27164 Cassini - EHESS - Pleñver - Fichenn ar gumun] </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 62 waz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,03 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56161&dpt=56&idsource=13795&table=bp02 Memorialgenweb - Monumant ar re varv] </ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 15 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56161&dpt=56&idsource=13795&table=bp02 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> IlizkatolikSantAndrevPleñverBroGwenedMorBihanBreizh.JPG|Iliz katolik ''Sant-Andrev''. MonumantarrevarvPleñverBroGwenedMorBihanBreizh.JPG|Monumant ar re varv. </gallery> * Chapel ''Intron-Varia Rekourañs'', {{XVIvet kantved}}, er vourc'h. * Iliz katolik ''Sant-Andrev'', {{XIXvet kantved}}. * Monumant ar re varv. == Douaroniezh == == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3500 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2022 |p1=1512 |p2=1378 |p3=1396 |p4=1640 |p5=1892 |p6=2047 |p7=2388 |p8=2639 |p9=3109 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == * E distro-skol 2025 e oa 36 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (8,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. * D'an 21 a viz Genver [[2021]] e oa bet votet emezelañ d'ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. == Tud == === Tud bet ganet eno === * [[Joseph Le Pévédic]], ([[3 a viz Kerzu]] [[1879]]-[[9 a viz Here]] [[1964]] e [[Gwened]]), maer ar gumun, kuzulier [[Kanton Belz]] ha kannad ar [[Mor-Bihan]] e [[Kambr an deputeed]]<ref>{{fr}}Annik Le Guen, ''Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy'', Miz Kerzu 1993 </ref>. * Jozef Madeg<ref>{{fr}}[http://www.diocese-frejus-toulon.com/Mgr-Joseph-Madec Diocèse Fréjus-Toulon]</ref> ([[1923]]-[[5 a viz C'hwevrer]] [[2013]]), eskob katolik Fréjus-[[Toulon]]. Beleget e 1947 goude e studi e kloerdi sant Loeiz [[Roma]] (aotreeg war ar feizoniezh hag ar skiantoù war ar Bibl) e voe rener kloerdi [[Gwened]] e [[1965]]. Anvet vikel-vras e 1975 e voe eskobet e 1983. D'ur mare m'edo an Iliz e [[Frañs]] o kouezhañ en he foull e tigoras ur c'hloerdi bras a reas berzh mat e Toulon hag e roas degemer d'ar c'humuniezhioù nevez a oa gwelet fall e Frañs: kumuniezh Sant-Marzhin, kumuniezh an Emmanouel, kumuniezh ar Verb a vuhez. == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Ploemel}} *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56161 Pleñver war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Plenver}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] oiuxkthtmcimsnfl5p2f8ib7csi4pye 0 15952 2190175 2149512 2026-05-05T13:58:24Z OPAB44 57507 2190175 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Rianteg | anvOfisiel = Riantec | skeudenn = Riantec1.JPG | alc'hwez = | ardamezioù = Blason ville fr Riantec (Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Oriant tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro an Oriant]] | kanton = [[Kanton Henbont|Henbont]] | maer = Jean-Michel Bonhomme | amzer-gefridi = 2010-2026 | gorread = 14.06 | hedred = -3.30916666667 | ledred = 47.7116666667 | uk = 5 | ubi = 0 | ubr = 35 }} '''Rianteg''' zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Henbont]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == <gallery> RiantegMorBihanGavr.jpg|Traezhenn e Mor bihan Gavr. RiantegBegarRiant.jpg|Beg ar Riant. </gallery> * War lez [[Mor bihan Gavr]] emañ ar gumun. Treuzet eo gant ur wazh, ar Riant. == Anv == * Erwan Vallerie (1995) : '''Riantec''', 1323; 1387; '''Rientec''', 1391; '''Rantec''', 1415; '''Rentec''', 1423; '''Riendet''', 1630; '''Rientek''', 1636 * Gerdarzh ː Hervé Abalain (2000) : "anv ur sant Riantoc" == Ardamezioù == * "''en glazur e gebrenn en arc'hant karget gant teir brizhenn erminig en sabel, hag heuliet ouzh kab gant div morvran dispak hag ouzh beg gant un veuteun digor en glazur, an holl en aour''" == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]: tud eus ar barrez a gemeras perzh e preizhadenn presbital [[Kervignag]] e 1675<ref>{{fr}}[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajenn 186 </ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: savet e voe ar gumun e [[1790]]; gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e [[Kanton Porzh-Loeiz (1790)|kanton Porzh-Loeiz]]; e [[bann Henbont]] e oa. Lakaet e voe en [[arondisamant an Oriant]] pa voe krouet e 1800 ha chom a reas e [kKanton Porzh-Loeiz]], bet brasaet e 1801<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 319 </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=29067 Cassini - EHESS - Rianteg - Fichenn ar gumun] </ref>. === {{XIXvet kantved}} === * Miz [[Even]] [[1848]]: kouezhet eo ar [[kolera|c'holera]] er gumun. * Savet e voe kumun [[Gavr (Mor-Bihan)|Gavr]] diwar ul lodenn eus Rianteg d'ar 1{{añ}} a viz C'hwevrer 1867<ref>{{fr}}''[[Le Télégramme]]'', 16 a viz Eost 2010 </ref>. * [[1869]]: kouezhet eo an [[terzhienn-alter|derzhienn-alter]] hag ar [[brec'h (kleñved)|vrec'h]] e Rianteg<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20100831042352/http://www.locmiquelic.org/histoire/la-peste-a-locmiquelic-ile-sainte-catherine-74.html Locmiquélic.org]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 164 den ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}Monumant ar re varv </ref>. * Fuzuilhet e voe ur milour breizhat bet ganet er gumun gant al lu [[gall]] d'an [[21 Ebrel|21 a viz Ebrel 1915]]. ==== Lokmikaelig ==== * Savet e voe kumun [[Lokmikaelig]] diwar ul lodenn eus Rianteg d'an 12 a viz Here 1919<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 14 </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * D'an [[8 Here|8 a viz Here]] [[1942]] e kouezhas un nijerez (''[[Vickers Wellington|Wellington]]'') marilhet BJ780 ha kodet PH-W) eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') e Rianteg, he femp nijour a voe tapet gant an [[Alamagn|Alamaned]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20130515041824/http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_raf_morbihan.html Pertes RAF]</ref>. * D'ar [[17 Mae|17 a viz Mae]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[B-17]]'' eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') e Rianteg, lazhet e voe c'hwec'h nijour eus e baread, ar pevar nijour all a voe tapet gant an [[Wehrmacht|Alamaned]]. * D'ar [[26 Eost|26 a viz Eost]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[North American P-51 Mustang|P-51]]'' eus [[aerlu]] [[SUA]] e Rianteg; lazhet e voe e nijour<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_usaaf_morbihan.html Pertes USAAF]</ref>. * E [[Sankenn an Oriant]] edo ar gumun<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 587 </ref>; dieubet e voe Rianteg d'an 10 a viz Mae 1945 goude emzaskoridigezh an [[Wehrmacht|Alamaned]]<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 622 </ref>. * 24 milour ha 13 den nann-soudard a varvas abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}Monumant ar re varv </ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> RiantegKastellKerdurand.jpg|Ar c'hastell. RiantegMonumantarrevarv.jpg|Monumant ar re varv. RiantegIlizkatolik.jpg|Tal kornôg an iliz. Riantec7.JPG|An iliz. </gallery> * Kastell Kerdurand, {{XVIIIvet kantved}}. * Monumant ar re varv. * Iliz katolik ''Santez Radegondus'', adsavet e 1927; distrujet e oa bet gant an tan e 1917. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=6000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2022 |p1=4121 |p2=4126 |p3=4128 |p4=4616 |p5=4846 |p6=4765 |p7=5016 |p8=5175 |p9=5232 |p10=5742 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == * Ur skol [[Diwan]] zo e Rianteg abaoe miz Gwengolo 2009. * E distro-skol 2025 e oa 45 skoliad enskrivet er skol [[Diwan]] (12,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{fr}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis ar Brezhoneg]</ref>. * D'an 29 a viz Mezheven [[2015]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. == Melestradurezh == <gallery> RiantegMaerdi.jpg|Ar maerdi. </gallery> {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ |Deroù= 2010|Anv= Jean-Michel Bonhomme|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Meurzh 2008|Penn= 2010|Anv= Michel Le Gall|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Meurzh 2001|Penn= Meurzh 2008|Anv= Marc Roberdel|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1989|Penn= Meurzh 2001|Anv= Roger Keraudran|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1981|Penn= 1989|Anv= Henri Le Breton|Strollad= |Karg= Mezeg-loened}} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Post== <gallery> RiantegTi-post.jpg|An ti-post a-vremañ. </gallery> * Savet e voe un ti-post nevez; distrujet e oa bet an hini a-gent, deuet diyac'hus, e miz C'hwevrer 1947<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, p.320 </ref>. == Tud == === Tud bet ganet eno === * Pierre Marie Louis Le Bihan, d'ar 4 a viz Even 1874, soudard en 33{{vet}} Rujumant Troadegiezh Drevadennel, soudardaet en [[An Oriant|Oriant]], bet fuzuilhet gant al Lu [[gall]] e [[Dommartin-sous-Hans]] ([[Marne (departamant)|Marne]], [[Bro-C'hall]]) d'an 21 a viz Ebrel 1915, e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]]; barnet e voe d'ar marv evit ''bout drouklazhet ur serjant-major'' p'edo trezerc'het; n'ouie ket galleg, roet e voe ur jubennour dezhañ<ref>{{fr}}[[Ouest-France]], d'al Lun 4 a viz Du 2013, pajennoù "An Oriant" </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/client/mdh/fusilles_premiere_guerre/detail_fiche.php?ref=2524313&debut=0 Mémoire des hommes]</ref>. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Baurin de Mouchon.gif|80px]] |'''Baurin''' Aotrounez Toulalan |''En glazur e gebrenn en arc'hant, heuliet gant teir greskenn ivez en argant'' |- | | | |- | | | |} == Gevelliñ == == Levrlennadur == == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56193 Rianteg war lec'hienn Geobreizh] *{{fr}} [http://www.diwan-rianteg.org Skol Diwan Rianteg] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Sankenn an Oriant]] 1gday2v7vs5891l2nrvrmq4xgeso8kz 0 16000 2190149 2150009 2026-05-05T13:31:46Z OPAB44 57507 2190149 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Logunec'h | anvOfisiel = Locminé | skeudenn = Locminé - Place de la République.jpg | alc'hwez = Plasenn ar Republik. | ardamezioù = Blason ville fr Locminé (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Pondi|Pondi]] | etrekumuniezh = [[Kreiz Mor-Bihan Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Pondi]] | kanton = [[Kanton Gregam|Gregam]] | cp = 56500 | maer = Grégoire Super | amzer-gefridi = 2014-2026 | gorread = 4.86 | hedred = -2.83444444444 | ledred = 47.8875 | uk = 100 | ubi = 69 | ubr = 153 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.mairie-locmine.fr www.mairie-locmine.fr] }} '''Logunec'h''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h [[kanton Logunec'h]] e oa betek 2015. A-wezhioù e vez graet ''Bro-Boio'' deus korn-vro Logunec'h. == Douaroniezh == === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Logunec'h''|norzh=[[Mourieg]]|kornôg=[[Pluverin]]|reter=[[Begnen]]|su=[[Moustoer-Logunec'h]]}} == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Locminé (Morbihan).svg|60px]] | :''« Rannet : ouzh 1 en glazur e eizh horzhig en aour, 2, 1, 2, 1, 2 ; ouzh 2 en argant plezhek en glazur, karget gant un arc'h-relegoù en aour balirant ; e gab en argant karget gant seizh brizhenn erminig en sabel ; e erion en aour, balirant ivez war al lodennadurioù »'' |} == Brezhoneg == * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[2003]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 93 skoliad er c'hlasoù divyezhek (17,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Logunec'h e 1790; gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Logunec'h da bennlec'h ur c'hanton, hini [[Kanton Logunec'h (1790)|Logunec'h]], gant pemp kumun ennañ: Logunec'h, [[Mourieg]], [[Moustoer-Logunec'h]], [[Neizin]] ha [[Pluverin]]; e [[distrig Pondi]] e oa. Miret ha brasaet e voe kanton Logunec'h e 1801 gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e oa bet Logunec'h en [[arondisamant Pondi]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 180, 231, 232, 238 ha 282 </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=19786 Cassini - EHESS - Logunec'h - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 105 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,30 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56117&pays=France&dpt=56&idsource=22009&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Harzet e voe ur rezistant a Logunec'h e [[Regini (kumun)|Regini]] gant al lu [[Wehrmacht|alaman]] d'ar [[6 a viz Even]] [[1944]], lazhet e voe e gwikadell [[Porzh-Loeiz]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5943568 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. * Logunec'h a voe dieubet d'ar [[4 Eost|4 a viz Eost]] [[1944]]<ref>{{fr}}Archives départementales du Morbihan, ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', 2009, pajenn 130</ref>. * D'ar [[16 Mae|16 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korfoù marv 29 den eus ar gumun, izili eus ar Rezistañs, bet boureviet, lazhet ha mañsonet d'an [[13 Gouere|13 a viz Gouere]] [[1944]] gant al lu [[Wehrmacht|alaman]] e kreñvlec'h Pentevr e [[Sant-Pêr-Kiberen]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 322-329</ref>. * Mervel a reas 37 den ag ar gumun en holl abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56117&pays=France&dpt=56&idsource=22009&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Locminé Place Saint-Sauveur vers 1910.jpg|An iliz katolik (kozh) hag ar chapel. Extérieur de l'église Saint-Sauveur (Locminé, 56).jpg|An iliz katolik nevez. </gallery> * Ilizoù katolik ''ar Salver''. * Chapel ''Sant [[Koulman]]''. <gallery> Locminé Monument aux morts.jpg|Ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha [[Brezel Aljeria]]) e Leurgêr an 11 a viz Du, luc'hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=22009 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d'ar [[4 a viz Kerzu]] [[1921]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/58495/locmine-place/ Université de Lille]</ref>. * Monumant ar re varv (1939-1945) er vered, luc'hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=67470 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=22009 Memorial Genweb]</ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2022 |p1=2442 |p2=2675 |p3=3396 |p4=3424 |p5=3346 |p6=3430 |p7=3922 |p8=4164 |p9=4708 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Tud ganet eno === * [[1827]] : [[Arsène de Kerangal]], mouler ha troour. === Tud marvet eno === * [[Hervé Laudrin|Laudrin]] (1902-1977), beleg katolik, bet [[Bodadenn Vroadel (Frañs)|kannad]], ganet ha marvet e Logunec'h. == Kêrioù gevellet == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr |- | [[Restr:Flag of Wales (1959).svg|border|25px]] [[Kembre]] | [[Pontardawe]] |} == Liammoù diavaez == * {{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56117 Logunec'h war lec'hienn Geobreizh] == Dave ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e kreñvlec'h Pentevr e 1944]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Porzh-Loeiz e 1944]] p04elvd2l3bc4ev4wr96ds4nkcoo6al 0 16005 2190155 2163551 2026-05-05T13:39:24Z OPAB44 57507 2190155 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Mêlrant | anvOfisiel = Melrand | skeudenn = Melrand mairie.jpg | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Melrand (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Pondi|Pondi]] | etrekumuniezh = [[Kreiz Mor-Bihan Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Pondi]] | kanton = [[Kanton Pondi|Pondi]] | cp = 56310 | maer = Charles Boulouard | amzer-gefridi = 2014-2026 | gorread = 40.39 | hedred = -3.11027777778 | ledred = 47.9811111111 | uk = 50 | ubi = 32 | ubr = 161 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.melrand.fr http://www.melrand.fr/] }} '''Mêlrant''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Pondi]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == <gallery> 359 Sarre Boterff.jpg|Ar Sar. </gallery> * Ar stêrioù [[Sar (Breizh)|Sar]] ha [[Blavezh]] a gember e Mêlrant. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Mêlrant''|gwalarn=[[Bubri]], [[Gwern]]|norzh=[[Gwern]]|biz=[[Gwern]], [[Pluniav-Bizhui]] (''[[Bizhui]]'')|kornôg=[[Bubri]]|reter=[[Pluniav-Bizhui]] (''[[Bizhui]]'', ''[[Pluniav]]'')|gevred=[[Bartelame]]|su=[[Kistinid]]|mervent=[[Bubri]]|enklozadur=}} == Ardamezioù == "''Rannet; ouzh I, en erminoù; ouzh 2, en aour e c'halvar eus al lec'h en gwirion; e gab c'heotet karget gant ul labourer-douar o kas un arar stlejet gant un ejen , an holl en sabel".'' == Anv == * Erwan Vallerie (1995) : '''Melran''', 1125; '''Melrant''', 1220; '''Mealrant''', 1221; '''Melrant''', 1273; 1296; '''Melerant''', 1301; '''Melrant''', 1306; 1318; '''Melrand''', 1387; '''Merlerant''', 1467; '''Melrant''', 1516; '''Meslerent''', 1636; '''Melreand''', 1779. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h [[Kanton Mêlrant (1790)|kanton Mêlrant]] gant teir c'humun: [[Bizhui-an-Dour]], [[Gwern (kumun)|Gwern]] ha Mêlrant; e [[distrig Pondi]] e oa; dilamet e voe kanton Mêlrant e 1801 gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Mêlrant en [[arondisamant Pondi]] bet krouet e 1800 hag e [[kanton Baod]] bet miret ha brasaet e 1801<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 219 </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=21912 Cassini - EHESS - Mêlrant - Fichenn ar gumun] </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 190 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,18 % eus he foblañs e 1911; unan all a varvas e [[Maroko]] e 1917<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56128&pays=France&dpt=56&idsource=37400&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv] </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * D'an 20 a viz Mae 1944 e voe tapet 75 490 Lur en ti-post gant tud eus ar Rezistañs, ha 25 000 Lur d'an 30 a viz Even 1944<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 220 </ref>. * Mervel a reas ugent den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56128&pays=France&dpt=56&idsource=37400&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. ==== [[Brezel Korea]] ==== * Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun e [[Ma Jon]] d'an [[10 a viz Genver]] [[1951]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6706999 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Lazhet e voe ur gward republikan eus ar gumun d'ar [[27 a viz Genver]] [[1951]] e [[Binh Hoang]] en [[Tonkin]] er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5451674 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur c'horporal eus ar gumun d'ar [[14 a viz Mae]] [[1956]] e [[Morsott]] (departamant [[Konstantin (Aljeria)|Konstantin]])<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6411470 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Melrand (56) Tumulus de Saint-Fiacre.JPG|Ar grugell. </gallery> * Krugell "Sant Fiakr". <gallery> Melrand manoir de Kerhoh 1.jpg|Maner. Puit de Kerhoh.jpg|Puñs. </gallery> * Maner ha puñs "Kerhoh". <gallery> Melrand église Saint-Pierre sud.jpg|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr''. <gallery mode="packed"heights="80px"> Scala Guelhouit.JPG|Scala sancta chapel ''Intron-Varia'' e "Guelhouit". Melrand (56) Chapelle Notre-Dame-de-Locmaria 03.jpg|. Chapelle Saint Fiacre.jpg|. Melrand St Rivalain chapelle 1.jpg|. Chapelle St Price.jpg|. </gallery> * Chapelioù. <gallery> Calvaire Melrand.jpg|[[Kalvar]] Mêlrant war hent [[ar Gemene]]. </gallery> * Ar c'halvar. * Monumant ar re varv. * [[Kêriadenn ar bloavezh Mil]]. == Brezhoneg == * Ur skol [[divyezhegezh|divyezhek]] kentañ (skol prevez) zo bet digoret e [[2006]]. * E distro-skol 2025 e oa 48 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (59,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2200 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2022 |p1=2149 |p2=2031 |p3=1883 |p4=1771 |p5=1584 |p6=1525 |p7=1558 |p8=1503 |p9=1559 |mammenn=EBSSA }} == Ger-stur == "Disket Melrandiz petra en dès groelt ho tadeu" eo ger-stur kêr Mêlrant. == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De Keraly.gif|80px]] |'''de Keraly''' Aotrounez Foz |''En glazur e vlourdilizenn en aour, heuliet gant teir c'hregilhenn en argant'' |- | | | |- | | | |} == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56128 Mêlrant war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan|Melrant]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790|Melrant]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post ar Mor-Bihan gant tud eus ar Rezistañs e 1944|Melrant]] fd137acdx0a2kxlw237efr65rto2joh 0 16009 2190172 2159244 2026-05-05T13:54:11Z OPAB44 57507 2190172 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pluverin | anvOfisiel = Plumelin | skeudenn = Croix de Kercloarec 5184.JPG | alc'hwez = Kroaz Kergloareg. | ardamezioù = Blason Plumelin.svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Pondi|Pondi]] | etrekumuniezh = [[Kreiz Mor-Bihan Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Pondi]] | kanton = [[Kanton Gregam|Gregam]] | cp = 56500 | maer = Pierre Guégan | amzer-gefridi = 2014-2026 | gorread = 31.33 | hedred = -2.88666666667 | ledred = 47.8625 | uk = 100 | ubi = 42 | ubr = 153 | lec'hienn web = {{fr}}[https://www.plumelin.bzh/ www.plumelin.bzh] }} '''Pluverin''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Gregam]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaeroniezh == == Anv == * Erwan Vallerie (1995) ː '''Plemelin''', 1280; 1288; '''Ploemelin''', 1387; '''Ploemelen''', 1422; '''Ploemelin''', 1516; 1554; 1572; '''Plumeslin''', 1731 == Ardamezioù == "''En glazur, e lammell en aour, karget ouzh kondon gant ur vrizhenn erminig en sabel, hag heuliet ouzh kab hag ouzh lezioù gant teir manal ed en aour, hag ouzh beg gant ur vailhenn ivez en aour''" - Degemeret an 21 a viz Du 1997. - Al lammell evit familh de Langle; manaloù ed evit hini Gibon; ar vailhenn evit hini Roc'han. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Pluverin e 1790; gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Pluverin e [[Kanton Logunec'h (1790)|kanton Logunec'h]]; e [[distrig Pondi]] e oa. Miret ha brasaet e voe [[kanton Logunec'h]] e 1801 gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e oa bet Pluverin en [[arondisamant Pondi]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 282 </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=27274 Cassini - EHESS - Pluverin - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XIXvet kantved}} === * Krouet e voe kumun [[Ar Chapel-Nevez (Mor-Bihan)|Ar Chapel-Nevez]] d'ar 15 a viz Even 1867 diwar ul lodenn eus kumun Pluverin<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 14, 71 ha 282</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== Brezelioù ==== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 87 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,02 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56174&dpt=56&idsource=77536&table=bp09 Memorialgenweb – Monumant ar re varv]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas pevarzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56174&dpt=56&idsource=77536&table=bp09 Memorialgenweb – Monumant ar re varv]</ref>. ==== Brezelioù didrevadenniñ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun d'ar [[17 a viz Du]] [[1952]] e proviñs [[Lai Châu]] en [[Tonkin]] er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5422839 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas pevar milour<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56174&dpt=56&idsource=77536&table=bp09 Memorialgenweb – Monumant ar re varv]</ref>. == Brezhoneg == * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[2005]]. * E distro-skol 2025 e oa 56 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (24,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis ar Brezhoneg] </ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Croix de Saint-Jean-du-Poteau 4613.JPG|Ar groaz. Fontaine de Saint-Jean-du-Poteau 8293.JPG|Ar feunteun. </gallery> * Kroaz ha feunteun ''Sant Yann''. <gallery> Croix de Kercloarec 5183.JPG|Ar groaz. </gallery> * Kroaz "Kergloareg". <gallery> La communauté de kermaria a plumelin - panoramio.jpg|Ar gouent. Le parc de kermaria - panoramio (1).jpg|Park ar gouent. </gallery> * Kouent leanezed "Kermaria". * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=77536 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=77536 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2022 |p1=1678 |p2=1864 |p3=1715 |p4=1809 |p5=1748 |p6=1785 |p7=2425 |p8=2641 |p9=2841 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Caignart.gif|80px]] |'''Caignart''' Aotrounez Kerbuchard ha Clachamp |''En gul e leon en argant'' |- |[[Restr:Gibon.gif|80px]] |'''Gibon''' Aotrounez al lerc'h se. |''En gul e deir manal ed en aour'' |- |[[Restr:De Keralain.jpg|80px]] |'''de Keralain''' Aotrounez al lerc'h se |''En gul e leon en aour, krabanet ha teodet en argant'' |} == Gevelliñ == == Levrlennadur == * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Morbihan''. 1999 * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == * {{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56174 Pluverin war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] 2anz87xn032fwh5g6xjh6yrggm7plne 0 16010 2190157 2151367 2026-05-05T13:40:20Z OPAB44 57507 2190157 wikitext text/x-wiki {{Droukveskañ|Morieg}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Mourieg | anvOfisiel = Moréac | skeudenn = Moreac mairie.jpg | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Moréac (Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Pondi|Pondi]] | etrekumuniezh = [[Kreiz Mor-Bihan Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Pondi]] | kanton = [[Kanton Mourieg|Mourieg]] <small>(pennlec'h)</small> | cp = 56500 | maer = Pascal Roselier | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 60.3 | hedred = -2.82 | ledred = 47.92 | uk = 120 | ubi = 57 | ubr = 149 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.moreac.fr/ www.moreac.fr] }} '''Mourieg''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h [[kanton Mourieg]] eo abaoe 2015. == Douaroniezh == == Anv == Erwan Vallerie ː '''Moriacum''', 1008; '''Moreyac''', 1273; '''Moreiac''', 1280; '''Moreac''', 1387 == Ardamezioù == {| class="wikitable" |"''Rannet; ouzh 1 daourannet en gul e nav mailhenn en aour, 3, 3, 3; ouzh 2 troc'het, ouzh 1 en glazur e groaz eoriet ha divouedet en argant, ouzh 2 en argant e deir dreustell en gul''"<ref>1 = Rohan; 2 = Familh Mourieg (1301); 3 = Lanvaoz. * Michel Froger et Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Morbihan''. Froger SA. 1999.</ref> |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Mourieg e 1790; gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Mourieg e [[Kanton Logunec'h (1790)|kanton Logunec'h]]; e [[distrig Pondi]] e oa. Miret ha brasaet e voe kanton Logunec'h e 1801 gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e oa bet Mourieg en [[arondisamant Pondi]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 231</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=23960 Cassini - EHESS - Mourieg - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 188 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lâret eo 5,78 % eus he foblañs e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56140&pays=France&dpt=56&idsource=55187&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * D'ar 5 a viz Gouhere 1944 e voe tapet 3 450 Lur en ti-post gant tud eus ar Rezistañs<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 232</ref>. * Mervel a reas 19 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Ur gwaz a varvas<ref name="memorialgenweb.org"/>. == Monumantoù ha traoù heverk == Église Saint-Cyr de Moréac.JPG|An iliz katolik. * Iliz katolik ''Sant Kirig'', 1718-1730. * Monumant ar re varv. == Brezhoneg == * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[2000]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 82 skoliad er skol divyezhek (23,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Sport == * Ur skate-park 'zo e Mourieg. == Kevredigezhioù == == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2022 |p1=2733 |p2=2593 |p3=2662 |p4=2766 |p5=2920 |p6=2893 |p7=3395 |p8=3890 |p9=3692 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == * [[Jelvestr Seveno]], skrivagner brezhonek, bet ganet e Mourieg e [[1864]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Aage-dl.gif|80px]] |'''de l'Aage''' (pe '''de Lage''') <ref>{{fr}}Aotrounez Mourieg.</ref>. |''En aour e erez daoubennek en gul, pigoset hag iziliet en glazur'' |- |[[Restr:Berthou des Fontaines.gif|80px]] |'''Berthou''' Aotrounez Roskoed |''En aour e sparfell en sabel, e benn ouzh kleiz, ur skourrig'' ''c'heotet en e bav dehoù, heuliet gant teir rodig-kentr en sabel''. |- |[[Restr:Du Roscoët.gif|80px]] |'''du Roscoët''' Aotrounez al lec'h se |''En argant e deir rozenn en gul, skoret en geot'' |} == Gevelliñ == == Levrlennadur == * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Morbihan''. 1999 * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Moréac}} * {{br}}[http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56140 Mourieg war lec'hienn Geobreizh] * {{fr}}[http://www.moreac.fr/ Lec'hien ofisiel ar gumun] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post ar Mor-Bihan gant tud eus ar Rezistañs e 1944]] hqgs1kvxhbwcrygth58w2eu63fxrvvm 0 16067 2190171 2149644 2026-05-05T13:53:14Z OPAB44 57507 2190171 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plunered | anvOfisiel = Pluneret | skeudenn = FranceBretagnePluneretEglise.jpg | alc'hwez = Iliz katolik ''Sant Pêr ha Sant Paol''. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Alre Kiberen Douar Atlantel]] | bro velestradurel = [[Bro an Alre]] | kanton = [[Kanton an Alre|an Alre]] | cp = 56400 | maer = Franck Vallein | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 26.2 | hedred = -2.95611111111 | ledred = 47.6763888889 | uk = 34 | ubi = 0 | ubr = 59 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.pluneret.fr Lec'hienn ofisiel] }} '''Plunered''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e [kKanton an Alre]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Ploneret''', 1259; '''Ploeneret''', 1387; '''Ploenerec''', 1422; '''Ploeneret''', 1453; '''Ploineret''', 1516; '''Ploenert''', 1554; '''Ploeneret''', '''Pleuneret''', 1636; '''Gerdarzh''' * Dauzat & Rostaing ː teñval * Emb. Flohic ː ''plou'', pe ''ploue'', ha ''Neret'', anv den * Daniel Delattre ː ''Plou-Neret'', penn (kadour) embroet * Hervé Abalain ː ''parez Enoret'' == Ardamezioù == N'ez eus ket evit ar poent == Istor == === {{XVIvet kantved}}-{{XVIIvet kantved}} === * E Plunered e oa bet badezet [[Iwan Nikolazig]] d'an [[3 a viz Ebrel]] [[1591]]. Dizoloet e voe un delwenn goad eus ur vaouez, sellet outi evel [[Santez Anna]], gant ar c'houer-mañ d'ar [[7 a viz Meurzh]] [[1625]]. === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h [[Kanton Plunered (1790)|kanton Plunered]] gant teir c'humun ennañ: [[Plougouvelen]], Plunered ha [[Pluvergad]]; e [[distrig an Alre]] e oa; diskaret e voe kanton Plunered e 1801 ha lakaet Plunered e [[Kanton an Alre|kanton an Alre]] e 1801 gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Plunered en [[arondisamant an Oriant]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 283 </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=27275 Cassini - EHESS - Plunered - Fichenn ar gumun] </ref>. === {{XIXvet kantved}} === ==== Brezelioù<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56176&dpt=56&idsource=44591&table=bp07 memorialgenweb – Plakennoù e bered ar gumun] </ref> ==== * Mervel a reas ur soudard ag ar gumun en [[Emgann Waterloo]] d'an 18 a viz Even 1815. * [[Brezel Krimea]]: pemp gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel. * [[Brezel 1870-1871]]: 10 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 135 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,60 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56176&dpt=56&idsource=7518&table=bp02 memorialgenweb – Monumant ar re varv] </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 15 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56176&dpt=56&idsource=7518&table=bp02 memorialgenweb – Monumant ar re varv] </ref>. * Ur c'harr-nij ''[[Handley Page Hampden|Hampden]]'', marilhet IL4194 ha kodet ZN-?, eus [[Aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') a gouezhas er gumun d'an [[22 Du|22 a viz Du]] [[1940]]: mervel a reas ar pevar milour a oa ennañ, douaret int e bered Bois-Moreau e [[Gwened]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20130515041824/http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_raf_morbihan.html Pertes RAF Morbihan]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ==== [[Brezel Aljeria]] ==== * Ur milour ag ar gumun a varvas<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56176&dpt=56&idsource=7518&table=bp02 memorialgenweb – Monumant ar re varv] </ref>. ==== [[Santez-Anna-Wened]] ==== * Krouet e voe kumun Santez-Anna-Wened d'an 23 a viz C'hwevrer 1950 diwar ul lodenn eus kumun Plunered<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 14, 283 ha 366</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Chapelle Sainte-Avoye.jpg|Chapel ''Sainte Avoye'', 1554. Le moulin de Pont-Sal.jpg|Milin-vor Pont-Sal. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr ha Sant Paol''. * Chapel ''Sainte Avoye'', 1554. * Milin-vor Pont-Sal. * Monumant ar re varv. == Brezhoneg == * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1998]]. * E distro-skol 2025 e oa 198 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (31,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://web.archive.org/web/20150419065150/http://www.opab-oplb.org/98-kelenn.htm Ofis ar Brezhoneg]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=6500 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2022 |p1=1578 |p2=1630 |p3=1871 |p4=2333 |p5=3195 |p6=3714 |p7=4554 |p8=5246 |p9=5304 |p10=6257 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{DilennadBremañ |Deroù=Meurzh 2014 |Penn= |Anv=Franck Vallein|Strollad= Kleiz diseurt|Karg= }} {{Dilennad|Deroù= 1995|Penn= 2014|Anv=Jean-Jacques Mérour|Strollad= Kleiz diseurt|Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == === Tud bet ganet eno === * [[Pierre Cogan]], marc'hhouarnour, 1904-2013. * [[Iwan Nikolazig]] (1591-1645). === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Auray de Kermadio.gif|80px]] |'''d'Auray''', aotrounez Kermadio |''Gwezboellek etre aour ha glazur'' neuz all ː ''talbennannek etre aour ha glazur'' |- | | | |} == Levrlennadur == * {{fr}}Hervé Abalain : ''Les noms de lieux bretons''. Les Universels Gisserot. 2000 * {{fr}}Embannadurioù Flohic ː ''Le patrimoine des communes du Morbihan''. 1996 * {{fr}}Daniel Delattre ː ''Le Morbihan. Les 261 communes''. 2004 * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{commonscat|Pluneret}} * {{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56176 Plunered war lec'hienn Geobreizh] * {{fr}} [http://mairie.wanadoo.fr/pluneret Lec'hienn ofisiel] * {{fr}} {{br}} [http://tud-plunered.over-blog.com/ Tud Plunered] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 3p5chokg157x3ij895pucpm4vf30jm3 0 16070 2190177 2164447 2026-05-05T13:59:49Z OPAB44 57507 2190177 wikitext text/x-wiki {{pennad zo|Santez Anna|Santez-Anna}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Santez-Anna-Wened | anvOfisiel = Sainte-Anne-d'Auray | skeudenn = TikêrSantezAnnaWenedBreizh.JPG | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Sainte-Anne-d'Auray (Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Alre Kiberen Douar Atlantel]] | bro velestradurel = [[Bro an Alre]] | kanton = [[Kanton an Alre|an Alre]] | insee = 56263 | maer = Roland Gastine | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 6.91 | hedred = -2.95277777778 | ledred = 47.7041666667 | uk = 34 | ubi = 36 | ubr = 57 | lec'hienn web = {{fr}}[http://sainte-anne-auray.net/ lec'hienn ofisiel Santez-Anna-Wened] }} Ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton an Alre]] eo '''Santez-Anna-Wened''' e [[departamant gall|departamant]] ar [[Mor-Bihan]]. Brudet eo evit ar birc'hirinded a sach dek miliadoù a dud bep bloaz evit [[lid]]où en enor da [[santez Anna]], patronez Vreizh hervez ar gatoliked. == Douaroniezh == == Brezhoneg == * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1994]]. * E distro-skol 202 e5 oa 24 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (12,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. <gallery mode="packed"heights="140px"> Santez-Anna-GwenedPanell-hentmont-tre.jpg|Panell-hent mont-tre er vourc'h. L'entrée du college ste anne a ste anne d'auray - panoramio.jpg|klas divyezhek er skolaj Santez Anna Santez-Anna-Gwenedprivezioù.jpg|Privezioù gant menegoù brezhonek oute. </gallery> == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === {{Kempenn}} <gallery> Santez-Anna-GwenedDelwennIwanNikolazig.jpg|Delwenn Iwan Nikolazig a-us unan ouzh dorioù-dal penniliz Santez-Anna-Gwened. 124 Joseph-Félix Bouchor Pèlerinage à Sainte-Anne-d'Auray.jpg|Lec'h perc'hirinded ur [[pardon (lid)|pardon]], abaoe ar 17vet kantvet (Taolenn gant Joseph-Félix Bouchor) </gallery> * E-barzh parrez [[Plunered]] e oa douaroù ar gumun e penn ar {{XVIIvet}} hag en ur geriadenn anvet Ker-Anna e veve ur c'houer, [[Iwan Nikolazig]]. Hemañ ne oa ket eus ar re baour pa oa perc'henn war un nebeud parkoù. E 1623 en doa lavaret bout gwelet ur vaouez o kas bannoù lufrus hag o delc'her ur piled-koar. Hervezañ, d'ar 25vet a viz Gouere 1624 e teu dezhañ ar vaouez evit e lavaret : ''N'ho peus ket aon, me zo Ann, mamm Mari ! Lavarit d'ho [[person]] ez eus bet,er park ar Bossennoù, ur chapel dindan ma anv, an hini gentañ er vro. Nav c'hant pevar warn'ugent ha c'hwec'h miz'zo ha Fell a ra din ma vo adsavet...'' Ne oe ket kendrec'het ar person betek an deiz e [[1625]] ma va konduet gant ur piled-koar ur strollad tud [[betek]] al lec'h m'eo bet kavet un delwenn gozh Santez Anna graet e prenn. Goude ur prosez e oe kendrec'het eskop Gwened hag e oe savet ur chapel e 1628. Fiziet e oe meradur kef ar pirc'hirinded d'ar Garmezidi a savjont ur manati bras. Er bloaz-mañ e embannas [[Anna a Aostria]], rouanez Bro-C'hall e gouestle ganedigezh ur mab da santez Anna, he maeronez. Berzh bras en deus graet ar pirc'hirinded hag e oe savet ur renabl, "al Levr aour" evit enrollañ ar burzhudoù dindan kontroll an Iliz. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Goude ar brezel e voe savet ur monumant ma voe skrivet, a-hervez, anvioù an holl Vretoned, eus ar pemp departamant, lazhet er brezel<ref>{{fr}}[http://www.infobretagne.com/sainteanneauray-memorial.htm Infobretagne]</ref>. N'eus nemet 8 106 anv hepken e gwirionez, gant un nebeud anezhe bet marvet e brezelioù all<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56263&dpt=56&idsource=71237&table=bp09 Memorialgenweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== <gallery> Santez-Anna-GwenedPlakennstraedAbadAllanic.jpg|Plakenn straed "Abad Allanic", bet fuzuilhet e 1944. </gallery> * Staliet e voe ul ''lazaret'' (ospital) gant al lu [[Wehrmacht|alaman]] er "Maison Sainte-Marie". * [[4 Eost|4]] ha [[5 Eost|5 a viz Eost]] [[1944]]: d'ar Gwener 4, diouzh an noz, e c'houlenn ur c'homandant "FFI" kodianañ Alamaned al ''lazaret''; ar veleion Joseph Le Barh ha Louis Allanic a ro e lizher d' an [[Wehrmacht|Alamaned]]; tennoù e-pad an noz. Tro 3 eur beure e teu ur steudad-kirri alaman evit dilezel al ''lazaret''; diouzh beure e teu ur steudad-kirri arall evit kastizañ tud ar gêriadenn: ugent anezhe a zo serret hag an daou veleg katolik a zo fuzuilhet ha tri annezad all a zo lazhet gant an [[Wehrmacht|Alamaned]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 343 </ref>. ==== Darvoudoù all ==== * Krouet e voe ar gumun d'an 23 a viz C'hwevrer 1950 diwar ul lodenn eus tiriad kumun [[Plunered]]<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, p.14</ref>. <gallery> Santez-Anna-GwenedPeulvanigpirc'hinajYann-BaolII.jpg|Peulvanig pirc'hinaj Yann-Baol II. </gallery> * D'an 20 a viz Gwenholon 1996 e teuas ar Pab [[Yann-Baol II]] da Santez-Anna. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Santez-Anna-Gwenedarvourc'h.jpg|Ar vourc'h. Santez-Anna-GwenedMonumantKontChambord.jpg|Monumant Kont Chambord (Herri V Bro-C'hall). Santez-Anna-GwenedChapel.jpg|Ar chapel. </gallery> * Monumant Kont Chambord ([[Henri, kont Chambord|Herri V Bro-C'hall]]). * Ur chapel e keriadenn Kêr-Anna. * Kastell ar C'henven. * Ti-memor Breizh. * Mirdi koarelloù. * Ti [[Iwan Nikolazig]]. === Sanktual katolik === <gallery> SantezAnnaGwenedPenniliz.jpg|Ar benniliz katolik. Santez-Anna-GwenedMonumantarvartoloded.jpg|Monumant ar vartoloded. Santez-Anna-GwenedMonumantarsoudardedvreizhat.jpg|Monumant ar soudarded vreizhat marvet e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]]. Santez-Anna-GwenedMonumantarsoudardedvreizhatLodenn.jpg|Monumant ar soudarded vreizhat. </gallery> <gallery> Santez-Anna-GwenedScalasancta.jpg|Ar Scala sancta. Santez-Anna-GwenedDelwennSantezAnnahaMari.jpg|Delwenn Santez Anna ha Mari ha Feunteun ar burzhudoù. </gallery> * Penn-iliz katolik ''Santez Anna'' (1862-1866). * Monumant ar vartoloded. * Monumant ar soudarded vreizhat marvet e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]]. * Savadurioù ar manati kozh gant ur c'hloastr. * Scala sancta. * Delwenn Santez Anna ha Mari. * Feunteun ar burzhudoù. === Beredoù-meur milourel === <gallery> DelwennursoudardbreizhateusLuBreizheSantez-Anna-Gwened.JPG|Delwenn ur soudard breizhat eus Lu Breizh. </gallery> * Karnel soudarded Lu Breizh ([[Brezel 1870-1871]]). <gallery> Santez-Anna-GwenedBered-veurmilourelbelgiatPeulvanig.jpg|Bered-veur belgiat, peulvanig. Santez-Anna-GwenedBered-veurmilourelbelgiat.jpg|Ul lodenn eus ar vered-veur milourel belgiat. </gallery> * Bered-veur milourel [[Belgia|belgiat]] eus ar [[Brezel-bed kentañ]]. <gallery> Santez-Anna-GwenedBered-veurmilourelgall02.jpg|Ul lodenn eus ar vered, gant bezioù soudarded an trevadennoù gall (en tu dehou). Santez-Anna-GwenedBered-veurmilourelgall01.jpg|Ul lodenn ‎all eus ar vered. Santez-Anna-GwenedBezursoudardaljerian.JPG|Bez ur soudard [[Aljeria|aljerian]]. Santez-Anna-GwenedBezurmicheroursinat.JPG|Bez ur micherour [[Sina|sinaat]]. </gallery> * Bered-veur milourel gall eus ar [[Brezel-bed kentañ]]. * Bezioù soudarded [[Rusia|rusian]], 1917-1919<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=995771&dpt=56 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2011 |p1=1335 |p2=1405 |p3=1395 |p4=1512 |p5=1630 |p6=1844 |p7=2102 |p8=2576 |p9=2837 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Post == <gallery> Santez-Anna-GwenedTi-post.jpg|An ti-post a-vremañ. </gallery> * Digoret e voe ur burev-dasparzhañ d'ar 1{{añ}} a viz Genver 1867 ha roet an niverenn "4780" dezhañ<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, p. 366 </ref>. == Tud == *[[Iwan Nikolazig]]. ===Tud marvet eno=== * [[1930]] : [[Yann Vadezour Olieroù]]. == Gevelliñ == *{{Gevelliñ|Kammbronn|Kernev-Veur|Cornwall}} == Liammoù diavaez == {{commonscat|Sainte-Anne-d'Auray}} *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56263 Santez-Anna-Wened war lec'hienn Geobreizh] == Dave ha notennoù== <references/> [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e-pad an XXvet kantved]] [[Rummad:Kêrioù pirc'hirinañ]] 4vmmspmc2bsbowmlmmg053kdrs1ad6p 0 16086 2190167 2186145 2026-05-05T13:49:30Z OPAB44 57507 2190167 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pleuwigner | anvOfisiel = ''Pluvigner'' | skeudenn = Pluvigner - mairie.JPG | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason ville fr Pluvigner (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Alre Kiberen Douar Atlantel]] | bro velestradurel = [[Bro an Alre]] | kanton = [[Kanton Pleuwigner|Pleuwigner]] | cp = 56330 | maer = Aurélie Rio | amzer-gefridi = 2026-2033 | gorread = 82.83 | hedred = -3.0166700 | ledred = 47.7667007 | uk = | ubi = 24 | ubr = 144 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.pluvigner.fr/ Lec'hienn an ti-kêr] }} '''Pleuwigner''' zo ur gumun e [[kanton Pleuwigner]] e departamant ar [[Mor-Bihan]] e [[Breizh]]. == Douaroniezh == === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Pleuwigner''|gwalarn=[[Langedig]]|norzh=[[Baod]],<br>[[Kamorzh]]|biz=[[Ar Chapel-Nevez (Mor-Bihan)|Ar Chapel-Nevez]]|kornôg=[[Landevant]]|reter={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Stêr an Alre]]''}},<br>[[Brandevi]]|gevred={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Stêr an Alre]]''}},<br>[[Pluvergad]]|su=[[Brec'h (kumun)|Brec'h]]|mervent=[[Landaol]]}} == Anv == == [[Ardamezouriezh]] == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Pluvigner (Morbihan).svg|60px]] | :''Palefarzhet etre aour ha gul, e vevenn goñchek an eil en heben.'' :*Tiegezh Brec'h. |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h [[Kanton Pleuwigner (1790)|kanton Pleuwigner]] gant teir c'humun ennañ:[[Brec'h (Bro-Gwened)|Brec'h]], [[Kamorzh]] ha Pleuwigner; e [[distrig an Alre]] e oa; miret ha brasaet e voe kanton Pleuwigner e 1801 gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Pleuwigner en [[arondisamant an Oriant]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 54 ha 284</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=27287 Cassini - EHESS - Pleuwigner - Fichenn ar gumun] </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 239 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,33 % eus he foblañs e 1911<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56177&pays=France&dpt=56&idsource=18000&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 memorialgenweb – Monumant ar re varv] </ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 69 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel; tri anezhe a oa yuzev, drouklazhet e voent e [[Kamp-diouennañ|kamp-diouennañ]] [[Auschwitz-Birkenau|Auschwitz]] ([[Polonia]]) e 1942<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56177&pays=France&dpt=56&idsource=18000&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 memorialgenweb – Monumant ar re varv] </ref>. * D'an [[23 Genver|23 a viz Genver]] [[1943]] e kouezhas un nijerez ''[[B-17]]'' eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') e Koad Keronig, e Pleuwigner; lazhet e voe seizh nijour a oa en he bourzh, an tri all a voe serret gant an [[Wehrmacht|Alamaned]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_usaaf_morbihan.html Pertes USAAF] </ref>. ==== Brezelioù didrevadenniñ ==== * Seizh gwaz a varvas e [[Brezel Indez-Sina]] ha seizh all e [[Brezel Aljeria]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56177&pays=France&dpt=56&idsource=18000&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 memorialgenweb – Monumant ar re varv] </ref>. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. === Ya d'ar brezhoneg === * D’an 9 a viz Du 2006 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 19 a viz Mezheven [[2010]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek a zo er skol gristen abaoe [[1994]]. * E distro-skol 2025 e oa 134 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (18,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref> == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Kloc'hdiilizkatolikPleuwigner.JPG|Kloc'hdi an iliz katolik er vourc'h. Chapelle saint-colomban 1.jpg|Chapel ''Sant Klomer'' pe ''Sant Koulmer''. Monumantd'arrevarvagarRezistañseusKantonPleuwigner.JPG|Monumantar re varv ag ar Rezistañs eus [[Kanton Pleuwigner]]. Pluvigner-plaque-crash03.JPG|Plakenn e-tal ar maerdi. Pluvigner-plaque-crash04.JPG|Plakenn e Koad Keronig. </gallery> * An iliz katolik. * Chapel ''Sant Klomer''. * Monumant ar re varv ag ar Rezistañs eus [[kanton Pleuwigner]]. * Monumant ar re varv ag ar gumun. * Plakennoù an nijourion SUAat. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=8000 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2016 |bl11=2020 |bl12=2021 |bl13=2022 |p1=4602 |p2=4494 |p3=4537 |p4=4725 |p5=4872 |p6=5428 |p7=6315 |p8=7212 |p9=7346 |p10=7480 |p11=7657 |p12=7651 |p13=7644 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar maerioù}} {{Dilennad |Deroù=[[1904]] |Penn=[[1908]] |Anv=Jules de Kerouallan |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=[[1908]] |Penn=[[1944]] |Anv=Paul Harscouet de Saint George |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=[[1944]] |Penn=[[1945]] |Anv=Pierre Pascal |Strollad= |Karg=Mezeg}} {{Dilennad |Deroù=[[1945]] |Penn=[[1947]] |Anv=René Harscouet de Saint George |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=[[1947]] |Penn=[[1966]] |Anv=Guigner Le Strat |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=[[1966]] |Penn=[[1995]] |Anv=Eugène Le Couviour |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=[[1995]] |Penn=[[2014]] |Anv=Guigner Le Henanff |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=[[2014]] |Penn= [[2020]]|Anv=Gérard Pillet |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=[[2020]] |Penn=[[2026]] |Anv=Diane Hingray |Strollad= |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == * Marie-Vincent Le Gril du Guern, sealouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1726 * [[Job ar Bayon]], skrivagner, bet ganet e Pleuwigner d'an 12 a a viz Ebrel 1876. * [[Jean-Marie Goasmat]], marc'h-houarnour breizhat, a oa o chom e Pleuwigner. === Ardamezeg ar familhoù === {| |[[Restr:Le Gril du Guern.png|60px]] | :;Le Gril :Aotrounez ar Wern :''En aour plezhek en sabel'' |} == Gevelliñ == * {{Gevelliñ|Cathair Saidhbhín|Iwerzhon|Ireland|bloavezh=1984}} == Liammoù diavaez == {{commonscat|Pluvigner}} * {{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56177 Pleuwigner war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Yuzevien eus ar Mor-Bihan bet drouklazhet e-doug an Eil-brezel-bed]] t2nhg0b70e2be6ecie8xqcshwdqkgr0 0 16116 2190161 2164658 2026-05-05T13:45:07Z OPAB44 57507 2190161 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Paolieg | anvYezh = Poelhac | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Peillac | skeudenn = OPL Peillac - Mairie de Peillac 001.jpg | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Peillac (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Redon|KK Bro Redon]] | bro velestradurel = [[Bro Redon ha Gwilen (lezenn Voynet)|Bro Redon ha Gwilen]] | kanton = [[Kanton Gwern-Porc'hoed|Gwern-Porc'hoed]] | cp = 56220 | maer = Philippe Jégou | amzer-gefridi = 2014-2026 | gorread = 24.20 | hedred = -2.21805555556 | ledred = 47.7141666667 | uk = | ubi = 0 | ubr = 82 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.peillac.fr peillac.fr] }} '''Paolieg''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Gwern-Porc'hoed]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == <gallery> Le pont vue coté Peillac.jpg|Ar pont dreist d'an Oud. </gallery> * War lez ar stêrioù [[Oud (stêr)|Oud]] hag [[Aer (Oud)|Aer]] emañ ar gumun. == Anv == == Ardamezioù == == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h [[Kanton Paolieg (1790)|kanton Paolieg]], seizh kumun ennañ: [[Alaer]], Paolieg, [[Sant-Gravez]], [[Sant-Kogo]], [[Sant-Pereg]], [[Sant-Visant-an-Oud]] ha [[Sant-Yagu-ar-Bineg]]; e [[distrig Roc'h-an-Argoed]] e oa; dilamet e voe kanton Paolieg ha lakaet Paolieg e [[Kanton Alaer|kanton Alaer]] bet krouet e 1801 gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Paolieg en [[Arondisamant Gwened]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 349</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=26036 Cassini - EHESS - Paolieg - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a rea 99 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,83 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56154&pays=France&dpt=56&idsource=3098&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb – Plakenn e-tal an iliz katolik - Monumant ar re varv] </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 23 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel, pemp anezhe a voe drouglazhet gant [[SS]]ed e-ser treuziñ ar gumun d'an 3 a viz Eost 1944<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 531 </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56154&pays=France&dpt=56&idsource=3098&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb – Plakenn e-tal an iliz katolik - Monumant ar re varv]</ref>. ==== Brezelioù didrevadenniñ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas daou vilour er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56154&pays=France&dpt=56&idsource=3098&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb – Plakenn e-tal an iliz katolik - Monumant ar re varv]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56154&pays=France&dpt=56&idsource=3098&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb – Plakenn e-tal an iliz katolik - Monumant ar re varv]</ref>. == Brezhoneg == * 18,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 377</ref>. ===Deskadurezh=== * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 19 skoliad (11,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Église de Peillac 04.jpg|An iliz katolik. La chapelle Saint-Julien.JPG|Ar chapel. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr''. * Chapel ''Sant-Juluan''. * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=3098 Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv en iliz katolik, luc'hskeudenn.<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=56154&dpt=56&comm=Peillac Memorial Genweb]</ref>. * Skluz Limur war [[kanol Naoned-Brest]]. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1872 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2200 |passo1=200 |passo2=100 |bl1=1872 |bl2=1886 |bl3=1906 |bl4=1962 |bl5=1968 |bl6=1975 |bl7=1982 |bl8=1990 |bl9=1999 |bl10=2006 |bl11=2012 |bl12=2022 |p1=1856 |p2=1998 |p3=2015 |p4=1599 |p5=1536 |p6=1620 |p7=1736 |p8=1708 |p9=1709 |p10=1791 |p11=1859 |p12=1865 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == * [[Yann Sohier]], emsaver, bet o chom eno un nebeud bloavezhioù. * [[Jean Prouff]], c'hoarier ha gourdoner mojennel [[Stad Roazhon]], bet ganet eno d'an [[12 a viz Gwengolo]] [[1919]]. * [[Jean-Bernard Vighetti]], maer etre 1989 ha 2014. === Ardamezeg ar Familhoù === {| class="wikitable" |+ |[[Restr:Audic.jpg|80px]] |'''Audic''' meneget eus 1426 da 1536 e [[Marzhan]], [[Paolieg]], [[Sant-Visant-an-Oud]] |''"en aour, e dreustell gorreek en ginerminoù, heuliet ouzh kab gant div steredenn en glazur hag ouzh beg gant tri bazh peuliek eilhonek ha divouedet en geot".'' |- |[[Restr:Brûlon.gif|80px]] |Familh Brûlon |''en argant e leonerez en sabel'' |- |} == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Romania.svg|border|25px]] [[Roumania]] | [[Lapus]] | 1996 |} == Levrlennadur == == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] 351k4in6ak8z6ltoqsa652aiqjadudg 0 16143 2190181 2149102 2026-05-05T14:03:24Z OPAB44 57507 2190181 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sterwenn | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = Monterblanc | skeudenn = Monterblanc Mairie.JPG | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Monterblanc (56).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Mor Bihan - Gwened Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gwened (Voynet)|Bro Gwened]] | kanton = [[Kanton Gwened-3|Gwened-3]] | cp = 56250 | maer = Alban Moquet | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 25.41 | hedred = -2.68027777778 | ledred = 47.7433333333 | uk = 89 | ubi = 46 | ubr = 151 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.monterblanc.fr www.monterblanc.fr] }} <gallery> Monterblanc giratoire d'Ytrac.JPG|Kroashent-tro Ytrac. </gallery> '''Sterwenn''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Gwened-3]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Sterwenn e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e [[Kanton Sant-Teve (1790)|kanton Sant-Teve]]<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 230</ref>; e [[distrig Gwened]] e oa. Lakaet e voe Sterwenn en [[arondisamant Gwened]] e 1800<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=23361 Cassini - EHESS - Sterwenn - Fichenn ar gumun]</ref>, gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix'', hag e [[kanton an Elven]] e 1801. === {{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 48 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,64 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56137&dpt=56&idsource=44981&table=bp07 Memorialgenweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Fuzuilhet e voe ur prizoniad-brezel ag ar gumun gant an [[Wehrmacht|Alamaned]] e [[Beaufort-en-Santerre]] ([[Somme (departamant)|Somme]], [[Bro-C'hall]]) d'ar [[7 a viz Even]] [[1940]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5822362 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. <gallery> Monterblanc - aérodrome, bunker (4).jpg|Bunker alaman en nijva. </gallery> * Implijet e voe an nijva gant al [[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]] ([[aerlu]] [[alaman]])<ref>{{fr}}[http://www.absa39-45.com/terrains%20bretagne/Vannes/vannes.htm ABSA]</ref>; kirri-nij ''[[Heinkel He 111]]'' diazezet e Sterwenn a gemeras perzh e bombezadeg [[Coventry]] ([[Bro-Saoz]]) d'ar [[14 Du|14 a viz Du]] [[1940]]<ref>{{fr}}Joël Cornette, ''Histoire de la Bretagne et des Bretons'', pajenn 478, eil levrenn, Éditions du Seuil, Pariz ([[Bro-C'hall]]), 2008</ref>. * D'ar [[27 Du|27 a viz Du]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[Douglas A24]]'' marilhet N° 254–748 eus an [[aerlu]] [[gall]] (''Armée de l'Air'') e Sterwenn; lazhet e voe an daou nijour a oa en e vourzh<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_armee_france.html Pertes de l'Armée de l'Air]</ref>. ==== Brezelioù didrevadenniñ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur soudard eus ar gumun en ospital en [[Hanoi]] en [[Tonkin]] er [[Viêtnam]] d’an [[3 a viz Ebrel]] [[1947]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6873304 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an [[31 a viz Meurzh]] [[1958]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7059834 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Monterblanc - église Saint-Pierre (1).JPG|An iliz katolik. Fontaine Saint-Pierre.JPG|Ar feunteun. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr'' hag he feunteun. <gallery> Chapelle calvaire Mangolérian.JPG|Ar chapel. Monterblanc - calvaire de Mangolérian (06).jpg|Ar c'halvar. Monterblanc - fontaine de Mangolérian 02.jpg|Ar feunteun. </gallery> * Chapel ''Intron-Varia'' e Mangolerian, he c'halvar hag he feunteun. <gallery> Monterblanc - monument aux morts.JPG|Ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik. Dioueliet e voe d'ar [[15 a viz Meurzh]] [[1925]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/17466/monterblanc-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3500 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2007 |bl8=2013 |bl9=2022 |p1=896 |p2=1126 |p3=1386 |p4=1794 |p5=2006 |p6=1951 |p7=2542 |p8=3242 |p9=3342 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == == Brezhoneg == === Deskadurezh === * E distro-skol 2024 e oa 51 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (14,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{fr}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56137 Sterwenn war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Nijvaoù al Luftwaffe e Breizh]] [[Rummad:Nijerezioù gall aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] dolhy9cprs6ssmms838ni0cmbrttuot 0 16148 2190179 2160623 2026-05-05T14:01:54Z OPAB44 57507 2190179 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sarzhav | anvOfisiel = ''Sarzeau'' | skeudenn = Logeo_mai2006.jpg | alc'hwez = Porzh al Lojoù. | ardamezioù = Blason ville fr Sarzeau (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Mor Bihan - Gwened Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gwened (Voynet)|Bro Gwened]] | kanton = [[Kanton Sarzhav|Sarzhav]] <small>(betek 2015)</small> </br> [[Kanton Sine|Sine]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 56370 | maer = Jean-Marc Dupeyrat | amzer-gefridi = 2021-2026 | gorread = 60.23 | hedred = -2.76861111111 | ledred = 47.5280555556 | uk = 21 | ubi = 0 | ubr = 42 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.sarzeau.fr/ Ti-kêr] }} '''Sarzhav''' zo ur gumun eus [[Breizh]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. [[Kanton Sarzhav|penn kanton]] e oa betek 2015. [[Skeudenn:UrstraedebourchSarzhav.jpg|thumb|right]] == Douaroniezh == == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Sarzeau''', 1260; '''Sarzau''', 1341, 1395, 1407, 1453, 1516; '''Serzau''', 1630; '''Sarzeau''', 1636<ref>Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> == Ardamezioù == {| |- |[[File:Blason ville fr Sarzeau (Morbihan).svg|80px]] |style="padding-left:20px;"|''Rannet : ouzh 1 en glazur e deir flourdilizenn en aour (Bro-C'hall), ouzh 2 erminiget (Breizh), e gab en gul karget gant ul lestr greiet, goueliet ha flammet en aour.''<ref>{{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Morbihan''. 1999</ref> *Ardamezioù [[1789]] *Ger-stur: ''A fluctibus opes'' "Eus ar mor (e teu) ar binvidigezh". |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Sarzhav diwar parrez Sarzhav e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Sarzhav da benn ur c'hanton, hini [[Kanton Sarzhav (1790)|Sarzhav]]<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 368</ref>; teir c'humun a oa ennañ: [[Arzhon-Rewiz]], [[Lokentaz]] ha Sarzhav; e [[Bann Gwened]] e oa. Miret e voe ar c'hanton dindan anv [[kanton Sarzhav]] ivez ha lakaet e voe Sarzhav en [[arondisamant Gwened]] e 1800<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=35416 Cassini - EHESS - Sarzhav - Fichenn ar gumun]</ref>, gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. === {{XIXvet kantved}} === * Krouet e voe kumun [[Sant-Armael]] d'an 22 a viz Mae 1858 diwar ul lodenn eus kumun Sarzhav<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 14</ref>. * Krouet e voe kumun [[Tro-Park]] d'ar 6 a viz Ebrel 1864 diwar ul lodenn eus kumun Sarzhav<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 14</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 211 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,53 % eus he foblañs e 1911<ref name="MG">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultetat.php?act=view&dpt=56&lettre=S&debut=25 Memorialgenweb – Monumantoù ar re varv er vourc'h, e Brilhag hag e Perwiz]</ref>. * Ur [[kampoù-bac'h gall|c'hamp-bac'h]] a voe digoret er gumun e [[1914]] evit derc'hel enbroidi eus ar stadoù o stourm ouzh [[Bro-C'hall]] ennañ<ref>{{fr}}diwar ar raktres bet graet gant ar gouarnamant [[gall]] e [[1913]], Jean-Claude Farcy, ''Les camps de concentration français de la première guerre mondiale (1914-1920)'', Pariz, Anthropos Economica, 1995</ref>.{{,}}<ref>{{fr}}Kalz anezhe a oa fichennaouet er c'harnedoù "[[Karned A|A]]" (dilezet e oa bet hemañ e 1909), pe "[[Karned B|B]]" </ref>{{,}}<ref>{{fr}}''1914 - 1918 - Des champs aux tranchées'', Liv'Editions, Ar Faoued, 1998, pajenn 135 </ref>. ==== [[Maroko]] ==== * Mervel a reas ur soudard e 1926. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 55 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="MG" />. * Sosthène Caillibotte, maer ar gumun, a zilezas e garg e miz Eost [[1941]] peogwir e save a-enep d'an urzh nevez<ref>{{fr}}Annik Le Guen, ''Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy'', Miz Kerzu 1993</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas seizh milour<ref>{{fr}}Memorialgenweb – Monumant ar re varv er vourc'h</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas pemp milour<ref>{{fr}}Memorialgenweb – Monumant ar re varv er vourc'h</ref>. ==== [[Liban]] ==== * Mervel a reas ur soudard e [[Beirout]] e 1983<ref>{{fr}}Memorialgenweb – Monumant ar re varv er vourc'h</ref>. == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D'an 20 a viz Kerzu [[2006]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D’an 28 a viz Du [[2011]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1993]]. * E distro-skol 2025 e oa 37 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (10,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == === [[Ragistor]] === <gallery mode="packed" heights="180px" style="float:left;"> Menhir Kermaillard 0708.jpg|Peulvan Kervilarz. Menhir Bodérin.JPG|Peulvan Boderin. </gallery> {{clr|left}} === [[Krennamzer]] === <gallery mode="packed" heights="180px" style="float:left;"> KastellSusinioù.jpg|[[Kastell Susinioù]]. </gallery> {{clr|left}} === Relijion gatolik === <gallery mode="packed" heights="180px" style="float:left;"> Penvins-chapelle.jpg|Chapel an Iniz. IlizkatolikSarzhav.jpg|Iliz katolik ''Sant Saturnin''. </gallery> {{clr|left}} === Monumantoù ar re varv === * Er vourc'h, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=19653 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d'an [[23 a viz Ebrel]] [[1922]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/22166/sarzeau-place/ Université de Lille]</ref>, e Brilhag, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=71938 Memorial Genweb]</ref> hag e Perwiz<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=74145&dpt=56 Memorial Genweb]</ref>. === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| |- valign="top" | <gallery mode="packed" heights="180px"> SarzhavBro-GwenedMor-BihanBreizhBezarC'hommonwealthKanadaeberedargumun.jpg|[[Kanada]] SarzhavBro-GwenedMor-BihanBreizhBezarC'hommonwealthRouantelezh-Unaneteberedargumun.jpg|[[Rouantelezh-Unanet]] </gallery> |style="padding-left:20px;"| {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- | align="right"|[[Skeudenn:Canadian Blue Ensign (1921-1957).svg|24px]] [[Kanada]] |1 ([[Royal Canadian Air Force|Aerlu]]) |- | align="right"|[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |1 ([[Tirlu]]) |- | align="right"|'''Hollad''' |'''2''' |} Marvet e oant e-pad an [[Eil Brezel Bed]], hini an [[Tirlu]] d'an [[28 a viz Meurzh]] [[1942]] e-pad an [[Oberiadenn Chariot]], hini an [[Aerlu]] d'ar [[16 a viz Du]] [[1942]]<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086469&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. |} == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 === <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:10000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1791 bar:1792 bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 bar:2008 bar:2009 bar:2010 bar:2011 bar:2012 bar:2022 text:2022 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 text:1793 bar:1800 text:1800 bar:1806 text:1806 bar:1821 text:1821 bar:1831 text:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 text:1841 bar:1846 text:1846 bar:1851 text:1851 bar:1856 text:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 text:1866 bar:1872 text:1872 bar:1876 text:1876 bar:1881 text:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 text:1891 bar:1896 text:1896 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1926 text:1926 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 text:1954 bar:1962 text:1962 bar:1968 text:1968 bar:1975 text:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 text:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 text:2006 bar:2011 text:2011 bar:2012 text:2012 bar:2022 text:2022 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 5576 bar:1800 from:0 till: 5380 bar:1806 from:0 till: 6224 bar:1821 from:0 till: 5902 bar:1831 from:0 till: 6126 bar:1836 from:0 till: 7016 bar:1841 from:0 till: 6901 bar:1846 from:0 till: 7165 bar:1851 from:0 till: 7425 bar:1856 from:0 till: 7399 bar:1861 from:0 till: 6788 bar:1866 from:0 till: 5950 bar:1872 from:0 till: 5632 bar:1876 from:0 till: 5718 bar:1881 from:0 till: 5704 bar:1886 from:0 till: 5563 bar:1891 from:0 till: 5686 bar:1896 from:0 till: 5097 bar:1901 from:0 till: 5011 bar:1906 from:0 till: 4787 bar:1911 from:0 till: 4659 bar:1921 from:0 till: 4040 bar:1926 from:0 till: 3969 bar:1931 from:0 till: 4042 bar:1936 from:0 till: 4009 bar:1946 from:0 till: 3995 bar:1954 from:0 till: 3701 bar:1962 from:0 till: 3669 bar:1968 from:0 till: 3676 bar:1975 from:0 till: 4088 bar:1982 from:0 till: 4406 bar:1990 from:0 till: 4972 bar:1999 from:0 till: 6143 bar:2006 from:0 till: 7155 bar:2011 from:0 till: 7688 bar:2012 from:0 till: 7710 bar:2022 from:0 till: 9068 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text: </timeline> == Melestradurezh == <gallery mode="packed" heights="180px"> Ti-kêrSarzhav.jpg|An ti-kêr. </gallery> {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ |Deroù= 2021 |Penn= |Anv= Jean-Marc Dupeyrat|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Meurzh 2008 |Penn= 2021 |Anv= David Lappartient|Strollad= [[Unvaniezh evit ul Luskad Poblel]]|Karg= Kuzulier-departamant [[Kanton Sarzhav]]}} {{Dilennad |Deroù= 2001|Penn= Meurzh 2008|Anv= |Strollad= Tu-dehou, distrollad|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1989 |Penn= 2001|Anv= Yves Borius|Strollad= |Karg= Kefridiad}} {{Dilennad |Deroù= 1941 |Penn= ?|Anv= Elie de Langlais|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1914 |Penn= ?|Anv= Elie de Langlais|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1989 |Penn= 2001|Anv= Yves Borius |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1852 |Penn= ?|Anv= Amédée de Francheville|Strollad= |Karg= Kuzulier-departamant [[Kanton Sarzhav]]}} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == [[Restr:Alain-RenéLesageeSarzhav.jpg|thumb|Alain-René Lesage]] * [[Alain-René Lesage]], skrivagner gallek a Vreizh, d'an [[8 a viz Mae]] [[1668]]. * [[Claude Cillart de Kerampoul|Claude-Vincent Cillart de Kerampoul]], [[geriadurour]] [[brezhonek]], e 1686. * [[Zavier Langleiz]], arzour ha skrivagner, d'ar [[27 a viz Ebrel]] [[1906]]. * [[Jeanne Le Mithouard]]. * [[Paul Helleu]]. * [[Marie Lefranc]]. * [[René Vincent]], ''Rageot'', livour, dourlivour, tresour ha skritellour, bet marvet eno d'an 13 a viz Gwengolo 1936. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:De Bahuno.jpg|60px]] | :;du Bahuno :Aotrounez Lannouëdic :''En sabel e vleiz tremenant en argant leinet gant ur greskenn ivez en argant.'' <ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy, ''Nobiliaire et armorial de Bretagne'', [https://fr.wikisource.org/wiki/Nobiliaire_et_armorial_de_Bretagne/D p. 34.]</ref> |- |[[Restr:Baudouin.gif|60px]] | :;'''Baudouin''' :Aotrounez Keraudren :''En gul e nav c'hanochenn en argant; 3, 3, 2, 1; e c'hrenngonk en argant karget gant ur c'hanochenn en gul'' |- |[[Restr:Drouillard de Kerlen.png|60px]] | :;Drouillard :Aotrounez Kerlen :''En glazur e dri aval-pin en aour '' <ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy, ''op. cit.'', [https://fr.wikisource.org/wiki/Nobiliaire_et_armorial_de_Bretagne/D p. 348.]</ref> |} == Gevelliñ == *{{Gevelliñ|Dahlem|Alamagn|Germany|bloavezh=2007}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Sarzeau}} *{{fr}} [https://www.sarzeau.fr/ Ti-kêr Sarzhav] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Sarzhav]] [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù Bro Wened]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth er Mor-Bihan]] [[Rummad:Kampoù-bac'h gall ar Brezel-bed kentañ]] p02mittb2azg4otwp3l559ch215i4hv 0 16176 2190187 2148387 2026-05-05T14:26:18Z OPAB44 57507 2190187 wikitext text/x-wiki {{Pennad zo|An Drinded}}{{Infobox kumunioù Breizh | anv = An Drinded-Surzhur | anvOfisiel = ''La Trinité-Surzur'' | skeudenn = 56 La Trinité-Surzur église.jpg | alc'hwez = Iliz Sant-Servez | ardamezioù = Blason ville fr La Trinité-Surzur (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Mor Bihan - Gwened Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gwened (Voynet)|Bro Gwened]] | kanton = [[Kanton Sine|Sine]] | cp = 56190 | maer = Vincent Rossi | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 2.3 | hedred = -2.59333333333 | ledred = 47.6052777778 | uk = 30 | ubi = 14 | ubr = 42 | lec'hienn web = {{fr}} [http://www.latrinitesurzur.fr/ latrinitesurzur.fr] }} '''An Drinded-Surzhur''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Sine]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''An Drinded-Surzhur''|norzh=([[Sulnieg]])|biz=[[Laozag]]|reter=[[Laozag]]|su=[[Surzhur]]|gwalarn=[[Teiz]]|mervent=[[Surzhur]]|gevred=([[Ambon]])}} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun An Drinded-Surzhur e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e [[Kanton Surzhur (1790)|kanton Surzhur]]<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 393</ref>; e [[distrig Gwened]] e oa. Diskaret e voe Kanton Surzhur gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]) dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e voe An Drinded-Surzhur en [[arondisamant Gwened]] e 1800 hag e [[Kanton Gwened-Reter]] e 1801<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=38237 Cassini - EHESS - An Drinded-Surzhur - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XXvet}} kantved === ==== Brezelioù ==== * Mervel a reas 16 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,09 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56259&dpt=56&idsource=55338&table=bp08 Memorialgenweb]</ref>. * Mervel a reas tri den<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56259&dpt=56&idsource=55338&table=bp08 Memorialgenweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> 56 La Trinité-Surzur église.jpg|An iliz katolik. 56 La Trinité-Surzur fontaine.jpg|Ar feunteun. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Servez''. * Ar feunteun. * Monumant ar re varv e-tal ar maerdi, luc'hskeudenn{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=55338 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=11304 Memorial Genweb]</ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1800 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=261 |p2=289 |p3=336 |p4=383 |p5=583 |p6=571 |p7=958 |p8=1396 |mammenn=EBSSA |bl9=2017|bl10=2021|p9=1611|p10=1721}} == Melestradurezh == == Brezhoneg == * D'an 12 a viz Gwengolo [[2014]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * E distro-skol 2025 e oa 13 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). == Tud == == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|La Trinité-Surzur}} {{Wikeriadur}} *{{fr}} [http://www.latrinitesurzur.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumun] *{{fr}} [http://www.infobretagne.com/trinite-surzur.htm La Trinité-Surzur e lec'hienn infobretagne] *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56259 an Drinded-Surzhur war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:An Drinded-Surzhur}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] tfckk0ujc5orgh8bxz7ywukbpje27cs 0 16178 2190182 2149090 2026-05-05T14:04:02Z OPAB44 57507 2190182 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Surzhur | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = ''Surzur'' | skeudenn = Mairie de Surzur (Morbihan).jpg | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Surzur (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Mor Bihan - Gwened Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gwened (Voynet)|Bro Gwened]] | kanton = [[Kanton Sine|Sine]] | cp = 56450 | maer = Noëlle Chenot | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 57.29 | hedred = -2.62861111111 | ledred = 47.5788888889 | uk = 24 | ubi = 0 | ubr = 42 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.surzur.fr www.surzur.fr] }} '''Surzhur''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Sine]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == == Dezougen == <gallery> GareSurzurLe Pallec1920.jpg|Ar porzh-houarn, serret. </gallery> * War al linenn [[Hent-houarn Surzhur Porzh-Noaloù|hent-houarn Surzhur Porzh-Noaloù]], serret e 1938, edo Surzhur. == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Surzur''', 1220; '''Sirzur''', 1304; '''Surzur''', 1387, 1453; '''Sursu''', 1558; '''Surzu''', 1630<ref>Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> == Ardamezioù == ''En argant e sourin en gul karget gant teir lilienn liorzh en argant deliaouet en geot, heuliet gant div brizhenn erminig en sabel; e gab kommek en glazur karget gant teir c'hregilhenn en aour'' == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Surzhur ha kumun [[Hezoù]] diwar parrez katolik Surzhur e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da benn ur c'hanton, hini [[Kanton Surzhur (1790)|Surzhur]]<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 140 ha 379 </ref>; c'hwec'h kumun a oa ennañ: [[An Drinded-Surzhur]], [[Ambon]], [[Hezoù]], [[Noaloù]], Surzhur ha [[Teiz]]; e [[distrig Gwened]] e oa. Diskaret e voe Kanton Surzhur gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]])<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=36950 Cassini - EHESS - Surzhur - Fichenn ar gumun] </ref>, dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e voe Surzhur en [[Arondisamant Gwened]] e 1800 hag e [[Kanton Gwened-Reter]] e 1801. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 89 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,17 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56248&dpt=56&idsource=23838&table=bp04 Memorialgenweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=23838&dpt=56 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas tri milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=23838&dpt=56 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=23838&dpt=56 Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * Ar Brezoneg er Skol, 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. * Ar c'hlasoù [[divyezhegezh|divyezhek]] kentañ (skol brevez) zo bet digoret e [[2007]]. * E distro-skol 2025 e oa 86 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (22,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Dolmen de Talhouët.jpg|Liac'hven Talhouet. Menhirs de Bergard.jpg|Peulvanoù Bergard. </gallery> * Meurvein. <gallery> Eglise - Nef vue du choeur - Surzur - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00034946.jpg|Nev an iliz katolik. Surzur - chapelle Sainte-Anne-Grappon 01.jpg|Chapel ''Santez Anna''. Surzur - fontaine Sainte-Anne-Grappon 01.jpg|Feunteun ''Santez Anna''. Chapelle Ste Hélène de Surzur dans le Morbihan,en France.jpg|Chapel ''Santez Elen''. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Simforian''. * Chapelioù ha feunteun. <gallery> Monument aux morts de Surzur (Morbihan).jpg|Ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=23838 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5500 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2022 |p1=1492 |p2=1461 |p3=1452 |p4=1658 |p5=2081 |p6=2434 |p7=3491 |p8=3927 |p9=4078 |p10=5110 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |+ |[[Restr:Le Baillif de Sule.jpg|80px]] |'''Le Baillif''', aotrounez Sulé |''En aour e c'hastell en sabel, e sourinan balirant en argant'' |- | | | |}<ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014</ref> == Gevelliñ == == Levrlennadur == * {{fr}}Marcel Clodic, ''Surzur, l’église Saint-Symphorien'', ''Surzur, depuis ses origines jusqu’au XVIIe siècle'', ''Surzur, La noblesse (des origines à 1680, châteaux, manoirs et maisons nobles, mode de vie)'', éditions Roudenngrafic, ''Surzur : dernier siècle de l’Ancien régime''. == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56248 Surzhur war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] pjheurw0dekuvuba7uw25sd4m7j3yyu 0 16179 2190180 2149103 2026-05-05T14:02:41Z OPAB44 57507 2190180 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sine | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = ''Séné'' | skeudenn = Eglise Saint-Patern de Séné.jpg | alc'hwez = Iliz katolik ''Sant Padern''. | ardamezioù = Blason ville fr Séné (Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Mor Bihan - Gwened Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gwened (Voynet)|Bro Gwened]] | kanton = [[Kanton Sine|Sine]] <small>(pennlec'h)</small> | cp = 56860 | maer = Sylvie Sculo | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 19.94 | hedred = -2.73583333333 | ledred = 47.6205555556 | uk = 15 | ubi = 0 | ubr = 21 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.sene.com/ www.sene.com] }} '''Sine''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Sine]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == <gallery> PorzhpesketaSine01.JPG|Ar porzh pesketa. </gallery> * War lez [[Mor Bihan Gwened]] emañ Sine, e reter da [[Gwened|Wened]] hag e kornôg da [[Teiz|Deiz]]. Un darn eus [[Park ar Mor Bihan]] eo ar gumun. == Anv == * Erwan Vallerie (1995) ː '''Sene''', 1387; '''Seine''', 1423; '''Sene''', 1453; '''Sine''', 1731<ref>{{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> == Ardamezioù == ''"En glazur e sinago en sabel gant gouelioù en gul; dehouiadet gant un peul en geot, e hirc'hareg ouzh kleiz en argant, pigoset hag iziliet en sabel, skoret gant un dostal kommek en argant; e nein en argant karget gant pemp brizhenn erminig"'' Degemeret gant ar Gumun d'ar 26 a viz C'hwevrer 1993. == Brezhoneg == ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'an 22 a viz Gwengolo 2006 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D’an 28 a viz Du [[2011]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. ===Deskadurezh=== * E [[2011]] e oa bet krouet un hentad divyezhek e skol bublik ar gumun. * E distro-skol 2025 e oa 36 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (10,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e [[Kanton Gwened (1790)|kanton Gwened]]; e [[distrig Gwened]] e oa<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 374</ref>; lakaet e voe Sine en [[arondisamant Gwened]] bet krouet e 1800 hag e [[Kanton Gwened-Reter|kanton Gwened-Reter]] bet krouet e 1801<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=35972 Cassini - EHESS - Sine - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 61 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 1,25 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56243&dpt=56&idsource=7945&table=bp02 Memorialgenweb – Monumant ar re varv]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56243&dpt=56&idsource=7945&table=bp02 Memorialgenweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadenniñ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56243&dpt=56&idsource=7945&table=bp02 Memorialgenweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> France-golfe du morbihan-maison rose.jpg|An ti roz. </gallery> * An ti roz, un arouez-aod eo. * Iliz katolik ''Sant Padern''. * Monumant ar re varv e Straed Belorsen, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=7945 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=10000 |passo1=2000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2022 |p1=2353 |p2=2744 |p3=3596 |p4=4599 |p5=6180 |p6=7868 |p7=8064 |p8=8781 |p9=9265 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De Vannes de Scolpon.gif|80px|]] |'''de Vannes / de Vennes''' Aotrounez Cano |''Dougen a ra div vuoc'h leinet gant ur vrizhenn erminig'' (livioù disanvet) |- | | | |} == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Alsace.svg|25px]] [[Elzas]] |[[Geispolsheim]] |1984 |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Dún na nGall]]-[[Béal Átha Seanaidh]] |1991 |} == Levrlennnadur == == Diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56243 Sine war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] klvxlietzv2vn5rtq841gusmos7iijm 0 16220 2190170 2160105 2026-05-05T13:52:10Z OPAB44 57507 2190170 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Ploveren | anvOfisiel = ''Ploeren'' | skeudenn = Archeploeren.JPG | alc'hwez = Bolz vein e mont tre ar gumun. | ardamezioù = Blason_Ploeren.svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Mor Bihan - Gwened Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gwened (Voynet)|Bro Gwened]] | kanton = [[Kanton Gwened-2|Gwened-2]] | cp = 56880 | maer = Gilbert Lorho | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 20.44 | hedred = -2.866667 | ledred = 47.655556 | uk = 50 | ubi = 3 | ubr = 58 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.ploeren.fr/ www.ploeren.fr] }} '''Ploveren'''<ref>{{br}}[http://www.ofis-bzh.org/fr/ressources_linguistiques/index-kerofis.php?mot_entier=0&m=Ploeren&kumun=&rummad= Ofis Publik ar Brezhoneg] </ref>, distaget [plɛˈrɛˑn] dre vras e brezhoneg<ref>{{br}}Cf. [[Herve ar Bihan]], “Anvioù parrezioù ar Mor-Bihan”, [[Hor Yezh]] niv.162, 1985, p.66 </ref>, a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Gwened-2]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Ploveren''|gwalarn=[[Plougonvelen]]|norzh=[[Pleskob]]|biz=[[Pleskob]], [[Gwened]]|kornôg=[[Plougonvelen]]|reter=[[Gwened]]|gevred=[[Aradon]]|su=[[Aradon]]|mervent=[[Baden]]|enklozadur=}} == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Ploeren''', 1387; '''Ploerren''', 1387; '''Ploeueren''', 1402; '''Ploeren''', 1453; '''Ploteren''', 1516; '''Plomerten''', 1554; '''Pleren''', 1636; '''Ploerin''', 1779 «Ploveren» eo ar stumm bet degemeret gant [[Ofis ar Brezhoneg]]<ref>{{br}}[http://www.ofis-bzh.org/fr/ressources_linguistiques/index-kerofis.php?mot_entier=0&m=Ploeren&kumun=&rummad= Ofis Publik ar Brezhoneg] </ref>. Stummoù skrivet all a gaver, evel «Pleren»<ref>{{br}}Geriadur brezhoneg-galleg Roparz Hemon </ref>, pe c'hoazh «Ploeren»<ref>{{br}}Al Liamm niv. 200 p. 216 (Frañsez Kervella)</ref>. ''Ploeren'' eo ar stumm ofisiel en implij e galleg, ha hemañ a vez distaget [pleʁɛ̃]<ref>{{fr}}Erwan Vallerie, ''L'art et la manière de prononcer ces sacrés noms de lieu de Bretagne'', Le Chasse-Marée/ArMen, 1996, p. 181 </ref>. == Ardamezioù == ''Rannet; ouzh 1 en argant e ziv dreustell en sabel, e gab en gul karget gant ur morzhol en aour; ouzh 2 en gul e c'hwec'h bezantenn en aour, 2, 2, 2, e gab en erminoù'' == Istor == ===[[Dispac'h Gall]]=== * Melestradurezh: krouet e voe kumun Ploveren e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e [[Kanton Aradon (1790)|kanton Aradon]]; e [[distrig Gwened]] e oa; dilamet e voe kanton Aradon ha lakaet e voe Ploveren e [[kanton Gwened-Kornôg]] gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Ploveren en [[arondisamant Gwened]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 264 </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=27094 Cassini - EHESS - Ploveren - Fichenn ar gumun] </ref>. ==={{XIXvet kantved}}=== * E 1851 e voe staget kêriadennoù eus ar gumun ouzh kumun [[Gwened]]. ==={{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 40 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,64 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56164&dpt=56&idsource=1768&table=bp01 Memorialgenweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56164&dpt=56&idsource=1768&table=bp01 Memorialgenweb]</ref>. * D'an [[12 Eost|11 a viz Eost]] [[1941]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[Messerschmitt Bf 109|Messerschmitt Bf 109 E 04]]'' marilhet ''WNr. 4879'' eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') e Ploveren. Lazhet e voe e levier, douaret eo en [[Huisnes-sur-Mer]] ([[Bro-C'hall]])<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_luftwaffe_morbihan.html Pertes Luftwaffe]</ref>. * D'an [[29 Mae|29 a viz Mae]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[B-17]]'' anvet "Concho Clipper" eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') e Ploveren; lazhet e voe tri nijour eus e baread ha douaret e voent e ''[[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]]'' e [[Montjoie-Saint-Martin]] e departamant [[Manche]] e [[Bro-C'hall]]; ar seizh nijour all a voe tapet gant an [[Wehrmacht|Alamaned]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_usaaf_morbihan.html Pertes USAAF] </ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== *[[Brezel Aljeria]]: mervel a reas ur milour<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56164&dpt=56&idsource=1768&table=bp01 Memorialgenweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Egliseploeren.jpg|An iliz katolik. Portestmartinploeren.jpg|Dor an iliz. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Varzhin''. * Chapel ''Intron-Varia'' e Bellean, {{XVvet}}-{{XVIvet}}-{{XVIIvet kantved}}où<ref>{{fr}}[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER%26FIELD_1=REF%26VALUE_1=PA00091493&title=Chapelle%20de%20B%C3%A9l%C3%A9an Diellaoueg Mérimée]</ref>. * Kastell ar Maezo, {{XIXvet kantved}}. * Maner Kerverreg, {{XVvet}}-{{XVIvet kantved}}où. * Kastell Garo, chom a ra ur c'hav hag ur forn hepmuiken. * Maner Porzh-Priendo. * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=1768 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’an [[28 a viz Mae]] [[1922]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/32775/ploeren-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=113342&dpt=56 Memorial Genweb]</ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=7000 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2022 |p1=910 |p2=1031 |p3=1584 |p4=2114 |p5=2709 |p6=3974 |p7=5274 |p8=6111 |p9=6284 |p10=6781 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === {| |[[Restr:Voie2m.JPG|thumb|right|Panelloù divyezhek er vourc'h.]] |} * D'ar 6 a viz Meurzh 2009 e oa bet votet live 1 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. * D'an 19 a viz Genver 2015 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1. * D'ar 4 a viz Du [[2019]] e oa bet votet live 2 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * Klasoù [[divyezhegezh|divyezhek]] kentañ (skol bublik) zo bet digoret e [[2008]]. * E distro-skol 2025 e oa 42 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (8,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. == Tud == * Douaret eo Loeiz Kadoudal, breur da [[Jorj Kadoudal (chouan)|Jord Kadoudal]], er vered. * [[François Marie Falquerho]], beleg katolik ha skrivagnour brezhonek, marvet eno e 1917, p'edo person ar barrez. === Ardamezeg ar familhoù === {| |[[Restr:Ars-d.jpg|80px]] | :;Ars (d') :Aotrounez Boteren :''En argant e deir fempdiliaouenn en gul.'' |- |[[Restr:De Baud.gif|80px]] | :'''de Baud''' :Aotrounez Propriendo :''En glazur e zek hanochenn en aour, 4, 3, 2, 1'' |- |[[Restr:Drouillard de Kerlen.png|80px]] | :;Drouillard :Aotrounez Propriendo :''En glazur e dri aval-pin en aour.'' |- |[[Restr:Gibon.gif|80px]] | :;Gibon (de) :Aotrounez Keralbaud ha Pargo :''En gul e dri manal ed en aour.'' |- |[[Restr:Keralbaud-1.gif|80px]] [[Restr:Keralbaud-2.gif|80px]] | :;Keralbaud (de) :Aotrounez Keralbaud :''En glazur e deir groaz pavek en aour'' : :neuz all ː : :''En glazur e deir groaz eoriek en aour'' : :Sturienn ː ''Spes trina salutis'' |} == Gevelliñ == == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56164 Ploveren war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] fzao03cecqu536d8kgnak0j12z8s3vk 0 16231 2190141 2163806 2026-05-05T11:59:29Z OPAB44 57507 2190141 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Laozag | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = Lauzach | skeudenn = Lauzach_Mairie.jpg | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Lauzach (Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Kistreberzh]] | bro velestradurel = [[Bro Gwened (Voynet)|Bro Gwened]] | kanton = [[Kanton Kistreberzh|Kistreberzh]] | maer = Patrice Le Penhuizic | amzer-gefridi = 2014-2026 | gorread = 10.76 | hedred = -2.54333333333 | ledred = 47.6155555556 | uk = 52 | ubi = 17 | ubr = 63 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.pays-questembert.fr/communes/lauzach www.pays-questembert.fr] }} '''Laozag''' (distaget {{IPA|[loːɒ]}} er vro), skrivet ivez '''Laozac'h''', zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Kistreberzh]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == == Anv == * Erwan Vallerie (1995) ː '''Lausa''', 1330; 1387; '''Laura''', 1453; '''Lauza''', 1516; 1630; '''Lauzac''', 1731; 1779; == Ardamezioù == {| |- |[[File:Blason ville fr Lauzach (Morbihan).svg|60px]] |width="15px"| |''En glazur e gebrenn en aour adkarget gant unan all en gul ha heuliet ouzh beg gant ur gregilhenn en gul ; e gab en erminoù.''<ref>Aozet gant Bernard Le Ny-Jegat ; Kuzul ar Gumun : [[2002]]</ref> |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e [[Kanton Muzilheg (1790)|kanton Muzilheg]]; e [[distrig ar Roc'h-Bernez]] e oa; lakaet e voe Laozag e [[kanton Kistreberzh]] bet miret ha brasaet e 1801 gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Laozag en [[arondisamant Gwened]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, pajenn 172</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=18945 Cassini - EHESS - Laozag - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 21 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel,eleze 4,30 % eus he foblañs e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56109&dpt=56&idsource=55339&table=bp08 memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas tri milour er [[Viêtnam]]<ref name="memorialgenweb.org"/>. == Brezhoneg == * 73,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 366</ref>. * D'an 23 a viz Ebrel 2009 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. *E distro-skol 2025 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 36 skoliad (23,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. * Skrivet eo ''Ti-kêr'' ouzh ar maerdi. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Lauzach_Eglise_3.jpg|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''Santez Kristina''. * Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=55339 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha [[Brezel Indez-Sina]]) en iliz katolik<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=102708&dpt=56 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1400 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2022 |p1=359 |p2=373 |p3=341 |p4=444 |p5=502 |p6=551 |p7=824 |p8=996 |p9=1237 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == * [[Pierre Noury]], beleg katolik ha skrivagner brezhonek, bet ganet e Laozag d'ar [[15 a viz Mae]] [[1743]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De Carné.gif|80px]] |'''de Carné''' aotrounez Kerdaniel |''En aour e ziv dreustell en gul'' |- | | | |} == Levrlennadur == == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Lauzach}} *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56109 Laozag war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù Bro Wened]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] auazm6uu5se6amvy4txiuh3mpm1c1ml 0 16233 2190163 2164657 2026-05-05T13:46:50Z OPAB44 57507 2190163 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pleaol | anvYezh = Pléaull | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Péaule | skeudenn = Vieux Doyenné (entrée) - Péaule.jpg | alc'hwez = An deandi. | ardamezioù = Blason ville fr Péaule (Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Gwareg Su Breizh]] | bro velestradurel = [[Bro Gwened]] | kanton = [[Kanton Muzilheg|Muzilheg]] | maer = Jean-François Bréger | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 39.25 | hedred = -2.355 | ledred = 47.5825 | uk = 80 | ubi = 0 | ubr = 92 }} '''Pleaol''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Muzilheg]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == <gallery> Port de Foleux (01).JPG|Porzh "Foleux". </gallery> * War lez ar stêr [[Gwilen]] emañ Pleaol. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Pleaol e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Pleaol da benn ur c'hanton, hini [[Kanton Pleaol (1790)|Pleaol]], gant peder gumun ennañ: [[Ar Gwernoù]], [[Marzhan]], [[Noal-Muzilheg]] ha Pleaol; e [[distrig ar Roc'h-Bernez]] e oa. Diskaret e voe kanton Pleaol e 1801 gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix'', ha lakaet Pleaol e [[kanton Kistreberzh]]. Lakaet e oa bet Pleaol en [[arondisamant Gwened]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=26348 Cassini - EHESS - Pleaol - Fichenn ar gumun]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 127, 214, 241 ha 251</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== Brezelioù ==== ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 95 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,01 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56153&pays=France&dpt=56&idsource=44936&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>. ===== [[Eil brezel-bed]] ===== * Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56153&pays=France&dpt=56&idsource=44936&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>. ===== Brezelioù didrevadenniñ ===== ====== [[Brezel Indez-Sina]] ====== * Mervel a reas daou vilour<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56153&pays=France&dpt=56&idsource=44936&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>. ====== [[Brezel Aljeria]] ====== * Mervel a reas pevar milour<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56153&pays=France&dpt=56&idsource=44936&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>. == Brezhoneg == * 71,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 377</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Péaule - église Saint-Gaudence (02).jpg|An iliz katolik. Vieux Doyenné (façade de cour) - Péaule.jpg|An deandi. Péaule - chapelle Saint-Michel (03).jpg </gallery> * Iliz katolik ''Sant Gaudenzio''. * An deandi kozh. * Chapel ''Sant Mikael''. * Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=44936 Memorial Genweb]</ref>Monumant ar re varv. Dioueliet e voe d’an [[12 a viz Du]] [[1922]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/31489/peaule-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik (1914-1918), luc'hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=151034 Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * E distro-skol 2025 e oa 36 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (13,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2022 |p1=1852 |p2=1943 |p3=1917 |p4=2138 |p5=2188 |p6=2206 |p7=2426 |p8=2503 |p9=2856 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Péaule}} *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56153 Pleaol war lec'hienn Geobreizh] == Dave ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù Bro Wened]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] cffb03ojweik14k0j4ixe8j7ku8qlnu 0 16245 2190150 2149993 2026-05-05T13:36:20Z OPAB44 57507 2190150 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lokmikaelig | anvOfisiel = Locmiquélic | skeudenn = Locmiquelic (2187906024).jpg | alc'hwez = Porzh Penn Mane. | ardamezioù = Blason ville fr Locmiquélic (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Oriant tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro an Oriant]] | kanton = [[Kanton Henbont|Henbont]] | maer = Éric Paturel | amzer-gefridi = 2023-2026 | gorread = 3.58 | hedred = -3.33944444444 | ledred = 47.7261111111 | uk = 20 | ubi = 0 | ubr = 24 }}'''Lokmikaelig''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Henbont]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == [[Restr:LokmikaeligPorzh.jpg|kleiz|thumb|Porzh Penn Mane]] * Daou borzh zo: porzh Penn Mane ha porzh Santez Katell.{{clr|left}} === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Lokmikaelig''|gwalarn=[[An Oriant]],<br/>{{Splannañ|#CCEAFF|''[[Lenn-vor an Oriant]]''}}|norzh=[[Lannarstêr]],<br/>{{Splannañ|#CCEAFF|''[[Lenn-vor an Oriant]]''}}|biz=[[Kervignag]], [[Brelevenez]]|kornôg=|reter=[[Rianteg]]|gevred=[[Rianteg]]|su=[[Porzh-Loeiz]]|mervent={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Lenn-vor an Oriant]]''}},<br/>[[An Arvor]]|enklozadur=}} == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Locmiquélic (Morbihan).svg|110px]] |width="15px"| |''Rannet, ouzh 1 en glazur e lestr en gul e ouelioù en argant, difoupant ouzh lez a-zehoù ; ouzh 2 ivez en glazur, e savadur en argant difoupant diouzh al lodennadur ; e gab en erminig ; un eor en sabel, hep ruilhenn, balirant war al lodennadur.''<ref>Kuzul ar Gumun : [[1970]].</ref> |- |} == Istor == === {{XVIIIvet}} kantved === * [[Brezel Seizh Vloaz]], 1761: savet e voe un harz-difenn troet kentoc'h war-zu an douar evit difenn porzh [[An Oriant]]. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 136 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56118&pays=France&dpt=56&idsource=4990&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>. ==== Krouet ar gumun ==== * Savet e voe kumun Lokmikaelig diwar ul lodenn eus [[Rianteg]] d'an 12 a viz Here 1919<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, p.14</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== [[Restr:JTrequessereusLokmikaeligbetfuzuilhetePorzh-LoeizLuc'hskKlaodanDuigou.JPG|left|thumb|Anv J. Le Tréquesser, un den eus Lokmikaelig, ouzh monumant ar re fuzuilhet e [[Porzh-Loeiz]]]] * D'an [[23 Mae|23 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korf marv un den eus ar gumun e-tal gwikadell [[Porzh-Loeiz]]. Er Rezistañs e oa; fuzuilhet e oa bet gant al lu [[Alamagn|alaman]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 315-316</ref>. {{clr|left}} == Brezhoneg == * D’ar 27 a viz C'hwevrer [[2018]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. Al live 1 oa bet roet d'ar gumun. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 38 skoliad (21,8 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> LokmikaeligKreñvlec'hallugall.jpg|Ar c'hreñvlec'h, 1761. LokmikaeligKalvar.jpg|Ar c'halvar. </gallery> * Kreñvlec'h al lu gall. * Ar c'halvar er vourc'h. * Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=4990 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’ar [[24 a viz Here]] [[1924]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/41886/locmiquelic-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>. * Plakenn ar Rezistanted, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=52227 Memorial Genweb]</ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1921 === <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4600 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1921 text:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 bar:2006 text:2006 bar:2012 bar:2022 text:2022 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1921 from:0 till: 3842 bar:1926 from:0 till: 3585 bar:1931 from:0 till: 3508 bar:1936 from:0 till: 3517 bar:1946 from:0 till: 3396 bar:1954 from:0 till: 3917 bar:1962 from:0 till: 4456 bar:1968 from:0 till: 4542 bar:1975 from:0 till: 4284 bar:1982 from:0 till: 4002 bar:1990 from:0 till: 4094 bar:1999 from:0 till: 3945 bar:2006 from:0 till: 4125 bar:2012 from:0 till: 4164 bar:2022 from:0 till: 4094 </timeline> </div> <ref>{{fr}}Cassini hag [[EBSSA]]</ref>. === ...abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=4456 |p2=4542 |p3=4284 |p4=4002 |p5=4094 |p6=3945 |p7=4125 |p8=4164 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == [[Restr:LokmikaeligMaerdi.jpg|thumb|Ar maerdi.]] {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ |Deroù= Genver 2023|Anv= Éric Paturel|Strollad=|Karg= Bet eil-maer}} {{Dilennad |Deroù= 2020|Penn= Genver 2023|Anv= Philippe Berthault|Strollad= Tu-dehou, distrollad|Karg= Archer war e leve}} {{Dilennad |Deroù= 2014|Penn= 2020 |Anv= Nathalie Le Magueresse|Strollad= PS da gentañ, Tu-kleiz, distrollad àr-lerc'h|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Meurzh 2001|Penn= 2014|Anv= André Le Roux|Strollad= Tu-kleiz, distrollad|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1983|Penn= Meurzh 2001|Anv= Francis Pahun|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1969|Penn= 1983|Anv= Louis Le Scouarnec|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1947|Penn= 1969|Anv= Emmanuel Le Visage|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1945|Penn= 1947|Anv= Joseph Guillemoto |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1935|Penn= 1945|Anv= Emmanuel Le Visage|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1931|Penn= 1934|Anv= Joseph Marie Le Garf|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1920|Penn= 1931|Anv= Jules Le Bourdiec|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1919|Penn= 1920|Anv= Jean-Louis Danic|Strollad= |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Post == <gallery> LokmikaeligTi-post.jpg|An ti-post. </gallery> * Savet e voe tro 1960 diwar tresoù Millot ha Caillard, tisavourion<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, p.185</ref>. == Tud == * [[Jean-Yves Monnat]], bevoniour, bet kadoriad [[Kevredad evit studiañ ha gwareziñ an natur e Breizh (SEPNB)]] ha dastumer kanaouennoù hengounel, bet ganet er gumun e [[1942]]. == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Locmiquélic}} *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56118 Lokmikaelig war lec'hienn Geobreizh] == Dave ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e-pad an XXvet kantved]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Porzh-Loeiz e 1944]] [[Rummad:Sankenn an Oriant]] 9mstpxmi3d7x2yictwo6a6koit007wn 0 16271 2190168 2165019 2026-05-05T13:50:25Z OPAB44 57507 2190168 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Ploermael | anvYezh = ''Ploermaèu'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Ploërmel'' | skeudenn = Mairie de Ploërmel.JPG | alc'hwez = An ti-kêr<hr> | ardamezioù = Blason ville fr Ploërmel (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Sant-Maloù}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Pondi|Pondi]] | etrekumuniezh = [[Ploermael Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Ploermael - Kalon Breizh]] | kanton = [[Kanton Ploermael|Ploermael]] <small>([[pennlec'h]])</small> | maer = Patrick Le Diffon | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 57.82 | hedred = -2.39611111111 | ledred = 47.9325 | uk = 75 | ubi = 19 | ubr = 106 }} '''Ploermael''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h [[kanton Ploermael]] eo. == Douaroniezh == * Er [[Porc'hoed]], e Kreiz Breizh, emañ Ploermael. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Ploermael''|gwalarn=[[Talbont]], {{Splannañ|#CCEAFF|''[[Lenn an Dug]]''}}|norzh=[[Louad]]|biz=[[Louad]], [[Kempenieg]]|kornôg=[[Talbont]], [[Gilieg]]|reter=[[Gourhael]], [[Kempenieg]], [[Algam]]|gevred=[[Mousterdelav]], [[Algam]]|su=[[Chapel-Karozh]], [[Mousterdelav]]|mervent=[[Gilieg]], [[Roz-Sant-Andrev]]|enklozadur=}} == Anv == * Erwan Vallerie ː ''Plebs Arthmael'', 835 ; ''Plebe Arthmael'', 859 ; ''Ploirmel'', 1082 ; ''Arsmel de Plosmela'' ; 1090; ''Plormer'', {{XIIvet kantved}} ; ''Ploasmel'', 1118 ; ''Ploermel'', 1124 ; ''Plormel'', 1129 ; ''Ploismel'', ''Plosmel'', 1130 ; ''Plouearthmael'', 1160 ; ''Ploarmell'', 1239 ; ''Ploarmel'', 1248 ; ''Plormel'', 1251 ; ''Ploermel'', ''Plermel'', 1254 ; ''Ploarmel'', 1267 ; ''Ploermel'', 1270 ; ''Ploarmel'', ''Ployarzmail'', 1272, 1273 ; ''Ploynarzmail'', 1274 ; ''Pluermel'', 1280 ; ''Ploermel'', ''Plormel'', 1285 ; ''Ploermel'', 1286 ; ''Ploermel'', ''Ploarmel'', 1288 ; ''Plouarmel'', ''Ploarmel'', 1289 ; ''Pleuarmel'', 1290 ; ''Ploermel'', ''Ploarmel'', 1296 ; ''Plormel'', 1298 ; ''Plermel'', 1301 ; ''Ploarmel'', ''Plermel'', 1304 ; ''Ploermel'', ''Plermel'', 1306 ; ''Ploermoel'', 1307 ; ''Plermel'', 1311 ; ''Plermel'', ''Plormel'', 1312 ; ''Plermel'', 1314 ; ''Ploearmael'', ''Ploermael'', 1315 ; ''Ploermel'', 1344 ; ''Plermel'', 1380 ; ''Ploermel'', 1381 ; ''Plouermel'', 1392 ; ''Plermel'', ''Ploermel'', 1394 ; ''Plermel'', 1395, 1405, 1407 ; ''Ploermel'', 1420 ; ''Plermel'', 1424 ; ''Ploermel'', ''Plermel'', 1425 ; ''Plermel'', 1437 ; ''Plaremel'', 1439 ; ''Ploermel'', 1450 ; ''Ploermellum'', 1453 ; ''Plermel'', 1455, 1462, 1481 ; ''Plormel'', 1498<ref>{{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here, 1995</ref>. == [[Ardamezouriezh]] == {| |- | [[File:Blason ville fr Ploërmel (Morbihan).svg|80px]] | :''En erminoù e leonparzh leonek en sabel, kurunennet en glazur, o tougen en e bav dehou ur banniel en glazur karget gant pemp brizhenn erminig en argant, 3, 2.'' :[[Ger-stur]] : ː ''Tenax in fide''<br><small>D'Hozier, 1696</small><ref>Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Morbihan''. 1999</ref>. |} == Istor == Er bloaz [[1148]] e voe staget kêr ouzh domani [[Roll Rouaned ha Duged Breizh|duged Breizh]]. === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh : e [[1790]] e voe krouet ar gumun diwar ul lodenn eus parrez katolik Ploermael ; he zrev [[Chapel-Karozh]] a yeas d'ober ur gumun ivez<ref>{{fr}} Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, p. 70 </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=8161 Cassini - EHESS - Karozh - Fichenn ar gumun] </ref>. Dre lezenn an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Ploermael da benn ur c'hanton, hini [[Kanton Ploermael (1790)|Ploermael]], ha da benn [[distrig Ploermael]]<ref>Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, p. 36.</ref>, nav c'hanton ennañ : [[Kanton Gwern-Porc'hoed (1790)|Gwern-Porc'hoed]], [[Kanton Kempenieg (1790)|Kempenieg]], [[Kanton Karozh (1790)|Karozh]], [[Kanton Loiad (1790)|Loiad]], [[Kanton Malastred (1790)|Malastred]], [[Kanton Maoron (1790)|Maoron]], [[Kanton Neant (1790)|Neant]], [[Kanton Ploermael (1790)|Ploermael]], [[Kanton Neant (1790)|Neant]] ha [[Kanton Serent (1790)|Serent]].<br> Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost [[1795]]) e voe lamet ar bannoù ha bodet e voe kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton)<ref>{{fr}} Jean-Louis Debauve, ''op. cit.'', p. 187 </ref>.<br> Brasaet e voe kanton Ploermael e [[1801]] gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl ''Loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e oa bet Ploermael da bennlec'h [[arondisamant Ploermael]], bet krouet e [[1800]]<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=27166 Cassini - EHESS - Ploermael - Fichenn ar gumun]</ref>{{,}}<ref>{{fr}} ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', p. 264.</ref>. * Dekred ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret : embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Vavasseur e anv, tri c'hure (Josse, Dannion, Michel), pemp beleg (Besnard, Berruyer, Maubec, Gougeon ha Laval), ha gant Brouxel, aluzener an Ursulinezed<ref>{{fr}} ''Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale'', Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, pp. 14-15.</ref>. === {{XXvet kantved}} === ;[[Brezel-bed kentañ]] * 255 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,74 % eus he foblañs e 1911<ref name="MG">{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56165&dpt=56&idsource=34481&table=bp05 memorialgenweb – Monumant ar re varv]</ref>. ;Kemm arondisamant * E [[1926]] e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en [[arondisamant Gwened]]. ;[[Eil Brezel-bed]] * D'an 19 a viz Even [[1940]] e tegouezhas ar [[Wehrmacht] e Ploermael<ref>{{fr}} Archives départementales du Morbihan, ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', 2009 </ref>. * D'an 9 a viz Mae [[1944]] e kouezhas ar c'harr-nij ''Seafire III'' marilhet LR862, eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]''), e Ploermael ; e nijour a voe paket gant an [Alamagn|Alamaned]]<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20130515041824/http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_raf_morbihan.html Pertes RAF Morbihan]</ref>. * 31 den eus ar gumun a varvas pa voe bombezet Ploermael gant ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]] d'an 12 a viz Even 1944<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 99 </ref>, 150 ti a voe distrujet; d'an 13 e voe bombezet Ploermael en-dro, met an holl annezidi o-doa tec'het an deiz kent; ar Re Gevredet a glaske distrujañ ar mirlec'h tireoul alaman er Bignon<ref>{{fr}}Roger Leroux, ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, p. 453.</ref>. * D'ar 4 a viz Eost 1944 ez eas kuit an Alamaned eus Ploermael<ref>{{fr}} Leroux 1991, p. 538.</ref>. * 15 den eus ar gumun a voe fuzuilhet gant ar Wehrmacht e [[Roazhon]]<ref>{{fr}} René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, p. 103.</ref>. * Mervel a reas 18 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv hollek<ref name="MG" />. ;Trevadennoù * Mervel a reas 1 gwaz e [[Maroko]] e [[1922]], unan all e [[Brezel Indez-Sina]] hag unan e [[Brezel Aljeria]]<ref name="MG" />. === {{XXIvet}} kantved === * Kresket eo bet ar gumun d'ar 1{{añ}} a viz Genver [[2019]] goude bezañ bet bodet gant [[Mousterrin]]<ref>{{fr}} [http://www.morbihan.gouv.fr/content/download/38903/286236/file/Cr%C3%A9ation%20commune%20nouvelle%20Ploermel-2.pdf Arrêté de création de la commune nouvelle de Ploërmel], 21 Kerzu 2018.</ref>. == Brezhoneg == * 23,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh ha 17,6 % eus re [[Mousterrin]] a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 374 ha 381</ref>. * Klasoù divyezhek (skol publik) a zo eno abaoe [[1994]].n * E distro-skol 2025 e oa 44 bugel enskrivet er c'hlasoù divyezhek (6,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Monumantoù ar re varv : monumant hollek (brezelioù), monumant ar re fuzuilhet e Roazhon en Eil Brezel-bed ha monumant an dud nann-soudard marvet pa voe bombezet Ploermael gant ar Gevredidi d'an 12 a viz Even 1944. == Poblañs == ===Emdroadur ar boblañs abaoe 1793=== <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:11000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 bar:2006 text:2006 bar:2012 bar:2013 bar:2022 text:2022 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 5200 bar:1800 from:0 till: 4694 bar:1806 from:0 till: 4758 bar:1821 from:0 till: 4918 bar:1831 from:0 till: 4851 bar:1836 from:0 till: 5207 bar:1841 from:0 till: 4987 bar:1846 from:0 till: 5190 bar:1851 from:0 till: 5635 bar:1856 from:0 till: 5202 bar:1861 from:0 till: 5478 bar:1866 from:0 till: 5697 bar:1872 from:0 till: 5472 bar:1876 from:0 till: 5505 bar:1881 from:0 till: 5761 bar:1886 from:0 till: 5881 bar:1891 from:0 till: 5913 bar:1896 from:0 till: 6041 bar:1901 from:0 till: 6062 bar:1906 from:0 till: 5424 bar:1911 from:0 till: 5370 bar:1921 from:0 till: 5237 bar:1926 from:0 till: 5436 bar:1931 from:0 till: 5380 bar:1936 from:0 till: 5687 bar:1946 from:0 till: 6036 bar:1954 from:0 till: 6037 bar:1962 from:0 till: 5723 bar:1968 from:0 till: 5907 bar:1975 from:0 till: 6218 bar:1982 from:0 till: 6563 bar:1990 from:0 till: 6996 bar:1999 from:0 till: 7525 bar:2006 from:0 till: 8538 bar:2012 from:0 till: 9373 bar:2013 from:0 till: 9525 bar:2022 from:0 till: 10021 </timeline> </div> * Mammennoù : Cassini hag [[EBSSA]]. == Melestradurezh == == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[Alphonse Guérin]], mezeg ha surjian [[Bro-C'hall|gall]], 9 a viz Eost [[1816]]. ===Tud bet marvet eno=== * [[Yann-Vari de Lamennais]], diazezour Urzh [[Frered an deskadurezh kristen a Bloermael]], 26 a viz Kerzu [[1860]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Audren-Resto.jpg|60px]] | :;Audren :Aotrounez Maleville :''En glazur e dri fenn kadgi en argant''. |- |[[Restr:Avril de Kerloguen.jpg|60px]] | :;Avril, Apuril :Raoul de l'Isle, allouez Ploermael e 1668 :''En argant e gebrenn en gul karget gant teir rozenn en aour, heuliet ouzh kab gant daou benn leon en sabel hag ouzh beg gant ur steredenn ivez en sabel''. |- |[[Restr:De Coëtlogon.gif|60px]] | :;de Coëtlogon :Aotrounez La Gaudinaye :''En gul e dri skoedig en erminoù''. |} == Gevelliñ == *{{Gevelliñ|An Cóbh|Iwerzhon|Ireland}} == Levrlennadur == * {{fr}} Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Ploërmel}} *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56165 Ploermael war lec'hienn Geobreizh] {{clr}} == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Bro Sant-Malo]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] fe93gkeiyriz2f9h4bs42jsdrdpfvjr 0 16497 2190154 2164004 2026-05-05T13:38:28Z OPAB44 57507 2190154 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Maoron | anvYezh = ''Mauron'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Mauron'' | skeudenn = Église Saint-Pierre (Mauron) 01.JPG | alc'hwez = Iliz katolik ''Sant Pêr''. | ardamezioù = Blason_ville_fr_mauron_(Morbihan).svg | bro = [[Bro-Sant-Maloù]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Ploermael Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Ploermael - Kalon Breizh]] | kanton = [[Kanton Ploermael|Ploermael]] <small>(pennlec'h)</small> | cp = 56430 | maer = Yves Chasles | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 67.23 | hedred = -2.28472222222 | ledred = 48.0830555556 | uk = 81 | ubi = 47 | ubr = 130 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.mauron.fr/ www.mauron.fr] }} '''Maoron''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h [[kanton Maoron]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == == Anv == === Stummoù skrivet === * Jean-Yves Le Moing (1990) : '''Mauron''', ''1426 RM'' * Erwan Vallerie (1995) : '''Mauron''''', 1152;'' '''Morron villam fortem''''', 1371;'' '''Mauronio''''', 1477;'' '''Mouron''''', 1630;'' === Gerdarzh === * Hervé Abalain (2000) : "domani un den anvet ''Maurus / Maurius"'' * Éditions Flohic (1996) : "marteze diwar Maored deut da heul Jul Kezar; marteze diwar anv ar rouanez ''Moronoë'', gwreg Judikael. Marteze abalamour e oa Maored er vro goude emgann Poitiers e 732" == Ardamezioù == {| | |[[Restr:Blason ville fr mauron (Morbihan).svg|110px]] | width="25px" | |''En gul e leonparzh en argant.''<ref>Tiegezh Brec'hand ; siell [[1275]] ; Kuzul ar Gumun : [[26 a viz Mezheven]] [[1984]].</ref> Sturiad : <q>''Foi de Brehand vaut mieux qu'argent''</q> |- |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Maoron e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Maoron da benn ur c'hanton, hini [[Kanton Maoron (1790)|Maoron]], gant peder c'humun ennañ: [[Brennieg]], Maoron, [[Sant-Brieg-Maoron]] ha [[Sant-Leri]]; e [[distrig Ploermael]] edo. Gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix'', e voe miret ha brasaet ar c'hanton dindan anv [[kanton Maoron]] ivez. Lakaet e oa bet Maoron en [[arondisamant Ploermael]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 56, 215, 342 ha 354</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=24030 Cassini - EHESS - Maoron - Fichenn ar gumun]</ref>. * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Le Moine e anv, ha daou gure, Gerard ha Bernard<ref>{{fr}}''Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale'', Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, pajenn 15</ref>. === {{XIXvet kantved}} === ==== [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]] ==== * Mervel a reas dek gwaz eus ar gumun<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dejavu=&dpt=56&id_source=1636&index=6 Memorial Genweb]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 128 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,77% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dejavu=&dpt=56&id_source=1636&index=0 Memorial Genweb]</ref>. ==== Kemm arondisamant ==== * E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en [[arondisamant Gwened]]. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Pemp den eus ar gumun a varvas er c'hampoù-bac'h; rastellet e oant bet d'an [[20 Genver|20 a viz Genver]] [[1944]] gant an [[Wehrmacht|Alamaned]] goude ma voe bet lazhet ur soudard alaman e [[Gwiler-Porc'hoed]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 86-89</ref>. * D'an [[12 Mezheven|12 a viz Even]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[Lockheed P-38 Lightning|P-38]]'' eus [[aerlu]] [[SUA]] ([[United States Army Air Forces]]) e Maoron; e nijour a zeuas a-benn da achap<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_usaaf_morbihan.html Pertes USAAF]</ref>. * Dieubet e voe ar gumun gant lu [[SUA]] d'an [[3 Eost|3 a viz Eost]] [[1944]]; ur soudard eus lu [[SUA]]<ref>{{fr}}Eric Rondel, ''Les Américains en Bretagne'', pajenn 138, Éditions Astoure, 2008</ref>, ur Gall yaouank hag unnek soudard alaman a voe lazhet en emgann<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 104-105</ref>. == Brezhoneg == * 30,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 371</ref>. * Ur skol zivyezhek a zo eno abaoe [[2000]]. * E distro-skol 2025 e oa 26 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (13,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Iliz katolik ''Sant Pêr''. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3500 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2022 |p1=3062 |p2=3216 |p3=3237 |p4=3365 |p5=3396 |p6=3196 |p7=3097 |p8=3386 |p9=3291 |p10=3169 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" | |[[Restr:Andigne-d.jpg|80px]] |'''d'Andigné''', baroned Maoron |''En argant, e dri ererig en gul, pigosek hag iziliek en glazur'' |- | | | |} == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Áth Trasna]] | 1986 |- | [[Restr:Flag of Romania.svg|border|25px]] [[Roumania]] | [[Adunați]] | 1993 |- | [[Restr:Flag of Poland.svg|border|25px]] [[Polonia]] | [[Gmina Kętrzyn]] | 2004 |} == Levrlennadur == == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Mauron}} *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080510/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56127 Maoron war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Sant-Maloù]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 5z3s7xddpcxod4ue2b5a75pijgg0l52 0 16506 2190158 2164175 2026-05-05T13:41:30Z OPAB44 57507 2190158 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Muzilheg | anvYezh = Mezuliac | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Muzillac | skeudenn = | alc'hwez = Stank Penn Mur. | ardamezioù = Blason Famille Muzillac.svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Gwareg Su Breizh]] | bro velestradurel = [[Bro Gwened (Voynet)|Bro Gwened]] | kanton = [[Kanton Muzilheg|Muzilheg]] <small>(pennlec'h)</small> | cp = 56190 | maer = Michel Criaud | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 39.5 | hedred = -2.48055555556 | ledred = 47.5538888889 | uk = 23 | ubi = 0 | ubr = 65 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.muzillac.fr/ www.muzillac.fr] }} ''' Muzilheg''' zo ur gumun e [[Breizh]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h [[kanton Muzilheg]] eo. == Douaroniezh == * War lez an [[Tohon]] emañ Muzilheg. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Muzilheg''|gwalarn=[[Ambon]], [[Noal-Muzilheg]]|norzh=[[Noal-Muzilheg]]|biz=[[Noal-Muzilheg]]|kornôg=[[Ambon]]|reter=[[Arzhal]], [[Marzen]]|gevred=[[Arzhal]]|su=[[Beler]], {{Splannañ|#CCEAFF|''[[Gwilen]]''}}, {{Splannañ|#CCEAFF|''[[Meurvor Atlantel]]''}}|mervent=[[Ambon]], {{Splannañ|#CCEAFF|''[[Tohon]]''}}|enklozadur=}} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h [[Kanton Muzilheg (1790)|kanton Muzilheg]], peder c'humun ennañ: [[Arzhal]], [[Beler]], [[Laozag]] ha Muzilheg; e [[distrig ar Roc'h-Bernez]] e oa; miret ha brasaet e voe kanton Muzilheg gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Muzilheg en [[arondisamant Gwened]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 234</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=24481 Cassini - EHESS - Muzilheg - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 121 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,66 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56143&pays=France&dpt=56&idsource=1702&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>. * Fuzuilhet e voe ur milour bet ganet er gumun gant al lu [[gall]] d'an 19 a viz Du 1914. E 1934 e voe rentet e enor dezhañ. Enskrivet e voe e anv ouzh monumant ar re varv e 2017<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=1702 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * D'an [[28 Mezheven|28 a viz Even]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[B-17]]'' eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') e '''Muzilheg'''; lazhet e voe pevar nijour eus e baread, pevar nijour all a voe tapet gant an [[Wehrmacht|Alamaned]], daou nijour all a zeuas a-benn da achap<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_usaaf_morbihan.html Pertes USAAF]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56143&dpt=56&idsource=992292&table=bp99 Memorialgenweb - Monumant ar vilourion SUAat]</ref>. * Mervel a reas trizek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56143&pays=France&dpt=56&idsource=1702&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadenniñ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur milour e 1946<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56143&pays=France&dpt=56&idsource=1702&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason Famille Muzillac.svg|60px]] | :''En gul e leonparzh-leonek en erminig.'' :Ttiegezh Muzilheg ; siell 1381 |} == Brezhoneg == * 82,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 375</ref>. === Ya d'ar brezhoneg === *D'ar 5 a viz Gouere [[2012]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * E distro-skol 2025 e oa 63 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (26,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Eglise - Ensemble nord-ouest - Muzillac - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00034913.jpg|Chapel ''Sant Antoen'', diavaez. Eglise - Vue diagonale de la nef - Muzillac - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00034936.jpg|Chapel ''Sant Antoen'', nev. </gallery> * Meur a chapel. * Iliz katolik ''Santez Tereza''. * Monumant ar re varv, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=1702 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d'ar [[27 a viz Eost]] [[1925]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/31499/muzillac-autre/ Université de Lille]</ref>. * Monumant ar vilourion [[United States Army Air Forces|SUAat]], luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=992292 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5500 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |bl11=2022 |p1=2189 |p2=2516 |p3=2987 |p4=3228 |p5=3471 |p6=3805 |p7=4322 |p8=4793 |p9=4869 |p10=5054 |p11=5022 |mammenn=EBSSA }} == Tud == === Tud bet ganet eno === * Élie Lescop (3 a viz Kerzu 1882), bet fuzuilhet d'an 19 a viz Du 1914 gant al Lu [[Bro-C'hall|gall]] e-kerzh ar [[Brezel-bed kentañ]]. E 1934 e voe rentet e enor dezhañ. Enskrivet e voe e anv ouzh monumant ar re varv e 2017<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=1702 Memorial Genweb]</ref>. == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56143 Muzilheg war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] oymeh0apleh89d2x5n5m9p1y11n3jqk 0 16507 2190159 2164478 2026-05-05T13:42:50Z OPAB44 57507 2190159 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Noal-Muzilheg | anvYezh = Nóyau-Mezuliac | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Noyal-Muzillac | skeudenn = | alc'hwez = | ardamezioù = Blason ville fr Noyal-Muzillac (Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Gwareg Su Breizh]] | bro velestradurel = [[Bro Gwened]] | kanton = [[Kanton Muzilheg|Muzilheg]] | cp = 56190 | maer = Patrick Beillon | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 48.89 | hedred = -2.45527777778 | ledred = 47.5925 | uk = 40 | ubi = 7 | ubr = 87 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.noyal-muzillac.fr/ www.noyal-muzillac.fr] }} ''' Noal-Muzilheg''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Muzilheg]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == * War lez an [[Tohon]] emañ Noal. == Anv == * Erwan Vallerie (1995) ː '''Noial''', XIIt; '''Nuial''', XIIt; '''Noyal prope Musuillac''', 1287; '''Noyal Musuillac''', 1587; '''Noyal Musuillac''', 1453 == Ardamezioù == "''benet; ouzh 1, en gul e leonparzh-leonek en erminoù; ouzh 2, en argant e deir dreustell en sabe''l". Diwar familhoù de Muzillac ha le Closne. == Istor == === [[Krennamzer]] === * Abati [[Redon]] a berc'hennas douareier e Noal-Muzilheg e 1019 hag [[Abati Lokentaz]] a savas ur [[prioldi]] war zouareier ar gumun, e Bourjerel. === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Noal-Muzilheg e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Noal-Muzilheg e [[Kanton Pleaol (1790)|kanton Pleaol]]; e [[distrig ar Roc'h-Bernez]] e oa. Diskaret e voe kanton Pleaol e 1801 gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix'', ha lakaet Noal-Muzilheg e [[kanton Muzilheg]]. Lakaet e oa bet Noal-Muzilheg en [[arondisamant Gwened]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=25306 Cassini - EHESS - Noal-Muzilheg - Fichenn ar gumun]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 241</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 129 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 5,73 % eus he foblañs e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56149&pays=France&dpt=56&idsource=44989&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * D'ar 15 a viz Du 1943 e voe lazhet er gumun André Bonamy, dileuriad departamantel ar c'helaouiñ hag ar propaganda, gant ur strollad pevar Rezistant p'edo o tistreiñ d'ar gêr, kemeret e voe e deuliadoù gante<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajennoù 225</ref>. * Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. ==== Brezelioù didrevadenniñ ==== ==== [[Brezel Aljeria]] ==== * Mervel a reas daou waz, hag unan all en AFN<ref name="memorialgenweb.org"/>. == Brezhoneg == * 77,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 376</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Moulin à vent - Noyal-Muzillac - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00034937.jpg|Ar velin. </gallery> * Ur velin-avel. <gallery> Eglise - Vue diagonale de la nef - Noyal-Muzillac - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00034939.jpg|Nev an iliz katolik. 56 Noyal-Muzillac chapelle.jpg|Chapel ''Intron-Varia''. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Varzhin''. * Chapel ''Intron-Varia Gerio'': Mojenn. Yann-Vari ar Bod-derv, ur paotr 17 vloaz eus Koadkistin e parrez Noal-Muzilheg a embannas bout gwelet ar Werc'hez Vari. E kêriadenn Gerio a zo war hent gevred ar bourk eo e c'hoarvezas: ur chapel a zo bet savet eno e 1882. «Pediñ a ri evit Breizh» he dije-hi lavaret dezhañ. Ar paotr avat ne ouie ket petra eo «Breizh» evel kalz eus e genvroiz dic'houzvez zoken war anv o bro. * Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=44989 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113623 Memorial Genweb]</ref>. == Demografiez abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2022 |p1=1583 |p2=1682 |p3=1640 |p4=1772 |p5=1864 |p6=1920 |p7=2225 |p8=2529 |p9=2548 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == === Deskadurezh === * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe 2022. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 41 skoliad (32,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref> == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De Beaulac.png|80px]] |'''de Beaulac''' Aotrounez Roc'helmer |''En argant e groaz pavek en sabel'' |- |[[Restr:De Carné.gif|80px]] |'''de Carné''' Aotrounez al lec'h se e Noal-Muzilheg |''En aour e ziv dreustell en gwad'' |- | | | |} == Gevelliñ == == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Morbihan''. 1999 == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56149 Noal-Muzilheg war lec'hienn Geobreizh] *{{fr}} [http://www.noyal-muzillac.fr/ Lec'hienn ar gumun] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] daxcleudz4fl8d2l9ri0hyp54qrhdln 0 16520 2190160 2182036 2026-05-05T13:44:20Z OPAB44 57507 2190160 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = An Oriant | anvOfisiel = ''Lorient'' | skeudenn = Lorient.jpg | alc'hwez = Morlenn an Oriant gwelet diwar nij. | ardamezioù = Blason ville fr Lorient (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} <small>([[isprefeti]])</small> | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] <small>([[pennlec'h]])</small> | etrekumuniezh = [[An Oriant tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro an Oriant]] | kanton = [[Pennlec'h]] daou ganton :<br/> [[kanton an Oriant-1]]<br/> [[kanton an Oriant-2]]<br/> | cp = 56100 | maer = Fabrice Loher | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 17.48 | hedred = -3.3662 | ledred = 47.7477 | uk = 16 | ubi = 0 | ubr = 46 | lec'hienn web = [http://www.lorient.bzh www.lorient.bzh] }} '''An Oriant''' a zo ur gêr hag ur porzh-mor eus [[Bro-Gwened]] ha departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h [[arondisamant an Oriant]] eo ivez, ha dre-se sez un isprefeti. Diazezet e voe e [[1666]] pa voe aotreet da [[Kompagnunezh an Indez|Gompagnunezh an Indez]] en em staliañ eno gant ar roue gall [[Loeiz XIV]], dre-se anv ar gêr. En {{XXvet kantved}} e teuas da vezañ ur porzh-pesketa bras. Peogwir e oa bet staliet eno brasañ bon splujerezioù Europa gant an Nazied e voe bombezet taer ar gêr gant ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]], ha damzistrujet e voe. Bremañ eo troet armerzh An Oriant war ar mor, dre he arsanailh milourel, he forzh-pesketa, he forzh-kenwerzh, he fol redadegoù en donvor. Kampus [[Skol-veur Kreisteiz Breizh]] (SKB) a voe krouet e [[1995]]. [[Emvod ar Gelted en Oriant|Emvod meur ar Gelted]], festival brasañ Breizh, a sach kantadoù a viliadoù a dud bep miz Eost. == Douaroniezh == Emañ [[Inez Lokmikael]] e su d'An Oriant, e [[Lenn-vor an Oriant]]. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''An Oriant''|gwalarn=[[Kewenn]]|norzh=[[Kewenn]]|biz=[[Lannarstêr]],<br>{{Splannañ|#CCEAFF|''[[Skorf]]''}}|kornôg=[[Plañvour]]|reter={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Skorf]]''}},<br>[[Lannarstêr]]|gevred={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Lenn-vor an Oriant]]''}},<br>[[Lokmikaelig]],<br>[[Porzh-Loeiz]]|su={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Lenn-vor an Oriant]]''}},<br>[[An Arvor]]|mervent=[[Plañvour]]}} ==Ardamezioù== {| |- |[[Restr:Blason ville fr Lorient (Morbihan).svg|110px]] |<div style="width:15px;"></div> |''En gul e deirgwern greiet, goueliet ha flammet en argant, war ur mor en geoted, eilet a-zehoù gant un heol en aour savant a-drek tri menez en argant difoupant diouzh ar mor, e grenngonk en erminig ; e gab gwriet en glazur bezantet en aour.'' *Ger-ardamez: ''Ab oriente refulget'' *Diwar ardamezeg d'Hozier (1744) *Lejion a Enor |- |} ==Kantonioù== [[Skeudenn:Cap-Lorient.png|thumb|Lenn-vor an Oriant]] [[File:Map lorient.jpg |thumb|Kartenn eus an Oriant]] Abaoe 2014 ez eus daou ganton ouzh hec'h ober : *Kanton An Oriant-1 (''Lorient-1'' ez-ofisiel) *Kanton An Oriant-2 (''Lorient-2'' ez-ofisiel) == Brezhoneg == ===Deskadurezh=== * Ur skol [[Diwan]] a zo en Oriant. * Klasoù divyezhek e div skol [[Div Yezh|bublik]], en ur skol brevez hag en ur skolaj prevez [[Dihun]] a zo e en Oriant. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 416 skoliad (10,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref> === Ya d'ar brezhoneg === <gallery> AnOriantPanell.jpg|Panell-henchañ. </gallery> *D'ar 25 a viz Genver 2007 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun ha roet oa bet war un dro d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Krouet e voe ar gumun e 1790; hervez un dekred bet kemeret gant ar [[Bodadeg Vroadel (Frañs)|Vodadeg Vroadel]] d'an 22 a viz Kerzu 1789 e voe lakaet da bennlec'h [[Kanton an Oriant (1790)|kanton an Oriant]]; ar c'hanton a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus [[distrig Henbont]]<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, pajenn 188</ref>, an Oriant a oa e gumun nemeti; al lez-varn a zistrig a voe lakaet en Oriant: start e oa bet an tabutoù etre kumunioù an Oriant hag [[Henbont]], klasket gante o-div kaout penn an distrig war tachennoù ar velestradurezh hag ar justis<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 36</ref>. E 1794 e voe tennet parrez Kergroaz eus kumun [[Plañvour]], lakaet e voe e kumun an Oriant<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajennoù 294 ha 295</ref>. Krouet e voe daou ganton nevez en Oriant, [[Kanton an Oriant-1 (1801)|an Oriant-1]] hag [[Kanton an Oriant-2 (1801)|an Oriant-2]]<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=20024 Cassini - EHESS - An Oriant - Fichenn ar gumun]</ref>, gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. E 1800 e voe krouet [[arondisamant an Oriant]] ha lakaet an Oriant en e benn. * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant seitek beleg katolik diwar triwec'h eus An Oriant<ref>{{fr}}André Maurey, Philippe Lapresle, Anne-Marie Pernel ha Claire Duval, ''Caudan-Lanester en Révolution (1789-1795)'', 1991, pajenn 74</ref>. ==={{XIXvet kantved}}=== ==== Hent-Houarn ==== <gallery> AnOriantPorzh-houarn01.jpg|Ar porzh-houarn. GareLoriententréemai2017.jpg|An ti-gar. </gallery> * [[1862]]: erruet al [[Hent-houarn Landerne Savenneg|linenn hent-houarn Landerne Savenneg]] er gumun. ==== [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]] ==== * Mervel a reas 38 gwaz eus ar gumun<ref>{{fr}}[https://www.loire1870.fr/pages/pa_mam/pa_mam_bre/monu_lorient_56.html Loire 1870]</ref>. ==={{XXvet kantved}}=== ====[[Brezel-bed kentañ]]==== * 1 579 den ag ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, eleze 3,22 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20160422034239/http://archives.lorient.fr/comptoir-des-historiques/1914-1918/des-hommes/les-morts-pour-la-france-lorientais Dihelloù ar gumun]</ref>, div glañdiourez en o mesk<ref>Evezhiadenn: ar re varv a [[Keriadoù|Geriadoù]] (162 waz) a zo kontet evel Oriantiz gant lec'hienn An Oriant</ref>. * Fuzuilhet e voe daou vilour breizhat, bet ganet en Oriant, gant al Lu [[gall]], unan d'an 10 a viz C'hwevrer 1915 e [[Proven]] ([[Flandrez]] [[Belgia]]), egile d'ar 7 a viz Gwenholon 1916 en [[Oujda]] ([[Maroko]])<ref name="ReferenceA">{{fr}}[[Ouest-France]], d'al Lun 4 a viz Du 2013, pajennoù "An Oriant"</ref>. ====[[Eil Brezel Bed]]==== ;[[1940]] * Bombezet e voe an Oriant gant al [[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]] en noz etre an [[19 Mezheven|19]] hag an [[20 Mezheven|20 a viz Even]]<ref>{{fr}}Archives départementales du Morbihan, ''Guide des sources des archives publiques contemporaines sur la seconde guerre mondiale et la reconstruction dans le Morbihan'', pajenn 81, Gwened, Mae 2010</ref>; ** d'an [[21 Mezheven|21 a viz Even]] e tegouezhas al lu [[Wehrmacht|alaman]] en '''Oriant'''<ref>{{fr}}Archives départementales du Morbihan, ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', 2009</ref> goude un emgann e [[Gwidel]]. ;[[1944]] * Fuzuilhet e voe ur paotr yaouank ag ar gumun e Kernevez-Zinzag e [[Berne]], d'ar [[16 Gouhere|16 a viz Gouhere]] [[1944]] abalamour d'e berzh er [[Rezistañs]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 23</ref>. ;[[1945]] [[Skeudenn:GodellanOriant01.JPG|left|thumb|Monumant kodianidigezh Alamaned Sankenn an Oriant en Oriant]]. Da eizh eur noz d'ar 7 a viz Mae 1945, er Café Breton en Intel, e oa bet sinet kodianañ an Alamaned a oa o terc'hel [[Sankenn an Oriant]]; an arsav-emgann a voe sinet gant ar c'horonal Borst en anv al lu alaman, ar c'horonal John W. Keating en anv al lu stadunanat hag ar c'horonal Joppé en anv al lu gall; lakaet e voe da dalvezout da 00.01 d'an 8 a viz Mae. E Kaodan, da beder eur goude merenn d'an 10 a viz Mae 1945, en em zaskoras ar jeneral Wilhelm Fahrmbacher, penn ar vilourion alaman o terc'hel ar sankenn, d'ar jeneral Herman F. Kramer, penn an 66vet Rann-Arme Troadeion SUA, ha d'ar jeneral Henri-Gustave-André Borgnis-Desbordes, penn an 19vet Rann-Arme Troadeion Bro-C'hall. [[Skeudenn:UndeneusanOriantbetfuzuilhetePorzh-Loeiz.JPG|left|thumb|Anv P. Hervé, un den eus an Oriant, ouzh monumant ar re fuzuilhet e Porzh-Loeiz]] {{clr|left}} * D'an [[23 Mae|23 a viz Mae]] e voe kavet korf marv tri den eus ar gumun e-tal gwikadell [[Porzh-Loeiz]]. Er Rezistañs e oant; fuzuilhet e oant bet gant al [[Wehrmacht|lu alaman]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 315-316</ref>. ===Porzhioù=== ;Ur porzh-brezel hag un arsanailh * Ul lec'h talvoudek eo evit ober war dro bigi-brezel hag evit aozañ ar vartoloded hag an traoù kempennet da lestriñ. Un arsanailh a c’helle ober sevel ha kendalc'h e ratre bigi war-un-dro. Rummadoù tud en doa desket micherioù da sevel/ratreañ bigi-brezel. An arsanailh en doa an implijer kentañ gant 4000 oberourien war dro. Goude 1990, ez a kuit ar Merdeadurezh rak ratre ar lec'h a zo re kaer. Goude-se eo goloet diazlec'h ar bigi-spluj eus Keroman hag an arsanailh gostez An Oriant. ;Ur porzh-kenwerzh * Savet er bloavezh 1910, eo bet brasaet ar porzh goude ar brezel, pa 'z eo adsavet ar gêr. Atredoù a zo implijet da leuniañ ouf Kergroaz. E gae a zo brasaet e bloavezh 1970 ha peurvezadurioù nevez a c'hell anezhañ liesaat e obererezhioù. An obererezh gentañ a zo enporzhiadur. Oberezhioù Kergroaz a zeu da heul d‘ar gêr An Oriant. Kibelloù eoul-maen a harzh sevel-kêrioù e lec'h-mañ. Diskargerezh simant, soja pe tro-heol a boultrenn ar porzh. ;Ur porzh-pesketa * Pesketa a-raok Kerroman : e fin an XIXvet kantved pe deroù {{XXvet}} kantved, e touare bigi-pesketa el lenn-borzh, e kreiz An Oriant, evel ar bigi-kenwerzh pe bigi-mor. E 1889, e voe krouet ur koc'hu-pesked e lec'h ma'z eo hiziv ar bag "Thalassa", kae Roc'han. En {{XXvet}} kantved, en em treuzlakaet listri roueder e lec'h bad-dre-lien. Met re blas a gemeront. E 1927 e tilog ar porzh-pesketa betek ul lec'h anvet Keroman (Ker-homañ ?). Porzh-pesketa Kerroman a zo ganet. Etre an daou vrezel e voe krouet porzh Keroman en Oriant a-benn diorren an obererezh-se war ul live greantel. Ar porzh-pesketa a ya d'arnevezaat a-nebeudoù. ;Ur porzh-bageal * Ar porzh-bageal a grog da zisplegañ e 1975. 115 bag a oa d'ar mare-se. E lenn-borzh e oant, e-kreiz ar gêr. 400 bag a zo bremañ. Un ti-mor a zo bet savet ha digoret a-hed hennezh. === Maered === [[Emmanuel Svob]], maer ar gumun, a zilezas e gargoù maer ha kuzulier-kêr d'ar [[27 a viz Genver]] [[1941]], anvet e voe [[Auguste Donval]], ur mezeg-jeneral, mignon gant [[François Darlan]], en e blas d'an [[2 a viz Ebrel]] [[1941]], met dav e voe dezhañ dilezel d'an [[8 a viz Mae]] [[1942]] dre ma tape e begement a bep tu abalamour d'ar c'hudennoù pourvezañ, e eilvet eilmaer, [[Eugène Gallois-Montbrun]], a gemeras e lec'h d'an [[19 a viz Even]] [[1942]]<ref name="ReferenceB">{{fr}}Annik Le Guen, ''Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy'', Miz Kerzu 1993</ref>. === Listri-spluj === [[Skeudenn:Diazlec'hKerroman01.JPG|thumb|Diazlec'h al listri-spluj]] * E 1940 e krogas an [[Alamagn|Alamaned]] da sevel diazlec'h listri-spluj an Oriant e Kerroman. * Eus deroù ar brezel tremenet, e sav an diazez listri-spluj. Al labourioù kentañ a grog er e miz Genver 1940. Padout a reont betek 1942 da nebeutañ. An darn Kerroman I eo bet savet e C'hwevrer 1940. An darn Keroman II, tri miz goude, e miz Mae 1940. Devehatoc'h e vo savet un darn nevez : Keroman III. Gourenez Kerroman a oa dibabet da zegemer un diazez bigi-spluj german "U-boot ". An diazez dindanvor eus An Oriant eo adimplijet gant ar Merdeadurezh-brezel betek d'an 11 a viz C'hwevrer 1997, a-raok bezañ daskoret evit obererezhioù disoudard. A-vremañ, eo digor gant an holl dud ar weladenn an darn Keroman III hepken. Darnoù all a zo diimplijet pe implijet gant embregerezh. * '''Listri-spluj [[Wehrmacht|alaman]] ha diazlec'h Kerroman''' (luc'hskeudennoù graet evit ar propaganda nazi) <gallery> Bundesarchiv Bild 101II-MW-1031-28, Lorient, U-31.jpg Bundesarchiv Bild 101II-MW-1032-11A, Lorient, U-37.jpg Bundesarchiv Bild 101II-MW-5335-30, Lorient, U-Boot U-67.jpg Bundesarchiv Bild 101II-MW-3983-23, Lorient, Einlaufen von U-123.jpg Bundesarchiv Bild 101II-MW-4429-09, Lorient, U-67 in Hafen einlaufend.jpg Bundesarchiv Bild 101II-MW-4210-12, Lorient, Viktor Lutze und Karl Dönitz.jpg Bundesarchiv Bild 101II-MW-3956-05A, Frankreich, Lorient, U-107.jpg Bundesarchiv Bild 101II-MW-3935-02A, Lorient, U-Bootbunker im Bau.jpg Bundesarchiv Bild 101II-MW-4386-01, Frankreich, Lorient, U-159 und U-107.jpg Bundesarchiv Bild 101II-MW-3936-06A, Frankreich, Lorient, U-Bootbunker im Bau.jpg Bundesarchiv Bild 101II-MW-3936-01A, Frankreich, Lorient, U-Bootbunker im Bau.jpg Bundesarchiv Bild 101II-MW-4260-37, Lorient, U-Boote U-123 und U-201 auslaufend.jpg </gallery> * Bazenn al listri-spluj Alaman hiziv-an-deiz <gallery> Bazenn listri-spluj Alaman an Oriant Bro Gwened 01.jpg|Bazenn listri-spluj alaman an Oriant, Plan al lec'h. Bazenn listri-spluj Alaman an Oriant Bro Gwened 03.jpg|Bazenn listri-spluj alaman an Oriant, ur Blockhaus. Bazenn listri-spluj Alaman an Oriant Bro Gwened Flak 88.jpg|Bazenn listri-spluj alaman an Oriant, kanol Flak 88. </gallery> === Bombezadegoù ar Re Gevredet === * Distrujoù bras a voe en Oriant gant bombezadegoù Aerluioù ar [[Royal Air Force|Rouantelezh-Unanet]] ha [[United States Army Air Forces|SUA]]. Lazhet e voe kantadoù a dud nann-soudard ha milourion [[Wehrmacht|alaman]]. Degadoù a garrnijourion a gollas o buhez ivez. <gallery> Bristol Beaufort.jpg|Ar c'harr-nij ''Bristol Beaufort Mark I, L4474 MW-E 217'' o c'hedrediñ a-us d'ar [[Meurvor Atlantel]]<ref>Kaset e voe d'ar strad p'edo o tagañ an Oriant gant ar 217{{vet}} Skouadrenn AF (Aerlu ar [[Rouantelezh-Unanet]]) ''St Eval'' d'an 20 a viz Kerzu 1940. Beziet eo e baread e [[Lannarstêr]]</ref>. </gallery> * [[1940]]: bombezet e voe ar porzh gant ar [[Royal Air Force]] d'an 20-21 a viz Du ha d'an 2-3 a viz Kerzu<ref>{{fr}}Eddy Florentin, ''Quand les Alliés bombardaient la France 1940-1945'', Embannadurioù Perrin, Dastumadenn Tempus, 2008, pajenn 35</ref>; * [[1942]]: bombezet e voe an Oriant gant nijerezioù [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]] eus an ''{{VIIIvet}} USAAF'' ([[United States Army Air Forces]]) d'an [[21 Gwengolo|16 a viz Gwengolo]], d'an [[18 Du|18]] ha d'an [[22 Du|22 a viz Du]] ha d'an [[30 Kerzu|30 a viz Kerzu]]; teir nijerez a voe kollet d'an [[21 Gwengolo|16 a viz Gwengolo]], hini ebet en tagadennoù all<ref>{{fr}}Eddy Florentin, ''Quand les Alliés bombardaient la France 1940-1945'', Embannadurioù Perrin, Dastumadenn Tempus, 2008, pajenn 106</ref>. * [[1943]]: ** d'ar 14 a viz Genver e voe roet urzh gant [[Winston Churchill]] da zistrujañ kement tra a c'hell servijout d'al listri-spluj alaman diazezet e Kerroman, da lavaret eo bombezañ stank ha didruez an Oriant, [[Lannarstêr]] hag ar c'humunioù tro-war-dro; kerkent, d'ar 14 a viz Genver, e krogas ar bombezadegoù, padout a rejont betek ar 16 a viz C'hwevrer<ref>{{fr}}Yann Lukas, ''Lanester, histoire d’une ville'', Embannadurioù Palantines, Kemper, 1999, pajenn 76</ref>; ** d'an [[23 a viz Genver]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[B-17]]'', eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') er mor, e donvor d'an Oriant; lazhet e voe an dek nijour a oa en e vourzh<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_usaaf_morbihan.html Pertes USAAF]</ref>; ** Munudoù ar bombezadegoù e mizioù Genver ha C'hwevrer 1943<ref>{{fr}}Luc Braeuer, ''La base de sous-marins de Lorient'', 2008, ({{ISBN|978-2-9525651-20}})</ref> {| class="wikitable alternance" style="text-align:center; width:80%;" |+ |- ! scope=col | Deiziad ! scope=col | Aerlu ! scope=col | Niver a nijerezioù ! scope=col | Tonennoù a vombezennoù ! scope=col | Niver a vombezennoù-entanañ |- |[[14 a viz Genver]] |[[Royal Air Force]] |99 |73,6 |{{formatnum:83548}} |- |[[15 a viz Genver]] |[[Royal Air Force]] |132 |140,4 |{{formatnum:87163}} |- |[[23 a viz Genver]] |[[United States Army Air Forces]] |36 | | |- |[[23 a viz Genver]] |[[Royal Air Force]] |47 | | |- |[[26 a viz Genver]] |[[Royal Air Force]] |136 |80 |{{formatnum:56687}} |- |[[29 a viz Genver]] |[[Royal Air Force]] |130 |50,7 | |- |[[4 a viz C'hwevrer]] |[[Royal Air Force]] |120 |90,6 |{{formatnum:63376}} |- |[[7 a viz C'hwevrer]] |[[Royal Air Force]] |296 |254,1 | |- |[[13 a viz C'hwevrer]] |[[Royal Air Force]] |422 |524,3 |{{formatnum:26168}} |- |[[16 a viz C'hwevrer]] |[[Royal Air Force]] |360 |461,9 |{{formatnum:230916}} |} * Roet e voe ar [[Kroaz-brezel 1939-1945|Groaz-brezel 1939-1945]] d'ar gumun. == Monumantoù ha traoù heverk == * Roet eo bet al label [[Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor]] dezhi. === Bezioù ar [[Kenglad ar Broadoù|C'hommonwealth]] e bered Kerantreizh === [[Skeudenn:AnOriantBezioùarC'hommonwealth.JPG|thumb|Bezioù ar C'hommonwealth e bered Kerantreizh]] {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |[[Skeudenn:Flag of Australia.svg|24px]] [[Aostralia]] |3 |- |[[Skeudenn:Canadian Red Ensign (1921-1957).svg|24px]] [[Kanada]] |3 |- |[[Skeudenn:Flag of Poland (normative).svg|24px]] [[Polonia]] |9 |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |17 |- |[[Skeudenn:Flag of New Zealand.svg|24px]] [[Zeland-Nevez]] |1 |- |Dianav |5 |- |'''Hollad''' |'''38''' |} Karrnijourion e oant holl. Marvet int e-pad an [[Eil Brezel Bed]]<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086460&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[Mathurin Alfred-Brard]], [[Sened gall|senedour]] ar [[Mor-Bihan]], d'an [[26 a viz Gouere]] [[1867]]<ref name="ReferenceB"/>; * [[Jacques Cambry]], kronikour, politikour ha tudoniour, diazezer an [[Akademiezh Keltiek]], d'an [[2 a viz Here]] [[1749]]; * Henri Camenen, d'ar 17 a viz Even 1885, soudard er 4{{e}} Batailhon Kerzhet Troadegiezh skañv Afrika, barnet d'ar marv d'an 9 a viz C'hwevrer 1915 evit ''bout dilezet e bost'' ha ''dizertet dirak an enebour'' div wezh, bet fuzuilhet gant al lu [[gall]] d'an 10 a viz C'hwevrer 1915 e [[Proven]] ([[Flandrez]] [[Belgia]]) e-pad ar Brezel-bed kentañ<ref>{{fr}}[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/visionneuse/visionneuse.php?arko=YToxMDp7czoxMDoidHlwZV9mb25kcyI7czoxMzoic3BlY2lmX2NsaWVudCI7czoxMDoic3BlY2lmX2ZjdCI7czoyMzoiQXJrTURIVmlzaW9ubmV1c2VJbWFnZXMiO3M6MTg6InNwZWNpZl9uYXZfcGFyX2xvdCI7czoyMjoiQXJrTURITmF2aWdhdGlvblBhckxvdCI7czoxMzoibWRoX2ZvbmRzX2NsZSI7aToyMztzOjQ6InJlZjIiO3M6NzoiMjUyMzkzOSI7czoxMjoiaWRfYXJrX2ZpY2hlIjtzOjc6IjI1MjM5MzkiO3M6OToicHlyYW1pZGFsIjtiOjA7czoxMjoiaW1hZ2VfZGVwYXJ0IjtpOjA7czoxNjoidmlzaW9ubmV1c2VfaHRtbCI7YjoxO3M6MjE6InZpc2lvbm5ldXNlX2h0bWxfbW9kZSI7czo0OiJwcm9kIjt9#uielem_move=0%2C0&uielem_rotate=F&uielem_islocked=0&uielem_zoom=40 Mémoire des hommes]</ref>; * [[Fernand Louis Armand Marie de Langle de Cary|Fernand de Langle de Cary]], milour gall ([[Brezel 1870-1871]] ha [[Brezel-bed kentañ]]), [[4 a viz Gouere]] [[1849]]; * [[François de la Rocque]], ofiser ha politikour [[Bro-C'hall|gall]], d'ar [[6 a viz Here]] [[1885]]; * [[Iwan an Diberder]], skrivagner brezhonek, [[1887]]; * Jean Baptiste Le Garff (21 a viz Du 1887-30 a viz Here 1916), soudard breizhat, soudardaet en Oriant, bet fuzuilhet gant al Lu [[gall]] en [[Oujda]] ([[Maroko]]) e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]]<ref name="ReferenceA"/>; * [[Jules Simon]] (1814 - [[Pariz]] 1896), [[prederour]], [[kelenner]] ha [[politikour]]; * [[Jacques Vaché]], mignon da [[André Breton]], skrivagner [[Bro-C'hall|gall]], d'ar [[7 a viz Gwengolo]] [[1895]]. ===Tud bet marvet eno=== * [[1907]] : [[René Kerviler]], ijinour, henoniour ha levrrollour * [[1909]] : [[Zoé Berthier]], skrivagnerez c'hallek. * [[1928]] : [[René Scordia]], gourener. * [[1964]] : [[Nathalie de Volz Kerhoënt|Gwenfrewi]], skrivagnerez vrezhonek. * [[1972]] : [[Youenn Drezen]], skrivagner brezhonek. == Luc'hskeudennoù == <gallery> Berthe Morisot The Harbor at Lorient.jpg|''[[Gwel eus porzh an Oriant]]'', gant [[Berthe Morisot]], 1869, The [[National Gallery of Art]], [[Washington, DC]]. Koc'huMervilleAnOriant.JPG|Koc'hu Merville. Uneoul-lestrePorzhanOriant.JPG|Un eoul-lestr er porzh-eoul-maen. PorzhpesketaAnOriant001.JPG|Porzh-pesketa Kerroman. Cargo de colza Lorient P1020232.jpg|Ur sammlestr o tiskargañ kolza er porzh-kenwerzh. Kêr ar gwelioù Eric Tabarly An Oriant Bro Gwened.jpg|Kêr ar gouelioù Éric Tabarly en Oriant. </gallery> == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 === <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:70000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:2000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 bar:2007 bar:2012 bar:2013 text:2013 bar:2016 bar:2021 text:2021 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 22318 bar:1806 from:0 till: 20553 bar:1821 from:0 till: 17115 bar:1831 from:0 till: 18322 bar:1836 from:0 till: 18975 bar:1841 from:0 till: 23621 bar:1846 from:0 till: 26434 bar:1851 from:0 till: 25694 bar:1856 from:0 till: 28142 bar:1861 from:0 till: 35462 bar:1866 from:0 till: 37655 bar:1872 from:0 till: 34660 bar:1876 from:0 till: 35165 bar:1881 from:0 till: 37812 bar:1886 from:0 till: 40055 bar:1891 from:0 till: 42116 bar:1896 from:0 till: 41894 bar:1901 from:0 till: 44694 bar:1906 from:0 till: 46403 bar:1911 from:0 till: 49039 bar:1921 from:0 till: 46314 bar:1926 from:0 till: 41592 bar:1931 from:0 till: 42853 bar:1936 from:0 till: 45817 bar:1946 from:0 till: 11838 bar:1954 from:0 till: 47095 bar:1962 from:0 till: 60566 bar:1968 from:0 till: 66444 bar:1975 from:0 till: 69769 bar:1982 from:0 till: 62554 bar:1990 from:0 till: 59271 bar:1999 from:0 till: 59189 bar:2007 from:0 till: 58135 bar:2012 from:0 till: 57706 bar:2013 from:0 till: 57961 bar:2016 from:0 till: 57274 bar:2021 from:0 till: 57846 </timeline> </div> <ref>{{fr}}Cassini hag [[EBSSA]]</ref> == Roll maered an Oriant == [[Skeudenn:TikêrAnOriantBroGwened.JPG|right|thumb|Ti-kêr An Oriant]] [[Skeudenn:Lorient - le maire Norbert Métairie de profil- 20090802.jpg|right|thumb|Norbert Métairie, bet maer An Oriant]] {| class="wikitable" |- ! Anv ! Penn prantad ! Dibenn prantad |----- | Étienne Perault | [[12 Gwengolo|12 a viz Gwengolo]] [[1736]] | [[11 Meurzh|11 a viz Meurzh]] [[1762]] |----- | Jean-Michel Ferrand | [[22 a viz Mae]] [[1762]] | [[7 a viz Meurzh]] [[1774]] |----- | Jean-Marie Esnoult Deschatelets | [[22 Gouere|22 a viz Gouere]] [[1774]] | [[8 a viz Gwengolo]] [[1789]] |----- | Benoît Dorce de Najac | [[8 a viz Gwengolo]] [[1789]] | [[15 a viz Here]] [[1789]] |----- | Jean-Marie Kerlero de Rosbo du Carno | [[15 a viz Here]] [[1789]] | [[14 a viz Genver]] [[1790]] |----- | Arnoult Le Conte | [[14 a viz Genver]] [[1790]] | [[1añ a viz C'hwevrer]] [[1790]] |----- | Jean-Jacques Lecointe | [[1añ a viz Genver]] [[1790]] | [[10 a viz Mezheven]] [[1790]] |----- | Louis François Galabert | [[17 a viz Gouere]] [[1790]] | [[19 Du|19 a viz Du]] [[1791]] |----- | Louis Marie Dusaulchoy | [[21 a viz Du]] [[1791]] | [[1añ a viz Kerzu]] [[1792]] |----- | Jean Jacques Trentinian | [[19 a viz Kerzu]] [[1792]] | [[5 a viz Gwengolo]] [[1793]] |----- | Jean Jacques Duquesnel | 20 [[frimaire]] [[Bloaz II]] | 4 [[floréal]] [[Bloaz III]] |----- | Jean Garnier | 6 [[frimaire]] [[Bloaz III]] | 10 [[frimaire]] [[Bloaz IV]] |----- | Jean Jacques Trentinian | 10 [[frimaire]] [[Bloaz IV]] | 8 [[germinal]] [[Bloaz V]] |----- | Louis Toussaint Archin | 8 [[germinal]] [[Bloaz V]] | 29 [[fructidor]] [[Bloaz V]] |----- | Pierre Jean Jaffré | [[Bloaz V]] | 29 [[fructidor]] [[Bloaz VIII]] |----- | François Louis Monistrol | [[15 a viz Ebrel]] [[1809]] | [[23 a viz Ebrel]] [[1821]] |----- | Casimir Eugène Audren de Kerdrel | [[28 a viz Gouere]] [[1821]] | [[10 a viz Genver]] [[1830]] |----- | Charles Louis Ducouedic de Kergoualer | [[19 Meurzh|19 a viz Meurzh]] [[1830]] | [[6 Eost|6 a viz Eost]] [[1830]] |----- | Betrand Louis Antoine Charles Marie Villemain | [[15 Gwengolo|15 a viz Gwengolo]] [[1830]] | [[10 Meurzh|10 a viz Meurzh]] [[1836]] |----- | Jean Marie Galabert | Meurzh [[1836]] | [[29 a viz Meurzh]] [[1839]] |----- | Auguste Charpentier | [[13 a viz Eost]] [[1839]] | Meurzh [[1848]] |----- | Édouard Beauvais | Meurzh [[1848]] | Meurzh [[1850]] |----- | Antoine Peyronnel | Meurzh [[1850]] | Eost [[1850]] |----- | Joseph Honorat André Le Melvrel Hachois | [[24 a viz Gwengolo]] [[1850]] | Genver [[1869]] |----- | Jean Charles Perint | [[22 a viz Genver]] [[1869]] | [[16 a viz Mezheven]] [[1869]] |----- | Jean Eugène Laurent | [[16 a viz Mezheven]] [[1869]] | [[6 a viz Eost]] [[1870]] |----- | Évariste Louis Aubin | [[6 a viz Eost]] [[1870]] | [[17 a viz Eost]] [[1871]] |----- | Édouard Beauvais | [[17 Mae|13 a viz Mae]] [[1871]] | [[23 C'hwevrer|23 a viz C'hwevrer]] [[1874]] |----- | Ludovic Paulinier | [[23 C'hwevrer|23 a viz C'hwevrer]] [[1874]] | [[27 Mezheven|27 a viz Even]] [[1876]] |----- | Édouard Beauvais | [[27 Mezheven|27 a viz Mezheven]] [[1876]] | [[5 Gwengolo|5 a viz Gwengolo]] [[1877]] |----- | Simon François Marie Gustave Ratier | [[15 a viz Meurzh]] [[1878]] | [[13 a viz Ebrel]] [[1880]] |----- | Jean Louis Henri Canier | [[15 a viz Ebrel]] [[1880]] | [[19 a viz C'hwevrer]] [[1881]] |----- | Adolphe Charles Augustin Rondeaux | [[19 a viz C'hwevrer]] [[1881]] | [[15 a viz Here]] [[1883]] |----- | Alfred Maingnan | [[9 a viz Kerzu]] [[1883]] | [[18 a viz Mae]] [[1884]] |----- | Eugène Charles | [[18 Mae|18 a viz Mae]] [[1884]] | [[28 Meurzh|28 a viz Meurzh]] [[1886]] |----- | Laurent Roux-Lavergne | [[28 Meurzh|28 a viz Meurzh]] [[1886]] | [[23 Kerzu|23 a viz Kerzu]] [[1888]] |----- | François Jean Rio | [[27 a viz Genver]] [[1889]] | [[29 a viz Mezheven]] [[1890]] |----- | Frédéric Delory | [[29 a viz Mezheven]] [[1890]] | [[2 a viz Meurzh]] [[1892]] |----- | Adolphe Charles Augustin Rondeaux | [[15 a viz Mae]] [[1892]] | [[24 a viz Mae]] [[1893]] |----- | Edouard Broni | [[15 a viz Mezheven]] [[1893]] | [[21 a viz Du]] [[1897]] |----- | Adolphe L'Hegouarc'h | [[21 Du|21 a viz Du]] [[1897]] | [[15 Mae|15 a viz Mae]] [[1904]] |----- | Joseph Honorat André Talvas | [[15 Mae|15 a viz Mae]] [[1904]] | [[5 Du|5 a viz Du]] [[1904]] |----- | Louis Nail | [[18 a viz Kerzu]] [[1904]] | [[19 a viz Mae]] [[1912]] |----- | Pierre Louis Esvelin | [[19 a viz Mae]] [[1912]] | [[10 a viz Kerzu]] [[1919]] |----- | Édouard Labes | [[10 a viz Kerzu]] [[1919]] | [[17 a viz Mae]] [[1925]] |----- | Emmanuel Svob | [[17 a viz Mae]] [[1925]] | [[19 a viz Mae]] [[1929]] |----- | Jules Legrand | [[19 a viz Mae]] [[1929]] | [[19 a viz Mae]] [[1935]] |----- | [[Emmanuel Svob]] | [[19 a viz Mae]] [[1935]] | [[27 a viz Genver]] [[1941]] |----- | Auguste Donval | [[2 a viz Ebrel]] [[1941]] | [[8 a viz Mae]] [[1942]] |----- | Eugène Gallois-Montbrun | [[19 Mae|19 a viz Mae]] [[1942]] | [[31 Eost|31 a viz Eost]] [[1944]] |----- | [[Emmanuel Svob]] | [[1añ Gwengolo|1añ a viz Gwengolo]] [[1944]] | [[20 Mae|20 a viz Mae]] [[1946]] |----- | Jean Baco | [[1añ a viz Mae]] [[1946]] | [[23 a viz Mae]] [[1946]] |----- | Julien Le Pan | [[23 a viz Mae]] [[1946]] | [[2 a viz Here]] [[1951]] |----- | Alphonse Le Bourhis | [[2 Here|2 a viz Here]] [[1951]] | [[2 Kerzu|2 a viz Kerzu]] [[1951]] |----- | Charles Le Samedy | [[2 Kerzu|2 a viz Kerzu]] [[1951]] | [[3 Mae|3 a viz Mae]] [[1953]] |----- | Jean Le Coutaller | [[3 Meurzh|3 a viz Mae]] [[1953]] | [[21 Meurzh|21 a viz Meurzh]] [[1959]] |----- | Louis Glotin | [[22 Meurzh|22 a viz Meurzh]] [[1959]] | [[20 Meurzh|20 a viz Meurzh]] [[1965]] |----- | Yves Allainmat | [[21 Meurzh|21 a viz Meurzh]] [[1965]] | [[5 Gouere|5 a viz Gouere]] [[1973]] |----- | Jean Lagarde | [[6 Gouere|6 a viz Gouere]] [[1973]] | [[3 Gouere|3 a viz Gouere]] [[1981]] |----- | [[Jean-Yves Le Drian]] | [[4 Gouere|4 a viz Gouere]] [[1981]] | [[2 Ebrel|2 a viz Ebrel]] [[1998]] |----- | Norbert Métairie | [[2 Ebrel|2 a viz Ebrel]] [[1998]] | [[2020]] |----- | Fabrice Loher | [[2020]] | |} ==Sevenadur== *[[Gouelioù Etrekeltiek an Oriant]] ("Emvod ar Gelted") ==Sport== ===Mell-droad=== *[[Football Club Lorient-Bretagne Sud|FK an Oriant]] ===Marc'hhouarnerezh=== * [[13 a viz Gouere]] [[1939]] : 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1939|Tro Bro-C'hall]] etre [[Brest]] hag an Oriant ; trec'h eo [[Raymond Louviot]]. * [[14 a viz Gouere]] [[1939]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1939|Tro Bro-C'hall]] etre an Oriant ha [[Naoned]] ; trec'h eo [[Amédée Fournier]]. * [[10 a viz Gouere]] [[1956]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1956|Tro Bro-C'hall]] etre [[Sant-Maloù]] hag an Oriant ; trec'h eo [[Fred de Bruyne]] ([[Belgia]]). * [[11 a viz Gouere]] [[1956]] : loc'hañ a ra 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1956|Tro Bro-C'hall]] eus an Oriant war-du [[Añje]] ([[Maine-et-Loire]]). * [[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1960]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1960|Tro Bro-C'hall]] etre [[Sant-Maloù]] hag an Oriant ; trec'h eo [[Roger Rivière]]. * [[2 a viz Gouere]] [[1960]] : loc'hañ a ra 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1960|Tro Bro-C'hall]] eus an Oriant war-du [[Añje]] ([[Maine-et-Loire]]). * [[3 a viz Gouere]] [[1968]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1968|Tro Bro-C'hall]] etre [[Dinarzh]] hag an Oriant ; trec'h eo [[Aurelio González Puente]] ([[Spagn]]). * [[4 a viz Gouere]] [[1968]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1968|Tro Bro-C'hall]] etre an Oriant ha [[Naoned]] ; trec'h eo [[Franco Bitossi]] ([[Italia]]). * [[9 a viz Gouere]] [[1977]] : 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1977|Tro Bro-C'hall]] etre [[Añje]] ([[Maine-et-Loire]]) hag an Oriant ; trec'h eo [[Giacinto Santambrogio]] ([[Italia]]). * [[10 a viz Gouere]] [[1977]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1977|Tro Bro-C'hall]] etre an Oriant ha [[Roazhon]] ; trec'h eo [[Klaus-Peter Thaler]] ([[Alamagn|Republik Kevreadel Alamagn]]). * [[12 a viz Gouere]] [[1982]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1982|Tro Bro-C'hall]] etre an Oriant ha [[Pluveleg]] (a-benn d'an eur dre skipailh) ; trec'h eo [[Ti-Raleigh]] ([[Izelvroioù]]). * [[30 a viz Mezheven]] [[1985]] : 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1985|Tro Bro-C'hall]] etre an Oriant ha [[Gwitreg]] ; trec'h eo [[Rudy Matthijs]] ([[Belgia]]). * [[14 a viz Gouere]] [[1998]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1998|Tro Bro-C'hall]] etre [[Rosko]] hag an Oriant ; trec'h eo [[Jens Heppner]] ([[Alamagn]]). * [[15 a viz Gouere]] [[2002]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2002|Tro Bro-C'hall]] etre [[Lannarstêr]] hag an Oriant (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Santiago Botero]] ([[Kolombia]]). * [[9 a viz Gouere]] [[2006]] : 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2006|Tro Bro-C'hall]] etre [[Sant-Meven]] hag an Oriant ; trec'h eo [[Sylvain Calzati]]. * [[5 a viz Gouere]] [[2011]] : 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2011|Tro Bro-C'hall]] etre an Oriant ha [[Mur (kumun)|Mur]] ; trec'h eo [[Cadel Evans]] ([[Aostralia]]). ==Liammoù etrebroadel== ===Gevelliñ<ref>[https://web.archive.org/web/20160305161318/http://www.lorient.fr/decouvrir-lorient/territoires/jumelages/?L=0]</ref>=== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of England.svg|border|25px]] [[Bro-Saoz]] | [[Distrig Wirral|Wirral]] | 1958 |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] | [[Ludwigshafen]] | 1963 |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Gaillimh]] | 1975 |- | [[Restr:Flag of Latvia.svg|border|25px]] [[Latvia]] | [[Ventspils]] | 1975 |- | [[Restr:Flag of Galicia.svg|border|25px]] [[Galiza]] | [[Vigo (Spagn)|Vigo]] | 1981 |} ===Karta vignoniezh=== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Tchekia]] | [[České Budějovice]] | 1997 |} ===Kevelouri<ref>{{fr}}[http://www.lorient.fr/decouvrir-lorient/territoires/relations-internationales/?L=0]</ref>=== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Strollegezh ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Senegal.svg|border|25px]] [[Senegal]] | [[Cayar]] | |- | [[Restr:Flag of India.svg|border|25px]] [[India]] | [[Kochi]] | |- | [[Restr:Flag of Vietnam.svg|border|25px]] [[Vietnam]] | [[Proviñs Kien Giang]] | |} {{Commons|Category:Lorient|an Oriant}} == Dave ha notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:An Oriant}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:An Oriant|An Oriant]] [[Rummad:Kumunioù Bro Wened]] [[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth er Mor-Bihan]] [[Rummad:Diazezlec'hioù listri-spluj alaman e Breizh e-pad an Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Yuzevien eus ar Mor-Bihan bet drouklazhet e-doug an Eil-brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Berne e 1944]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Porzh-Loeiz e 1944]] [[Rummad:Sankenn an Oriant]] [[Rummad:Kroaz-brezel 1939-1945]] [[Rummad:Porzhioù Breizh]] gnc3h3d4mlzad9xuvqulb8snazq2vrt 0 26038 2190142 2189781 2026-05-05T12:37:48Z Ziv 76088 ([[c:GR|GR]]) [[File:Michelangelo Caravaggio 021.jpg]] → [[File:The Beheading of Saint John-Caravaggio (1608).jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]]) 2190142 wikitext text/x-wiki {{implijoù all}} {{databox}} [[Restr:CARAVAGGIO, A boy peeling fruit (1593).jpg|thumb|''Ragazzo che monda un frutto'', 1592]] '''Michelangelo Merisi da Caravaggio''' ([[Milano]], [[29 a viz Gwengolo]] [[1571]] – [[Porto Ercole]]<ref>Ur ''[[frazione]]'' eus [[Monte Argentario]] eo Porto Ercole.</ref>, [[18 a viz Gouere]] [[1610]]), anavezet gwelloc'h evel '''Caravaggio''', a oa ul [[livouriezh|livour]] [[italia]]n. Unan eus livourien ar skol [[naturelouriezh (arz)|naturelouriezh]] italian eo, enebet ouzh ar skol [[ardaouegezh (arz)|ardaouegezh]] a rene war ar {{XVIvet kantved}}. Adnevezet en deus an [[arz]] en e amzer ha kontet eo da vezañ unan eus ar c'hentañ arzourien al luskad [[barok]]. Brudet eo al livour koulz abalamour d'e arz ha d'e vuhez. Adalek [[1600]] e oa brudet e [[Roma]] evel un arzour dornet-kaer. Diwar neuze ne vankas ket al labour dezhañ, nemet ar berzh a rae a save d'e benn. Bet eo un den feuls, brusk, hoalus ha dañjerus, enebour d'an urzh, a veze armet, a ouie en em gannañ, hag a lazhas ouzhpenn un den. Kraouiet e voe meur a wech peogwir e nac'he pourmen dizarm e straedoù Roma, goude ma oa difennet. Ur pennad diwar e benn e [[1604]] a ziskleir e zoare-bevañ tri bloaz a-raok, a gont «&nbsp;en devoa labouret e-pad pemzektez hag e oa aet da gantren, miz pe zaou, e gleze gantañ ouzh e gostez, ur mevel ouzh e heul, eus an eil sal-dañs d'eben, prest da glask kann pe tabut, ken ne veze ket aes kaout afer outañ.&nbsp;»<ref>Hervez Floris Claes van Dijk, a veve e Roma e 1601 d'ar c'houlz ma laboure Caravaggio eno, meneget e : John Gash, ''Caravaggio'', p.13. Kavet e vo ar meneg kentañ a se e ''Het Schilder-Boek'', gant Carl (pe Karel) van Mander, eus 1604, troet en e hed el levr ''Caravaggio'' gant Howard Hibbard. Kentañ meneg eus anv Caravaggio en un dihell eus e amzer e Roma eo hini Prospero Orsi evel keneiler en ur brosesion e miz Here 1594 en enor da Sant Lukaz (gwelout H. Waga, ''Vita nota e ignota dei virtuosi al Pantheon'', Roma, 1992, Appendix I, pp. 219 ha 220 sqq.). Kentañ danevell eus e vuhez e Roma zo en un dihell eus an 11 a viz Gouhere 1597 pa voe test Caravaggio ha Prospero Orsi eus un torfed e-kichen San Luigi de' Francesi. (Gwelout ''The earliest account of Caravaggio in Rome'' gant Sandro Corradini ha Maurizio Marini, e-barzh ''The Burlington Magazine'', pp. 25-28).</ref> E [[1606]] e rankas tec'hel eus Roma, pa oa klask warnañ abalamour m'en devoa lazhet un den en doa bet kann outañ. E [[1608]] edo e [[Malta]], ma'z eas en [[Urzh Malta]], desket ma oa madik war ar relijion, met ne chomas nemet tri miz enni, taolet e voe er-maez anezhi dre m'en devoa lazhet ur c'hamarad eus an Urzh. Neuze ez eas da [[Napoli]] e [[1609]], ma voe klasket e lazhañ, trawalc'h a enebourien en devoa evit se, hag ac'haleno da [[Sikilia]], ma ne reas nemet gounit enebourien nevez ken na varvas e 1610. Ilizoù nevez ha palezioù ec'hon a veze savet e Roma war-dro dibenn ar {{XVIvet kantved}} ha deroù ar {{XVIIvet kantved}}, hag ezhomm a oa livadurioù. Edo an [[Iliz katolik roman|Iliz]] gant an [[Enepdisivouderezh]], ha klask a oa war-lerc'h ur gwir arz relijiel ac'h aje a-enep ar [[Protestantiezh|brotestantiezh]], hag evit se ne seblante ket dereat ken an doareoù-micher kozh (re an ardaouegezh), a bade abaoe kant vloaz, hag a gaved artifisiel. Caravaggio a zegase nevezenti gant e naturalouriezh, un doare-ober savet diwar pizhsellout hag implij ''[[chiaroscuro]]'', eleze sklêrijenn ha teñvalijenn. Brud ha levezon en doe Caravaggio en e vuhez, hogen ankounac'haet e voe er c'hantvedoù war-lerch e dremenvan. Ret e voe gortoz an {{XXvet kantved}} evit dizoleiñ pegen kreñv en doa levezonet arz ar C'hornôg. Koulskoude eo bras e levezon war an doare-livañ nevez a zeuas war-lerc'h an ardaouegezh, ar ''barocco''. Andre Berne-Joffroy, sekretour [[Paul Valéry]], a lavare diwar e benn : «&nbsp;Pezh a grog gant labour Caravaggio n'eo nemet al livouriezh vodern.&nbsp;»<ref>Meneget gant Gilles Lambert, en e levr "Caravaggio", p. 8.</ref> == Buhez == === An oad tener (1571-1592) === Ganet e oa Caravaggio e Milano<ref>Testeniekaet gant kavadenn ar baperenn-vadeziant eus parrez Santo Stefano e Brolo, e Milano, hervez ar gazetenn ''[[L'Unità]]'' e miz C'hwevrer 2007.</ref>. E dad, Fermo Merisi, a oa merour-ti ha kinkler-ti da Francesco Sforza, markiz [[Caravaggio (Italia)|Caravaggio]]. E vamm, Lucia Aratori, a oa he zud perc'henned er memes kornad. E [[1576]] ez eas an tiegezh da chom da Garavaggio, ur gêr vihan e [[proviñs Bergamo]], evit tec'hel rak ar [[bosenn|vosenn]] a rae he reuz e Milano. Eno e varvas e dad, Fermo, bloaz goude, e [[1577]]. Krediñ a reer eo e Caravaggio e kreskas ar bugel, met daremprediñ ar re[[Sforza]] a rae e dud atav hag an tiegezh [[Colonna]] ivez. Tost e oa an div familh vras-se an eil ouzh eben, dimezioù a oa bet etre o bugale, ha skoazell a gavas Caravaggio diganto. Ar re Golonna a oa tud c'halloudus e Roma, hag e-kreiz ur rouedad tud a roas skoazell d'an arzour pa voe en diaezamant. D'e 13 vloaz, e [[1584]], ec'h eas da Vilano da zeskiñ ar vicher livour gant [[Simone Peterzano]], a lavare bout diskibl da [[Tizian|Dizian]]. Hep mar ebet e reas anaoudegezh gant teñzorioù arzel Milano, gant ''[[Ar Goan Ziwezhañ (arz)|Ar Goan Ziwezhañ]]'' livet gant [[Leonardo da Vinci]] a-dra-sur, ha gant arz [[Lombardia]] dre vras, dezhañ un doare a roe talvoudegezh d'ar "sell didro hag an evezh ouzh ar munudoù naturel"<ref>Rosa Giorgi, ''Caravaggio: Master of light and dark - his life in paintings'', p. 12.</ref>, un arz a oa tostoc'h da naturelouriezh [[Alamagn]] eget d'an ardaouegezh a oa diouzh ar c'hiz e Roma. Krediñ a reer e chomas ur pennad e Milano war-lerc'h echuet gantañ e bennad-diskibl, met marteze ez eas da [[Venezia]] hag e welas eno labour [[Giorgione]], a voe lavaret goude ne rae nemet e varmouzañ, ha hini Tizian. E [[1589]] e tistroas da Garavaggio betek marv e vamm, ken na voe rannet peadra an tiegezh e [[1592]]. Neuze ez eas da Roma. === Roma (1592-1600) === ;Gant Cesari War-dro kreiz 1592 e tegouezhas e Roma, “en e noazh hag en ezhomm bras... hep annez na boued... diarc'hant.”<ref>Meneget hepmui e levr Robb, p. 35, diazezet war skridoù Mancini, Baglione ha Bellori, a lavar o-zri e vevas e vloavezhioù kentañ e Roma er baourentez (menegoù izeloc'h).</ref> Bod en doa kavet gant ur mignon d'e diegezh, an [[eskob]] Pucci. Evitañ e live hag e kopie taolennoù relijiel. Livañ a rae ivez e ti [[Cavalier d'Arpino]], ul livour anavezet ivez evel ''il Giuseppino'', ma reas eno oberennoù kentañ e yaouankiz : ''Fanciullo con canestro di frutta'' ("Ar paotrig e banerad frouezh", [[1593]]-[[1594]]) ha ''Bacchino malato'' ("Bacchus yaouank klañv", ''idem''). Kaoz zo bet c'hoazh gant lod istorourien eus ur veaj da Venezia evit displegañ levezonoù veneziat war e arz, dreist-holl en daolenn ''Riposo durante la fuga in Egitto'' ("Diskuizh e-kerzh an dec'hadeg da Egipt", [[1595]]-[[1596]]), met netra sur n'eus bet prouet. N'ouzer ket gwall vat petra a reas e-pad e vloavezhioù kentañ e Roma. Brud en doa da vezañ un den feuls, brusk, troet da glask kann, ret dezhañ tec'hel a-zirak al lezenn alies. Un nebeud mizioù diwezhatoc'h e labouras evit al livour [[Giuseppe Cesari]], a oa e barr e vrud da neuze, ha livour muiañ-karet ar [[pab]] [[Klemañs VIII]], “o livañ bleunioù ha frouezh”<ref>Giovanni Pietro Bellori, ''Le Vite de' pittori, scultori, et architetti moderni'', 1672 : "Michele a voe ret dezhañ mont da servij ar Marc'heg Giuseppe d'Arpino, a roe dezhañ da labour livañ bleunioù ha frouezh en un doare ken tost d'ar wirionez ma voe tizhet ganto ar gened a geromp kement hiriv."</ref> en e labouradeg. Eus ar mare-se ec'h anavezomp ''Ragazzo che monda un frutto'' ("Paotr o peliat ur frouezhenn", [[1592]], e gentañ livadur anavezet), ''Fanciullo con canestro di frutta'' ha ''Bacchino malato'', a lavarer e oa un [[emboltred]] graet war-lerc'h ur c'hleñved fall a echuas gant e zilez roet da Cesari. An teir zaolenn-se a ziskouez ar perzhioù a reas brud Caravaggio : studiet eo bet frouezh ar banerad gant ur c'helenner liorzhouriezh ha gallet en deus anavezout un torr war un delienn, a oa "un delienn vras gant un devadenn anat diwar foue damheñvel ouzh an antrakoz (''Glomerella cingulata'')", emezañ.<ref>{{en}} [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/caravaggio/caravaggio_l.html ''Caravaggio's Fruit: A Mirror on Baroque Horticulture'']</ref> <gallery> Boy with a Basket of Fruit-Caravaggio (1593).jpg|''Fanciullo con canestro di frutta'' Caravaggio - Autoritratto in veste di Bacco (Bacchino malato), 1595 circa, 534.jpg|''Bacchino malato'' Rest on the Flight into Egypt-Caravaggio (c.1597).jpg|''Riposo durante la fuga in Egitto'' </gallery> ;Klask fred Caravaggio a guitaas Cesari e miz Genver [[1594]], mennet ma oa da ober e dreuz e-unan. Bihan e oa aet e yalc'h, met da neuze eo e reas anaoudegezh gant mignoned nevez evel al livour [[Prospero Orsi]] ([[1560]]-[[1630]]), an tisavour [[Onorio Longhi]] ([[1568]]-[[1619]]), hag al livour yaouank (17 vloaz dezhañ) [[Mario Minniti]] ([[1577]]-[[1640]]). Gant Orsi e kavas dastumerien taolennoù ; gant Longhi e pleustras straedoù kêr da noz, hag an emgannoù ; Minniti a voe patrom meur a livadur, ha diwezhatoc'h e sikouras Caravaggio da glask fred e Sikilia<ref>Catherine Puglisi, "Caravaggio", p. 79. Longhi a oa gant Caravaggio da noz an emgann marvus gant Ranuccio Tomassoni ; Robb, p. 341, a soñj edo Minniti ivez.</ref>. [[Restr:Caravaggio (Michelangelo Merisi) - Good Luck - Google Art Project.jpg|thumb|''Buona ventura'', 1596-1597]] En daolenn ''Buona ventura'' ("Chañs vat", [[1596]]-[[1597]]), an hini gentañ a livas ouzhpenn un den enni, e weler Mario louzet gant ur jipsianez a zo o lerezh e walenn. Nevez-flamm e oa an tem-se e Roma, ha berzh a reas er c'hantvedoù war-lerc'h. Da c'hortoz ne voe ket gwerzhet ker. En daolenn ''I bari'' ("An drucherien", [[1594]]) ez eus ur paotr tapet gant c'hoarierien c'hartoù, marteze kentañ pennoberenn Caravaggio. Evel ''Buona ventura'' e reas berzh bras, ha 50 eiladenn anezhi a chom. A zo abouesoc'h : sachañ a reas evezh ar [[kardinal|c'hardinal]] [[Francesco Maria Del Monte]], unan eus gwellañ anaoudeien el livouriezh e Roma. Evit Del Monte hag e vignoned arzgarourien binvidik e reas Caravaggio un toullad livadurioù evel ar ''Concerto'' ([[1595]]), ''Suonatore di liuto'' ("Soner lud", 1595-1596), ''[[Bacchus (Caravaggio)|Bacco]]'' (1595-1597), ''Ragazzo morso da un ramarro'' ("Paotr dantet gant ur glazard", 1595-1596), ur skouer vat eus e zoare gwirheñvel, gant Minniti ha paotred yaouank all<ref>Deskrivet e voe paotred Caravaggio gant an arzvarnour Robert Hughes evel ''overripe bits of rough trade, with yearning mouths and hair like black ice cream'' ("tammoù re azv a zarempredoù feuls o c'henoù c'hoantek hag o blev par da zienn-skorn du")</ref> Kalz a dabut zo bet diwar-benn an alan a heñvelgarouriezh a glever el livadurioù-se<ref>Donald Posner an hini kentañ, e-barzh ''Caravaggio's Early Homo-erotic Works"''(Art Quarterly niv. 24, 1971, pp.301-26) o skrivañ diwar-benn doug Caravaggio d'ar grennarded ha levezon e vuhez reizhel war e arz. Ar vuhezskridourien heñvelgarourien a gav anat an aergelc'h a heñvelgarouriezh, met n'eo ket an holl a ya a-du gante. Mar klasker mont pelloc'h ganti war an hent-se e c'haller lenn Brian Tovar : [https://web.archive.org/web/20071219033744/http://emedia.art.sunysb.edu/britov/ess2.html ''Sins Against Nature: Homoeroticism and the epistemology of Caravaggio''] Evit lenn ur savboent kontrol, gwelout pennad Maurizio Calvesi, ''Caravaggio'' (ArtDossier 1986, en [[italianeg]]). Hervez Calvesi e kaver en oberennoù kentañ ar pezh a blije d'an Del Monte kentoc'h evit da Garavaggio, en un amzer ma ne rene ket c'hoazh ar meizad a soñjoù personel.</ref>. <gallery> The Cardsharps by Caravaggio.jpg|''I bari'' The musicians by Caravaggio.jpg|''Concerto'' Michelangelo Caravaggio 020.jpg|''Suonatore di liuto'' Baco, por Caravaggio.jpg|''Bacco'' Boy Bitten by a Lizard-Caravaggio (Longhi).jpg|''Ragazzo morso da un ramarro'' </gallery> [[Restr:Penitent Magdalene-Caravaggio (1594-6).jpg|thumb|upright 0.8|''Maddalena penitente'']] Gwirheñvelouriezh avat a gaver en-dro en taolennoù dezho un danvez relijiel, ha speredelezh ivez. Da gentañ e ''[[Maddalena penitente (Caravaggio)|Maddalena penitente]]'' ("Mari Maden e pinijenn", 1594-1595), ma weler [[Mari Madalen]] pa dro kein ouzh he buhez pec'herez, en he c'hoazez, o ouelañ dourek, he bravigoù a-skign en-dro dezhi. "Ne ziskoueze ket bezañ ul livadur relijiel tamm ebet... Ur plac'h en he c'hoazez war ur skabell goad izel o sec'hañ he blev... Pelec'h e oa ar morc'hed... ar glac'har... promesa ar silvidigezh ? ”<ref>Robb, p. 79. Robb a skriv da-heul Bellori, a gan meuleudi da livioù "gwir" Caravaggio hogen feukus e kav e naturalouriezh : "Plijet e oa (Caravaggio) gant dizoloidigezh an natur, n'en doa ket ezhomm da implij e empenn pelloc'h."</ref> E doare sioul Lombardia e oa, ha ne oa ket flamminus evel doare Roma d'an ampoent. Oberennoù all a voe en doare-se : ''San Francesco d'Assisi in estasi'' ("[[Sant Frañsez a Asiz]] en e c'hoursav", 1594-95), ''[[Marta e Maria Maddalena]]'' (1598), ''[[Aberzhidigezh Izaag (Caravaggio)|Sacrificio di Isacco]]'' ("Aberzhidigezh [[Izaag]]", 1598), ''[[Santez Katell (Caravaggio)|Santa Caterina d'Alessandria]]'' (1598-99), ''Giuditta e Oloferne'' ("[[Judit ha Holofern (arz)|Judit ha Holofern]]", 1599). Gant an oberennoù-se, goude ma ne voent gwelet nemet gant nebeut a dud, e kreskas brud Caravaggio e metoù an anaoudeien hag e genarzourien. Met evit kaout brud da vat e oa ret kaout labour evit ar foran, ha kement-se ne zeue nemet digant an Iliz. <gallery> Saint Francis of Assisi in Ecstasy-Caravaggio (c.1595).jpg|''San Francesco d'Assisi in estasi'' Martha and Mary Magdalene-Caravaggio (c.1599).jpg|''Marta e Maria Maddalena'' Sacrifice of Isaac-Caravaggio (c. 1603).jpg|''Sacrificio di Isacco'' Michelangelo Caravaggio 060.jpg|''Santa Caterina d'Alessandria''' Caravaggio - Giuditta e Oloferne (ca. 1599).jpg|''Giuditta e Oloferne'' </gallery> ;Brudetañ livour kêr Roma (1600-1606) [[Restr:Caravaggio — The Calling of Saint Matthew.jpg|thumb|''Vocazione di San Matteo'']] [[Restr:The Martyrdom of Saint Matthew-Caravaggio (c. 1599-1600).jpg|thumb|''Martirio di San Matteo'']] E [[1599]], moarvat dre levezon Del Monte, e voe gopraet Caravaggio da ginklañ chapel Contarelli en iliz San Luigi dei Francesi ("Sant Loeiz ar C'hallaoued"). Kaoz a voe diwar-benn an div oberenn e voe gopraet evito, ''Vocazione di San Matteo'' ("Galvedigezh sant Vazhev", 1599-1600) ha ''Martirio di San Matteo'' ("Merzherinti sant Vazhev", 1600-01). Teñvalijenn Caravaggio ''(chiaroscuro)'' a zegase skrij en e daolennoù, hag e daol-sell lemm e lakae nerzh ha from a-leizh. Diwar-benn labour Caravaggio, e-touez an arzourien all, e oa daou du splann. Darn a ziskulie fazioù, deuet diwar e c'hoant da livañ hervez an natur, hep ober tresadennoù ; met an darn vuiañ a gane meuleudi dezhañ evel da salver an arz : livourien Roma neuze a oa troet gant an nevezinti, ar re yaouankañ a zeue war e dro, a gane meuleudi dezhañ dre ma oa an hini nemetañ a live hervez an natur, hag a lakae e oberoù da vurzhudoù. Kenderc'hel a reas Caravaggio da zastum goproù uhel evit labourioù relijiel ma weled emgannoù, dibennañ tud, jahinañ, lazhañ. Gant pep taolenn nevez e kreske e vrud peurvuiañ, met un toulladig a voe nac'het gant lod tud goude ma oant bet graet war o goulenn, hag a-wechoù e rankent bezañ adlivet, pe neuze e veze ret klask prenerien arall dezho. An dalc'h bras a oa hennezh : ha pa veze meulet nerzh dramatek e daolennoù gant lod e kave da lod all e oant awenet izel, gant danvez gros ar vuhez<ref>A-zivout savboent Iliz an Enepdisivouderezh diwar-benn an dereadegezh en arzoù, gwelit Giorgi, p. 80. Evit monet pelloc'h, gwelit Gash, p.8 sqq. ; hag a-zivout perzh an dereadegezhh en nac'hañ ''Sant Vazhe gant an ael'' ha ''Marv ar Werc'hez'', gwelit Puglisi, pp. 179-188.</ref> En e livadur kentañ eus ''San Matteo e l'angelo''("Sant Vazhev hag an ael", 1602) e weler ar sant evel ur c'houer moal e benn ha lous e zivhar, gant un ael-krennard gwisket skañv un tamm dibalamour ; nac'het e voe an daolenn, ha ret hec'h adober (''San Matteo e l'angelo', 1602). Heñveldra a c'hoarvezas gant ''Conversione di san Paolo'' ("Distro sant Paol ouzh Doue", 1600-1601), tra ma voe degemeret un eil doare heñvelanvet eus ar memes danvez (1600-1601), ma weler marc'h ar sant kalz gwelloc'h eget ar sant e-unan, ar pezh a zegasas an diviz-se etre an arzour hag ur c'hargad en iliz ''Santa Maria del Popolo'' e Roma : "Petra zo kaoz hoc'h eus lakaet ur marc'h er c'hreiz, ha sant Paol war an douar ?" — "Abalamour !" — "Daoust ha Doue eo ar marc'h ?" — "N'eo ket, met e gouloù Doue emañ !"<ref>Meneget hep mammenn e Lambert, p. 66.</ref>. Un oberenn direlijiel all, ''[[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|Amor vincit omnia]]'', a voe graet e 1602 evit Vincenzo Giustiniani, un den eus kelc'hiad Del Monte. Hervez ur c'hounskrid eus ar {{XVIIvet kantved}} e oa graet hervez patrom ur paotr anvet Cecco, da lavarout eo [[Francesco]], marteze Francesco Boneri, un arzour anavezet er bloavezhioù 1610-1625, lesanvet [[Cecco Boneri|Cecco del Caravaggio]]<ref>Dibrouenn eo al liamme etre Boneri ha servijer ha patrom Caravaggio e deroù ar [[bloavezhioù 1600]], goude ma vez degemeret gant ar braz eus an dud ez eo Cecco del Caravaggio evit Francesco Boneri. Gwelit Robb, pp. 193-196.</ref> o tougen ur wareg ha saezhoù. Gwelout a reer an dalc'h en ul lec'h all, e gwirionez daouduek an oberenn : war un dro eo [[Kupidon]] ha Cecco, evel Gwerc'hezed Caravaggio a oa war un dro Mamm Jezuz ha kourtezanezed Roma a oa bet patromoù eviti. <gallery perrow="4"> Caravaggio — The Calling of Saint Matthew.jpg|''Vocazione di San Matteo'' The Martyrdom of Saint Matthew-Caravaggio (c. 1599-1600).jpg|''Martirio di San Matteo'' Caravaggio (Michelangelo Merisi) (1571 - 1610) - The Evangelist Matthew - 365 - Gemäldegalerie.jpg|''San Matteo e l'angelo'' Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|Eil doare The Conversion of Saint Paul-Caravaggio (c. 1600-1).jpg|''Conversione di san Paolo'' Caravaggio-The Conversion on the Way to Damascus.jpg|Eil doare Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|''Amor vincit omnia'' </gallery> ;Harlu ha marv (1606-1610) E miz Mae [[1606]], Caravaggio a lazhas ur forbann anvet Ranuccio Tomassoni ; peogwir e oa klask warnañ dindan boan a varv e tec'has al livour da zomani Colonna er c'hreisteiz da Roma, hag ac'haleno da Napoli e-lec'h m'edo Costanza Colonna Sforza, intañvez Francesco Sforza, o chom en ur palez ma voe degemeret evel mab an hini en doa bet karg e ti he fried. Ur breur he doa Costanza, Ascanio e anv, ha hennezh a oa kardinal-gwarezour rouantelezh Napoli, hag ur breur all dezhi, Marzio, a oa kuzulier [[besroue]] [[Spagn]] ; ur c'hoar dezhi a oa dimezet d'un den eus an tiegezh Carafa, a renk uhel e Napoli, un anaoudegezh a c'hallfe displegañ perak e voe roet kement a fret da Garavaggio er gêr-se. Goude un nebeud mizioù e Napoli avat ec'h eas Caravaggio da Enez Malta m'edo sez {{Urzh Sant Yann Jeruzalem|Marc'heien Malta]]. Mab Costanza, Fabrizio Sforza Colonna, a oa marc'heg Malta ha jeneral galeoù an Urzh, a seblant endevout aozet e zonedigezh en enez e [[1607]]. Ker bamet e voe Alof de Wignacourt, anezhañ 54{{vet}} Mestr Meur an Urzh, gant labour Caravaggio evel livour ofisiel an Urzh m'e varc'hegas. Daoust da gement-se e voe harzet an arzour e miz Eost 1608 abalamour m'en devoa gloazet ur marc'heg. Skarzhet eus an Urzh e voe ha bac'het e [[Valletta]], met diflipañ a eure ha tec'hel da Sikilia. Eno e labouras al livour (''Seppellimento di santa Lucia'' ("Beziadur santez Lusia", 1608), ''Resurrezione di Lazzaro'' ("Dasoc'h Lazar, 1609), ''Adorazione dei pastori'' ("Azeuladeg ar vesaerion", 1609), endra deue iskisoc'h-iskisañ e emzalc'h : kousket gwisket-holl hag armet-holl, distruj e labour kerkent goude an disterañ burutelladenn hag ober goap ouzh livourien Sikilia. Goude nav miz en enez e tistroas da Napoli. E palez Costanza e Napoli e voe o chom pa zistroas di en hañv [[1609]]. Kaoz eus an darempredoù-se a gaver en holl vuhezskridoù<ref>Da skouer hini Catherine Puglisi, ''Caravaggio', p. 258, ha hini Helen Langdon, ''Caravaggio: A Life'', pennadoù 12 ha 15, ha Peter Robb, ''M: The Man Who Became Caravaggio'', pp. 398 sqq. ha 459 sqq., a ro resisadurioù.</ref>. Eno e voe arsailhet e miz Here, marteze gant tud a oa gopraet gant ar marc'heg en devoa gloazet e Malta ; distreset e voe e zremm. D'ar mare-se e livas ''Davide con la testa di Golia'' ("David gant penn Goliath", 1609-1610), penn ar [[ramz]] o vezañ un emboltred. Goude bloaz e Napoli e tistroas Caravaggio da Roma en hañv 1610, ha d'an 28 a viz Gouere e voe embannet gant un ''avviso'', ur gazetenn brevez, e oa marvet al livour. <gallery> Burial of Saint Lucy-Caravaggio (1608).jpg|''Seppellimento di santa Lucia'' Michelangelo Caravaggio 006.jpg|''Resurrezione di Lazzaro'' Michelangelo Caravaggio 004.jpg|''Adorazione dei pastori'' Michelangelo Caravaggio 018.jpg|''Davide con la testa di Golia'' </gallery> Klañv e oa Caravaggio da neuze, hogen meur a rendaet zo bet a-zivout pennabeg e dremenvan : un dial, [[kleñved Naplez]], [[Kleñved ar paludoù|malaria]], [[kleñved Malta]] hag all. Beziet e voe e bered San Sebastiano e Porto Ercole ; pa voe serret er bered e [[1956]] e voe treuzkaset e relegoù er bered Sant'Erasmo, e Porto Ercole bepred. Eno e voent dielfennet e [[2001]] gant skiantourien a un abeg all da dremenvan al livour : pistriet e vije bet gant ar [[plom]] a oa e livioù e vare ; anavezet mat eo ar c'hleñved-se evit degas feulster en dud<ref>{{en}} [https://www.theguardian.com/artanddesign/2010/jun/16/caravaggio-italy-remains-ravenna-art ''The Guardian'', 16/06/2010]</ref>. Enklaskoù all a lakaas da soñjal e vije bet marvet Caravaggio diwar [[sepsis]]<ref>Anvet "septikemiezh" gwechall.</ref> en devije bet dre ''[[Staphylococcus aureus]]'' a-c'houde un emgann e Napoli<ref>{{en}} [https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(18)30571-1/fulltext ''The Lancet'', 17/08/2018]</ref>. E [[2002]], ar [[Vatikan]] a embannas dihelloù hag a skore un abeg all : peuzlazhet e vije bet Caravaggio dre ur ''vendetta'' paeet gant familh Raniccio Tomassoni, a oa bet muntret gant al livour abalamour d'ar batromez [[Fillide Melandroni]], ar vaouez yaouan a weler en dolenn ''Giuditta e Oloferne''<ref>{{en}} [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/1396127/Red-blooded-Caravaggio-killed-love-rival-in-bungled-castration-attempt.html ''The Telegraph'', 02/06/2022]</ref>. ==Levezon== Caravaggio "a lakaas an deñvalijenn en damsklêrijenn."<ref>Lambert, p. 11.</ref> ''Chiaroscuro'' a veze implijet a-werso, met Caravaggio an hini a ziazezas da vat an doare-se da livañ. Adal ma voe diskouezet livadurioù Sant Vazhev e chapel Contarelli en iliz San Luigi dei Francesi e Roma e krogas o levezon war an arzourien yaouank, ar voe lesanvet ''i Caravaggisti''. Brud Caravaggio ne chomas ket war-lerc'h e dremenvan e 1610. An doareoù nevez degaset gantañ a voe implijet en doare ''barocco'', nemet ha pa voe implijet ar ''chiaroscuro'' e voe dilezet ar gwirvoud [[Bredoniezh|bredoniel]] a oa e taolennoù ar mestr. Levezoniñ a reas doare-livañ e geneil [[Orazio Gentileschi]], ha hini e verc'h [[Artemisia Gentileschi]], hag a-bell hini ar C'hallaoued [[Georges de La Tour]] ha [[Simon Vouet]], koulz ha hini ar Spagnol [[José de Ribera]]. Koulskoude, meur a zek vloaz war-lerc'h, e veze lakaet e oberoù war-gont livourien "dereatoc"h", pe e veze graet fae warno. An doare barok, kenijinet gantañ, a oa aet war-raok, kemmet e oa ar gizioù, met ne oa ket bet savet stal ebet gant Caravaggio, evel en devoa graet [[Annibale Carraci]] ([[1560]]-[[1609]]), ha ne oa bet skol ebet o legadiñ e zoare-livañ da ziskibien feal. Er [[bloavezhioù 1920]] ez eo an arzvarnour Roberto Longhi a roas brud en-dro da anv Caravaggio, hag a roas e lec'h dezhañ en istor liverezh Europa : "Ribera, [[Johannes Vermeer|Vermeer]], La Tour ha [[Rembrandt van Rijn|Rembrandt]] ne vije ket bet anezho panevetañ. Hag arz [[Eugène Delacroix|Delacroix]], [[Gustave Courbet|Courbet]] ha [[Édouard Manet|Manet]] a vije bet disheñvel-rik."<ref>Roberto Longhi, meneget e Lambert, ''op. cit.'', p. 15</ref> A-du gantañ e oa an istorour war an arzoù [[Bernard Berenson]] ([[1965]]-[[1959]]) pa skrive : ''War-bouez [[Michelangelo]] n'eus bet livour italian ebet dezhañ ken bras levezon.''<ref>Bernard Berenson, in Lambert, ''op. cit.', p. 8</ref> E kalz a virdioù, e [[Stadoù-Unanet Amerika]] zoken ([[Detroit]] ha [[New York]]), e kaver livadurioù a-leizh graet e doare Caravaggio : un darvoud da noz, gouloù teñval, tud ordinal, livañ ar wirionez naturel. Livourien vodern evel an [[Norvegia|Norvegad]] [[Odd Nerdrum]] (bet ganet e [[1944]]) pe an [[Hungaria|Hungarad]] [[Tibor Csernus]] ([[1927]]-[[2007]]) n'o deus biskoazh kuzhet o deus klasket kevezañ gantañ, hag al livour stadunanat [[Dougl Ohlson]] ([[1936]]-[[2010]]) a oa anaoudek-meurbet ouzh Caravaggio. Al livour (ha falser) [[Izelvroioù|izelvroat]] [[Han van Meegeren]] ([[1889]]-[[1947]]) en deus implijet taolennoù Caravaggio en e labour war ar Vistri Gozh. Ar filmaozer [[Bro-Saoz|Saoz]] [[Derek Jarman]] ([[1942]]-[[1994]]) en deus sevenet e [[1986]] ar film ''Caravaggio'' diwar-benn buhez an arzour<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0090798/?ref_=fn_al_tt_1 ''Internet Movie Database'']</ref>. [[Restr:Uqueen3.jpg|thumb|''Vocazione dei santi Pietro e Andrea'', lakaet war anv Caravaggio ("1603-1606" ?)]] En deiz a hiziv ne chom nemet 77 taolenn a zo diwar zorn Caravaggio hep mar ebet. Unan, ''Vocazione dei santi Pietro e Andrea'' ("Galvidigezh ar sent Pêr hag Andrev", 1603-1606), zo bet lakaet war anv Caravaggio e [[1943]] gant Roberto Longhi, hogen tennet eo bet eus roll oberennù an arzour e [[2009]]<ref>{{fr}} Ebert-Schifferer, Sybille : ''Caravage''. Paris : Éditions Hazan, 2009 {{ISBN|978-2-7541-0399-2}}</ref>. Prenet e oa bet gant ar roue [[Charlez Iañ (Bro-Saoz)|Charles I Bro-Saoz]] e [[1637]], gwerzhet da c'houde hag adprenet gant [[Charlez II (Bro-Saoz)|Charles II]] ha lakaet a-gostez e palez Hampton Court er mervent da [[Londrez]], ma kave d'an dud e oa un eillivadur. Un toullad livadurioù gant Caravaggio zo bet kollet moarvat abaoe e varv. [[Richard Francis Burton]] an hini en deus skrivet diwar-benn "un daolenn eus ar Rozera Santel (e mirdi personel dug meur [[Toskana]]) ma weled ur c'helc'hiad tregont den ''turpiter ligati''<ref>"Kenliammet en un doare mezhus"</ref>" ha ne chom roud ebet anezhi. Un daolenn all eus un ael a zo bet distrujet e-kerzh bombezadeg [[Dresden]], ha ne chom nemet luc'hskeudennoù gwenn-ha-du anezhi. == Oberennoù == ===Gwiriekaet (77 taolenn)=== Lod taolennoù zo bet graet meur a wech (da skouer : 8 taolenn zo anvet ''San Giovanni Battista''). *1592 : ''Ragazzo che monda un frutto'' *1593-1594 : ''Fanciullo con canestro di frutta'' • ''[[Bacchino malato]]'' *1594 : ''[[I bari]]'' *1594-1595 : ''San Francesco in estasi'' • ''[[Maddalena penitente (Caravaggio)|Maddalena penitente]]'' • ''[[Al lennerez planedennoù|Buona ventura]]'' *1595 : ''[[Concerto]]'' *1595-1596 : ''Suonatore di liuto'' • ''Ragazzo morso da un ramarro'' • ''Riposo durante la fuga in Egitto'''' *1596-1597 : ''[[Al lennerez planedennoù|Buona ventura]]'' • ''[[Bacchus (Caravaggio)|Bacco]]'' • ''Buona ventura'' *1597 : ''[[Riposo durante la fuga in Egitto]]'' • ''[[Ritratto di Cortigiana (Caravaggio)|Ritratto di Fillide Melandroni]]'' *1597-1598 : ''Canestra di frutta'' • ''Davide e Golia'' • ''[[Sant Yann-Vadezour (Paotr yaouank gant ur Maout)|San Giovanni Battista]]'' *1597-1599 : ''[[Narciso (Caravaggio)|Narciso]]'' *1598 : ''[[Aberzhidigezh Izaag (Caravaggio)|Sacrificio di Isacco]]'' • ''[[Medusa (Caravaggio)|Testa di Medusa]]'' • ''La vocazione dei santi Pietro e Andrea'' • ''Cristo alla colonna'' • ''Conversione della Maddalena ([[Marta e Maria Maddalena]])'' • ''[[Yann ar Badezour, Toledo, Spagn|San Giovanni Battista]]'' *1598-1599 : ''[[Santez Katell (Caravaggio)|Santa Caterina d'Alessandria]]'' *1599 : ''Giuditta e Oloferne'' *1599-1600 : ''Vocazione di San Matteo'' *1600 : ''Conversione di san Paolo'' • ''[[Natività con i santi Lorenzo e Francesco d'Assisi]]'' *1600-1601 : ''Martirio di San Matteo'' • ''Conversione di San Paolo'' • ''Crocifissione di San Pietro'' • ''Incredulità di San Tommaso'' *1601-1602 : ''[[Koan en Emmaus|Cena in Emmaus]]'' *1602 : ''San Matteo e l'angelo'' • ''Cattura di Cristo'' • ''[[Sant Yann-Vadezour (Paotr yaouank gant ur Maout)|San Giovanni Battista]]'' *1602-1603 : ''Coronazione di spine'' • ''[[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|Amor vincit omnia]]'' *1602-1604 : ''Deposizione'' *1603 : ''[[Kurunidigezh gant spern|Incoronazione di spine]]'' • ''[[Aberzhidigezh Izaag (Caravaggio)|Sacrificio di Isacco]]'' *1604 : ''Morte della Vergine'' • ''[[Yann ar Badezour, Kansas City, Missouri|San Giovanni Battista]]'' • ''[[Yann ar Badezour, Galleria Nazionale d'Arte Antica, Roma|San Giovanni Battista]]'' *1604-1606 : ''Madonna dei pellegrini (Madonna di Loreto)'' *1605 : ''San Francesco in meditazione'' *1605-1606: ''Madonna dei palafrenieri (Madonna col Bambino e Sant'Anna)'' • ''Sacra Famiglia con San Giovanni Battista'' • ''San Gerolamo scrivente'' (Roma) • ''San Francesco in meditazione'' *1606 : ''[[Cena in Emmaus]]'' • ''[[Ecce Homo]]'' *1607 : ''Madonna del Rosario'' • ''[[Davide con la testa di Golia (Caravaggio Vienna)|Davide con la testa di Golia]]'' • ''Salomè con la testa del Battista'' • ''Sette opere di Misericordia'' • ''Crocefissione di Sant'Andrea'' • ''Flagellazione'' *1607-1608 : ''Flagellazione di Cristo'' • ''Giovanni Battista alla sorgente'' *1608 : ''Ritratto di Alof de Wignacourt'' • ''Decollazione di San Giovanni Battista'' • ''San Girolamo scrivente'' (Malta) • ''[[Kupidon en e gousk|Amorino dormiente]]'' • ''Seppellimento di Santa Lucia'' *1608-1609 : ''Ritratto di fra Antonio Martelli, Cavaliere di Malta'' *1609 : ''Resurrezione di Lazzaro'' • ''Adorazione dei pastori'' *1609-1610 : ''Annunciazione'' • ''Negazione di San Pietro'' • ''Martirio di Sant'Orsola'' • ''[[Davide con la testa di Golia (Caravaggio Roma)|Davide con la testa di Golia]]'' *1610 : ''[[Sant Yann-Vadezour (Caravaggio)|San Giovanni Battista]]'' [[Restr:Michelangelo Merisi da Caravaggio - Portrait of Pope Urban VIII. (Maffeo Barberini).jpg|thumb|upright 0.9|''Ritratto di Maffeo Barberini'']] ===Lakaet war e gont (10 taolenn)=== * ''Giove, Nettuno e Plutone'', Casino della Villa Ludovisi, Roma * ''Ritratto di papa Paolo V'' ([[Paol V]]), Palazzo Borghese, Roma * ''Ritratto di Maffeo Barberini (Il [[Urban VIII|papa Urbano VIII]])'', Firenze, dastumad prevez * ''Salomè con la testa del Battista'', National Gallery, Londrez * ''Salomè con la testa di san Giovanni nel bacile'', dastumad prevez * ''San Giovanni Battista'', Nelson Gallery, [[Kansas City]] * ''San Giovanni Battista'', Palazzo Corsini, Roma * ''San Giovannino alla sorgente con agnello'', dastumad prevez * ''San Girolamo'', [[Manati Montserrat]], [[Katalonia]] * ''Vocazione dei santi Pietro e Andrea'', palez Hampton Court, Londrez, tiegezh real Breizh-Veur ==Skeudennaoueg== Amañ e kavor taolennoù ha n'int ket bet diskouezet uheloc'h. Diglok eo ar skeudennaoueg, evel-just. ===Taolennoù relijiel=== ;An [[Testamant Kozh]] <gallery> David and Goliath by Caravaggio.jpg|''Davide e Golia'' (1597-1598) Sacrifice of Isaac-Caravaggio (Uffizi).jpg|''Sacrificio di Isacco'' (1598) </gallery> ;An [[Testamant Nevez]] <gallery> Michelangelo Caravaggio 038.jpg|''Crocifissione di san Pietro'' (1600) Caravaggio-Nativity(1600).jpg|''Natività con i santi Lorenzo e Francesco d'Assisi'' (1600) Caravaggio incredulity.jpg|''Incredulità di san Tommaso'' (1600-1601) Supper at Emmaus-Caravaggio (1601).jpg|''Cena di Emmaus'' (1601-1602) Caravaggio - Taking of Christ - Odessa.jpg|''Cattura di Cristo'' (1602) Michelangelo Merisi da Caravaggio, Saint John the Baptist (Youth with a Ram) (c. 1602, Yorck Project).jpg|''[[Sant Yann-Vadezour (Paotr yaouank gant ur Maout)|San Giovanni Battista]]'' (1602)) The Entombment of Christ-Caravaggio (c.1602-3).jpg|''Ar beziadur'' (1602-1603) Michelangelo Caravaggio 055 - color enhanced.jpg|''Sacra Famiglia con san Giovannino'' (1605-1606) Supper at Emmaus-Caravaggio (1606).jpg|''[[Koan en Emmaus|Cena di Emmaus]]'' (1606) Ecce Homo-Caravaggio (c. 1605).jpg|''[[Ecce Homo]]'' (1606) Salome with the Head of John the Baptist-Caravaggio (1610).jpg| ''Salomè con la testa del Battista (1607)) Caravaggio Baptist Collezione Bonello, Malta.jpg|''Giovanni Battista alla sorgente'' (1607-1608) The Beheading of Saint John-Caravaggio (1608).jpg|''Decollazione di san Giovanni Battista'' (1608) The Denial of Saint Peter-Caravaggio (1610).jpg|''Negazione di san Pietro'' (1609-1610) </gallery> ;Ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez]] <gallery> Death of the Virgin-Caravaggio (1606).jpg|''Morte della Vergine'' (1604) Madonna di Loreto-Caravaggio (c.1604-6).jpg|''Madonna dei pellegrini'' (1604-1606) Madonna and Child with St. Anne-Caravaggio (c. 1605-6).jpg|''Madonna dei palafrenieri'' (1605-1606) Michelangelo Merisi, called Caravaggio - Madonna of the Rosary - Google Art Project.jpg|''Madonna del Rosario'' (1607) </gallery> ;Sent <gallery> Caravaggio — The Calling of Saint Matthew.jpg|''Vocazione di san Matteo'' (1599-1600) The Martyrdom of Saint Matthew-Caravaggio (c. 1599-1600).jpg|''[[Merzherinti Mazhev|Martirio di san Matteo]]'' (1600-1601) Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|''San Matteo e l'angelo'' (1602) Saint Jerome Writing-Caravaggio (1605-6).jpg|''San Girolamo scrivente ''(Roma, 1605) Michelangelo Caravaggio 056.jpg|''San Girolamo scrivente'' (Malta, 1608) </gallery> ===Taolennoù direlijiel=== ;Mojennoù [[Henc'hes]] ha [[Henroma]] <gallery> Michelangelo Caravaggio 065.jpg|''Narciso'' (1597-1599) Medusa by Carvaggio.jpg| ''[[Medusa (Caravaggio)|Testa di Medusa]]'' (1598) </gallery> ;Poltredoù <gallery> Portrait of a Courtesan by Caravaggio.jpg|''[[Ritratto di Cortigiana (Caravaggio)|Ritratto di Cortigiana]]'' (1597) </gallery> ;Dodennoù all <gallery> Canestra di frutta (Caravaggio).jpg|''Canestra di frutta'' (1597-1598) Michelangelo Caravaggio 029.jpg|''Sette opere di Misericordia'' (1606-1607) </gallery> == Menegoù == === Mammskridoù === * {{it}} Mancini, Giulio (1619-28) : ''Considerazioni sulla pittura''. * {{it}} Baglione, Giovanni 1642) : ''[https://archive.org/details/bub_gb_zZr_4cyPppYC/page/n3/mode/2up Le vite de' pittori, scultori, architetti, ed intagliatori, dal pontificato di Gregorio 13. del 1572. sino a 'tempi di papa Urbano 8. nel 1642.]''. * {{it}} Bellori, Giovanni Pietro (1672) : ''[https://archive.org/details/levitedepittoris00bell/page/n5/mode/2up Le Vite de' pittori, scultori et architetti moderni]''. === Levrioù diwar e benn === ;{{en}} * Calvesi, Maurizio : ''Caravaggio''. Firenze : Giunti Editore, 1998 {{ISBN|978-88-09-76268-8}} * Friedlaender, Walter : ''Caravaggio Studies''. New York : Schocken Books Inc., 1970 {{ISBN|978-0-8052-0243-4}} * Gash, John : ''Caravaggio''. London : Chaucer Press, 2004 {{ISBN|978-1-904449-22-5}} * Giorgi, Rosa : ''Caravaggio: Master of light and dark - his life in paintings''. London : Dorling Kindersley, 1999 {{ISBN|978-0-7894-4138-6}} * Hibbard, Howard : ''Caravaggio''. Cheltenham : Icon Publishing, 1983 {{ISBN|978-0-06-433322-1}} * Lambert, Gilles : ''Caravaggio''. Los Angeles : Taschen America, 2000 {{ISBN|978-3-8228-6305-3}} * Langdon, Helen : ''Caravaggio: A Life''. New York : Farrar, Straus and Giroux, 1999 {{ISBN|978-0-374-11894-5}} * Moir, Alfred : ''The Italian Followers of Caravaggio''. Cambridge : Harvard University Press, 1967 (Div levrenn)<ref>ISBN ebet, peogwir e voe embannet [[ISBN|a-raok 1970]].</ref> * Puglisi, Catherine : ''Caravaggio''. London : Phaidon Press, 1998 {{ISBN|978-0-7148-3966-0}} * Robb, Peter Robb : ''M: The Man Who Became Caravaggio''. London : Henry Holt & Co., 2000 {{ISBN|978-0-8050-6356-1}} * Spike, John Spike & Kahn Spike, Michèle : ''Caravaggio''. Nw York : Abbeville Press, 2001 {{ISBN|978-0-7892-0639-8}} ;{{fr}} * Esteban, Claude : ''L'ordre donné à la nuit''. Lagrasse : Éditions Verdier, 2005 {{ISBN|978-2-86432-447-8}} * Hilaire, Michel : ''Caravage, le sacré et la vie''. Paris : Éditions Herscher, 1995 {{ISBN|978-2-7335-0251-8}} * Longhi, Roberto (1927) : ''Le Caravage''. Paris : Éditions du Regard, 2004 {{ISBN|978-2-84105-169-4}} ;{{it}} * Macchi, Alberto : ''L'uomo Caravaggio - Atto unico''. Roma : AETAS, Roma 1995 {{ISBN|978-88-85172-19-7}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Michelangelo Merisi da Caravaggio}} * {{en}} [http://webexhibits.org/hockneyoptics/post/grundy7.html ''Caravaggio and the camera obscura''] * {{en}} [https://www.caravaggio.org/ ''Caravaggio and his paintings''] * {{fr}} [http://agora.qc.ca/mot.nsf/Dossiers/Caravage ''Caravage''] * {{fr}} http://www.bergerfoundation.ch/Caravage/F/index.html ''Caravage''] ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Caravaggio}} [[Rummad:Livourien italian ar XVIvet kantved]] [[Rummad:Livourien italian ar XVIIvet kantved]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1571]] [[Rummad:Marvioù 1610]] 93yc8nhnlvwbntsr9acze9xcrx3dvv3 0 32985 2190143 2187759 2026-05-05T12:37:49Z Ziv 76088 ([[c:GR|GR]]) [[File:Michelangelo Caravaggio 021.jpg]] → [[File:The Beheading of Saint John-Caravaggio (1608).jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]]) 2190143 wikitext text/x-wiki [[Restr:Peter Paul Rubens and Frans Snyders - Christ and John the Baptist as children and two angels.jpg|thumb|upright=1.4|''Jezuz ha Yann en-bugale'', gant [[Rubens]]]] [[Restr:Andrea del Sarto 001.jpg|thumb|upright=1.2|''Sant Yann-Vadezour en-yaouank'', gant [[Andrea del Sarto]]]] [[Restr:Leonardo da Vinci - Saint John the Baptist C2RMF retouched.jpg|thumb|upright=1.2|''Sant Yann ar Badezour'', gant [[Leonardo da Vinci]], [[1513]]-[[1516]]]] [[Restr:Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg|thumb|upright=1.2|''Sant Yann ar Badezour'', gant [[Tizian]]]] [[Restr:Piero della Francesca 045.jpg|right|thumb|upright=1.2|''Yann o vadeziñ Jezuz er Jourdan'', gant [[Piero della Francesca]]]] '''Yann ar Badezour''', pe '''Sant Yann-Vadezour ''' hervez ar [[relijion gristen]], a zo anv ur [[yuzev]] meneget en [[Aviel]] hag a brezegas e [[Palestina]] en amzer [[Jezuz Krist|Jezuz Nazaret]]. [[Profed|brofed]] eo er gristeniezh, en [[Islam]], er [[Mandeegezh|Vandeegezh]] hag er relijion [[Baháʼí]]. Ganet e oa war-dro ar bloaz [[-7|7]] kent JK. Mab e oa d'ar [[beleg]] [[Zec'haria (beleg)|Zec'haria]] ha d'e bried [[Elesbed]], hervez [[Aviel Lukaz]] 1:5. Diwar e anv ([[Yann]]) hag e labour ([[badeziant|badeziñ]]) e teu an [[anv-bihan]] [[Yann-Vadezour]].<br> [[Kenderv]] eo da Jezuz. E vamm Elesbed a zo [[keniterv]] d'ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez Vari]], mamm Jezuz. Hervez ''[[Antiquitates Judaicae]]'' an istorour yuzev [[Flavius Josephus]] avat e oa un tamm disheñvel buhez Yann-Vadezour. Er relijion gristen eo ar profed a gemenn donedigezh [[Jezuz]], a voe anavezet gantañ evel ar [[Mesiaz]] gortozet, hag a voe badezet gantañ war lez ar stêr [[Jordan]], ma reas ''"[[Oan]] [[Doue]]"'' anezhañ. Da Jezuz e roas e ziskibien. == Lidoù == E [[Judea]] e oa bet ganet Yann ar Badezour. D'ar [[24 Mezheven|24 a viz Even]] da vare ar [[goursav-hañv]] e vez lidet e c'hanedigezh gant ar gristenien, koulz er c'hornôg hag er reter. E-mesk an holl lidoù a vez graet da-geñver ar gouel-se e seblant lod dont eus ar gouelioù [[Kelted|kelt]] bras a oa d'ar mare-se eus ar bloaz. Bev-buhezek eo c'hoazh hengoun tanioù pe tantadoù [[Gouel Yann]] en un niver a gêrioù hag a lec'hioù.<br> A-raok [[kedez]] an hañv, war-dro ar c'houlz ma lider sant Yann, a-raok amzer Roma zoken, e veze lidoù ma lakaed an tan e bernioù keuneud.<br> D'ar [[24 a viz Mezheven]] e vez lidet Sant Yann-Vadezour, c'hwec'h miz a-raok [[Nedeleg]], dre ma kont an [[Aviel]] e oa dougerez c'hwec'h miz e vamm Elesbed pa deuas an ael da gemenn da [[Mari|Vari]], mamm Jezuz, e oa da vout mamm d'ar [[Mesiaz]]. Lidet e vez ''sant Yann dibennet'' d'an [[29 a viz Eost]] koulz er c'hornôg hag er reter : Gouel Yann]] [[dibenn-eost]] an hini eo. A-hend-all e vez lidet an deiz ma voe dizoloet e benn. ;• {{Kanada}} Da Ouel Yann-Vadezour emañ gouel broadel gallegerien Kanada abaoe [[1834]], pa voe krouet ar gevredigezh ''Société Saint-Jean-Baptiste''. Anvet e voe da [[Patrom (sant)|sant paeron]] Gallegerien Kanada gant ar pab [[Pi X]] e [[1908]]. E [[1977]] e teuas Gouel Yann da vout Gouel Broadel [[Kebek|Québec]],ha hini an holl Gebekiz, ne vern o orin. ;• [[Frañmasonerezh]] Deiz Gouel Yann zo ivez ur gouel evit ar frañmasoned er bed a-bezh. == Hervez an Avieloù == Evel ganedigezh Jezuz e voe kemennet hini Yann gant an [[arc'hael]] [[Gabriel]], a lavaras d'an tad e vije leun e vab gant ar [[Spered Santel]], hag en dije kement ha nerzh hag ar profed [[Elia]]. Dre ma n'hallent ket kaout bugale avat e tiskredas Zec'haria war gomzoù an arc'hael, ma voe kastizet ha ma teuas da vezañ [[bouzar]] ha [[mut]]. N'eo nemet pa voe ganet ar bugel, war-lerc'h skrivañ <q>&nbsp;Yann eo e anv&nbsp;</q> war un daolennig ma teuas ar gomz hag ar c'hleved dezhañ en-dro. Buhez ur [[penitiour]] e voe hini Yann <q>&nbsp;er gouelec'h</q>, o vevañ diwar kilheien-raden ha mel gouez hervez [[Aviel Mazhev]] III:4, hag o yunañ. Buhez un ''[[nazir]]'' eo buhez Yann hervez ma'z eo taolennet gant an arc'hael, a lenner en [[Aviel Lukaz]] (1:13-15). Er bloaz [[27]], pemzekvet bloavezh ren an [[Impalaeriezh roman|impalaer roman]] [[Tiberius]], pa oa bet lakaet [[Pontius Pilatus]] da c'houarnour Judea ha [[Herodez Antipas]] da [[Tetrarkiezh|detrark]] [[Galilea]], e teuas da chom war lez ar stêr Jordan, ma krogas da reiñ <q>&nbsp;badeziant a vorc'hed evit bezañ gwalc'het eus ar [[pec'hed]]où&nbsp;</q> dre vezañ lakaet en dour hervez ma'z eo diouganet gant ar profed [[Yeshaia]]. Un toullad mat a ziskibien a oa bodet en-dro dezhañ, ha kemenn a rae dezho donedigezh ar mesiaz : {{Quotation|''Me ho padez gant dour, evit ho kas war-du ar morc'hed, met setu an hini a zo kreñvoc'h egedon, ha n'on ket dellezek da zougen e sandalennoù. Hennezh ho padezo er Spered Santel hag en tan.|Aviel Mazhev III:11}} Hervez Mazhev III:13-17 e teuas Jezuz da-gaout Yann da vezañ badezet gantañ. Yann da lavarout dezhañ : <q>&nbsp;Me eo am eus ezhomm da vout badezet ganit-te.&nbsp;</q>, ha Jezuz ha respont : <q>&nbsp;Lez ober bremañ, rak dereat eo dimp seveniñ kement tra a zo reizh.&nbsp;</q> Yann a vadezas [[Jezuz]] eta, ha pa zeuas er-maez eus an dour e voe gwelet gant an holl ar Spered Santel <q>&nbsp;o tiskenn evel ur goulm hag o tont warnañ&nbsp;</q>, hag ur vouezh deuet eus an [[neñv]] a lavaras : <q>&nbsp;Hemañ eo ma Mab muiañ-karet, hag ennañ em eus lakaet ma holl garantez.&nbsp;</q> Ar Badezour a c'houlennas neuze digant e ziskibien mont da-heul Jezuz. ;• Ganedigezh Yann hervez Aviel Lukaz === En Aviel Lukaz hepken ez eus anv eus ganedigezh Yann : {{Quotation|''Met an ael a lavaras dezhañ : Na gemer ket aon, Zec'haria, rak selaouet eo bet da bedenn. Da wreg Elesbed a roio dit ur mab, hag e laki Yann e anv. Bez' e vo dit lec'h da gaout joa ha levenez, ha kalz tud a vo laouen eus e c'hanedigezh ; rak bras e vo-eñ dirak an Aotrou ; ne evo ket a win nag a evaj mezvus, rak azalek korf e vamm e vo karget eus ar Spered Santel. Lakaat a ray da ziqtreiñ ouzh Doue kalz eus bigale Israel. En e unan e kerzo dirak an Aotrou, gantañ spered ha galloud Elia, evit ditreiñ kalonoù an tadoù war-zu o bugale, hag an dud disent war-zu furnezh an dud just, evit prientiñ d'an Aotrou ur bobl prest d'e zegemer''.|Aviel Lukaz 1.13}} Lavarout a rae Yann bezañ <q>&nbsp;ar vouezh a c'harm en dezerzh&nbsp;</q> (Yann 1:23), ar pezh a gadarnae un diougan gant Yeshaia (Mazhev 3:1-4, Lukaz 3:4-6, Yeshaia 40:3-5). === Buhez ha marv Yann ar Badezour === [[Restr:The Beheading of Saint John-Caravaggio (1608).jpg|thumb|upright=1.8|''Dibennidigezh Yann ar Badezour'', gant [[Caravaggio]]]] [[Restr:Salome with the Head of John the Baptist-Caravaggio (1610).jpg|thumb|upright=1.2|''[[Salome merc'h Herodiadez|Salome]] o terc'hel penn Yann ar Badezour'', gant [[Caravaggio]], war-dro [[1607]]]] Ur pennad goude, er bloaz [[28]] e strakas konnar [[Herodez Antipas]], roue Galilea ha [[Perea]], war benn Yann ar Badezour abalamour ma rebeche ar profed outañ bezañ dimezet gant [[Herodiada]], merc'h e hanter vreur [[Herodez Filipos I]].<br> Hervez [[Aviel Mark]] (VI:14-29) e oa aet skuizh Herodez, a reas kraouiañ Yann. Fellout a rae da Herodiada e vije lakaet Yann d'ar marv, met ne felle ket da Herodez en <q>&nbsp;anaveze evel un den reizh ha santel&nbsp;</q> hag en <q>&nbsp;selaoue a galon laouen&nbsp;</q> ».<br> Koulskoude, pa voe lidet deiz-ha-bloaz Salome, merc'h Herodiada, e tañsas ar plac'h yaouank ken brav ma voe plijet an holl ha ma lavaras ar roue : <q>&nbsp;Goulenn a gari, ha da c'houlenn a roin dit, ha pa vije an hanter eus ma rouantelezh&nbsp;</q>. Ha Salome da c'houlenn penn Yann ar Badezour war ur plad evit he mamm.<br> Tristidigezh a oa e Herodez pa gasas ur soudard da zibennañ Yann en e gell. Degaset e voe ar penn war ur plad ha kinniget da Salome, er roas d'he mamm Herodiada. * Erru e vije ar penn dre vurzhud e [[Saint-Jean-d'Angély]], e [[Saintonge]] da neuze hag e [[Charente-Maritime]] bremañ. * Ur releg eus 4{{vet}} [[Kroaziadegoù|Brezel ar Groaz]] ha kinniget evel klopenn Yann a weler en iliz-veur [[Amiens]]. * Renerien [moskeenn]] [[Damask]] a lavar emañ ar c'hlopenn en o dalc'h. === Ilizoù da Sant Yann Vadezour === * [[Sant Yann Vadezour Jeruzalem]] * ''St. John the Baptist'' e [[Coventry]] * ''San Giovanni Battista'' e [[Rimini]] * ''San Giovanni Battista'' e [[Torino]] * ''Saint Jean Baptiste'' en [[Audresselles]] * ''Saint Jean Baptiste'' [[Kamien Pomorski]] * [[Iliz Sant Yann Vadezour (ar Fouilhez)|Iliz Sant Yann-Vadezour ar Fouilhez]] ha meur a lec'h e [[Breizh]] == [[Mandeaned]], badezourien [[Iran]] hag [[Irak]] == Eus ar gumuniezh en-dro da Yann ar Badezour ez eus ganet ur relijion vihan, gant Yann ar Badezour da brofed nemetañ, Jezuz ha [[Mahomed]] ne vijent nemet gaouierien. Ret e vez d'an dud-se chom tost a-walc'h d'ar stêrioù evit gallout badeziñ ar feizidi.<br>Abalamour d'ar perzh-se eo n'eo ket gwall anavezet ha ne chom bev nemet en un nebeud kornadoù eus Iran hag Irak. == E yezhoù all == * '''Yann Prodromos''' ("Yann ar Rakkerzher") a vez graet anezhañ en [[Iliz Ortodoks]]. * Gant ar [[Islam|Vuzulmaned]] eo lakaet da brofed, mab d'ar profed Zec'haria, '''يحيى بن زكريا''' ''Yahya bin Zakariya'' e anv en [[arabeg]]. == Yann ar Badezour en arz == * Alies eo bet livet istor Yann ar Badezour gant arzourien an [[Azginivelezh italian]] ha re all war o lerc'h. Ouzhpenn eizh taolenn zo bet livet gant [[Caravaggio]]. <gallery> Hans Memling 025.jpg|''Sant Yann-Vadezour'' gant [[Hans Memling]] ([[1470]]) Guido Reni 040.jpg|''Sant Yann-Vadezour'' gant [[Guido Reni]] ([[1635]]-[[1640]]) Angelo Bronzino 032.jpg|''Sant Yann-Vadezour'' gant [[Agnolo Bronzino]] ([[1553]]) Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio,_Saint_John_the_Baptist_(Youth_with_a_Ram)_(c._1602,_Yorck_Project).jpg|''Sant Yann-Vadezour'' gant [[Caravaggio]] ([[1597]]-[[1598]]) Sandro Botticelli 002.jpg|''Sant Yann-Vadezour'' gant [[Sandro Botticelli]] ( war-dro [[1490]]) Andrea Mantegna - The Virgin and Child with the Magdalen and St. John the Baptist - c. 1490-1505.jpg|''Sant Yann-Vadezour'' gant [[Andrea Mantegna]]<br>(dibenn ar XVvet kantved) Bartolomé Esteban Perez Murillo 011.jpg| ''Sant Yann-Vadezour'' gant [[Esteban Perez Murillo]], XVIIvet kantved Paolo Veronese 017.jpg|''Sant Yann-Vadezour'' gant [[Paolo Veronese]]<br />(kreiz ar XVIvet kantved ) Virgen del jilguero, por Rafael.jpg|Ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez Vari]] gant [[Jezuz a Nazaret]] ha ''Sant Yann-Vadezour'', livet gant [[Raffaello]] ([[1507]]) Salome with the head of John the Baptist (Titian).jpg|''[[Salome]] gant penn Yann-Vadezour en ur plad'', gant [[Tizian]]. Sesto2.jpg| ''Salome'', gant [[Cesare da Sesto]] </gallery> == Liammoù diavaez == * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20061018043449/http://architecture.relig.free.fr/jb.htm ''Saint Jean-Baptiste''] {{Commonscat|John the Baptist|Yann-Vadezour}} == Gwelout ivez == * [[Ebestel]] * [[San Juan Bautista]] * [[Sant Yann-Vadezour (Caravaggio)]] * [[São João Batista‎]] [[Rummad:Sent katolik]] [[Rummad:Yann-Vadezour]] [[Rummad:Profeded an Islam]] qp0phx6tw6pun6ikhyo6xte0birc05p 0 38204 2190144 2189782 2026-05-05T12:37:51Z Ziv 76088 ([[c:GR|GR]]) [[File:Michelangelo Caravaggio 021.jpg]] → [[File:The Beheading of Saint John-Caravaggio (1608).jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]]) 2190144 wikitext text/x-wiki Amañ a vo kavet roll livadurioù [[Caravaggio]]'''. ===Taolennoù relijiel=== ====An [[Testamant Kozh]]==== <gallery> Sacrifice of Isaac-Caravaggio (Uffizi).jpg|'' [[Aberzhidigezh Izaag (Caravaggio)]]'' (1603) Michelangelo Caravaggio 023.jpg|munudig Michelangelo Caravaggio 024.jpg|munudig David and Goliath by Caravaggio.jpg|''[[David]] ha [[Goliat]]'' (1600) Michelangelo Caravaggio 018.jpg|''[[David]] gant penn [[Goliat]]'' Caravaggio - Giuditta e Oloferne (ca. 1599).jpg|''[[Judit (arz)|Judit]] o tibennañ [[Holofern]]'' (1599-1600) </gallery> ====An [[Testamant Nevez]]==== <gallery> Caravaggio-Nativity(1600).jpg| ''[[Natività con i santi Lorenzo e Francesco]]'' Michelangelo Caravaggio 004.jpg|''Azeuladeg ar vesaerion'' Michelangelo Caravaggio 005.jpg|''Azeuladeg ar vesaerion'' (munudig) Rest on the Flight into Egypt-Caravaggio (c.1597).jpg| [[Riposo durante la fuga in Egitto‎]] (''An diskuizh e-pad an tec'h da Egipt'') Michelangelo Caravaggio - Rest on the Flight into Egypt (Joseph and angel detail).jpg| Munudig (''An diskuizh e-pad an tec'h da Egipt'') Michelangelo Caravaggio - Rest on the Flight into Egypt (Mary and child detail).jpg| Munudig (''An diskuizh e-pad an tec'h da Egipt'') Michelangelo Caravaggio 028.jpg| Munudig (''An diskuizh e-pad an tec'h da Egipt'') Michelangelo Caravaggio 055 - color enhanced.jpg|''An Tiegezh Santel gant Yann Vadezour'' Caravaggio_Baptist_Collezione_Bonello,_Malta.jpg| ''[[Yann ar Badezour e-tal ar Feunteun]]'' Michelangelo Merisi da Caravaggio, Saint John the Baptist (Youth with a Ram) (c. 1602, Yorck Project).jpg| '' Sant [[Yann-Vadezour]] yaouank (gant ur maout)'' The Beheading of Saint John-Caravaggio (1608).jpg|''Dibennidigezh Yann Vadezour'', 1608 Salome with the Head of John the Baptist-Caravaggio (1610).jpg| ''[[Salome merc'h Herodiadez|Salome]] o terc'hel penn Yann ar Badezour'' (war-dro [[1607]]) Martha and Mary Magdalene-Caravaggio (c.1599).jpg|''[[Marta e Maria Maddalena‎]]'' Michelangelo Caravaggio 006.jpg|''Lazar o sevel'', 1608-1609 Penitent Magdalene-Caravaggio (1594-6).jpg|''[[Maria Magdalene| Mari Madalen oc'h ober pinijenn]]'' Michelangelo Caravaggio 063.jpg-''[[Maddalena penitente (Caravaggio)]]'' (Mari Madalen)(war-dro 1598) Michelangelo Caravaggio 064.jpg|munudig Supper at Emmaus-Caravaggio (1601).jpg|''Koan en Emmaus'' (1601), [[National Gallery]], [[Londrez]] Michelangelo Caravaggio 012.jpg|''Koan en Emmaus'' (munudig) Michelangelo Caravaggio 013.jpg|''Koan en Emmaus'' (munudig) Michelangelo Caravaggio 014.jpg|''Koan en Emmaus'' (munudig) Michelangelo Caravaggio 015.jpg|''Koan en Emmaus'' (munudig) Michelangelo Caravaggio 016.jpg|''Koan en Emmaus'' (munudig) Supper at Emmaus-Caravaggio (1606).jpg|''[[Koan en Emmaus]]'' (1606) Caravaggio (Michelangelo Merisi) - Ecce Homo - Google Art Project.jpg|''[[Ecce Homo]]'', Palazzo Rosso, [[Genoa]] (1606) Caravaggio_-_Taking_of_Christ_-_Odessa.jpg|'' Krist trubardet '' (1602) The Denial of Saint Peter-Caravaggio (1610).jpg|''Dinac'hadenn sant Pêr'' Caravaggio incredulity.jpg|''Diskred Sant [[Tomaz]]'' The Entombment of Christ-Caravaggio (c.1602-3).jpg|''Jezuz distaget diouzh ar groaz'' Michelangelo_Caravaggio_038.jpg|''Kroazstagidigezh [[Simon Pêr]]'' </gallery> =====Ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez]]===== <gallery> Madonna di Loreto-Caravaggio (c.1604-6).jpg|''Gwerc'hez ar birc'hirined'' Michelangelo Caravaggio 002.jpg|''Gwerc'hez ar birc'hirined'' (munudig) Michelangelo Merisi, called Caravaggio - Madonna of the Rosary - Google Art Project.jpg|''Madonna ar Rozera''(1606-1607) Michelangelo Caravaggio 067.jpg| (munudig) Michelangelo Caravaggio 068.jpg| (munudig) Death of the Virgin-Caravaggio (1606).jpg|''Marv ar Werc'hez'' Michelangelo Caravaggio 070.jpg| (munudig) </gallery> =====Sent===== <gallery> Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|''Sant Vazhe hag an Ael'' (1602) Caravaggio — The Calling of Saint Matthew.jpg|''Galvedigezh Sant Vazhev '' Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|''Awen Sant Vazhev'' The Martyrdom of Saint Matthew-Caravaggio (c. 1599-1600).jpg|[[Merzherinti Mazhev]] Michelangelo Caravaggio 048.jpg| Michelangelo Caravaggio 049.jpg| Michelangelo Caravaggio 050.jpg| Michelangelo Caravaggio 051.jpg| Conversion on the Way to Damascus-Caravaggio (c.1600-1).jpg|'' [[War an Hent da Zamask]] '' Michelangelo Caravaggio 037.jpg|'' [[War an Hent da Zamask]] '' (munudig) Burial of Saint Lucy-Caravaggio (1608).jpg|''Beziadur Santez Lusia'', Iliz Santez Lusia, [[Siracusa]]. Michelangelo Caravaggio 056.jpg|''Sant Yerom o skrivañ'' Saint Jerome Writing-Caravaggio (1605-6).jpg|''Sant Yerom o skrivañ'' Michelangelo Caravaggio - Saint Jerome in his study (Hand detail).jpg| (munudig) Michelangelo Caravaggio 060.jpg|''[[Santez Katell (Caravaggio)]]'' (1595-1596) </gallery> ===Taolennoù disakr=== ====Mojennoù Hellaz ha Roma==== <gallery> Medusa by Carvaggio.jpg| ''[[Medusa (Caravaggio)|Medusa]]'' (1598), [[Mirdi an Ofisoù]], [[Firenze]] Michelangelo Caravaggio 017.jpg|Penn [[Medusa]] Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|'' [[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|Amor Vincit Omnia]] '' (1602-1603) Caravaggio - Amor Vincit - detail.jpg|''Omnia vincit Amor'' (1602)(munudenn) Baco, por Caravaggio.jpg|''[[Bacchus (Caravaggio)|Bacchus]]'' Michelangelo Caravaggio 008.jpg|''Bacchus'' (munudig) Michelangelo Caravaggio 009.jpg|''Bacchus'' (munudig) Caravaggio - Autoritratto in veste di Bacco (Bacchino malato), 1595 circa, 534.jpg|'' [[Bacchus bihan klañv]] '' Michelangelo Caravaggio 065.jpg|''[[Narkis (Caravaggio)|Narkis]]'' </gallery> ====Poltredoù hag all==== <gallery> Michelangelo Merisi da Caravaggio - Portrait of Pope Urban VIII. (Maffeo Barberini).jpg|[[Ar pab Urban VIII]] Portrait_of_a_Courtesan_by_Caravaggio.jpg| [[Ritratto di Cortigiana (Caravaggio)]] Michelangelo Caravaggio 020.jpg| ''Al ludour'', 1595, [[Mirdi ar Peniti]], [[Sant Petersbourg]]. The Lute Player-Caravaggio (Metropolitan Museum of Art).jpg| ''Al ludour'' (1596). Mirdi ar Peniti, Sant Petersbourg. Michelangelo Merisi da Caravaggio - The Cardsharps.jpg|''[[I bari]]'' (An drucherien) Michelangelo Caravaggio 019.jpg|[[:it:Canestra di frutta (Caravaggio)|Canestra di frutta]] (''Ar Banerad Frouezh'') The Fortune Teller-Caravaggio (Rome).jpg| [[Al lennerez-planedennoù (Caravaggio) |''Al lennerez-planedennoù'']], [[1594]] (doare kentañ). La Diseuse de bonne aventure, Caravaggio (Louvre INV 55) 02.jpg|[[Al lennerez-planedennoù (Caravaggio) |''Al lennerez-planedennoù'']], 1596-97 (eil doare) Michelangelo Caravaggio 032.jpg|''Al lennerez-planedennoù'' (munudig) Michelangelo Caravaggio 033.jpg|''Al lennerez-planedennoù'' (munudig) Michelangelo Caravaggio 029.jpg|''Ar Seizh labour a druez'' Michelangelo Caravaggio 030.jpg|''Ar Seizh labour a druez'' (munudig) Boy Bitten by a Lizard-Caravaggio (Longhi).jpg|''Paotr yaouank dantet gant ur glazard'' Boy with a Basket of Fruit-Caravaggio (1593).jpg|''Paotr yaouank e banerad frouezh '' The_musicians_by_Caravaggio.jpg|''[[Concerto (Caravaggio)]]'' </gallery> ====Da glenkañ gwelloc'h==== <gallery> Michelangelo Caravaggio 038.jpg| Michelangelo Caravaggio 039.jpg| Caravaggio — The Calling of Saint Matthew.jpg| Michelangelo Caravaggio 041.jpg| Michelangelo Caravaggio 042.jpg| Michelangelo Caravaggio 043.jpg| Michelangelo Caravaggio 044.jpg| Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg| Michelangelo Caravaggio 046.jpg| The Entombment of Christ-Caravaggio (c.1602-3).jpg| Michelangelo Caravaggio 053.jpg| Michelangelo Caravaggio 054.jpg| Michelangelo Caravaggio 055 - color enhanced.jpg| </gallery> ==Livadurioù all== <gallery> Bild-Ottavio Leoni, Caravaggio.jpg|''Caravaggio'', livet gant Ottavio Leoni </gallery> [[Rummad:Rolloù livadurioù|Caravaggio]] [[Rummad:livadurioù Caravaggio]] mt1nm361fbyqk3mzur4wxz44pd62a04 0 39085 2190148 2183889 2026-05-05T13:26:46Z Tanjee 563 2190148 wikitext text/x-wiki [[File:Datia stamp (1893).jpg|left|120px|thumb|Timbr Datia (1893)]] Unan eus Stadoù-priñselezh India e oa Datia da vare mestroniezh ar vro-se gant ar [[Rouantelezh-Unanet]], lec’hiet e kreiz ar vro, enklozet e Stad [[Gwalior]]. Emezelet en deus d'an Unvaniezh Indian e [[1948]]. Emañ an tiriad e Stad [[Madhya Pradesh]] abaoe [[1956]]. Ur vro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet e oa abaoe [[1804]]. Gant melestradurezh Datia ez eus embannet un nebeud timbroù etre [[1893]] ha [[1919]] evit bezañ implijet er vro. Timbroù an India saoz zo bet graet gante war-lerc’h. An anv “DUTTIA STATE” a lenner war an timbroù, war-bouez an hini kentañ skrivet e yezh ar vro, moulet e [[1893]], hag a ziskouez un dresadenn eeun eus an Doue [[Ganesha]]. War gein pep timbr zo bet embannet ur c’helc’hig e liv glas pe glas-mouk, siell ar [[Maharajah]] == Pennad kar : == * [[Timbroù Indez Breizh-Veur]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Datia, Timbroù]] [[Rummad:Timbroù India|Datia]] kv1xqwwq9d18jyd7qi7c3tw2c7drtxm 0 42868 2190146 2190086 2026-05-05T12:41:18Z Tanjee 563 /* Afrika */ 2190146 wikitext text/x-wiki Setu roll ar melestradurezhioù o deus embannet [[Timbr|timbroù]]. == [[Afrika]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Tiriad gall pobloù Afar hag Issa|Tiriad gall pobloù Afar hag Issa]] *[[Timbroù Afrika ar C’heheder C’hall|Afrika ar C'heheder C'hall]] *[[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg C'hall|Afrika ar C'hornaoueg C'hall]] *[[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg Spagnol|Afrika ar C’hornaoueg Spagnol]] *[[Timbroù Afrika bortugalek|Afrika bortugalek]] *[[Timbroù Afrika ar Reter alaman|Afrika ar Reter alaman]] *[[Timbroù Afrika ar Reter italian|Afrika ar Reter italian]] *[[Timbroù Afrika ar Reter saoz|Afrika ar Reter saoz]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|La Agüera]] *[[Timbroù Anjouan|Anjouan]] *[[Timbroù Aod an Aour|Aod an Aour]] *[[Timbroù Aod an Niger|Aod an Niger]] *[[Timbroù Djibouti|Aod c'hall ar Somalianed]] *[[Timbroù Ascension|Ascension]] *[[Timbroù Basoutoland|Basoutoland]] *[[Timbroù Bechuanaland|Bechuanaland]] *[[Timbroù Cyrenaica|Benghazi]] *[[Timbroù Benin|Benin]] *[[Timbroù Biafra|Biafra]] *[[Timbroù Benin|Dahomey]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Cabo Juby]] *[[Timbroù Cyrenaica|Cyrenaica]] *[[Timbroù Diego-Suárez|Diego-Suárez]] *[[Timbroù Djibouti|Djibouti]] *[[Timbroù Egipt|Egipt]] *[[Timbroù Egipt - Burevioù gall|Egipt - Burevioù gall]] *[[Timbroù Elobey, Annobón ha Corrisco|Elobey, Annobón ha Corrisco]] *[[Timbroù Enez ar Reünion|Enez ar Reünion]] *[[Timbroù Enezeg an Azorez|Enezeg an Azorez]] *[[Timbroù Eritrea|Eritrea]] *[[Timbroù Fernando Poo|Fernando Poo]] *[[Timbroù Fezzan Ghadames|Fezzan Ghadames]] *[[Timbroù Gambia|Gambia]] *[[Timbroù Ginea Frañs|Ginea Frañs]] *[[Timbroù Griqualand|Griqualand]] *[[Timbroù Ifni|Ifni]] *[[Timbroù Inhambane|Inhambane]] *[[Timbroù Itron Varia Madagaskar|Itron Varia Madagaskar]] *[[Timbroù Joubaland|Joubaland]] *[[Timbroù Kab ar Spi Mat|Kab ar Spi Mat]] *[[Timbroù Su Kasaï|Su Kasaï]] *[[Timbroù Katanga|Katanga]] *[[Timbroù Kenya|Kenya]] *[[Timbroù Kenya hag Ouganda|Kenya hag Ouganda]] *[[Timbroù Kenya Ouganda Tanganyika|Kenya Ouganda Tanganyika]] *[[Timbroù Kionga|Kionga]] *[[Timbroù Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika|Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika]] *[[Timbroù Kongo Frañs|Kongo Frañs]] *[[Timbroù Kongo Grenn|Kongo Grenn]] *[[Timbroù Kongo Velgia|Kongo Velgia]] *[[Timbroù Republik Demokratel Kongo|Republik Demokratel Kongo]] *[[Timbroù Kreizafrika saoz|Kreizafrika saoz]] *[[Timbroù Lagos|Lagos]] *[[Timbroù Lesotho|Lesotho]] *[[Timbroù Lourenço Marques|Lourenço Marques]] *[[Timbroù Maouritania|Maouritania]] *[[Timbroù Maroko spagnol|Maroko spagnol]] *[[Timbroù Mervent Afrika|Mervent Afrika]] *[[Timbroù Moheli|Moheli]] *[[Timbroù Mozambik|Mozambik]] *[[Timbroù Postoù prevez Mozambik|Postoù prevez Mozambik]] *[[Timbroù Namibia|Namibia]] *[[Timbroù Natal|Natal]] *[[Timbroù Niger|Niger]] *[[Timbroù Nosy Be|Nosy Be]] *[[Timbroù Nyasaland|Nyasaland]] *[[Timbroù Obock|Obock]] *[[Timbroù an Oubangi-Chari|Oubangi-Chari]] *[[Timbroù Bro-Orañje|Bro-Orañje]] *[[Timbroù Republik Nevez Suafrika|Republik Nevez Suafrika]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Rio de Oro]] *[[Timbroù Rodezia|Rodezia]] *[[Timbroù Rodezia an Norzh|Rodezia an Norzh]] *[[Timbroù Rodezia ar Su|Rodezia ar Su]] *[[Timbroù Rodezia ha Nyasaland|Rodezia ha Nyasaland]] *[[Timbroù Ruanda-Urundi|Ruanda-Urundi]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Sahara ar C'hornôg]] *[[Timbroù Sechelez|Sechelez]] *[[Timbroù Senegal|Senegal]] *[[Timbroù Senegal-Uhel ha Niger|Senegal-Uhel ha Niger]] *[[Timbroù Senegambia ha Niger|Senegambia ha Niger]] *[[Timbroù Somalia|Somalia]] *[[Timbroù Somalia italian|Somalia italian]] *[[Timbroù Somaliland saoz|Somaliland saoz]] *[[Timbroù Soudan c'hall|Soudan c'hall]] *[[Timbroù Stellaland|Stellaland]] *[[Timbroù Stadoù emren Suafrika|Stadoù emren Suafrika]] *[[Timbroù Swaziland|Swaziland]] *[[Timbroù Tanganyika|Tanganyika]] *[[Timbroù Tchad|Tchad]] *[[Timbroù Tete|Tete]] *[[Timbroù Transvaal|Transvaal]] *[[Timbroù Tripolitania|Tripolitania]] *[[Timbroù Republik Demokratel Kongo|Zair]] *[[Timbroù Zambezia|Zambezia]] *[[Timbroù Zambia|Zambia]] *[[Timbroù Zanzibar - Burevioù gall|Zanzibar - Burevioù gall]] *[[Timbroù Zanzibar|Zanzibar]] *[[Timbroù Zoulouland|Zoulouland]] </div> == [[Amerika]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Antigua|Antigua]] *[[Timbroù an Antilhez Bihanañ saoz|Antilhez Bihanañ saoz]] *[[Timbroù Antilhez Danmark|Antilhez Danmark]] *[[Timbroù an Antilhez Nederlandat|Antilhez Nederlandat]] *[[Timbroù Antilhez Spagn|Antilhez Spagn]] *[[Timbroù Aruba|Aruba]] *[[Timbroù Bahamas|Bahamas]] *[[Timbroù Barbuda|Barbuda]] *[[Timbroù Belize|Belize]] *[[Timbroù Bermuda|Bermuda]] *[[Timbroù Bolivia|Bolivia]] *[[Timbroù Brunswick-Nevez|Brunswick-Nevez]] *[[Timbroù Chile|Chile]] *[[Timbroù Corrientes|Corrientes]] *[[Timbroù Costa Rica|Costa Rica]] *[[Timbroù Curaçao|Curaçao]] *[[Timbroù Dominika|Dominika]] *[[Timbroù an Douar-Nevez|Douar-Nevez]] *[[Timbroù Greunland|Greunland]] *[[Timbroù Guatemala|Guatemala]] *[[Timbroù Gwadeloup|Gwadeloup]] *[[Timbroù Gwiana c'hall|Gwiana c'hall]] *[[Timbroù Gwiana saoz|Gwiana saoz]] *[[Timbroù Honduras Breizh-Veur|Honduras Breizh Veur]] *[[Timbroù Inini|Inini]] *[[Timbroù Inizi Cayman|Inizi Cayman]] *[[Timbroù Inizi Gwerc’h Breizh-Veur|Inizi Gwerc’h Breizh-Veur]] *[[Timbroù Inizi Maloù|Inizi Maloù]] *[[Timbroù Jamaika|Jamaika]] *[[Timbroù Kolombia Breizh-Veur hag Enez Vancouver|Kolombia Breizh-Veur hag Enez Vancouver]] *[[Timbroù Martinik|Martinik]] *[[Timbroù Montserrat|Montserrat]] *[[Timbroù Nevis|Nevis]] *[[Timbroù Panama|Panama]] *[[Timbroù Paraguay|Paraguay]] *[[Timbroù Perou|Perou]] *[[Timbroù Enez ar Priñs-Edward|Enez ar Priñs-Edward]] *[[Timbroù Sant Kitts|Sant Kitts]] *[[Timbroù Sant Kitts ha Nevis|Sant Kitts ha Nevis]] *[[Timbroù Santez-Lusia|Santez-Lusia]] *[[Timbroù Sant-Martin|Sant-Martin]] *[[Timbroù Sant-Pêr-ha-Mikelon|Sant-Pêr-ha-Mikelon]] *[[Timbroù Skos Nevez|Skos Nevez]] *[[Timbroù Stadoù-Unanet Kolombia|Stadoù-Unanet Kolombia]] *[[Timbroù Surinam|Surinam]] *[[Timbroù Tobago|Tobago]] *[[Timbroù Inizi Turks ha Caicos|Inizi Turks ha Caicos]] </div> == [[Antarktika]] hag all == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Antarktika - Tiriad Breizh-Veur|Antarktika - Tiriad Breizh-Veur]] *[[Timbroù Antarktika – Tiriad Bro-C’hall|Antarktika - Tiriad Bro-C'hall]] *[[Timbroù Tiriad Zeland-Nevez|Antarktika - Tiriad Zeland-Nevez]] *[[Timbroù Georgia ar Su|Georgia ar Su]] *[[Timbroù Saint Helena|Saint Helena]] *[[Timbroù Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] </div> == [[Azia]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Abc'hazia|Abc'hazia]] *[[Timbroù Âlwâr|Âlwâr]] *[[Timbroù Annam ha Tonkin|Annam ha Tonkin]] *[[Timbroù Armenia|Armenia]] *[[Timbroù Azerbaidjan|Azerbaidjan]] *[[Timbroù Bahawalpour|Bahawalpour]] *[[Timbroù Bangkok|Bangkok]] *[[Timbroù Bamra|Bamra]] *[[Timbroù Barwani|Barwani]] *[[Timbroù Batoum|Batoum]] *[[Timbroù Bhopal|Bhopal]] *[[Timbroù Bhor|Bhor]] *[[Timbroù Bijawar|Bijawar]] *[[Timbroù Borneo an Norzh|Borneo an Norzh]] *[[Timbroù Bouchir|Bouchir]] *[[Timbroù Brunei|Brunei]] *[[Timbroù Bundi|Bundi]] *[[Timbroù Chamba|Chambâ]] *[[Timbroù Datia|Datia]] *[[Timbroù Dhâr|Dhâr]] *[[Timbroù Dungarpour|Dungarpour]] *[[Timbroù Faridkot|Faridkot]] *[[Timbroù Formoza (Taiwan)|Formoza (Taiwan)]] *[[Timbroù Gwalior|Gwalior]] *[[Timbroù Ginea-Nevez ar C'hornaoueg|Ginea-Nevez ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Holkar|Holkar]] *[[Timbroù Hong Kong|Hong Kong]] *[[Timbroù Hyderabad|Hyderabad]] *[[Timbroù Idar|Idar]] *[[Timbroù Indez Breizh-Veur|Indez Breizh-Veur]] *[[Timbroù Indez-Sina c'hall|Indez-Sina c'hall]] *[[Timbroù Jaipour|Jaipour]] *[[Timbroù Jasdan|Jasdan]] *[[Timbroù Jhalawar|Jhalawar]] *[[Timbroù Jhind|Jhind]] *[[Timbroù Kazac'hstan|Kazac'hstan]] *[[Timbroù Kedah|Kedah]] *[[Timbroù Kiav-Tchou|Kiav-Tchou]] *[[Timbroù Kirgizstan|Kirgizstan]] *[[Timbroù Kochin-Sina|Kochin-Sina]] *[[Timbroù Labuan|Labuan]] *[[Timbroù Las Bela|Las Bela]] *[[Timbroù Inizi Maldivez|Inizi Maldivez]] *[[Timbroù Manchukuo|Manchukuo]] *[[Timbroù Morvi|Morvi]] *[[Timbroù Nabha|Nabha]] *[[Timbroù Nandgam|Nandgam]] *[[Timbroù Nowanuggur|Nowanuggur]] *[[Timbroù Orcha|Orcha]] *[[Timbroù Pakhoi|Pakhoi]] *[[Timbroù Pakistan|Pakistan]] *[[Timbroù Patiala|Patiala]] *[[Timbroù Penang|Penang]] *[[Timbroù Perak|Perak]] *[[Timbroù Perlis|Perlis]] *[[Timbroù Pounch|Pounch]] *[[Timbroù Rajpipla|Rajpipla]] *[[Timbroù RSKS Treuzkaokazek|RSKS Treuzkaokazek]] *[[Timbroù Inizi Ryūkyū|Inizi Ryūkyū]] *[[Timbroù Sabah|Sabah]] *[[Timbroù Sina – Burevioù alaman|Sina – Burevioù alaman]] *[[Timbroù Sina - Burevioù gall|Sina - Burevioù gall]] *[[Timbroù Sina - Burevioù italian|Sina - Burevioù italian]] *[[Timbroù Sina – Burevioù rusian|Sina – Burevioù rusian]] *[[Timbroù Sina - Burevioù saoz|Sina - Burevioù saoz]] *[[Timbroù Sirmoor|Sirmoor]] *[[Timbroù Soruth|Soruth]] *[[Timbroù Tadjikistan|Tadjikistan]] *[[Timbroù Tibet|Tibet]] *[[Timbroù Timor ar Reter|Timor ar Reter]] *[[Timbroù Touva|Touva]] *[[Timbroù Travancore|Travancore]] *[[Timbroù Turkmenistan|Turkmenistan]] *[[Timbroù Viet Nam ar Su|Viet Nam ar Su]] *[[Timbroù Wadhwan|Wadhwan]] </div> == [[Europa (kevandir)|Europa]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Alamagn - Impalaeriezh|Alamagn - Impalaeriezh]] *[[Timbroù Alamagn - Republik Weimar|Alamagn - Republik Weimar]] *[[Timbroù Alamagn - IIIde Reich|Alamagn - IIIde Reich]] *[[Timbroù Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed|Alamagn – Prantad 1945-1949]] *[[Timbroù Alamagn ar C’hornaoueg|Alamagn ar C’hornaoueg]] *[[Timbroù Alamagn ar Reter|Alamagn ar Reter]] *[[Timbroù Aldernez|Aldernez]] *[[Timbroù Allenstein|Allenstein]] *[[Timbroù Andorra|Andorra]] *[[Timbroù Arad|Arad]] *[[Timbroù Fiume|(Inizi) Arbe ha Veglia]] *[[Timbroù Aunus|Aunus]] *[[Timbroù Baden|Baden]] *[[Timbroù Barcelona|Barcelona]] *[[Timbroù Bavaria|Bavaria]] *[[Timbroù Belarus|Belarus]] *[[Timbroù Bergedorf|Bergedorf]] *[[Timbroù Berlin ar Reter|Berlin ar Reter]] *[[Timbroù Bohemia ha Moravia|Bohemia ha Moravia]] *[[Timbroù Bosnia ha Herzegovina|Bosnia ha Herzegovina]] *[[Timbroù Brunswick|Brunswick]] *[[Timbroù Campione|Campione]] *[[Timbroù Danzig|Danzig]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Dedeagh]] *[[Timbroù Elzas ha Loren|Elzas ha Loren]] *[[Timbroù Epira|Epira]] *[[Timbroù Euskal Herria|Euskal Herria]] *[[Timbroù Fiume|Fiume]] *[[Timbroù Galitsia|Galitsia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Gres - Burevioù gall]] *[[Timbroù Gwernenez|Gwernenez]] *[[Timbroù Hamburg|Hamburg]] *[[Timbroù Hannover|Hannover]] *[[Timbroù Heligoland|Heligoland]] *[[Timbroù Ikaria|Ikaria]] *[[Timbroù Ingria|Ingria]] *[[Timbroù an Inizi Åland|Inizi Åland]] *[[Timbroù Inizi Mor Egea|Inizi Mor Egea]] *[[Timbroù an Inizi Faero|Inizi Faero]] *[[Timbroù Inizi Mor Ionian|Inizi Mor Ionian]] *[[Timbroù Istria|Istria]] *[[Timbroù Republik Sokial Italia|Republik Sokial Italia]] *[[Timbroù Italia|Italia]] *[[Timbroù Iwerzhon|Iwerzhon]] *[[Timbroù Jerzenez|Jerzenez]] *[[Timbroù Jibraltar|Jibraltar]] *[[Timbroù Karelia|Karelia]] *[[Timbroù Karintia|Karintia]] *[[Timbroù Katalonia|Katalonia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Kavala]] *[[Timbroù Kengevread Norzh Alamagn|Kengevread Norzh Alamagn]] *[[Timbroù Keoded Dieub Lubeck|Keoded Dieub Lubeck]] *[[Timbroù Kiprenez|Kiprenez]] *[[Timbroù Kreta - Burevioù aostrian|Kreta - Burevioù aostrian]] *[[Timbroù Kreta - Burevioù gall|Kreta - Burevioù gall]] *[[Timbroù Kreta – Burevioù italian|Kreta - Burevioù italian]] *[[Timbroù Kreta – Burevioù rusian|Kreta – Burevioù rusian]] *[[Timbroù Kroatia|Kroatia]] *[[Timbroù Lemnos|Lemnos]] *[[Timbroù Liechtenstein|Liechtenstein]] *[[Timbroù Lituania|Lituania]] *[[Timbroù Bro-Ljubljana|Bro-Ljubljana]] *[[Timbroù Rouantelezh Lombardia-Veneto|(Rouantelezh) Lombardia-Veneto]] *[[Timbroù Makedonia|Makedonia]] *[[Timbroù Manav|Manav]] *[[Timbroù Marienwerder|Marienwerder]] *[[Timbroù Mecklenbourg|Mecklenbourg]] *[[Timbroù Mecklenbourg-Pomerania ar C'hornaoueg|Mecklenbourg-Pomerania ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Lituania|Memel]] *[[Timbroù Modena|Modena]] *[[Timbroù Moldova|Moldova]] *[[Timbroù Montenegro|Montenegro]] *[[Timbroù Oldenburg|Oldenburg]] *[[Timbroù Parma|Parma]] *[[Timbroù Polonia|Polonia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Port Lagos]] *[[Timbroù Portugal|Portugal]] *[[Timbroù Prusia|Prusia]] *[[Timbroù Roenland-Pfalz|Roenland-Pfalz]] *[[Timbroù Romagna|Romagna]] *[[Timbroù Roumelia ar Reter|Roumelia ar Reter]] *[[Timbroù Saarland|Saarland]] *[[Timbroù Saksonia|Saksonia]] *[[Timbroù Samos|Samos]] *[[Timbroù Sardigna|Sardigna]] *[[Timbroù Enez Saseno|(Enez) Saseno]] *[[Timbroù Rouantelezh an Div Sikilia|(Rouantelezh) an Div Sikilia]] *[[Timbroù Slovenia|Slovenia]] *[[Timbroù Slovakia|Slovakia]] *[[Timbroù Spagn|Spagn]] *[[Timbroù Stadoù ar Pab|Stadoù ar Pab]] *[[Timbroù Sveden|Sveden]] *[[Timbroù Tiriad Dieub Trieste|Tiriad Dieub Trieste]] *[[Timbroù Thessalia|Thessalia]] *[[Timbroù Thüringen|Thüringen]] *[[Timbroù Thurn ha Taksis|Thurn ha Taksis]] *[[Timbroù Toskana|Toskana]] *[[Timbroù Udine|Udine]] *[[Timbroù Ukraina ar C'hornaoueg|Ukraina ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Vathy]] *[[Timbroù Venezia Giulia|Venezia Giulia]] *[[Timbroù Wenden|Wenden]] *[[Timbroù Württemberg|Württemberg]] *[[Timbroù Zadar|Zadar]] </div> == [[Okeania]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Aitutaki|Aitutaki]] *[[Timbroù Aostralia ar Su|Aostralia ar Su]] *[[Timbroù Inizi Cook|Inizi Cook]] *[[Timbroù Inizi Fidji|Inizi Fidji]] *[[Timbroù Gilbert hag Ellice|Gilbert hag Ellice]] *[[Timbroù Enez ar Gouraleg Vras|Enez ar Gouraleg Vras]] *[[Timbroù Guam|Guam]] *[[Timbroù Hawaii|Hawaii]] *[[Timbroù an Inizi Karolina|Inizi Karolina]] *[[Timbroù Kiribati|Kiribati]] *[[Timbroù Inizi Mariana|Inizi Mariana]] *[[Timbroù Inizi Marshall|Inizi Marshall]] *[[Timbroù Mikronezia|Mikronezia]] *[[Timbroù Nauru|Nauru]] *[[Timbroù Niue|Niue]] *[[Timbroù Palau|Palau]] *[[Timbroù Penrhyn|Penrhyn]] *[[Timbroù Inizi Pitcairn|Inizi Pitcairn]] *[[Timbroù Queensland|Queensland]] *[[Timbroù Rarotonga|Rarotonga]] *[[Timbroù Inizi Salomon|Inizi Salomon]] *[[Timbroù Tahiti|Tahiti]] *[[Timbroù Tasmania|Tasmania]] *[[Timbroù Tiriadoù gall Okeania|Tiriadoù gall Okeania]] *[[Timbroù Tuvalu|Tuvalu]] *[[Timbroù Victoria|Victoria]] *[[Timbroù Wallis-ha-Futuna|Wallis-ha-Futuna]] *[[Timbroù Zeland-Nevez|Zeland-Nevez]] </div> == [[Reter-Kreiz]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Abou Dhabi|Abou Dhabi]] *[[Timbroù Aden|Aden]] *[[Timbroù Sandjak Alexandretta|(Sandjak) Alexandretta]] *[[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su|Arabia ar Su]] *[[Timbroù Dubai|Dubai]] *[[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Emirelezhioù Arab Unanet]] *[[Timbroù Rouantelezh Hedjaz|Rouantelezh Hedjaz]] *[[Timbroù Kastellórizo|Kastellórizo]] *[[Timbroù Katar|Katar]] *[[Timbroù Kilikia|Kilikia]] *[[Timbroù Kurdistan|Kurdistan]] *[[Timbroù Manama|Manama]] *[[Timbroù Enez Rouad|Enez Rouad]] *[[Timbroù ar Sav-Heol|Sav-Heol - Burevioù estren]] *[[Timbroù Smyrna|Smyrna]] *[[Timbroù Stadoù an Arsav-brezel|Stadoù an Arsav-brezel]] *[[Timbroù Tiriad an Alawited|Tiriad an Alawited]] *[[Timbroù Treuzjordania|Treuzjordania]] *[[Timbroù Yemen|Yemen]] *[[Timbroù Yemen an Norzh|Yemen an Norzh]] *[[Timbroù Yemen ar Su|Yemen ar Su]] </div> == Pennad kar == *[[Istor an timbroù]] [[Rummad:Timbrouriezh]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro| ]] 1nj7fhlsw7z2s7mvgz5ox54migicawe 2190152 2190146 2026-05-05T13:37:14Z Tanjee 563 /* Azia */ 2190152 wikitext text/x-wiki Setu roll ar melestradurezhioù o deus embannet [[Timbr|timbroù]]. == [[Afrika]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Tiriad gall pobloù Afar hag Issa|Tiriad gall pobloù Afar hag Issa]] *[[Timbroù Afrika ar C’heheder C’hall|Afrika ar C'heheder C'hall]] *[[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg C'hall|Afrika ar C'hornaoueg C'hall]] *[[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg Spagnol|Afrika ar C’hornaoueg Spagnol]] *[[Timbroù Afrika bortugalek|Afrika bortugalek]] *[[Timbroù Afrika ar Reter alaman|Afrika ar Reter alaman]] *[[Timbroù Afrika ar Reter italian|Afrika ar Reter italian]] *[[Timbroù Afrika ar Reter saoz|Afrika ar Reter saoz]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|La Agüera]] *[[Timbroù Anjouan|Anjouan]] *[[Timbroù Aod an Aour|Aod an Aour]] *[[Timbroù Aod an Niger|Aod an Niger]] *[[Timbroù Djibouti|Aod c'hall ar Somalianed]] *[[Timbroù Ascension|Ascension]] *[[Timbroù Basoutoland|Basoutoland]] *[[Timbroù Bechuanaland|Bechuanaland]] *[[Timbroù Cyrenaica|Benghazi]] *[[Timbroù Benin|Benin]] *[[Timbroù Biafra|Biafra]] *[[Timbroù Benin|Dahomey]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Cabo Juby]] *[[Timbroù Cyrenaica|Cyrenaica]] *[[Timbroù Diego-Suárez|Diego-Suárez]] *[[Timbroù Djibouti|Djibouti]] *[[Timbroù Egipt|Egipt]] *[[Timbroù Egipt - Burevioù gall|Egipt - Burevioù gall]] *[[Timbroù Elobey, Annobón ha Corrisco|Elobey, Annobón ha Corrisco]] *[[Timbroù Enez ar Reünion|Enez ar Reünion]] *[[Timbroù Enezeg an Azorez|Enezeg an Azorez]] *[[Timbroù Eritrea|Eritrea]] *[[Timbroù Fernando Poo|Fernando Poo]] *[[Timbroù Fezzan Ghadames|Fezzan Ghadames]] *[[Timbroù Gambia|Gambia]] *[[Timbroù Ginea Frañs|Ginea Frañs]] *[[Timbroù Griqualand|Griqualand]] *[[Timbroù Ifni|Ifni]] *[[Timbroù Inhambane|Inhambane]] *[[Timbroù Itron Varia Madagaskar|Itron Varia Madagaskar]] *[[Timbroù Joubaland|Joubaland]] *[[Timbroù Kab ar Spi Mat|Kab ar Spi Mat]] *[[Timbroù Su Kasaï|Su Kasaï]] *[[Timbroù Katanga|Katanga]] *[[Timbroù Kenya|Kenya]] *[[Timbroù Kenya hag Ouganda|Kenya hag Ouganda]] *[[Timbroù Kenya Ouganda Tanganyika|Kenya Ouganda Tanganyika]] *[[Timbroù Kionga|Kionga]] *[[Timbroù Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika|Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika]] *[[Timbroù Kongo Frañs|Kongo Frañs]] *[[Timbroù Kongo Grenn|Kongo Grenn]] *[[Timbroù Kongo Velgia|Kongo Velgia]] *[[Timbroù Republik Demokratel Kongo|Republik Demokratel Kongo]] *[[Timbroù Kreizafrika saoz|Kreizafrika saoz]] *[[Timbroù Lagos|Lagos]] *[[Timbroù Lesotho|Lesotho]] *[[Timbroù Lourenço Marques|Lourenço Marques]] *[[Timbroù Maouritania|Maouritania]] *[[Timbroù Maroko spagnol|Maroko spagnol]] *[[Timbroù Mervent Afrika|Mervent Afrika]] *[[Timbroù Moheli|Moheli]] *[[Timbroù Mozambik|Mozambik]] *[[Timbroù Postoù prevez Mozambik|Postoù prevez Mozambik]] *[[Timbroù Namibia|Namibia]] *[[Timbroù Natal|Natal]] *[[Timbroù Niger|Niger]] *[[Timbroù Nosy Be|Nosy Be]] *[[Timbroù Nyasaland|Nyasaland]] *[[Timbroù Obock|Obock]] *[[Timbroù an Oubangi-Chari|Oubangi-Chari]] *[[Timbroù Bro-Orañje|Bro-Orañje]] *[[Timbroù Republik Nevez Suafrika|Republik Nevez Suafrika]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Rio de Oro]] *[[Timbroù Rodezia|Rodezia]] *[[Timbroù Rodezia an Norzh|Rodezia an Norzh]] *[[Timbroù Rodezia ar Su|Rodezia ar Su]] *[[Timbroù Rodezia ha Nyasaland|Rodezia ha Nyasaland]] *[[Timbroù Ruanda-Urundi|Ruanda-Urundi]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Sahara ar C'hornôg]] *[[Timbroù Sechelez|Sechelez]] *[[Timbroù Senegal|Senegal]] *[[Timbroù Senegal-Uhel ha Niger|Senegal-Uhel ha Niger]] *[[Timbroù Senegambia ha Niger|Senegambia ha Niger]] *[[Timbroù Somalia|Somalia]] *[[Timbroù Somalia italian|Somalia italian]] *[[Timbroù Somaliland saoz|Somaliland saoz]] *[[Timbroù Soudan c'hall|Soudan c'hall]] *[[Timbroù Stellaland|Stellaland]] *[[Timbroù Stadoù emren Suafrika|Stadoù emren Suafrika]] *[[Timbroù Swaziland|Swaziland]] *[[Timbroù Tanganyika|Tanganyika]] *[[Timbroù Tchad|Tchad]] *[[Timbroù Tete|Tete]] *[[Timbroù Transvaal|Transvaal]] *[[Timbroù Tripolitania|Tripolitania]] *[[Timbroù Republik Demokratel Kongo|Zair]] *[[Timbroù Zambezia|Zambezia]] *[[Timbroù Zambia|Zambia]] *[[Timbroù Zanzibar - Burevioù gall|Zanzibar - Burevioù gall]] *[[Timbroù Zanzibar|Zanzibar]] *[[Timbroù Zoulouland|Zoulouland]] </div> == [[Amerika]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Antigua|Antigua]] *[[Timbroù an Antilhez Bihanañ saoz|Antilhez Bihanañ saoz]] *[[Timbroù Antilhez Danmark|Antilhez Danmark]] *[[Timbroù an Antilhez Nederlandat|Antilhez Nederlandat]] *[[Timbroù Antilhez Spagn|Antilhez Spagn]] *[[Timbroù Aruba|Aruba]] *[[Timbroù Bahamas|Bahamas]] *[[Timbroù Barbuda|Barbuda]] *[[Timbroù Belize|Belize]] *[[Timbroù Bermuda|Bermuda]] *[[Timbroù Bolivia|Bolivia]] *[[Timbroù Brunswick-Nevez|Brunswick-Nevez]] *[[Timbroù Chile|Chile]] *[[Timbroù Corrientes|Corrientes]] *[[Timbroù Costa Rica|Costa Rica]] *[[Timbroù Curaçao|Curaçao]] *[[Timbroù Dominika|Dominika]] *[[Timbroù an Douar-Nevez|Douar-Nevez]] *[[Timbroù Greunland|Greunland]] *[[Timbroù Guatemala|Guatemala]] *[[Timbroù Gwadeloup|Gwadeloup]] *[[Timbroù Gwiana c'hall|Gwiana c'hall]] *[[Timbroù Gwiana saoz|Gwiana saoz]] *[[Timbroù Honduras Breizh-Veur|Honduras Breizh Veur]] *[[Timbroù Inini|Inini]] *[[Timbroù Inizi Cayman|Inizi Cayman]] *[[Timbroù Inizi Gwerc’h Breizh-Veur|Inizi Gwerc’h Breizh-Veur]] *[[Timbroù Inizi Maloù|Inizi Maloù]] *[[Timbroù Jamaika|Jamaika]] *[[Timbroù Kolombia Breizh-Veur hag Enez Vancouver|Kolombia Breizh-Veur hag Enez Vancouver]] *[[Timbroù Martinik|Martinik]] *[[Timbroù Montserrat|Montserrat]] *[[Timbroù Nevis|Nevis]] *[[Timbroù Panama|Panama]] *[[Timbroù Paraguay|Paraguay]] *[[Timbroù Perou|Perou]] *[[Timbroù Enez ar Priñs-Edward|Enez ar Priñs-Edward]] *[[Timbroù Sant Kitts|Sant Kitts]] *[[Timbroù Sant Kitts ha Nevis|Sant Kitts ha Nevis]] *[[Timbroù Santez-Lusia|Santez-Lusia]] *[[Timbroù Sant-Martin|Sant-Martin]] *[[Timbroù Sant-Pêr-ha-Mikelon|Sant-Pêr-ha-Mikelon]] *[[Timbroù Skos Nevez|Skos Nevez]] *[[Timbroù Stadoù-Unanet Kolombia|Stadoù-Unanet Kolombia]] *[[Timbroù Surinam|Surinam]] *[[Timbroù Tobago|Tobago]] *[[Timbroù Inizi Turks ha Caicos|Inizi Turks ha Caicos]] </div> == [[Antarktika]] hag all == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Antarktika - Tiriad Breizh-Veur|Antarktika - Tiriad Breizh-Veur]] *[[Timbroù Antarktika – Tiriad Bro-C’hall|Antarktika - Tiriad Bro-C'hall]] *[[Timbroù Tiriad Zeland-Nevez|Antarktika - Tiriad Zeland-Nevez]] *[[Timbroù Georgia ar Su|Georgia ar Su]] *[[Timbroù Saint Helena|Saint Helena]] *[[Timbroù Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] </div> == [[Azia]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Abc'hazia|Abc'hazia]] *[[Timbroù Âlwâr|Âlwâr]] *[[Timbroù Annam ha Tonkin|Annam ha Tonkin]] *[[Timbroù Armenia|Armenia]] *[[Timbroù Azerbaidjan|Azerbaidjan]] *[[Timbroù Bahawalpour|Bahawalpour]] *[[Timbroù Bangkok|Bangkok]] *[[Timbroù Bamra|Bamra]] *[[Timbroù Barwani|Barwani]] *[[Timbroù Batoum|Batoum]] *[[Timbroù Bhopal|Bhopal]] *[[Timbroù Bhor|Bhor]] *[[Timbroù Bijawar|Bijawar]] *[[Timbroù Borneo an Norzh|Borneo an Norzh]] *[[Timbroù Bouchir|Bouchir]] *[[Timbroù Brunei|Brunei]] *[[Timbroù Bundi|Bundi]] *[[Timbroù Chamba|Chambâ]] *[[Timbroù Datia|Datia]] *[[Timbroù Dhâr|Dhâr]] *[[Timbroù Dungarpour|Dungarpour]] *[[Timbroù Faridkot|Faridkot]] *[[Timbroù Formoza (Taiwan)|Formoza (Taiwan)]] *[[Timbroù Gwalior|Gwalior]] *[[Timbroù Ginea-Nevez ar C'hornaoueg|Ginea-Nevez ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Holkar|Holkar]] *[[Timbroù Hong Kong|Hong Kong]] *[[Timbroù Hyderabad|Hyderabad]] *[[Timbroù Idar|Idar]] *[[Timbroù Indez Breizh-Veur|Indez Breizh-Veur]] *[[Timbroù Indez-Sina c'hall|Indez-Sina c'hall]] *[[Timbroù Jaipour|Jaipour]] *[[Timbroù Jammu-ha-Kachmir]] *[[Timbroù Jasdan|Jasdan]] *[[Timbroù Jhalawar|Jhalawar]] *[[Timbroù Jhind|Jhind]] *[[Timbroù Kazac'hstan|Kazac'hstan]] *[[Timbroù Kedah|Kedah]] *[[Timbroù Kiav-Tchou|Kiav-Tchou]] *[[Timbroù Kirgizstan|Kirgizstan]] *[[Timbroù Kochin-Sina|Kochin-Sina]] *[[Timbroù Labuan|Labuan]] *[[Timbroù Las Bela|Las Bela]] *[[Timbroù Inizi Maldivez|Inizi Maldivez]] *[[Timbroù Manchukuo|Manchukuo]] *[[Timbroù Morvi|Morvi]] *[[Timbroù Nabha|Nabha]] *[[Timbroù Nandgam|Nandgam]] *[[Timbroù Nowanuggur|Nowanuggur]] *[[Timbroù Orcha|Orcha]] *[[Timbroù Pakhoi|Pakhoi]] *[[Timbroù Pakistan|Pakistan]] *[[Timbroù Patiala|Patiala]] *[[Timbroù Penang|Penang]] *[[Timbroù Perak|Perak]] *[[Timbroù Perlis|Perlis]] *[[Timbroù Pounch|Pounch]] *[[Timbroù Rajpipla|Rajpipla]] *[[Timbroù RSKS Treuzkaokazek|RSKS Treuzkaokazek]] *[[Timbroù Inizi Ryūkyū|Inizi Ryūkyū]] *[[Timbroù Sabah|Sabah]] *[[Timbroù Sina – Burevioù alaman|Sina – Burevioù alaman]] *[[Timbroù Sina - Burevioù gall|Sina - Burevioù gall]] *[[Timbroù Sina - Burevioù italian|Sina - Burevioù italian]] *[[Timbroù Sina – Burevioù rusian|Sina – Burevioù rusian]] *[[Timbroù Sina - Burevioù saoz|Sina - Burevioù saoz]] *[[Timbroù Sirmoor|Sirmoor]] *[[Timbroù Soruth|Soruth]] *[[Timbroù Tadjikistan|Tadjikistan]] *[[Timbroù Tibet|Tibet]] *[[Timbroù Timor ar Reter|Timor ar Reter]] *[[Timbroù Touva|Touva]] *[[Timbroù Travancore|Travancore]] *[[Timbroù Turkmenistan|Turkmenistan]] *[[Timbroù Viet Nam ar Su|Viet Nam ar Su]] *[[Timbroù Wadhwan|Wadhwan]] </div> == [[Europa (kevandir)|Europa]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Alamagn - Impalaeriezh|Alamagn - Impalaeriezh]] *[[Timbroù Alamagn - Republik Weimar|Alamagn - Republik Weimar]] *[[Timbroù Alamagn - IIIde Reich|Alamagn - IIIde Reich]] *[[Timbroù Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed|Alamagn – Prantad 1945-1949]] *[[Timbroù Alamagn ar C’hornaoueg|Alamagn ar C’hornaoueg]] *[[Timbroù Alamagn ar Reter|Alamagn ar Reter]] *[[Timbroù Aldernez|Aldernez]] *[[Timbroù Allenstein|Allenstein]] *[[Timbroù Andorra|Andorra]] *[[Timbroù Arad|Arad]] *[[Timbroù Fiume|(Inizi) Arbe ha Veglia]] *[[Timbroù Aunus|Aunus]] *[[Timbroù Baden|Baden]] *[[Timbroù Barcelona|Barcelona]] *[[Timbroù Bavaria|Bavaria]] *[[Timbroù Belarus|Belarus]] *[[Timbroù Bergedorf|Bergedorf]] *[[Timbroù Berlin ar Reter|Berlin ar Reter]] *[[Timbroù Bohemia ha Moravia|Bohemia ha Moravia]] *[[Timbroù Bosnia ha Herzegovina|Bosnia ha Herzegovina]] *[[Timbroù Brunswick|Brunswick]] *[[Timbroù Campione|Campione]] *[[Timbroù Danzig|Danzig]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Dedeagh]] *[[Timbroù Elzas ha Loren|Elzas ha Loren]] *[[Timbroù Epira|Epira]] *[[Timbroù Euskal Herria|Euskal Herria]] *[[Timbroù Fiume|Fiume]] *[[Timbroù Galitsia|Galitsia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Gres - Burevioù gall]] *[[Timbroù Gwernenez|Gwernenez]] *[[Timbroù Hamburg|Hamburg]] *[[Timbroù Hannover|Hannover]] *[[Timbroù Heligoland|Heligoland]] *[[Timbroù Ikaria|Ikaria]] *[[Timbroù Ingria|Ingria]] *[[Timbroù an Inizi Åland|Inizi Åland]] *[[Timbroù Inizi Mor Egea|Inizi Mor Egea]] *[[Timbroù an Inizi Faero|Inizi Faero]] *[[Timbroù Inizi Mor Ionian|Inizi Mor Ionian]] *[[Timbroù Istria|Istria]] *[[Timbroù Republik Sokial Italia|Republik Sokial Italia]] *[[Timbroù Italia|Italia]] *[[Timbroù Iwerzhon|Iwerzhon]] *[[Timbroù Jerzenez|Jerzenez]] *[[Timbroù Jibraltar|Jibraltar]] *[[Timbroù Karelia|Karelia]] *[[Timbroù Karintia|Karintia]] *[[Timbroù Katalonia|Katalonia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Kavala]] *[[Timbroù Kengevread Norzh Alamagn|Kengevread Norzh Alamagn]] *[[Timbroù Keoded Dieub Lubeck|Keoded Dieub Lubeck]] *[[Timbroù Kiprenez|Kiprenez]] *[[Timbroù Kreta - Burevioù aostrian|Kreta - Burevioù aostrian]] *[[Timbroù Kreta - Burevioù gall|Kreta - Burevioù gall]] *[[Timbroù Kreta – Burevioù italian|Kreta - Burevioù italian]] *[[Timbroù Kreta – Burevioù rusian|Kreta – Burevioù rusian]] *[[Timbroù Kroatia|Kroatia]] *[[Timbroù Lemnos|Lemnos]] *[[Timbroù Liechtenstein|Liechtenstein]] *[[Timbroù Lituania|Lituania]] *[[Timbroù Bro-Ljubljana|Bro-Ljubljana]] *[[Timbroù Rouantelezh Lombardia-Veneto|(Rouantelezh) Lombardia-Veneto]] *[[Timbroù Makedonia|Makedonia]] *[[Timbroù Manav|Manav]] *[[Timbroù Marienwerder|Marienwerder]] *[[Timbroù Mecklenbourg|Mecklenbourg]] *[[Timbroù Mecklenbourg-Pomerania ar C'hornaoueg|Mecklenbourg-Pomerania ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Lituania|Memel]] *[[Timbroù Modena|Modena]] *[[Timbroù Moldova|Moldova]] *[[Timbroù Montenegro|Montenegro]] *[[Timbroù Oldenburg|Oldenburg]] *[[Timbroù Parma|Parma]] *[[Timbroù Polonia|Polonia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Port Lagos]] *[[Timbroù Portugal|Portugal]] *[[Timbroù Prusia|Prusia]] *[[Timbroù Roenland-Pfalz|Roenland-Pfalz]] *[[Timbroù Romagna|Romagna]] *[[Timbroù Roumelia ar Reter|Roumelia ar Reter]] *[[Timbroù Saarland|Saarland]] *[[Timbroù Saksonia|Saksonia]] *[[Timbroù Samos|Samos]] *[[Timbroù Sardigna|Sardigna]] *[[Timbroù Enez Saseno|(Enez) Saseno]] *[[Timbroù Rouantelezh an Div Sikilia|(Rouantelezh) an Div Sikilia]] *[[Timbroù Slovenia|Slovenia]] *[[Timbroù Slovakia|Slovakia]] *[[Timbroù Spagn|Spagn]] *[[Timbroù Stadoù ar Pab|Stadoù ar Pab]] *[[Timbroù Sveden|Sveden]] *[[Timbroù Tiriad Dieub Trieste|Tiriad Dieub Trieste]] *[[Timbroù Thessalia|Thessalia]] *[[Timbroù Thüringen|Thüringen]] *[[Timbroù Thurn ha Taksis|Thurn ha Taksis]] *[[Timbroù Toskana|Toskana]] *[[Timbroù Udine|Udine]] *[[Timbroù Ukraina ar C'hornaoueg|Ukraina ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Vathy]] *[[Timbroù Venezia Giulia|Venezia Giulia]] *[[Timbroù Wenden|Wenden]] *[[Timbroù Württemberg|Württemberg]] *[[Timbroù Zadar|Zadar]] </div> == [[Okeania]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Aitutaki|Aitutaki]] *[[Timbroù Aostralia ar Su|Aostralia ar Su]] *[[Timbroù Inizi Cook|Inizi Cook]] *[[Timbroù Inizi Fidji|Inizi Fidji]] *[[Timbroù Gilbert hag Ellice|Gilbert hag Ellice]] *[[Timbroù Enez ar Gouraleg Vras|Enez ar Gouraleg Vras]] *[[Timbroù Guam|Guam]] *[[Timbroù Hawaii|Hawaii]] *[[Timbroù an Inizi Karolina|Inizi Karolina]] *[[Timbroù Kiribati|Kiribati]] *[[Timbroù Inizi Mariana|Inizi Mariana]] *[[Timbroù Inizi Marshall|Inizi Marshall]] *[[Timbroù Mikronezia|Mikronezia]] *[[Timbroù Nauru|Nauru]] *[[Timbroù Niue|Niue]] *[[Timbroù Palau|Palau]] *[[Timbroù Penrhyn|Penrhyn]] *[[Timbroù Inizi Pitcairn|Inizi Pitcairn]] *[[Timbroù Queensland|Queensland]] *[[Timbroù Rarotonga|Rarotonga]] *[[Timbroù Inizi Salomon|Inizi Salomon]] *[[Timbroù Tahiti|Tahiti]] *[[Timbroù Tasmania|Tasmania]] *[[Timbroù Tiriadoù gall Okeania|Tiriadoù gall Okeania]] *[[Timbroù Tuvalu|Tuvalu]] *[[Timbroù Victoria|Victoria]] *[[Timbroù Wallis-ha-Futuna|Wallis-ha-Futuna]] *[[Timbroù Zeland-Nevez|Zeland-Nevez]] </div> == [[Reter-Kreiz]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Abou Dhabi|Abou Dhabi]] *[[Timbroù Aden|Aden]] *[[Timbroù Sandjak Alexandretta|(Sandjak) Alexandretta]] *[[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su|Arabia ar Su]] *[[Timbroù Dubai|Dubai]] *[[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Emirelezhioù Arab Unanet]] *[[Timbroù Rouantelezh Hedjaz|Rouantelezh Hedjaz]] *[[Timbroù Kastellórizo|Kastellórizo]] *[[Timbroù Katar|Katar]] *[[Timbroù Kilikia|Kilikia]] *[[Timbroù Kurdistan|Kurdistan]] *[[Timbroù Manama|Manama]] *[[Timbroù Enez Rouad|Enez Rouad]] *[[Timbroù ar Sav-Heol|Sav-Heol - Burevioù estren]] *[[Timbroù Smyrna|Smyrna]] *[[Timbroù Stadoù an Arsav-brezel|Stadoù an Arsav-brezel]] *[[Timbroù Tiriad an Alawited|Tiriad an Alawited]] *[[Timbroù Treuzjordania|Treuzjordania]] *[[Timbroù Yemen|Yemen]] *[[Timbroù Yemen an Norzh|Yemen an Norzh]] *[[Timbroù Yemen ar Su|Yemen ar Su]] </div> == Pennad kar == *[[Istor an timbroù]] [[Rummad:Timbrouriezh]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro| ]] g99vi821iyusz78767hd63uopitpete 2190156 2190152 2026-05-05T13:39:32Z Tanjee 563 2190156 wikitext text/x-wiki Setu roll ar melestradurezhioù o deus embannet [[Timbr|timbroù]]. == [[Afrika]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Tiriad gall pobloù Afar hag Issa|Tiriad gall pobloù Afar hag Issa]] *[[Timbroù Afrika ar C’heheder C’hall|Afrika ar C'heheder C'hall]] *[[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg C'hall|Afrika ar C'hornaoueg C'hall]] *[[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg Spagnol|Afrika ar C’hornaoueg Spagnol]] *[[Timbroù Afrika bortugalek|Afrika bortugalek]] *[[Timbroù Afrika ar Reter alaman|Afrika ar Reter alaman]] *[[Timbroù Afrika ar Reter italian|Afrika ar Reter italian]] *[[Timbroù Afrika ar Reter saoz|Afrika ar Reter saoz]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|La Agüera]] *[[Timbroù Anjouan|Anjouan]] *[[Timbroù Aod an Aour|Aod an Aour]] *[[Timbroù Aod an Niger|Aod an Niger]] *[[Timbroù Djibouti|Aod c'hall ar Somalianed]] *[[Timbroù Ascension|Ascension]] *[[Timbroù Basoutoland|Basoutoland]] *[[Timbroù Bechuanaland|Bechuanaland]] *[[Timbroù Cyrenaica|Benghazi]] *[[Timbroù Benin|Benin]] *[[Timbroù Biafra|Biafra]] *[[Timbroù Benin|Dahomey]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Cabo Juby]] *[[Timbroù Cyrenaica|Cyrenaica]] *[[Timbroù Diego-Suárez|Diego-Suárez]] *[[Timbroù Djibouti|Djibouti]] *[[Timbroù Egipt|Egipt]] *[[Timbroù Egipt - Burevioù gall|Egipt - Burevioù gall]] *[[Timbroù Elobey, Annobón ha Corrisco|Elobey, Annobón ha Corrisco]] *[[Timbroù Enez ar Reünion|Enez ar Reünion]] *[[Timbroù Enezeg an Azorez|Enezeg an Azorez]] *[[Timbroù Eritrea|Eritrea]] *[[Timbroù Fernando Poo|Fernando Poo]] *[[Timbroù Fezzan Ghadames|Fezzan Ghadames]] *[[Timbroù Gambia|Gambia]] *[[Timbroù Ginea Frañs|Ginea Frañs]] *[[Timbroù Griqualand|Griqualand]] *[[Timbroù Ifni|Ifni]] *[[Timbroù Inhambane|Inhambane]] *[[Timbroù Itron Varia Madagaskar|Itron Varia Madagaskar]] *[[Timbroù Joubaland|Joubaland]] *[[Timbroù Kab ar Spi Mat|Kab ar Spi Mat]] *[[Timbroù Su Kasaï|Su Kasaï]] *[[Timbroù Katanga|Katanga]] *[[Timbroù Kenya|Kenya]] *[[Timbroù Kenya hag Ouganda|Kenya hag Ouganda]] *[[Timbroù Kenya Ouganda Tanganyika|Kenya Ouganda Tanganyika]] *[[Timbroù Kionga|Kionga]] *[[Timbroù Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika|Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika]] *[[Timbroù Kongo Frañs|Kongo Frañs]] *[[Timbroù Kongo Grenn|Kongo Grenn]] *[[Timbroù Kongo Velgia|Kongo Velgia]] *[[Timbroù Republik Demokratel Kongo|Republik Demokratel Kongo]] *[[Timbroù Kreizafrika saoz|Kreizafrika saoz]] *[[Timbroù Lagos|Lagos]] *[[Timbroù Lesotho|Lesotho]] *[[Timbroù Lourenço Marques|Lourenço Marques]] *[[Timbroù Maouritania|Maouritania]] *[[Timbroù Maroko spagnol|Maroko spagnol]] *[[Timbroù Mervent Afrika|Mervent Afrika]] *[[Timbroù Moheli|Moheli]] *[[Timbroù Mozambik|Mozambik]] *[[Timbroù Postoù prevez Mozambik|Postoù prevez Mozambik]] *[[Timbroù Namibia|Namibia]] *[[Timbroù Natal|Natal]] *[[Timbroù Niger|Niger]] *[[Timbroù Nosy Be|Nosy Be]] *[[Timbroù Nyasaland|Nyasaland]] *[[Timbroù Obock|Obock]] *[[Timbroù an Oubangi-Chari|Oubangi-Chari]] *[[Timbroù Bro-Orañje|Bro-Orañje]] *[[Timbroù Republik Nevez Suafrika|Republik Nevez Suafrika]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Rio de Oro]] *[[Timbroù Rodezia|Rodezia]] *[[Timbroù Rodezia an Norzh|Rodezia an Norzh]] *[[Timbroù Rodezia ar Su|Rodezia ar Su]] *[[Timbroù Rodezia ha Nyasaland|Rodezia ha Nyasaland]] *[[Timbroù Ruanda-Urundi|Ruanda-Urundi]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Sahara ar C'hornôg]] *[[Timbroù Sechelez|Sechelez]] *[[Timbroù Senegal|Senegal]] *[[Timbroù Senegal-Uhel ha Niger|Senegal-Uhel ha Niger]] *[[Timbroù Senegambia ha Niger|Senegambia ha Niger]] *[[Timbroù Somalia|Somalia]] *[[Timbroù Somalia italian|Somalia italian]] *[[Timbroù Somaliland saoz|Somaliland saoz]] *[[Timbroù Soudan c'hall|Soudan c'hall]] *[[Timbroù Stellaland|Stellaland]] *[[Timbroù Stadoù emren Suafrika|Stadoù emren Suafrika]] *[[Timbroù Swaziland|Swaziland]] *[[Timbroù Tanganyika|Tanganyika]] *[[Timbroù Tchad|Tchad]] *[[Timbroù Tete|Tete]] *[[Timbroù Transvaal|Transvaal]] *[[Timbroù Tripolitania|Tripolitania]] *[[Timbroù Republik Demokratel Kongo|Zair]] *[[Timbroù Zambezia|Zambezia]] *[[Timbroù Zambia|Zambia]] *[[Timbroù Zanzibar - Burevioù gall|Zanzibar - Burevioù gall]] *[[Timbroù Zanzibar|Zanzibar]] *[[Timbroù Zoulouland|Zoulouland]] </div> == [[Amerika]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Antigua|Antigua]] *[[Timbroù an Antilhez Bihanañ saoz|Antilhez Bihanañ saoz]] *[[Timbroù Antilhez Danmark|Antilhez Danmark]] *[[Timbroù an Antilhez Nederlandat|Antilhez Nederlandat]] *[[Timbroù Antilhez Spagn|Antilhez Spagn]] *[[Timbroù Aruba|Aruba]] *[[Timbroù Bahamas|Bahamas]] *[[Timbroù Barbuda|Barbuda]] *[[Timbroù Belize|Belize]] *[[Timbroù Bermuda|Bermuda]] *[[Timbroù Bolivia|Bolivia]] *[[Timbroù Brunswick-Nevez|Brunswick-Nevez]] *[[Timbroù Chile|Chile]] *[[Timbroù Corrientes|Corrientes]] *[[Timbroù Costa Rica|Costa Rica]] *[[Timbroù Curaçao|Curaçao]] *[[Timbroù Dominika|Dominika]] *[[Timbroù an Douar-Nevez|Douar-Nevez]] *[[Timbroù Greunland|Greunland]] *[[Timbroù Guatemala|Guatemala]] *[[Timbroù Gwadeloup|Gwadeloup]] *[[Timbroù Gwiana c'hall|Gwiana c'hall]] *[[Timbroù Gwiana saoz|Gwiana saoz]] *[[Timbroù Honduras Breizh-Veur|Honduras Breizh Veur]] *[[Timbroù Inini|Inini]] *[[Timbroù Inizi Cayman|Inizi Cayman]] *[[Timbroù Inizi Gwerc’h Breizh-Veur|Inizi Gwerc’h Breizh-Veur]] *[[Timbroù Inizi Maloù|Inizi Maloù]] *[[Timbroù Jamaika|Jamaika]] *[[Timbroù Kolombia Breizh-Veur hag Enez Vancouver|Kolombia Breizh-Veur hag Enez Vancouver]] *[[Timbroù Martinik|Martinik]] *[[Timbroù Montserrat|Montserrat]] *[[Timbroù Nevis|Nevis]] *[[Timbroù Panama|Panama]] *[[Timbroù Paraguay|Paraguay]] *[[Timbroù Perou|Perou]] *[[Timbroù Enez ar Priñs-Edward|Enez ar Priñs-Edward]] *[[Timbroù Sant Kitts|Sant Kitts]] *[[Timbroù Sant Kitts ha Nevis|Sant Kitts ha Nevis]] *[[Timbroù Santez-Lusia|Santez-Lusia]] *[[Timbroù Sant-Martin|Sant-Martin]] *[[Timbroù Sant-Pêr-ha-Mikelon|Sant-Pêr-ha-Mikelon]] *[[Timbroù Skos Nevez|Skos Nevez]] *[[Timbroù Stadoù-Unanet Kolombia|Stadoù-Unanet Kolombia]] *[[Timbroù Surinam|Surinam]] *[[Timbroù Tobago|Tobago]] *[[Timbroù Inizi Turks ha Caicos|Inizi Turks ha Caicos]] </div> == [[Antarktika]] hag all == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Antarktika - Tiriad Breizh-Veur|Antarktika - Tiriad Breizh-Veur]] *[[Timbroù Antarktika – Tiriad Bro-C’hall|Antarktika - Tiriad Bro-C'hall]] *[[Timbroù Tiriad Zeland-Nevez|Antarktika - Tiriad Zeland-Nevez]] *[[Timbroù Georgia ar Su|Georgia ar Su]] *[[Timbroù Saint Helena|Saint Helena]] *[[Timbroù Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] </div> == [[Azia]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Abc'hazia|Abc'hazia]] *[[Timbroù Âlwâr|Âlwâr]] *[[Timbroù Annam ha Tonkin|Annam ha Tonkin]] *[[Timbroù Armenia|Armenia]] *[[Timbroù Azerbaidjan|Azerbaidjan]] *[[Timbroù Bahawalpour|Bahawalpour]] *[[Timbroù Bangkok|Bangkok]] *[[Timbroù Bamra|Bamra]] *[[Timbroù Barwani|Barwani]] *[[Timbroù Batoum|Batoum]] *[[Timbroù Bhopal|Bhopal]] *[[Timbroù Bhor|Bhor]] *[[Timbroù Bijawar|Bijawar]] *[[Timbroù Borneo an Norzh|Borneo an Norzh]] *[[Timbroù Bouchir|Bouchir]] *[[Timbroù Brunei|Brunei]] *[[Timbroù Bundi|Bundi]] *[[Timbroù Chamba|Chambâ]] *[[Timbroù Datia|Datia]] *[[Timbroù Dhâr|Dhâr]] *[[Timbroù Dungarpour|Dungarpour]] *[[Timbroù Faridkot|Faridkot]] *[[Timbroù Formoza (Taiwan)|Formoza (Taiwan)]] *[[Timbroù Gwalior|Gwalior]] *[[Timbroù Ginea-Nevez ar C'hornaoueg|Ginea-Nevez ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Holkar|Holkar]] *[[Timbroù Hong Kong|Hong Kong]] *[[Timbroù Hyderabad|Hyderabad]] *[[Timbroù Idar|Idar]] *[[Timbroù Indez Breizh-Veur|Indez Breizh-Veur]] *[[Timbroù Indez-Sina c'hall|Indez-Sina c'hall]] *[[Timbroù Jaipour|Jaipour]] *[[Timbroù Jammu-ha-Kachmir|Jammu-ha-Kachmir]] *[[Timbroù Jasdan|Jasdan]] *[[Timbroù Jhalawar|Jhalawar]] *[[Timbroù Jhind|Jhind]] *[[Timbroù Kazac'hstan|Kazac'hstan]] *[[Timbroù Kedah|Kedah]] *[[Timbroù Kiav-Tchou|Kiav-Tchou]] *[[Timbroù Kirgizstan|Kirgizstan]] *[[Timbroù Kochin-Sina|Kochin-Sina]] *[[Timbroù Labuan|Labuan]] *[[Timbroù Las Bela|Las Bela]] *[[Timbroù Inizi Maldivez|Inizi Maldivez]] *[[Timbroù Manchukuo|Manchukuo]] *[[Timbroù Morvi|Morvi]] *[[Timbroù Nabha|Nabha]] *[[Timbroù Nandgam|Nandgam]] *[[Timbroù Nowanuggur|Nowanuggur]] *[[Timbroù Orcha|Orcha]] *[[Timbroù Pakhoi|Pakhoi]] *[[Timbroù Pakistan|Pakistan]] *[[Timbroù Patiala|Patiala]] *[[Timbroù Penang|Penang]] *[[Timbroù Perak|Perak]] *[[Timbroù Perlis|Perlis]] *[[Timbroù Pounch|Pounch]] *[[Timbroù Rajpipla|Rajpipla]] *[[Timbroù RSKS Treuzkaokazek|RSKS Treuzkaokazek]] *[[Timbroù Inizi Ryūkyū|Inizi Ryūkyū]] *[[Timbroù Sabah|Sabah]] *[[Timbroù Sina – Burevioù alaman|Sina – Burevioù alaman]] *[[Timbroù Sina - Burevioù gall|Sina - Burevioù gall]] *[[Timbroù Sina - Burevioù italian|Sina - Burevioù italian]] *[[Timbroù Sina – Burevioù rusian|Sina – Burevioù rusian]] *[[Timbroù Sina - Burevioù saoz|Sina - Burevioù saoz]] *[[Timbroù Sirmoor|Sirmoor]] *[[Timbroù Soruth|Soruth]] *[[Timbroù Tadjikistan|Tadjikistan]] *[[Timbroù Tibet|Tibet]] *[[Timbroù Timor ar Reter|Timor ar Reter]] *[[Timbroù Touva|Touva]] *[[Timbroù Travancore|Travancore]] *[[Timbroù Turkmenistan|Turkmenistan]] *[[Timbroù Viet Nam ar Su|Viet Nam ar Su]] *[[Timbroù Wadhwan|Wadhwan]] </div> == [[Europa (kevandir)|Europa]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Alamagn - Impalaeriezh|Alamagn - Impalaeriezh]] *[[Timbroù Alamagn - Republik Weimar|Alamagn - Republik Weimar]] *[[Timbroù Alamagn - IIIde Reich|Alamagn - IIIde Reich]] *[[Timbroù Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed|Alamagn – Prantad 1945-1949]] *[[Timbroù Alamagn ar C’hornaoueg|Alamagn ar C’hornaoueg]] *[[Timbroù Alamagn ar Reter|Alamagn ar Reter]] *[[Timbroù Aldernez|Aldernez]] *[[Timbroù Allenstein|Allenstein]] *[[Timbroù Andorra|Andorra]] *[[Timbroù Arad|Arad]] *[[Timbroù Fiume|(Inizi) Arbe ha Veglia]] *[[Timbroù Aunus|Aunus]] *[[Timbroù Baden|Baden]] *[[Timbroù Barcelona|Barcelona]] *[[Timbroù Bavaria|Bavaria]] *[[Timbroù Belarus|Belarus]] *[[Timbroù Bergedorf|Bergedorf]] *[[Timbroù Berlin ar Reter|Berlin ar Reter]] *[[Timbroù Bohemia ha Moravia|Bohemia ha Moravia]] *[[Timbroù Bosnia ha Herzegovina|Bosnia ha Herzegovina]] *[[Timbroù Brunswick|Brunswick]] *[[Timbroù Campione|Campione]] *[[Timbroù Danzig|Danzig]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Dedeagh]] *[[Timbroù Elzas ha Loren|Elzas ha Loren]] *[[Timbroù Epira|Epira]] *[[Timbroù Euskal Herria|Euskal Herria]] *[[Timbroù Fiume|Fiume]] *[[Timbroù Galitsia|Galitsia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Gres - Burevioù gall]] *[[Timbroù Gwernenez|Gwernenez]] *[[Timbroù Hamburg|Hamburg]] *[[Timbroù Hannover|Hannover]] *[[Timbroù Heligoland|Heligoland]] *[[Timbroù Ikaria|Ikaria]] *[[Timbroù Ingria|Ingria]] *[[Timbroù an Inizi Åland|Inizi Åland]] *[[Timbroù Inizi Mor Egea|Inizi Mor Egea]] *[[Timbroù an Inizi Faero|Inizi Faero]] *[[Timbroù Inizi Mor Ionian|Inizi Mor Ionian]] *[[Timbroù Istria|Istria]] *[[Timbroù Republik Sokial Italia|Republik Sokial Italia]] *[[Timbroù Italia|Italia]] *[[Timbroù Iwerzhon|Iwerzhon]] *[[Timbroù Jerzenez|Jerzenez]] *[[Timbroù Jibraltar|Jibraltar]] *[[Timbroù Karelia|Karelia]] *[[Timbroù Karintia|Karintia]] *[[Timbroù Katalonia|Katalonia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Kavala]] *[[Timbroù Kengevread Norzh Alamagn|Kengevread Norzh Alamagn]] *[[Timbroù Keoded Dieub Lubeck|Keoded Dieub Lubeck]] *[[Timbroù Kiprenez|Kiprenez]] *[[Timbroù Kreta - Burevioù aostrian|Kreta - Burevioù aostrian]] *[[Timbroù Kreta - Burevioù gall|Kreta - Burevioù gall]] *[[Timbroù Kreta – Burevioù italian|Kreta - Burevioù italian]] *[[Timbroù Kreta – Burevioù rusian|Kreta – Burevioù rusian]] *[[Timbroù Kroatia|Kroatia]] *[[Timbroù Lemnos|Lemnos]] *[[Timbroù Liechtenstein|Liechtenstein]] *[[Timbroù Lituania|Lituania]] *[[Timbroù Bro-Ljubljana|Bro-Ljubljana]] *[[Timbroù Rouantelezh Lombardia-Veneto|(Rouantelezh) Lombardia-Veneto]] *[[Timbroù Makedonia|Makedonia]] *[[Timbroù Manav|Manav]] *[[Timbroù Marienwerder|Marienwerder]] *[[Timbroù Mecklenbourg|Mecklenbourg]] *[[Timbroù Mecklenbourg-Pomerania ar C'hornaoueg|Mecklenbourg-Pomerania ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Lituania|Memel]] *[[Timbroù Modena|Modena]] *[[Timbroù Moldova|Moldova]] *[[Timbroù Montenegro|Montenegro]] *[[Timbroù Oldenburg|Oldenburg]] *[[Timbroù Parma|Parma]] *[[Timbroù Polonia|Polonia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Port Lagos]] *[[Timbroù Portugal|Portugal]] *[[Timbroù Prusia|Prusia]] *[[Timbroù Roenland-Pfalz|Roenland-Pfalz]] *[[Timbroù Romagna|Romagna]] *[[Timbroù Roumelia ar Reter|Roumelia ar Reter]] *[[Timbroù Saarland|Saarland]] *[[Timbroù Saksonia|Saksonia]] *[[Timbroù Samos|Samos]] *[[Timbroù Sardigna|Sardigna]] *[[Timbroù Enez Saseno|(Enez) Saseno]] *[[Timbroù Rouantelezh an Div Sikilia|(Rouantelezh) an Div Sikilia]] *[[Timbroù Slovenia|Slovenia]] *[[Timbroù Slovakia|Slovakia]] *[[Timbroù Spagn|Spagn]] *[[Timbroù Stadoù ar Pab|Stadoù ar Pab]] *[[Timbroù Sveden|Sveden]] *[[Timbroù Tiriad Dieub Trieste|Tiriad Dieub Trieste]] *[[Timbroù Thessalia|Thessalia]] *[[Timbroù Thüringen|Thüringen]] *[[Timbroù Thurn ha Taksis|Thurn ha Taksis]] *[[Timbroù Toskana|Toskana]] *[[Timbroù Udine|Udine]] *[[Timbroù Ukraina ar C'hornaoueg|Ukraina ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Vathy]] *[[Timbroù Venezia Giulia|Venezia Giulia]] *[[Timbroù Wenden|Wenden]] *[[Timbroù Württemberg|Württemberg]] *[[Timbroù Zadar|Zadar]] </div> == [[Okeania]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Aitutaki|Aitutaki]] *[[Timbroù Aostralia ar Su|Aostralia ar Su]] *[[Timbroù Inizi Cook|Inizi Cook]] *[[Timbroù Inizi Fidji|Inizi Fidji]] *[[Timbroù Gilbert hag Ellice|Gilbert hag Ellice]] *[[Timbroù Enez ar Gouraleg Vras|Enez ar Gouraleg Vras]] *[[Timbroù Guam|Guam]] *[[Timbroù Hawaii|Hawaii]] *[[Timbroù an Inizi Karolina|Inizi Karolina]] *[[Timbroù Kiribati|Kiribati]] *[[Timbroù Inizi Mariana|Inizi Mariana]] *[[Timbroù Inizi Marshall|Inizi Marshall]] *[[Timbroù Mikronezia|Mikronezia]] *[[Timbroù Nauru|Nauru]] *[[Timbroù Niue|Niue]] *[[Timbroù Palau|Palau]] *[[Timbroù Penrhyn|Penrhyn]] *[[Timbroù Inizi Pitcairn|Inizi Pitcairn]] *[[Timbroù Queensland|Queensland]] *[[Timbroù Rarotonga|Rarotonga]] *[[Timbroù Inizi Salomon|Inizi Salomon]] *[[Timbroù Tahiti|Tahiti]] *[[Timbroù Tasmania|Tasmania]] *[[Timbroù Tiriadoù gall Okeania|Tiriadoù gall Okeania]] *[[Timbroù Tuvalu|Tuvalu]] *[[Timbroù Victoria|Victoria]] *[[Timbroù Wallis-ha-Futuna|Wallis-ha-Futuna]] *[[Timbroù Zeland-Nevez|Zeland-Nevez]] </div> == [[Reter-Kreiz]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Abou Dhabi|Abou Dhabi]] *[[Timbroù Aden|Aden]] *[[Timbroù Sandjak Alexandretta|(Sandjak) Alexandretta]] *[[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su|Arabia ar Su]] *[[Timbroù Dubai|Dubai]] *[[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Emirelezhioù Arab Unanet]] *[[Timbroù Rouantelezh Hedjaz|Rouantelezh Hedjaz]] *[[Timbroù Kastellórizo|Kastellórizo]] *[[Timbroù Katar|Katar]] *[[Timbroù Kilikia|Kilikia]] *[[Timbroù Kurdistan|Kurdistan]] *[[Timbroù Manama|Manama]] *[[Timbroù Enez Rouad|Enez Rouad]] *[[Timbroù ar Sav-Heol|Sav-Heol - Burevioù estren]] *[[Timbroù Smyrna|Smyrna]] *[[Timbroù Stadoù an Arsav-brezel|Stadoù an Arsav-brezel]] *[[Timbroù Tiriad an Alawited|Tiriad an Alawited]] *[[Timbroù Treuzjordania|Treuzjordania]] *[[Timbroù Yemen|Yemen]] *[[Timbroù Yemen an Norzh|Yemen an Norzh]] *[[Timbroù Yemen ar Su|Yemen ar Su]] </div> == Pennad kar == *[[Istor an timbroù]] [[Rummad:Timbrouriezh]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro| ]] p43rkofabwnu6lqbo16hr00l6hv3zeg 2190279 2190156 2026-05-06T10:59:25Z Tanjee 563 /* Afrika */ 2190279 wikitext text/x-wiki Setu roll ar melestradurezhioù o deus embannet [[Timbr|timbroù]]. == [[Afrika]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Tiriad gall pobloù Afar hag Issa|Tiriad gall pobloù Afar hag Issa]] *[[Timbroù Afrika ar C’heheder C’hall|Afrika ar C'heheder C'hall]] *[[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg C'hall|Afrika ar C'hornaoueg C'hall]] *[[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg Spagnol|Afrika ar C’hornaoueg Spagnol]] *[[Timbroù Afrika bortugalek|Afrika bortugalek]] *[[Timbroù Afrika ar Reter alaman|Afrika ar Reter alaman]] *[[Timbroù Afrika ar Reter italian|Afrika ar Reter italian]] *[[Timbroù Afrika ar Reter saoz|Afrika ar Reter saoz]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|La Agüera]] *[[Timbroù Anjouan|Anjouan]] *[[Timbroù Aod an Aour|Aod an Aour]] *[[Timbroù Aod an Niger|Aod an Niger]] *[[Timbroù Djibouti|Aod c'hall ar Somalianed]] *[[Timbroù Ascension|Ascension]] *[[Timbroù Basoutoland|Basoutoland]] *[[Timbroù Bechuanaland|Bechuanaland]] *[[Timbroù Cyrenaica|Benghazi]] *[[Timbroù Benin|Benin]] *[[Timbroù Biafra|Biafra]] *[[Timbroù Botswana|Botswana]] *[[Timbroù Benin|Dahomey]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Cabo Juby]] *[[Timbroù Cyrenaica|Cyrenaica]] *[[Timbroù Diego-Suárez|Diego-Suárez]] *[[Timbroù Djibouti|Djibouti]] *[[Timbroù Egipt|Egipt]] *[[Timbroù Egipt - Burevioù gall|Egipt - Burevioù gall]] *[[Timbroù Elobey, Annobón ha Corrisco|Elobey, Annobón ha Corrisco]] *[[Timbroù Enez ar Reünion|Enez ar Reünion]] *[[Timbroù Enezeg an Azorez|Enezeg an Azorez]] *[[Timbroù Eritrea|Eritrea]] *[[Timbroù Fernando Poo|Fernando Poo]] *[[Timbroù Fezzan Ghadames|Fezzan Ghadames]] *[[Timbroù Gambia|Gambia]] *[[Timbroù Ginea Frañs|Ginea Frañs]] *[[Timbroù Griqualand|Griqualand]] *[[Timbroù Ifni|Ifni]] *[[Timbroù Inhambane|Inhambane]] *[[Timbroù Itron Varia Madagaskar|Itron Varia Madagaskar]] *[[Timbroù Joubaland|Joubaland]] *[[Timbroù Kab ar Spi Mat|Kab ar Spi Mat]] *[[Timbroù Su Kasaï|Su Kasaï]] *[[Timbroù Katanga|Katanga]] *[[Timbroù Kenya|Kenya]] *[[Timbroù Kenya hag Ouganda|Kenya hag Ouganda]] *[[Timbroù Kenya Ouganda Tanganyika|Kenya Ouganda Tanganyika]] *[[Timbroù Kionga|Kionga]] *[[Timbroù Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika|Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika]] *[[Timbroù Kongo Frañs|Kongo Frañs]] *[[Timbroù Kongo Grenn|Kongo Grenn]] *[[Timbroù Kongo Velgia|Kongo Velgia]] *[[Timbroù Republik Demokratel Kongo|Republik Demokratel Kongo]] *[[Timbroù Kreizafrika saoz|Kreizafrika saoz]] *[[Timbroù Lagos|Lagos]] *[[Timbroù Lesotho|Lesotho]] *[[Timbroù Lourenço Marques|Lourenço Marques]] *[[Timbroù Maouritania|Maouritania]] *[[Timbroù Maroko spagnol|Maroko spagnol]] *[[Timbroù Mervent Afrika|Mervent Afrika]] *[[Timbroù Moheli|Moheli]] *[[Timbroù Mozambik|Mozambik]] *[[Timbroù Postoù prevez Mozambik|Postoù prevez Mozambik]] *[[Timbroù Namibia|Namibia]] *[[Timbroù Natal|Natal]] *[[Timbroù Niger|Niger]] *[[Timbroù Nosy Be|Nosy Be]] *[[Timbroù Nyasaland|Nyasaland]] *[[Timbroù Obock|Obock]] *[[Timbroù an Oubangi-Chari|Oubangi-Chari]] *[[Timbroù Bro-Orañje|Bro-Orañje]] *[[Timbroù Republik Nevez Suafrika|Republik Nevez Suafrika]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Rio de Oro]] *[[Timbroù Rodezia|Rodezia]] *[[Timbroù Rodezia an Norzh|Rodezia an Norzh]] *[[Timbroù Rodezia ar Su|Rodezia ar Su]] *[[Timbroù Rodezia ha Nyasaland|Rodezia ha Nyasaland]] *[[Timbroù Ruanda-Urundi|Ruanda-Urundi]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Sahara ar C'hornôg]] *[[Timbroù Sechelez|Sechelez]] *[[Timbroù Senegal|Senegal]] *[[Timbroù Senegal-Uhel ha Niger|Senegal-Uhel ha Niger]] *[[Timbroù Senegambia ha Niger|Senegambia ha Niger]] *[[Timbroù Somalia|Somalia]] *[[Timbroù Somalia italian|Somalia italian]] *[[Timbroù Somaliland saoz|Somaliland saoz]] *[[Timbroù Soudan c'hall|Soudan c'hall]] *[[Timbroù Stellaland|Stellaland]] *[[Timbroù Stadoù emren Suafrika|Stadoù emren Suafrika]] *[[Timbroù Swaziland|Swaziland]] *[[Timbroù Tanganyika|Tanganyika]] *[[Timbroù Tchad|Tchad]] *[[Timbroù Tete|Tete]] *[[Timbroù Transvaal|Transvaal]] *[[Timbroù Tripolitania|Tripolitania]] *[[Timbroù Republik Demokratel Kongo|Zair]] *[[Timbroù Zambezia|Zambezia]] *[[Timbroù Zambia|Zambia]] *[[Timbroù Zanzibar - Burevioù gall|Zanzibar - Burevioù gall]] *[[Timbroù Zanzibar|Zanzibar]] *[[Timbroù Zoulouland|Zoulouland]] </div> == [[Amerika]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Antigua|Antigua]] *[[Timbroù an Antilhez Bihanañ saoz|Antilhez Bihanañ saoz]] *[[Timbroù Antilhez Danmark|Antilhez Danmark]] *[[Timbroù an Antilhez Nederlandat|Antilhez Nederlandat]] *[[Timbroù Antilhez Spagn|Antilhez Spagn]] *[[Timbroù Aruba|Aruba]] *[[Timbroù Bahamas|Bahamas]] *[[Timbroù Barbuda|Barbuda]] *[[Timbroù Belize|Belize]] *[[Timbroù Bermuda|Bermuda]] *[[Timbroù Bolivia|Bolivia]] *[[Timbroù Brunswick-Nevez|Brunswick-Nevez]] *[[Timbroù Chile|Chile]] *[[Timbroù Corrientes|Corrientes]] *[[Timbroù Costa Rica|Costa Rica]] *[[Timbroù Curaçao|Curaçao]] *[[Timbroù Dominika|Dominika]] *[[Timbroù an Douar-Nevez|Douar-Nevez]] *[[Timbroù Greunland|Greunland]] *[[Timbroù Guatemala|Guatemala]] *[[Timbroù Gwadeloup|Gwadeloup]] *[[Timbroù Gwiana c'hall|Gwiana c'hall]] *[[Timbroù Gwiana saoz|Gwiana saoz]] *[[Timbroù Honduras Breizh-Veur|Honduras Breizh Veur]] *[[Timbroù Inini|Inini]] *[[Timbroù Inizi Cayman|Inizi Cayman]] *[[Timbroù Inizi Gwerc’h Breizh-Veur|Inizi Gwerc’h Breizh-Veur]] *[[Timbroù Inizi Maloù|Inizi Maloù]] *[[Timbroù Jamaika|Jamaika]] *[[Timbroù Kolombia Breizh-Veur hag Enez Vancouver|Kolombia Breizh-Veur hag Enez Vancouver]] *[[Timbroù Martinik|Martinik]] *[[Timbroù Montserrat|Montserrat]] *[[Timbroù Nevis|Nevis]] *[[Timbroù Panama|Panama]] *[[Timbroù Paraguay|Paraguay]] *[[Timbroù Perou|Perou]] *[[Timbroù Enez ar Priñs-Edward|Enez ar Priñs-Edward]] *[[Timbroù Sant Kitts|Sant Kitts]] *[[Timbroù Sant Kitts ha Nevis|Sant Kitts ha Nevis]] *[[Timbroù Santez-Lusia|Santez-Lusia]] *[[Timbroù Sant-Martin|Sant-Martin]] *[[Timbroù Sant-Pêr-ha-Mikelon|Sant-Pêr-ha-Mikelon]] *[[Timbroù Skos Nevez|Skos Nevez]] *[[Timbroù Stadoù-Unanet Kolombia|Stadoù-Unanet Kolombia]] *[[Timbroù Surinam|Surinam]] *[[Timbroù Tobago|Tobago]] *[[Timbroù Inizi Turks ha Caicos|Inizi Turks ha Caicos]] </div> == [[Antarktika]] hag all == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Antarktika - Tiriad Breizh-Veur|Antarktika - Tiriad Breizh-Veur]] *[[Timbroù Antarktika – Tiriad Bro-C’hall|Antarktika - Tiriad Bro-C'hall]] *[[Timbroù Tiriad Zeland-Nevez|Antarktika - Tiriad Zeland-Nevez]] *[[Timbroù Georgia ar Su|Georgia ar Su]] *[[Timbroù Saint Helena|Saint Helena]] *[[Timbroù Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] </div> == [[Azia]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Abc'hazia|Abc'hazia]] *[[Timbroù Âlwâr|Âlwâr]] *[[Timbroù Annam ha Tonkin|Annam ha Tonkin]] *[[Timbroù Armenia|Armenia]] *[[Timbroù Azerbaidjan|Azerbaidjan]] *[[Timbroù Bahawalpour|Bahawalpour]] *[[Timbroù Bangkok|Bangkok]] *[[Timbroù Bamra|Bamra]] *[[Timbroù Barwani|Barwani]] *[[Timbroù Batoum|Batoum]] *[[Timbroù Bhopal|Bhopal]] *[[Timbroù Bhor|Bhor]] *[[Timbroù Bijawar|Bijawar]] *[[Timbroù Borneo an Norzh|Borneo an Norzh]] *[[Timbroù Bouchir|Bouchir]] *[[Timbroù Brunei|Brunei]] *[[Timbroù Bundi|Bundi]] *[[Timbroù Chamba|Chambâ]] *[[Timbroù Datia|Datia]] *[[Timbroù Dhâr|Dhâr]] *[[Timbroù Dungarpour|Dungarpour]] *[[Timbroù Faridkot|Faridkot]] *[[Timbroù Formoza (Taiwan)|Formoza (Taiwan)]] *[[Timbroù Gwalior|Gwalior]] *[[Timbroù Ginea-Nevez ar C'hornaoueg|Ginea-Nevez ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Holkar|Holkar]] *[[Timbroù Hong Kong|Hong Kong]] *[[Timbroù Hyderabad|Hyderabad]] *[[Timbroù Idar|Idar]] *[[Timbroù Indez Breizh-Veur|Indez Breizh-Veur]] *[[Timbroù Indez-Sina c'hall|Indez-Sina c'hall]] *[[Timbroù Jaipour|Jaipour]] *[[Timbroù Jammu-ha-Kachmir|Jammu-ha-Kachmir]] *[[Timbroù Jasdan|Jasdan]] *[[Timbroù Jhalawar|Jhalawar]] *[[Timbroù Jhind|Jhind]] *[[Timbroù Kazac'hstan|Kazac'hstan]] *[[Timbroù Kedah|Kedah]] *[[Timbroù Kiav-Tchou|Kiav-Tchou]] *[[Timbroù Kirgizstan|Kirgizstan]] *[[Timbroù Kochin-Sina|Kochin-Sina]] *[[Timbroù Labuan|Labuan]] *[[Timbroù Las Bela|Las Bela]] *[[Timbroù Inizi Maldivez|Inizi Maldivez]] *[[Timbroù Manchukuo|Manchukuo]] *[[Timbroù Morvi|Morvi]] *[[Timbroù Nabha|Nabha]] *[[Timbroù Nandgam|Nandgam]] *[[Timbroù Nowanuggur|Nowanuggur]] *[[Timbroù Orcha|Orcha]] *[[Timbroù Pakhoi|Pakhoi]] *[[Timbroù Pakistan|Pakistan]] *[[Timbroù Patiala|Patiala]] *[[Timbroù Penang|Penang]] *[[Timbroù Perak|Perak]] *[[Timbroù Perlis|Perlis]] *[[Timbroù Pounch|Pounch]] *[[Timbroù Rajpipla|Rajpipla]] *[[Timbroù RSKS Treuzkaokazek|RSKS Treuzkaokazek]] *[[Timbroù Inizi Ryūkyū|Inizi Ryūkyū]] *[[Timbroù Sabah|Sabah]] *[[Timbroù Sina – Burevioù alaman|Sina – Burevioù alaman]] *[[Timbroù Sina - Burevioù gall|Sina - Burevioù gall]] *[[Timbroù Sina - Burevioù italian|Sina - Burevioù italian]] *[[Timbroù Sina – Burevioù rusian|Sina – Burevioù rusian]] *[[Timbroù Sina - Burevioù saoz|Sina - Burevioù saoz]] *[[Timbroù Sirmoor|Sirmoor]] *[[Timbroù Soruth|Soruth]] *[[Timbroù Tadjikistan|Tadjikistan]] *[[Timbroù Tibet|Tibet]] *[[Timbroù Timor ar Reter|Timor ar Reter]] *[[Timbroù Touva|Touva]] *[[Timbroù Travancore|Travancore]] *[[Timbroù Turkmenistan|Turkmenistan]] *[[Timbroù Viet Nam ar Su|Viet Nam ar Su]] *[[Timbroù Wadhwan|Wadhwan]] </div> == [[Europa (kevandir)|Europa]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Alamagn - Impalaeriezh|Alamagn - Impalaeriezh]] *[[Timbroù Alamagn - Republik Weimar|Alamagn - Republik Weimar]] *[[Timbroù Alamagn - IIIde Reich|Alamagn - IIIde Reich]] *[[Timbroù Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed|Alamagn – Prantad 1945-1949]] *[[Timbroù Alamagn ar C’hornaoueg|Alamagn ar C’hornaoueg]] *[[Timbroù Alamagn ar Reter|Alamagn ar Reter]] *[[Timbroù Aldernez|Aldernez]] *[[Timbroù Allenstein|Allenstein]] *[[Timbroù Andorra|Andorra]] *[[Timbroù Arad|Arad]] *[[Timbroù Fiume|(Inizi) Arbe ha Veglia]] *[[Timbroù Aunus|Aunus]] *[[Timbroù Baden|Baden]] *[[Timbroù Barcelona|Barcelona]] *[[Timbroù Bavaria|Bavaria]] *[[Timbroù Belarus|Belarus]] *[[Timbroù Bergedorf|Bergedorf]] *[[Timbroù Berlin ar Reter|Berlin ar Reter]] *[[Timbroù Bohemia ha Moravia|Bohemia ha Moravia]] *[[Timbroù Bosnia ha Herzegovina|Bosnia ha Herzegovina]] *[[Timbroù Brunswick|Brunswick]] *[[Timbroù Campione|Campione]] *[[Timbroù Danzig|Danzig]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Dedeagh]] *[[Timbroù Elzas ha Loren|Elzas ha Loren]] *[[Timbroù Epira|Epira]] *[[Timbroù Euskal Herria|Euskal Herria]] *[[Timbroù Fiume|Fiume]] *[[Timbroù Galitsia|Galitsia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Gres - Burevioù gall]] *[[Timbroù Gwernenez|Gwernenez]] *[[Timbroù Hamburg|Hamburg]] *[[Timbroù Hannover|Hannover]] *[[Timbroù Heligoland|Heligoland]] *[[Timbroù Ikaria|Ikaria]] *[[Timbroù Ingria|Ingria]] *[[Timbroù an Inizi Åland|Inizi Åland]] *[[Timbroù Inizi Mor Egea|Inizi Mor Egea]] *[[Timbroù an Inizi Faero|Inizi Faero]] *[[Timbroù Inizi Mor Ionian|Inizi Mor Ionian]] *[[Timbroù Istria|Istria]] *[[Timbroù Republik Sokial Italia|Republik Sokial Italia]] *[[Timbroù Italia|Italia]] *[[Timbroù Iwerzhon|Iwerzhon]] *[[Timbroù Jerzenez|Jerzenez]] *[[Timbroù Jibraltar|Jibraltar]] *[[Timbroù Karelia|Karelia]] *[[Timbroù Karintia|Karintia]] *[[Timbroù Katalonia|Katalonia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Kavala]] *[[Timbroù Kengevread Norzh Alamagn|Kengevread Norzh Alamagn]] *[[Timbroù Keoded Dieub Lubeck|Keoded Dieub Lubeck]] *[[Timbroù Kiprenez|Kiprenez]] *[[Timbroù Kreta - Burevioù aostrian|Kreta - Burevioù aostrian]] *[[Timbroù Kreta - Burevioù gall|Kreta - Burevioù gall]] *[[Timbroù Kreta – Burevioù italian|Kreta - Burevioù italian]] *[[Timbroù Kreta – Burevioù rusian|Kreta – Burevioù rusian]] *[[Timbroù Kroatia|Kroatia]] *[[Timbroù Lemnos|Lemnos]] *[[Timbroù Liechtenstein|Liechtenstein]] *[[Timbroù Lituania|Lituania]] *[[Timbroù Bro-Ljubljana|Bro-Ljubljana]] *[[Timbroù Rouantelezh Lombardia-Veneto|(Rouantelezh) Lombardia-Veneto]] *[[Timbroù Makedonia|Makedonia]] *[[Timbroù Manav|Manav]] *[[Timbroù Marienwerder|Marienwerder]] *[[Timbroù Mecklenbourg|Mecklenbourg]] *[[Timbroù Mecklenbourg-Pomerania ar C'hornaoueg|Mecklenbourg-Pomerania ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Lituania|Memel]] *[[Timbroù Modena|Modena]] *[[Timbroù Moldova|Moldova]] *[[Timbroù Montenegro|Montenegro]] *[[Timbroù Oldenburg|Oldenburg]] *[[Timbroù Parma|Parma]] *[[Timbroù Polonia|Polonia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Port Lagos]] *[[Timbroù Portugal|Portugal]] *[[Timbroù Prusia|Prusia]] *[[Timbroù Roenland-Pfalz|Roenland-Pfalz]] *[[Timbroù Romagna|Romagna]] *[[Timbroù Roumelia ar Reter|Roumelia ar Reter]] *[[Timbroù Saarland|Saarland]] *[[Timbroù Saksonia|Saksonia]] *[[Timbroù Samos|Samos]] *[[Timbroù Sardigna|Sardigna]] *[[Timbroù Enez Saseno|(Enez) Saseno]] *[[Timbroù Rouantelezh an Div Sikilia|(Rouantelezh) an Div Sikilia]] *[[Timbroù Slovenia|Slovenia]] *[[Timbroù Slovakia|Slovakia]] *[[Timbroù Spagn|Spagn]] *[[Timbroù Stadoù ar Pab|Stadoù ar Pab]] *[[Timbroù Sveden|Sveden]] *[[Timbroù Tiriad Dieub Trieste|Tiriad Dieub Trieste]] *[[Timbroù Thessalia|Thessalia]] *[[Timbroù Thüringen|Thüringen]] *[[Timbroù Thurn ha Taksis|Thurn ha Taksis]] *[[Timbroù Toskana|Toskana]] *[[Timbroù Udine|Udine]] *[[Timbroù Ukraina ar C'hornaoueg|Ukraina ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Vathy]] *[[Timbroù Venezia Giulia|Venezia Giulia]] *[[Timbroù Wenden|Wenden]] *[[Timbroù Württemberg|Württemberg]] *[[Timbroù Zadar|Zadar]] </div> == [[Okeania]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Aitutaki|Aitutaki]] *[[Timbroù Aostralia ar Su|Aostralia ar Su]] *[[Timbroù Inizi Cook|Inizi Cook]] *[[Timbroù Inizi Fidji|Inizi Fidji]] *[[Timbroù Gilbert hag Ellice|Gilbert hag Ellice]] *[[Timbroù Enez ar Gouraleg Vras|Enez ar Gouraleg Vras]] *[[Timbroù Guam|Guam]] *[[Timbroù Hawaii|Hawaii]] *[[Timbroù an Inizi Karolina|Inizi Karolina]] *[[Timbroù Kiribati|Kiribati]] *[[Timbroù Inizi Mariana|Inizi Mariana]] *[[Timbroù Inizi Marshall|Inizi Marshall]] *[[Timbroù Mikronezia|Mikronezia]] *[[Timbroù Nauru|Nauru]] *[[Timbroù Niue|Niue]] *[[Timbroù Palau|Palau]] *[[Timbroù Penrhyn|Penrhyn]] *[[Timbroù Inizi Pitcairn|Inizi Pitcairn]] *[[Timbroù Queensland|Queensland]] *[[Timbroù Rarotonga|Rarotonga]] *[[Timbroù Inizi Salomon|Inizi Salomon]] *[[Timbroù Tahiti|Tahiti]] *[[Timbroù Tasmania|Tasmania]] *[[Timbroù Tiriadoù gall Okeania|Tiriadoù gall Okeania]] *[[Timbroù Tuvalu|Tuvalu]] *[[Timbroù Victoria|Victoria]] *[[Timbroù Wallis-ha-Futuna|Wallis-ha-Futuna]] *[[Timbroù Zeland-Nevez|Zeland-Nevez]] </div> == [[Reter-Kreiz]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Abou Dhabi|Abou Dhabi]] *[[Timbroù Aden|Aden]] *[[Timbroù Sandjak Alexandretta|(Sandjak) Alexandretta]] *[[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su|Arabia ar Su]] *[[Timbroù Dubai|Dubai]] *[[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Emirelezhioù Arab Unanet]] *[[Timbroù Rouantelezh Hedjaz|Rouantelezh Hedjaz]] *[[Timbroù Kastellórizo|Kastellórizo]] *[[Timbroù Katar|Katar]] *[[Timbroù Kilikia|Kilikia]] *[[Timbroù Kurdistan|Kurdistan]] *[[Timbroù Manama|Manama]] *[[Timbroù Enez Rouad|Enez Rouad]] *[[Timbroù ar Sav-Heol|Sav-Heol - Burevioù estren]] *[[Timbroù Smyrna|Smyrna]] *[[Timbroù Stadoù an Arsav-brezel|Stadoù an Arsav-brezel]] *[[Timbroù Tiriad an Alawited|Tiriad an Alawited]] *[[Timbroù Treuzjordania|Treuzjordania]] *[[Timbroù Yemen|Yemen]] *[[Timbroù Yemen an Norzh|Yemen an Norzh]] *[[Timbroù Yemen ar Su|Yemen ar Su]] </div> == Pennad kar == *[[Istor an timbroù]] [[Rummad:Timbrouriezh]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro| ]] 0leu9w9xmvyuqy3ijo9u738fc1nyxz4 0 60299 2190210 2187727 2026-05-05T17:01:32Z Llydawr 145 2190210 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="font-size: 90%;" |- {{Infobox/Titl|Republik Soviedel Ukraina|eaecf0|talbenn map|000}} |- | colspan="2" | {| width="100%" |- | width="50%" | <br>[[Restr:Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic.svg|120px|center|Banniel RSS Ukraina]] | width="50%" | [[Restr:Emblem of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991), Emblem of Ukraine (1991–1992).svg|80px|center|Skoed-ardamez RSS Ukraina]] |- | width="50%" style="text-align:center;" | [[Banniel]] | width="50%" style="text-align:center;" | [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] |- | colspan="2" | '''[[Ger-stur]]''' : Пролетарі всіх країн, єднайтеся!<br>("Proleterion ar bed, em unanit!") |- | colspan="2" | <hr>[[Restr:Ukrainian SSR in the Soviet Union.svg|280px|center]]{{Legend|#c32133|Lec'hiadur en [[URSS]]}} |} ---- |- | '''Anv''' || {{ru}} Украинская Советская Социалистическая Республика<br>{{uk}} Українська Радянська Соціалістична Республіка |- | '''[[Yezh ofisiel]]''' || Hini ebet. |- | '''Yezhoù''' || [[Ukraineg]]<br>[[Ruseg]] |- | '''[[Kêr-benn]]''' || [[Kyiv]] |- | '''Gorread'''<br>• hollad<br>• % dour || <br>603 700 km²<br>Disterik |- |'''Poblañs'''<br>• Hollad<br>• Stankter || <br>51 706 746 ([[1989]])<br>85,6/km² |- | '''Prezidant'''<br>(diwezhañ) || Stanislav Gurenko |- | '''Moneiz'''|| [[Roubl]] (''карбованець'') |} Unan eus Republikoù diazez an [[Unaniezh Soviedel]] e oa '''Republik Sokialour Soviedel Ukraina''' ([[ukraineg]]: ''Українська Радянська<br />Соціалістична Республіка''). Adal [[1934]] e oa bet [[Kyiv]] kêr-benn ar Republik soviedel-mañ, anavezetoc'h d'ar mare-se diouzh stumm [[Ruseg|rusek]] hec'h anv ''Kiev'', dilec'hiet eus [[C'harkiv]], ar gêr-benn gent adal [[1918]]. Krouet e oa bet d'ar 25 a viz Kerzu [[1917]] evel ur ''Republik Soviedel Sokialour''. Unan eus peder Republik kentañ an [[Unaniezh Soviedel]] e [[1922]] e oa RSS Bielorusia gant [[RSS Bielorusia]], ar [[RSKS Treuzkaokazek]] ha [[RSKS Rusia]]. Dont a reas [[Krimea]] da vezañ ul lodenn eus RSS Ukraina e [[1954]] goude ma oa bet dilamet diouzh [[RSKS Rusia]]. Roet e oa bet ur sez da RSS Ukraina er [[Broadoù Unanet]] ouzhpenn hini an [[Unaniezh Soviedel]] hag hini [[RSS Bielorusia]]. D'ar 24 a viz Eost [[1991]] en em zisrannas diouzh an [[Unaniezh Soviedel]] ha dont a reas da vezañ ur Stad dishual gant an anv [[Ukraina|Republika Ukraina]]. == Gwelet ivez == * [[Ukraina]] {{Republikoù soviedel}} [[Rummad:Republikoù an Unaniezh Soviedel|Ukraina]] [[Rummad:Istor Ukraina]] [[Rummad:Unaniezh Soviedel|Ukraina]] 3a31hzqr6nw2poiue6113r7ps36kuw4 0 64924 2190147 2142664 2026-05-05T12:49:20Z Oursana 26893 -+The Virgin with Chancellor Rolin by Jan van Eyck (Louvre).webp file from Louvre website 2190147 wikitext text/x-wiki [[Restr:Jan_van_Eyck_091.jpg|thumb|right|200px|Den e dulban ruz, 1433. Marteze un emboltred]] [[Restr:DelwennJanVanEyckeBrugge.jpg|thumb|right|120px|Delwenn Jan van Eyck e Brugge]] [[Restr:The Virgin with Chancellor Rolin by Jan van Eyck (Louvre).webp|thumb|240px|''Gwerc'hez ar c'hañseller Rolin'']] [[Restr:Van Eyck - Arnolfini Portrait.jpg|thumb|240px|''Ar priedoù Arnolfini'']] [[Restr: Eyck, Jan van - Madonna with Canon van der Paele.jpeg |240px|thumb|''Itron Varia ar chaloni van der Paele'']] '''Jan van Eyck''' (e-tro [[1390]] e [[Maaseik]] – [[9 a viz Gouere]] [[1441]] e [[Brugge]]) a oa ul livour [[Flandrez|flamank]] brudet a-drugarez d'e boltredoù heñvel-tre ouzh ar wirionez ha leun a vunudoù. Poltred ar priedoù Arnolfini ha stern-aoter Oan Doue a zo e-touez e oberennoù brudetañ. == E vuhez == Ne ouezer ket e peseurt bloavezh e voe ganet. Marteze a-walc'h e teskas e stal-labour ur miniadurour bennak. Al livadur koshañ savet gantañ a vefe bet savet etre [[1417]] ha [[1422]]. Lodenn gleiz un divdaolenn ma weler ar c'hroazstagadur hag a c'haller gwelout er [[Metropolitan Museum of Art]] e [[New York]] eo. Er bloavezhioù [[1422]]-[[1424]] e labouras e lez Yann Bavaria, kont [[Holland]], e [[den Haag]]. Pa varvas ar c'hont e miz Genver [[1425]] ez eas van Eyck da adkavout e vreur [[Hubert van Eyck]] e [[Flandrez]]. Livour e oa e vreur ivez. Eno e teuas van Eyck da vezañ livour ha mevel kambr an dug [[Fulup III Bourgogn]]. Er goañv [[1428]] e voe kaset da [[Portugal|Bortugal]] gant Fulub III, da renta-kont eus «gwirvoud korf ha temz-spered» ar briñsez [[Izabel Portugal (1397-1471)|Izabel]], ha hi merc'h ar roue [[Yann Iañ Portugal|Jean Iañ]]. Goulennet e voe gant van Eyck livañ poltred ar briñsez. Daoust m'eo bet kollet an daolenn e ouezer (un dresadenn a chom) e savas un daolenn heñvel ouzh Mona Lisa. En em staliañ a reas e Brugge ma prenas un ti e [[1432]]. Dimeziñ a reas hag ur mab a voe ganet e [[1434]]. Diaes eo gouzout hag-eñ eo Jan pe Hubert a savas an oberennoù sinet « Van Eyck » a-raok [[1426]] (ar bloavezh ma varvas Hubert). Stern-aoter Oan Doue (1432, en iliz-veur Sant-Bavone e Gand) a voe kroget gant Hubert ha peurechuet gant Jan e miz Mae [[1432]], met ne ouezer ket piv a savas petra ez-resis. Ouzhpenn an oberenn-se e savas poltredoù ha livadurioù ma weler an Itron Varia. Van Eyck a vez gwelet evel an hini a ziazezas al livañ poltredoù en Europa. Holl an dud livet gantañ a zo diskouezet en doare hanterskeudenn, ha diskouezet ¾ an dremmoù war-du an tu-kleiz. Peurliesañ e vez buket selloù e dudennoù ouzh an arvesterien, ar pezh a oa nevez-flamm pa voent livet. En daolenn ''Poltred ar priedoù Arnolfini'' ([[1434]]) e weler ar c'houblad en e di e [[Brugge]] da vare e eured. Giovanni Arnolfini a oa ur marc'hadour pinvidik. E-kreiz an daolenn ez eus ur melezour ma weler daou dest an eured, van Eyck a vefe unan anezho. A-bouez bras e voe ivez perzh van Eyck a-fet diorren teknikoù al livañ en Europa. Gwellaat a reas teknik al liverezh dre eoul ha kalz e pleustras war livañ gwirvoud ar munudoù hag an danvezioù. Ur pennad diwar-benn Jan van Eyck a zo e-barzh ''Vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori'' (Buhez al livourien, kizellerien ha savourien wellañ) gant [[Dominicus Lampsonius]]. == Oberennoù pennañ == {{Commons|Category:Jan van Eyck|Jan van Eyck}} * ''Ar Varnadenn ziwezhañ'' (1420-1425), New York, Metropolitan Museum of Art. * ''Ar C'hroazstagadur'' (1425-1430), New York, Metropolitan Museum of Art. * ''Gwerc'hez en un iliz'' (e-tro 1425), Berlin, [[Gemäldegalerie (Berlin)|Gemäldegalerie]] * ''Poltred un orfebour'' (e-tro 1430), Bukarest, Mirdi broadel * ''Gwerc'hez ar c'hañseller Rolin'' (1435-1436), Pariz, [[Mirdi al Louvre]] * ''Poltred Baudoin Lannoy'' (goude 1430), Berlin, [[Gemäldegalerie (Berlin)|Gemäldegalerie]] * ''Poltred ar c'hardinal Niccolò Albergati'' (1431-1432), Vienna, [[Kunsthistorisches Museum]] * ''Oan Doue'' (e-tro 1432), Gand, iliz-veur Sant Bavon * ''Thymotheos'' (1432), Londrez, National Gallery * ''Den e dulban ruz'' (1433), Londrez, National Gallery * ''Gwerc'hez he bugel o lenn' (1433), Melbourne, National Gallery of Victoria * ''Ar priedoù Arnolfini'' (1434), Londrez, National Gallery * ''Itron Varia ar chaloni van der Paele'' (1434 ou 1436), Brugge, Mirdi kêr Groeninge * ''Gouel Maria Veurzh'' (1435), Washington, National Gallery of Art * ''Poltred Giovanni Arnolfini'' (e-tro 1435, Berlin, [[Gemäldegalerie (Berlin)|Gemäldegalerie]] * ''Poltred Jan Leeuw'' (1436), Vienna, [[Kunsthistorisches Museum]] * ''Gwerc'hez ar chaloni'' (1436), Mirdi Groeninge, Brugge * ''Santez Barba'' (1437), Antwerpen, Mirdi ar roue * ''Gwerc'hez e-kichen ur feunteun' (1439), Antwerpen, Mirdi ar roue * ''Poltred Marguerite van Eyck'' (1439), Brugge, Mirdi-kêr Groeninge * ''Poltred C'hrist'' (1440), Brugge, Mirdi kêr Groeninge * ''Itron Varia Nicolas van der Maelbecke'' (diechu, 1440-1441), Breizh-Veur, dastumadeg prevez == Levrlennadur == * A. Châtelet, ''Van Eyck'', Milan, 1979 * A. Châtelet, ''Jean van Eyck enlumineur'', Presses universitaires de Strasbourg, 1993 * E. Dhanens, ''Hubert et Jan van Eyck'', Albin Michel, 1980 * G. Faggin, ''Tout l’œuvre peint des frères Van Eyck'', Flammarion, 1988 * M. J. Friedländer, ''De Van Eyck à Breughel'', 1985 * C. Harbison, ''Jan Van Eyck'', Reaktion Books, 1991 * L. Seidel, ''Jan Van Eyck’s Arnolfini Portrait'', Cambridge Univ. Press, 1993 == Liammoù diavaez == * [https://web.archive.org/web/20080520090446/http://www.malarze.walhalla.pl/galeria.php5?art=45 Art Gallery - Jan van Eyck] * [https://web.archive.org/web/20090204120419/http://louvre.fr/llv/dossiers/detail_oal.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198674055871&CURRENT_LLV_OAL%3C%3Ecnt_id=10134198674055871 Ur sell a-dost ouzh Gwerc'hez ar c'hañseller Rolin - Lec'hienn mirdi al Louvre] * [http://www.wga.hu/html/e/eyck_van/jan/index.html Web Gallery of Art] * [https://web.archive.org/web/20090310190015/http://www.arts-up.info/maitres/van_eyck/van_eyck.htm Arts-up : Jan van Eyck] * [http://xv.kikirpa.be/database/MASTERS/van-eyck.htm Centre for the Study of Fifteenth-Century Painting in the Southern Netherlands and the Principality of Liège] * [http://www.wga.hu/html/e/eyck_van/jan/index.html Web Gallery of Art] * [http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=9 Jan van Eyck Gallery at MuseumSyndicate] * [http://www.vlaamsekunstcollectie.be/index.aspx?local=en&p=themaspub&query=identifier=668&toppub=668&page=1 Flemish Art Collection: Madonna with Canon Joris van der Paele, a masterpiece by van Eyck] * [http://www.jan-van-eyck.org 103 oberenn gant Jan van Eyck, lec'hienn www.jan-van-eyck.org] {{DEFAULTSORT:Eyck, Jan Van}} [[Rummad:Livourien flamank]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1390]] [[Rummad:Marvioù 1441]] j4acfsasqqdx7xr5k6afi3a4lewnlxi 14 78923 2190205 1494803 2026-05-05T16:56:19Z Llydawr 145 2190205 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Cinema of Ukraine}} [[Rummad:Sinema hervez ar vro|Ukraina]] [[Rummad:Sevenadur Ukraina]] q1eh6v7btkzvlu7t8d4xl2rn5cqkn72 0 83828 2190220 2024010 2026-05-05T18:09:47Z JackyM59 87937 Photograph updated 2190220 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="font-size:95%;" |- ! colspan="2" style="background-color: #adafda" |'''Kumunioù Frañs''' |- ! {{Infobox/Titl|Cantin|49c249|talbenn map|ff0}} |- align="center" |colspan="2" | [[Restr:Blason de la ville de Cantin (59) Nord-France.svg|90px]]<hr> |- align="center" | colspan="2" | [[Restr:Mairie de Cantin.jpg|250px]]<br>An ti-kêr<hr>[https://www.google.fr/maps/place/59169+Cantin/@50.2979317,3.0656939,12z/data=!4m5!3m4!1s0x47c2c827a96b9353:0x40af13e81647130!8m2!3d50.310348!4d3.125578 50° 18' 36" N – 03° 07' 36" R]<hr> |- |'''[[Riez]]''' |{{Bro-C'hall}} |- |'''[[Rannvro]]''' |{{FR-NPDC}} |- |'''[[Departamant]]''' |{{FR-Norzh}} |- |'''[[Arondisamant]]''' |[[Arondisamant Douai|Douai]] |- |'''[[Kanton]]''' |[[Kanton Aniche|Aniche]] |- |'''[[Etrekumuniezh]]''' |Douaisis |- |'''[[Kod INSEE]]''' |59126 |- |'''[[Kod post]]''' |59169 |- |'''Maer''' |Christian Courtecuisse<br>([[2014]]-[[2020]]) |- | colspan="2" | <hr> |- |'''Gorread''' |9,32&nbsp;km² |- |'''Uhelderioù'''<br>• kreiz<br>• izelañ<br>• uhelañ || <br>58 m<br>37 m<br>76 m |- |'''Poblañs'''<br><small>hep kontoù doubl</small><br>• Stankter || <br>1 527 (2014)<br>164 ann./km² |- | colspan="2" | <hr> |- |'''Internet''' || [http://www.ville-cantin.fr/ Cantin] |} '''Cantin''' a zo ur gumun eus [[departamant gall|departamant]] an [[Norzh (departamant)|Norzh]] e [[Bro-C'hall]]. {| |[[Skeudenn:Cantin - Gare (E).JPG|left|thumb|200px|Ar porzh-houarn]] |} == Istor == === {{XXvet}} kantved === '''[[Brezel-bed kentañ]]''': * [[1921]]: roet e voe ar [[Kroaz-brezel 1914-1918|Groaz Brezel 1914-1918]] d'ar gumun <ref>[https://web.archive.org/web/20170303083543/http://pages14-18.mesdiscussions.net/pages1418/forum-pages-histoire/communes-decorees-guerre-sujet_7632_2.htm Pages 14-18]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="220px"> Cantin - Eglise.JPG|Iliz katolik ''Sant-Varzhin'' </gallery> == Douaroniezh == * War lez kanol ar [[Sensée]] emañ '''Cantin'''. == Emdroadur ar boblañs 1793-2007 == <div style="text-align:center;"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:1500 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1791 bar:1792 bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 560 bar:1800 from:0 till: 593 bar:1806 from:0 till: 645 bar:1821 from:0 till: 725 bar:1831 from:0 till: 806 bar:1836 from:0 till: 806 bar:1841 from:0 till: 832 bar:1846 from:0 till: 853 bar:1851 from:0 till: 864 bar:1856 from:0 till: 928 bar:1861 from:0 till: 968 bar:1866 from:0 till: 1038 bar:1872 from:0 till: 1015 bar:1876 from:0 till: 1016 bar:1881 from:0 till: 977 bar:1886 from:0 till: 937 bar:1891 from:0 till: 891 bar:1896 from:0 till: 890 bar:1901 from:0 till: 897 bar:1906 from:0 till: 851 bar:1911 from:0 till: 865 bar:1921 from:0 till: 743 bar:1926 from:0 till: 953 bar:1931 from:0 till: 904 bar:1936 from:0 till: 897 bar:1946 from:0 till: 836 bar:1954 from:0 till: 837 bar:1962 from:0 till: 912 bar:1968 from:0 till: 1246 bar:1975 from:0 till: 1395 bar:1982 from:0 till: 1397 bar:1990 from:0 till: 1373 bar:1999 from:0 till: 1327 bar:2006 from:0 till: 1446 bar:2007 from:0 till: 1449 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text: </timeline> • Andonioù : Cassini hag [[EBSSA]] </div> == Melestradurezh == == Tud == == Liammoù diavaez == == Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù an Norzh (departamant)]] [[Rummad:Kroaz-brezel 1914-1918 (kumunioù Norzh)]] g5sfy1s8lc7edsd5zaektgna4ou42tj 2190221 2190220 2026-05-05T18:10:27Z JackyM59 87937 /* Monumantoù ha traoù heverk */ Photograph updated 2190221 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="font-size:95%;" |- ! colspan="2" style="background-color: #adafda" |'''Kumunioù Frañs''' |- ! {{Infobox/Titl|Cantin|49c249|talbenn map|ff0}} |- align="center" |colspan="2" | [[Restr:Blason de la ville de Cantin (59) Nord-France.svg|90px]]<hr> |- align="center" | colspan="2" | [[Restr:Mairie de Cantin.jpg|250px]]<br>An ti-kêr<hr>[https://www.google.fr/maps/place/59169+Cantin/@50.2979317,3.0656939,12z/data=!4m5!3m4!1s0x47c2c827a96b9353:0x40af13e81647130!8m2!3d50.310348!4d3.125578 50° 18' 36" N – 03° 07' 36" R]<hr> |- |'''[[Riez]]''' |{{Bro-C'hall}} |- |'''[[Rannvro]]''' |{{FR-NPDC}} |- |'''[[Departamant]]''' |{{FR-Norzh}} |- |'''[[Arondisamant]]''' |[[Arondisamant Douai|Douai]] |- |'''[[Kanton]]''' |[[Kanton Aniche|Aniche]] |- |'''[[Etrekumuniezh]]''' |Douaisis |- |'''[[Kod INSEE]]''' |59126 |- |'''[[Kod post]]''' |59169 |- |'''Maer''' |Christian Courtecuisse<br>([[2014]]-[[2020]]) |- | colspan="2" | <hr> |- |'''Gorread''' |9,32&nbsp;km² |- |'''Uhelderioù'''<br>• kreiz<br>• izelañ<br>• uhelañ || <br>58 m<br>37 m<br>76 m |- |'''Poblañs'''<br><small>hep kontoù doubl</small><br>• Stankter || <br>1 527 (2014)<br>164 ann./km² |- | colspan="2" | <hr> |- |'''Internet''' || [http://www.ville-cantin.fr/ Cantin] |} '''Cantin''' a zo ur gumun eus [[departamant gall|departamant]] an [[Norzh (departamant)|Norzh]] e [[Bro-C'hall]]. {| | |} == Istor == === {{XXvet}} kantved === '''[[Brezel-bed kentañ]]''': * [[1921]]: roet e voe ar [[Kroaz-brezel 1914-1918|Groaz Brezel 1914-1918]] d'ar gumun <ref>[https://web.archive.org/web/20170303083543/http://pages14-18.mesdiscussions.net/pages1418/forum-pages-histoire/communes-decorees-guerre-sujet_7632_2.htm Pages 14-18]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="220"> Restr:Église Saint-Martin de Cantin.jpg|Iliz katolik ''Sant-Varzhin'' Restr:Église Saint-Martin - Cantin.jpg </gallery> == Douaroniezh == * War lez kanol ar [[Sensée]] emañ '''Cantin'''. == Emdroadur ar boblañs 1793-2007 == <div style="text-align:center;"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:1500 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1791 bar:1792 bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 560 bar:1800 from:0 till: 593 bar:1806 from:0 till: 645 bar:1821 from:0 till: 725 bar:1831 from:0 till: 806 bar:1836 from:0 till: 806 bar:1841 from:0 till: 832 bar:1846 from:0 till: 853 bar:1851 from:0 till: 864 bar:1856 from:0 till: 928 bar:1861 from:0 till: 968 bar:1866 from:0 till: 1038 bar:1872 from:0 till: 1015 bar:1876 from:0 till: 1016 bar:1881 from:0 till: 977 bar:1886 from:0 till: 937 bar:1891 from:0 till: 891 bar:1896 from:0 till: 890 bar:1901 from:0 till: 897 bar:1906 from:0 till: 851 bar:1911 from:0 till: 865 bar:1921 from:0 till: 743 bar:1926 from:0 till: 953 bar:1931 from:0 till: 904 bar:1936 from:0 till: 897 bar:1946 from:0 till: 836 bar:1954 from:0 till: 837 bar:1962 from:0 till: 912 bar:1968 from:0 till: 1246 bar:1975 from:0 till: 1395 bar:1982 from:0 till: 1397 bar:1990 from:0 till: 1373 bar:1999 from:0 till: 1327 bar:2006 from:0 till: 1446 bar:2007 from:0 till: 1449 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text: </timeline> • Andonioù : Cassini hag [[EBSSA]] </div> == Melestradurezh == == Tud == == Liammoù diavaez == == Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù an Norzh (departamant)]] [[Rummad:Kroaz-brezel 1914-1918 (kumunioù Norzh)]] fgmxn365jg5vp34gm6kxwhizn0uch53 2190222 2190221 2026-05-05T18:47:12Z Ar choler 52661 HTML + poblañs 2190222 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="font-size:95%;" |- bgcolor="#adafda" ! colspan="2" style="text-align:center;"| Kumunioù Frañs |- ! {{Infobox/Titl|Cantin|49c249|talbenn map|ff0}} |- |colspan="2"| [[Restr:Blason de la ville de Cantin (59) Nord-France.svg|60px|center]] ---- |- | colspan="2" style="text-align:center;"| [[Restr:Mairie de Cantin.jpg|250px|center]]An ti-kêr ----[https://www.google.fr/maps/place/59169+Cantin/@50.2979317,3.0656939,12z/data=!4m5!3m4!1s0x47c2c827a96b9353:0x40af13e81647130!8m2!3d50.310348!4d3.125578 50° 18' 36" N – 03° 07' 36" R] ---- |- |'''[[Riez]]''' |{{Bro-C'hall}} |- |'''[[Rannvro]]''' |{{FR-NPDC}} |- |'''[[Departamant]]''' |{{FR-Norzh}} |- |'''[[Arondisamant]]''' |[[Arondisamant Douai|Douai]] |- |'''[[Kanton]]''' |[[Kanton Aniche|Aniche]] |- |'''[[Etrekumuniezh]]''' |Douaisis |- |'''[[Kod INSEE]]''' |59126 |- |'''[[Kod post]]''' |59169 |- |'''Maer''' |Christian Courtecuisse<br>([[2014]]-[[2020]]) |- | colspan="2"| ---- |- |'''Gorread''' |9,32 km² |- |'''Uhelderioù'''<br>• kreiz<br>• izelañ<br>• uhelañ || <br>58 m<br>37 m<br>76 m |- |'''Poblañs'''<br><small>hep kontoù doubl</small><br>• Stankter || <br>1 741 (2023)<br>189 den/km² |- | colspan="2"| ---- |- |'''Internet''' || [http://www.ville-cantin.fr/ Cantin] |} {{Commonscat}} '''Cantin''' zo ur gumun e [[departamant gall|departamant]] an [[Norzh (departamant)|Norzh]] e [[Bro-C'hall]]. == Istor == === {{XXvet}} kantved === ;[[Brezel-bed kentañ]] * [[1921]] : roet e voe ar [[Kroaz-brezel 1914-1918|Groaz Brezel 1914-1918]] d'ar gumun<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20170303083543/http://pages14-18.mesdiscussions.net/pages1418/forum-pages-histoire/communes-decorees-guerre-sujet_7632_2.htm ''Pages 14-18 Forum'']</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="220" caption="Iliz katolik ''Saint-Martin''"> Église Saint-Martin de Cantin.jpg Église Saint-Martin - Cantin.jpg </gallery> == Douaroniezh == * War lez [[Kanol (dour)|kanol]] ar [[Sensée]] emañ '''Cantin'''. == Emdroadur ar boblañs 1793-2023 == <div style="text-align:center;"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:93 bar:1800 text:1800 bar:1806 text:06 bar:1821 text:21 bar:1831 text:31 bar:1836 text:36 bar:1841 text:41 bar:1846 text:46 bar:1851 text:51 bar:1856 text:56 bar:1861 text:61 bar:1866 text:66 bar:1872 text:72 bar:1876 text:76 bar:1881 text:81 bar:1886 text:86 bar:1891 text:91 bar:1896 text:96 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:06 bar:1911 text:11 bar:1921 text:21 bar:1926 text:26 bar:1931 text:31 bar:1936 text:36 bar:1946 text:46 bar:1954 text:54 bar:1962 text:62 bar:1968 text:68 bar:1975 text:75 bar:1982 text:82 bar:1990 text:90 bar:1999 text:99 bar:2006 text:2006 bar:2008 text:08 bar:2013 text:13 bar:2018 text:18 bar:2023 text:23 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 560 bar:1800 from:0 till: 593 bar:1806 from:0 till: 645 bar:1821 from:0 till: 725 bar:1831 from:0 till: 806 bar:1836 from:0 till: 806 bar:1841 from:0 till: 832 bar:1846 from:0 till: 853 bar:1851 from:0 till: 864 bar:1856 from:0 till: 928 bar:1861 from:0 till: 968 bar:1866 from:0 till: 1038 bar:1872 from:0 till: 1015 bar:1876 from:0 till: 1016 bar:1881 from:0 till: 977 bar:1886 from:0 till: 937 bar:1891 from:0 till: 891 bar:1896 from:0 till: 890 bar:1901 from:0 till: 897 bar:1906 from:0 till: 851 bar:1911 from:0 till: 865 bar:1921 from:0 till: 743 bar:1926 from:0 till: 953 bar:1931 from:0 till: 904 bar:1936 from:0 till: 897 bar:1946 from:0 till: 836 bar:1954 from:0 till: 837 bar:1962 from:0 till: 912 bar:1968 from:0 till: 1246 bar:1975 from:0 till: 1395 bar:1982 from:0 till: 1397 bar:1990 from:0 till: 1373 bar:1999 from:0 till: 1328 bar:2006 from:0 till: 1446 bar:2008 from:0 till: 1452 bar:2013 from:0 till: 1523 bar:2018 from:0 till: 1605 bar:2023 from:0 till: 1741 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text: </timeline> • Andonioù : Cassini hag [[EBSSA]] </div> == Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù an Norzh (departamant)]] [[Rummad:Kroaz-brezel 1914-1918 (kumunioù Norzh)]] 6o1wc16twdt81zrsfq5jaso79q7hl5x 2190223 2190222 2026-05-05T18:50:58Z Ar choler 52661 monumant ar re varv 2190223 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="font-size:95%;" |- bgcolor="#adafda" ! colspan="2" style="text-align:center;"| Kumunioù Frañs |- ! {{Infobox/Titl|Cantin|49c249|talbenn map|ff0}} |- |colspan="2"| [[Restr:Blason de la ville de Cantin (59) Nord-France.svg|60px|center]] ---- |- | colspan="2" style="text-align:center;"| [[Restr:Mairie de Cantin.jpg|250px|center]]An ti-kêr ----[https://www.google.fr/maps/place/59169+Cantin/@50.2979317,3.0656939,12z/data=!4m5!3m4!1s0x47c2c827a96b9353:0x40af13e81647130!8m2!3d50.310348!4d3.125578 50° 18' 36" N – 03° 07' 36" R] ---- |- |'''[[Riez]]''' |{{Bro-C'hall}} |- |'''[[Rannvro]]''' |{{FR-NPDC}} |- |'''[[Departamant]]''' |{{FR-Norzh}} |- |'''[[Arondisamant]]''' |[[Arondisamant Douai|Douai]] |- |'''[[Kanton]]''' |[[Kanton Aniche|Aniche]] |- |'''[[Etrekumuniezh]]''' |Douaisis |- |'''[[Kod INSEE]]''' |59126 |- |'''[[Kod post]]''' |59169 |- |'''Maer''' |Christian Courtecuisse<br>([[2014]]-[[2020]]) |- | colspan="2"| ---- |- |'''Gorread''' |9,32 km² |- |'''Uhelderioù'''<br>• kreiz<br>• izelañ<br>• uhelañ || <br>58 m<br>37 m<br>76 m |- |'''Poblañs'''<br><small>hep kontoù doubl</small><br>• Stankter || <br>1 741 (2023)<br>189 den/km² |- | colspan="2"| ---- |- |'''Internet''' || [http://www.ville-cantin.fr/ Cantin] |} {{Commonscat}} '''Cantin''' zo ur gumun e [[departamant gall|departamant]] an [[Norzh (departamant)|Norzh]] e [[Bro-C'hall]]. == Istor == === {{XXvet}} kantved === {| |- valign="top" | [[File:Monument aux morts de Cantin.jpg|thumb|left|upright|Monumant ar re varv.]] | ;[[Brezel-bed kentañ]] * [[1921]] : roet e voe ar [[Kroaz-brezel 1914-1918|Groaz Brezel 1914-1918]] d'ar gumun<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20170303083543/http://pages14-18.mesdiscussions.net/pages1418/forum-pages-histoire/communes-decorees-guerre-sujet_7632_2.htm ''Pages 14-18 Forum'']</ref>. |} == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="220" caption="Iliz katolik ''Saint-Martin''"> Église Saint-Martin de Cantin.jpg Église Saint-Martin - Cantin.jpg </gallery> == Douaroniezh == * War lez [[Kanol (dour)|kanol]] ar [[Sensée]] emañ '''Cantin'''. == Emdroadur ar boblañs 1793-2023 == <div style="text-align:center;"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:93 bar:1800 text:1800 bar:1806 text:06 bar:1821 text:21 bar:1831 text:31 bar:1836 text:36 bar:1841 text:41 bar:1846 text:46 bar:1851 text:51 bar:1856 text:56 bar:1861 text:61 bar:1866 text:66 bar:1872 text:72 bar:1876 text:76 bar:1881 text:81 bar:1886 text:86 bar:1891 text:91 bar:1896 text:96 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:06 bar:1911 text:11 bar:1921 text:21 bar:1926 text:26 bar:1931 text:31 bar:1936 text:36 bar:1946 text:46 bar:1954 text:54 bar:1962 text:62 bar:1968 text:68 bar:1975 text:75 bar:1982 text:82 bar:1990 text:90 bar:1999 text:99 bar:2006 text:2006 bar:2008 text:08 bar:2013 text:13 bar:2018 text:18 bar:2023 text:23 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 560 bar:1800 from:0 till: 593 bar:1806 from:0 till: 645 bar:1821 from:0 till: 725 bar:1831 from:0 till: 806 bar:1836 from:0 till: 806 bar:1841 from:0 till: 832 bar:1846 from:0 till: 853 bar:1851 from:0 till: 864 bar:1856 from:0 till: 928 bar:1861 from:0 till: 968 bar:1866 from:0 till: 1038 bar:1872 from:0 till: 1015 bar:1876 from:0 till: 1016 bar:1881 from:0 till: 977 bar:1886 from:0 till: 937 bar:1891 from:0 till: 891 bar:1896 from:0 till: 890 bar:1901 from:0 till: 897 bar:1906 from:0 till: 851 bar:1911 from:0 till: 865 bar:1921 from:0 till: 743 bar:1926 from:0 till: 953 bar:1931 from:0 till: 904 bar:1936 from:0 till: 897 bar:1946 from:0 till: 836 bar:1954 from:0 till: 837 bar:1962 from:0 till: 912 bar:1968 from:0 till: 1246 bar:1975 from:0 till: 1395 bar:1982 from:0 till: 1397 bar:1990 from:0 till: 1373 bar:1999 from:0 till: 1328 bar:2006 from:0 till: 1446 bar:2008 from:0 till: 1452 bar:2013 from:0 till: 1523 bar:2018 from:0 till: 1605 bar:2023 from:0 till: 1741 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text: </timeline> • Andonioù : Cassini hag [[EBSSA]] </div> == Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù an Norzh (departamant)]] [[Rummad:Kroaz-brezel 1914-1918 (kumunioù Norzh)]] 6uw6uga25262oglq1zczk74deuvyv7z 0 92246 2190199 2109326 2026-05-05T16:30:40Z Dishual 612 2190199 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Miltiades.jpg|thumb|140px|right|Miltiades ar yaouankañ.]] [[Restr:Helmet of Miltiades 050911.jpg|thumb|"Tokarn Miltiades". Profet e oa an tokarn da templ [[Zeus]] en [[Olimpia]] gant Miltiades, a oa bet e penn an Ateniz a drec'has ar Bersed en [[Emgann Marathon]]. Enskrivadur war an tokarn : ΜΙLTIAΔES. [[Mirdi arkeologiezh Olimpia]].]] '''Miltiades''' pe '''Miltiades ar Yaouankañ''' ([[henc'hresianeg]] Μιλτιάδης ὁ Νεώτερος, ''Miltiades o Neotepos''), ganet war-dro 550 a-raok J.-K. ha marvet e 489 a-raok J.-K.) a oa niz [[Miltiades an henañ]] en doa savet trevadenn Chersonez e Thrace e amzer Pisistrate. Dont a reas [[tiranterezh|tirant]] trevadennoù gresian [[C'hersonesos Trakia]] war-dro 516 a-raok J.-K., goude kemer ar galloud dre nerzh ha lakaat e gevezerien e prizon. Eurediñ a reas Hegesipile, merc'h ar roue [[Olorus]] [[Trakia]]. E vab [[Kimon]] a voe unan eus tud pennañ Aten er bloavezioù 470 ha 460 a-raok J.-K. Arkont e voe en Aten e 524 kent J-K. Gant Darius I e reas brezel a-enep d'ar Sythed 514 kent J-K. E 499 kent J-K e brofitas eus emsavadeg an ioniz evit aloubiñ Lemnos hag Imbros, distreiñ a reas en Aten, tamallet e voe dezhañ bezañ un tyran. Ur [[bellour]] levezonus e voe. E penn brezelourien Aten e oa Miltiades pa oa trec'het ar Bersed en [[emgann Marathon]].E verzh na badas ket pell, ren a reas ur brezel a-enep Paros evit e gont dezhañ, a c'huitas e 489 kent J-Kgloazet e voe. Barnet e voe ha toullbac'het 'lec'h ma' varvas ar memes bloavezh.  [[Rummad:Ganedigezhioù 550 a-raok J.-K.]] [[Rummad:Marvioù 489 a-raok J.-K.]] [[Rummad:Henc'hresianed ar VIvet kantved a-raok J.-K.]] [[Rummad:Henc'hresianed ar Vvet kantved a-raok J.-K.]] [[Rummad:Jeneraled Aten]] [[Rummad:Tud ar brezelioù medek]] [[Rummad:Emgann Marathon]] [[Rummad:Tiranted Henc'hres]] [[Rummad:Ateniz an Henamzer]] dz4xb0nrwt1e6hsm292eyh1u696h56x 0 93239 2190265 2136196 2026-05-06T08:20:16Z Kestenn 14086 2190265 wikitext text/x-wiki {{Pennad zo|Liberator}} [[Restr:Maxwell B-24.jpg|thumb|upright=1.2|[[Bloavezhioù 1940]]]] Ar '''Consolidated B-24 Liberator''' (“dieubour”) a zo un [[Bombezer|nijerez-vombeziñ]] ponner [[SUA|stadunanat]] eus an [[Eil Brezel-bed]]. Savet e oa bet gant an embregrezh [[Consolidated Aircraft]] eus [[Kalifornia]]. Ur bern a zo bet graet ({{formatnum:18400}} en holl) ha bet en implij gant un darn vat eus [[aerlu]]ioù ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]]. Implijet e veze e-skoaz ar [[B-17 Flying Fortress]]. Modernoc'h eget hemañ diwezhañ e oa, muioc'h a vombezennoù a c'halle kas gantañ, uheloc'h, pelloc'h ha buanoc'h e c'halle nijal met diaesoc'h e oa da leviañ, ha techet e oa an tan da gregiñ ennañ. Daoust da se eo bet talvoudus e berzh evit ar Gevredidi. ==Liammoù diavaez== {{Commons|B-24 Liberator}} * {{en}} [http://www.nationalmuseum.af.mil/factsheets/factsheet.asp?id=2461 pajenn gouestlet d'ar C'honsolidated B-24A] * {{en}} [http://www.nationalmuseum.af.mil/factsheets/factsheet.asp?id=494 pajenn gouestlet d'ar C'honsolidated B-24D, USAF National Museum] * {{en}} [http://www.uninvitedb24.com/ WWII photos of the 7th AAF Heavy Bombardment Group Liberators] * {{en}} [http://www.warbirdsresourcegroup.org/URG/b24liberator.html Warbirds Resource Group USAAF Resource Center – B-24 Liberator] * {{en}} [http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1942/1942%20-%201797.html Liberator II ''Flight'' 1942] [[Rummad:Nijerezioù eus an Eil Brezel-bed]] [[Rummad:United States Army Air Forces]] [[Rummad:Nijerezioù SUA]] 7c1vhmsprrffyaf95urh6daiaq7cuda 0 100318 2190229 1977241 2026-05-05T19:54:38Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190229 wikitext text/x-wiki [[Restr:Eglwys Sant Cedol St Cedol's Church, Pentir ger Bangor Gwynedd, Cymru Wales 02.jpg|thumb|300px|Iliz Sant Cedol, Pentir]] ''' Pentir''' zo ur gêriadenn hag ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] en hanternoz [[Kembre]], e hanternoz [[kontelezh Gwynedd]], e-kichenik [[Bangor (Kembre)|Bangor]]. E 2011 e oa {{formatnum:2450}} a dud o chom e kumuniezh Pentir ha {{formatnum:1389}} anezho a oa [[kembraeg]]erien (58,7%)<ref>{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/cyfrifiad-2011/ystadegau-allweddol-ar-gyfer-awdurdodau-unedol-yng-nghymru/stb-2011-key-statistics-for-wales---welsh.html|title=Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru|publisher=Swyddfa Ystadegau Gwladol|accessdate=}}.</ref>. ==Notennoù== {{Daveoù}} ==Liamm diavaez== *[https://web.archive.org/web/20160314221813/http://www.pentir.org.uk/ Lec'hienn diwar-benn Pentir] {{cy}} {{en}} {{Kêrioù Gwynedd}} [[Rummad:Kêriadennoù Gwynedd]] [[Rummad:Kumuniezhoù Gwynedd]] aw8f1kwsxfrdte428zfkzfnm2yt0bth 0 103417 2190235 1561631 2026-05-05T20:52:58Z Dishual 612 2190235 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Françoise Dorléac''' a oa un aktourez c'hall, bet ganet d'an [[21 Meurzh|21 a viz Meurzh]] [[1942]] e [[Pariz]] ([[Bro-C'hall]]), ha marvet en ur gwallzarvoud war an hent d'ar [[26 Even|26 a viz Even]] [[1967]] e [[Villeneuve-Loubet]], e-kichen [[Nisa]]. C'hoar an aktourez [[Catherine Deneuve]] e oa Françoise Dorléac. {{DEFAULTSORT:Dorléac, Françoise}} [[Rummad:Aktourezed Bro-C'hall]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1942]] [[Rummad:Marvioù 1967]] jvz9kd17ggasxikuvvaladthsst1qfw 0 111536 2190228 2137067 2026-05-05T19:38:53Z Arko 540 rummad 2190228 wikitext text/x-wiki {{implijoù all|Muhammad Ali (disheñvelout)}} <hr noShade /> {| class="infobox" cellspacing="2" style="font-size:85%;" |- {{Infobox/Titl|'''Muhammad Ali'''|903|talbenn sport|fff}} |- | colspan="2" align="center" | [[Restr:Muhammad Ali NYWTS.jpg|230px]]<br>'''Muhammad Ali''' e [[1967]] pa oa 25 bloaz<hr> |- valign="top" | '''Ganedigezh''' || Cassius Marcellus Clay, Jr.<br>[[17 a viz Genver]] [[1942]]<br>[[Louisville (Kentucky)]] |- | '''Marv''' || [[3 a viz Even]] [[2016]] <small>(74 vloaz)</small><br>[[Phoenix]] ([[Arizona]]) |- | '''Broadelezh''' || [[Restr:Flag of the United States.svg|20px]]&nbsp;[[SUA|Stadunanat]] |- | '''Ment''' || 1,91 [[metr|m]] |- | '''Hed-brec'h''' || 1,98 m^'''1''' |- | colspan="2" align="center" bgcolor="#903" style="font-size:1em; color:#fff;" | '''Resped''' |- valign="top" | '''Trec'hoù'''<br>• Dre [[Knock-out|KO]] || 56<br>37 |- | '''Kolloù''' || 5 |- | '''A-rampo''' || 0 |- | colspan="2" align="center" bgcolor="#903" style="font-size:1em; color:#fff;" | '''Medalennoù''' |- | colspan="2" align="center" bgcolor="#e6e6e6" style="font-size:0.9em; color:#000;" | '''[[C'hoarioù olimpek]]''' |- | [[Restr:Gold medal icon (G initial).svg|16px|Medalenn aour – Kentañ plas]] [[1960]] [[Roma]] || Hanter-bounner^'''2''' |- | colspan="2" align="center" | <hr>'''Notennoù''' |- | colspan="2" | <small>'''1.''' An hed etre begoù bizied ar vrec'h dehou ha re<br>ar vrec'h kleiz pa vez astennet an divrec'h a-led a bep<br>tu d'ar c'horf ; pouezus eo ar muzul-se e sportoù evel<br>ar bleukata hag ar [[basketball]].</small><br><small>'''2.''' Etre 75 ha 81 [[kilogram|kg]] a bouez evit ar bleukata olimpek.</small> |- |} '''Muhammad Ali''', bet ganet '''Cassius Marcellus Clay, Jr.''' d'ar [[17 a viz Genver]] [[1942]] e [[Louisville (Kentucky)]] hag aet d'an [[Anaon]] d'an [[3 a viz Even]] [[2016]] e [[Phoenix]] ([[Arizona]]), a oa ur [[bleukata]]er [[Stadoù-Unanet Amerika|amerikan]] eus ar rummad pounner, e-touez ar re wellañ hag ar re vrudetañ en istor ar sport-se. Brudet e oa ivez evit e stourm evit ar re zu er [[Stadoù-Unanet]] hag a-enep [[Brezel Vietnam|Brezel Viêt Nam]]. Cheñch a reas e anv e "Muhammad Ali" d'an oad a 22 vloaz, e [[1964]], p'en doa emezelet e [[Nation of Islam]] ; e [[1975]] e oa aet da [[sunnit]] . {{Commons|Category:Muhammad Ali}} {{DEFAULTSORT:Ali, Muhammad}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1942]] [[Rummad:Marvioù 2016]] [[Rummad:Bokserien]] k4my56gwrgvmj5xaqgchw9oad2s6o9g 0 113607 2190246 2131066 2026-05-06T01:27:37Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190246 wikitext text/x-wiki [[Restr:Quetzalcoatl_magliabechiano.jpg|thumb|300px|Quetzalcoatl, er c'hodex magliabechiano]] '''Quetzalcoatl''' (e [[nahouatleg|nahouatleg klasel]] ''Quetzalcōātl'' /ket͡saɬˈkoːaːt͡ɬ/ ({{audio|Ketsalkoatl.ogg|distagadur nahouatlek a vremañ}}), er furm enorus : ''Quetzalcōātzin'') zo un doue e sevenadur an Azteked hag unan eus enkorfadurioù an [[naer bluñvek]], a oa unan eus an doueed pennañ en holl [[Mezoamerika|Vezoamerika]]. E [[nahouatleg]] e talvez e anv kement ha "Naer prizius" pe "Naer e bluñv [[ketzal]]"<ref>Ar gerioù nahouatlek implijet da sevel an anv "Quetzalcoatl" zo : ''quetzalli'', a dalvez "pluñv", hag a vez implijet ivez da ober anv eus an evn —[[Ketzal skedus|ar c'hetzal skedus]]— brudet evit e bluñv a liv, ha ''cohuātl'' "naer".</ref>. Er {{XVIIvet kantved}}, [[Fernando de Alva Cortés Ixtlilxóchitl|Ixtlilxóchitl]], un diskennad da impalaerien an Azteked hag istorour an [[Nahouaed]], a skrive : "Quetzalcoatl, a dalvez ger-ha-ger "Naer a bluñv prizius", er ster allegoriek avat e talvez "Furañ eus an dud".<ref>Fernando de Alva Ixtlilxochitl, ''History of the Chichimeca Nation: Don Fernando de Alva Ixtlilxochitl's Seventeenth-Century Chronicle of Ancient Mexico'', 2019.</ref>. E kreiz Mec'hiko e oa anavezet er prantad goude-klasel dindan ar furm '''Ehecatl-Quetzalcóatl'''<ref>Mary Miller ha Karl Taube, ''The gods and Symbols of Ancient Mexico and the Maya'', Thames & Hudson, 1993, p. 142</ref>. Quetzalcoatl a oa unan eus an doueed pennañ e panteon an Azteked, war un dro gant [[Tlaloc]], [[Tezcatlipoca]] ha [[Huitzilopochtli]]. Doue an heol, an avel, an aer, hag an anaoudegezh e oa evit an [[Azteked]], ar re zo titouret ar gwellañ o c'hredennoù er mammennoù istorel. Doue ar blanedenn [[Gwener (planedenn=|Gwener]] e oa ivez, hag hini ar sav-heol, ar varc'hadourien, an arzoù, hag an artizaned. Doue patrom ar veleien e oa ouzhpenn, hag hini an deskadurezh<ref>Smith, 2003 p. 213</ref>. Daou zoue all, aroueziet ivez gant ar blanedenn Gwener, zo kevredet gant Quetzalcoatl : [[Tlaloc]] (doue ar glav), ha breur gevell Quetzalcoatl, [[Xolotl]], heñcher an anaon, ur penn ki outañ. E mojennoù ar [[Mazateked|Vazateked]], an doue steredour [[Tlahuizcalpantecuhtli]], aroueziet ivez gant ar blanedenn Gwener, zo tost-kenañ da gQuetzalcoatl<ref>[http://www.mexicolore.co.uk/aztecs/aztefacts/god-with-the-longest-name "The god with the longest name?", www.mexicolore.co.uk</ref> Dougen a ra en e gerc'henn ''ehēcacōzcatl'', "petral an avel", pe "bravig troellennek an avel". Ur grogenn vras troc'het dre an hanter e oa an tilsam-se ha douget e veze evel un dro-c'houzoug gant ar veleien vras moarvat, rak kavet ez eus bet seurt traezoù er bezioù e lec'hiennoù arkeologel e pep lec'h e [[Mezoamerika]]<ref>Stephan F. De Borhegyi, [https://www.penn.museum/sites/expedition/the-wine-gods-breastplate/|title= "The Wind God's Breastplate"], ''Expedition'', levrenn VIII-4, 1966 : "ar petral-se, arouez doue an avel, anvet an ehēcacōzcatl e nahouatleg ("bravig troellennek an avel") a veze graet o troc'hañ a-dreuz penn uhelañ ur grogenn vras, hag oc'h ober toulloù evit e lakaat a-istribilh ouzh ur gordenn. Hevelep petraloù kregad a veze lakaet e-pign ouzh delwennoù an doue e-unan pe douget gant ar veleien vras, dileuridi an doue-mañ war an Douar. Hervez mammennoù spagnol eus ar {{XVIvet kantved}} evel Fray Bernardino de Sahagun, [...] e veze miret an titl Quetzalcoatl d'ar veleien vras pe d'ar bontifed e-touez an Azteked hag annezidi all Mec'hiko. Ar re nemeto e oant a veze aotreet da zougen an ehēcacōzcatl, arouez an doue-se. Dibaot-kenañ eo an hevelep petraloù kregad-mor. E-mesk an nebeud re oa chomet war-lerc'h aloubadeg ar Spagnoled e oa distrujet ar pep brasañ gant menec'h re intampius. Un dornad hepken zo bet kavet gant arkeologourien".</ref>. Aroueziñ a rae hep mar tresoù gwelet er c'horventennoù, er c'horc'hwezhadoù poultrenn, er c'hregad, hag er poulldroennoù, nerzhioù dezho ur ster e [[mitologiezh an Azteked]]. Tresadennoù Codex a ziskouez Quetzalcoatl ha [[Xolotl]] gant pep a ''ehēcacōzcatl'' en-dro d'o gouzoug {{Daveoù a vank}}. <!--Additionally, at least one major cache of offerings includes kontilli hag idoloù kinklet gant arouezioù meur a zoue, ha lod en o mesk kinklet gant bravigoù eus an avel<ref>[http://www.mexicolore.co.uk/aztecs/artefacts/personified-knives|title= "Personified knives", www.mexicolore.co.uk</ref>.--> E-touez al loened a aroueze Quetzalcoatl war a soñjer emañ ar [[Ketzal skedus|c'hetzaled skedus]], an [[naer-ourouler|naeron-ourouler]] (''coatl'' a dalvez "naer" e Nahouatleg), ar brini, ha perokidi bras evel an [[ara (genad)|araed]]. Dindan stumm [[Ehecatl]], an avel, e vez skeudennet dindan stumm [[marmouz-kevnid|marmouzed kevnid]], houidi, ha gant an avel e-unan<ref>[https://web.archive.org/web/20130427134132/http://www.mexicolore.co.uk/aztecs/gods/study-the-wind-god "Study the... WIND GOD"], www.mexicolore.co.uk</ref>. Dindan stumm ar werelaouenn, Gwener, e vez taolennet evel un [[Herpida ferv|harpienn ferv]]<ref>Carl de Borhegyi, [http://www.theyucatantimes.com/2012/10/evidence-of-mushroom-worship-in-mesoamerica/ "Evidence of Mushroom Worship in Mesoamerica"], ''The Yucatan Times'', 2014. [https://web.archive.org/web/20140912050238/http://www.theyucatantimes.com/2012/10/evidence-of-mushroom-worship-in-mesoamerica/ Diellaouet eno] (2014).</ref>. Ar roud kentañ eus azeulerezh an [[naer bluñvek]] a gaver e [[Templ an naer bluñvek (Teotihuacan)|Teotihuacan]] er c'hentañ kantved a-raok J.-K. pe goude J.-K.<ref>[https://web.archive.org/web/20100612234320/http://archaeology.asu.edu/teo/intro/intrteo.htm "Teotihuacan: Introduction], ''Project Temple of Quetzalcoatl'', Instituto Nacional de Antropología e Historia, Mexico/ ASU, 2001</ref>. Da lâret eo e diwezh ar prantad rakklasel]] pe e deroù ar prantad klasel (400 kent J.-K. – 600 goude J.-K.) hervez ar [[Mezoamerika|gronologiezh vezoamerikan]]. Skignet e oa an azeulerezh-se e Mezoamerika a-bezh e [diwezh ar prantad klasel]] (600–900&nbsp;goude J.-K.)<ref name="Ringle et al. 1998">Ringle et al., 1998</ref>. Er prantad goude-klasel (900–1519&nbsp;goude J.-K.) edo kalon azeulerezh an naer bluñvek e kreizenn relijius mec'hikan [[Cholula (Lec'hienn Mezoamerika)|Cholula]]. Er prantad-se e ouzer e oa bet anvet an doue-se ''Quetzalcōhuātl'' gant e azeulerien [[Nahouaed|nahouaat]]. E tolead ar [[mayaed|Vayaed]] e oa kevatal tamm-pe-damm gant [[Kukulkan]] ha [[Gukumatz]], anvioù a c'haller treiñ ivez tam-pe-damm gant "Naer bluñvek" e yezhoù mayaek disheñvel. Er prantad a heuilh [[aloubadeg an impalaeriezh aztek gant ar Spagnoled]] er {{XVIvet kanved}}, e skridoù zo, e oa liammet Quetzalcoatl ouzh [[Ce Acatl Topiltzin]], ur rener eus keoded mitek-hag-istorel [[Tollan]]. Breutaat a ra an istorourien da c'hoût betek peseurt poent e c'hall an danevelloù diwar-benn ar rener [[tolteked|toltek]] mojennel-se deskrivañ darvoudoù istorel<ref>Nicholson 2001, Carrasco 1982, Gillespie 1989, Florescano 2002</ref>. Ar mammennoù spagnolek abred skrivet gant kloer a zo goubezet da veskañ an doue-rener Quetzalcoatl en danevelloù-se gant [[Hernán Cortés]] pe [[Tomaz an abostol]]. Kement-se a laka ivez d'en em soñjal diwar-benn naoutur Quetzalcoatl<ref>Lafaye 1987, Townsend 2003, Martínez 1980, Phelan 1970</ref>. <!-- --> == Notennoù == {{Daveoù}} ==Liammoù diavaez== {{Commons|Category:Quetzalcoatl}} {{Boest merdeiñ Azteked}} [[Rummad:istor Mec'hiko]] [[Rummad:Doueed an Azteked]] hpkow3qxn4lyng2eqhggbcu266fpy9p 0 122034 2190261 2120708 2026-05-06T08:11:15Z Kestenn 14086 2190261 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Dónall Ó Conaill''' (''Daniel O'Connell'' e [[saozneg]]), ganet e [[Cathair Saidhbhín]] ([[Iwerzhon]]) d'ar [[6 a viz Eost]] [[1775]] ha marvet e [[Genova]] ([[Rouantelezh Sardigna]]) d'ar [[15 a viz Mae]] [[1847]], lesanvet "an Dieuber"<ref>''The Liberator'' e saozneg</ref> pe "an Digaezher"<ref>''The Emancipator'' e saozneg</ref>, a zo ur politiker hag ur brogarour [[iwerzhon]]at a gasas war-raok ur stourm difeuls evit digaezhañ ar [[Katoligiezh|gatoliked]] en Iwerzhon, hag a-enep an akta a unaniezh etre Iwerzhon hag ar [[Rouantelezh-Unanet]]. ==Liammoù diavaez== {{Commonscat|Category:Daniel O'Connell}} ==Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Oconaill, Donall}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1775]] [[Rummad:Marvioù 1847]] [[Rummad:Politikourien Iwerzhon]] [[Rummad:Istor Iwerzhon]] kt1lxt060emdnnguwbjimbuqrhs5fgl 0 122226 2190211 2023408 2026-05-05T17:01:57Z Couiros22 27307 2190211 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Ardea sumatrana''}} {{Taxobox Loen|''Ardea sumatrana''|Ardea sumatrana 195843670.jpg|statud=LC|}} {{Taxobox Phylum|Chordata}} {{Taxobox Classis|Aves}} {{Taxobox Ordo|Pelecaniformes}} {{Taxobox Familia|Ardeidae}} {{Taxobox Genus|Ardea (genad)}} {{Taxobox Anv skiantel|Ardea sumatrana|[[Thomas Stamford Raffles|Raffles]], [[1822]]}} {{Taxobox Echu}} '''''Ardea sumatrana'''''<ref>N'en deus al labous anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.</ref> a zo ur [[spesad]] [[evn]]ed e-touez [[kerentiad]] an [[Ardeidae]]. ==Doareoù pennañ== ==Boued== Bevañ a ra diwar [[pesked|besked]]. ==Annez hag isspesadoù== [[Restr:Ardea sumatrana map.svg|left|thumb|Tiriad '''''Ardea sumatrana''''' e gwer.]] Al labous a gaver an daou [[isspesad]] anezhañ<ref>[http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=BR&avibaseid=9B073071AD100BD6 ''Ardea sumatrana'' war al lec'hienn ''Avibase''.]</ref> : * ''Ardea sumatrana (sumatrana)'', war aodoù gevred [[Azia]], [[Indonezia]], [[Filipinez]] ha [[Ginea Nevez]], * ''Ardea sumatrana (mathewsae)'', war aodoù hanternoz [[Aostralia]]. ==Rummatadur== ==Liammoù diavaez== * [https://web.archive.org/web/20160305053904/http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22697028 ''Ardea sumatrana'' war al lec'hienn BirdLife International.] * [http://www.iucnredlist.org/details/22697028/0 ''Ardea sumatrana'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).] {{Commonscat}} ==Notennoù ha daveennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Ardeidae]] [[Rummad:Evned Azia ar Gevred]] [[Rummad:Evned Ginea Nevez]] [[Rummad:Evned Queensland]] [[Rummad:Evned Tiriad an Norzh]] ifv1vso67hhxgg9ewxzpt9wa5z39mpx 2190213 2190211 2026-05-05T17:02:58Z Couiros22 27307 2190213 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Ardea sumatrana''}} {{Taxobox Loen|''Ardea sumatrana''|Great-billed Heron - Baluran NP - East Java MG 8612 (29208933634).jpg|statud=LC|}} {{Taxobox Phylum|Chordata}} {{Taxobox Classis|Aves}} {{Taxobox Ordo|Pelecaniformes}} {{Taxobox Familia|Ardeidae}} {{Taxobox Genus|Ardea (genad)}} {{Taxobox Anv skiantel|Ardea sumatrana|[[Thomas Stamford Raffles|Raffles]], [[1822]]}} {{Taxobox Echu}} '''''Ardea sumatrana'''''<ref>N'en deus al labous anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.</ref> a zo ur [[spesad]] [[evn]]ed e-touez [[kerentiad]] an [[Ardeidae]]. ==Doareoù pennañ== ==Boued== Bevañ a ra diwar [[pesked|besked]]. ==Annez hag isspesadoù== [[Restr:Ardea sumatrana map.svg|left|thumb|Tiriad '''''Ardea sumatrana''''' e gwer.]] Al labous a gaver an daou [[isspesad]] anezhañ<ref>[http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=BR&avibaseid=9B073071AD100BD6 ''Ardea sumatrana'' war al lec'hienn ''Avibase''.]</ref> : * ''Ardea sumatrana (sumatrana)'', war aodoù gevred [[Azia]], [[Indonezia]], [[Filipinez]] ha [[Ginea Nevez]], * ''Ardea sumatrana (mathewsae)'', war aodoù hanternoz [[Aostralia]]. ==Rummatadur== ==Liammoù diavaez== * [https://web.archive.org/web/20160305053904/http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22697028 ''Ardea sumatrana'' war al lec'hienn BirdLife International.] * [http://www.iucnredlist.org/details/22697028/0 ''Ardea sumatrana'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).] {{Commonscat}} ==Notennoù ha daveennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Ardeidae]] [[Rummad:Evned Azia ar Gevred]] [[Rummad:Evned Ginea Nevez]] [[Rummad:Evned Queensland]] [[Rummad:Evned Tiriad an Norzh]] nr7fa0cysu269pd146c2ebbbwdd0joi 0 123973 2190183 2149034 2026-05-05T14:04:59Z OPAB44 57507 2190183 wikitext text/x-wiki {{labour a chom}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Teiz-Noaloù | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = Theix-Noyalo | skeudenn = Château du Plessis-Josso (enceinte) - Theix.jpg | alc'hwez = Kastell Plessis-Josso. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | kanton = [[Kanton Sine|Sine]] | etrekumuniezh = [[Mor Bihan - Gwened Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gwened (Voynet)|Bro Gwened]] | maer = Christian Sébille | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 52.06 | hedred = -2.65472222222 | ledred = 47.6297222222 | uk = 25 | ubi = 0 | ubr = 107 }} '''Teiz-Noaloù''' (''{{lang|fr|Theix-Noyalo}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Sine]] e [[departamant gall|departamant]] [[Mor-Bihan]] == Istor == === {{XXIvet kantved}} === * D'ar 1{{añ}} a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù [[Teiz]] ha [[Noaloù]] d'ober kumun nevez Teiz-Noaloù. == Brezhoneg == * Ar c'hlasoù divyezhek kentañ zo bet digoret e 1995. * E distro-skol 2025 e oa 125 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (25,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref> == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Noyalo - clocher église.jpg|Iliz katolik ''Santez Anna'', e Noaloù. Château du Plessis-Josso.jpg|Maner ar Genkiz Josoù. </gallery> == Emdroadur ar boblañs == == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{DilennadBremañ |Deroù= 2020|Anv= Christian Sébille|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=4 Genver [[2016]]|Penn=2020 |Anv= Yves Questel<ref>{{fr}} « [http://www.ouest-france.fr/bretagne/vannes-56000/theix-noyalo-yves-questel-elu-maire-de-la-nouvelle-commune-3953600 Theix-Noyalo. Yves Questel, élu maire de la nouvelle commune] », ''[[Ouest-France]]'', 4 Genver 2016.</ref> |Strollad= Tu-dehou diseurt|Karg= }} {{DilennadPenn}} == Tud == == Liammoù diavaez == == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] puxk0fa5yo1f5qj42vp7odyxxxjdbnh 0 131783 2190262 2136980 2026-05-06T08:17:51Z Kestenn 14086 2190262 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Bundesarchiv Bild 101I-342-0603-25, Belgien-Frankreich, Flugzeuge Dornier Do 17.jpg|thumb|Skouadrenn [[Dornier Do 17|Dornier Do 17Z]], tro 1940, ar c'harr-nij a oa deuet da vezañ ponneroc'h o koll tizh evit na oa bet an Do 17 orin]] [[Restr:Mosquito 600pix.jpg|thumb|Ar c'harr-nij saoz [[De Havilland Mosquito]] a oa bet ar ''Schnellbomber'' efedusañ eus an [[Eil Brezel-bed]]]] Ur '''''Schnellbomber''''' ( "bombezer prim") a vez graet eus ur [[Bombezer|c'harr-nij bombezer]] prim. Deuet e oa ar seurt kirri-nij war-wel er [[bloavezhioù 1930]] en Alamagn pa oa bet soñjet e c'hallfe ur bombezer prim-kenañ mont buanoc'h eget nijerezioù an enebourien. Lamet e oa bet darn eus an armoù difenn evit gounit nerzh stlejañ ([[Touribell (armamant)|touribell]] ebet, kanol difenn ebet) ha pouez (arm na munision ebet, an nebeutañ a nijerien ar gwellañ) ha gallout mont buanoc'h. [[Rummad:Luftwaffe (1935-1945)]] [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] [[Rummad:Gerioù alamanek]] tuhy7vori051fwr0xf82asnl98wgxg6 2190263 2190262 2026-05-06T08:18:20Z Kestenn 14086 2190263 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Schnellbomber''}} {{databox}} [[Restr:Bundesarchiv Bild 101I-342-0603-25, Belgien-Frankreich, Flugzeuge Dornier Do 17.jpg|thumb|Skouadrenn [[Dornier Do 17|Dornier Do 17Z]], tro 1940, ar c'harr-nij a oa deuet da vezañ ponneroc'h o koll tizh evit na oa bet an Do 17 orin]] [[Restr:Mosquito 600pix.jpg|thumb|Ar c'harr-nij saoz [[De Havilland Mosquito]] a oa bet ar ''Schnellbomber'' efedusañ eus an [[Eil Brezel-bed]]]] Ur '''''Schnellbomber''''' ( "bombezer prim") a vez graet eus ur [[Bombezer|c'harr-nij bombezer]] prim. Deuet e oa ar seurt kirri-nij war-wel er [[bloavezhioù 1930]] en Alamagn pa oa bet soñjet e c'hallfe ur bombezer prim-kenañ mont buanoc'h eget nijerezioù an enebourien. Lamet e oa bet darn eus an armoù difenn evit gounit nerzh stlejañ ([[Touribell (armamant)|touribell]] ebet, kanol difenn ebet) ha pouez (arm na munision ebet, an nebeutañ a nijerien ar gwellañ) ha gallout mont buanoc'h. [[Rummad:Luftwaffe (1935-1945)]] [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] [[Rummad:Gerioù alamanek]] 5gr11e8wqtvu97n4o9stminj4ljjf15 2190264 2190263 2026-05-06T08:18:36Z Kestenn 14086 2190264 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Schnellbomber''}} {{databox}} [[Restr:Bundesarchiv Bild 101I-342-0603-25, Belgien-Frankreich, Flugzeuge Dornier Do 17.jpg|thumb|Skouadrenn [[Dornier Do 17|Dornier Do 17Z]], tro 1940, ar c'harr-nij a oa deuet da vezañ ponneroc'h o koll tizh evit na oa bet an Do 17 orin]] [[Restr:Mosquito 600pix.jpg|thumb|Ar c'harr-nij saoz [[De Havilland Mosquito]] a oa bet ar ''Schnellbomber'' efedusañ eus an [[Eil Brezel-bed]]]] Ur '''''Schnellbomber''''' ( "bombezer prim") a vez graet eus ur [[Bombezer|c'harr-nij bombezer]] prim. Deuet e oa ar seurt kirri-nij war-wel er [[bloavezhioù 1930]] en Alamagn pa oa bet soñjet e c'hallfe ur bombezer prim-kenañ mont buanoc'h eget nijerezioù an enebourien. Lamet e oa bet darn eus an armoù difenn evit gounit nerzh stlejañ ([[Touribell (armamant)|touribell]] ebet, kanol difenn ebet) ha pouez (arm na munision ebet, an nebeutañ a nijerien ar gwellañ) ha gallout mont buanoc'h. [[Rummad:Luftwaffe (1935-1945)]] [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] [[Rummad:Gerioù alamanek]] [[Rummad:Bombezerioù]] gm8l1q19htcddj5rhoz60frk7odw7gd 0 136926 2190248 2136667 2026-05-06T02:18:10Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190248 wikitext text/x-wiki {{Infobox referendom | anv=Referendom war dizalc'hidigezh Katalonia 2017 | skeudenn=[[Restr:Papeleta Referendum 2017.png|275px]]<br>Paper votiñ bet implijet<hr> | aozet gant= {{Katalonia Generalitat}} | goulenn= '''Ha fellout a ra deoc'h e vefe eus Katalonia ur Stad dizalc'h dindan stumm ur Republik ?''' | deiziad= 1^añ a viz Here 2017 | lec'h= {{Katalonia}} | sujed= {{Katalonia dizalc'hour}} | poblañs= 7 522 596 | dilennerien= 5 340 000 | voterien= 2 305 936 | dregantad a voterien= 42,38 % | votoù eztaolet= 2 286 217 | ya= 90,18 % | nann= 7,83 % | gwenn= 1,98 % | kartenn=[[Restr:Resultats oficials del referèndu de l'1 d'octubre a Catalunya.png|thumb|275px|kreiz|Kartenn an disoc'hoù]] | lec'hienn internet= {{URL|https://www.ref1oct.eu/|ref1oct.eu}} <small>([[Uniform Resource Locator|URL]] inaccessible)</small> }} Ar '''Referendom war dizalc'hiezh Katalonia''', anavezet dindan an anv '''1-O''' e [[Katalonia]], a zo ur referendom emdermeniñ bet aozet d'ar 1^añ a viz Here 2017 gant Generalitat ha [[Parlamant Katalonia|Parlamant]] [[Katalonia]] met berzet gant gouarnamant ha Lez-varn Bonreizh [[Spagn]]. Goulennet e oa bet gant dilennerien Katalonia : ''Ha fellout a ra deoc'h e vefe eus Katalonia ur Stad dizalc'h dindan stumm ur Republik ?'' e teir yezh : [[katalaneg]], [[kastilhaneg]] hag [[okitaneg]]. Abalamour m'eo bet berzet gant Lez-Varn Bonreizh Spagn en doa klasket gouarnamant Spagn miret ouzh ar Gatalaniz da votiñ, gant feulster a-enep ar voterien zoken. Daoust d'o enebiezh ez eus 42,4% eus an dilennerien o deus gallet votiñ ha dibabet o deus an dizalc'hidigezh a 90,18% eus ar mouezhioù. Diwar an disoc'hoù-se en doa diskleriet [[Carles Puigdemont]] an dizalc'hidigezh d'an 10 a viz Here, kadarnaet gant ar Parlamant d'an 27 a viz Here. Gouarnamant ha justis Spagn o deus tapet abaoe kontrol ar vro dre mellad 155 [[Bonreizh Spagn 1978|Bonreizh Spagn]] hag enklaskoù evit sevel ur prosez en deus lakaet 11 politikour katalan en toull-bac'h padal ez ae un nebeud re, en o zouez Prezidant ar Generalitat [[Carles Puigdemont]] d'an harlu e [[Belgia]]. ==Kenarroud== ===Promesa da vare prantad-kabaliñ dilennadegoù ar Parlamant (2015)=== E-kerzh prantad-kabaliñ dilennadegoù ar [[Parlamant Katalonia|Parlamant]] e 2015 e oa bet prometet gant al listenn a-du gant an dizalc'hidigezh aozañ ur referendom a-benn miz Gwengolo 2017. E-pad ar prantad-lezenniñ kent e oa bet aozet ur votadeg diwar-benn an hevelep sujed. Disoc'h an dilennadegoù a roas an trec'h d'an dizalc'herien, re al listenn ''Junts pel Sí'' (PdCat hag ERC - 62 gannad) a c'hellas ober ur gouarnamant minorel gant sikour 10 kannad CUP. ===Aozadur=== Sinet e voe an dekred evit aozañ ar referendom d'ar 6 a viz Gwengolo 2017<ref>News, ABC. "[http://abcnews.go.com/International/wireStory/catalan-parliament-paves-independence-vote-49646053 Catalan parliament paves the way for independence vote]". ABC News. Bet gwelet d'ar 6 a viz Gwengolo 2017.</ref>. Afer ar boestoù-votiñ a zo bet pouezus a-walc'h e-keñver aozadur ar referendom. Sañset eo da Stad [[Spagn]] reiñ boestoù-votiñ evit kement votadeg pe dilennadeg aozet gantañ pe gant ur gumuniezh emren. Peogwir ne oa ket aotreet ar referendom gantañ ne oa ket sur peseurt re a vije implijet, ha penaos e vije paeet. Ma vije bet paeet boestoù-votiñ gant ar Generalitat e vije bet gouest gouarnamant Spagn d'ober prosez dezhañ evit drougimplij a arc'hant publik. N'eur ket sur eus piv en deus paeet anezho met Sekretour Teñzor Spagn [[Cristóbal Montoro]] en doa disklêriet meur a wezh etre miz Gwengolo 2017 ha miz Meurzh 2018 ne voent ket paeet gant arc'hant publik. Roll an dilennerien a oa ur gudenn all c'hoazh. Meret e vez gant Ensavadur Broadel ar Stadegoù, dindan beli gouarnamant Spagn. Evit kaout titouroù al listennoù-se e rank ar votadeg bezañ aotreet gant Kongrez Spagn hag hep al listennad-mañ n'haller bezañ sur eus an disoc'hoù sañset. Diaesterioù heñvel a oa raktreset evit aozañ komite an dilennadegoù a oa sañset eveshaat ar referendom<ref>Aroca, Jaume. "[http://www.lavanguardia.com/politica/20170627/423716998832/referendum-1o-censo-junta-electoral-neutralidad.html Se buscan los datos de 5,5 millones de catalanes para el Referéndum]". lavanguardia.com (e kastilhaneg). Bet gwelet d'an 30 a viz Even 2017.</ref>. ===Enebiezh Spagn=== Freuzet e oa bet al lezenn votet gant [[Parlamant Katalonia]] evit aozañ ar referendom gant [[Lez-varn Bonreizh Spagn]] d'ar 7 a viz Gwengolo 2017. Berzet e voe da gouarnamant [[Katalonia]], d'ar mediaoù katalan, d'an 948 kêr katalan da gemer perzh en aozadur ar referendom<ref>"[https://politica.elpais.com/politica/2017/09/07/actualidad/1504781825_809788.html El Constitucional suspende de urgencia la ley del referéndum]" (e kastilhaneg). El País. 8 a viz Gwengolo 2017. Gwelet d'an 12 a viz Gwengolo 2017.</ref> Savet e voe ur goulenn d'ar c'hêrioù evit gouzout hag-eñ e oant gant ar soñj sentiñ ouzh diviz al Lez-varn, ha roet 48 eur dezho da respont. 726 kêr a respontas, 682 o lavaret e oant a-du gant derc'hel ar referendom, 41 o lavaret e nac'hent aozañ ar referendom, 3 o respont en un doare amsklaer, [[Barcelona]] en o zouez.<ref>"[http://www.lavanguardia.com/politica/20170909/431163187424/ayuntamientos-1o-barcelona.html Más de 700 ayuntamientos confirman que colaborarán en el 1-O, a la espera de Barcelona]" (e kastilhaneg). La Vanguardia. 9 a viz Gwengolo 2017. Bet gwelet 12 a viz Gwengolo 2017.</ref>. E-touez ar c'hêrioù o doa nac'het aozañ ar referendom ez eus kêrioù bras a-walc'h evel [[Lleida]] (140 000 annezad), [[Tarragona]] (130 000 annezad), [[Terrassa]] (215 000 annezad), [[Hospitalet de Llobregat]] (250 000 annezad), renet gant maered [[Strollad Sokialourien Katalonia|PSC]]. Maerez [[Barcelona]], [[Ada Colau]], a nac'has disklêriañ hag-eñ e roje sikour da aozerien ar referendom pe ket, met tamall a reas groñs "yezh an testosteron" hag ar gwask lakaet war ar c'hêrioù. Disklêriañ a reas war-lerc'h a raje e seizh gwellañ evit lezel an dud da votiñ ma felle dezho<ref>"[http://www.lavanguardia.com/politica/20170911/431206010611/ada-colau-facilitar-1-o-prisas-jxsi-diada.html Colau y Domènech advierten a JxSí de que no aceptarán "más lecciones de desobediencia"]" (e kastilhaneg). La Vanguardia. 11 a viz Gwengolo 2017. Bet gwelet 12 a viz Gwengolo 2017.</ref>. ===Perzh ar polis a-raok ar referendom=== Loc'het e voe d'an 20 a viz Gwengolo 2017 [[Taol Anubis]] gant ar [[Guardia Civil]] dindan urzhioù al Lez-varn. Taget e voe savadurioù gouarnamant [[Katalonia]] evit herzel 14 den karget da aozañ ar referendom<ref>Jones, Sam; Burgen, Stephen (21 a viz Gwengolo 2017). "[https://www.theguardian.com/world/2017/sep/20/spain-guardia-civil-raid-catalan-government-hq-referendum-row Spain crisis: 'stop this radicalism and disobedience,' PM tells Catalan leaders]". The Guardian. Madrid/Barcelona. Bet gwelet 22 a viz Gwengolo 2017.</ref>. D'ar memes mare e voe furchet meur a embregerezh paper evit klask bilhidi mouezhiañ ha boestoù-votiñ. Ur mor a dud en em vodas tro-dro da savadurioù gouarnamant Katalonia evit difenn an dud harzet diwar galv an [[Assemblea Nacional Catalana|ANC]] hag [[Òmnium Cultural]]. 40 000 den a voe bodet dirak departamant an Ekonomiezh, o stankañ an hent dirak izili ar Guardia Civil a chomas e-barzh. Tri c'harr eus ar polis a voe distrujet d'an noz-mañ ha 6 galv a voe graet eus perzh ar Civil Guard evit goulenn sikour digant ar [[Mossos d'Esquadra]] a zo fiziet gant ar polis e Katalonia, hep disoc'h ebet. Darvoudoù an noz-se o doa broudet justis Spagn da dagañ penn ar Mossos, [[Josep Lluís Trapero Álvarez]], ha penn polis [[Barcelona]], Teresa Laplana Cocera, gant dispac'had,<ref>"[https://web.archive.org/web/20181219230208/https://cadenaser.com/ser/2017/10/16/tribunales/1508135060_744591.html La jueza deja en libertad al mayor Trapero pero le impone medidas cautelares]". Cadena Ser. 16 a viz Here 2017.</ref> daoust m'o doa disklêriet ne oant ket bet kelaouet abred a-walc'h hag e oa peoc'hus ar vanifestourien<ref>"[http://www.diaridegirona.cat/catalunya/2017/10/07/trapero-defensa-que-mossos-no/871665.html Trapero defensa que els Mossos no van ser avisats del dispositiu amb prou temps]". Diari de Girona (e katalaneg). 7 a viz Here 2017. Bet gwelet d'an 11 a viz Ebrel 2018.</ref>. Kaset e voe pennoù an ANC hag Òmnium Cultural, [[Jordi Sànchez]] ha [[Jordi Cuixart]] d'an toull-bac'h hep prosez hag hep kaout ar gwir da vezañ dieubet dindan gretadenn. Tamallet int ivez a zispac'had abalamour d'o ferzh e aozadur ar manifestadegoù bras-se evit diaesaat labour ar Guardia Civil. D'an 20 a viz Gwengolo en doa galvet Jordi Sànchez an dud da vanifestiñ en un doare peoc'hus a-enep labour ar polis dre ar rouedadoù sokial<ref>Stone, Jon (20 a viz Gwengolo 2017). "[https://www.independent.co.uk/news/world/europe/catalonia-independence-referendum-catalan-police-storm-ministries-arrested-josep-maria-jov-a7956581.html Spanish police storm Catalan government buildings to stop independence referendum]". Independent. Europe correspondent. Bet gwelet d'an 22 a viz Gwengolo 2017.</ref>. Ar varnerien e penn an enklask o deus disklêriet evit dougen o zamall n'en doa ket galvet Sànchez "ur vanifestadeg peoc'hus met da wareziñ ensavadurioù katalan gant bodadeg ur mor a dud"<ref>"[https://www.telegraph.co.uk/news/2017/10/16/two-catalan-independence-leaders-taken-custody-spanish-government/ Two Catalan independence leaders taken into custody by Spanish national court]". 16 a viz Here 2017. Bet gwelet 20 a viz Here 2017.</ref>, o kemer skouer war un nebeud komzoù bet distaget gantañ d'an noz-mañ : "den na'z aio d'ar gêz, fenoz e vo un nozvezh hir ha taer"<ref>"[https://www.elespanol.com/espana/tribunales/20171016/254725689_0.html Los 'Jordis' a prisión por "alentar a la masa" contra la Guardia Civil el 20-S]" (e kastilhaneg). El Español. 16 a viz Here 2017. Bet gwelet d'ar 21 a viz Here 2017.</ref>. Ur video uskarget war twitter a ziskouez avat Cuixtart ha Sànchez war unan eus ar c'hirri bet distrujet o c'houlenn gant ar vanifestourien mont kuit en un doare sioul. C'hoarvezet e vije da 11e noz ar pezh az aje a-enep preder ar varnerien e-keñver red darvoudoù an noz<ref>"[http://www.lavanguardia.com/politica/20171017/432142495111/video-jordi-cuixart-jordi-sanchez-disolver-manifestacion-economia.html Un vídeo muestra cómo Cuixart y Sànchez intentaron disolver la manifestación de Economia]". La Vanguardia. Bet gwelet d'an 18 a viz Here 2017.</ref> [[Amnesty International]] en deus disklêriet abaoe e soñj dezhañ e oa mont re bell lakaat Sànchez ha Cuixtart en toull-bac'h a-raok o frosez ha goulennet en deus evit ma vijent dieubet hep dale.<ref>"[https://www.amnesty.org/en/documents/eur41/7308/2017/en/ Spain: charges for sedition and pre-trial detention against Jordi Cuixart and Jordi Sanchez are excessive]". Amnesty International. Bet gwelet d'an 18 a viz Here 2017.</ref>. Degaset e voe degaset izili ar Guardia Civil hag ar Polis eus a bep tu da [[Spagn]] evit kas Taol Anubis war-raok ha difenn ouzh ar Gatalaniz votiñ. 16 000 poliser ha soudarded a oa er vro d'ar 1^añ a viz Here e pep korn bro eus Katalonia ha kendalc'het e voe ar c'hlask war ar boestoù-mouezhiañ en devezhioù a-raok ar votadeg<ref>Penty, Charles (21 a viz Gwengolo 2017). "[https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-09-21/spain-hires-cruise-liner-to-house-police-in-rebel-catalonia Spain Hires Cruise Liner to House Police in Rebel Catalonia]". Bloomberg News. Barcelona. Bet gwelet d'an 22 a viz Gwengolo 2017.</ref> Manifestet e voe gant ar Gatalaniz a-enep bezañ ar boliserien tost bemdez a-raok ar referendom. E meur a gêrioù Spagn e voe aozet manifestadegoù evit difenn "gwir ar Gatalaniz da zivizout" ha manifestadegoù all a-enep ar referendom. Meuleudi a voe graet d'ar boliserien o vont kuit eus kêrioù Spagn da Gatalonia.<ref>"[http://www.laverdad.es/murcia/vitores-salida-guardia-20170927013828-ntvo.html Vítores en la salida de los guardia civiles a Cataluña]" (e kastilhaneg). La Verdad (Murcia). 27 a viz Gwengolo 2017.</ref>{{,}}<ref>"[http://www.lavanguardia.com/politica/20170925/431560081795/guardia-civil-catalunya-referendum-1o.html Miembros de la Guardia Civil, vitoreados en su salida hacia Catalunya]" (e kastilhaneg). La Vanguardia. 25 a viz Gwengolo 2017.</ref>. En devezhioù a-raok e voe serret gant ar [[Guardia Civil]] 140 lec'hien internet e liamm gant ar votadeg, en o zouez lec'hienn ofisiel Gouarnamant Katalonia hag hini an [[Assemblea Nacional Catalana|ANC]],<ref>Solé, Alba (25 a viz Gwengolo 2017). "[https://web.archive.org/web/20180612142418/https://www.telesurtv.net/news/Guardia-Civil-bloquea-sitios-web-de-apoyo-al-referendo-catalan-20170926-0028.html La Guàrdia Civil tanca el web de l'ANC i 140 més sobre l'1-O]". El Nacional. Bet gwelet d'an 17 a viz Ebrel 2018.</ref> en ur gas izili ar polis da sez an embregerezhioù-internet pe kas goulennoù d'ar en diavaez eus ar vro evel [[Google]] evit serriñ an arload a roe titouroù diwar-benn an tiez-votiñ<ref>"[http://www.lavanguardia.com/politica/20170929/431632205197/tsjc-google-app-referendum-1o.html El TSJC ordena a Google retirar la app que informa sobre cómo y dónde votar el 1-O difundida por Puigdemont]" (e kastilhaneg). La Vanguardia. 30 a viz Gwengolo 2017. Bet gwelet d'ar 17 a viz Ebrel 2018.</ref> Tamallet e oa bet Spagn d'ober an dra-se gant aozadurioù e liamm gant internet.<ref>"[https://www.internetsociety.org/news/statements/2017/internet-society-statement-internet-blocking-measures-catalonia-spain/ Internet Society statement on Internet blocking measures in Catalonia, Spain]". Internet Society. 21 a viz Gwengolo 2017.</ref>. ===Disklêriadennoù a-raok ar referendom=== ====En diabarzh Spagn==== *{{Euskal Herria}} : Parlamant Kumuniezh emren [[Euskadi]] en deus diskouezet e zedenn hag e souten gant emdermeniñ Katalonia. Tamallet o deus gouarnamant Spagn evit e ziouer a eskemmoù gant gouarnamant Katalonia hag e ziouer a selaou pobl Katalonia. A-enep kement muzul kemeret a-enep ar votadeg eo<ref>"[http://www.eitb.eus/es/noticias/politica/detalle/5109235/el-parlamento-vasco-muestra-su-apoyo-al-referendum-catalan-/ El Parlamento Vasco muestra su apoyo al referéndum catalán]". EITB. 28 a viz Gwengolo 2017.</ref>. Ouzhpenn 10 000 a dud o doa dibunet e straedoù [[Bilbao]] div wezh e miz Gwengolo evit souten referendom, rielezh ha demokratelezh Katalonia. *{{Nafarroa}} : Parlamant [[Nafarroa]] en deus komzet groñs a-enep freuz ''de facto'' emrenerezh Katalonia ha goulennet en deus e vije harzet d'an hent taer bet dibabet gant gouarnamant Spagn. *{{Galiza}} : Ouzhpenn 3000 den o doa dibunet evit souten voterien Katalonia. *{{Spagn}} : Aozet e oa bet ur gaozeadenn a-du gant ar referendom gant Maerez [[Madrid]] [[Manuela Carmena]] met cheñchet lec'h he doa ranket ober diwar perzh ar [[Partido Popular (Spagn)|Partido Popular]] en doa klasket nullañ an darvoud abalamour ma tifenne "emzalc'hioù a-enep al lezenn", "a-enep ar Vonreizh hag an ensavadurioù" hag a-enep "an unpenniezh". Berzet e voe gant ur barner derc'hel an darvoud en ul lec'h foran. Dalc'het e voe memestra en ur c'hoariva prevez ha dont reas da vezañ ur vanifestadeg evit ar frankiz da gomz. ====Stadoù anavezet==== *{{Kroatia}} : Kentañ-ministr Kroatia [[Andrej Plenković]] en doa disklêriet e wele referendom [[Katalonia]] evel un afer diabarzh [[Spagn]]. Goulennet e oa bet gant an daou du kavet un hent evit kaozeal asambles ha kavet un diskoulm d'ar c'hudennoù. *{{Sina}} : Respontet e oa d'ur c'hazetenner d'ar 27 a viz Gwengolo [[2017]] gant mouezh-aotreet ministr an aferioù diavaez e wele "kudenn Katalonia evel unan en diabarzh Spagn. Krediñ a reomp eo gouest gouarnamant Spagn da ziskoulmañ an afer en un doare dereat ha derc'hel kenskoazell, unvaniezh ha pinvidigezh ar vro." *{{Bro-C'hall}} : D'ar 16 a viz Even 2017 en doa lavaret [[Emmanuel Macron]] e wele ar gudenn evel unan en diabarzh [[Spagn]]. *{{Alamagn}} : D'an 8 a viz Gwengolo e lavaras [[Steffen Seibert]], mouezh-aotreet [[Angela Merkel]] e oa interest Alamagn gant stabilded Spagn hag e oa ret d'al lezenn, betek [[Bonreizh Spagn 1978|Bonreizh Spagn]], bezañ doujet dezhi e pep live. *{{Hungaria}} : D'an 18 a viz Gwengolo e lavaras mouezh-aotreet ar gouarnamant [[Zoltán Kovács]] e oa un afer e diabarzh Spagn ha Katalonia met doujañ a raje Hungaria da "volontez ar bobl". *{{Lituania}} : D'an 26 a viz Gwengolo e varnas Ministr an Aferioù diavaez [[Linas Linkevičius]] ne oa ket da geñveriañ degouezh Katalonia gant klask ar broioù baltek da gaout o dizalc'hidigezh adarre goude an [[URSS]] kar e heuilh Spagn al lezenn. Memestra en doa kalonekaet an daou du da grediñ da gaozeal asambles hep kemer divizoù risklus. *{{Portugal}} : Ministr an aferioù diavaez [[Augusto Santos Silva]] en doa nac'het komantiñ an degouezh d'an 27 a viz Gwengolo. Lavaret en doa memestra e krede e vije gouest gouarnamant Spagn d'ober war-dro ar gudenn en un doare dereat diouzh lezennoù ha Bonreizh Spagn. *{{Serbia}} : Ministr an aferioù diavaez [[Ivica Dačić]] a lavaras d'ar skinwel [[Deutsche Welle]] e klaske [[Katalonia]] heuliañ hent ar c'h[[Kosovo]] gant un diskleriadenn untuek a zizalc'hidigezh hep asant [[Madrid]]. Hervezañ n'eo ket [[Serbia]] evit degemer seurt doare d'ober ha n'eo ket ur gudenn bolitikel met unan gant al lezenn etrevroadel. *{{Rouantelezh-Unanet}} : Sekretour an diavaez [[Boris Johnson]] en doa deskrivet ar referendom evel ur gudenn e diabarzh Spagn, o lavaret "Spagn a zo ur mignon tost, hag he c'hreñvder hag he unvaniezh a zo a-bouez evit an R-U." Lavaret a reas ivez e oa a-bouez "doujañ d'al lezenn." *{{SUA}} : E miz Ebrel e voe lavaret gant kannad Spagn en SUA e wele melestradur [[Donald Trump]] degouezh Katalonia evel un afer e diabarzh Spagn. Diskleriet e voe en miz Gwengolo gant departamant ar Stad e oa c'hoazh un afer e diabarzh Spagn met e oa prest an SUA da labourat gant n'eus forzh peseurt gouarnamant pe ensavadur e zeuje diwar an afer-se. D'an 26 a viz Gwengolo, e-pad un emvod gant Kentañ-ministr Spagn [[Mariano Rajoy]], e lavaras [[Donald Trump]] : "Spagn a zo ur vro zispar ha gwelloc'h e vije ma chomje unvan." Diskouez a reas ne oa ket sur e vije eus ur referendom da vat : "Me 'gred n'eus den ebet na ouez hag-eñ e vo ur votadeg. Ar Prezidant ([[Mariano Rajoy|Rajoy]]) en deus lavaret din ne vo ket ur votadeg. Met me 'gred e vije an dud kalz a-enep se." ====Aozadurioù etrevroadel==== *{{Unaniezh Europa}} : D'ar 7 a viz Gwengolo e voe disklêriet en ul lizher gant [[Antonio Tajani]], Prezidant [[Parlamant Europa]] d'ar gannadez [[spagn]]ol [[Beatriz Becerra]] e rank bezañ doujet da urzh ar Vonreizh ur Stad european e pep degouezh. Lavaret a reas ivez e vije gwelet ur Stad disrannet d'ur Stad european evel unan er-maez eus an Unaniezh. :Diskleriet e voe gant [[Jean-Claude Juncker]] d'ar 14 a viz Gwengolo e vije doujet da zivizoù Lez-varn Bonreizh Spagn hag he [[Cortès Generales|Farlamant]]. Doujet e vije memestra da volontez ar Gatalaniz ma choazjent an dizalc'hiezh, met ne vije ket degemeret ar Stad nevez diouzhtu goude ar votadeg. *[[Restr:Flag of Europe.svg|25px]] [[Kuzul Europa]] : Goulennet gant [[Carles Puigdemont]] en doa diskleriet ar C'huzul e rankje doujañ ar referendom d'ar Vonreizh. *[[Restr:Flag of the United Nations.svg|25px]] : Nac'het en doa an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|ABU]] eveshaat ar referendom. :D'an 23 a viz Gwengolo e voe lavaret en ur gemennadenn evit ar mediaoù gant [[Alfred de Zayas]], arbennigour an ABU evit broudañ un urzh demokratel ha kevatal er bed a-bezh, e oa ar gwir gant ar Gatalaniz dibab o hent, o lakaat ar biz war melladoù 10 ha 96 [[Bonreizh Spagn 1978|Bonreizh Spagn]] a zispleg penaos emañ lezennoù Spagn dindan an emglev etrevroadel. Hervezañ e talvez ar gwir da zibab he hent estreget evit ar pobloù trevadennet<ref>"[https://dezayasalfred.wordpress.com/2017/09/23/media-statement-violation-of-the-right-of-self-determination-of-the-catalan-people/ Media statement: Violation of the right of self-determination of the Catalan People]". Alfred de Zayas' Human Rights Corner. 23 a viz Gwengolo 2017. Bet gwelet d'ar 25 a viz Gwengolo 2017.</ref>. ====Tiriadoù emren, rannvroioù, Stadoù n'int ket anavezet==== *{{Bro-Skos}} : Lavaret e voe d'ar 16 a viz Gwengolo gant [[Fiona Hyslop]], Sekretourez evit an darempredoù diavaez gouarnamant Skos : "Diviz hent da zont Katalonia a zo da vezañ kemeret gant an dud a zo o chom eno, hag ar gwir o deus gouarnamant Katalonia ha gouarnamant Spagn da lavaret o soñj evit pe a-enep an dizalc'hidigezh. Evelato o deus an holl bobloù ar gwir da zibab o hent ha da zibab stumm ar gouarnamant a vo ar gwellañ diouzh o ezhommoù, ur priñsip a zo e Karta an ABU."<ref>"[https://www.scotsman.com/news/scottish-government-release-statement-on-catalonia-referendum-1-4561960 Scottish Government release statement on Catalonia referendum]". The Scotsman. 16 a viz Gwengolo 2017. Bet gwelet d'an 20 a viz Gwengolo 2017.</ref> *{{Sardinia}} : Goude taolioù polis Spagn a-enep aozadur ar referendom e oa bet lavaret gant ar rannvro e oa kengred gant ar Gatalaniz dre ur gemennadenn votet a-unvouezh gant kuzul ar rannvro. Kinniget o doa moullañ ar bilhidi-mouezhiañ ha derc'hel anezho bet kas anezho da Gatalonia ha tamallet o deus da c'houarnamant Spagn chom hep klask kaozeal evit kavout un diskoulm. *{{BE-VLG}} : D'an 20 a viz Gwengolo e lavaras [[Geert Bourgeois]], Prezidant-Ministr ar rannvro : "Nec'hamant am eus o welet an traoù war washaat gant un diskouez-galloud eus perzh ar polis hag ar justis e kêrbenn Katalonia ha goulenn a ran groñs ouzh gouarnamant Spagn da gomañs da gaozeal gant gouarnamant Katalonia, a zo gwir mouezh ar bobl gatalan. Ma'z eo dibosupl e rankod gervel un hanterour etrevroadel." *{{Rojava}} : Lavaret e voe gant gouarnamant ar vro e soutenent ar referendom. ====Strolladoù politikel, dilennidi e broioù bet meneget uheloc'h==== *{{Iwerzhon}} : [[Michel Gildernew]], kannad [[Sinn Féin]] en [[Norzhiwerzhon]], a c'halvas evit ma vije anavezet ar referendom gant ar bed. :[[Mick Barry]], evit ar strollad [[Solidarity (Iwerzhon)|Solidarity]], az eas evel eveshaer etrevroadel evit ar referendom. :En ul lizher bet skrivet d'an 22 a viz Gwengolo e lavaras [[Mícheál Mac Donncha]], maer [[Dulenn]], e oa nec'het gant an enklaskoù justis war muioc'h eget 700 maer katalan ha goulenn a reas ma vije kavet un diskoulm politikel da c'hoantoù lejitim ar Gatalaniz. *{{Danmark}} : Ur strollad 17 kannad a vurutellas e miz Gwengolo an aergelc'h spontus e Katalonia ha goulenn a reas ma kemerje gouarnamant Spagn ur roll pozitivel evit kavout un diskoulm. *{{Italia}} : [[Matteo Salvini]], rener [[Liga Nord]], a lavaras e oa kengred gant ar Gatalaniz goude ma voe harzet 14 den a laboure e gouarnamant Katalonia. En em bellat a reas eus ar referendom avat, o lavaret e oa a-enep lezenn Spagn. *{{Suis}} : Kaset e voe ul lizher gant 27 kannad eus a bep strollad politikel da c'houarnamant Spagn o lavaret : "Hep kemer tu pe du, krediñ a reomp e rank bezañ doujet gwir ar Gatalaniz da zibab o hent." Kondaoniñ a rejont an harzadennoù ha distruj an danvez-votin evel "er-maez eus an demokratelezh." *{{Slovenia}} : Prezidant ar Vodadeg vroadel [[Milan Brglez]] a lavaras o doa "Ar Gatalaniz ar gwir da zibab o hent". *{{Unaniezh Europa}} : [[Gregor Gysi]], penn Strollad an tu-kleiz e [[Parlamant Europa]] a savas a-enep an harzadennoù graet gant ar [[Guardia Civil]] a-raok ar referendom. ===Sontadegoù=== Kinniget e oa bet goulenn ar referendom (''Ha fellout a ra deoc'h e vefe eus Katalonia ur Stad dizalc'h dindan stumm ur Republik ?'') kerkent ha ma voe embannet e miz Even 2017 gant ar sonterien. Kreizenn ar Studiadennoù Meno (''Centre d'Estudis d'Opinió'') a c'houlennas gant an dud ar pezh e oant e soñj d'ober kentoc'h eget goulenn ar referendom. ====En holl==== {| class="wikitable collapsible" style="text-align:center; font-size:90%; line-height:14px;" |- style="height:42px; background:#e9e9e9;" ! style="width:230px;" rowspan="2"| Sonter/Gourc'hemenner ! style="width:120px;" rowspan="2"| Deiziadoù ! style="width:50px;" rowspan="2"| Ment an dachenn skouer ! style="width:50px;"| Ya ! style="width:50px;"| Ket ! style="width:50px;"| All/<br/>Abst. ! style="width:50px;" rowspan="2"| Ne oar ket ! style="width:30px;" rowspan="2"| Avañs |- ! style="background:#008142;"| ! style="background:#DC241F;"| ! style="background:gray;"| |- | Opinòmetre/Ara<ref name="AraSep17" group="p">{{cite web |title=Participació del 60% i més avantatge del sí l'1-O |url=http://www.ara.cat/politica/Participacio-del-mes-avantatge_0_1871212940.html |language=Katalaneg |work=Ara |date=16 a viz Gwengolo 2017}}</ref> | 16 Gwen 2017 | 1,000 | style="background:#DEFDDE;"| '''44.1''' | 38.1 | 3.9 | 13.9 | style="background:#008142; color:white;"| 6.0 |- | NC Report/La Razón<ref group="p">{{cite web |title=La mayoría de los catalanes cree que el referéndum no se celebrará |url=http://www.larazon.es/espana/la-mayoria-de-los-catalanes-cree-que-el-referendum-no-se-celebrara-OK15797485 |language=Kastilhaneg |work=La Razón |date=16 a viz Eost 2017}}</ref>{{,}}<ref group="p">{{cite web |title=Encuesta NC Report |url=http://www.larazon.es/documents/10165/0/video_content_7016995_20170816043901.jpg |language=Kastilhaneg |work=La Razón |date=16 August 2017}}</ref> | 1–8 Eos 2017 | 800 | 41.5 | style="background:#FDDEDE;"| '''48.6''' | – | 9.9 | style="background:#DC241F; color:white;"| 7.1 |- | Opinòmetre/Ara<ref name="AraJul17" group="p">{{cite web |title=La pressió de l’Estat no fa perdre suports a l’1-O ni a la independència |url=http://www.ara.cat/politica/pressio-lEstat-perdre-suports-independencia_0_1838216205.html |language=Katalaneg |work=Ara |date=24 a viz Gouere 2017}}</ref> | 17–20 Gou 2017 | 1,000 | style="background:#DEFDDE;"| '''41.9''' | 37.8 | 4.2 | 16.1 | style="background:#008142; color:white;"| 4.1 |- | GESOP/CEO<ref name="CEOJul17" group="p">{{cite web |title=Baròmetre d'Opinió Política. 2a onada 2017 |url=http://ceo.gencat.cat/ceop/AppJava/export/sites/CEOPortal/documents/dossiers_premsa/Dossier_de_premsa_-857.pdf |language=Katalaneg |work=CEO |date=21 a viz Gouere 2017}}</ref>{{,}}<ref group="p">{{cite web |trans-title=Political Opinion Barometer. 2nd wave 2017 - REO 857 |title=Baròmetre d'Opinió Política. 2a onada 2017 - REO 857 |url=http://ceo.gencat.cat/ceop/AppJava/pages/home/fitxaEstudi.html?colId=6288&lastTitle=Bar%F2metre+d%27Opini%F3+Pol%EDtica.+2a+onada+2017 |language=Katalaneg, Kastilhaneg, Saozneg |work=CEO |date=21 a viz Gouere 2017}}</ref> | 26 Eve–11 Gou 2017 | 1,500 | style="background:#DEFDDE;"| '''39.0''' | 23.5 | 23.0 | 14.5 | style="background:#008142; color:white;"| 15.5 |- | NC Report/La Razón<ref group="p">{{cite web |title=Referéndum: La mayoría dice no a la "república catalana" |url=http://www.larazon.es/espana/referendum-la-mayoria-dice-no-a-la-republica-catalana-HB15507563 |language=Kastilhaneg |work=La Razón |date=3 a viz Gouere 2017}}</ref>{{,}}<ref group="p">{{cite web |title=Encuesta NC Report |url=http://www.larazon.es/documents/10165/0/video_content_6772037_20170703054520.jpg |language=Kastilhaneg |work=La Razón |date=3 a viz Gouere 2017}}</ref> | 29 Eve–1 Gou 2017 | 800 | 44.0 | style="background:#FDDEDE;"| '''48.6''' | – | 7.4 | style="background:#DC241F; color:white;"| 4.6 |- | GAD3/La Vanguardia<ref group="p">{{cite web |title=El 54% de los catalanes está dispuesto a participar en una consulta unilateral |url=http://www.lavanguardia.com/politica/20170702/423834402373/el-54-de-los-catalanes-esta-dispuesto-a-participar-en-una-consulta-unilateral.html |language=Kastilhaneg |work=La Vanguardia |date=2 a viz Gouere 2017}}</ref> | 23–29 Eve 2017 |? | style="background:#DEFDDE;"| '''42.5''' | 37.6 | 10.2 | 9.7 | style="background:#008142; color:white;"| 4.9 |- | DYM/El Confidencial<ref name="DYMJun17" group="p">{{cite web |title=El 65,4% de los catalanes que han decidido ir a las urnas el 1-O votará sí a la independencia |url=http://www.elconfidencial.com/espana/2017-07-03/encuesta-dym-65-catalanes-iran-a-las-urnas-votara-si-independencia-1-de-octubre-referendum_1408498/ |language=Kastilhaneg |work=El Confidencial |date=3 a viz Gouere 2017}}</ref> | 22–28 Eve 2017 | 531 | style="background:#DEFDDE;"| '''47.0''' | 44.4 | – | 8.6 | style="background:#008142; color:white;"| 2.6 |- | Opinòmetre/Ara<ref name="AraJun17" group="p">{{cite web |title=Primera encuesta sobre el referéndum catalán: participación del 64% y ventaja para el 'sí' |url=http://www.ara.cat/es/referendum-independencia-si-encuesta-ventaja-sondeo-cataluna-catalanes_0_1816618469.html |language=Kastilhaneg |work=Ara |date=18 a viz Even 2017}}</ref> | 12–15 Eve 2017 | 1,000 | style="background:#DEFDDE;"| '''42.3''' | 38.9 | 6.0 | 12.8 | style="background:#008142; color:white;"| 3.4 |- | GESOP/CEO<ref name="CEOMar17" group="p">{{cite web |title=Baròmetre d'Opinió Política. 1a onada 2017 |url=http://premsa.gencat.cat/pres_fsvp/docs/2017/03/30/11/07/bd7b146e-0841-4cf1-9e8a-9e644f1cd0d1.pdf |language=Katalaneg |work=CEO |date=30 March 2017}}</ref> | 6–21 Meu 2017 | 1,500 | style="background:#DEFDDE;"| '''43.3''' | 22.2 | 28.6 | 5.9 | style="background:#008142; color:white;"| 21.1 |} ====Gant ar re sur da votiñ==== Ar voterien ne felle ket dezho mont da votiñ a oa dre vras ar re a-enep an dizalc'higigezh, neuze n'eo ket souezhus ma vije ken uhel harp war an dizalc'hidigezh e-touez ar re az aje da votiñ. {| class="wikitable collapsible" style="text-align:center; font-size:90%; line-height:14px;" |- style="height:42px; background:#e9e9e9;" ! style="width:230px;" rowspan="2"| Sonter/Gourc'hemenner ! style="width:120px;" rowspan="2"| Deiziadoù ! style="width:50px;" rowspan="2"| Ment an dachenn skouer ! style="width:45px;" rowspan="2"| Kemer perzh ! style="width:50px;"| Ya ! style="width:50px;"| Ket ! style="width:50px;" rowspan="2"| ? ! style="width:30px;" rowspan="2"| Avañs |- ! style="background:#008142;"| ! style="background:#DC241F;"| |- | The National<ref group="p">{{cite web |url=http://www.thenational.scot/news/15567874.Huge_upsurge_in_support_for_independence_is_revealed_in_world_exclusive_final_Catalan_poll/ |title=Huge upsurge in support for independence is revealed in world exclusive final Catalan poll |language=Saozneg |work=The National |date=3 a viz Gwengolo 2017}}</ref> | 30 Gwe 2017 | 3,300 | 62 | style="background:#B7FBB7;"| '''83.0''' | 16.0 | 2.0 | style="background:#008142; color:white;"| 67.0 |- | Opinòmetre/Ara<ref name="AraSep17" group="p"/> | 16 Gwe 2017 | 1,000 | 51.0 | style="background:#B7FBB7;"| '''69.9''' | 14.3 | 15.8 | style="background:#008142; color:white;"| 55.6 |- | Celeste-Tel/eldiario.es<ref group="p">{{cite web |title=El 60% de los catalanes quiere participar en el referéndum del 1-O |url=http://www.eldiario.es/politica/catalanes-encuesta-referendum_0_687681559.html |language=Kastilhaneg |work=eldiario.es |date=17 a viz Gwengolo 2017}}</ref> | 12–15 Gwe 2017 | 800 | 59.9 | style="background:#B7FBB7;"| '''59.5''' | 30.7 | 9.8 | style="background:#008142; color:white;"| 28.8 |- | Sociométrica/El Español<ref group="p">{{cite web |title=El 'sí' ganará con un 72% y un 50% de participación si se celebra el referéndum |url=http://www.elespanol.com/espana/politica/20170904/244226382_0.html |language=Kastilhaneg |work=El Español |date=5 a viz Gwengolo 2017}}</ref> | 28 Eos–1 Gwe 2017 | 700 | 50 | style="background:#B7FBB7;"| '''72.0''' | 28.0 | – | style="background:#008142; color:white;"| 44.0 |- | Opinòmetre/Ara<ref name="AraJul17" group="p"/> | 17–20 Gou 2017 | 1,000 | 54.9 | style="background:#B7FBB7;"| '''66.5''' | 18.5 | 15.0 | style="background:#008142; color:white;"| 48.0 |- | GESOP/CEO<ref name="CEOJul17" group="p"/> | 26 Eve–11 Gou 2017 | 1,500 | 67.5 | style="background:#B7FBB7;"| '''57.8''' | 34.8 | 7.4 | style="background:#008142; color:white;"| 23.0 |- | DYM/El Confidencial<ref name="DYMJun17" group="p"/> | 22–28 Eve 2017 | 531 | 70.1 | style="background:#B7FBB7;"| '''65.4''' | 28.4 | 6.2 | style="background:#008142; color:white;"| 37.0 |- | Opinòmetre/Ara<ref name="AraJun17" group="p"/> | 12–15 Eve 2017 | 1,000 | 54.9 | style="background:#B7FBB7;"| '''67.0''' | 19.0 | 14.0 | style="background:#008142; color:white;"| 48.0 |} ==Aozadur an devezh-votiñ== Disklêriet e voe e vije aozet ar referendom d'ar 1^añ a viz Here 2017. Bodad votiñ Katalonia a oa karget da eveshaat ar votiñ bet freuzet e voe d'an 22 a viz Gwengolo 2017 goude ma oa bet lakaet kastizoù arc'hant warno bemdez ma vije oberiant ar bodad<ref>Jones, Sam (24 a viz Gwengolo 2017). "[https://www.theguardian.com/world/2017/sep/24/catalan-campaigners-hand-out-million-independence-referendum-ballots Catalan campaigners hand out a million referendum ballots]". The Guardian.</ref>. Raktreset e oa e padje ar prantad-kabaliñ 15 deiz, etre ar 15 a viz Gwengolo hag an 29 a viz Gwengolo. Gouarnamant Katalonia a embannas e c'helle votiñ :<ref name="vilaweb.cat">"[https://www.vilaweb.cat/noticies/referendum-1-octubre-1o-votacio-cens-electoral-guia-meses-participacio/ La guia per a votar al referèndum del primer d'octubre]" (e katalaneg). VilaWeb. 1^añ a viz Here 2017. Bet gwelet d'an 11 a viz Ebrel 2018.</ref> *An dud a oa o chom e Katalonia, o doa o gwirioù votiñ, a oa a-us da 18 vloaz hag a oa enskrivet e listennoù-votiñ. *An dud a oa o chom er-maez eus Katalonia met o doa evel chomlec'h diwezhañ e Spagn unan e Katalonia, o doa o gwirioù votiñ, a oa a-us da 18 vloaz hag o doa goulennet kemer perzh. ===Goulenn=== War ar bilhed-mouezhiañ e oa skrivet ar goulenn e [[katalaneg]], [[kastilhaneg]] hag [[okitaneg]], yezhoù ofisiel [[Katalonia]].<ref name="vilaweb.cat"/> {| class="wikitable" |+ Goulenn |- ! Brezhoneg | Ha fellout a ra deoc'h e vefe eus Katalonia ur Stad dizalc'h dindan stumm ur republik ? |- ! Katalaneg | Voleu que Catalunya sigui un estat independent en forma de república? |- ! Kastilhaneg | ¿Quiere que Cataluña sea un estado independiente en forma de república? |- ! Okitaneg | Voletz que Catalonha vengue un estat independent en forma de republica? |} ===Eveshaerien etrevroadel=== Un toullad eveshaerien eus an diavaez a oa deuet da eveshaat ar referendom, daoust ma oa berzet gant [[Spagn]]. Ar stropad kentañ a zo bet aotreet a oa renet gant ''The Hague Center for Strategic Studies'' (''Kreizenn An Hague evit ar Studioù Strategiezh''), en o zoues 20 eveshaer eus ar [[Stadoù-Unanet]], ar [[Rouantelezh-Unanet]], an [[Izelvroioù]], [[Frañs]], [[Polonia]] ha broioù all, renet gant [[Daan Evert]]. An eil stropad a oa anvet ''International Electoral Expert Research Team'' (''Skipailh etrevroadel arbennigourien war an dilennadegoù''), renet gant [[Helena Catt]], en o zouez 17 den eus ar [[Rouantelezh-Unanet]], [[Frañs]], [[Iwerzhon]], [[Zeland-Nevez]] ha broioù all. Ur stropad 33 c'hannad ha politikourien, anvet ''International Parliamentary Delegation on Catalonia's Referendum on Self-Determination 1 October 2017'' (''Strollad kannaded etrevroadel evit Referendom Katalonia war he emdermeniñ d'ar 1{{añ}} a viz Here 2017'') eus strolladoù politikel eus [[Slovakia]], [[Belgia]], [[Danmark]], [[Estonia]], [[Finland|Bro-Finn]], [[Frañs]], [[Alamagn]], [[Gres]], [[Island]], [[Iwerzhon]], [[Israel]], [[Latvia]], [[Republik Makedonia]], [[Monako]], [[Spagn]], [[Sveden]] hag ar [[Rouantelezh-Unanet]]. E-touez ar eveshaerien-mañ, ar re pedet gant [[Kuzul foran diplomaterezh Katalonia|Diplocat]] n'int ket anavezet gant an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|ABU]] evel eveshaerien etrevroadel<ref>"[https://politica.elpais.com/politica/2017/07/25/actualidad/1501008212_310224.html La ONU frena el intento de dar aval internacional al referéndum catalán]" (e kastilhaneg). El País. 26 a viz Gouere 2017. Bet gwelet 30 a viz Gwengolo 2017.</ref>. Abalamour da gudennoù zo, ha dreist-holl da berzh ar polis hag ar [[Guardia Civil]] o doa klasket herzel ouzh ar votadeg, o doa ranket an eveshaerien disklêriañ ne c'helle ket bezañ kadarnaet an disoc'hoù abalamour ne oa ket aozadur an devezh diouzh standardoù etrevroadel goulennet evit seurt votadegoù. Tamallet o doa perzh gouarnamant [[Spagn]] hag e bolis evit o ferzh en deiz-se. ==Darvoudoù an dervezh-votiñ== ===Disklêriadennoù e-pad ha goude ar referendom=== ====Stadoù anavezet==== *{{Belgia}} : Kentañ-ministr Belgia [[Charles Michel]] a gadarnaas goulenn groñs e c'houarnamant ma vije un diviz politikel etre [[Spagn]] ha [[Katalonia]]. Skrivañ a reas ez-ofisiel war twitter, diwar-benn ar feulster bet gwelet eus perzh poliserien [[spagn]]ol : "Feulster n'hall ket bezañ ar respont morse ! Kondaoniñ a reomp pep stumm a feulster hag e kadarnaomp hon galvoù evit un diviz politikel"<ref>"[https://twitter.com/CharlesMichel/status/914455311553040384 Diskleriadenn Kentañ-Ministr Belgia d'ar 1{{añ}} a viz Here 2017]". 1{{añ}} a viz Here 2017. Bet gwelet d'ar 1 {{añ}} a viz Here 2017.</ref>. *{{Lituania}} : Ar Prezidant [[Dalia Grybauskaitė]] en doa diskleriet ne oa ket aozet ar referendom diouzh [[Bonreizh Spagn 1978|Bonreizh Spagn]] met e oa implij an nerzh eus perzh Spagn ur c'hwitadenn. Krediñ a ra memestra e vo gouest Barcelona ha Madrid da gaozeal an eil ouzh egile ha kavout un diskoulm demokratel<ref>Gudavičius, Stasys. "[http://www.vz.lt/verslo-aplinka/2017/10/02/prezidente-referendumas-katalonijoje--nekonstitucinis-bet Prezidentė: referendumas Katalonijoje – nekonstitucinis, bet...]" 2 a viz Here 2017. Bet gwelet d'an 22 a viz Mae 2018.</ref>. *{{Rusia}} : Penn komite an aferioù diavaez e Parlamant Rusia [[Konstantin Kosachev]] a c'halvas gouarnamant Spagn da gregiñ da gaozeal gant ar Gatalaniz. Ma ne ra ket ne raio nemet toullañ ar fozelloù ar pezh a c'hellje echuiñ gant disrannañ ar Stad, ar pezh a zo c'hoarvezet en [[Ukraina]]. Ar votadeg, evel an hini a zo bet e [[Kurdistan irakian]] abretoc'h "a zo c'hoazh ur skoilh etre daou briñsip diazez heuliet gant an denelezh : e chomje digemm tiriadoù ar Stadoù hag ar gwir da zibab he hent." "Ur Stad a rankje komz ouzh e c'heodourien, kavet un emglev. Evel ma reomp e Rusia."<ref>"[http://tass.com/politics/968316 Spanish authorities should begin dialogue with Catalans - Russian senator]". TASS. 1{{añ}} a viz Here 2017.</ref> ====Aozadurioù etrevroadel==== *{{Unaniezh Europa}} : D'an 2 a viz Here e voe diskleriet war lec'hienn [[Kengor Europa]] e oa ar referendom er-maez eus al lezenn. ====Tiriadoù emren, rannvroioù, Stadoù n'int ket anavezet==== *{{Kembre}} : Kentañ-ministr [[Carwyn Jones]] a gomzer eus "feulster oc'h erlec'hiañ an demokratelezh hag an diviz". *{{Sardinia}} : D'ar 25 a viz Here e voe kemeret un diviz gant rannvro Sardinia evit kondaoniñ implij ar feulster gant ar [[Guardia Civil]] hag evit diskleriañ o spi ma c'hello mont ar Gatalaniz gant o hent peoc'hus davet kement dibab politikel a zo, en o zouez an emdermeniñ. ====Strolladoù politikel, dilennidi e broioù bet meneget uheloc'h==== *{{Rouantelezh-Unanet}} : [[Jeremy Corbyn]], rener [[Strollad al Labour (Rouantelezh-Unanet)|Strollad al Labour]] a gondaonas ar feulster e Katalonia hag e c'halvas ar gouarnamant da bouezañ war gouarnamant Spagn evit ma vije ehanet gant ar feulster. Rener-bet ar memes strollad [[Ed Milliband]] a lavaras e oa "spontus gwelet seurt arvest" hag e lavaras e oa dibosupl d'ar gouarnamant chom didrouz. *{{Kembre}} : Renerez [[Plaid Cymru]] [[Leanne Wood]] a vurutellas komzoù Kentañ-ministr Kembre o lavaret ne zeue ket ar feulster eus an daou du. *{{Iwerzhon}} : Ar strollad [[Solidarity (Iwerzhon)|Solidarity]] a gondaonas ar feulster hag a embannas e harpent an harz-labour hollek bet galvet e Katalonia. ==Disoc'hoù== ===War ar vro=== {| class="wikitable centre" style=text-align:right |+Referendom war dizac'hiezh Katalonia e 2017 ! colspan=2 scope=col |Dibaboù ! scope=col |Votoù ! scope=col |% |- | bgcolor=#008000 style=width:2px| || align=left | A-du || 2044038 || style="background:#CEF6D8;"| 90,18 |- | bgcolor=#FFFFFF style=width:2px| || align=left | Gwenn || 44913 || 1,98 |- | bgcolor=#DC143C style=width:2px| || align=left | A-enep || 177547 || 7,83 |- |colspan=2 align=left |Votoù mouezhiet|| 2266498 || 99,14 |- |colspan=2 align=left |Votoù null || 19719 || 0,86 |- |colspan=2 align=left |'''En holl'''||'''2286217'''||'''100''' |- |colspan=2 align=left |Enskrivet/Kemer perzh || 5313564 || 43,02 |} {| width=80% cellspacing=0 cellpadding=0 style="text-align: center;" | width=10% bgcolor=#008000 | <span style="color:white;">Votoù<br>A-du<br>90,18 %</span> | width=80.18% bgcolor=#008000 | <!-- 90.18 moins 10 pris par la colonne 1 --> | width=1.98% bgcolor=#FFFFFF | <!-- Bande trop étroite pour être nommée sans déformer le total --> | width=7.83% bgcolor=#DC143C | <span style="color:white;">Votoù<br>A-enep<br>7,83 %</span> |- | colspan=4 | '''▲''' |- | colspan=4 text-align=center| Majorelezh absolut |} === Diouzh ar c'homarkoù === {| class="wikitable sortable centre" style="text-align:right; line-height:20px;" |+ |- ! width="200" rowspan="3" scope=col | [[Comarque]] ! width="120" colspan="2" scope=col | A-du ! width="120" colspan="2" scope=col | A-enep ! width="120" colspan="2" scope=col | Gwenn |- ! colspan="2" style="background:#088A29;" scope=col | ! colspan="2" style="background:#E90000;" scope=col | ! colspan="2" style="background:#FFFFFF" scope=col | |- !scope=col | Votoù !scope=col | % !scope=col | Votoù !scope=col | % !scope=col | Votoù !scope=col | % |- | align="left"| [[Alt Pirineu i Aran]] | style="background:#CEF6D8;"| {{formatnum:26674}} | style="background:#CEF6D8;"| 93,87 | {{formatnum:1350}} | 4,75 | 391 | 1,38 |- | align="left"| [[Rannvro-kêr Barcelona]] | style="background:#CEF6D8;"| {{formatnum:1239232}} | style="background:#CEF6D8;"| 87,80 | {{formatnum:138759}} | 9.83 | {{formatnum:33418}} | 2.37 |- | align="left"| [[Camp de Tarragona]] | style="background:#CEF6D8;"| {{formatnum:142386}} | style="background:#CEF6D8;"| 92,61 | {{formatnum:8897}} | 5,79 | {{formatnum:2464}} | 1,60 |- | align="left"| [[Comarques kreiz]] | style="background:#CEF6D8;"| {{formatnum:205285}} | style="background:#CEF6D8;"| 94,70 | {{formatnum:8638}} | 3.98 | {{formatnum:2840}} | 1.31 |- | align="left"| [[Girona]] | style="background:#CEF6D8;"| {{formatnum:244758}} | style="background:#CEF6D8;"| 94,86 | {{formatnum:10140}} | 3,93 | {{formatnum:3131}} | 1,21 |- | align="left"| [[Ponent]]/[[Lleida]] | style="background:#CEF6D8;"| {{formatnum:118799}} | style="background:#CEF6D8;"| 93.69 | {{formatnum:6274}} | 4,95 | {{formatnum:1730}} | 1,36 |- | align="left"| [[Terres de l'Ebre]] | style="background:#CEF6D8;"| {{formatnum:62652}} | style="background:#CEF6D8;"| 93.51 | {{formatnum:3434}} | 5,13 | 916 | 1,37 |- |- | align="left"| Votoù an diavaez | style="background:#CEF6D8;"| {{formatnum:4252}} | style="background:#CEF6D8;"| 98,13 | 55 | 1,27 | 23 | 0.53 |- | colspan="5"| |- style="font-weight:bold;background:#E4E4E4;" | align="left"| Total | style="background:#CEF6D8;"| {{formatnum:2044038}} | style="background:#CEF6D8;"| 90,18 | {{formatnum:177547}} | 7,83 | {{formatnum:44913}} | 1,98 |} ==Daveoù ar sontadegoù== {{Reflist|group="p"}} ==Daveoù== [[Rummad:Politikerezh Katalonia]] edosl3m9qetf0sxz6469e2w4tx3oa8m 0 147030 2190266 2083763 2026-05-06T08:30:57Z Kestenn 14086 2190266 wikitext text/x-wiki {{Pennad zo|Résistance intérieure française}} {{databox}} [[Restr:De Gaulle - à tous les Français.jpg|thumb|Skritell Charles De Gaulle e Londrez.]] Ar '''Rezistañs c'hall e-pad an Eil Brezel-bed''' a zo ul luskad [[rezistañs]] hag a vode an nerzhioù gall a stourme ouzh aloubidigezh Bro-C'hall gant an [[Trede Reich]] e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. En hollad-se e tiforc'her ar [[Résistance intérieure française|Rezistañs diabarzh]] hag ar [[France libre|Rezistañs en estrenvro]] aozet gant ar ''[[France libre]]''. E-pad ar mare luziet-se ez eo deuet war-wel ar rouedad [[Francs-tireurs et partisans]] (FTP) da skouer, krouet gant pennoù ar [[Parti communiste français]], e fin ar bloavezh 1941. Luskadoù all a oa evel ar re a oa eus tu ar jeneral [[Henri Giraud|Giraud]], an amiral [[Émile Muselier|Muselier]], pe c'hoazh [[Charles De Gaulle]], ar politikour a voe e penn ar Rezistañs c'hall unanet adalek [[1942]] ha betek [[Dieubidigezh Bro-C'hall]]. == Gwelet ivez == * [[Rezistañs e-pad en Eil Brezel-bed]] == Levrlennadur == * [[François Broche]] ha [[Jean-François Muracciole]] (dir.), ''Dictionnaire de la France libre'', [[Éditions Robert Laffont|Robert Laffont]], dastumadenn « Bouquins », 2010. * François Marcot (renet gant), gant sikour Bruno Leroux ha [[Christine Levisse-Touzé]], ''Dictionnaire historique de la Résistance – Résistance intérieure et France Libre'', Robert Laffont, dastumadenn « Bouquins », 2006. * Jean-François Muracciole, ''Histoire de la Résistance en France'', [[Presses universitaires de France|PUF]], dastumadenn « [[Que sais-je ?]] », 2003. * Jean-François Muracciole, ''Histoire de la France libre'', PUF, dastumadenn « Que sais-je ? », 1996. [[Rummad:Rezistañs c'hall]] [[Rummad:Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Istor Bro-C'hall]] isfemoce8ehywac7fswyss3rfqa0tf8 2190267 2190266 2026-05-06T08:31:21Z Kestenn 14086 2190267 wikitext text/x-wiki {{Pennad zo|Résistance intérieure française}} [[Restr:De Gaulle - à tous les Français.jpg|thumb|Skritell Charles De Gaulle e Londrez.]] Ar '''Rezistañs c'hall e-pad an Eil Brezel-bed''' a zo ul luskad [[rezistañs]] hag a vode an nerzhioù gall a stourme ouzh aloubidigezh Bro-C'hall gant an [[Trede Reich]] e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. En hollad-se e tiforc'her ar [[Résistance intérieure française|Rezistañs diabarzh]] hag ar [[France libre|Rezistañs en estrenvro]] aozet gant ar ''[[France libre]]''. E-pad ar mare luziet-se ez eo deuet war-wel ar rouedad [[Francs-tireurs et partisans]] (FTP) da skouer, krouet gant pennoù ar [[Parti communiste français]], e fin ar bloavezh 1941. Luskadoù all a oa evel ar re a oa eus tu ar jeneral [[Henri Giraud|Giraud]], an amiral [[Émile Muselier|Muselier]], pe c'hoazh [[Charles De Gaulle]], ar politikour a voe e penn ar Rezistañs c'hall unanet adalek [[1942]] ha betek [[Dieubidigezh Bro-C'hall]]. == Gwelet ivez == * [[Rezistañs e-pad en Eil Brezel-bed]] == Levrlennadur == * [[François Broche]] ha [[Jean-François Muracciole]] (dir.), ''Dictionnaire de la France libre'', [[Éditions Robert Laffont|Robert Laffont]], dastumadenn « Bouquins », 2010. * François Marcot (renet gant), gant sikour Bruno Leroux ha [[Christine Levisse-Touzé]], ''Dictionnaire historique de la Résistance – Résistance intérieure et France Libre'', Robert Laffont, dastumadenn « Bouquins », 2006. * Jean-François Muracciole, ''Histoire de la Résistance en France'', [[Presses universitaires de France|PUF]], dastumadenn « [[Que sais-je ?]] », 2003. * Jean-François Muracciole, ''Histoire de la France libre'', PUF, dastumadenn « Que sais-je ? », 1996. [[Rummad:Rezistañs c'hall]] [[Rummad:Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Istor Bro-C'hall]] bxzpxpta310op4njeyvganvfzntn1la 0 149594 2190212 2180755 2026-05-05T17:02:01Z Llydawr 145 2190212 wikitext text/x-wiki <div style="background-color:#f6f6f6; border:2px solid #a7d7f9; padding:10px;">{{Emgann war-ober}}</div> {{Infoboest Brezelioù |brezel=Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022 |tammeus=<small>[[Brezel etre Ukraina ha Rusia]]</small> |skeudenn=[[Restr:2022 Russian invasion of Ukraine.svg|300px]]<br><small>Kartenn aloubadeg Rusia en Ukraina<br>{{Legend|#e3d975|Dalc'het gant Ukraina}}{{Legend|#ebc0b3|Dalc'het gant Rusia ha nerzhioù a-du gant Rusia}}</small> |deiziad= Adalek ar {{Deiziad|24|C'hwevrer|2022}} |lec'h=[[Ukraina]], [[Rusia]], [[Mor Du]] |disoc'h=War ober |emganner1={{Rusia}}<br> * {{RP Donetsk}}<br> * {{RP Louhansk}}<br> <small>sikouret gant:</small><br>{{Belarus}} |emganner2={{Ukraina}}<br><small>sikouret gant:</small><br>{{Europa}}<br>{{AFNA banniel}} |jeneral1=[[Restr:Flag of Russia.svg|20px]] [[Vladimir Poutin]] |jeneral2=[[Restr:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Volodimir Zelenskiy]] |nerzh1={{Rusia}}<br><small>~ 170 000 — 190 000</small><br>{{RP Donetsk}}<br><small>20 000</small><br>{{RP Louhansk}}<br><small>14 000</small> Abaoe Gwengolo 2022:<br> + 300 000 soudard enluad<br> + 50 000 gopr-soudard (gant re [[Strollad Wagner]]) |nerzh2={{Ukraina}}<br><small>209 000 (lu pennañ)<br>102 000 (nerzhioù para-soudarded)<br>900 000 (miret)<br>20 000 estren a-youl vat</small> |Tud marvet1=<small>{{Rusia}}<br>'''Hervez Rusia 25.08'''<br>5404 soudard<ref>{{ru}} {{Liamm web|url=https://istories.media/reportages/2022/05/16/voina-v-tsifrakh/|titl=Война в цифрах|oberour=Алеся Мароховская, Ирина Долинина|embanner=Важные истории|deiziad=25.08.2022|lennet d'=an 12 a viz Gwengolo 2022}}</ref><br>'''Hervez Ukraina 12.09'''<br>52 950 soudard<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=1|user=@KyivIndependent|date=12.09.2022|title=Estimated Russian losses on 12.09.2022|url=https://twitter.com/KyivIndependent/status/1569217539988770817}}</ref><br>'''Hervez SUA 15.07'''<br>15 000 soudard<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.reuters.com/world/europe/cia-director-says-some-15000-russians-killed-ukraine-war-2022-07-20/|titl=CIA director estimates 15,000 Russians killed in Ukraine war|oberour=Phil Stewart|embanner=Reuters|deiziad=21.07.2022|lennet d'=an 12 a viz Gwengolo 2022}}</ref><br>{{RP Donetsk}}<br>'''Hervez RPD 18.08'''<br>2767 soudard<br>{{RP Louhansk}}<br>'''Hervez Rusia 5.04'''<br>Etre 500 ha 600 soudard</small> |Tud marvet2=<small>{{Ukraina}}<br>'''Hervez Ukraina 03.06'''<br>10 000 soudard<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-61764008?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=62a45eb8a48d0547a34bfcc2%2610%2C000%20Ukrainian%20soldiers%20killed%2C%20Kyiv%20says%262022-06-11T11%3A28%3A41.032Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:a87e683d-139b-43c4-9e75-e63f285d618c&pinned_post_asset_id=62a45eb8a48d0547a34bfcc2&pinned_post_type=share|titl=10,000 Ukrainian soldiers killed, Kyiv says|oberour=[[BBC]]|deiziad=13.06.2022|lennet d'=an 12 a viz Gwengolo 2022}}</ref><br>'''Hervez Rusia 16.04'''<br>+23 000 soudard<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.aa.com.tr/en/russia-ukraine-war/russian-claims-over-23-000-ukrainian-troops-killed-in-war/2565452|titl=Russian claims over 23,000 Ukrainian troops killed in war|oberour=Elena Teslova|embanner=Anadolu Agency|deiziad=16.04.2022|lennet d'=an 12 a viz Gwengolo 2022}}</ref><br>'''Hervez SUA 9.03'''<br>~2000–4000 soudard</small> |notennoù='''Hervez Ukraina 7.08''' Etre 12 000 ha 28 521 Ukrainat lazhet en holl<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://ua.interfax.com.ua/news/general/838772.html|titl=National Police Chief: 1,200 bodies of dead Ukrainians not yet identified|oberour=Interfax Ukraine|deiziad=13.06.2022|lennet d'=an 12 a viz Gwengolo 2022}}</ref> '''Hervez ABU 16.03''' +780 lazhet, 3,1 milion a drevourien diblaset<ref name=FranceInfo0503/><ref>{{liamm web |author-last=Nebehay |author-first=Stephanie |titl=Some 100,000 Ukrainians have left their homes, as several thousand flee abroad -U.N. estimates |url=https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-left-their-homes-several-thousand-flee-abroad-un-2022-02-24/ |access-date=24 a viz C'hwevrer 2022 |publisher=[[Reuters]] |date=24 a viz C'hwevrer 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224203646/https://www.reuters.com/world/europe/some-100000-ukrainians-have-left-their-homes-several-thousand-flee-abroad-un-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref><br>22 trevour estren lazhet }} ::''Ar bajenn-mañ zo diwar-benn an aloubadeg kaset gant Rusia en Ukraina e [[2022]]. Evit gouzout hiroc'h diwar-benn ar brezel etre an div vro abaoe [[2014]], mont war-zu ar bajenn [[Brezel etre Ukraina ha Rusia]].'' D'ar {{Deiziad|24|C'hwevrer|2022}} e voe kroget gant [[Kevread Rusia|Rusia]] un aloubadeg hollek eus [[Ukraina]],<ref name="FranceInfo1">{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/guerre-en-ukraine-ce-que-l-on-sait-de-l-invasion-russe-lancee-par-vladimir-poutine_4978695.html|titl=Guerre en Ukraine : ce que l'on sait de l'invasion russe lancée par Vladimir Poutine|oberour=[[France Info]] gant [[Agence France Presse|AFP]]|deiziad=24/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> goude sizhunvezhioù a enkadenn diwar-benn, ez ofisiel, emezelañ ar vro en [[Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel|AFNA]]<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56720589|titl=Why is Russia invading Ukraine and what does Putin want?|oberour=Paul Kirby|embanner=[[BBC]] News|deiziad=24/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> ha dazont ar poblañsoù [[ruseg|rusek]] e [[Novorossiya (kevredad)|Republikoù disrannour]] reter ar vro. an aloubadeg-se, lañset gant prezidant [[Rusia]] [[Vladimir Poutin]] abred diouzh ar mintin, evit "dinaziekaat ha disoudardañ Ukraina",<ref name="FranceInfo1" /> a verk ur bazenn nevez er [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel etre an div vro]]. En deizioù a-raok an aloubadeg e voe anavezet [[Republik Pobl Donetsk]] ha [[Republik Pobl Louhansk]], daou diriad rusek disrannour, gant [[Kevread Rusia]] ha kaset soudarded rusian kerkent da rannvro [[Donbas]], d'ar {{Deiziad|21|C'hwevrer|2022}}. Da 3e48 d'ar {{Deiziad|24|C'hwevrer|2022}} (6e48 hervez eur [[Moskva]]) e voe disklêriet ar brezel gant [[Vladimir Poutin]] e-kerzh ur brezegenn skignet er skinwel<ref name=FranceInfoPoutine>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/russie/vladimir-poutine/guerre-en-ukraine-la-nuit-ou-tout-a-bascule_4979751.html|titl=Vidéo Jeudi, 3h48 du matin, Poutine s'adresse à la nation russe : retour sur la nuit où tout a basculé pour l'Ukraine|oberour=[[France Info]]|deiziad=24/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref>, o tisklêriañ e vefe kiriek arme Ukraina eus ul "lazhadeg" ma klaskfe herzel ouzh arme Rusia, ha munutennoù war-lerc'h e voe lañset misiloù war meur a lec'h dre ar vro a-bezh, kêrbenn ar vro [[Kyiv]] zoken. [[Servijoù Bevennoù Ukraina]] o doa embannet e oa bet taget postoù en harzoù kostez Rusia ha [[Belarus]].<ref name=CNN1>{{en}} {{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_ec5f24d5accb8f8503aabdc63e3fd22d|titl=Russia attacks Ukraine|oberour=[[CNN]]|deiziad=24/02/2022 [nevesaet alies]|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> Nerzhioù-douar Kevread Rusia a oa e-barzh [[Ukraina]] div eur da c'houde.<ref name=CNN1/> Meur a Stad o doa kondaonet obererezhioù Rusia dre ar bed a bezh, betek kemer muzulioù en hec'h enep<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://eu.usatoday.com/story/news/politics/2022/02/24/russia-ukraine-invasion/6920609001/|titl=Biden details new Russian sanctions, says 'aggression cannot go unanswered': live updates|oberour=Courtney Subramanian, Michael Collins, Rebecca Morin, Joey Garrison, Maureen Groppe|embanner=USA Today|deiziad=24/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref>. ==Gwriziennoù ar brezel== ===Ukraina goude fin ar Brezel Yen=== [[Restr:Euromaidan Kyiv 1-12-13 by Gnatoush 005.jpg|250px|thumb|dehou|Manifestadegoù Euromaidan e Kyiv]] Goude disrannadur an [[Unvaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] e voe dalc'het liammoù kreñv etre [[Ukraina]], m'o doa votet 92% eus an dud evit an dizalc'hidigezh, ha [[Rusia]]. Asantet he doa Ukraina dilezel he armoù nukleel en eskemm ouzh surentez hec'h harzoù hag he choazoù. E [[2004]] e voe dilennet [[Viktor Ianoukovytch]] da brezidant goude dilennadegoù a oa bet kavet direizh, diwezhatoc'h, gant Lez-Varn Uhel Ukraina. Un dispac'h a voe e-pad mizioù, da harpañ penn ar gostezenn enep, [[Viktor Iouchtchenko]], a gouezhas klañv e-kerzh ar prantad-se, ampoezonet hervezañ gant [[Rusia]]. Disoc'h an [[Dispac'h orañjez]] a voe dilenn Iouchtchenko da brezidant, gant [[Yuliya Tymochenko]] evel Ministrez Kentañ. Dre ma oa tommoc'h ar galloud nevez ouzh broioù ar c'hornôg en doa lavaret prezidant [[Kevread Rusia|Rusia]] ne felle ket dezhañ ez aje Ukraina e-barzh an [[AFNA]]. E [[2010]] ez eas Ianoukovytch war ar renk evit mont da brezidant adarre, ar pezh a reas. Met e [[2013]] e tivizas freuziñ [[Emglev Unvaniezh Europa-Ukraina da gevreañ]] evit stardañ al liammoù gant [[Rusia]], ar pezh a zisoc'has war manifestadegoù [[Euromaidan]]. Goude sizhunvezhioù a vanifestadegoù e sinas Ianoukovytch ha pennoù an enebiezh un emglev da c'helver dilennadegoù abred e [[2014]]. An deiz war-lerc'h e tec'he Ianoukovytch da [[Rusia]] a-raok ur votadeg da ziskargañ anezhañ. Pennoù rannvroioù [[ruseg|rusek]] [[Ukraina]] o doa embannet kerkent e chomjent feal da Ianoukovytch, ha nebeut goude e tarzhas emsavadegoù a-du gant [[Rusia]] e reter ar vro. An emsavadegoù-se a boulzas [[Rusia]] da aloubiñ [[Krimea]] ha d'he stagañ outi, war zigarez ur referendom e [[2014]], ha da souten [[Brezel Donbas]] gant div Republik pobl rusek a-du gant Rusia, [[Republik Pobl Donetsk]] ha [[Republik Pobl Louhansk]]. E [[2021]] e embannas [[Vladimir Poutin]] ul levr ''[[Diwar benn unvaniezh istorel Rusianed hag Ukrainiz]]'' e-lec'h ma adlavare e soñje dezhañ e oa ur bobl hepken eus ar Rusianed hag Ukrainiz. E-keit-se, meur a vro, en o zouez [[Ukraina]], a damallas da g[[Kevread Rusia]] en em servijout eus minorelezhioù rusek evit plantañ reuz enno. ===AFNA hag Unvaniezh Europa=== Leun a vroioù bet e dalc'h an [[Unvaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] betek ar [[bloavezhioù 1990]] a oa tommaet ouzh [[Unvaniezh Europa]] hag ouzh an [[AFNA]]. Da-heul e emezelas ur bern anezho en unan eus an daou aozadur, pa ne oa ket an daou, er bloavezhioù 2000. Evelato e oa bet sachet an evezh, gant [[Mic'hail Gorbatchev]] da skouer, war ar fed e c'hellje bezañ santet evel mezhus evit [[Rusia]]. Lavaret en doa pa oa-eñ Prezidant an URSS c'hoazh e vije un dañjer ma vije lakaet an SUA pe Rusia en ur c'horn. Meur a wezh en doa disklêriet [[Vladimir Poutin]] e oa a-enep emezeladur Ukraina en [[AFNA]], betek lavaret o doa trubardet ar Stadoù-Unanet ur promesa graet pa oa bet disrannet an URSS. Koulskoude e chome dieub pep bro da c'houlenn da vezañ ezel eus an AFNA ha daoust ma oa digoret an divizoù gant Ukraina da vont en AFNA, ne'z eas james pelloc'h. Enebiezh ouzh an AFNA a oa en Ukraina, evel m'en diskouez splann ar manifestadegoù aozet e [[2006]] a-enep soudarded an aozadur deuet d'ober pleustradennoù e [[Krimea]]. Met ul lodenn vras eus poblañs Ukraina a felle dezhi tostaat ouzh [[Unvaniezh Europa]] hag an AFNA, ar pezh a voe gwelet evel ur gourdrouz gant Rusia. ==A-raok ar brezel== ===Kresk ar bec'h=== [[Restr:Olga Stefanishyna held press conference along with NATO SG Stoltenberg about possible Russia invasion.jpg|300px|thumb|dehou|Bes-Kentañ Ministrez Ukraina, [[Olha Stefanishyna]], ha sekretour-hollek an AFNA, [[Jens Stoltenberg]], o kaozeal diwar-benn diabell aloubadeg Ukraina gant Rusia, d'an {{Deiziad|10|Genver|2022}}]] E miz Meurzh hag e miz Ebrel [[2021]] e voe kaset gant arme [[Rusia]] pleustradegoù asambles gant arme [[Belarus]] nepell eus ar vevenn gant [[Ukraina]], heuliet gant unan all adalek miz Here [[2021]] betek miz C'hwevrer [[2022]].<ref name=Task&Purpose>{{en}} {{Liamm web|url=https://taskandpurpose.com/analysis/russian-military-equipment-white-markings/|titl=Here’s what those mysterious white ‘Z’ markings on Russian military equipment may mean|oberour=Jeff Shogol|embanner=Task & Purpose|deiziad=24.02.2022|lennet d'=ar 6 a viz Meurzh 2022}}</ref> Meur a wezh o doa nac'het ofisieloù rusian e raktrese ar vro aloubiñ hec'h amezeg, eus miz Du betek miz C'hwevrer zoken.<ref name=FactCheck>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.factcheck.org/2022/02/russian-rhetoric-ahead-of-attack-against-ukraine-deny-deflect-mislead/|titl=Russian Rhetoric Ahead of Attack Against Ukraine: Deny, Deflect, Mislead|oberour=Eugene Kiely, Robert Farley|embanner=FactCheck.org|deiziad=24.02.2022|lennet d'=ar 6 a viz Meurzh 2022}}</ref> Daoust da c'houarnamant Rusia nac'hañ ar raktresoù-se e komañsas gouarnamant ar [[Stadoù-Unanet]] da embann titouroù diwar-benn ur raktres-aloubiñ, fotoioù-loarell a ziskoueze arme ha dafar rusian nepell eus bevenn Ukraina en o zouez.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/russia-ukraine-invasion/2021/12/03/98a3760e-546b-11ec-8769-2f4ecdf7a2ad_story.html|titl=Russia planning massive military offensive against Ukraine involving 175,000 troops, U.S. intelligence warns [da baeañ]|oberour=Shane Harris, Paul Sonne|deiziad=3.12.2021|lennet d'=ar 6 a viz Meurzh 2022}}</ref> Er raktresoù-se e oa ul listenn lec'hioù da dagañ ha tud da zrouklazhañ. Pa voe kaset an aloubadeg e voe gouezet e oa gwirion an titouroù dastumet gant servijoù sekred an SUA.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-vladimir-putin-business-europe-8acc2106b95554429e93dfee5e253743|titl=US intel predicted Russia’s invasion plans. Did it matter?|oberour=Nomaan Merchant|embanner=AP News|deiziad=25.02.2022|lennet d'=ar 6 a viz Meurzh 2022}}</ref> ===Tamalloù ha goulennoù Rusia=== E-kerzh ar mizioù a-raok an aloubadeg e savas gouarnamant Rusia klemmoù a-enep Ukraina, o tamall outi da lakaat ar bec'h da greskiñ, da gas rusofobiezh war-raok, da heskinat ar [[ruseg|rusegerien]] ha war un dro e reas meur a c'houlenn groñs gant Ukraina, an [[AFNA]] hag [[Unaniezh Europa]] e-keñver e surentez. Dre ma seblante dibosupl respont d'ar goulennoù-se, lod anezho o vont pell evel disoudardañ ha dinazifiañ Ukraina, e voe gwelet gant broioù ar C'hornôg ur mod da abegiñ ar brezel.<ref name=NBC2402>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/putin-claims-denazification-justify-russias-attack-ukraine-experts-say-rcna17537|titl=Putin using false 'Nazi' narrative to justify Russia's attack on Ukraine, experts say|oberour=David K. Li, Jonathan Allen ha Corky Siemaszko|embanner=[[NBC News]]|deiziad=24.02.2022|lennet d'=ar 6 a viz Meurzh 2022}}</ref> D'an {{Deiziad|9|Kerzu|2021}} e savas [[Vladimir Poutin]] e vouezh a-enep droukziforc'hidigezh a-enep ar rusegerien, "ar bazenn gentañ a-raok ar gouennlazhañ",<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780|titl=Putin Says Conflict in Eastern Ukraine 'Looks Like Genocide'|embanner=[[The Moscow Times]]|deiziad=10.12.2021|lennet d'=ar 6 a viz Meurzh 2022}}</ref> un tamall adlavaret meur a wezh diwezhatoc'h, resisoc'h e-keñver an [[Donbas]]. Kondaonet e voe gant Rusia politikerezh yezh [[Ukraina]].<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions|titl=New law stokes Ukraine language tensions|embanner=[[France 24]]|deiziad=01.04.2021|lennet d'=ar 6 a viz Meurzh 2022}}</ref> Nac'het e voe an tamalloù-se, gant Ukraina hag ar gumuniezh etrevroadel.<ref name=Stanley>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/vladimir-putin-ukraine-attack-antisemitism-denazify|titl=The antisemitism animating Putin’s claim to ‘denazify’ Ukraine|oberour=Jason Stanley|embanner=[[The Guardian]]|deiziad=26.04.2022|lennet d'=ar 6 a viz Meurzh 2022}}</ref> Kaset war-raok e voe ar fals-danevell e vije breinet [[Ukraina]] gant an neo-[[naziegezh]], o tegas soñj eus ar c'henlabour a voe pa oa bet aloubet darnoù eus ar vro gant [[Alamagn]] en [[Eil Brezel Bed]], hag o reiñ heklev d'ur mod [[enepyuzevegezh|eneyuzevek]] da welet an traoù o tiskouez a oa ar [[Kristeniezh|gristenien]] [[reizhkredenn|reizhkredenn]] gwir kaezhidi an nazied.<ref name=Stanley/> Goude ma'z eus eus an tu-dehoù pellañ, ha lod anezho en arme e [[batailhon Azov]] e oa splann evit ar arbennigourien e voe lakaet kalz muioc'h a bouez warno gant Poutin eget o fouez gwir er gevredigezh, en arme, hag er gouarnamant.<ref name=NBC2402/> [[Yuzevien|Yuzev]] e oa prezidant Ukraina d'ar mare-se, [[Volodymyr Zelensky]], ha kollet en doa darn eus e familh er [[Shoah]] tra m'en doa stourmet e dad-kozh a-enep an nazied en [[arme ruz]]. Kondaonet e oa bet kaozioù Poutin gant [[Yad Vashem]].<ref name=Haaretz0203/> E prezegennoù all en doa lakaet douetañs Poutin war gwir [[Ukraina]] da vezañ ur Stad, oc'h embann e oa bet krouet dre fazi gant an [[URSS]].<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://time.com/6150046/ukraine-statehood-russia-history-putin/|titl=How Putin's Denial of Ukraine's Statehood Rewrites History|oberour=Billy Perrigo|embanner=[[Time Magazine]]|deiziad=22.02.2022|lennet d'=ar 6 a viz Meurzh 2022}}</ref> Goulennet e voe groñs gant an [[AFNA]] chom hep leuskel [[Ukraina]] da dostaat ha digreskiñ o niver a soudarded e Reter Europa. Gourdrouzet e voe ur respont brezel ma kendalc'he an AFNA da heuliañ ul "linenn dagus". Met dibosupl e vije bet respont d'ar goulennoù-se dre m'o doa broioù Reter Europa choazet tostaat ouzh ar c'hornôg. Ouzhpenn d'an dra-se, ne oa raktres ebet da ebarzhiñ Ukraina er feur-emglev.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/article258774458.html|titl=Why is Ukraine not in NATO and is it too late to join? Here’s what experts, NATO say|oberour=Cassandre Coyer|embanner=[[El Nuevo Herald]]|deiziad=25.02.2022|lennet d'=ar 6 a viz Meurzh 2022}}</ref> [[Emmanuel Macron]] hag [[Olaf Scholz]] a strivas da virout ouzh ar brezel e miz C'hwevrer. Macron a gejas gant Poutin, met ne zeuas ket a-benn da gendrec'hiñ anezhañ da chom hep mont pelloc'h gant an aloubadeg. Scholz a sachas evezh Poutin war kastizoù pounner a vije lakaet e plas. Scholz a bedas Zelenskyy da zilezel c'hoant Ukraina da vont e-barzh an AFNA ha goulenn a reas gantañ embann neptuegezh ar vro, met nac'het e voe gant Zelenskyy.<ref>{{en}} {{Liamm web |deiziad=1.04.2022 |titl=Vladimir Putin's 20-Year March to War in Ukraine—and How the West Mishandled It |embanner=The Wall Strett Journal |url=https://www.wsj.com/articles/vladimir-putins-20-year-march-to-war-in-ukraineand-how-the-west-mishandled-it-11648826461 |lennet d'=an 18 Even 2022}}</ref> ===Emgannoù pretantet (17–21 a viz C'hwevrer)=== Adalek ar 17 a viz C'hwevrer e voe keloù eus muioc'h a emgannoù e-barzh en Donbas.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-sirens-wail-in-southeast-ukraine-as-civilians-told-to-evacuate-pro/|titl=Biden ‘convinced’ Putin will invade Ukraine as Donbas region ordered evacuated|oberour=Mark McKinnin hag Adrian Morrow|embanner=The Globe and Mail|deiziad=19.02.2022|lennet d'=an 11 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Ukraina ha Republikoù disrannour an Donbas o doa tamallet an eil hag egile da vezañ kaoz d'an emgannoù-se.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/west-accuses-russia-of-trying-to-create-pretext-for-invasion-after-shelling-in-east-ukraine/ar-AATZcQu?ocid=uxbndlbing|titl=Ukraine, West accuse Russia of trying to create pretext for invasion after shelling in east|oberour=Yuliya Talmazan, Rebecca Shabad hag Abigail Williams|lec'hienn=MSN|embanner=NBC News|deiziad=17.02.2022|lennet d'=an 11 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'an 18 a viz C'hwevrer e voe roet gant Republikoù Pobl Donetsk ha Louhansk da evakuiñ an drevourien<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60443504|titl=Ukraine conflict: Rebels declare general mobilisation as fighting grows|oberour=[[BBC]]|deiziad=19.02.2022|lennet d'=an 12 a viz Gwengolo 2022}}</ref><ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/20/in-the-closest-russian-city-to-ukraines-separatist-region-there-are-few-signs-of-refugees-a76473|titl=In the Closest Russian City to Ukraine’s Separatist Region, There Are Few Signs of Refugees|oberour=Felix Light|embanner=The Moscow Times|deiziad=20.02.2022|lennet d'=an 12 a viz Gwengolo 2022}}</ref> gant ur video a voe enrollet daou zevezh a-raok an embann, hervez dielfennadennoù.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/60470089|titl=Ukraine crisis: Is Russia staging 'false flag' incidents?|oberour=Kayleen Devlin, Jake Horton hag Olga Robinson|embanner=[[BBC]]|deiziad=23.02.2022|lennet d'=an 12 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Kreskiñ a reas obererezh kanolioù an disrannourien sikouret gant Rusia en Donbas, a voe gwelet gant Ukraina ha broioù ar c'hornôg evel un doare da glask ur respont digant arme Ukraina a-seurt ma voe abeget un taol-nerzh eus perzh Rusia.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas|titl=47 shelling incidents leave 5 injured in Donbas|oberour=Illia Ponomarenko|embanner=The Kyiv Independant|deiziad=17.02.2022|lennet d'=an 12 a viz Gwengolo 2022}}</ref><ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|titl=How Russian proxy forces are attempting to provoke the Ukrainian army and are lying about a new Ukrainian offensive|oberour=Ярослава Вольвач|embanner=NV|deiziad=18.02.2022|lennet d'=an 12 a viz Gwengolo 2022}}</ref> An daou Republik a embannas d'an 19 a viz Gwengolo ar mobilizañ hollek.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.reuters.com/world/europe/separatist-leaders-eastern-ukraine-declare-full-military-mobilisation-2022-02-19/|titl=Separatist leaders in eastern Ukraine declare full military mobilisation|oberour=Reuters|deiziad=19.02.2022|lennet d'=an 12 a viz Gwengolo 2022}}</ref> E-kerzh an devezhioù-se e voe kaset gant gouarnamant Rusia ur c'habalerezh amgelaouiñ evit bezañ soutenet gant ar Rusianed. Skignet e voe gant ar mediaoù-Stad videoioù goveliet<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bellingcat.com/news/2022/02/23/documenting-and-debunking-dubious-footage-from-ukraines-frontlines/|titl=Documenting and Debunking Dubious Footage from Ukraine’s Frontlines|oberour=Bell¿ngat Investigation Team|deiziad=23.02.2022|lennet d'=an 12 a viz Gwengolo 2022}}</ref><ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/21/dumb-and-lazy-the-flawed-films-of-ukrainian-attacks-made-by-russias-fake-factory|titl=‘Dumb and lazy’: the flawed films of Ukrainian ‘attacks’ made by Russia’s ‘fake factory’|oberour=Luke Harding e Kyiv, Andrew Roth e Rostov-on-Don ha Shaun Walker e C'harkiv|embanner=[[The Guardian]]|deiziad=21.02.2022|lennet d'=an 12 a viz Gwengolo 2022}}</ref> a ziskoueze nerzhioù Ukraina o tagañ Rusianed en Donbas. Prouadennoù a voe kavet a ziskoueze e oa bet aozet an tagadennoù, an tarzhadennoù hag an evakuiñ gant Rusia.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.vice.com/en/article/88gdj3/russia-disinformation-campaign-bombing-ukraine|titl=Russia's ‘Idiotic’ Disinformation Campaign Could Still Lead to War in Ukraine|oberour=Russia's ‘Idiotic’ Disinformation Campaign Could Still Lead to War in Ukraine|embanner=Vice|deiziad=21.02.2022|lennet d'=an 12 a viz Gwengolo 2022}}</ref> ===Skeuliadur (21–23 a viz C'hwevrer)=== [[Restr:Обращение Президента Российской Федерации 2022-02-21.webm|300px|thumb|dehou|Prezegenn [[Vladimir Poutin]] d'ar {{Deiziad|21|C'hwevrer|2022}} pa oa anavezet Republikoù Pobl Donetsk ha Louhansk gant Rusia (istitloù e saozneg a c'heller lakaat)]] D'ar 21{{añ}} a viz C'hwevrer,<ref>{{ru}}{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20220221215128/https://en.kremlin.ru/events/president/news/67828|titl=Address by the President of the Russian Federation|oberour=[[Kevread Rusia]]|embanner=Dielloù internet|deiziad=21.09.2022|lennet d'=an 13 a viz Gwengolo 2022}}</ref> e voe anavezet ez ofisiel Republikoù Pobl [[Republik Pobl Donetsk|Donetsk]] ha [[Republik Pobl Louhansk|Louhansk]] evel broioù dizalc'h.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.reuters.com/world/europe/extracts-putins-speech-ukraine-2022-02-21/|titl=Extracts from Putin's speech on Ukraine|oberour=Reuters|deiziad=21.02.2022|lennet d'=an 13 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'an noz-se e voe roet urzh da soudarded eus Rusia mont d'an Donbas evit ur c'hefridi "delc'her peoc'h", hervez [[Vladimir Poutin]].<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/2022/02/21/europe/russia-ukraine-tensions-monday-intl/index.html|titl=Putin orders troops into pro-Russian regions of eastern Ukraine|oberour=Ivana Kottasová, Tamara Qiblawi hag Helen Regan|embanner=[[CNN]]|deiziad=22.02.2022|lennet d'=an 13 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Meur a ezel eus [[Kuzul Surentez ar Broadoù Unanet|Kuzul Surentez an ABU]] a gondaonas oberoù Rusia en Donbas d'ar 21{{añ}} a viz C'hwevrer, hini ebet ne soutenas anezho.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://abcnews.go.com/US/wireStory/putin-support-security-council-ukraine-83037165|titl=Putin gets no support from UN Security Council over Ukraine|oberour=EDITH M. LEDERER|embanner=[[ABC]]|deiziad=22.02.2022|lennet d'=an 13 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'an 22 a viz C'hwevrer e voe leun a videoioù o tiskouez kirri-brezel rusian o vont e-barzh en Donbas.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.businessinsider.com/videos-russian-military-tanks-move-donbas-seen-donetsk-putin-invade-2022-2?r=US&IR=T|titl=Videos appear to show Russian armed forces moving deep into separatist region of Ukraine|oberour=Bill Bostock|embanner=Buisiness Insider|deiziad=22.02.2022|lennet d'=an 13 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Aotre e voe roet gant Kuzul ar Gevread da iùplijout nerzh er-maez eus Rusia.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-22-22/h_59a413ce984eda5954ce5b9c4655bcc5|titl=Russia's Federation Council gives consent to Putin on use of armed forces abroad, Russian agencies report|oberour=Nathan Hodge|embanner=[[CNN]]|deiziad=23.02.2022|lennet d'=an 13 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Eus tu Ukraina e c'halvas ar Prezidant Zelenskyy ar soudarded miret en-dro<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-president-calls-up-reservists-launches-programme-economic-patriotism-2022-02-22/|titl=Ukrainian president drafts reservists but rules out general mobilisation for now|oberour=Natalia Zinets ha Matthias Williams|embanner=[[Reuters]]|deiziad=22.02.2022|lennet d'=an 13 a viz Gwengolo 2022}}</ref> tra ma voe embannet ar stad a zifrae e-pad 30 devezh gant ar Parlamant.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraines-parliament-approves-state-emergency-2022-02-23/|titl=Ukraine's Parliament approves state of emergency|oberour=[[Reuters]]|deiziad=23.02.2022|lennet d'=an 13 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Evakuet e voe kannati Rusia e [[Kyiv]]<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-europe-russia-moscow-kyiv-626a8c5ec22217bacb24ece60fac4fe1|titl=Russia attacks Ukraine as defiant Putin warns US, NATO|oberour=VLADIMIR ISACHENKOV, DASHA LITVINOVA, YURAS KARMANAU ha JIM HEINTZ|embanner=AP News|deiziad=24.02.2022|lennet d'=an 13 a viz Gwengolo 2022}}</ref> tra ma voe taget Ukraina gant argadoù niverel<ref name=AP>{{en}} {{Liamm web|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-technology-business-europe-russia-9e9f9e9b52eaf53cf9d8ade0588b661b|titl=Cyberattacks accompany Russian military assault on Ukraine|oberour=FRANK BAJAK|embanner=AP News|deiziad=24.02.2022|lennet d'=an 13 a viz Gwengolo 2022}}</ref> war lec'hiennoù Parlamant ha Gouarnamant Ukraina, ouzhpenn da leun a lec'hiennoù bankoù.<ref name=AP/> D'an 23 a viz C'hwevrer<ref>{{ru}}{{en}} {{Liamm web|url=https://t.me/V_Zelenskiy_official/724|titl=Україна прагне миру! І робить для цього все!|oberour=[[Volodymyr Zelensky]]|embanner=Telegram|deiziad=23.02.2022|lennet d'=an 13 a viz Gwengolo 2022}}</ref> e roas Zelensky ur brezegenn e rusianeg o c'houlenn gant keodedourien Rusia ober o seizh gwellañ da virout ouzh ar brezel da darzhañ.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/02/23/ukraine-zelensky-russia-address/|titl=Ukraine’s Zelensky to Russians: ‘What are you fighting for and with whom?’|oberour=Paul Sonne Paul Sonne National security reporter focusing on the U.S. military Email Bio Follow|embanner=[[The Washington Post]]|deiziad=23.02.2022|lennet d'=an 13 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Nac'het en doa tamalloù Rusia diwar-benn naziegezh e gouarnamant Ukraina ha touet en doa ne felle ket dezhañ dagañ an Donbas.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.lawfareblog.com/full-translation-ukrainian-president-volodymyr-zelenskyys-feb-23-speech|titl=Full Translation: Ukrainian President Volodymyr Zelenskyy’s Feb. 23 Speech|oberour=Dominic Cruz Bustillos|embanner=Lawfare|deiziad=24.02.2022|lennet d'=an 13 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Mouezh-aotreet ar C'hremlin, Dmitry Peskov, a embannas d'an deiz-se e oa bet kaset ul lizher gant prezidanted Republikoù Pobl Donetsk ha Louhansk a lavare e oa bet lazhet trevourien gant Ukraina hag a c'houlenne sikour digant Rusia.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/23/kremlin-says-ukraine-rebels-have-asked-russia-for-help-against-kyiv-a76548|titl=Kremlin Says Ukraine Rebels Have Asked Russia for 'Help' Against Kyiv|oberour=[[AFP]]|embanner=Moscow Times|deiziad=23.02.2022|lennet d'=an 13 a viz Gwengolo 2022}}</ref> ===Embannadur oberoù milourel (24 a viz C'hwevrer)=== D'ar {{Deiziad|24|C'hwevrer|2022}}, ur pennadig a-raok 06:00 (amzer [[Moskva]], 05:00 e [[Kyiv]])<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://kyivindependent.com/national/putin-declares-war-on-ukraine|titl=PUTIN DECLARES WAR ON UKRAINE|oberour=The Kyiv Independant|deiziad=24.02.2022|lennet d'=ar 14 a viz Gwengolo 2022}}</ref> e voe embannet gant prezidant [[Rusia]] [[Vladimir Poutin]] en doa divizet kas un "oberenn vilourel ispisial" e Reter [[Ukraina]]<ref>{{ru}} {{Liamm web|url=https://tass.ru/politika/13825671|titl=Путин объявил о начале военной операции на Украине|title=[Poutin en deus divizet kas un oberenn da zinazifiañ ha disoudardañ Ukraina]|embanner=[[TASS]]|deiziad=24/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref>, o lakaat ar vro en ur stad a vrezel a-enep Ukraina. Embannet en doa en e brezegenn ne glaske ket okupiñ Ukraina hag e soutene gwir pobl Ukraina d'en em dermeniñ,<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.spectator.co.uk/article/full-text-putin-s-declaration-of-war-on-ukraine|titl=Full text: Putin’s declaration of war on Ukraine|oberour=The Spectator|deiziad=24.02.2022|lennet d'=ar 14 a viz Gwengolo 2022}}</ref>. Pal an oberenn vilourel ispisial-se, hervezañ, a oa gwareziñ rusianegerien an Donbas a oa bet "mezhekaet ha gouennlazhet e-pad 8 vloaz gant renad Kiev", un asuradenn bet dislavaret meur a wezh.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://theconversation.com/putins-claims-that-ukraine-is-committing-genocide-are-baseless-but-not-unprecedented-177511|titl=Putin’s claims that Ukraine is committing genocide are baseless, but not unprecedented|oberour=Alexander Hinton|embanner=The Conversation|deiziad=25.02.2022|lennet d'=ar 14 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Rusia, hervez Poutine, a glaske difenn gwir pobl reter ar vro d'en em dermeniñ en ur zinazifiañ ha disoudardañ Ukraina<ref name=FranceInfoPoutine/> ha goulennet en doa groñs d'an Ukrainiz "leuskel o armoù ha distreiñ d'ar gêr".<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60503037|titl=Ukraine conflict: Russian forces attack from three sides|embanner=[[BBC]]|deiziad=24/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> ==Darvoudoù== [[Restr:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 1 animated.gif|350px|thumb|dehou|Kartenn bevaet eus aloubadeg Ukraina gant Rusia]] Kerkent ha disklêriet an "oberoù milourel ispisial" gant prezidant Rusia e voe lañset an arsailh war Ukraina a-bezh, a bep tu, er Reter en [[Donbas]], diwar an div republik disrannour, er Su diwar [[Krimea]], en Norzh diwar [[Belarus]], war-zu [[Kyiv]] hag er biz, war-zu [[C'harkiv]].<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://apnews.com/article/united-nations-general-assembly-russia-ukraine-europe-russia-united-nations-31c5af31d2a72163676459d317269b35|titl=‘It’s too late’: Russian move roils UN meeting on Ukraine|oberour=JENNIFER PELTZ hag EDITH M. LEDERER|embanner=AP News|deiziad=24.02.2022|lennet d'=ar 14 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Tarzhadennoù a voe klevet kerkent e [[Kyiv]], [[C'harkiv]], [[Odessa]] hag en [[Donbas]].<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.politico.eu/article/putin-announces-special-military-operation-in-ukraine/|titl=Battles flare across Ukraine after Putin declares war|oberour=Zoya Sheftalovich|embanner=Politico|deiziad=24.02.2022|lennet d'=ar 14 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Kerkent e voe embannet al lezenn vilourel en Ukraina gant ar prezidant Zelensky<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/23/ukraine-russia-news-crisis-latest-live-updates-putin-biden-europe-sanctions-russian-invasion-border-troops|titl=This article is more than 6 months old Markets shaken after Putin announces special military operation – as it happened|oberour=Samantha Lock, Maanvi Singh, Gloria Oladipo, Chris Michael ha Sam Jones|embanner=[[The Guardian]]|deiziad=24.02.2022|lennet d'=ar 14 a viz Gwengolo 2022}}</ref> ha d'an noz e embannas un urzh a vobilizañ hollek evit an holl baotred etre 18 ha 60 vloaz<ref>{{en}} {{Liamm web|url=Samantha Lock (now); Maanvi Singh, Gloria Oladipo, Chris Michael and Sam Jones|titl=Zelensky signs decree declaring general mobilization|oberour=Interfax Ukraine|deiziad=25.02.2022|lennet d'=ar 14 a viz Gwengolo 2022}}</ref>, a voe difennet outo mont kuit eus Ukraina.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://eu.usatoday.com/story/news/world/2022/02/25/russia-invasion-ukraine-bans-male-citizens-leaving/6936471001/|titl=Reports: Ukraine bans all male citizens ages 18 to 60 from leaving the country|oberour=Asha C. Gilbert|embanner=USA Today|lennet d'=ar 14 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Merket e oa dafar arme Rusia gant Z, O ha V (div lizherenn nan-kirillek en o zouez) evit chom hep kaout dafar distrujet gant tennadennoù o c'halamaded soudard.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://taskandpurpose.com/news/russian-military-equipment-white-markings/|titl=Here’s what those mysterious white ‘Z’ markings on Russian military equipment may mean|oberour=Jeff Schogol|embanner=Task & Purpose|deiziad=24.02.2022|lennet d'=ar 14 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Ur rentañ-kont eus an FSB (Servij Surentez Kevreadel e Rusia) bet diskuliet dre guzh a lavare ne oueze an aozadur tra ebet eus an aloubadeg a-raok ma voe divizet gant Vladimir Poutin.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.thetimes.co.uk/article/this-war-will-be-a-total-failure-fsb-whistleblower-says-wl2gtdl9m|titl=This war will be a total failure, FSB whistleblower says|oberour=Tom Ball|embanner=[[The Times]]|deiziad=07.03.2022|lennet d'=ar 14 a viz Gwengolo 2022}}</ref> ===Mare kentañ : aloubadeg ha c'hwitadenn war Kyiv (C'hwevrer – Ebrel 2022)=== [[Restr:Battle of Kyiv (2022).svg|300px|thumb|dehou|Emgann Kyiv (C'hwevrer-Ebrel 2022)]] ====Talbenn an norzh (Kyiv)==== Taget ha tapet e voe kreizenn nukleel [[Tchornobyl]] gant arme Rusia kerkent hag ar 24 a viz C'hwevrer.<ref name=FranceInfo2502>[{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/direct-guerre-en-ukraine-kiev-la-capitale-ukrainienne-visee-par-des-tirs-de-missiles-russes_4980696.html|titl=DIRECT. Guerre en Ukraine : le ministère de la Défense demande aux habitants d'un quartier du nord de Kiev de jeter des cocktails Molotov sur les forces russes|oberour=[[France Info]]|deiziad=25/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> Bombezennet e voe [[Kyiv]] da glask seizañ aerborzh [[Hostomel]].<ref name=FranceInfo2502/> Embannet e oa bet gant gouarnamant Ukraina d'ar {{Deiziad|25|C'hwevrer|2022}} e oa bet lazhet 137 den e-kerzh ar stourmoù en Ukraina a-bezh. Ar [[Stadoù-Unanet]] o doa disklêriet ne oa ket pell arme Rusia eus [[Kyiv]], kadarnaet da c'houde gant ministrerezh an difenn a c'houlennas da annezidi karterioù norzh Kyiv bannañ kokteloù Molotov war arme Rusia.<ref name=FranceInfo2502/> Ar prezidant [[Volodymyr Zelensky]] en doa embannet e oa strolladoù rusian e [[Kyiv]], a-raok goulenn gant an Europeaniz barrek da vont da [[Ukraina]] da stourm a-enep [[Rusia]]<ref name=FranceInfo2502/><ref>{{en}} {{Liamm tweet|url=https://twitter.com/AFP/status/1497088927026794497|title=VIDEO: Russian 'sabotage groups' in Kyiv, says Ukraine President Volodymyr Zelensky. "The enemy's sabotage groups have entered Kyiv," says Zelensky, urging residents to be vigilant and observe curfew rules (Video re-tweeted to correct translation)|number=1|user=AFP|date=25/02/2022|access-date=25/02/2022}}</ref> Ouzhpenn 50 000 den o doa kuitaet Ukraina d'ar 25 a viz C'hwevrer, hervez Filipo Grandi, komisour meur ar Broadoù Unanet evit ar repuidi, ar brasañ anezho e [[Polonia]].<ref name=FranceInfo2502/> D'an noz e chome harzet nerzhioù rusian e Biz [[Kyiv]], kostez [[Konotop]], goude bezañ gouzañvet kolloù bras, hervez lu-douar Ukraina<ref name=JP1>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-698610|titl=Russian troops stop near northeast city of Konotop|oberour=[[The Jerusalem Post]]|deiziad=25/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> met taget e oa bet ur greizenn-dredan nepell eus ar gêr. Rentaoù-kont a ziskoueze ne'z ae ket war-raok lu Rusia "ken buan hag ar pezh a c'hortoze" dirak rezistañs arme ha keodedourien Ukraina.<ref name=JP1/><ref name=NYT1>{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20220225191901/https://www.nytimes.com/live/2022/02/25/world/russia-ukraine-war/russian-forces-have-lost-some-momentum-pentagon-official-says|titl=Live Updates: Russian Troops Enter Kyiv as Moscow Pushes to Topple Ukraine’s Government [diell]|oberour=[[The New York Times]]|deiziad=25/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> A-raok an noz e voe disklêriet gant ar Pentagon ne oa ket gounezet oabl Ukraina gant Rusia, daoust ma krede arbennigourien ar [[Stadoù-Unanet]] e c'hoarvezje buan<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/25/ukraine-invasion-russia-news/#link-RCVQQO7CNFC33LEDYG2O3Q3JAE|titl="Airspace over Ukraine remains contested, with no one in control, Pentagon says"|oberour=[[The Washington Post]]|deiziad=25/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer}}</ref>. Kadarnaet e voe ne'z ae ket lu Rusia buan war-raok, n'o doa ket gounezet kreizennoù poblet, ha chom a rae oberiant chadennoù-gourc'hemenn arme Ukraina. Sachañ a rejont evezh a oa ne oa bet kaset nemet 30% eus an nerzhioù bodet tro-dro da Ukraina.<ref name=NYT1/> Disklêriet e voe gant ar prezidant [[Volodymyr Zelensky|Zelensky]] e c'hortoze tagadennoù taer war-zu [[Kyiv]] da lakaat ar gêr da gouezhañ, o lavaret ouzhpenn e vije divizet "planedenn Ukraina" an noz-se<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=5|user=mattia_n|url=https://twitter.com/mattia_n/status/1497335922194628610|title="I will tell you honestly. This night will be much harder than this day." A lot of Ukrainian cities are under bombardment. He warned, tonight the enemy will attack. It will be brutal. "We have to stand tonight. The night will be very hard but there will be morning." /3|date=25/02/2022}}</ref><ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=6|user=KyivIndependant|url=https://twitter.com/KyivIndependent/status/1497334879725436931|title=Zelensky: "This night they will launch an assault. The enemy will use all of their power on all fronts to break our defense. This night we have to stand ground. The fate of Ukraine is being decided now."|date=25/02/2022}}</ref>. Embannet e voe gant [[Moskva]] e oa digor da varc'hata gant ma vefe dilezet ar stourm gant nerzhioù [[Ukraina]].<ref name=FranceInfo2502/> [[Restr:Reporter’s Notebook - Thriving Kyiv Becomes Battle Zone, Almost Overnight 03 (cropped).jpg|250px|thumb|kleiz|Trevourien Kyiv o prientiñ kokteloù Molotov d'ar 26 a viz C'hwevrer]] Dalc'het he doa [[Kyiv]] e-pad noz ar {{Deiziad|26|C'hwevrer|2022}} hervez ar prezidant [[Volodymyr Zelensky|Zelensky]] daoust d'un arsailh rusian taer, met distrujadennoù a oa bet, en ur savadur anneziñ da skouer, taget gant ur misil.<ref name=FranceInfo2602>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/direct-guerre-en-ukraine-kiev-repousse-une-offensive-russe-dans-la-nuit-le-president-zelensky-appelle-a-ne-pas-deposer-les-armes_4982595.html|titl=DIRECT. Guerre en Ukraine : Volodymyr Zelensky appelle Berlin et Budapest à "trouver le courage" de retirer la Russie du système interbancaire Swift|embanner=[[France Info]]|deiziad=26/02/2022|lennet d'=ar 26 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> Astennet e oa bet ar c'heulfe eus 5 eur goude merenn betek 8 eur vintin e [[Kyiv]] dindan urzhioù ar maer, ha graet eus tout an dud kavet er-maez evel ma vije un enebour. Sachet e oa bet evezh ar boblañs ouzh kroazioù gwenn bet livet war savadurioù zo, o c'houlenn diverkañ anezho gant aon ma vije palioù evit bombezenniñ.<ref name=FranceInfo2602/> Disklêriet e oa bet gant [[Kevread Rusia|Rusia]] e c'hortoze kaozeal gant gouarnamant [[Ukraina]] evit kaout un arsav-brezel, hag harzet e oa bet, hervezi, lañs armeoù Rusia, hep kaout ur respont avat. Embannet o doa neuze e adkrogje arme Rusia he lañs neuze.<ref name=FranceInfo2602/> Kustum eo Rusia da ginnig emglevioù gant termoù dibosupl da asantiñ avat. Tamallet e oa bet gant ministr Aferioù diavaez [[Ukraina]] e veze kaset gant [[Rusia]] prantadoù digelaouiñ, o lakaat ar biz war brud e kasje Ukraina ur vombezenn "lous" war Rusia, ar pezh a oa bet komprenet evel ur vombezenn nukleel. Degaset en doa soñj ne oa ket seurt armoù gant e vro hag ezel Feur-emglev nann-liesaat an armoù nukleel e oa.<ref name=FranceInfo2602/> Disklêriet e voe gant kannad [[Frañs]] e oa tommoc'h ar stourmoù tro-dro da g[[Kyiv]].<ref name=FranceInfo2602/> E fin an devezh e voe disklêriet gant ministrerezh rusian an Difenn e vije ledanaet oberioù arme Rusia da [[Ukraina]] a-bezh<ref group="n">Dav eo kompren ne oa ez ofisiel nemet un obererezh armet en Donbas, da zelc'her ar peoc'h, diouzh ar pezh a veze displeget war ar mediaoù-Stad</ref> goude ma oa "nac'het gant Ukraina marc'hata."<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.i24news.tv/fr/actu/conflit-en-ukraine/1645890727-la-russie-annonce-elargir-l-offensive-sur-l-ukraine-ministere|titl=La Russie annonce "élargir l'offensive" sur l'Ukraine (ministère)|embanner=[[i24NEWS]]|deiziad=26/02/2022|lennet d'=ar 26 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> Ar servijoù amerikan o doa disklêriet e soñje dezho he doa c'hwitet Rusia he chañs da gemer kontrol oabl Ukraina kar bizet e oa bet ganti lec'hioù-difenn kozh, ar pezh a ziskouezje e oa fall an titouroù he doa dastumet<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.nytimes.com/2022/02/25/us/politics/russia-attacks-ukraine.html|titl=Russia’s Assault in Ukraine Slows After an Aggressive Start|embanner=[[The New York Times]]|deiziad=26/02/2022|lennet d'=ar 26 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> E-kerzh an devezh e oa bet skignet videoioù eus kirri-brezel rusian stanket war an hent da g[[Kyiv]] gant diouer a zour-tan. Brud a oa bet e oa kollet soudarded rusian zo abalamour e oa bet dismontet pannelloù-hent hentoù Ukraina ha ne'z ae ket ar GPS en-dro, ar pezh a ziskouezje kudennoù pourveziñ gant an arme rusian.<ref name=FranceInfo2602/><ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.rferl.org/a/31724528.html|titl=Kyiv Braces For Another Night Of Attacks, Zelenskiy Defiant|embanner=Radio Free Europe / Radio Liberty|deiziad=26/02/2022|lennet d'=ar 27 a viz C'hwevrer 2022}}</ref><ref name=DailyMail/> D'an noz e voe disklêriet gant gant izili melestradur ar Stadoù-Unanet e chome oabl Ukraina e-kreiz ur stourm ha ne oa ket kontrollet gant unan eus an div vro, kontrol d'ar pezh a oa bet ijinet.<ref name=FranceInfo2602/> Kelaouet e oa bet annezidi [[Kyiv]] e teue un argad-oabl taer gant an ti-kêr ha klevet e voe ar sirenoù.<ref name=FranceInfo2602/> [[Restr:Житловий будинок на вул. Лобановського, 6-А після обстрілу.jpg|200px|thumb|dehou|Distrujadennoù e ranndioù e Kyiv]] Bev e chome prezidant [[Volodymyr Zelensky|Zelensky]] d'ar 27 a viz C'hwevrer daoust d'ar vrud e klaske Rusia e lazhañ asambles gant e familh, ha [[Kyiv]] a chome dieub met tenn e oa an traoù<ref name=FranceInfo2702/> Rentaoù-kont eus moral izel soudarded [[Rusia]] a oa kendalc'het da vezañ embannet gant aozadurioù ukrainat, oc'h embann e oa bet tapet dousennadoù a brizonidi na gomprenent ket o c'hefridi hag a vanke pourvezioù (dour-tan dreist-holl).<ref name=CNN2702/> Dirak kastizoù broioù ar c'hornôg en doa divizet [[Vladimir Poutin]] lakaat e armoù nukleel prest.<ref name=FranceInfo2702/> War-dro teir eur e voe gouezet he doa asantet [[Ukraina]] kaozeal gant [[Rusia]] er vevenn etre an div vro, war-zu [[Tchornobyl]].<ref name=FranceInfo2702/> En ur dostaat d'an noz e oa bet embannet gant ar Stadoù-Unanet e oa bet tennet 320 misil gant [[Rusia]], lod anezho o doa tarzhet a-raok bezañ lañset hervezo. Un drederenn eus nerzhioù Rusia a oa bet kaset da [[Ukraina]] o doa lavaret ouzhpenn. Disklêriet e voe diwezhatoc'h e oa bet distrujet ar c'harr-nij [[Mriya (karr-nij)|Mriya]] (''hunvre''), brasañ aerlestr er bed hag a servije da zegas sikourioù boued ha medisinerezh dre ar bed a-bezh, gant an arme rusian.<ref name=FranceInfo2702/><ref name=CNN2702/> Diskouezet e voe e fin an devezh ul linenn a bemp kilometr a soudarded, kirri-brezel ha dafar-brezel all rusian o vont war-zu [[Kyiv]] gant skeudennoù-loarell.<ref name=CNN2702/> E-kreiz noz an {{Deiziad|28|C'hwevrer|2022}} e voe lavaret gant arme Ukraina e oa deuet a-benn da zistrujañ dafar rusian a-drugarez da zronoù bet prenet digant [[Turkia]] ar bloaz a-raok.<ref name="CNN2702" /> Hervez titouroù dastumet gant an [[New York Times]] e oa bet paeet goprsoudarded ar [[Strollad Wagner]] da vont da Gyiv da lazhañ ar prezidant [[Volodymyr Zelensky|Zelensky]] ha "dibennañ ar gouarnamant."<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.thetimes.co.uk/article/volodymyr-zelensky-russian-mercenaries-ordered-to-kill-ukraine-president-cvcksh79d|titl=Volodymyr Zelensky: Russian mercenaries ordered to kill Ukraine’s president|oberour=Manveen Rana|embanner=The New York Times|deiziad=28.02.2022|lennet d'=an 28 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> Un emgav a oa bet dalc'het etre kannaded Rusia ha kannaded Ukraina war ar vevenn etre Ukraina ha [[Belarus]], gant goulenn Kyiv e vije paouezet ar stourm kerkent. Eus he zu e chome start Rusia gant he goulenn e vije anavezet he galloud war [[Krimea]], dinazifiet gouarnamant Ukraina hag ez aje ar vro da neptu. Daoust ma ne oa ket aet gwall war-raok e oa a-du an div lodenn d'en em welet an deiz war-lerc'h.<ref name=FranceInfo2802/> Kendelc'her a rae arme Rusia da dennañ misiloù war [[Kyiv]], o sevel aon ne raje ket diferañs etre ar soudarded hag an trevourien,<ref name=FranceInfo2802/><ref name=CNN2802>{{en}} {{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-28-22/index.html|titl=Live Updates Russia invades Ukraine|oberour=Aditi Sangal, Jessie Yeung, Adam Renton, Rob Picheta, Ed Upright, Maureen Chowdhury ha Jason Kurtz|embanner=[[CNN]]|deiziad=28.02.2022|lennet d'=an 28 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> met hervez an arbennigourien eus broioù ar C'hornôg e oa splann n'en doa ket tizhet lu Rusia e balioù.<ref name=CNN2802/> Embannet en doa ministrerezh an Difenn e Rusia e oa bet lazhet soudarded en Ukraina, hep lavaret pegement, ar pezh a ziskouezje e oa diaes kuzhat ar pezh a c'hoarveze.<ref name=CNN2802/> Tostaat a rae ar charreadeg armoù ha kirri-brezel ouzh Kyiv.<ref name=CNN2802/> Ouzhpenn 70 soudard ukrainan a oa bet lazhet goude ma voe bet kanoliet bazenn vilourel Oc'htyrka, hervez [[Dmytro Zhyvytskyi]], gouarnour oblast Sumy d'ar 1{{añ}} a viz Meurzh<ref name=Washintontimes0103>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.washingtontimes.com/news/2022/feb/28/ukrainian-soldiers-killed-after-russian-artillery-/|titl="More than 70 Ukrainian soldiers killed after Russian artillery hit Okhtyrka base"|embanner=[[Washington Times]]|deiziad=01.03.2022|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Meurzh 2022}}</ref>. Gouarnamant Ukraina a oa rediet embann titloù amprest brezel evit paeañ soudarded an [[Nerzhioù lu Ukrainia|nerzhioù lu]]. Un nerzh lu 64 kilometrad hirder kirri-brezel rusian a oa o vont etrezek kêr Kyiv<ref>https://www.la-croix.com/Monde/Guerre-Ukraine-convoi-militaire-russe-long-64-kilometres-pres-Kiev-2022-03-01-1201202652</ref>. En ur gemennadenn video e voe embannet gant ar Prezidant Zelensky e oa "difenn Kyiv" ar "briorelezh", dre ma oa "kalon ar vro ha sez ar Stad."<ref name=CNN0103/> D'an drevourien e oa bet goulennet gant arme Rusia pellaat diouzh savadurioù an titouriñ ukrenian e Kyiv.<ref name=FranceInfo0103/> Taget e oa bet skin bras Kyiv, da lakaat chadennoù skinwel Ukraina da devel<ref>{{fr}} {{Liamm tweet|number=17|user=afpfr|url=https://twitter.com/afpfr/status/1498685773884833800|title=Une frappe russe a visé la tour de télévision à Kiev, entraînant l'interruption de la diffusion des chaînes, selon le ministère ukrainien de l'Intérieur, qui ajoute que "les chaînes ne vont pas fonctionner pendant un certain temps"|date=01.03.2022}}</ref> An dagadenn a oa e memes lec'h ha neved [[Lazhadeg Babi Yar]] e koun ar [[Shoah]] dre bistolennoù, ha brud a oa bet e oa bet taget pe distrujet ar monumant,<ref name=FranceInfo0103/><ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.timesofisrael.com/russia-strikes-tv-tower-in-heart-of-kyiv-damaging-babi-yar-holocaust-memorial/|titl=Russia strikes Kyiv TV tower, killing 5 and damaging Babi Yar Holocaust site|oberour=Judah Ari Gross|embanner=[[The Times of Israel]]|deiziad=1.03.2022|lennet d'=an 2 a viz Meurzh 2022}}</ref> ar pezh a voe kondaonet gant ar greizenn [[Yad Vashem]]. Respontet en doa ar C'hremlin o pediñ kannaded Yad Vashem da "zont da Ukraina pa vezo echu an aloubadeg da welet karnelioù" ar rusegerien, o reiñ anv eus teorienn Rusia e vije Ukraina o ouennlazhañ ar rusegerien<ref name=Haaretz0203>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-kremlin-fires-back-at-yad-vashem-we-ll-show-you-mass-graves-in-east-ukraine-1.10647038|titl=Kremlin Fires Back at Yad Vashem: We’ll Show You Mass Graves in East Ukraine [pennad da baeañ]|oberour=Sam Sokol|embanner=[[Haaretz]]|deiziad=02.03.2022|lennet d'=an 2 a viz Meurzh 2022}}</ref> Dislavaret e voe ar vrud war-lerc'h : ne oa bet distrujet netra en neved<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.liberation.fr/checknews/le-memorial-juif-de-babi-yar-a-t-il-ete-detruit-par-bombardement-russe-a-kyiv-20220302_C4UJ3NZLO5CK3M7ZBBXCI3P2JM/|titl=CheckNews Le mémorial juif de Babi Yar a-t-il été détruit par un bombardement russe à Kyiv?|embanner=[[Libération]]|deiziad=02.03.2022|lennet d'=an 2 a viz Meurzh 2022}}</ref>. Skeudennoù bet tapet diwar ar skinwel publik [[Belarus]] a ziskoueze ar prezidant [[Alyaksandr Loukachenka]] o tiskouez kartenn aloubidigezh Ukraina, gant titouroù strategel<ref name=FranceInfo0103/>. D'an 2 a viz Meurzh e pedas arme [[Ukraina]] mammoù soudarded rusian, bet prizoniet, da zont da gerc'hat anezho betek [[Kyiv]].<ref name=FranceInfo0203/> E-kerzh an devezh o doa embannet kannaded Rusia e oant prest da gaozeal gant kannaded Ukraina en-dro.<ref name=FranceInfo0203/> Tarzhadegoù a gleved e [[Kyiv]] c'hoazh d'an 3 a viz Meurzh tra ma c'hortozed e fin ar mintinvezh e vije adkroget ar c'haozeadennoù etre gouarnamant [[Ukraina]] ha gouarnamant [[Rusia]] war ar vevenn etre Ukraina ha [[Belarus]], nepell eus [[Polonia]]. Akord e oa an daou evit sevel trespasioù-skoazell da gas trevourien e surentez peotramant degas sikourioù dezho.<ref name=FranceInfo0303/> Ur skipailh eus ar chadenn breizhveuriat [[Sky News]] he doa embannet d'ar 5 a viz Meurzh ur video a ziskoueze e oa bet taget gant soudarded eus arme Rusia e biz [[Kyiv]].<ref name=FranceInfo0503/> Splannoc'h e oa deuet palioù ar brezel da vezañ gant evezhiadenn [[Vladimir Poutin]] en doa gourdrouzet [[Ukraina]] da goll he statud a vro zizalc'h ma kendalc'he da rezistiñ<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.nytimes.com/live/2022/03/05/world/russia-ukraine?smtyp=cur&smid=tw-nytimes#putin-ukraine-statehood|titl=Putin warns that leaders resisting the invasion ‘risk the future of Ukrainian statehood.’|embanner=[[The New York Times]]|deiziad=05.03.2022|lennet d'=ar 5 a viz Meurzh 2022}}</ref>. Koulskoude e oa raktreset un trede devezh a varc'hata etre [[Ukraina]] ha [[Rusia]] a-benn an deiz war-lerc'h tra ma kendalc'he arme Rusia da glask tostaat ouzh [[Kyiv]] ha ma kreded e klaskje tagañ [[Odessa]] a-benn nebeut.<ref name=FranceInfo0503/> Poaniañ a rae arme Rusia war kêr [[Kyiv]] d'ar 6 a viz Meurzh<ref name=FranceInfo0603/> pa oa bet peuzzistrujet aerborzh trevour [[Vinnytsia]], 200 km e Su [[Kyiv]], gant misiloù rusian, hervez prezidantelezh Ukraina, kadarnaet gant ministrerezh an Difenn Rusia.<ref name=FranceInfo0603/> Goude un nozvezh bombezadeg taer e voe embannet d'ar {{Deiziad|7|Meurzh|2022}} un arsav-emgann gant arme [[Rusia]] da leuskel an drevourien da vont kuit, met da [[Rusia]] ha [[Belarus]] hepken, ar pezh a voe nac'het gant [[Ukraina]].<ref name=FranceInfo0703>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/direct-guerre-en-ukraine-l-armee-russe-continue-de-bombarder-plusieurs-villes-et-resserre-l-etau-sur-kiev_4995348.html|titl=DIRECT. Guerre en Ukraine : Kiev refuse les couloirs humanitaires vers la Biélorussie et la Russie proposés par Moscou|embanner=[[France Info]]|deiziad=07.03.2022|lennet d'=ar 7 a viz Meurzh 2022}}</ref> Sioulaet e voe ar brezel e-pad un nebeud devezhioù adalek an 10 a viz Meurzh, tra ma klaske arme [[Rusia]] d'en em adaozañ. Stourmoù bras a voe en [[Irpin]] e lec'h ma klaske soudarded Rusia tostaat ouzh [[Kyiv]], met harzet e voe gant arme [[Ukraina]].<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2022/03/12/a-irpin-une-avancee-russe-stoppee-par-l-armee-ukrainienne_6117221_3210.html?utm_term=Autofeed&utm_medium=Social&utm_source=Twitter#Echobox=1647077739|titl=Guerre en Ukraine : à Irpin, l’avancée russe stoppée par l’armée ukrainienne|oberour=LAURENT VAN DER STOCKT|lec'hienn=[[Le Monde]]|deiziad=12.03.2022|lennet d'=an 12 a viz Meurzh 2022}}</ref> Embannet e voe d'an 11 a viz Meurzh e oa bet lazhet tri jeneral rusat a renk uhel e-kerzh ar pemzektez kentañ er brezel.<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=21|user=JackDetsch|url=https://twitter.com/JackDetsch/status/1502295665950564355|title=BREAKING: Ukrainian troops have killed Russian Maj. Gen. Andriy Kolesnikov, commander of the Eastern Military District: Ukraine military statement. Kolesnikov would be the 3rd 🇷🇺 general killed in 🇺🇦 in 15 days of war, after Maj Gen Vitaly Gerasimov & Maj Gen Andrei Sukhovetsky|date=11.03.2022}}</ref><ref>{{uk}} {{Liamm tweet|number=22|user=ArmedForcesUkr|url=https://twitter.com/ArmedForcesUkr/status/1502294425992585225|title=Російські окупанти продовжують втрачати у війні проти України своїх офіцерів. ЗСУ вдалося ліквідувати генерал-майора Андрія Колеснікова, командувача Східного військового округу.|date=11.03.2022}}</ref> Evit ar wech kentañ e oa bet bet lazhet un den war douaroù Rusia gant Ukrainiz e fin miz Meurzh. Lazhet ez eus bet un aluzener gant tennoù roketennoù [[BM-30 Smerch]]. <ref>https://www.lefigaro.fr/flash-actu/un-aumonier-militaire-tue-en-russie-par-des-roquettes-ukrainiennes-pres-de-la-frontiere-20220325.</ref> ====Talbenn ar biz (C'harkiv)==== [[Restr:Kharkiv downtown street destroyed by Russian bombardment.jpg|200px|thumb|dehou|Ur straed e kreiz-kêr [[C'harkiv]] distrujet gant bombezennoù [[Rusia]]]] Tamallet e voe da lu Rusia bezañ bombezennet ur skol-vamm en [[Oc'htyra]], ne pell eus [[C'harkiv]].<ref name=FranceInfo2502/> Deuet e oa arme [[Rusia]] a-benn da vont e-barzh [[C'harkiv]] e-pad noz ar {{Deiziad|27|C'hwevrer|2022}}, hervezo,<ref name=FranceInfo2702>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/direct-guerre-en-ukraine-la-bataille-pour-kiev-se-poursuit-de-violents-combats-en-cours-dans-la-deuxieme-ville-du-pays_4984074.html|titl=DIRECT. Guerre en Ukraine : la France "exclut" d'envoyer des soldats, annonce le porte-parole du gouvernement|embanner=[[France Info]]|deiziad=27.02.2022|lennet d'=ar 27 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> met amsklaer e chome hag-eñ o doa tapet ar gêr pe ket. An Amerikaned a lavare o doa miret an Ukrainiz ouzh arme Rusia da zont e-barzh hag e oa taer ar stourmoù.<ref name=CNN2702>{{en}} {{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-27-22/index.html|titl=Russia invades Ukraine|oberour=Helen Regan, Steve George, Rob Picheta ha Jeevan Ravindran|embanner=[[CNN]]|deiziad=27.02.2022|lennet d'=ar 27 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> Kendelc'her a rae arme Rusia da dennañ misiloù war [[C'harkiv]], o sevel aon ne raje ket diferañs etre ar soudarded hag an trevourien,<ref name=FranceInfo2802/><ref name=CNN2802/> Distrujet e voe e [[C'harkiv]] ur savadur-gouarnamant, o lazhañ 6 den, ur bugel en o zouez, d'ar 1{{añ}} a viz Meurzh.<ref name=CNN0103>{{en}} {{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-01-22/index.html|titl=Live Updates Russia invades Ukraine|oberour=Helen Regan hag Adam Renton|embanner=[[CNN]]|deiziad=01.03.2022|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Meurzh 2022}}</ref> Kêr [[Konotop]] e biz ar vro a oa bet gourc'hemennet dezhi d'an 2 a viz Meurzh en em zaskoriñ da arme Rusia, ha gourdrouzet e vije peuzzistrujet ganto ma ne rae ket.<ref name=FranceInfo0203/> Taget ha distrujet e voe meur a skol e-barzh e [[C'harkiv]] hag e [[Zhytomyr]] hervez rentañ-kont prezidantelezh Ukraina d'ar 4 a viz Meurzh, ha tamallet e oa da arme Rusia klask distrujañ lec'hioù istorel en Ukraina.<ref name=CNN0403/> Maer C'harkiv en doa embannet e oa bet taget iliz an [[Gouel Maria Hanter-Eost|Asompsion]] e-lec'h m'o doa klasket bod annezidi ar gêr.<ref name=CNN0403/> Poaniañ a rae arme Rusia war kêr [[C'harkiv]] d'ar 6 a viz Meurzh.<ref name=FranceInfo0603/> ====Talbenn ar reter (Donbas, Marioupol)==== [[Restr:Destruction of Russian tanks by Ukrainian troops in Mariupol (4).jpg|250px|thumb|kleiz|Un tank BMP-3 rusian distrujet kostez [[Marioupol]], d'ar 7 a viz Meurzh]] D'ar 1{{añ}} a viz Meurzh e c'hortoze penn [[Republik Pobl Donetsk]] [[Denis Pouchilin]] e vije kelc'hiet [[Marioupol]] penn da benn "a-benn nebeut".<ref name=CNN0103/> Embannet e voe bet d'ar {{Deiziad|5|Meurzh|2022}} e oa ehanet ar stourmoù kostez [[Marioupol]] e Su ar vro gant arme [[Rusia]] evit leuskel an drevourien da vont kuit, met maer ar gêr en doa freuzet ar skarzherezh abalamour ma kendalc'he arme Rusia da vombezenniñ.<ref name=FranceInfo0503>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/direct-guerre-en-ukraine-le-port-de-marioupol-est-sous-blocus-des-forces-ruses-selon-le-maire-de-la-ville_4992656.html|titl=DIRECT. Guerre en Ukraine : la mairie de Marioupol "reporte" l'évacuation de la ville et accuse l'armée russe de continuer de bombarder la cité portuaire|embanner=[[France Info]]|deiziad=05.06.2022|lennet d'=ar 5 a viz Meurzh 2022}}</ref> Klask a raed kas an drevourien kuit a-raok arsailh bras Rusia d'ar {{Deiziad|6|Meurzh|2022}}, o c'hortoz un arsav-stourmoù ha daoust m'he doa kendalc'het arme Rusia da vombezenniñ an deiz a-raok.<ref name=FranceInfo0603>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/direct-guerre-en-ukraine-l-armee-russe-poursuit-son-offensive-contre-kiev-kharkiv-et-marioupol-au-onzieme-jour-de-l-invasion_4993965.html|titl=DIRECT. Guerre en Ukraine : au moins 1 000 manifestants contre l'intervention militaire arrêtés en Russie|embanner=[[France Info]]|deiziad=06.03.2022|lennet d'=ar 6 a viz Meurzh 2022}}</ref> Da ziv eur e voe gouezet e oa bet ehanet skarzhadeg Marioupol<ref>{{fr}}{{Liamm tweet|number=20|user=afpfr|url=https://twitter.com/afpfr/status/1500463414417707008|title=Ukraine: l'évacuation de #Marioupol "interrompue" (CICR) #AFP|date=06.03.2022}}</ref> ha tamallet arme [[Rusia]] da gendelc'her da vombezenniñ gant arme [[Ukraina]], tra ma tamalle [[Vladimir Poutin|Poutin]] e oa dre faot "broadelourien ukrainat".<ref name=FranceInfo0603/> E-kerzh sizhun an 10 a viz Meurzh e voe bombezennet dizehan kêrioù [[Marioupol]], [[C'harkiv]] pe [[Mykolaiv]], hep dibab tamm ebet etre palioù brezel ha trevourien. Distrujet e voe ospital-ganedigezhioù Marioupol, o rediañ maouezed dougerez da dec'het dindan ar bombezennoù.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/monde/guerre-en-ukraine/guerre-en-ukraine-plusieurs-hopitaux-touches-par-des-bombardements-a-mykolaiv-84487b90-a1ec-11ec-bb0f-0dc7a278b91d?utm_source=fluxpublicactu&utm_medium=fluxrss&utm_campaign=banquedecontenu|titl=Guerre en Ukraine. Plusieurs hôpitaux touchés par des bombardements à Mykolaïv|embanner=[[Ouest France]]|deiziad=12.03.2022|lennet d'=an 12 a viz Meurzh 2022}}</ref> ====Talbenn ar su (C'herson)==== Soudarded rusian a oa bet kaset war-zu [[Odessa]].<ref name=FranceInfo2502/> Annezidi [[Zaporijjia]] o doa klasket tec'het d'ar 26 a viz C'hwevrer, dre an trenioù dreist-holl dirak lañs arme Rusia.<ref name=FranceInfo2602/> Kentañ-ministr [[Gres]] a embannas e oa bet lazhet dek trevour gresian e [[Mariupol]].<ref name=TweetGR>{{en}} {{Liamm tweet|number=12|user=PrimeministerGR|url=https://twitter.com/PrimeministerGR/status/1497677174924529670|title=10 innocent civilians of Greek origin killed today by Russian air strikes close to Mariupol. Stop the bombing now!|date=26.02.2022}}</ref> Maer [[C'herson]] en doa lavaret d'ar mintin ar {{Deiziad|1|Meurzh|2022}} e oa kelc'hiet ar gêr ha staliet chekpointoù gant arme [[Rusia]], o c'houlenn d'an annezidi chom sioul.<ref name=FranceInfo0103>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/direct-guerre-en-ukraine-un-convoi-militaire-russe-de-plus-de-60-kilometres-pris-en-photo-pres-de-kiev_4987260.html|titl=DIRECT. Guerre en Ukraine : "Nous allons provoquer l'effondrement de l'économie russe", affirme Bruno Le Maire|embanner=[[France Info]]|deiziad=01.03.2022|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Meurzh 2022}}</ref> Embann a reas arme Rusia he doa tapet kêr [[C'herson]] e su ar vro d'an {{Deiziad|2|Meurzh|2022}}, goude c'hwec'h devezh a emgannoù. Stanket e vije charreadeg Rusia war-zu [[Kyiv]] gant distrujadennoù ar pontoù, arsailhoù arme Ukraina ha kudennoù pourveziñ dour-tan ha boued.<ref name=FranceInfo0203>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/direct-guerre-en-ukraine-des-troupes-aeroportees-russes-ont-debarque-a-kharkiv-selon-l-armee-ukrainienne_4989078.html|titl=DIRECT. Guerre en Ukraine : Emmanuel Macron s'exprimera ce soir à 20 heures dans une allocution|embanner=[[France Info]]|deiziad=02.03.2022|lennet d'=an 2 a viz Meurzh 2022}}</ref> Gwelet e voe implijidi kreizenn-nukleel [[Enerhodar]] o stankañ an hent da viret ouzh arme Rusia da dostaat.<ref name=CNN0203>{{en}} {{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-02-22/index.html|titl=Russia invades Ukraine|oberour=Jessie Yeung, Adam Renton, Josh Berlinger, Sana Noor Haq hag Ed Upright|embanner=[[CNN]]|deiziad=02.03.2022|lennet d'=an 2 a viz Meurzh 2022}}</ref> Kadarnaet e voe koll [[C'herson]] goude un [[Emgann Kherson|emgann taer]], tro 300 000 annezad, d'an {{Deiziad|3|Meurzh|2022}}, gant ar maer en doa embannet e klaske arme [[Rusia]] lakaat e plas ur velestradurezh brezel er gêr. Hervez testoù e oa bet preizhet stalioù kêr.<ref name=FranceInfo0303>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/direct-guerre-en-ukraine-la-ville-de-kherson-prise-par-les-russes-annonce-le-maire_4990350.html|titl=DIRECT. Guerre en Ukraine : la France recommande "fortement" aux ressortissants "dont la présence n'est pas essentielle en Russie" de quitter le pays|embanner=[[France Info]]|deiziad=03.03.2022|lennet d'=an 3 a viz Meurzh 2022}}</ref><ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/temoignage-la-ville-ukrainienne-de-kherson-prise-par-l-armee-russe-les-soldats-ont-vole-tout-ce-qu-ils-ont-pu-dans-les-magasins-raconte-une-habitante_4990386.html|titl=La ville ukrainienne de Kherson prise par l'armée russe : "Les soldats ont volé tout ce qu'ils ont pu dans les magasins", raconte une habitante|oberour=Xavier Allain|embanner=[[France Info]]|deiziad=03.03.2022|lennet d'=an 3 a viz Meurzh 2022}}</ref> Ul lec'h strategel evit mont pelloc'h e Su ar vro eo C'herson. Gouezet e voe e-pad noz ar {{Deiziad|4|Meurzh|2022}} e oa bet taget kreizenn nukleel [[Zaporijjia]] ha plantet tan en ur savadur-melestriñ. Lazhet e voe an tan gant ar bomperien, met nebeut goude e voe disklêriet he doa kemeret Rusia kontrol eus ar greizenn.<ref name=FranceInfo0403>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/direct-guerre-en-ukraine-l-incendie-provoque-par-une-attaque-russe-sur-le-site-nucleaire-de-zaporijia-est-maitrise-annoncent-les-secours-ukrainiens_4991478.html|titl=DIRECT. Guerre en Ukraine : l'armée russe occupe le territoire de la centrale nucléaire de Zaporijjia, où aucune fuite radioactive n'a été détectée|embanner=[[France Info]]|deiziad=04.03.2022|lennet d'=ar 4 a viz Meurzh 2022}}</ref> Kadarnaet e oa bet gant Ajañs etrevroadel an energiezh atomek he doa disklêriet e oa prest da vont da Ukraina da varc'hata un diskoulm evit surentez ar c'hreizennoù nukleel.<ref name=FranceInfo0403/> Gant ar prezidant Zelensky e oa bet kondaonet an arsailh, o lavaret e oa "sponterezh en ul live biskoazh gwelet betek-henn."<ref name=CNN0403>{{en}} {{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-04-22/index.html|titl=Live Updates Russia invades Ukraine|oberour=Jessie Yeung, Julia Hollingsworth, Adam Renton, Joshua Berlinger, Sana Noor Haq haBlathnaid Healy|embanner=[[CNN]]|deiziad=04.03.2022|lennet d'=ar 4 a viz Meurzh 2022}}</ref> Manifestadegoù a voe bet e [[C'herson]] hag e [[Melitopol]] a-enep an alouberien d'ar 5 a viz Meurzh.<ref name=Libération0503>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.liberation.fr/international/europe/direct-guerre-en-ukraine-moscou-annonce-un-cessez-le-feu-pour-levacuation-des-civils-de-marioupol-20220305_2CONZDPIEJG5PAIJ36LE5NAD6I/|titl=L'essentiel EN DIRECT - Guerre en Ukraine: la Turquie propose d’accueillir des pourparlers entre la Russie et l’Ukraine|embanner=[[Libération]]|deiziad=05.03.2022|lennet d'=ar 5 a viz Meurzh 2022}}</ref> Poaniañ a rae arme Rusia war kêr [[Mykolaiv]] d'ar 6 a viz Meurzh tra ma c'hortozed un arsailh war [[Odessa]] c'hoazh.<ref name=FranceInfo0603/> Er sizhunvezhioù da heul e gendelc'he an Ukrainiz da vanifestiñ e kêrioù aloubet gant [[Rusia]], a glaskas spontañ an dud ha berziñ ar bodadegoù tud. Skrapet e voe maer [[Melitopol]] d'an 12 a viz Meurzh abalamour m'en doa nac'het kenlabourat gant an alouberien.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.linfo.re/monde/europe/guerre-en-ukraine-le-maire-de-melitopol-ivan-fedorov-a-ete-enleve-par-l-armee-russe|titl=Guerre en Ukraine : le maire de Melitopol, Ivan Fedorov a été enlevé par l’armée russe|embanner=[[L'Info.re]]|deiziad=12.03.2022|lennet d'=an 12 a viz Meurzh 2022}}</ref> E-kerzh sizhun an 10 a viz Meurzh e voe bombezennet dizehan kêrioù [[Marioupol]], [[C'harkiv]] pe [[Mykolaïv]], hep dibab tamm ebet etre palioù brezel ha trevourien. Meur a ospital a voe touchet e Mykolaïv.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/monde/guerre-en-ukraine/guerre-en-ukraine-plusieurs-hopitaux-touches-par-des-bombardements-a-mykolaiv-84487b90-a1ec-11ec-bb0f-0dc7a278b91d?utm_source=fluxpublicactu&utm_medium=fluxrss&utm_campaign=banquedecontenu|titl=Guerre en Ukraine. Plusieurs hôpitaux touchés par des bombardements à Mykolaïv|embanner=[[Ouest France]]|deiziad=12.03.2022|lennet d'=an 12 a viz Meurzh 2022}}</ref> ====Sikourioù estren da Ukraina==== [[Restr:Countries supplying military equipment to Ukraine during the 2022 Russian invasion.svg|250px|thumb|kleiz|Broioù o doa pourvezet dafar milourel da Ukraina e-kerzh an Aloubadeg gant Rusia e 2022 {{legend|#800000|Rusia}} {{legend|#FF0|Ukraina}} {{legend|#000080|Broioù o doa pourvezet dafar milourel da Ukraina}}]] Ar strollad [[Anonymous]] en doa embannet o doa kemeret kontrol chadennoù-Stad [[Rusia]] d'an noz, o skignañ drezo ar "wirionez" hervezo, daoust ma'z eus bet brud e oa bet skignet kanaouennoù ukrainek kentoc'h.<ref name=DailyMail>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-10554917/Kremlin-website-DOWN.html|titl=Kremlin website is DOWN: Russian state websites including media watchdog crash and TV channels 'are hacked to broadcast Ukrainian songs'|embanner=[[DailyMail]]|deiziad=26.02.2022|lennet d'=27.02.2022}}</ref>.<ref name=FranceInfo2602/> Embannet en doa ar strollad en doa gallet tapout krog e darempredoù-skingomz arme Rusia. Pouez a oa bet kendalc'het da lakaat war Rusia gant broioù ar c'hornôg en ur zivizet miret ouzh bankoù rusian zo da implijet ar sistem eskemm arc'hant [[SWIFT]] hag ouzh bank-kreiz Rusia implijet e c'hlad miret en Europa.<ref name=FranceInfo2602/> Ur pennadig a-raok hanternoz e oa bet embannet gant [[Elon Musk]] en doa lakaet e plas e loarenneg [[Starlink]] da reiñ internet d'ar vro.<ref name=FranceInfo2602/> Efedoù kastizoù [[Unvaniezh Europa]], heuliet gant ar [[Stadoù-Unanet]] ha [[Japan]] a oa komañset da broduiñ efedoù e [[Rusia]] war-dro an 28 a viz C'hwevrer. Gwelet e oa bet Rusianed o tennañ arc'hant eus ar bankoù, ha kollet en doa ar [[roubl]] 40% eus e dalvoudegezh dirak an dollar.<ref name=FranceInfo2802>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/direct-guerre-en-ukraine-le-rouble-russe-chute-de-pres-de-30-a-la-suite-des-dernieres-sanctions-prises-contre-la-russie_4985604.html|titl=DIRECT. Guerre en Ukraine : les pourparlers avec Moscou ont débuté en Biélorussie, Kiev exige un "cessez-le-feu immédiat"|embanner=[[France Info]]|deiziad=28.02.2022|lennet d'=an 28 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> Goude un taol-pellgomz, en doa embannet prezidant [[Frañs]] [[Emmanuel Macron]] d'an 3 a viz Meurzh e klaske [[Rusia]] aloubiñ [[Ukraina]] en he fezh. Kadarnaet e voe e fin an endervezh gant ur brezegenn-skinwel gant [[Vladimir Poutin]] e-lec'h ma embannas e talc'he arme Rusia gant he falioù, e oa o vont da zinazifiañ ar vro hag amsaviñ e oa bet kolloù eus perzh Rusia. Tamallet en doa arme Ukraina da guzhet a-dreñv trevourien.<ref name=FranceInfo0303/> Gant an [[AFNA]] e oa bet nac'het d'ar 4 a viz Meurzh krouiñ un takad ezlakadur-nij en oabl [[Ukraina]] gant aon e kasje d'ur brezel hollek.<ref name=FranceInfo0403/> Embannet e vo gant ar gazetenn [[The Kyiv Independant]] d'ar 6 a viz Meurzh e oa deuet 20 000 den a-youl vat da stourm asambles gant arme [[Ukraina]].<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=21|user=KyivIndependant|url=https://twitter.com/KyivIndependent/status/1500471322568187905|title=⚡️ Kuleba: 20,000 foreigners volunteer to fight Russia. Ukrainian Foreign Minister Dmytro Kuleba said the foreigners from 52 countries have applied to join Ukraine’s military.|date=06.03.2022}}</ref> ===Eil mare : kiladenn Rusia e Kyiv hag aloubadegoù en Donbas (Ebrel-Eost 2022)=== [[Restr:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 2 animated.gif|350px|thumb|dehou|Kartenn bevaet eus aloubadeg Ukraina gant Rusia (eil mare)]] Ar mare-se eus ar brezel a oa komañset pa oa bet tennet hec'h armeoù e norzh [[Kyiv]] gant Rusia, ur jestr "a-volontez vat" hervez o jeneraled hag evit adaozañ an arme da glask peuraloubiñ an Donbas. Goustad e oa aet war-raok avat, war-bouez en un nebeud sizhunvezhioù e miz Even pa oa bet kollet kêrioù [[Sievierodonetks]] ha [[Lysychansk]]. E fin ar prantad-se e oa chomet stanket Rusia tra ma komañse arme Ukraina d'ober he mad eus an armoù roet gant broioù ar c'hornôg evit tagañ dafar Rusia (armoù, diazlec'hioù...), e su ar vro dreist-holl. ====Talbenn ar mervent (Dnipro – Zaporijjia – Marioupol)==== Kendelc'her a rae arme Rusia da dagañ [[Dnipro]] ha [[Zaporijjia]] gant misiloù pa gomañsas eil mare an aloubadeg.<ref name=NYT2004/> D'an 10 a viz Ebrel e voe distrujet aerborzh etrevroadel Dnipro ganto.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.tylaz.net/2022/04/10/dnipro-airport-in-eastern-ukraine-completely-destroyed-by-new-russian-military-bombing-and-missiles-continue-to-fly/|titl=Dnipro airport in eastern Ukraine “completely destroyed” by new Russian military bombing: “And missiles continue to fly”|oberour=Liviu Cojan|embanner=Tylaz|deiziad=10.04.2022|lennet d'=an 22 a viz Gwengolo 2022}}</ref><ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/10/russian-rockets-destroy-airport-in-ukrainian-city-of-dnipro|titl=Russian rockets destroy airport in Ukrainian city of Dnipro|oberour=Al Jazeera|deiziad=10.04.2022|lennet d'=an 22 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'an 2 a viz Mae e voe evakuet ur c'hant bennak a dud chomet bev eus [[seziz Marioupol]], gant asant arme Rusia, betek kêrig [[Bezimenne]] nepell [[Donetsk]], hag alese e voent kaset da Zaporijjia.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://news.yahoo.com/ukraine-news-live-un-conducting-025522315.html|titl=Ukraine news - live: Mariupol steelworks shelling resumes as doctors describe dire bunker conditions|oberour=Arpan Rai hag Holly Bancroft|lec'hienn=Yahoo News|embanner=The Independant|deiziad=2.05.2022|lennet d'=an 20 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'an 28 a viz Even e voe loc'het un arsailh misiloù war kêr [[Kremenchouk]], e gwalarn Zaporijjia, o tarzhañ war ur gourmarc'had en ur lazhañ 18 den. Kondaonet e voe an dagadenn gant leun a bennoù bras er bed, [[Emmanuel Macron]], en o zouez, a gaozeas eus "torfed brezel".<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.reuters.com/world/europe/rescuers-dig-survivors-russian-missile-strike-ukrainian-shopping-mall-2022-06-28/|titl=Dozens missing after Russian missile strike on mall kills 18|oberour=Simon Lewis|embanner=[[Reuters]]|deiziad=29.06.2022|lennet d'=an 22 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'ar 7 a viz Gouere e voe lakaet war wel penaos, goude m'he doa aloubet kreizenn nukleel Zaporijjia en [[Enerhodar]] e miz Meurzh, he doa lakaet Rusia kanolierezh pounner ha loc'herezoù misiloù fiñvus er greizenn etre mogerioù ar reaktoroù nukleel, evit o gwareziñ diouzh argadoù ukrainat, met gant riskloù e vije tizhet ar greizenn ha tarzhet danvez skinoberiant.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.france24.com/en/europe/20220716-live-russia-accused-of-shelling-from-zaporizhzhia-nuclear-plant|titl=Russia accused of shelling from Zaporizhzhia nuclear plant in Ukraine|oberour=[[France 24]]|deiziad=16.07.2022|lennet d'=an 22 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'an 19 a viz Eost e asantas Rusia ur weladenn eus an [[Ajañs Etrevroadel an Energiezh Atomek|AEEA]] kaset gant ensellerien diwar an tiriadoù chomet e dalc'h arme Ukraina, goude ur bellgomzadenn etre [[Emmanuel Macron]], prezidant [[Frañs]] ha [[Vladimir Poutin]]. Un arsav-brezel berr ha lec'hel a oa ezhomm da lakaat e plas a-raok mont pelloc'h gant ar raktres-se.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-62613013|titl=Ukraine war: Russia to allow inspectors at Zaporizhzhia nuclear plant - Putin|oberour=Matt Murphy ha Leo Sands|embanner=[[BBC]] News|deiziad=20.08.2022|lennet d'=an 22 a viz Gwengolo 2022}}</ref> ====Talbenn ar su (Mykolaiv – C'herson - Odessa)==== Kendelc'her a reas Rusia da dagañ [[Mykolaiv]] hag [[Odesa]] gant misiloù ha bombezennoù.<ref name=NYT2004>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.nytimes.com/2022/04/18/world/europe/ukraine-russia-missiles-lviv-donbas.html|titl=Ukraine Says Russia Begins Assault in the East After Raining Missiles Nationwide|oberour=Arraf, Jane; Nechepurenko, Ivan; Landler, Mark|embanner=[[The New York Times]]|deiziad=19.04.2022|lennet d'=an 10 a viz Gwengolo 2022}} </ref> Embannet e voe d'an {{Deiziad|22|Ebrel|2022}} gant ar brigadier-jeneral Rustam Minnekayev eus arme Rusia e klaske e vro astenn an talbenn war-zu Mykolaiv hag Odessa a-benn tizhet [[Treuznistria]], ur rannvro eus [[Moldavia]] aloubet gant arme Rusia abaoe un tregont vloaz bennak.<ref name=DeutscheWelle>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.dw.com/en/russia-eyes-route-to-trans-dniester-what-do-we-know/a-61559127|titl=Russia eyes route to Trans-Dniester: What do we know?|oberour=Dmytro Hubenko|embanner=Deutsche Welle|deiziad=22.04.2022|lennet d'=an 10 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Respontet e voe gant Ministrerezh an Difenn Ukraina e oa a-enep embannadennoù bet graet gant Rusia e-lec'h ma lavare ne oa ket o klask gounit tiriadoù gant ar brezel.<ref name=DeutscheWelle/> Ma teuje Rusia a-benn e raje eus Ukraina ur vro troc'het diouzh ar [[Mor Du]].<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/russian-general-says-moscow-aim-is-to-leave-ukraine-as-a-landlocked-country/|titl=Russian general says Moscow aim is to leave Ukraine as a landlocked country|oberour=Georgi Gotev|embanner=Euractiv|deiziad=22.04.2022|lennet d'=an 11 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'ar 24 a viz Ebrel e voe kaset misiloù all da [[Odessa]] da zistrujañ diazlec'hioù milourel, o lazhañ daou zousennad trevourien.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.jpost.com/international/article-704872|titl=Russia renews Mariupol attack, missiles hit Odesa|oberour=[[The Jerusalem Post]]|deiziad=24.04.2022|lennet d'=an 11 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'ar 26 a viz Ebrel e voe embannet gant mammennoù ukrainat e oa bet distrujet daou dour skinwel e [[Treuznistria]], a veze implijet da skignañ programmoù rusianek er rannvro disrannour-se.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/04/26/7342125/|titl=New explosions in Transnistria: antennas broadcasting Russian radio channel destroyed|oberour=Roman Petrenko|embanner=Pravda Ukraina|deiziad=26.04.2022|lennet d'=ar 21{{añ}} a viz Gwengolo 2022}}</ref> E fin miz Ebrel e voe taget aerborzh Odessa gant Rusia ur wezh all, o tistrujañ pistennoù.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://news.yahoo.com/russian-missile-strike-damaged-runway-185425783.html?fr=yhssrp_catchall|titl=A Russian missile strike damaged the runway of an airport in Odesa, rendering it unusable, Ukraine says|oberour=Sarah Al-Arshani|embanner=Yahoo News|deiziad=30.04.2022|lennet d'=ar 21{{añ}} a viz Gwengolo 2022}}</ref> E-pad sizhunvezh an 10 a viz Mae e komañsas soudarded Ukraina d'ober peadra da skarzhañ arme Rusia kuit eus ''Enezenn an Naered'', er [[Mor Du]], 200 km pell diouzh Odessa.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.dw.com/en/ukraine-and-russia-fight-intense-battles-for-snake-island/a-61800180|titl=Ukraine and Russia fight intense battles for Snake Island|oberour=Thomas Latschan|embanner=DW|deiziad=14.05.2022|lennet d'=ar 21{{añ}} a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'an 30 a viz Gouere, goude mizioù a dagadennoù eus perzh Ukraina, e embannas Rusia he doa tennet he soudarded kuit eus an enezenn, oc'h embann he doa tizhet he falioù.<ref>{{ru}} {{Liamm web|url=https://www.rbc.ru/politics/30/06/2022/62bd60f99a794772a54cb7a8|titl="Minoborony ob"yavilo o vyvode voysk s ostrova Zmeinyy" Минобороны объявило о выводе войск с острова Змеиный|oberour=РБК|deiziad=30.06.2022|lennet d'=ar 21{{añ}} a viz Gwengolo 2022}}</ref><ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/russia-withdraws-snake-island-ukraine-counteroffensive-south-kherson-rcna35874|titl=All eyes are on the battle for the east. But the south might hold the key to Ukraine's fate.|oberour=Yuliya Talmazan|embanner=NBC News|deiziad=30.06.2022|lennet d'=ar 21{{añ}} a viz Mae 2022}}</ref> D'an 23 a viz Gouere, goude ma oa bet asantet gant an daou du d'un emglev kaset gant [[Turkia]] da leuskel Ukraina da ezporzhiañ greun, e voe tizhet porzh-koñverz Odessa gant ur misil rusian, un dagadenn kondaonet gant ar gumuniezh-bed.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/07/22/russia-ukraine-seal-grain-deal-in-istanbul_5991090_4.html|titl=Russia, Ukraine seal grain deal in Istanbul|oberour=[[Le Monde]], [[AFP]]|deiziad=22.06.2022|lennet d'=ar 21{{añ}} a viz Gouere 2022}}</ref><ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.cnbc.com/2022/07/23/world-leaders-slam-putins-attack-on-odesa-following-sea-corridor-deal.html|titl=‘He simply cannot be trusted:’ World leaders slam Putin’s attack on Odesa following sea corridor deal|oberour=Amanda Macias|embanner=CNBC|deiziad=23.06.2022|lennet d'=ar 21{{añ}} a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'ar 31{{añ}} a viz Gouere e voe ur wagenn all a visiloù rusian o tagañ Mykolaiv, o lazhañ e-mesk tud all an den a afer ispisializet e koñverz ar greun [[Oleksiy Vadaturskyi]].<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/2022/07/31/europe/ukraine-russia-war-putin-intl/index.html|titl=Ukrainian grain tycoon killed in Mykolaiv shelling as Putin threatens ‘lightning speed’ response to interference|oberour=Ivana Kottasová, Olga Voitovych, Darya Tarasova, Manveena Suri, Kareem Khadder, Josh Pennington ha Nic Robertson|embanner=[[CNN]]|deiziad=1.08.2022|lennet d'=ar 21{{añ}} a viz Gwengolo 2022}}</ref> =====''Tagadennoù e Krimea''===== Adalek miz Gouere 2022 e komañsas Ukraina da dagañ [[Krimea]], bet aloubet ha staget ouzh Rusia e [[2014]]. D'ar 31{{añ}} a viz Gouere e voe nullet gouelioù Morlu Rusia pa voe gloazet meur a zen abalamour d'un dagadenn gant un dron e Karterioù hollek Rusia e [[Sevastopol]].<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.rferl.org/a/crimea-navy-day-canceled-sevastapol-attack/31967407.html|titl=Russian Navy Day Celebrations Canceled In Crimea's Sevastopol After Reported Drone Attack|oberour=RFE/RL's Russian Service|embanner=Radio Free Europe|deiziad=31.07.2022|lennet d'=an 0 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'an 9 a viz Eost e voe tarzhadennoù bras e diazlec'h-aer Saky, e kornôg Krimea. Skeudennoù-loarell a ziskouezas eizh aerlestr-brezel distrujet d'an nebeutañ. Ne ouezer ket petra eo kaoz an tarzhadennoù-se : gallout a raje bezañ misiloù kaset a-bell, moc'hata pe ur gwallzarvoud.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-62500560|titl=Ukraine war: Crimea airbase badly damaged, satellite images show|oberour=Joshua Cheetham, Francesca Gillett & Erwan Rivault|embanner=[[BBC]] News|deiziad=11.08.2022|lennet d'=an 20 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Penn-komandant arme Ukraina, [[Valerii Zaluzhni]] a embannas d'ar 7 a viz Gwengolo e oa bet disoc'h un argad ukrainat gant misiloù.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-62821044|titl=Saky airfield: Ukraine claims Crimea blasts responsibility after denial|oberour=Leo Sands|embanner=[[BBC]] News|deiziad=7.09.2022|lennet d'=an 20 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Edo an diazlec'h e-kichen kêr [[Novofedorivka]], ur gêr-vakañsiñ brudet e Rusia ha leun a douristed. En devezhioù goude an tarzhadennoù e savas linennadoù a dud kostez pont Kerch evit mont kuit war-zu Rusia.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.spectator.co.uk/article/ukraine-s-crimean-strike-marks-a-new-stage-of-the-war|titl=Ukraine’s Crimean strike marks a new stage of the war|oberour=Mark Galeotti|embanner=[[The Spectator]]|deiziad=11.08.2022|lennet d'=an 20 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Ur sizhunvezh da c'houde e tarzhas ur berniad armoù nepell eus [[Djankoi]] a-raok ma pegas an tan eno, e biz Krimea, un dagadenn a voe graet "moc'hata" eus outo eus perzh ar Rusianed. Ul linenn-houarn hag ur greizenn-dredan a voe foeltret ivez. Hervez Sergey Aksyonov, e penn melestradur rusian ar rannvro, e voe bet evakuet 2000 den eus an takad.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-62560041|titl=Ukraine war: Russia blames sabotage for new Crimea blasts|oberour=Paul Kirby|embanner=[[BBC]] News|deiziad=16.08.2022|lennet d'=an 20 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'an 18 a viz Eost e voe kaoz eus tarzhadennoù all e Diazlec'h-Aer Belbek, e norzh Sevastopol.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/world/2022/aug/18/fires-and-explosions-reported-at-military-targets-in-russia-and-crimea|titl=This article is more than 1 month old Fires and explosions reported at military targets in Russia and Crimea|oberour=Emma Graham-Harrison|embanner=[[The Guardian]]|deiziad=19.08.2022|lennet d'=an 20 a viz Gwengolo 2022}}</ref> ===Trede mare : enep-argad Ukraina (Eost-Du 2022)=== [[Restr:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 3 animated (cropped).gif|350px|thumb|dehou|Kartenn bevaet eus Aloubadeg Ukraina gant Rusia (trede mare)]] D'ar mare-se e voe lañset gant [[Kyiv]] un enep-argad, kelaouet abaoe pell, war-zu [[C'herson]] hag unan all kostez [[C'harkiv]] en norzh. Hini C'harkiv a lakaas armeoù Rusia da gilaat buan, o koll dafar ha tud a vil-vern. Adpaket e voe kêrioù kostez [[Izioum]] d'ar mare-se. Dirak lañs arme Ukraina e biz hag e sur ar vro e tremenas lezennoù e [[Rusia]] evit aesaat kas soudarded a nac'hje stourm d'an toull-bac'h<ref name=FranceInfo2009/> a-raok ma voe graet d'ar 21{{añ}} a viz Gwengolo ur brezegenn gant [[Vladimir Poutin]] a embannas ur savadeg darnel da gas 300 000 soudard ouzhpenn war an talbenn, evel ma voe resisaet gant [[Sergei Choigou]] en ur brezegenn skignet da c'houde.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/guerre-en-ukraine-vladimir-poutine-annonce-la-mobilisation-de-300-000-soldatssupplementaires_5373232.html|titl=Guerre en Ukraine : Vladimir Poutine annonce la mobilisation de 300 000 soldats supplémentaires|oberour=M.De Chalvron, T.Dorseuil|lec'hienn=[[France Info]]|embanner=[[France 3]]|deiziad=21.09.2022|lennet d'=an 22 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Embann a reas e implijo Rusia "holl c'halloudoù posupl" evit "en em zifenn". Kalzig a Rusianed yaouank a choazas mont kuit eus o bro d'ar mare-se, tra ma voe aozet manifestadegoù a-enep, dreist pa voe embannet an dekred a ziskoueze e oa kentoc'h ur milion a soudarded a c'hortoz ar galloud rusian e-lec'h an 300 000 embannet gant Poutin.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/22/my-heart-sank-with-news-of-draft-russians-flee-in-droves|titl=‘I will cross the border tonight’: Russians flee after news of draft|oberour=Pjotr Sauer|embanner=[[The Guardian]]|deiziad=22.09.2022|lennet d'=an 22 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Kuzulier prezidant Ukraina Mic'hailo Podolyak a embannas e c'hortozed an diviz-se hag e oa klasket kuzhat c'hwitadennoù Rusia.<ref>{{pl}} {{Liamm web|url=https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114881,28935390,ukraina-odpowiada-na-oredzie-wladimira-putina-rosjanie-dostali.html|titl=Ukraina o orędziu Putina i mobilizacji: Próba usprawiedliwienia własnej porażki|oberour=Katarzyna Romik|embanner=Gazeta|deiziad=21.09.2022|lennet d'=ar 24 a viz Gwengolo 2022}}</ref> ====Rusia o stagañ tiriadoù aloubet==== Dirak lañs arme Ukraina e biz hag e sur ar vro e voe embannet d'an 20 a viz Gwengolo gant pennoù Republikoù Pobl [[Republik Pobl Donetsk|Donetsk]] ha [[Republik Pobl Louhansk|Louhansk]] e oant prest da aozañ referendomoù evit stagañ o bro ouzh [[Rusia]], un embann a voe heuliet gant pennoù ar melestradur staliet gant Rusia e [[C'herson]] hag e rannvro [[Zaporijijia]].<ref name=FranceInfo2009>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/direct-guerre-en-ukraine-des-referendums-d-annexion-par-la-russie-seront-organises-dans-le-donbass-du-23-au-27-septembre-annoncent-les-separatistes_5371318.html|titl=DIRECT. Guerre en Ukraine : Emmanuel Macron dénonce "un retour à l'âge des impérialismes et des colonies" à la tribune de l'ONU|embanner=[[France Info]]|deiziad=20.09.2022|lennet d'=an 20 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Mont a reas ar referendomoù war-raok gant urnoù kaset a di da di, gwarezet gant soudarded, gant tud o tisplegañ penaos votiñ.<ref name=BBC2809>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63052207|titl=Ukraine war: Russia claims win in occupied Ukraine 'sham' referendums|oberour=James Waterhouse|embanner=[[BBC]] News|deiziad=28.09.2022|lennet d'=ar 4 a viz Here 2022}}</ref> Rusia a embannas e oa bet an tu-kreñv gant ar "ya", gant sifroù ken uhel ha 98% eus ar mouezhioù.<ref name=BBC2809/> D'an 30 a viz Gwengolo e embannas [[Vladimir Poutin]] stagadur ar peder rannvro-se, Donetsk, Louhansk, Zaporijjia ha C'herson, en ur brezegenn distaget e [[Moskva]]. Kondaonet e voe ar stagadur-se gant Ukraina, [[Unvaniezh Europa]] hag ar [[Stadoù-Unanet]].<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.reuters.com/world/putin-declare-annexation-ukrainian-lands-major-escalation-war-2022-09-29/|titl=As he seizes Ukrainian lands, Putin is silent on war failings|oberour=Mark Trevelyan|embanner=[[Reuters]]|deiziad=30.09.2022|lennet d'=ar 4 a viz Here 2022}}</ref> D'an 3 a viz Here e voe kadarnaet gant kambr izel Rusia, an Douma, stagadenn ar peder rannvro ukrainat e-lec'h ma oa bet aozet referendomoù nagennet ouzh ar vro.<ref name=FranceInfo0310/> Respont a reas Ukraina o c'houlenn bezañ ebarzhet en [[AFNA]] buanoc'h.<ref name=FranceInfo0310/> ====Talbenn ar su (C'herson)==== D'an 29 a viz Eost e voe embannet gant ar prezidant [[Volodimir Zelenskiy|Zelenskiy]] e oa komañset un enep-argad e su ar vro e rannvro C'herson.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-counteroffensive-russian-held-south-kherson-rcna45265|titl=Ukraine says it has launched a long-awaited offensive to retake the Russian-held south|oberour=Yuliya Talmazan|embanner=[[NBC News]]|deiziad=29.08.2022|lennet d'=an 10 a viz Gwengolo 2022}}</ref><ref name=KyivPostEost>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.kyivpost.com/russias-war/ukrainian-counteroffensive-underway-in-kherson-region.html|titl=Ukrainian Counteroffensive Underway in Kherson Region|oberour=Kyiv Post|deiziad=29.08.2022|lennet d'=an 10 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Diouzhtu-kaer e voe embannet gant arme Ukraina e oa bet torret linennoù difenn 109vet rejimant [[Republik Pobl Donetsk]] ha paratrouperien Rusia.<ref name=KyivPostEost/> En devezhioù da heul e voe embannet gant Ukraina e oa bet distrujet diazlec'hioù rusian er rannvro ha dieubet kêrigoù.<ref>{{en}} Asami, Terajima (4 a viz Gwengolo 2022). "''Ukraine war latest: Ukraine liberates villages in south and east''". The Kyiv Independent.</ref> D'ar 1{{añ}} a viz Gwengolo e voe embannet gant arme Ukraina e oa bet adtapet kêrigoù Stanislav ha Snihurivka, ar pezh a voe kadarnaet gant tud eus ar vro. D'ar 4 a viz Gwengolo e embannas ar prezidant Zelensky e oa bet dieubet div gêrig dianav en oblast C'herson (hag unan en oblast Donetsk). Embannet e voe gant gouarnamant Ukraina ur skeudenn eus o nerzhioù o sevel ar banniel e-barzh e Vysokopillia.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://kyivindependent.com/national/ukraine-war-latest-ukraine-liberates-villages-in-south-and-east|titl=Ukraine war latest: Ukraine liberates villages in south and east|oberour=by Asami Terajima|embanner=The Kyiv Independant|deiziad=04.09.2022|lennet d'=ar 15 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'an 13 a viz Gwengolo e oa nerzhioù Rusia en em dennet eus [[Kyselivka]], 15 km pell eus C'herson.<ref>{{ru}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.com/russian/live/news-62613149?pinned_post_locator=urn:asset:0960b41f-af40-4292-8b5a-32f47e5050ab|titl=ОнлайнОнлайнВойна в Украине: Байден советует Путину не помышлять о ядерном оружии|oberour=BBC|deiziad=13.09.2022|lennet d'=an 18 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'an deiz-se ivez e voe embannet ur video gant penn rannvro C'herson lakaet e plas gant ar Rusianed o lavaret ne oa ket deuet soudarded Ukraina a-benn da antreal ar gêr.<ref>{{ru}} {{Liamm web|url=https://t.me/meduzalive/69022|titl=https://t.me/meduzalive/69022|oberour=Медуза — LIVE|lec'hienn=Telegram|deiziad=13.09.2022|lennet d'=an 18 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Maer [[Melitopol]] a embannnas e oa nerzhioù Rusia o vont kuit eus e gêr da zistreiñ da [[Krimea|Grimea]].<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/13/ukraine-vows-to-drive-out-russian-forces|titl=Ukraine reclaims more territory from Russia in counteroffensive|oberour=[[Al Jazeera]]|deiziad=13.09.2022|lennet d'=an 18 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Embannet e voe gant Ukraina e oa bet adpaket [[Oleksandrivka]] d'an deiz-se c'hoazh, hep ma voe kadarnaet. [[Kyselivka]] a voe adpaket ivez, hervez tud eus ar vro, met ne voe ket bet embannet ez ofisiel na gant arme Ukraina, na gant mammennoù diavaez, war-bouez tud a-youl vat.<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=1571156061389717504|user=JimmySecUK|title=Confirmation via satellite imagery that the village of Kyselivka, Kherson Oblast, has been abandoned by retreating Russian forces.|url=https://twitter.com/JimmySecUK/status/1571156061389717504|date=18.09.2022}}</ref> D'ar 4 a viz Here ez eas buanoc'h an traoù. D'ar mintin e teuas rentaoù-kont a ziskoueze ez ae arme Ukraina war-raok hardizh e norzh an talbenn, kostez an [[Dnipro]]. War-gil ez eas arme Rusia eus ouzhpenn 30km,<ref name=FranceInfo0410>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/direct-guerre-en-ukraine-la-contre-offensive-ukrainienne-continue-dans-l-est_5396554.html|titl=DIRECT. Guerre en Ukraine : les forces russes ont reculé d'environ 30 km dans la région de Kherson, révèlent des cartes officielles de Moscou|oberour=Louis San, Marie-Violette Bernard, Yann Thompson|embanner=[[France Info]]|deiziad=4.10.2022|lennet d'=ar 4 a viz Here 2022}}</ref> o tieubiñ kêriadennoù Davydiv Brid, Doutchany, Petropavlivka, Novomykolaivka ha Bohouslavka war o hent.<ref name=FranceInfo0410/> Taget e voe ur wezh ouzhpenn pont Antonov e C'herson gant misiloù HIMARS.<ref name=FranceInfo0410/> =====''Tagadennoù e Krimea''===== D'an 8 a viz Here e voe taget pont [[Kerch]], a liamm [[Krimea]] ouzh [[Rusia]], gant un oto trapet (hervez aotrouniezhioù Krimea). 3 den a vije bet marvet gant an darzhadenn, he doa distrujet unan eus hentoù ar pont, ouzhpenn un tren-eoul-tan en doa devet war al lodenn hent-houarn.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/guerre-en-ukraine-ce-que-l-on-sait-de-l-explosion-qui-a-en-partie-detruit-le-pont-de-crimee_5405038.html|titl=Guerre en Ukraine : ce que l'on sait de l'explosion qui a en partie détruit le pont de Crimée|oberour=[[France Info]]|deiziad=8.10.2022|lennet d'=an 8 a viz Here 2022}}</ref> ====Talbenn ar biz (C'harkiv – Izioum – Lyman)==== [[Restr:UA TDF in liberated Shevchenkove.jpg|250px|thumb|kleiz|Soudarded Ukraina dirak antren (adlivet eus livioù Rusia da livioù Ukraina) kêr Shevchenkove.]] D'ar 6 a viz Gwengolo e voe loc'het un enep-argad souezh tro-dro da C'harkiv,<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/global/2022/sep/07/ukraine-launches-surprise-counterattack-kharkiv-region-russia|titl=Ukraine launches surprise counterattack in Kharkiv region|oberour=Pjotr Sauer hag Isobel Koshiw|embanner=[[The Guardian]]|deiziad=07.09.2022|lennet d'=an 10 a viz Gwengolo 2022}}</ref> o tagañ [[Balakliia]] da gentañ.<ref>{{en}} Hird, Karolina; Barros, George; Philipson, Layne; Kagan, Frederick W. (6 a viz Gwengolo 2022). ''Russian offensive campaign assessment, Septemeber 6 (Report)''. Institute for the Study of War.</ref> D'ar 7 a viz Gwengolo e oa aet arme Ukraina war-raok eus un 20 km bennak, ur berzh displeget gant dielfenourien rusian evel disoc'h fiñvadeg soudarded war-zu C'herson er su, e-lec'h ma embanne Ukraina e oa o vont da enepargadiñ abaoe deroù an hañv.<ref>{{en}} Karolina Hird, Grace Mappes, George Barros, Layne Philipson, and Mason Clark (7 a viz Gwengolo 2022). "''Russian Offensive Campaign Assessment, September 7''". understandingwar.org</ref> D'an 8 a viz Gwengolo e oa bet aloubet Balakliia hag aet an Ukrainiz war-raok eus 15 km war-zu [[Koupiansk]], ur skoulm hent-houarn a-bouez ruz evit arme Rusia e biz Ukraina.<ref>{{en}} Kateryna Stepanenko, Grace Mappes, George Barros, Layne Philipson, and Mason Clark (8 a viz Gwengolo 2022). "''Russian Offensive Campaign Assessment, September 8''". understandingwar.org. </ref> Klask a rae arme Ukraina troc'hañ an nerzhioù rusian staliet e-barzh en [[Izioum]] eus o linennoù-pourveziñ.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.nytimes.com/2022/09/09/world/europe/ukraine-russia-kharkiv.html|titl=https://www.nytimes.com/2022/09/09/world/europe/ukraine-russia-kharkiv.html|oberour=Marc Santora, Ivan Nechepurenko ha Marco Hernandez|embanner=[[The New York Times]]|deiziad=9.09.2022|lennet d'=an 10 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'an 9 a viz Gwengolo e voe embannet gant melestradur-aloubiñ Rusia en oblast C'harkiv e vije evakuet an drevourien en Izioum, Koupiansk ha [[Velykyi Bourkouk]] tra ma oa bet kaset soudarded ha dafar nevez dre an hent ha dre helikopter.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/2022/09/10/europe/ukraine-kharkiv-advances-intl-hnk/index.html|titl=Ukrainian forces enter key city of Izium in a sign Kyiv's new offensive is working|oberour=Ivana Kottasová, Tim Lister, Yulia Kesaieva, Denis Lapin, Josh Pennington ha Victoria Butenko, CNN|embanner=[[CNN]]|deiziad=10.09.2022|lennet d'=an 10 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'an 10 a viz Gwengolo e voe fotoioù eus soudarded Ukraina o sevel banniel o bro e-kreiz kêr Koupiansk adarre<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://euromaidanpress.com/2022/09/10/ukrainian-troops-liberate-kupiansk-kharkiv-oblast-media/|titl=Ukrainian troops liberate Kupiansk, Kharkiv oblast – media|oberour=Euromaidan Press|deiziad=10.09.2022|lennet d'=an 10 a viz Gwengolo 2022}}</ref> tra ma voe aloubet Izioum e-kerzh an devezh. Embannet e voe gant ''Reuters'' e oa bet diskaret an talbenn kostez Rusia he doa tennet he soudarded eus Izioum gant aon e vijent stanket enno.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-troops-raise-flag-over-railway-hub-advance-threatens-turn-into-rout-2022-09-10/|titl=Russia loses control of key northeast towns as Ukrainian troops advance|oberour=Max Hunder haVitalii Hnidyi|embanner=[[Reuters]]|deiziad=10.09.2022|lennet d'=an 10 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Kollet e vefe bet leun a zafar gant arme Rusia, distrujet gant Ukraina peotramant leusket war o lerc'h gant ar soudarded.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://twitter.com/UAWeapons/status/1568701609982689282|titl=#Ukraine: In #Kharkiv Oblast, two more Ural cargo trucks of the Russian Army were captured/destroyed; the former loaded with RShG-1 thermobaric launchers and a 9M111 ATGM/9P135M GLS. Another Ural used by SOBR forces was also captured in Balakliya. 📸Pics 1-2 @dimaFromUkraine|oberour=🇺🇦 Ukraine Weapons Tracker @UAWeapons|deiziad=10.09.2022|lennet d'=an 10 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Embannet e voe e fin an endervezh gant Ministrerezh an Difenn Rusia e oa bet tennet o soudarded eus tiriad Izioum evit kreñvaat an tagadennoù da "zieubiñ" peurrest an Donbas.<ref>{{ru}} {{Liamm web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5557934?from=top_main_1|titl=Минобороны России провело «операцию по свертыванию» войск в районах Балаклеи и Изюма|oberour=Коммерсантъ|deiziad=10.09.2022|lennet d'=an 10 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'ar 15 a viz Gwengolo e voe embannet gant prezidant Zelenskiy e oa bet diskoachet en Izioum ur foz boutin gant 440 korf-marv, tud bet lazhet gant an alouberien rusian e-kerzh ar c'hwec'h miz aloubiñ.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/monde/guerre-en-ukraine/guerre-en-ukraine-zelensky-affirme-qu-une-fosse-commune-a-ete-decouverte-a-izioum-8cb0fe5a-6eda-4fb4-a08b-8623d5b4897b?utm_source=fluxpublicactu&utm_medium=fluxrss&utm_campaign=banquedecontenu|titl=Guerre en Ukraine. Zelensky affirme qu'une « fosse commune » a été découverte à Izioum|oberour=AFP|embanner=[[Ouest-France]]|deiziad=15.09.2022|lennet d'=ar 15 a viz Gwengolo 2022}}</ref><ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=1|user=@nytimesworld|title=A mass burial ground with about 440 individual graves has been found in Izium in the days since the city, in Ukraine’s northeast, was reclaimed from Russian forces in a lightning offensive last week.|date=15.09.2022|url=https://twitter.com/nytimesworld/status/1570521860772618246}}</ref> E fin miz Gwengolo he doa kendalc'het arme Ukraina da vont war-raok en tu all d'ar stêr Oskil betek tagañ kêr [[Lyman]]. Kostez [[Koupiansk]] e voe kavet d'ar 1{{añ}} a viz Here korfoù marv 24 trevour, 13 bugel en o zouez, lazhet gant pistolennoù e-barzh otoioù, pa oa aet arme Rusia kuit.<ref name=LeMonde0110>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.lemonde.fr/international/live/2022/10/01/guerre-en-ukraine-en-direct-l-armee-russe-dit-s-etre-retiree-de-la-ville-strategique-de-lyman-ou-les-troupes-ukrainiennes-ont-fait-leur-entree_6143931_3210.html|titl=Guerre en Ukraine, en direct : l’armée russe s’est retirée de la ville stratégique de Lyman, Ramzan Kadyrov appelle Moscou à utiliser « des armes nucléaires de faible puissance »|oberour=[[Le Monde]]|deiziad=01.10.2022|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Here 2022}}</ref> D'ar memes devezh e voe kelc'hiet kêr [[Lyman]] gant arme Ukraina<ref name=LeMonde0110/> tra ma voe embannet diwezhatoc'h e-pad an deiz o doa soudarded Rusia en em dennet diouzh Lyman.<ref name=LeMonde0110/> Betek 5000 soudard a vije bet stanket enno.<ref name=LeMonde0110/> D'an 2 a viz Here e voa adtapet ar gêr gant arme Ukraina, goude ma oa tec'het ar soudarded rusian kuit.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/guerre-en-ukraine-l-armee-ukrainienne-est-entree-dans-la-ville-strategique-de-lyman-dans-une-des-regions-annexees-par-la-russie_5392087.html|titl=Guerre en Ukraine : l'armée ukrainienne est entrée dans la ville stratégique de Lyman, dans une des régions annexées par la Russie|oberour=[[France Info]]|deiziad=01.10.2022|lennet d'=ar 4 a viz Here 2022}}</ref><ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/reportage-ils-se-comportaient-comme-si-la-ville-etait-a-eux-a-lyman-reprise-aux-russes-les-ukrainiens-pansent-les-plaies-de-la-guerre_5397016.html|titl="Ils se comportaient comme si la ville était à eux" : à Lyman, reprise aux Russes, les Ukrainiens pansent les plaies de la guerre|oberour=Jérémy Tuil - Omar Ouahmane|embanner=[[France Info]]|deiziad=4.10.2022|lennet d'=ar 4 a viz Here 2022}}</ref> ====Talbenn ar mervent (Dnipro-Zaporijjia)==== D'an 3 a viz Gwengolo e voe gweladennet kreizenn nukleel Zaporijjia en [[Enerdohar]] gant Ajañs Etrevroadel Energiezh Atomek a-benn embann ur renta-kont d'ar 6 a viz Gwengolo. Diellet e voe ennañ distrujadennoù ha gourdrouzoù war surentez ar greizenn abalamour d'ar bombezennoù kaset warni hag abalamour ma vez soudarded an alouberien enni.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.reuters.com/world/europe/seven-recommendations-iaea-makes-its-ukraine-report-2022-09-06/|titl=Factbox: Seven recommendations the IAEA makes in its Ukraine report|oberour=Reuters|deiziad=6.09.2022|lennet d'=ar 15 a viz Gwengolo 2022}}</ref><ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.iaea.org/sites/default/files/22/09/ukraine-2ndsummaryreport_sept2022.pdf|titl=NUCLEAR SAFETY, SECURITY AND SAFEGUARDS IN UKRAINE : 2nd Summary Report by the Director General 28 April – 5 September 2022|oberour=IAEA|deiziad=6.09.2022|lennet d'=ar 15 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'an 11 a viz Gwengolo, da 3e14 mintin, e voe digennasket an tour atomik diwezhañ er greizenn diouzh ar rouedad, o lakaat ar greizenn da chom a-sav penn da benn. Embann a reas Energatom e oa o prientiñ ar yenaat a-benn e lakaat en ur stad yen.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.abc.net.au/news/2022-09-11/zaporizhzhia-nuclear-power-plant-halts-operations-in-ukraine/101427770|titl=Zaporizhzhia nuclear power plant halts operations in Ukraine amid fears of disaster during Russian invasion|oberour=ABC News|deiziad=11.09.2022|lennet d'=ar 15 a viz Gwengolo 2022}}</ref> D'ar 1{{añ}} a viz Here e voe skrapet Ihor Mourachov, e penn kreizenn nukleel Zaporijjia, gant tud masklet, soudarded rusian hervez Ukraina.<ref name=LeMonde0110/> Dieubet e voe daou zevezh war-lerc'h.<ref name=FranceInfo0310>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/guerre-en-ukraine-ce-qu-il-faut-retenir-de-la-journee-du-lundi-3-octobre_5395702.html|titl=Guerre en Ukraine : ce qu'il faut retenir de la journée du lundi 3 octobre|oberour=[[France Info]]|deiziad=3.10.2022|lennet d'=ar 4 a viz Here 2022}}</ref> ===Pevare mare : argad goañv Rusia (Du 2022-Mae 2023)=== E-pad ar mizioù, tra ma oa dalc'het arme Ukraina o prientiñ he soudarded d'ober gant an dafar roet gant broioù ar c'hornôg, he doa gellet arme Rusia mont war-raok eus un nebeut kilometroù en oblast [[Donestsk]] en ur gemer [[Soledar]] e miz Genver<ref>{{fr}} {{Liamm web|url====Trede mare : enep-argad Ukraina (Eost-Du 2022)===|titl=L'armée ukrainienne reconnaît la prise de Soledar par les forces russes|oberour=[[France 24]]|deiziad=25.01.2023|lennet d'=an 11 a viz Mae 2023}}</ref> ha [[Bac'hmout]] e miz Mae, goude seizh miz a emgann.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/guerre-en-ukraine-apres-la-prise-de-bakhmout-les-medias-russes-saluent-un-moment-historique_5840639.html|titl=Guerre en Ukraine : après la "prise" de Bakhmout, les médias russes saluent un "moment historique"|oberour=[[France Info]]|deiziad=20.05.2023|lennet d'=an 11 a viz Even 2023}}</ref> === Pempvet mare : enep-argad meur Ukraina (Even-Du 2023) === D'ar 16 a viz Ebrel 2023, [[The New York Times]] en doa embannet [[Diksuilhadenn dielloù ar Pentagon 2022-2023|dielloù ar Pentagon]] a oa bet diskuilhet hag a roe ar sifroù eus 189 500 betek 223 000 koll evit ar rusianed, ha 124 500 betek 131 000 koll evit ukrainiz. Hervez kraina eo 190 000 kolloù Kevredad Rusia tamm-pe-damm memes mare. En desped da-se eo ret kemer e kont eo tost da deir gwech ouzhpenn poblañs Rusia. Abaoe miz C'hwevrer 2023 e vez kaoz eus un enep-argadenn gant [[Rusia]] pe un enep-argadenn gant [[Ukraina]]. Abaoe n'eus ket bet unan hollek gant tu ebet engouestlet. Goulennet e oa bet armoù a vil-vern gant Ukraina ha roet dezhi a-vras met gortozet e vez c'hoazh an enep-argadenn e miz Mae <ref>https://fr.euronews.com/2023/02/28/guerre-en-ukraine-la-situation-au-28-fevrier-cartes-a-lappui</ref>. D'an 8 a viz Even 2023 eo kroget an argadenn ukrainat<ref>https://www.lepoint.fr/monde/ukraine-combats-actifs-dans-le-sud-kiev-silencieux-sur-sa-contre-offensive-09-06-2023-2523670_24.php</ref> e reter ha su ar vro. Memes ma vez nac'het gant Ukraina eo kroget hag ar prezidant a embann ez eus bet gounidoù tiriadoù bihan gant Ukraina. <ref>https://www.ladepeche.fr/2023/06/09/guerre-en-ukraine-la-contre-offensive-ukrainienne-en-marche-zelensky-annonce-des-resultats-face-a-la-russie-11251413.php</ref> E miz Du 2023 e oa echu gant an argadenn a oa bet un taol kleze en dour koustus a-fed dafar met dreist-holl a-fed kolloù soudard. Meur a unvez arbennik a oa bet riñset ha diaes meurbet eo evit Ukraina adsevel anezho. E-tal ar rusianed a glask argadiñ en norzh dreist-holl evit toullañ an talbenn ukrainat. [[Emgann Avdiivka]] a zo an hini brasañ ha koustusañ e fin ar bloavezh. === C'hwec'hvet mare: kammdro ar brezel === Muioc'h-mui e vez tu da glevet servijoù spiañ norzh Europa o tisklêriañ emañ arme Rusia o adkavout an nerzh a oa bet kollet ganti abaoe 2022. E miz C'hwevrer 2024 emañ Rusia oc'h adkemer an tu gounid er brezel<ref>www.opex360.com, "[https://www.opex360.com/2024/02/12/pour-le-renseignement-militaire-norvegien-la-russie-serait-sur-le-point-de-prendre-lavantage-en-ukraine/ Pour le renseignement militaire norvégien la Russie serait sur le point de prendre l'avantage en Ukraine]"</ref>. Ouzhpenn-se eo breskoc'h lu Ukraina dre ma'z eo bet torret [[Valerii Zaluzhnyi]] diwar e garg e penn an holl armeoù, ha lakaet [[Oleksandr Syrskyi]] en e blas, ar pezh en deus lakaet soudarded Ukraina hag harperien ar vro da vezañ enkrezet<ref>''La Libre'', "[https://www.lalibre.be/international/europe/guerre-ukraine-russie/2024/02/10/larmee-ukrainienne-pleure-son-ancien-leader-valerii-zaloujny-les-politiciens-finiront-par-nous-faire-tous-tuer-E4UIWF2CSBHE7D6IVZESMLVI5I/ L’armée ukrainienne pleure son ancien leader, Valerii Zaloujny : "Les politiciens finiront par nous faire tous tuer"]"</ref>. [[Restr:On Kruty Heroes Remembrance Day, the President honored the memory of those who perished for Ukraine's independence. (53496635667).jpg|thumb|[[Devezh e koun harozed Kruty]], pennoù bras lu Ukraina o vleuniañ lec'h-koun ar re zo marvet evit frankiz Ukraina.]] D'an 13 a viz C'hwevrer ez eo bet tennet ar 110vet brigadenn mekanikaet diouzh kêr [[Avdiivka]], e lec'h ma oa chomet abaoe miz Meurzh 2022, dre ma ne oa ket mui galloudus a-walc'h evit derc'hel kêr<ref>''The Kiev independant'', "[https://kyivindependent.com/brigade-spokesman-ukraine-reinforcing-avdiivka-as-russia-continues-its-offensive/ Military: Ukraine reinforcing Avdiivka as Russia continues its offensive]"</ref>. Kilet eo nerzhioù lu Ukraina diouzh kêr [[Avdiivka]] d'ar gwener [[16 a viz C'hwevrer]] [[2024]] en desped d'an unvezioù harp a oa bet kaset eno. Hervez pennoù lu Ukraina ar pal a oa chom hep koll re a soudarded evit nebeut a dra<ref>abcnews.go.com, "[https://abcnews.go.com/International/wireStory/russia-tightens-noose-ukraines-city-avdiivka-outnumbered-defenders-107286427 Russia tightens the noose on ukraines city avdiivka outnumbered defenders]"</ref>. Goude-se he deus profitet Rusia eus ar fed-se evit kemer Avdiivka ha kenderc'hel gant hec'h argadenn. Hervez Ukraina ez eus bet kollet gant Rusia 17 000 soudard lazhet ha 30000 den gloazet ha 400 karbed hobregonet en [[Emgann Avdiivka]]<ref>''Business Insider'', Rommen, Rebecca, "[https://www.businessinsider.com/russia-lost-thousands-of-personnel-and-400-tanks-in-avdiivka-2024 Counting the 'colossal' cost of capturing Avdiivka: Russia could have suffered 30,000 casualties and lost over 400 tanks, IFVs]". Business Insider. 18/02/2024.</ref>. Hervez ur bloger milourel rusian, [[Andrey Morozov]] (emlazhet nebeut devezhioù goude bezañ embannet ar sifroù), ez eus bet kollet 300 karr hobregonet ha 16 000 soudard<ref>''[[The Guardian]]'', Pjotr Sauer, "[https://www.theguardian.com/world/2024/feb/21/pro-war-russian-blogger-who-revealed-huge-avdiivka-losses-dies-by-suicide Pro-war Russian blogger who revealed huge Avdiivka losses dies by suicide]", 21/02/2024</ref>. Daoust ma oant en em zifennet en un doare start ha birvidik, eo bet rediet nerzhioù lu Ukraina da gilañ. War pep lodenn "domm" eus an talbenn emañ ar rusianed o vont goustadik war-raok memes el lodennoù bet savet difennoù enno abaoe 2014<ref>''Ouest-France'', Maxime Mainguet, "[https://www.ouest-france.fr/europe/ukraine/guerre-en-ukraine-jusquou-le-recul-ukrainien-peut-il-aller-863cf06a-dae9-11ee-a79f-2312009be08f Guerre en Ukraine : jusqu’où le recul ukrainien peut-il aller ?]", 07/03/2024</ref> D'an 29 a viz C'hwevrer, Nijlu Ukraina a embanne e oa bet distrujet 11 karr-nij brezel rusian e-doug 11 devezh: eizh Su-34, daou Sukhoi Su-35 hag ur Beriev A-50 (ur c'harr-nij radar spiañ). Ar prezidant Zelenski a embann d'an 30 a viz Meurzh e vo ret gant nerzhioù lu Ukraina kilañ ma ne resevont ket skoazell Amerika. Hervezañ eo dre ma vank munisionoù d'al lu ukrainat<ref>''Ouest-France'', "[https://www.ouest-france.fr/europe/ukraine/guerre-en-ukraine-zelensky-evoque-un-retrait-la-pologne-alerte-le-point-sur-la-nuit-140d83f6-f6c9-49da-9a2a-a9a859d0d28d Guerre en Ukraine : Zelensky évoque un retrait, la Pologne alerte… Le point sur la nuit]", 30/03/2024</ref>. Hervez [[DTEK]], brasañ embregerezh energiezh Ukraina, ez eus bet kollet 80% eus he nerzh produiñ tredan goude div sizhunvezh bombezadegoù gant nerzhioù aer Rusia<ref>''Reuters'', "[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-power-firm-hit-by-russian-attacks-warns-repairs-could-take-18-months-2024-03-30/ Ukraine power firm hit by Russian attacks warns repairs could take 18 months], 31/03/2024</ref>. [[Restr:2022 Russian invasion of Ukraine.svg|350px|thumb|dehou|Kartenn an talbennoù d'ar 14 a viz Mae 2024.]] Goude tagadennoù lec'hel taer e reter Ukraina, Rusia a zo kroget da vat gant un dagadenn veur e Norzh ar vro. Ar pal a zo toullañ linennoù difenn Ukraina. Deuet e oant a benn rak al linennoù ne oant ket bet prientet mat, ul lodenn eus poblañs ha soudarded Ukrain a zo kerseet ha kounnaret rak n'eo ket bet savet al liennoù rak [[goubrenerezh]] a zo bet. Repuet eo bet trevourien ukrainiz o chom nepell diouzh an harzoù etre Ukraina ha Rusia rak kenderc'hel a ra arme Kevreda Rusia bombezenniñ ar c'hêriadennoù etre an harzoù ha C'harkiv. Kilet eo bet gant Lu Ukraina en desped d'un difennerezh kreñv. E doug ur sizhun etre an 9 a viz 15 a viz Mae eo bet kemeret 278 km². Aloubet eo bet gant Rusia kêr Robotyne, an hini nemetañ a oa bet kemeret gant Ukraina e-kerzh tagadenn Even-Du 2023<ref> https://www.sudouest.fr/international/europe/ukraine/guerre-en-ukraine-kiev-affirme-avoir-arrete-l-avancee-russe-dans-certaines-zones-de-la-region-de-kharkiv-19728535.php</ref>. Abaoe dilennadeg Donald Trump e miz Kerzu 2024, poouez a zo bet lakaet war Rusia hag Ukraina evit paouez ar brezel ar buanañ ar gwellañ. Zelensky a oa a-enep un arsav-brezel met goude ar bec'h gant ar velestradurezh Trump e miz Genver 2025 e oa kroget da gemm e selloù <ref>https://www.ouest-france.fr/europe/ukraine/direct-des-bombardements-massifs-russes-sur-des-infrastructures-energetiques-ukrainiennes-ff7b3334-a1a8-427f-8f68-582a194e72e2</ref>. En desped da eskemmoù lies betek un emgav en Anchorage, Alaska etre Trump ha Poutin n'eo ket aet war-raok ar peoc'h. Gwengolo 2025, biken ne oa bet ken bombezet Ukraina gant Rusia. Kantadoù a dronoù lod devezhioù. Polonia ha Roumania a zo bet a-us dezho gant dronoù rusian. An Otan a zo bet o kaout un emvod evit gwellaat evezhierezh ha difennerezh reter an aozadur <ref>https://www.ouest-france.fr/europe/roumanie/la-roumanie-affirme-quun-drone-a-viole-son-espace-aerien-pendant-des-frappes-russes-sur-lukraine-447755d2-90d0-11f0-97e6-741179c952b9</ref>. Rusia a vez o vombeziñ bemdez ar vro. Tizhet e vez ar rouedad tredan, hag an uzinoù produiñ armoù. Kolloù trevour a vez dre-se. [[Kyiv]] a zo deuet da vezañ ur sibl anat d'ar bombezadegoù rusian <ref> {{fr}} https://www.franceinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/guerre-en-ukraine-pluie-de-bombardements-sur-kiev-une-attaque-eclair-sur-des-petroliers-russes-fantomes-revendiquee-par-l-ukraine_7649174.html</ref>. Ukraina a glask respont dre bombeziñ Rusia, bombeziñ bigi eoul-maen ar flodad tasmant, met an darn eus an dronoù kaset a vez distrujet a-raok tizhout o sibloù. Ukraina a zo gwalldapet en un doare milourel, ar rusianed a ya war-raok eus un 20 kilometrad bemdez, mankout a ra soudarded ha dafar evito. War an tu politikel eo tapet ar gouarnamant hag ar prezidant Zelinsky gant ur gwallreuz [[Breinadurezh|breinadurezh]] ramzel, rediet eo bet un toullad ezel eus ar gouarnamant da reiñ o zilez betek [[Andriy Yermak]] an eil den galloudusañ ha kamalad bras ar prezidant. Zelinsky a glask harp en estrenvro, e-pad ma vez Stadoù-Unanet Amerika bountet gant [[Donald Trump]]<ref> {{fr}}https://legrandcontinent.eu/fr/2025/11/21/plan-trump-ukraine-28-points-texte-integral/</ref> o klask lakaat da dalvezout ur steuñv a beoc'h gant 28 poent evit ma vije paouezet ar brezel ar buanañ.<ref> {{fr}}https://www.ladepeche.fr/2025/11/29/guerre-en-ukraine-plan-de-paix-bombardements-russes-pourquoi-emmanuel-macron-recevra-volodymyr-zelensky-a-paris-ce-lundi-13081511.php</ref>. Kemmet eo strategiezh Rusia gant donedigezh ar bombezennoù plaver implijet ledan, kendalc'het e vez da implij ar [[Bombezenn FAB-500|bombezennoù FAB-500]] gwellaet gant divaskell hag elektronek evit sturiañ anezho. Hervez mammennoù lies e vez bannet ur 170 bombezenn plaver bemdez, 5000 dre miz. Uhelaet eo ar produerezh ha betek 120 000 bombezenn a vo pe troet er stumm nevez pe produet ouzhpenn. Ur stumm nevez evit reiñ bombezenn distur a zo bet krouet hag anvet [[UMPK (kit bombezenn)|UMPK]]<ref> {{fr}}https://www.midilibre.fr/2025/11/26/guerre-en-ukraine-changement-de-plan-pour-les-redoutables-bombes-planantes-russes-moscou-veut-frapper-fort-en-augmentant-sa-production-13075296.php</ref>. == Emouestl Frañs er brezel == Frañs a harp Ukraina dre gourdoniñ soudarded troadegiezh war an tiriad broadel hag e Polonia. Gourdonet e vez ivez nijerien er Frañs. E miz Even 2024 e vo kroget gant ar Frañs da gas kelennerien soudard evit gourdoniñ soudarded Ukraina en o bro<ref>https://www.ouest-france.fr/europe/ukraine/kiev-annonce-que-la-france-va-deployer-des-instructeurs-militaires-en-ukraine-5b5bd12e-1c41-11ef-8e43-1b4062ea12e6</ref>. Chalet eo bet gouarnamant Bro-C'hall e vije bet embannet ar fed-se dre mouezh gouarnamant Ukraina <ref>https://www.ouest-france.fr/europe/ukraine/direct-video-ukraine-ce-que-la-presence-dinstructeurs-francais-peut-changer-a-la-guerre-701712f4-1cc3-11ef-9302-e3fef0044a0c</ref>.Ouzhpenn an harp gourdoniñ e arc'hant Frañs lu Ukraina hag a bourchas anezhi armoù evel bombezennoù AASM Hammer. Unan eus ar vroioù nemetañ gant Sveden eo a aotrea Ukraina da implij an armoù evit tennañ war douaroù Rusia, dreist-holl war [[Belgorod]]<ref>https://www.ouest-france.fr/europe/ukraine/ukraine-louest-menage-t-il-la-russie-6b57d57c-1c0b-11ef-8e43-1b4062ea12e6</ref>. D'ar Yaou 6 a viz Even 2024, pa oa o tremen er skinwel, en deus embannet prezidant [[Emmanuel Macron|Macron]] e vije roet kirri-nij brezel Mirage 2000-5 da Ukraina kement a gourdoniñ ar sturierien er Frañs. Ouzhpenn-se en deus bet embannet ar c'hoant ma vije eus ur vrigadenn ukrainiz gourdonet ha dafaret holl gant Bro-C'hall hag e Bro-C'hall <ref>[https://www.ouest-france.fr/elections/europeennes/elections-europeennes-lukraine-sinvite-dans-la-campagne-05b1f31e-24a4-11ef-9d30-5a9c307764cc Jeudi soir, depuis Caen (Calvados), Emmanuel Macron a annoncé que la France va céder à Volodymyr Zelensky plusieurs avions de combat Mirage 2000-5 et former les pilotes qui en seront aux commandes. Le chef de l’État souhaite, par ailleurs, former et équiper une brigade de 4 500 soldats ukrainiens.]</ref> ==Rezistañs ukrainat== Trevourien Ukraina a glaskas herzel ouzh aloubadeg Rusia, o lakaat o anv en [[Nerzhioù Difenn Tiriadel (Ukraina)|Difenn Tiriadel]] (100 000 e miz Meurzh 2022), war an tomm o fardañ kokteloù Molotov, o reiñ boued peotramant o sevel mogerioù hag harzoù<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-kyiv-defense/|titl=In a Kyiv under siege, neighbors dig trenches and raise barriers to brace for Russian assault|oberour=Sudarsan Raghavan , Siobhán O'Grady , Whitney Shefte ha Kostiantyn Khudov|embanner=[[The Washington Post]]|deiziad=28.02.2022|lennet d'=an 18 a viz Gwengolo 2022}}</ref> ha kas repuidi da lec'hioù all.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.vox.com/22956752/ukraine-resistance-volunteers-russia-invasion|titl=The other members of Ukraine’s resistance|oberour=Jen Kirby|embanner=[[Vox]]|deiziad=3.03.2022|lennet d'=an 18 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Goude ur galv gant ajañs Ukraina evit an hentoù, ''Ukravtodor'', e voe dismantret pe kemmet ar pannelloù-hent dre ar vro evit koll soudarded Rusia, peotramant e voe savet mogerioù ha klouedoù, ha stanket an hentoù-bras. En takadoù aloubet gant Rusia e voe diskouezet dre ar rouedadoù sokial, kerkent hag an devezhioù kentañ, manifestadegoù a-enep soudarded Rusia, bet mont d'ar c'hunujennoù pa ne oa ket kann.<ref name=YES>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.yesmagazine.org/democracy/2022/03/01/ukraine-civilian-resistance|titl=How Ukrainian Civilians Are Resisting Military Force|oberour=Daniel Hunter|embanner=Yes Magazine|deiziad=1.03.2022|lennet d'=an 18 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Adalek penn-kentañ miz Ebrel e voe aozet strolladoù guerilla, en norzh hag e reter ar vro dreist-holl, ha tamm ha tamm er su. Gouarnamant Ukraina a embannas e c'hoant da harpañ seurt strolladoù, ouzhpenn d'ar mod klasel da gas ar brezel.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://foreignpolicy.com/2022/04/01/ukraine-russia-war-guerrilla-partisans-civilian-militia/|titl=Russians Likely to Encounter Growing Guerrilla Warfare in Ukraine|oberour=Alexander J. Motyl|embanner=Foreign Policy|deiziad=1.04.2022|lennet d'=an 18 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Tud az eas betek stankañ an hent d'ar soudarded rusian hag o c'hirri, o rediañ anezho da vont war-gil a-wezhioù.<ref name=YES/><ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-civil-resistance-russian-aggression/31728966.html|titl=Ukrainian Civilians Take On Russian Invaders With Words And Deeds|oberour=RFE/RL|embanner=Radio Free Europe|deiziad=28.02.2022|lennet d'=an 19 a viz Gwengolo 2022}}</ref><ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.nytimes.com/2022/03/05/world/europe/kherson-protests-ukraine.html|titl=Ukrainian protesters take to the streets in occupied Kherson.|oberour=Schwirtz, Michael; Santora, Marc; Hill, Evan; Cardia, Alexander|embanner=The New York Times|deiziad=5.03.2022|lennet d'=an 19 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Respontoù a-bep seurt a oa bet eus perzh ar soudarded rusian e-keñver ur boblañs diarmoù peurliesañ, lod o klask chom hep respont dezho<ref name=YES/>, lod all o tennañ en nec'h peotramant ouzh ar mor a dud end-eeun evit lod all c'hoazh.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf|titl=Ukrainian authorities accuse Russians of opening fire on civilian protest|oberour=Jessie Yeung, Steve George, Laura Smith-Spark, Angela Dewan, Adrienne Vogt, Joe Ruiz hag Alaa Elassar, CNN|embanner=[[CNN]]|deiziad=6.03.2022|lennet d'=an 19 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Leun a vanifestourien a oa bet kaset d'an toull-bac'h tra ma voe embannet gant kazetennoù Ukraina e oa aet kalzig a dud diwar-wel, e oa bet kemeret ostajoù, lazhadegoù maez lezenn ha feulster reizhel kaset gant arme Rusia.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101|titl=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin’s occupying force in Kherson and elsewhere|oberour=VINNYTSIA|embanner=The Economist|deiziad=9.03.2022|lennet d'=an 19 a viz Gwengolo 2022}}</ref> Evit sikour arme Ukraina o doa implijet an drevourien arloadoù evel [[Telegram]] pe [[Diia]], un arload a servije d'ar gouarnamant da bellgargañ identelezhioù ha dielloù yec'hed, evit diskoacha~lec'hioù ar soudarded rusian. Respontet e voe en ur zistrujañ ar pellgomzerioù, an urzhiataerioù, en ur glask a di da di, ar rouedad-telefoniñ. Lazhet e voe un den zoken pa oa bet kavet skeudennoù tankoù rusian en e delefon.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.ft.com/content/e87fdc60-0d5e-4d39-93c6-7cfd22f770e8|titl=How Kyiv was saved by Ukrainian ingenuity as well as Russian blunders|oberour=Tim Judah|embanner=[[Financial Times]]|deiziad=10.04.2022|lennet d'=an 19 a viz Gwengolo 2022}}</ref> == Prizonidi brezel == * Gwelet ivez: [[Torfedoù brezel Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022]] Diaes eo kaout sifroù resis a-fed prizonidi brezel. E penn kentañ an aloubadeg e oa bet embannet d'ar 24 a viz C'hwevrer gant [[Oksana Markarova]], kannadez Ukraina en SUA, e oa bet ur gevrenn eus ar 74vet Brigadenn Gwarded karbbedet eus [[Oblast Kemerovo]] a voe bet o kodianañ dre ma ne oant ket bet kelaouet e oant da stourm ouzh Ukrainiz. Betek-henn n'eus ket prouenn ebet eus ar gemenadenn-se. Rusia a embann bezañ bet graet 572 prizoniad soudard ukrainiz d'an 2 a viz Meurzh 2022. Ukraina a embann kaout 562 soudard rusian prizoniet d'an 20 a viz Meurzh. Hervez un pennad kazetenniñ gant [[The Independent]] embannet d'an 9 a viz Even, un dezrevell spiañ a istime e oa muioc'h evit 5600 soudard ukrainan prizoniet, e tu Rusia e oa 550, padal e oant 900 e miz Ebrel. Eskemmoù prizonidi a oa bet setu perak e oa diskennet an niver. Eus un tu all [[Ukrainska Pravda]] a embanne e oa 1000 soudard rusian prizoniet d'an 20 a viz Even. Ar c'hentañ eskemm bras prizonidi brezel a oa bet d'ar 24 a viz Meurzh, pa oa bet eskemmet dek soudard rusian evit dek ukrainanrs, gant 11 rusian ha 19 martolod trevour ukrainian. D'ar 1añ a viz Ebrel, 86 soudard ukrainian a oa bet eskemmet a-enep un niver dizanv a soudarded eus Rusia. Hervez an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|ABU]] e vez kablus an daou du da jahinañ prizonidi brezel ha lazhadegoù ivez <ref>https://www.rfi.fr/fr/europe/20221116-un-rapport-de-l-onu-pointe-les-tortures-subies-par-des-prisonniers-de-guerre-ukrainiens-et-russes</ref>. An ABU a zo emsavet d'ar gwener d'ar 24 a viz Meurzh 2023 gant ar fed lazhañ­ prizonidi brezel gant an daou du <ref>https://www.ouest-france.fr/monde/guerre-en-ukraine/guerre-en-ukraine-lonu-accuse-ukrainiens-et-russes-d-executions-sommaires-de-prisonniers-24ae02fc-ca42-11ed-a96e-000ee1405726</ref>. 21 kamp-silañ a zo renet gant Rusia. Ar re-se a zo tro-dro Oblast Donetsk renet int gant Rusia ha nerzhioù harperien Rusia. Implijet int evit "trevourien, prizonidi brezel, ha tud all". Ar c'hampoù-se a zo dammguzh hag a servij evel: lec'hioù marilhañ; kampoù-tolpañ evit ar re a c'hortoz bezañ marilhet, kreizennoù goulennata; ha "lec'hioù kastizañ" (toulloù-bac'h). [[Toull-bac'h Olenivka]] eo an hini brudetañ anezho. An douar tro-dro d'ar prizon a zo bet torret, ar pezh a laka enklaskerien da soñjal e vez ur bered. Prizoniet a vefe marvet neuze, ul lod anezho dre bezañ jahinet. ==Embannoù dre ar bed a-bezh== [[Restr:International reactions to the 2022 Russian invasion of Ukraine.svg|350px|thumb|dehou|Soñj ar Stadoù diwar-benn aloubadeg Ukraina gant Rusia {{legend|#0066FF|Broioù o doa kondaonet an aloubadeg}} {{legend|#666666|Broioù chomet neptu}} {{legend|#FF6347|Broioù o doa tamallet an aloubadeg war an AFNA}} {{legend|#D8E0E2|Dianav}} {{legend|#FF0000|Rusia}} {{legend|#0000FF|Ukraina}}]] === En Ukraina === {{Ukraina}} *Ministr an Aferioù Diavaez [[Dmytro Kouleba]] en doa tweetet d'ar {{Deiziad|24|C'hwevrer|2022}} e argade [[Rusia]] kêrioù habask. "Ur brezel tagus eo. Ukraina en em zifenno ha trec'h a vezo ganti. Ar bed a c'hell hag a rank herzel da bPoutin." en doa skrivet ouzhpenn. Meur a gemennadenn en doa graet ar prezidant [[Volodymyr Zelensky]] abaoe penn-kentañ an aloubadeg, o c'houlenn gant pobl Ukraina chom hep pennfolliñ hag o tisplegañ peseurt strivoù a rae evit diskoulmañ an traoù.<ref name=RéactionsTélégramme>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/monde/les-principales-reactions-a-l-operation-militaire-russe-en-ukraine-24-02-2022-12927623.php|titl=Les principales réactions à « l’opération militaire » russe en Ukraine|embanner=[[Le Télégramme]]|deiziad=24/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> Kustum e voe da skrivañ kemennoù [[twitter]] diwar-benn e eskemmoù gant pennoù-Stad all pe nevezenti all<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=7|user=ZelenskyUa|url=https://twitter.com/ZelenskyyUa/status/1497350380866490368|title=As 🇷🇺 continues to attack Kyiv, the draft resolution is co-sponsored by an unprecedented number of 🇺🇳 Member States. This proves: the world is with us, the truth is with us, the victory will be ours 🇺🇦!|date=26/02/2022}}</ref>. *D'an {{Deiziad|28|C'hwevrer|2022}} e voe goulennet gant ar prezidant Zelensky ez aje [[Ukraina]] da emezeliñ da [[Unvaniezh Europa]] gant un hent dizale, e memes koulz ha ma komañse emgavioù gant [[Rusia]] e-lec'h ma c'houlennas ganto ez aje kuit o arme eus e vro ha paouezet ar brezel.<ref name=FranceInfo2802/> *D'ar {{Deiziad|5|Meurzh|2022}}<ref name=FranceInfo0503/> ha d'ar {{Deiziad|6|Meurzh|2022}}<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=19|user=franakviarcorka|url=https://twitter.com/franakviacorka/status/1500407152221073408|title=In the Russian-occupied Nova Kakhovka, the Kherson region of Ukraine, thousands of people gathered at the protest. They are chanting "Ukraine" and carrying the flags.|date=06.03.2022}}</ref> e voe aozet manifestadegoù e kêrioù aloubet gant [[Rusia]], evel [[C'herson]], da ziskouez ne oa ket a-du o annezidi gant an aloubadeg. ===E Rusia=== {{Rusia}} *Manifestadegoù a oa bet e [[Rusia]] evit lavaret "ket" d'ar brezel, e [[Moskva]], e [[Sant-Petersbourg]] peotramant e [[Nijniy Novgorod]]. Difennet e oant bet gant ar galloud ha harzet ez oa bet ouzhpenn 1700 den<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20220224-thousands-in-russia-protest-ukraine-war-hundreds-detained|titl=Thousands in Russia protest Ukraine war, hundreds detained|oberour=[[France 24]]|deiziad=24/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> Kendalc'het o doa rusianed zo da vanifestiñ en devezhioù da heul, gant doareoù disheñvel a-wezhioù, evel leuskel bleunioù war monumant [[Kyiv]] e-barzh e [[Moskva]], dindan al lugan #нетвойне. Hogozik 6500 a vije bet harzet d'ar {{Deiziad|1|Meurzh|2022}} e 103 c'hêr er vro a-bezh. Evezhiek e oa ar polis da chom hep leuskel an dud d'en em vodoù, hag harzet e veze an dud o vanifestiñ oc'h unan zoken, daoust d'an dra-se bezañ aotreet e Rusia. Tagoù a oa bet gwelet e meur a lec'h o c'houlenn fin ar brezel. Leun a sinadegoù a oa bet leuniet ivez, pe lizherennoù digor, sinet gant miliadoù a dud a-wezhioù<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/c-est-assez-inedit-en-russie-comment-les-opposants-a-la-guerre-en-ukraine-reussissent-a-s-exprimer-malgre-l-etau-des-autorites_4986033.html|titl="C'est assez inédit" : en Russie, comment les opposants à la guerre en Ukraine réussissent à s'exprimer malgré l'étau des autorités|embanner=[[France Info]]|deiziad=02.03.2022|lennet d'=an 2 a viz Meurzh 2022}}</ref>. Berzet e voe [[radio]]ioù ha mediaioù dizalc'h e [[Rusia]], evel ar [[BBC]]<ref name=FranceInfo0403/> hag ar rouedad sokial [[Facebook]] tra ma voe votet ul lezenn evit kondaoniñ nep a lavarje traoù faos pe negativel diwar-benn ar brezel da 15 vloaz a doull-bac'h.<ref name=FranceInfo0503/> D'ar {{Deiziad|6|Meurzh|2022}} e voe aozet manifestadegoù all e [[Rusia]] a-bezh a-enep ar brezel, daoust d'an arabadoù. Gwelet e voe un den gant banniel [[Ukraina]] e [[Siberia]] da skouer. Ur vanifestadeg vras a oa bet e [[Moskva]]. War-dro 3000 den a vije bet harzet gant ar polis e 49 c'hêr.<ref name=FranceInfo0603/> *Efedoù kastizoù broioù ar C'hornôg a voe bet santet e Rusia, gant kudennoù ar [[roubl]] en doa kollet 30% eus e dalvoudegezh e-tal an [[dollar]] ha gwelet e oa bet rusianed o tennañ arc'hant eus ar bankoù. Savet e voe interestoù Bank vroadel Rusia betek 20% ha kemeret muzulioù evit delc'her arc'hant er vro.<ref name=FranceInfo2802/><ref name=FranceInfo0103/> Digresket e voe notenn [[Rusia]] d'an {{Deiziad|3|Meurzh|2022}} gant an ajañsoù notenniñ dle, betek ''B3'' evit [[Moody's]] ha B, gant ur raktres negativel, evit [[Fitch]], gant aon e vankje Rusia war he dle.<ref name=FranceInfo0303/> An embregerezh [[Sveden|svedat]] [[Ikea]] he doa embannet e vije serret he stalioù war tiriad Rusia d'ar {{Deiziad|5|Meurzh|2022}},<ref name=FranceInfo0303/> heuliet gant meur a embregerezh eus ar c'hornôg evel [[Nike]], [[AirBNB]], [[Apple]], [[Disney]], [[Netflix]] hag all.<ref name=FranceInfo0403/> *O reiñ evezhiadennoù e-keñver an darvoudoù diwezhañ, en doa lavaret Ministr an aferioù diavaez [[Sergei Lavrov]] e vije un Trede Brezel Bed ur brezel nukleel ha distrujañ a raje pep tra. Tamallet en doa d'ar Gornogidi klask ar brezel nukleel avat, hervez e chome gwenn Rusia<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.reuters.com/world/russias-lavrov-says-third-world-war-would-be-nuclear-destructive-ria-2022-03-02/|titl=Russia's Lavrov says a third World War would be nuclear and destructive -RIA|embanner=[[Reuters]]|deiziad=02.03.2022|lennet d'=an 2 a viz Meurzh 2022}}</ref>.<ref name=FranceInfo0303/> ===En Unvaniezh Europa=== {{Europa}} [[Restr:Manifestació contra la invasió russa d'Ucraïna a Barcelona, 26 febrer 2022.jpg|thumb|Manifestadeg e Barcelona a-enep tagadenn Ukraina d'ar 26 a viz C'hwevrer 2022]] *Kondaonet e oa bet taer aloubadeg Rusia gant Unaniezh Europa, dre vouezh prezidantez Komision Europa [[Ursula von der Leyen]].<ref name=TélégrammeRéactions/> *Kastizoù a oa bet divizet gant Unvaniezh Europa. Skornet e voe madoù [[Vladimir Poutin]] ha renerien rusian all d'ar {{Deiziad|25|C'hwevrer|2022}}.<ref name=FranceInfo2502/> An deiz war-lerc'h e oa bet divizet lemel bankoù rusian zo eus ar rouedad eskemm-arc'hant [[SWIFT]] ha skornet glad Bank-kreiz Rusia.<ref name=FranceInfo2602/> *D'ar {{Deiziad|27|C'hwevrer|2022}} e voe embannet e kasje Unvaniezh Europa evit 500 milion a euroioù a armoù ha dafar-brezel da gas da Ukraina, aerlistri-brezel en o zouez, ar wezh kentañ abaoe krouidigezh an Unaniezh.<ref name=FranceInfo2702/> D'ar memes deiz e oa bet lavaret e c'hellje ar repuidi ukrainat chom betek 3 bloaz en Unvaniezh hep goulenn ar statud-bod<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=15|user=BBCkatyaadler|url=https://twitter.com/BBCkatyaadler/status/1498017173792514051|title=EU announces it has agreed unanimously amongst all member countries to take in Ukrainian refugees fir up to 3 years without asking them to first apply for asylum. Just been announced following a meeting of EU Interior ministers|date=27.02.2022}}</ref>. *D'ar {{Deiziad|1|Meurzh|2022}} e voe bodet [[Parlamant Europa]] da gaozeal diwar-benn darvoudoù Ukraina. Pedet e voe ar prezidant [[Volodymyr Zelensky|Zelensky]] da gaozeal dre bell-skinwel, goude m'en doa goulennet an aotre da gomañs ar peadra da emezeliñ en [[Unaniezh Europa]], ar pezh a voe asantet gant kannaded Europa. Divizet e voe reiñ 500 milion a euroioù a sikour evit an dud.<ref name=FranceInfo0103/> *Forbannet e voe gant Unaniezh Europa ar mediaoù rusian [[Russia Today]] ha [[Sputnik]], tamallet dezho skignañ propaganda ar vro. Kadarnaet e voe anv seizh bank rusian bet diluget eus ar sistem [[SWIFT]].<ref name=FranceInfo0203/> {{Alamagn}} *Kondaonet e oa bet gant kañseller Alamagn [[Olaf Scholz]] un torradenn splann eus ar gwir etrevroadel.<ref name=RéactionsTélégramme/> *Ouzhpenn 250 000 a dud a oa bet o vanifestiñ d'ar {{Deiziad|27|C'hwevrer|2022}} evit diskouez ne oant ket a-du gant ar brezel<ref>https://www.lexpress.fr/actualites/1/monde/allemagne-250-000-personnes-manifestent-a-cologne-pour-la-paix-en-ukraine_2168910.html</ref>. *Embannet e voe d'ar {{Deiziad|26|C'hwevrer|2022}} e oa bet kaset gant gouarnamant Belgia dour-tan hag armoù da [[Ukraina]].<ref name=FranceInfo2602/> {{Breizh}} *[[Rannvro Breizh]] he doa divizet reiñ ur skoazell a 100 000€ da Ukraina da aozañ degemer ar repuidi, en ur lakaat [[THR]]où ar vro da vezañ digoust evito. Evezhiañ a ra al lodennoù ekonomiezh [[Breizh]] e vije skoet gant ar c'hastizoù bet divizet. Kondaoniñ a ra oberioù Rusia, o tegas soñj e oa bet votet gant pobl [[Ukraina]] he dizalc'hidigezh gant 92% a vouezhioù<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.bretagne.bzh/br/actualites/la-bretagne-vote-une-aide-humanitaire-de-100-000-e-pour-lukraine/|titl=La Bretagne vote une aide humanitaire de 100 000 € pour l’Ukraine|embanner=[[Rannvro Breizh]]|deiziad=03.03.2022|lennet d'=an 3 a viz Meurzh 2022}}</ref>. *Manifestadegoù a oa bet aozet e meur a lec'h e Breizh d'ar Sadorn {{Deiziad|26|C'hwevrer|2022}}, [[Roazhon]] (1000 den), [[Brest]] (ouzhpenn 1000 den),<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/finistere/brest/a-brest-plusieurs-centaines-de-personnes-rassemblees-en-soutien-a-l-ukraine-26-02-2022-12929048.php|titl=https://www.letelegramme.fr/finistere/brest/a-brest-plusieurs-centaines-de-personnes-rassemblees-en-soutien-a-l-ukraine-26-02-2022-12929048.php|embanner=[[Le Télégramme]]|deiziad=26/02/2022|lennet d'=ar 26 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> e-lec'h ma oa bet savet banniel [[Ukraina]] gant ar maer [[François Cuillandre]] peotramant [[An Oriant|en Oriant]] evit souten poblañs [[Ukraina]] ha sevel a-enep ar brezel kaset gant [[Rusia]]<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://actu.fr/bretagne/lorient_56121/guerre-en-ukraine-un-rassemblement-organise-a-lorient-samedi-26-fevrier_48971288.html|titl=Guerre en Ukraina : un rassemblement organisé à Lorient samedi 26 février|embanner=L'Actu|deiziad=26/02/2022|lennet d'=ar 26 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> Disklêriet en doa an [[Bodadenn Vroadel (Frañs)|depute]] [[Paul Molac]] e oa kengred gant pobl Ukraina, o tegas soñj eus [[Taiwan]] ivez ha eus "fazioù 1936 ha 1938"<ref>{{br}} {{Liamm tweet|number=1497501014437490688|user=Paul_Molac|url=https://twitter.com/Paul_Molac/status/1497501014437490688?s=20&t=4VlTJVmXBu-Sr-fae5cCwg|title=Kengred on gant popl ukraina a stourm evit e frankiz. Harpomp anezho a pep tu. Ukraina hiziv ha goude Taiwan, Estonia ? Arabat adober fazioù graet etre 1936 ha 1938.|date=26/02/2022}}</ref> War twitter e oa bet skignet gant meur a vrezhoneger ha brezhonegerez video kanaouenn [[Denez Prigent]] [[Gwerz Kiev]] da rentañ enor d'Ukrainidi<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=16|user=@StephanieLLP|url=https://twitter.com/StephanieLLP/status/1498587599832862721|title=youtu.be/WnE-nNS6vMc @ZelenskyyUa It won't change everything but we think of the Ukrainians in Brittany.. May the justice comes for all of you..|date=01.03.2022}}</ref>. {{Estonia}} *Brasañ manifestadeg istor nevez Estonia a oa bet dalc'het d'ar {{Deiziad|26|Genver|2022}} evit harpañ [[Ukraina]]<ref>{{uk}} {{Liamm tweet|number=12|user=ZelenskyUa|url=https://twitter.com/ZelenskyyUa/status/1497604065378942976|title=Найбільша демонстрація в історії сучасної Естонії відбулася на підтримку України. Я вдячний естонському народові та @AlarKaris за солідарність у ці складні часи. Пане Президенте, вам личить наша вишиванка!|date=26/02/2022}}</ref>. {{Gres}} *D'ar {{Deiziad|26|C'hwevrer|2022}} e voe goulennet groñs gant Kentañ-ministr Gres e vije paouezet bombezenniñ gant [[Rusia]], goude marv dek trevour gresian e [[Mariupol]].<ref name=TweetGR/> {{Frañs}} *D'ar {{Deiziad|25|C'hwevrer|2022}} e voe kaset ur gemennadenn gant prezidant [[Emmanuel Macron]] d'ar [[Bodadenn Vroadel (Frañs)|Vodadenn Vroadel]] ha d'ar [[Sened]] da gondaoniñ oberioù [[Rusia]] en [[Ukraina]], o tamall da Rusia bezañ trubarded he fromesa ha lakaat urzh [[Europa]] en arvar. Disklêriet en deus e vefe kaset 330 milion a eurioù da Ukraina asambles gant dafar d'en em zifenn.<ref name=FranceInfo2502/> Embannet e voe e penn-kentañ a noz e vije kreñvaet nerzhioù Frañs en AFNA, dreist-holl gant aerlistri brezel e [[broioù balt]].<ref name=FranceInfo25.02>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/direct-guerre-en-ukraine-kiev-la-capitale-ukrainienne-visee-par-des-tirs-de-missiles-russes_4980696.html|titl=DIRECT. Guerre en Ukraine : Poutine et Lavrov ciblés par les sanctions, les relations diplomatiques proches d'un "point de non-retour" selon Moscou|oberour=[[France Info]]|deiziad=25/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> [[Bruno Le Maire]], ministr an ekonomiezh, en doa disklêriet d'ar memes deiz e chomje start broioù Europa "gant o bolontez lakaat ekonomiezh hag oligarked Rusia da blegañ" ha "Fellet a ra deomp lakaat en distro ha sec'hiñ Rusia gant an arc'hant."<ref>{{fr}} {{Liamm tweet|number=4|user=BrunoLeMaire|url=https://twitter.com/BrunoLeMaire/status/1497134738498281503|title=Les chefs d’État européens ont décidé des sanctions massives et immédiates contre la Russie. Nous sommes totalement déterminés à faire plier l’économie russe et les oligarques russes. Nous voulons isoler et assécher financièrement la Russie.|date=25/02/2022}}</ref> *[[Gabriel Attal]], mouezh-aotreet ar gouarnamant, en doa lavaret d'ar {{Deiziad|27|C'hwevrer|2022}} ne gasje ket Frañs soudarded da [[Ukraina]] tra ma embanne ministre an treuzdougen [[Jean-Baptiste Djebbari]] e vije serret oabl ar vro ouzh aerlistri [[Rusia]].<ref name=FranceInfo2702/> Goulennet e oa bet gant ar C'hallaoued o veajiñ e [[Rusia]] pe e [[Belarus]] mont kuit eus ar broioù-se dizale.<ref name=FranceInfo2702/> *[[Jean-Yves Le Drian]], ministr an aferioù diavaez, en doa disklêriet d'an {{Deiziad|3|Meurzh|2022}} e c'hortoze ar "gwashañ", dreist-holl ma komañse arme Rusia da lakaat seziz war kêrioù Ukraina. Goulennet e voe gant ar Frañsizien o chom e Rusia hep ma vije ret mont kuit an abretañ ar gwellañ.<ref name=FranceInfo0303/> * Kinniget e oa bet gant ar c'hentañ ministr [[Jean Castex]] un emvod d'an holl re war ar renk evit mont da brezidant da vezañ titouret diwar-benn an enkadenn. An holl tud war ar renk e [[Dilennadeg prezidant ar Republik c'hall e 2022|dilennadegoù prezidant 2022]] o doa kondaonet oberoù [[Rusia]] en [[Ukraina]], met ne oant ket holl a-du war an displegadenn hag ar respont da reiñ.<ref name=LeMondePrésidentielles>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.lemonde.fr/election-presidentielle-2022/article/2022/02/24/guerre-en-ukraine-les-candidats-a-l-election-presidentielle-condamnent-sans-reserve-l-offensive-russe_6115054_6059010.html|titl=Guerre en Ukraine : les candidats à l’élection présidentielle condamnent sans réserve l’offensive russe|embanner=[[Le Monde]]|deiziad=24.02.2022|lennet d'=ar 27 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> Hervez [[Jean-Luc Mélenchon]], war ar renk evit [[La France Insoumise]], ne oa ket a vrezel da vezañ , ranket en deus bet kemmañ e gomzoù dirak ar fedoù<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.franceinter.fr/politique/de-la-menace-n-existe-pas-a-la-russie-agresse-l-ukraine-sur-la-russie-melenchon-varie|titl=De la menace n'existe pas à la Russie agresse l'Ukraine, Mélenchon varie|oberour=[[France Inter]]}}</ref> [[Éric Zemmour]], war ar renk evit [[Reconquête!]], tost ouzh [[Rusia]] hervez ar vrud, en doa lavaret a-raok an aloubadeg ne'z aje ket Poutine d'ober brezel en Ukraina. Goude an aloubadeg en doa goulennet gant ar prezidant Macron mont da v[[Moskva]] da varc'hata un arsav-brezel, evel m'en doa graet [[Nicolas Sarkozy]] e [[2008]] e-pad brezel [[Jorjia]].<ref name=LeMondePrésidentielles/> [[Marine Le Pen]], war ar renk evit [[Rassemblement National (strollad politikel gall)|Rassemblement National]], he doa amprestet arc'hant digant bankoù e Rusia da gaout peadra d'ober he frantad-kabaliñ e [[Dilennadeg prezidant ar Republik c'hall e 2017|2017]],<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.lesechos.fr/politique-societe/politique/emprunt-russe-le-rassemblement-national-a-trouve-un-accord-avec-son-creancier-1207888|titl=Emprunt russe : le Rassemblement national a trouvé un accord avec son créancier|embanner=[[Les Echos]]|deiziad=3.06.2020|lennet d'=an 28 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> he doa kondaonet an arsailh ivez.<ref name=LeMondePrésidentielles/> Savet e oa a-enep ar c'hastizoù a-enep Rusia da c'houde avat, o lavaret e vije paeet ar priz gant ar C'hallaoued dreist-holl<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.bfmtv.com/politique/sanctions-contre-la-russie-pour-marine-le-pen-il-peut-y-avoir-des-consequences-terrifiantes-sur-le-pouvoir-d-achat-des-francais_VN-202202250157.html|titl=Sanctions contre la Russie: pour Marine Le Pen, "il peut y avoir des conséquences terrifiantes sur le pouvoir d'achat des Français"|embanner=[[BFM TV]]|deiziad=25.02.2022|lennet d'=an 28 a viz C'hwevrer 2022}}</ref>. *En ur brezegenn da emvod meur ar [[Aozadur ar Broadoù Unanet|Broadoù Unanet]] e embannas [[Emmanuel Macron]] e oad dirak "ur choaz simpl, ar brezel pe ar peoc'h" hag abalamour da Rusia e oad distroet da amzer "an impalaeriezhoù ha d'an trevadennoù", o tigeriñ an hent da vroioù all d'ober brezel evit tapet muioc'h a dachennoù. Kondaoniñ a reas en a-raok ar referendomoù aozet gant arme Rusia e rannvroioù aloubet d'o stagañ ouzh Rusia.<ref name=FranceInfo2009/> {{Italia}} *Hervez Kentañ Ministr Italia [[Mario Draghi]] e oa tagadenn [[Rusia]] unan "diabeg ha ne c'heller ket abegiñ", ha kelaouet en doa e labourje gant an [[Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel]] hag [[Unvaniezh Europa]] d'ober ur respont kerkent.<ref name=RéactionsTélégramme/> *Seizet e voe madoù (bigi ha kirri-nij) oligarked rusat gant gouarnamant Italia.<ref name=FranceInfo0503/> {{Lituania}} *Gant prezidant Lituania [[Gitanas Nausėda]] e voe disklêriet d'ar {{Deiziad|1|Meurzh|2022}} ne c'helle "bro ebet en Europa" "en em santout e surentez gant Poutine".<ref name=CNN0103/> *Evit sevel e vouezh a-enep aloubadeg Ukraina gant Rusia en doa divizet maer [[Vilnius]] cheñch anv straed kannadi [[Rusia]] da "''Ukrainos Didvyrių''" (''Harozed ukrainat'')<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=18|user=RemiSimasius|url=https://twitter.com/RemiSimasius/status/1499328679310155782|title=#Russian Embassy's ​​new address in #Vilnius: Ukrainian heroes - 2. We will sort out the formalities on Wednesday, in accordance with the law. I suspect that the post will not necessarily deliver the letters if the address is given incorrectly.|date=03.03.2022}}</ref>. {{Polonia}} *Kaset e voe pourvezioù-brezel da [[Ukraina]] gant [[Polonia]] d'ar {{Deiziad|25|C'hwevrer|2022}}<ref>{{pl}} {{Liamm tweet|number=3|user=mblaszcak|url=https://twitter.com/mblaszczak/status/1497258005955547143|title=Konwój z amunicją, którą przekazujemy Ukrainie dotarł już do naszych sąsiadów. Wspieramy Ukraińców, jesteśmy solidarni i stanowczo sprzeciwiamy się rosyjskiej agresji.|date=25/02/2022}}</ref>. *Tabut a oa savet gant ar mod da zegemer ar repuidi e Polonia avat. Tra ma veze degemeret tud Ukraina digudenn, ne oa ket memes mod gant tud a-orin eus Afrika, studierien pe divroidi. Hervez kont e voe rediet tud zo leuskel o flas d'an Ukrainiz gant polis Polonia.<ref name=CNN0103/> ===Er Stadoù-Unanet=== {{SUA}} *Ar prezidant [[Joe Biden]] en doa flatret "aloubadeg diabeg" Rusia en Ukraina, o lakaat [[Rusia]] da bezañ kiriek hec'h-unan eus ar "marv hag an distruj" deuet diwar hec'h oberoù. Skrivet en doa ouzhpenn e c'houlennje ar bed "kontoù" digant Rusia.<ref name=RéactionsTélégramme/> *Kastizoù a oa bet divizet gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet a-enep [[Vladimir Poutin]]<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/25/world/russia-ukraine-war?smtyp=cur&smid=tw-nytimes|titl=Live Updates: Russian Troops Enter Kyiv as Moscow Pushes to Topple Ukraine’s Government|oberour=[[New York Times]]|deiziad=25/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref><ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=2|user=nytimes|url=https://twitter.com/nytimes/status/1497304451593510913|title=Breaking News: The U.S. is planning to levy sanctions against Vladimir Putin as soon as today, an official said, following a similar move from the E.U.|author=[[New York Times]]|date=25/02/2022}}</ref>. Gant [[Joe Biden]] e oa bet divizet kas 350 milion a zollaroù da sikour [[Ukraina]] d'ar {{Deiziad|26|C'hwevrer|2022}}.<ref name=FranceInfo2602/> *D'ar {{Deiziad|27|C'hwevrer|2022}} e voe goulennet gant an Amerikaned a oa e [[Rusia]] mont kuit dizale eus ar vro.<ref name=CNN2702/> D'ar {{Deiziad|6|Meurzh|2022}} e klaske ar Stadoù-Unanet kendrec'hiñ [[Polonia]] da reiñ e aerlistri MIG da [[Ukraina]] en eskemm da aerlistri F-16 amerikan.<ref name=FranceInfo0603/> *Burutellet e oa bet divizoù [[Joe Biden|Biden]] gant un darn eus [[GOP|ar strollad republikan]], dreist-holl ar prezidant-bet [[Donald Trump]], o lavaret edo ar wirionez gant [[Vladimir Poutin|Poutin]] hag e oa aet re bell an [[AFNA]] en Europa ar Reter<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/monde/russie/vladimir-poutine/operation-militaire-russe-contre-l-ukraine-aux-etats-unis-une-partie-des-republicains-se-range-du-cote-de-poutine-affirme-un-specialiste_4978719.html|titl=Opération militaire russe contre l'Ukraine : aux États-Unis, "une partie des Républicains se range du côté de Poutine", affirme un spécialiste|oberour=atersadenn [[Corentin Sellin]]|embanner=[[France Info]]|deiziad=26/02/2022|lennet d'=ar 26 a viz C'hwevrer 2022}}</ref>. ===Er Rouantelezh-Unanet=== {{Rouantelezh-Unanet}} *Gant ar Ministr pennañ [[Boris Johnson]] e voe kondaonet d'ar {{Deiziad|24|C'hwevrer|2022}} "an darvoudoù spontus en [[Ukraina]]".<ref name=RéactionsTélégramme/> En devezhioù war-lerc'h e voe asantet da gastizoù a-enep rusianed zo ha berzet e voe oabl [[Breizh-Veur]] ouzh kirri-nij [[Rusia]]. {{Bro-Skos}} *Dre vouezh he c'hentañ-ministr he doa degemeret mat ar vro divizoù [[Unvaniezh Europa]] bet graet d'ar {{Deiziad|27|C'hwevrer|2022}}, o c'houlenn e vije ken taer gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=14|user=NicolaSturgeon|url=https://twitter.com/NicolaSturgeon/status/1497978324987039753|title=🇺🇦 This is very welcome from EU. UK government must ensure it is being just as tough across the full range of these issues. https://twitter.com/mollyblackall/|date=27.02.2022}}</ref>. ===E Sina=== {{Sina}} *Ne voe ket kondaonet frank oberioù [[Rusia]] gant [[Sina]]. Telefonet e voe da [[Vladimir Poutin|brezidant Rusia]] gant [[Xi Jinping]] da lavaret dezhañ e soutene [[Sina]] ar vro da renkañ he c'hudenn gant [[Ukraina]] dre varc'hata. Met ne gaoz nemet eus "trubuilh" e Reter Ukraina, pas eus aloubadeg na eus brezel. Degaset soñjet en doa graet e oa tomm Sina ouzh bevennoù he surentez ar broioù. *En [[Aozadur ar Broadoù Unanet|ABU]] d'an {{Deiziad|28|C'hwevrer|2022}} e voe lavaret gant kannad Sina ne oa ket interest ar bed distreiñ e-barzh mod-spered ar [[Brezel Yen]].<ref name=FranceInfo2802/> D'ar {{Deiziad|1|Meurzh|2022}} e voe lavaret gant penn darempredoù-diavaez "en doa kuñv don e-keñver ar stourmoù" en ur bellgomzadenn da benn darempredoù-diavaez Ukraina.<ref name=FranceInfo0103/> *Hervez servijoù titouriñ [[SUA]] e anaveze Sina intent Rusia da aloubiñ Ukraina, ha goulennet he doa gortoz fin ar [[C'hoarioù olimpek]] evit en ober.<ref name=NYTSIna>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.nytimes.com/2022/03/02/us/politics/russia-ukraine-china.html|titl=China Asked Russia to Delay Ukraine War Until After Olympics, U.S. Officials Say|oberour=Edward Wong ha Julian E. Barnes|embanner=[[The New York Times]]|deiziad=02.03.2022|lennet d'=an 2 a viz Meurzh 2022}}</ref> ===Broioù all=== {{Brazil}} *Nac'het en doa prezidant Brazil [[Jair Messias Bolsonaro|Jair Bolsonaro]] kondaoniñ oberioù Rusia en Ukraina, o lavaret e chomje neptu e vro<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.jpost.com/international/article-698854|titl=Bolsonaro won't condemn Putin, says Brazil will remain neutral over invasion|embanner=[[The Jerusalem Post]]|deiziad=28.02.2022|lennet d'=an 28 a viz C'hwevrer 2022}}</ref>. {{Israel}} *Kondaonet e voe an aloubadeg gant Israel. E respont e oa bet koñvoket kannad Israel gant bez-ministr an Aferioù Diavaez da c'houlenn "abalamour da betra e harpit nazied ?"<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.i24news.tv/fr/actu/conflit-en-ukraine/1645819450-la-russie-convoque-l-ambassadeur-israelien-et-lui-demande-pourquoi-soutenez-vous-les-nazis|titl=La Russie convoque l'ambassadeur israélien et lui demande: "Pourquoi soutenez-vous les nazis ?"|oberour=[[i24NEWS]]|deiziad=25/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref>. *Gant ar c'h[[Kremlin]] e oa bet embannet d'ar {{Deiziad|27|C'hwevrer|2022}} en doa kinniget kentañ ministr [[Israel]] [[Naftali Bennett]] bezañ hanterour etre an div vro da gavet ar peoc'h<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=13|user=BarakRavid|url=https://twitter.com/BarakRavid/status/1497905318428393474|title=BREAKING: Israeli Prime Minister offered Russian President Putin to mediate between him and Ukraine President Zelensky, the Kremlin says|date=27.02.2022}}</ref> met nac'het e oa bet gant Poutin<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-698778|titl=Bennett offers Putin to mediate end to war with Ukraine|oberour=LAHAV HARKOV|embanner=[[The Jerusalem Post]]|deiziad=27.02.2022|lennet d'=ar 27 a viz C'hwevrer 2022}}</ref>. D'ar {{Deiziad|5|Meurzh|2022}} en doa beajet Naftali Bennett betek [[Moskva]] e sekred – hag e-pad [[shabbat]] – da gaozeal gant [[Vladimir Poutin]] diwar-benn [[Ukraina]], ur veaj gouezet hag harpet gant an [[SUA]], [[Frañs]] hag [[Alamagn]].<ref name=FranceInfo0503/> *Gouezet e voe d'an {{Deiziad|28|C'hwevrer|2022}} e oa bet lazhet ur c'heodedour israelat en [[Ukraina]], dre fazi arme ar vro he doa tennet war un heuliad kirri a grede e oa re bagadoù [[Tchetchenia|tchetchen]] kaset gant Rusia eno, ha tapet prizoniad e oa unan all<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-698922|titl=Russia-Ukraine war: One Israeli killed near Kyiv, one held captive|oberour=Lahav Harkov|embanner=[[The Jerusalem Post]]|deiziad=28.02.2022|lennet d'=an 28 a viz C'hwevrer 2022}}</ref>. A-benn ar fin en dije aliet [[Volodymyr Zelensky]] d'en em rentañ ha degemer goulennoù [[Rusia]].<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://m-jpost-com.cdn.ampproject.org/c/s/m.jpost.com/israel-news/article-701041/amp|titl=Bennett advises Zelensky to surrender to Russia, Zelensky refuses|embanner=[[The Jerusalem Post]]|deiziad=11.03.2022|lennet d'=an 12 a viz Meurzh 2022}}</ref> {{Japan}} *Hervez ar c'hentañ ministr [[Fumio Kishida]] e oa "hejet diazezoù urzh ar bed" gant an diviz-mañ.<ref name=RéactionsTélégramme/> {{Jorjia}} *Ouzhpenn 30 000 den a oa bet o vanifestiñ a-enep ar brezel e [[Tbilisi]], kêrbenn ar vro, d'ar {{Deiziad|25|C'hwevrer|2022}}<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.bfmtv.com/international/georgie-30-000-manifestants-dans-la-rue-pour-denoncer-l-invasion-de-l-ukraine_AD-202202250674.html|titl=Géorgie: 30.000 manifestants dans la rue pour dénoncer l'invasion de l'Ukraine|oberour=Anthony Audureau gant [[AFP]]|embanner=[[BFM TV]]|deiziad=25/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref>. {{Kazakstan}} *Miliadoù a dud a oa bet o vanifestiñ en [[Almaty]] d'ar {{Deiziad|6|Meurzh|2022}} evit klemm a-enep ar brezel.<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=22|user=ThomasVLinge|url=https://twitter.com/ThomasVLinge/status/1500488096382697472|title=#Ukraine 🇺🇦: thousands of people turned out in the city of #Almaty in #Kazakhstan 🇰🇿 to protest against the Russian invasion of Ukraine. This was the biggest rally in a Kazakh city since January of this year when hundreds were killed in a Russian-led crackdown across the country|date=06.03.2022}}</ref> {{Palestina}} * Trevidi israelat a vanifestas a-enep da oberioù Rusia en Ukraina<ref>{{es}} {{Liamm web|url=https://lavozdelosquesobran.cl/apoyo-a-soberania-de-ucrania-israelies-protestan-contra-ocupacion-rusa-desde-territorios-palestinos/26022022|titl=Apoyo a soberanía de Ucrania: Israelíes protestan contra ocupación rusa desde territorios palestinos|embanner=La Voz de los que Sobran|deiziad=26/02/2022|lennet d'=an 25 a viz Meurzh 2022}}</ref> {{Turkia}} *D'ar {{Deiziad|26|C'hwevrer|2022}} e voe lavaret gant prezidant [[Ukraina]] [[Volodymyr Zelensky|Zelensky]] he doa divizet prezidant [[Turkia]] [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğan]] stankañ listri-brezel [[Rusia]] da dremen er [[Mor Du]]<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=9|user=ZelenskyUa|url=https://twitter.com/ZelenskyyUa/status/1497564078897774598|title=I thank my friend Mr. President of 🇹🇷 @RTErdogan and the people of 🇹🇷 for their strong support. The ban on the passage of 🇷🇺 warships to the Black Sea and significant military and humanitarian support for 🇺🇦 are extremely important today. The people of 🇺🇦 will never forget that!|date=26/02/2022}}</ref> Nac'het e oa bet gant tud gouarnamant Turkia da c'houde avat<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=10|user=ragipsoylu|url=https://twitter.com/ragipsoylu/status/1497569348386496513|title=“Turkey hasn’t made a decision to close the straits to Russian ships yet,” a senior Turkish official tells me So guess Zelensky was making a request with that tweet|date=26/02/2022}}</ref> An deiz war-lerc'h avat he doa disklêriet Turkia e oa ar pezh a rae Rusia en Ukraina ur "brezel" hervez "emglev Montreux". Serret e voe an tremen er mor Du evit al listri ne oant ket perzh eus lestraz Mor Du ha lavaret e oa "ne zleje ket al lestraz-se tremen kennebeut<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=14|user=ragipsolu|url=https://twitter.com/ragipsoylu/status/1497940835094171654|title=BREAKING — Turkey says what happens in Ukraine constitutes a war under Montreux Convention, says will act accordingly: Foreign Minister Meaning, Turkey can close the straits for Russian warships except the ones associated with the Black Sea fleet|date=27.02.2022}}</ref>. A-benn ar fin e voe difennet an tremen er Mor Du d'an holl listri-brezel, ne vern a beseurt bro e teuont.<ref name=FranceInfo2802/> *Kinniget he doa ar vro degemer ar marc'hata etre [[Ukraina]] ha [[Rusia]].<ref name=Libération0503/> {{Suis}} *Manifestadegoù a oa bet dalc'het d'ar {{Deiziad|26|C'hwevrer|2022}} a-enep ar brezel<ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=14|user=FlavienGousset|title=Thousands and thousands take to the streets of Bern in solidarity with the people in Ukraine, urging the Swiss government to take firm action against the Russian oligarchy.|date=26/02/2022}}</ref>. {{Vatikan}} *D'ar {{Deiziad|27|C'hwevrer|2022}} e oa bet galvet gant ar pab [[Frañsez (pab)|Frañsez]] d'un devezh pediñ evit [[Ukraina]] ha fin ar brezel da zelc'her d'an {{Deiziad|2|Meurzh|2022}}, [[Merc'her al Ludu]]. ===Aozadurioù etrevroadel all=== {{ABU}} *Aspedet en doa ar Sekretour Hollek [[Antonio Guterres]] da baouez "kerkent" ar stourm etre [[Rusia]] hag [[Ukraina]]; o lavaret ouzhpenn : "Prezidant Poutin, en anv an denelezh, galvit ho soudarded en dro d'ar gêr !". Galvet e oa bet un emvod eus Kuzul Surentez an ABU d'ar Gwener {{Deiziad|25|C'hwevrer|2022}} noz da votiñ un embann o kondaoniñ aloubadeg Rusia en Ukraina.<ref name=TélégrammeRéactions>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/guerre-ukraine-russie/quelle-est-la-position-officielle-des-pays-sur-l-invasion-en-ukraine-carte-25-02-2022-12928769.php|titl=Quelle est la position officielle de différents pays sur l’invasion en Ukraine ? [Carte]|oberour=Blandine Le Cain|embanner=[[Le Télégramme]]|deiziad=25/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> Unnek bro o doa votet a-du, tri a oa chomet hep votiñ.<ref group="n">{{Sina}}, {{India}} hag {{EAU}}</ref><ref>{{en}} {{Liamm tweet|number=8|user=AFP|url=https://twitter.com/AFP/status/1497346776373903362|title=#UPDATE Eleven of the UN Security Council's 15 members voted for the motion to condemn Russia's 'aggression' against Ukraine, but Russia's veto blocks the measure China, India and the UAE abstained|date=26/02/2022}}</ref> He veto a oa bet lakaet gant [[Rusia]], evel gortozet.<ref name=FranceInfo25.02/> *D'an {{Deiziad|2|Meurzh|2022}} e voe votet gant bodadeg hollek an ABU un destenn o kondaoniñ tagadenn Rusia war Ukraina. 141 bro o doa mouezhiet a-du, 39 bro n'o doa ket mouezhiet ha 5 bro o doa mouezhiet a-enep.<ref group="n">{{Belarus}}, {{Eritrea}}, {{Korea an Norzh}}, {{Rusia}} ha {{Siria}}</ref><ref name="FranceInfo0203" /> {{Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel}} *Sekretour Hollek an AFNA, [[Jens Stoltenberg]], en doa kondaonet an "arsailh dispouron ha dibrovoket" Rusia a-enep Ukraina, o lavaret e klasko an AFNA gwareziñ e vroioù kevredet.<ref name=TélégrammeRéactions/> ===E bed ar sportoù=== * Gortozet e oa bet gant Rusia e vije echuet gant ar [[C'hoarioù Olimpek]] [[C'hoarioù Olimpek goañv 2022|goañv e Sina]] a-raok mont d'an argad.<ref name=NYTSIna/> *Divizet e oa bet gant [[UEFA]] dilec'hiañ gourfenn [[Kevre Kampioned an UEFA|Kevre ar Gampioned]], raktreset e [[Sant-Petersbourg]], da [[Pariz|Bariz]] d'ar {{Deiziad|25|C'hwevrer|2022}}<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sports/foot/ligue-des-champions/guerre-en-ukraine-la-finale-de-la-ligue-des-champions-se-jouera-au-stade-de-france_4980927.html|titl=Guerre en Ukraine : la finale de la Ligue des champions se jouera au Stade de France|embanner=[[France Info]]|deiziad=25/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> D'ar {{Deiziad|27|C'hwevrer|2022}} e oa bet divizet gant ar [[FIFA]] c'hoari krogadoù [[Rusia]] er-maez eus ar vro, hep seniñ he c'han broadel, ha gant livioù neptu. Ne oa ket pell a-walc'h evit kevreadoù [[Polonia]], [[Suis]] hag ar [[Republik Tchek]] o doa divizet chom hep c'hoari ar c'hrogadoù titliñ a-benn [[Kib vell-droad ar bed 2022]] a-enep Rusia<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sports/foot/guerre-en-ukraine-privee-de-matchs-a-domicile-la-russie-jouera-sous-banniere-neutre-annonce-la-fifa_4984656.html|titl=Guerre en Ukraine : privée de matchs à domicile, la Russie jouera sous bannière neutre, annonce la Fifa|embanner=[[France Info]]|deiziad=27.02.2022|lennet d'=an 28 a viz C'hwevrer 2022}}</ref>. A-benn ar fin e voe difennet d'an holl skipailhoù (kluboù ha skipailh broadel) da gemer perzh e krogadoù ofisiel, Kib ar Bed en o zouez.<ref name=FranceInfo2802/> *E [[Formulenn 1]] e oa bet divizet gant ar skipailh amerikan [[Haas F1 Team]] tennañ livioù e sponsor [[Uralkali]] eus e otoioù. Labour e vlenier [[Nikita Mazepin]] a vefe en arvar. A-benn ar fin e voe roet un termen d'an daou gevrat d'ar {{Deiziad|5|Meurzh|2022}}.<ref name=FranceInfo0503/> [[Sebastian Vettel]] ha [[Max Verstappen]] o doa disklêriet e nac'hfent redek e [[Rusia]] ma vefe brezel c'hoazh da vare [[Priz Bras kirri Rusia|Priz Bras Rusia]] [[Priz Bras kirri Rusia 2022|2022]], raktreset e miz Gwengolo<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://motorsport.nextgen-auto.com/fr/formule-1/le-gp-de-russie-plus-que-jamais-menace-le-volant-de-mazepin-aussi,168459.html|titl=Le GP de Russie plus que jamais menacé, le volant de Mazepin aussi ?|oberour=Alexandre C.|embanner=[[Motorsports Nextgen-Auto]]|deiziad=25/02/2022|lennet d'=ar 25 a viz C'hwevrer 2022}}</ref> D'ar {{Deiziad|25|C'hwevrer|2022}} e voe disklêriet ne'z aje ket ar gevezadeg [[Formulenn 1|F1]] da [[Rusia]] ma kendalc'hje ar brezel.<ref name=FranceInfo2502/> A-benn ar fin e voe nullet ar c'hevrat etre ar Formulenn 1 ha Priz Bras Rusia d'an {{Deiziad|3|Meurzh|2022}}<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://fr.motorsport.com/f1/news/f1-sotchi-igora-drive-rupture/8661559/|titl=La F1 n'ira plus à Sotchi ni à Igora Drive|oberour=Basile Davoine|embanner=[[Motorsports.com]]|deiziad=03.03.2022|lennet d'=an 3 a viz Meurzh 2022}}</ref>. == Levrlennadur == * [[Tudi Crequer|KREKER Tudi]], ''Ur Breizhad war hent ar brezel en Ukraina'', Dispak, 4 a viz Meurzh 2022. * GWENN Gege, ''“Noz vat bugaligoù” pe kentoc’h “Marv laouen tudoù”'', [[Ya !]], 16 a viz Du 2022. * GOV (AR) Y. Y., ''[[Anna Mouradova]] e dañjer'', Ya !, 10 a viz Mae 2023. * [[Manon Deniau|DENIAU Manon]], ''Liammañ an dud dre ar sevenadurioù hengounel'', Ya !, 26 a viz Gouere 2023. * [[Maxime Touzé|TOUZE Maxime]], ''Ur [[Jeremi Kostiou|Breizhad]] o reiñ sikourioù dengarour en Ukraina'', e-barzh Le [[Le Peuple breton|Peuple Breton/Pobl Vreizh]], miz Gwengolo 2023, niv. 716, pp. 22-23. * BUREL Anton, ''[[Jeremi Kostiou|Youlidi]] eus Breizh war an talbenn en Ukraina'', e-barzh [[Bremañ (kazetenn)|Bremañ]], miz Meurzh 2025, niv. 449, pp. 12-15. == Filmoù == * KONANEG Arzhur hag AR BORGN Bleuenn, ''Ur [[Brest|Brestad]] o sikour en [[Ukraina]]'', An taol lagad, [[France 3 Bretagne]], 9 a viz Here 2023, kelaouadenn 3 vunud. ==Notennoù ha daveoù== ===Notennoù=== <references group="n" /> ===Daveoù=== {{Daveoù|bannoù=3}} ==Gwelet ivez== {{Commonscat|2022 Russian invasion of Ukraine}} *[[Brezel etre Ukraina ha Rusia]] *[[Ukraina]] *[[Rusia]] *{{fr}} [https://www.francetvinfo.fr/monde/europe/manifestations-en-ukraine/direct-guerre-en-ukraine-le-port-de-marioupol-est-sous-blocus-des-forces-ruses-selon-le-maire-de-la-ville_4992656.html Darvoudoù brezel Ukraina war-eeun gant France Info] *{{en}} [https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/index.html Darvoudoù brezel Ukraina war-eeun gant CNN] *[https://liveuamap.com/en Kartenn war-eeun eus ar brezel at https://liveuamap.com/en] [[Rummad:Istor Ukraina]] [[Rummad:Brezelioù Rusia]] [[Rummad:2022]] kaouacvl2265yuxwlermoz2dcp1gdjv 0 149700 2190215 2169809 2026-05-05T17:03:16Z Llydawr 145 /* Notennoù */ 2190215 wikitext text/x-wiki {|style="width:100%;" |- |[[Restr:Wikipedia-logo-for-Ukraine.png|110px]] | {| style="float:right; margin-left:15px; margin-right:35px; margin-bottom:5px; border-spacing:0px; border:2px solid #e1e1e1;" |- |[[Restr:3dflags ukr0001-0002a.gif|110px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2022]][[Restr:UCDM 2022 poster Br.png|116px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2022]] |} |} <hr> {| class="infobox" style="font-size:90%;" |- !colspan="2" style="background-image:linear-gradient(to right, #005bbb, #fff); color:#ffd500;"|<div style="float:right; padding:5px;">[[Restr:Inkwell icon - Noun Project 2512.svg|48px]]</div><span style="font-size:1.5em;">Марія Вілінська<br>Mariya Vilinska</span> |- align="center" |colspan="2" align="center"|[[Restr:МаркоВовчок2.jpg|280px|Mariya Oleksandrivna Vilinska e-tro 1855]] |-bgcolor="#005bbb" |colspan="2" style="height:2px;"| |- |'''Anv'''||Марія Олександрівна Вілінська<br>''Mariya Oleksandrivna Vilinska'' |- |'''Ganedigezh'''||[[10]]<small>^{[[Deiziadur juluan|J]]}</small> / [[22 Kerzu]]<small>^{[[Deiziadur gregorian|G]]}</small> [[1833]]<br>Yekaterininskoye, [[povit]] Yeletsk<br>[[Gouarnelezh Oryol]]<br>[[Restr:Russian Imperial Standard 1834.png|24px|border]] [[Impalaeriezh Rusia]] |- |'''Marv'''||[[28 Gouere]]<small>^{[[Deiziadur juluan|J]]}</small> / [[10 Eost]]<small>^{[[Deiziadur gregorian|G]]}</small> [[1907]]<br>[[Naltchik]]<br>[[Oblast Terek]]<br>[[Restr:Russian Imperial Standard 1834.png|24px|border]] [[Impalaeriezh Rusia]] |-bgcolor="#005bbb" |colspan="2" style="height:2px;"| |- |'''Micher'''||Skrivagnerez<br>Troerez |- |'''Anv-pluenn'''||<q> Marko Vovtchok </q> |- |'''Yezhoù'''||[[Ukraineg]]<br>[[Ruseg]]<br>[[Galleg]] |- |'''Luskad'''||[[Realouriezh]] |- |'''Doare'''||[[Komz-plaen]] |- |colspan="2"|<hr> |- |'''Oberennoù<br>pennañ'''|| <abbr title="« Kontadennoù-pobl »">Народні оповідання</abbr>, [[1858]]<br><abbr title="« Ensavadur »">Інститутка</abbr>, [[1859]]<br><abbr title="« Marousya »">Маруся</abbr>, [[1871]] |-bgcolor="#005bbb" |colspan="2" style="height:6px;"| |} '''Marko Vovtchok''' ([[ukraineg]] : Марко́ Вовчо́к ''Marko Vovtchok'') a oa anv-pluenn '''Mariya Oleksandrivna Vilinska''' (ukraineg : Марія Олександрівна Вілінська, [[ruseg]] : Мария Александровна Вилинская ; Yekaterininskoye, [[22 Kerzu]] [[1833]] – [[Naltchik]], [[10 Eost]] [[1907]], ur [[skrivagnerez]] [[ukrainat]]. Gant ar skrivagner hag embanner ukrainat [[Panteleimon Koulich]] ([[1819]]-[[1897]]) e voe dibabet hec'h anv-pluenn gourel. [[Realouriezh]] e oa danvez hec'h oberennoù, ma teskrivas Ukraina an amzer dremenet : kontadennoù-pobl, buhez ar [[gladdalc'helezh|served]] hag all. Berzh bras-meurbet a reas er [[bloavezhioù 1860]] en Ukraina goude embannadur un dastumad kontadennoù ukrainek e [[1857]]. Pinvidikaet e voe [[lennegezh]] Ukraina gant an dodennoù nevez a voe degaset ganti, evel an istorioù [[kevredigezh]]el (Інститутка "An ensavadur", [[1859]]) ha [[politikerezh|politikel]] (Маруся "Marousya", [[1871]]). Gant troidigezh [[galleg|c'hallek]] <q> Marousya </q> e c'hounezas brud en [[Europa ar C'hornaoueg]]. Tabut zo c'hoazh diwar-benn he dastumad kontadennoù eus Ukraina, pa gred da veur a vuruteller e oa ket skrivet a-gevret gant he fried kentañ, a oa ur folklorour. ==Buhez== D'an [[10 a viz Kerzu]] [[1833]] hervez an [[deiziadur juluan]] ([[22 a viz Kerzu]] hervez an [[deiziadur gregorian]]) e voe ganet Mariya Oleksandrivna Vilinska e [[Gouarnelezh Oryol]] ([[Oblast Oryol]] hiziv) en [[Impalaeriezh Rusia]], d'ur vaouez a lignez ha d'un ofiser en arme, rusegerien o-daou daoust dezho bezañ a-orin eus rannvro [[Kyiv]].<br> Desket ha liesyezher e oa he mamm, a gare kanoù ha sonerezh Ukraina ; ganti e voe boulc'het deskadurezh Mariya.<br> Seizh vloaz e oa pa varvas he zad ; addimeziñ a reas he mamm, gant ur julod tirantus ha kriz koulz gant e diegezh hag e served ; adalek neuze e voe desavet Mariya e ti ur voereb dezhi. Daouzek vloaz e oa e [[1845]] pa voe kaset d'ur skol-lojañ e [[C'harkiv]], a-raok mont da [[Oryol]] pa oa 16 vloaz. D'he 16 vloaz end-eeun e kejas e saloñs lennegel he moereb en Oryol ouzh ar folklorour ha [[tudouriezh|tudour]] Opanas Markevytch ([[1822]]-[[1867]]), a oa en harlu abalamour d'e oberoù politikel kuzh enep an Impalaeriezh e Kyiv. E [[1851]], goude hec'h eured gant O. Markevytch d'ar [[25 a viz Kerzu]] [[1850]], e tilojas da Ukraina. Adalek 1851 betek [[1858]] e vevas e [[Tchernihiv]], e Kyiv hag e [[Nemyriv]] en ur skoazellañ he fried en e labour tudour ; e-keit-se e teske Mariya [[sevenadur]] ha yezh Ukraina.<br> E Kyiv e c'hanas he mab Markovitch Bohdan Opanasovitch ([[1853]]-[[1915]]), a voe ur [[matematik]]our, ur [[kazetennerezh|c'hazetenner]] hag un [[Dispac'h Rusia 1917|dispac'her]]. E [[1857]] e lakaas <q> Marko Vovtchok </q> embann <q> Народні оповідання</q> ''Narodni opovidannya'', "Kontadennoù-pobl", 11 kontadenn a voe degemeret-dispar e metoù al lennegezh ukrainat, gant ar folklorour ha tudour [[Taras Shevchenko]] ha gant Panteleimon Koulich pergen ; e Rusia ivez e voe saludet an oberenn goude bezañ bet troet e ruseg hag embannet gant [[Ivan Tourgeniev]] e [[Sant-Petersbourg|Sankt-Peterbourg]] e [[1859]]. Goude ur chomadenn verr e Sankt-Peterbourg e 1859 ma voe degemeret mat gant pennoù-bras ar [[sevenadur]]ioù ukrainat ha rusian ez eas Mariya Vilinska, gant he fried, da weladenniñ Europa ar C'hornaoueg, ma chomas en [[Alamagn]], e [[Bro-C'hall]], en [[Italia]] hag e [[Suis]]. Nebeut goude e tistroas O. Markevytch da Ukraina, e-unan abalamour da avoultriezh e wreg ; biken ne adwelas e bried hag e vab, petra bennak ma kasas arc'hant dezho e-pad meur a vloaz gant ar spi ma tistrofe e wreg ; breset e voe ar folklorour, a varvas en digenvez e Tchernihiv e 1867.<br> E-kerzh he beajoù dre Europa e kejas <q> Marko Vovtchok </q> ouzh ar [[Kimiezh|c'himiour]] [[Dmitriy Mendeleyev]], ar sonaozour [[Aleksandr Borodin]] hag an [[Nervoniezh|nervoniour]] [[Ivan Setchenov]] ([[1829]]-[[1905]]) ; dre hanterouriezh Ivan Tourgeniev e kejas ouzh [[Jules Verne]], [[Aleksandr Herzen]] ("Tad ar [[sokialouriezh]]", [[1812]]-[[1870]]) ha [[Lyev Tolstoy]].<br> Mariya Vilnska a skrivas istorioù ha kontadennoù e galleg, a voe embannet e ''Journal de l'éducation et du divertissement'' <q> P.-J. Stahl </q>, anv-pluenn [[Pierre-Jules Hetzel]] ([[1814]]-[[1886]]), a embanne romantoù Jules Verne. E [[1867]] e tistroas ar veajourez da Sankt-Peterbourg ma chomas betek [[1878]]. Berzet e oa an ukraineg eno, setu e labouras evel skridaozerez ha troerez evit kelaouennoù rusek. Danevelloù a skrivas e ruseg e-kerzh he chomadenn e Sankt-Petersbourg : Живая душа ''Zhivaya dusha'' "An ene bev" (1858), Записки причетника ''Zapysky prychetnyka'' "Deizlevr ur sakrist" ([[1870]]), ha meur a hini all. Tost e voe d'ar gelaouenn rusek Отечественные записки ''Otechestvennyye zapiski'' "Deizlevr broadel" en [[alamaneg]], e [[poloneg]] hag e ruseg, a embannas lod eus he oberennoù.<br> E [[1870]], p'edo e Sankt-Peterbourg, e kenlabouras evel troerez gant ar gelaouenn Переводы лучших иностранных писателей ''Perevody lutchchikh inostrannykh pisateley'' "Troidigezhioù diwar ar gwellañ skrivagnerien estren" ma troas [[Kontadennoù Andersen]], oberennoù gant [[Erckmann-Chatrian]], Jules Verne ha skrivagnerien all. Kalz troerezed eus ar vro a voe degaset d'ar gelaouenn gant Maryia Vilinska.<br> Pa voe Brud fall o redek diwar-benn <q> Marko Vovtchok </q>, he dije gopret troerezed evit marvailhoù Andersen, ez eas ar gelaouenn "Troidigezhioù diwar ar gwellañ skrivagnerien estren" da get ha darbet e voe da Variya Valinski paouez da skrivañ.<br> E [[1872]] e kuitaas Sankt-Peterboug d'en em staliañ e domani anaoudeien dezhi e proviñs [[Tver]] ma kendalc'has da skrivañ e ruseg : теплое гнездышко ''teploye gnezdychko'' "Un neizh tomm" ([[1873]]), В глуши ''V glouchi'' "En dezerzh" ([[1875]]) hag Отдых в деревне ''Otdykh v derevne'' "Diskuizh war ar maez" ([[1876]]-[[1899]]) en o zouez. E 1878 ez addimezas, gant un ofiser rusian kalz yaouankoc'h egeti anvet Mikhail Lobach-Zhouchenko, hag adal neuze e heulias he fried e-pad 30 vloaz e meur a rann eus an Impalaeriezh ([[Stavropol]], [[Bogouslav]], Naltchik) ; e [[1885]] e voe e [[Gouarnelezh Kyiv]] ma chomas betek [[1893]] ; eno e kendalc'has gant he labour diwar-benn folklor Ukraina, en ur sevel ur geriadur ukraineg-ruseg-poloneg ivez.<br> E deroù ar [[bloavezhioù 1900]] ez adskoulmas darempredoù gant embannerien ukrainat. Diwezhatoc'h e tistroas ar familh da Naltchik, ma varvas Mariya Oleksandrivna Vilinska "Marko Vovtchok", oadet 73 vloaz, d'an [[28 a viz Gouere]] [[1907]] (hervez an deiziadur juluan ; d'an 10 a viz Eost hervez an deiziadur gregorian). ==Oberennoù== [[Restr:"Maroussia", p. j. stahl et Marko Vovtchok.jpg|thumb|upright=1.3|''Maroussia'', troidigezh c'hallek Маруся embannet ''ha sinet'' gant P.-J. Hetzel e 1878]] Kendere ar maouezed en Ukraina da vare ar c'hladdalc'helezh eo penngomz oberennoù <q> Marko Vovtchok </q> kerkent hag en dastumad "Kontadennoù-pobl", rak an dud gwasketañ, mezhekaetañ hag ezwirietañ e oant en Impalaeriezh Rusia.<br> Levezonet-bras eo bet lennegezh Ukraina gant labour <q> Marko Vovtchok </q>, hag a-drugarez dezhi ez eo bet skignet lennegezh he bro dre Europa : [[Bulgaria]], [[Polonia]], [[Serbia]], [[Slovenia]], [[Tchekia]], [[Rouantelezh-Unanet]] hag all. ;Dastumadoù * 1857 : {{uk}} Народні оповідання Марка Вовчка ''Narodni opovidannya Marka Vovtchka'' "Kontadennoù-pobl Marko Vovtchok" ; {{ru}} Украинские народные рассказы ''Ukrainskiye narodnyye rasskazy'' "Kontadennoù-pobl ukrainat" * 1859 : Народные рассказы ''Narodnyye rasskazy'' "Istorioù folklorel" :::Рассказы из народного русского быта ''Rasskazy iz narodnogo russkogo byta'' "Istor buhez folklorel Rusia" * 1862 : "Kontadennoù-pobl Marko Vovtchok", eil levrenn * 1865 : "Kontadennoù-pobl Marko Vovtchok", trede levrenn ;Romantoù * 1868 : Живая душа ''Zhivaya doucha'' "An ene bev" * 1869 : Записки причетника ''Zapysky prytchetnyka'' "Deizlevr ur sakrist" * 1873 : Тёплое гнёздышко ''Toploye gnozdychko'' "Un neizh tomm" * 1875 : В глуши ''V glouchi'' "En dezerzh" ::: Сельская идиллия ''Sel'skaya idilliya'' "Karantezig ploueziat" ;Danevelloù * 1859 : Інститутка ''Instytutka'' "An ensavadur" * 1860 : Червонный король ''Tchervonnyy korolʹ'' "Ar roue ruz" * 1861 : Тюлевая баба ''Tyoulevaya babaʹ'' "Ar vaouez tull" * 1862 : Глухой городок ''Gloukhoy gorodok'' "Ar gêr vouzar" * Павло Чорнокрил ''Pavlo Chornokryl'' "Paol Askell Zu" * Пройдисвіт ''Proydisvít'' "An hailhon" * Три долі ''Try doli'' "Tri zonkad" * Гайдамаки ''Haydamaky'' "Haydamaky" ;Istorioù berr {| style="width:100%;" |- valign="top" | * 1861 : Жили да Были Три сестры ''Zhili da byli tri sestry'' "Ur wech e oa teir c'hoar" * 1863 : Кармелюк ''Karmelyouk'' "Ar garmezez" * 1871 : Маруся ''Marousya'' "Marousya" * 1876-1899 : Отдых в деревне ''Otdykh v derevne'' "Diskuizh war ar maez" * Ведмідь ''Vedmidʹ'' "An arzh" * Дев'ять братів і десята сестриця Галя ''Dev'yatʹ brativ i desyata sestrytsya Halya'' "An nav breur hag o c'hoar Galya" * Затейник ''Zateynik'' "An ijiner" * Лимерiвна ''Lymerivna'' "Lymerivna" * Невільничка ''Nevilʹnytchka'' "Ar sklavez" * Путешествие во внутрь страны ''Pouteshestviye vo vnoutr' strany'' "Beaj e diabarzh ar vro" * Чортова пригода ''Tchortova pryhoda'' "Gwalldro viliget" * Як Хапко солоду відрікся ''Yak Khapko solodu vidriksya'' "Penaos e tilezas C'hapko ar malt" * Горпина ''Horpina'' "Agrippina" * Викуп ''Vykup'' "An daspren" * Данило Гурч ''Danylo Hurtch'' "Danilo Gurtch" * Два сини ''Dva syny'' "An daou vab" * Катерина ''Kateryna'' "Kateryna" | * Козачка ''Kozatchka'' "Kozatchka" <ref>Ur gêriadenn en ''oblast'' [[C'harkiv]] hiziv eo Kozatchka, 18 den o vevañ enni.</ref> * Купеческая дочка ''Kouptecheskaya dotchka'' "Merc'h ar marc'hadour" * Ледащиця ''Ledachtitsya'' "Ar gluchenn" * Максим Гримач ''Maksym Hrymatch'' "Maksen Grimatch" * Маша ''Macha'' "Macha" * Не до пари ''Ne do pary'' "N'eo ket evit an arc'hant" * Одарка ''Odarka'' "Odarka" * Отець Андрій ''Otetsʹ Andriy'' "An Tad Andrev" * Саша ''Sacha'' "Sacha" * Сестра ''Sestra'' "Ar c'hoar" * Свекруха ''Svekroukha'' "Ar vamm-gaer" * Сон ''Son'' "An hun" * Чари ''Tchary'' "Ar strobinell" * Чумак ''Tchoumak'' "Tchoumak" * Игрушечка ''Igrouchetchka'' "Ar c'hoariell" * Волшебство ''Volchebstvo'' "An hudouriezh" * Надежа ''Nadec'ha'' "Nadec'ha" |} ;Arnodskrid *1864 : Письма из Парижа ''Pisma iz Parija'' "Lizheroù eus Pariz", daouzek lizher ma ro ar skrivagnerez he santadoù a-zivout tud Pariz dreist-holl, hag ar C'hallaoued dre vras. ===''Marousya''=== An istor-se, skrivet evit ar vugale, zo bet troet e galleg gant Pierre-Jules Hetzel hag embannet gantañ — dindan e anv-pleunn, <q> P.-J. Stahl </q> e 1878 ; buan e troas da levr muiañ-karet ar vugale e Bro-C'hall, ma voe enoret gant Priz an ''Académie française'' ha ma voe erbedet gant Ministrerezh an Deskadurezh-Stad evit levraouegoù ar skolioù.<br> Den ne oar da vat hag e ruseg pe en ukraineg e oa bet skrivet gant <q> Marko Vovtchok </q>. En ukraineg e vije bet skrivet er bloavezhioù 1860, diembann e vefe chomet, ha kollet e vefe bet ar skrid orin ; e ruseg e vefe bet skrivet, ha lakaet da droidigezh diwar an ukraineg evit diflipañ diouzh ar c'hontrollerezh — ma vefe gwir an eil doare-se e vefe ar skrid ukrainek un droidigezh eus ar ruseg graet gant an aozerez. Troidigezhioù eus un embannadur rusek e [[1871]] eo an holl embannadurioù ukrainek eus ''Marousya'' a gaver hiziv an deiz.<br> Er gelaouenn "Troidigezhioù diwar ar gwellañ skrivagnerien estren" e Sankt-Peterbourg e oa an embannadur rusek-se, ha bloaz goude e oa deuet er-maez e stumm ul levr sinet <q> Marko Vovtchok </q> ha kinniget evel-henn : "troet diwar an ruseg bihan, gant skeudennoù diwar zorn Klodt ha Bashilov" (an ukraineg eo ar "ruseg bihan"). Ar skrid rusek-se zo bet troet en ukraineg gant Vasyl Domanytsky.<br> E [[1927]], familh eil pried Mariya Valinska a brofas d'an istorour ha buruteller ukrainat [[Oleksandr Dorochkevytch]] ([[1896]]-[[1946]] skrid ukrainek ''Marousya'' diwar zorn Mariya Valinska, evit e dezenn doktorelezh ''Skridoù e komz-plaen ukrainek Marko Vovtchok'' ; darn eus ar skrid a voe embannet e [[1943]]. ==Enorioù== [[Restr:Stamp of Ukraine s958.jpg|thumb|Timbr ukrainat, 2008]] * Straedoù <q> Marko Vovtchok </q> zo e [[Dnipro (kêr)|Dnipro]], Kyiv, [[Lviv]], Naltchik, [[Rivne]], [[Soumy]] ha kêrioù all en Ukraina. * <q> ''Mariya''</q>, ur romant awenet gant buhez <q> Marko Vovtchok </q> diwar zorn ar skrivagnerez ukrainat Oksana Ivanenko ([[1906]]-[[1997]]) e [[1973]] * D'ar [[4 a viz Eost]] [[1978]] e voe divouchet un delwenn da Variya Vilinska e kêr Naltchik. * Ur mirdi gouestlet dezhi a voe digoret er memes kêr en ti ma tremenas bloavezhioù diwezhañ e buhez. * D'an [[10 a viz Eost]] [[1985]] e voe digoret ur mirdi er maner ma vevas e 1885-86 e Bohouslav en oblast Kyiv. * E [[2007]] e voe kounaet 100{{vet}} deiz-ha-bloaz he marv gant ar Stad ukrainian. * E [[2008]], un [[timbr]] en enor da <q> Varko Vovtchok </q> a voe embannet en Ukraina. * Un teulfilm, <q> ''Marko Vovtchok, ar steredenn gevrinus''</q> sevenet e [[2014]] gant Svetlana Krasnojon ha Tatiana Trofimtchouk hag a ziskouez e oa Mariya Vilinska ur vaouez dizalc'h ha benelour na rae van ebet eus he brud, a verze ma vefe embannet poltredoù anezhi, a hoalas degadoù a wazed padal e skrive dindan anv unan, ha kalz he deus skrivet hep soñjal morse en aozañ he vuhezskrid. ==Mammennoù== *{{en}} {{cite web|url=http://encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkPath=pages\V\O\VovchokMarko.htm |title=Internet Encyclopedia of Ukraine|accessdate=04/03/2022}} *{{ru}} {{cite web|url=http://www.rulex.ru/01130244.htm |title=Маркович Марья Александровна (Марко-Вовчок)|accessdate=04/03/2022}} ==Levrlennadur== * {{fr}} ''Maroussia'' (troet gant P.-J. Hetzel). Paris : L'Harmattan, 2008 {{ISBN|978-2-296-07566-5}} * {{fr}} ''Le voyage en glaçon – Histoires pour les enfants sages du XIX^{<small>e</small>} siècle''. Paris : L'Harmattan, 2009 {{ISBN|978-2-296-10892-9}} ==Notennoù== {{Daveoù}} {{ALC'HWEZDIBAB:Vovtchok,Marko}} [[Rummad:Skrivagnerien Ukraina]] [[Rummad:Merc'hed Ukraina]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1833]] [[Rummad:Marvioù 1907]] ox8edb2295spcot9flf2lk1s6a3lfvs 0 150935 2190216 1995427 2026-05-05T17:04:12Z Llydawr 145 /* Notennoù */ 2190216 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="font-size:90%;" |- !colspan="2" style="background-image:linear-gradient(to right, #000, #fff); color:#e2e2e2;"|<div style="float:right; padding:5px;">[[Restr:Flag of Ukraine.svg|32px]]</div><span style="font-size:1.5em;">Stefania Turkevitch</span> |- align="center" | colspan="2"| [[Restr:Stefania Turkewich.jpg|260px]]<br>Poltredet e [[1920]]<hr> |- | '''Ganedigezh''' || {{Deiziad|25|Ebrel|1898}}<br>[[Lviv]]<br>{{Ukraina}} |- | '''Marv''' || {{Deiziad|8|Ebrel|1977}} <small>(79 vloaz)</small><br>[[Cambridge]]<br>{{Bro-Saoz}} |- | '''Broadelezh''' || [[Restr:Flag of Ukraine.svg|20px]] Ukrainat |- | colspan="2"| <hr> |- | '''Studioù''' || Skol-veur Lviv<br>Skol-sonerezh [[Berlin]] |- | '''Micher''' || [[Piano]]ourez<br>[[Sonerezh|Sonaozourez]]<br>[[Kerzoniezh|Kerzoniourez]]<br>[[Kelennerezh|Kelennerez]] piano |- | '''''[[Floruit]]''''' || [[Bloavezhioù 1920]] – [[Bloavezhioù 1970|bl. 1970]] |} '''Stefania Ivanivna Turkevitch-Loukianovitch''' ([[Ukraineg]] : Туркевич-Лукіянович Стефанія Іванівна ; [[Lviv]], {{Deiziad|25|Ebrel|1898}} – [[Cambridge]], {{Deiziad|8|Ebrel|1977}}) a oa ur [[Piano|bianoourez]], ur [[sonerezh|sonaozourez]] hag ur [[Kerzoniezh|gerzoniourez]] [[Uraina|ukrainat]].<br> Anzavet eo bet evel ar sonaozourez kentañ en Istor Ukraina, hogen berzet e voe hec'h oberennoù gant [[URSS|Soviediz]]. ==Buhez== ;• Bugaleaj En [[Aostria-Hungaria]] edo Ukraina pa voe ganet Stefania Turkevitch e 1898, kentañ merc'h ar [[beleg]] ha kerzoniour Ivan Emanuel Turkevitch ([[1872]]-[[1936]]) hag e bried Sofia Kormoch, pianoourez.<br> Holl izili an tiegezh a ouie seniñ : Stefania a sone ar piano, an [[telenn|delenn]] hag an [[harmoniom]] ; sonerien ivez e oa he c'hoar Iryna hag he breur Lev. Diwezhatoc'h e lavaras ar sonaozourez a-zivout he yaouankiz : <blockquote style="font-family:Georgia;">Kalon an tiegezh e oa ma mamm, a oa ur bianoourez eus an dibab ; kalz e plije din he selaou pa oan bugel. Diwezhatoc'h e voulc'homp sevel ul laz-seniñ er gêr : ma zad ouzh ar [[gourbiolin]] (nemet e ouie seniñ ar piano ivez), ma mamm ouzh ar piano, Lev ouzh ar [[Violoñsell|c'haolviolin]], me ouzh an harmoniom, ha daou skoliad d'ar c'helenner Prfetsky a sone ar [[Biolin|violin]]. Er gêr ivez e voe savet al laz-kanañ renet gant ma zad – gantañ omp bet lakaet war hent ar sonerezh ; biskoazh n'en deus krennet war an arc'hant evit hon deskadurezh war ar sonerezh.<br><div style="text-align:right;">Stefania Turkevitch-Lisovska <ref name="SP">{{uk}} Pavlychyn, Stefania Stefanivna. Павлишин С. Перша українська композиторка Стефанія Туркевич-Лісовська-Лукіянович (Ar c'hentañ sonaozourez ulrainat : Stefania Turkevitch-Lisovska-Loukianovitch. Lviv : Bak, 2004 {{ISBN|978-966-7065-50-8}}</ref></div></blockquote> ;• Studioù {| class="infobox" style="font-size:90%; text-align:center;" |- | <div style="position: relative;"> [[Restr:Turkevycz family in Ukraine circa 1915.jpg|260px]] <div style="position: absolute; left: 190px; top: 50px;">[[Restr:Cercle rouge 100%.svg|64px|Stefania Turkevitch]]</div> </div> |- | Stefania da 17 vloaz, e [[1915]] |} Gant ar sonaozour ukrainian [[Vasyl Barvinsky]] ([[1888]]-[[1963]]) e krogas Stefania Turkevitch gant he studioù war ar sonerezh. Adalek [[1914]] betek [[1916]] e studias ar piano e [[Vienna]] dindan ren ar [[Tchekia|Tchek]] [[Vilém Kurz]] ([[1872]]-[[1945]]). Goude ar [[Brezel-bed kentañ]] e studias gant ar [[Polonia|Polonad]] [[Adolf Chybiński]] ([[1880]]-[[1952]]) e Skol-veur Lviv, ha war an dro e heulias e gentelioù war adamkaniezh ar sonerezh e Skol-sonerezh Lviv.<ref name="SP" />. E [[1919]] e skrivas Stefania Turkevitch he fezh sonerezh kentañ, <q>&nbsp;Літургію&nbsp;</q> (''Liturhiyou'', "Liderezh"), a voe sonet meur a wezh en Iliz-veur Lviv. E [[1921]] e studias e Vienna gant an [[Aostria]]ned [[Guido Adler]] ([[1855]]-[[1941]]) er Skol-veur ha [[Joseph Marx]] ([[1882]]-[[1964]]) e Skol-veur ar Sonerezh hag an Arzoù ; un testeni war ar c'helenn he devoe digant Skol-veur ar Sonerezh e [[1923]]. E [[1925]] e timezas gant an Ukrainad [[Robert Lisovskyi]] ([[1893]]-[[1982]]) kent beajiñ gantañ da [[Berlin|Verlin]], ma vevjont adalek [[1927]] betek [[1930]] ; eno e studias Stefania gant an Aostrianed [[Arnold Schönberg]] ([[1874]]-[[1951]]) ha [[Franz Schreker]] ([[1878]]-[[1934]]).<ref name="SP "/>. E-keit-se, e [[1927]], e c'hanas he merc'h Zoya (Зоя)<ref>{{uk}} {{cite web|url=http://esu.com.ua/search_articles.php?id=55702|language=ukrainian |title=Зоя Робертівна Лісовська-Нижанківська "Lisovska-Nyzhankivska Zoya Robertivna" en ''Encyclopedia of Modern Ukraine''|accessdate=23/05/2021}}</ref>. Er bloaz [[1930]] ez eas Stefania Turkevitch da [[Praha|Braha]], ma studias gant [[Zdeněk Nejedlý]] ([[1878]]-[[1962]]) er Skol-veur ha gant [[Otakar Šín]] ([[1881]]-[[1943]]) er Skol-sonerezh. Ar sonaozañ a studias ivez, gant [[Vítězslav Novák]] ([[1870]]-[[1949]]) en Akademiezh ar sonerezh. En diskaramzer [[1933]] e kelennas ar piano hag e sonas evit Skol-sonerezh Praha. Bloaz goude, e [[1934]], e soutenas he zezenn doktorelezh a-zivout [[folklor]] Ukraina er [[c'hoarigan]]où [[Rusia]]n<ref name="SP" /> ; he doktorelezh war ar gerzoniezh he devoe e Praha digant Skol-veur Zizalc'h Ukraina, e 1934 end-eeun. Stefania Turkevitch e voe ar vaouez kentañ eus [[Galitsia]] (a oa ur rann eus Polonia d'ar mare-se) o tapout un doktorelezh war dachenn Skiantoù an den. ;• Eil Brezel-bed En diskaramzer [[1939]], pa darzhas an [[Eil Brezel-bed]] ha goude aloubidigezh Ukraina ar C'hornôg gant Soviediz e labouras Stefania Turkevitch evel kelennerez ha mestrez-sonadeg<ref>Ar garg kentañ goude penn al laz-seniñ.</ref> en opera Lviv ; e [[1940]]-[[1941|41]] e voe beskelennerez e Skol-sonerezh Lviv. Pa voe klozet ar Skol gant an alouberien [[Alamagn|alaman]] e kendalc'has da gelenn e Skol-sonerezh ar Stad.<br> En nevezamzer [[1944]] e kuitaas Lviv hag e tistroas da Vienna. P'edo o tec'hel a-zirak Soviediz e [[1946]] en em gavas en Aostria ar Su, hag alese ez eas da [[Italia]] gant he eil pried, Nartsiz Lukyanovitch, a oa ur [[Mezegiezh|mezeg]] dindan gourc'hemenn ar [[Rouantelezh-Unanet]]. ;• Er Rouantelezh-Unanet En diskaramzer 1946 e tilojas Stefania Turkevitch d'ar Rouantelezh-Unanet, ma vevas e [[Brighton]] adalek [[1947]] betek [[1951]], e [[Londrez]] (1951–1952), [[Barrow Gurney]] e-kichen [[Bristol]]) (1952–1962), [[Belfast]] e [[Norzhiwerzhon]] (1962–[[1973]]), ha Cambridge, ma varvas e 1977 nebeut a-raok he 79{{vet}} gouel-bloaz. ==Oberennoù== E dibenn ar [[bloavezhioù 1940]] ezadkrogas Stefania Turkevitch da aozañ sonerezh. Gwech ha gwech all e kendalc'has da seniñ ar piano war al leurenn, dreist-holl e [[1957]] pa roas ur stirad kensonadegoù en Ukraina hag e [[1959]] pa sonas e Bristol.<br> Degemeret e voe er ''British Society of Women-Composers and Musicians'', a badas betek [[1972]]. ;• Симфонічні твори — Oberennoù sinfoniel * Симфонія — Sinfonienn niv. 1 — 1937 * Симфонія no. 2(a) — Sinfonienn niv. 2(a) — 1952 * Симфонія no. 2(b) (2-й варіант) — Sinfonienn no. 2(b) (eil doare) * Симфонієта — Sinfoniennig — 1956 * Три Симфонічні Ескізи — Teir damsinfonienn — 3 Mae 1975 * Симфонічна поема — Barzhoneg sinfoniel ''La Vita'' * Космічна симфонія — Sinfonienn egorel — 1972 * Сюїта для подвійного струнного оркестру — Heuliad evit daou laz kerdin * Фентезі для подвійного струнного оркестру — Faltazi evit daou laz kerdin ;• Балети — [[Barrez|Barrezhioù]] * Руки — Daouarn — Bristol, 1957 * Перли — Perlez * Весна — Nevezamzer — Barrezh evit ar vugale, 1934-5 * Мавка (a) & (b) — Belfast, 1964-7 * Страхопуд — Spontailh — 1976 ;• Oпера — C'hoariganoù * Мавка (diglok) ;• Дитячі опери — C'hoariganoù evit ar vugale * Цар Ох або Серце Оксани — Tsar Okh pe Kalon Oksana — 1960 * Куць — An diaoul yaouank * Яринний городчик — Kêr en Nevezamzer — 1969 ;• Хорові твори — Kanerezh a-gor * Літургія — Liderezh — 1919 * Псалом Андрей Шептицький — Salm da Andri Cheptytsky * До Бою — A-raok an emgann * Триптих — Teirzaolenn * Колискова (А-а, котика нема) — Luskell (A-a, kazh ebet) — 1946 ;• Камерно-інструментальні твори — Sonerezh-kambr binviadurel * Соната для скрипки і фортепіано 1935 — Sonadenn evit biolon ha piano * (a) струнний квартет 1960—1970 — ''String quartet'' * (b) струнний квартет 1960—1970 — ''String quartet'' * Тріо для скрипки, альта та віолончелі 1960—1970 — Triad evit biolin, biol ha gourbiolin * Квінтет для двох скрипок, альта, віолончелі фортепіано — Pempad evit dou violin, alto, piano, gourbiolon — 1960—1970 * Тріо для флейти, кларнету, фагота — Triad evit fleüt, klerinell, bason — 1972 ;• Твори для фортепіано — Oberennoù evit ar piano<ref>фортепіано = ''fortepiano''.</ref> * Варіації на українську тему — Argemmoù war un ton ukrainien — 1932 * Фантазія: Сюїта фортепіанна на українські теми — Fantazia : heuliad evit ar piano war donioù ukrainat — 1940 * Імпромпту — ''Impromptu''<ref>"War an taol".</ref> — 1962 * Гротеск — ''Grotesque'' — 1964 * Гірська сюїта — Heuliad ar Menez — 1966—1968 * Цикл п'єс для дітей — Heuliad pezhioù evit ar vugale — 1936—1946 * Українські коляди та щедрівки — Kanoù ukrainat ha kanoù an Nedeleg * Вістку голосить — O lenn ar c'heleier * ''Christmas with Harlequin'' — Belfast — 1971 ;• Різне — Liesseurt * Серце — Kalon (mouezh solo ha laz-seniñ) * Лореляй — Lorelei (konter, harmonium ha piano ; komzoù gant Lesia Ukrainka) — 1919 * Травень — Mae — 1912 * Тема народної пісні — Tonioù kanaouennoù folklorel * На Майдані — War Maidan<ref>Leurgêr an Dizalc'hiezh, e [[Kyiv]].</ref> (piano) * Не піду до леса з конечкамі — Лемківська пісня — Ned in ket d'ar goadeg — Kanaouenn [[Lemkoed|lemko]] evit mouezh ha kerdin ==Levrlennadur== * Сокіл-Рудницька М. Пам’яті Стефанії Лукіянович // Вільне Слово. – Торонто, 1977. – 9 і 16 липня. – С. 3. * Вовк В. Парастас для Стефанії Туркевич-Лукіянович // Наше Життя. – Нью-Йорк, 1992. – Ч. 5. – С. 6–9. * Стельмащук Р. Забутий львівський композитор-неокласик (штрихи до творчого портрета Стефанії Туркевич) // Музика Галичини (Musica Galiciana) / Матеріали Другої міжнародної конференції. – Львів, 1999. – С. 276–281. * Павлишин С. Перша українська композиторка // Наше Життя. – Нью-Йорк, 2004. – Ч. 1. – С. 14–16. * Павлишин С. Перша українська композиторка: Стефанія Туркевич-Лісовська-Лукіянович. – Львів, 2004. * Карась Г. Статика і динаміка жанру дитячої опери у творчості композиторів української діаспори ХХ ст. // Вісник Державної академії керівних кадрів культури і мистецтв. – Київ, 2010. – No. 2. – С. 89–93. * Яців Р. Роберт Лісовський (1893–1982): дух лінії. – Львів, 2015. – С. 11, 13, 79–84, 91. ==Liammoù diavaez== *[https://www.youtube.com/watch?v=L5bdWrAzMaw&list=OLAK5uy_l7CWjtrPCiFJlL_P63SWExwmO6Hc5oMYs Stefania Turkewich : ''Galicians I'' (YouTube)] *[https://www.youtube.com/watch?v=Qs6aeznrttk «Цар Ох» або Серце Оксани - "Kalon Oksana" (YouTube)] *[https://www.youtube.com/watch?v=pa_2_xdRVHY Фільм про Стефанію Туркевич – Film diwar-benn Stefania Turkewich] *[https://www.youtube.com/watch?v=7Tta8VSCd78 Світова прем’єра Першої симфонії Стефанії Туркевич - He sinfonienn gentañ sonet evit ar wech kentañ] *[https://www.youtube.com/watch?v=QIBr-Rf76K4 Три симфонічні ескізи- Teir damsinfonienn] *[https://www.youtube.com/watch?v=4F9J2PfG3ug Концерт-присвята до 120 року з дня народження Стефанії Туркевич - Kensonadeg da-geñver 120{{vet}} deiz-ha-bloaz he ganedigezh] *[https://www.youtube.com/watch?v=RJCcqKXpzHc Прем'єра. Стефанія Туркевич-Лукіянович "Серце Оксани" опера - Opera "Kalon Oksana"] ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Turkewich, Stefania}} [[Rummad:Arzourien Ukraina]] [[Rummad:Merc'hed Ukraina]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1898]] [[Rummad:Marvioù 1977]] 80ao3vwcnvh9torhcns4wxqotldbyfn 0 151348 2190201 2078694 2026-05-05T16:37:14Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190201 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[File:Emperor Akihito 199011 1.jpg|thumb|An impalaer Akihito gwisket gant ar ''sokutai'' e lid tronidigezh miz Du 1990.]] Goude marv an impalaer japanat [[Hirohito]] e 1989 e pignas e vab [[Akihito]] war an tron e 1990. An '''Oadvezh Heisei''' a reer eus e ren, a badas eus an [[8 a viz Genver]] 1989 betek e zilez d'an [[30 a viz Ebrel]] [[2019]]<ref name="Fa">Farris 1985.</ref>. == 1989-2000 == E 1989 end-eeun e tarzhas "klogorenn armerzhel" Japan. D'ar strad ez eas eskemmdi Tōkyō ha priz an douaroù, ha dic'hwez moneiz a voe. Sammet e voe ar bankoù gant dleoù a vire ouzh ar vro a bareañ he armerzh<ref name="He">Henshall 2012.</ref>. "An Dekvloazhiad Kollet" (失われた十年 ''Ushinawareta tōnen'') e voe ar bloavezhioù 1990<ref name="MWM">Meyer 2012.</ref>. Gwashoc'h e teuas an enkadenn pa sankas ar feur genel pell dindan al live ret da zerc'hel live ar boblañs<ref name="He" />. Padout a reas ar chagadur armerzhel en dekvloazhiadoù war-lerc'h, ha biskoazh ne adsavas eskemmdi Tōkyō betek e live kent. Peuzdistrujet e voe ar reizhiad ''shūshin koyō'', ha kreskiñ a reas an niver a dud dilabour. Gant kleñved an armerzh ha meur a zroukskouer a-fet goubrenerezh e wanaas galloud an [[Kevredad Sokialour Demokratour (Japan)|SDF]], daoust ma voe Pennmaodierned na oant ket eus ar strollad-se o ren ar vro e [[1993]]-[[1996|96]] ha [[2009]]-[[2012|12]]<ref name="He" />{{,}}<ref>Pekkanen 2018.</ref>. Droukskouer ar gompagnunezh ''Recruit'' e 1988 a lakaas kalz politikourien vrudet eus Bro-Japan da reiñ o dilez ha gwanaeet e oa fiziañs an dud er [[Strollad Demokratour Frankizour (Japan)|Strollad Demokratour Frankizour]] (LDP), bet kontrollet gantañ gouarnamant Japan e-pad 38 vloaz. E 1993 e oa kannet an LDP gant ur gengevredad renet gant [[Morihiro Hosokawa]]. Koulskoude e kouezhas ar gengevredad-se en he foull rak en em vodet en doa ar strolladoù da ziskar galloud al LDP hepken, ha dizemglev a oa etrezo diwar-benn hogos pep kudenn sokial. Distreiñ a reas an LDP er gouarnamant e 1994, pa roas e skoazell da zilenn ar sokialour [[Tomiichi Murayama]] evel kentañ ministr. Er bloavezhioù 1990 e oa ur prantad a welas kresk brud vat an [[anime]] hag ar [[kendalc'h anime|c'hendalc'hoù anime]]. Meur a frañchiz anime a zeuas da vezañ brudet-kenañ evel ''[[Pokémon]]'', ''[[Hello Kitty]]'', ''[[Sailor Moon]]'', ''[[Saint Seiya]]'', ''[[Gundam]]'', ''[[Fist of the North Star]]'', ''[[Dragon Ball]]'', ''[[Yu-Gi-Oh]]'' hag ''[[Neon Genesis Evangelion|Evangelion]]''<ref>{{cite book|title=Anime Essentials: Every Thing a Fan Needs to Know|publisher=Stone Bridge Press|last=Poitras|first=Gilles|year=2000|isbn=978-1-880656-53-2|page=73}}</ref>. E 1995 e oa ur pikol [[kren-douar bras Hanshin|kren-douar]] a 6,8 derez war [[skeuliad Richter]] e [[Kobe]], e [[Prefediezh Hyōgo]] ha taget e oa Metro Tokyo [[tagadennoù Metro Tokyo|gant gaz sarin]] gant sponterien eus an disivoud [[Aum Shinrikyo]]. Dre ma ne voe ket gouest gouarnamant ar vro da gilstourm buan d'an darvoudoù-se e voe savet [[aozadurioù e-maez gouarnamant]] o deus c'hoariet ur roll pouezusoc'h-pouezusañ e politikerezh Bro-Japan abaoe. D'an 11 a viz Kerzu 1997, e oa degemeret ar feur-emglev etrebroadel anvet [[Protokol Kyoto]] da reoliañ al [[laoskadennoù gazoù o efed ti-gwer]] gant 192 bro e [[Kyoto]]<ref name=UNlist>{{cite web|url=https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVII-7-a&chapter=27&lang=en|title=7 .a Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change|work=UN Treaty Database|access-date=27 November 2014|archive-date=8 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008095709/https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVII-7-a&chapter=27&lang=en|url-status=dead}}</ref>. E-pad ar prantad-se e teuas Japan da vezañ ur galloud milourel en-dro. E 1991, Japan a roas ur skoazell $10 miliard hag a gasas urzhiataerioù milourel evit [[Brezel ar Pleg-mor]]<ref>Freedman, Lawrence, and Efraim Karsh. ''The Gulf Conflict 1990–1991: Diplomacy and War in the New World Order''. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 1993. Print.</ref>. Koulskoude, mellad 9 ar vonreizh a vire outi a gemer perzh en ur brezel da vat, ha da-heul, [[Iran]] a gavas abeg e Bro-Japan abalamour ma ne rae nemet prometiñ arc'hant ha ne blije ket dezhi an doare ma kenlaboure Bro-Japan e Brezel ar Pleg-mor. Goude ar brezel, avat, etre ar 26 a viz Ebrel ha miz Here 1991 e oa kaset c'hwec'h lestr drager minoù eus [[Nerzh emzifenn japanat war vor|JMSDF]] a dennas 34 min e [[Pleg-mor Persia]] da wellaat surentez an hentoù war vor<ref name="20-years-JSDF"/>. ==2000-2009== Goude [[Brezel Irak]], e 2003 e asantas kabined ar c'hentañ maodiern [[Junichirō Koizumi]] d'ur [[strollad adsavadur ha skoazell Japanese-IraK|steuñv]] da gas war-dro 1000 soudard eus [[Nerzhioù emzifenn Bro-Japan]] da reiñ o skoazell evit adsavadur [[Irak]]. Ar brasañ kasadenn soudarded er-maez Bro-Japan e oa abaoe an [[Eil Brezel-bed]] hep kemer ali an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|ABU]]. Padout a reas o c'hefridi betek miz C'hwevrer 2009<ref name="20-years-JSDF">{{cite web|url=https://www.mod.go.jp/e/jdf/no24/specialfeature01.html|title=Two Decades of International Cooperation: A Look Back on 20 Years of JSDF Activities Abroad|date=24 December 2011|publisher=Japan Ministry of Defense|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327211942/http://www.mod.go.jp/e/jdf/no24/specialfeature01.html|archive-date=27 March 2018}}</ref>. [[Kib vell-droad ar bed 2002|Kib mell-droad ar bed e 2002]] a oa ar c'hentañ Kib ar bed aozet gant ar FIFA a oa dalc'het en [[Azia]], an hini gentañ dalc'het er-maez Europa hag Amerika, kenkoulz hag an hini gentañ a oa aozet gant ouzhpenn ur vroad. Kenaozet e oa Kib ar bed-se evit ar skipailhoù mell-droad broadel gwazed gant Japan ha [[Republik Korea]] da wellat o darempredoù<ref>{{cite news|last=Jones|first=Grahame L.|date=1 June 1996|title=A Political Football Lands in Japan and South Korea|url=http://articles.latimes.com/1996-06-01/sports/sp-10647_1_south-korea|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=22 July 2017}}</ref>. D'an 23 a viz Here 2004, 16vet bloaz an oadvezh Heisei, e oa hejet [[prefediezh Niigata]] e [[rannvro Hokuriku]] gant ur pezh [[kren-douar Chūetsu 2004|kren-douar]]. Lazhet e oa 52 zen ha kantadoù all a oa gloazet. E miz Du 2005 e pradas an egorlestr [[robot]]ek [[Hayabusa]], kaset gant ar [[Ajañs aeregor ergerzherezh Japan (JAXA)|JAXA]], war un [[asteroidenn]] hag e tastumas standilhonoù eno e stumm tammoù danvez asteroidel munutn hag a oa degaset d'an Douar gant an egorlestr d'an 13 a viz Mezheven 2010. Ar c'hentañ egorlestr e oa en istor a oa savet da bradañ a-ratozh-kaer war un asteroidenn ha da zibradañ goude. Kefridi an Hayabusa a oa ar c'hentañ ivez da zegas standilhonoù eus un asteroidenn d'an Douar d'o dielfennañ<ref>{{cite web|publisher=Japan Aerospace Exploration Agency|url=http://www.isas.jaxa.jp/e/snews/2005/1124_hayabusa.shtml|title=Hayabusa Landed on and Took Off from Itokawa successfully – Detailed Analysis Revealed / Topics|website=ISAS|access-date=14 June 2010}}</ref>. Goude bezañ kollet an dilennadegoù e roas ar c'hentañ ministr [[Shinzō Abe]] e zilez a-daol-trumm, hag en diskar-amzer 2007 e teuas [[Yasuo Fukuda]] da vezañ kentañ ministr war e lerc'h. Fukuda a roas e zilez d'e dro e miz Gwengolo 2008 ha choazet e oa [[Tarō Asō]] gant e strollad da gemer e lec'h. E miz Eost 2009, evit ar wezh kentañ, e c'hounezas [[Strollad demokratour Japan]] (DPJ) 308 sez e [[dilennadeg ar gannaded e Bro-Japan e 2009|dilennadeg ar gannaded]]. An trec'h-se a lakaas da baouez 50 vloaz mestroni politikel eus an LDP. Abalamour d'an disoc'hoù-se e roas Tarō Asō e zilez a rener eus an LDP, ha [[Yukio Hatoyama]], prezidant DPJ a zeuas da vezañ maodiern kentañ d'ar 16 a viz Gwengolo 2009. Koulskoude en em gavas luziet an DPJ hepdale e droukskouerioù arc'hanterezh ar strollad, ma oa lakaet e kaoz tud tost da [[Ichirō Ozawa]] peurgetket. [[Naoto Kan]] a oa choazet gant an DPJ evel kentañ ministr nevez, met koll a reas buan e vuiañ-niver er gambr goude [[dilennadeg Kambr ar guzulierien Bro-Japan 2010|dilennadeg Kambr ar guzulierien]], ha gwallzarvoud al lestr Senkaku e 2010 a lakaas an darempredoù etre Japan ha Sina da drenkañ. ==2010-{{CURRENTYEAR}}== Poblañs Bro-Japan a dizhas 128 milion e 2010. Poblañs vrasañ Bro-Japan e voe en istor<ref>[https://web.archive.org/web/20190919081304/http://www.ipss.go.jp/site-ad/index_english/esuikei/ppfj2012.pdf ''Population Projections for Japan (January 2012): 2011 to 2060''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190919081304/http://www.ipss.go.jp/site-ad/index_english/esuikei/ppfj2012.pdf |date=19 September 2019 }}, table 1-1 (National Institute of Population and Social Security Research. Retrieved 13 January 2016).</ref>. Digreskiñ a reas er bloavezhioù goude abalamaour d'ur [[Feur genel|feur genel]] izel. E miz Gouere 2010 e oa diazezet kentañ bazenn ar [[Nerzh emzifenn Bro-Japan|JSDF]] tramor goude ar brezel e [[Djibouti]], e [[Somalia]]<ref name="overseas-dispatch">{{cite news|title=The Overseas Dispatch of Japan's Self-Defense Forces and U.S. War Preparations 自衛隊海外派遣と米国の戦争準備|last=Narusawa|first=Muneo|date=28 July 2014|publisher=The Asia-Pacific Journal: Japan Focus|url=https://apjjf.org/2014/12/31/Narusawa-Muneo/4158/article.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930193008/https://apjjf.org/2014/12/31/Narusawa-Muneo/4158/article.html|archive-date=30 September 2018 }}</ref>. <!-- E miz Kerzu 2010, Japan's 2010 National Defense Program Guidelines changed its defense policy from a focus on the former [[Soviet Union]] to [[People's Republic of China|China]].<ref name="MARTIN FACKLER">{{cite news|last= Fackler|first= Martin|url= https://www.nytimes.com/2010/12/17/world/asia/17japan.html|title= Japan Announces Defense Policy to Counter China|newspaper= The New York Times|date= 16 December 2010|access-date= 17 December 2010}}</ref> --> E 2011 e teuas [[ekonomiezh Sina]] da vezañ an eil brasañ er bed. Diskenn a reas hini Japan en trede plas e-keñver [[Produadur diabarzh gros|PDG dre benn]]<ref name=UN>{{cite web|url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/Basic|title=United Nations Statistics Division - National Accounts|website=unstats.un.org}}</ref>. [[File:Mt.Fuji & Tokyo SkyTree (6906783193)b.jpg|thumb|250px|Menez Fuji ha "[[Tokyo Skytree]]" (2012)]] E miz Meurzh 2011 e teuas an "[[Tokyo Skytree]]", ennañ 634 metr, da vezañ an tour uhelañ er bed<ref>{{cite web|url=http://www.ctbuh.org/News/GlobalTallNews/tabid/468/EntryId/4066/Japan-Finishes-Worlds-Tallest-Communications-Tower.aspx|title=Japan Finishes World's Tallest Communications Tower|publisher=[[Council on Tall Buildings and Urban Habitat]]|date=1 March 2012|access-date=2 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619104856/http://www.ctbuh.org/News/GlobalTallNews/tabid/468/EntryId/4066/Japan-Finishes-Worlds-Tallest-Communications-Tower.aspx|archive-date=19 June 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/building/tokyo-sky-tree-tokyo-japan|title=Tokyo Sky Tree|publisher=[[Emporis]]|access-date=2 March 2012}}</ref> hag an eil savadur brasañ er bed goude ar "[[Burj Khalifa]]". D'an 11 a viz Meurzh 2011 da 2e 46 goude merenn e c'houzañvas Japan ar [[Kren-douar ha tsunami Tōhoku e 2011|c'hren-douar kreñvañ anavet biskoazh en e istor]] , dezhañ 9 derez war skeuliad Richter, hag a skoas lec'hioù e teir rannvro : [[rannvro Tōhoku|Tōhoku]], [[rannvro Chūbu|Chūbu]] ha [[Rannvro Kantō|Kanto]] e biz [[Honshu]], en o mesk tolead Tokyo<ref>Martin Fackler, Kevin Drew: [https://www.nytimes.com/2011/03/12/world/asia/12japan.html?ref=world Devastation as Tsunami Crashes Into Japan]. ''[[The New York Times]]'', 11 March 2011</ref><ref name="USGS9.0">{{cite web|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eqinthenews/2011/usc0001xgp/neic_c0001xgp_wmt.php|title=USGS analysis as of 12 March 2011|date=11 March 2011|access-date=4 July 2019|publisher= U.S. Geological Survey|archive-url= https://web.archive.org/web/20110908055727/http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eqinthenews/2011/usc0001xgp/neic_c0001xgp_wmt.php|archive-date=8 September 2011 }}</ref>. Un [[tsunami]] gant gwagennoù 10&nbsp;metr a veuzas an douaroù meur a gilometr diouzh an aod<ref>[https://web.archive.org/web/20120908184921/http://www.thespec.com/news/world/article/500842--massive-tsunami-caused-by-quake-s-shallow-focus Massive tsunami caused by quake’s shallow focus]. ''[[The Hamilton Spectator]]'', 12 March 2011</ref>, hag a lakaas un niver bras a dangwallioù da darzhañ. Edo [[epikreizenn]] ar c'hren-douar tost da gêriadennoù ha kêrioù en aod na c'hellas ket bezañ kuitaet gant miliadoù a dud en desped d'ar reizhad da verzañ an dud eus an tsunamioù<ref>[http://www.economist.com/node/18398748 Japan's catastrophes—Nature strikes back—Can fragile Japan endure this hydra-headed disaster?] ''[[The Economist]]'', 17 March 2011</ref> hag e [[Kreizenn nukleel Fukushima Daiichi]] hag e teir c'hreizenn nukleel all e savas kudennoù bras gant ar reizhadoù yenaat<ref>K.N.C., H.T., A.N.: [https://www.economist.com/blogs/asiaview/2011/03/japans_earthquake_0 Containing the nuclear crisis]</ref>, ar pezh a oa heuliet gant ar [[Gwallzarvoud nukleel Fukushima I|gwallzarvoud grevusañ]] a [[kontammadur skinoberiant|gontammadur skinoberiant]] abaoe [[Gwallzarvoud Tchernobyl]]. Goude ar c'hren-douar e komzas an impalaer d'ar vroad evit ar wezh kentañ en un abadenn skinwel enrollet en a-raok. <!-- In August 2011, [[Naoto Kan]] resigned, and [[Yoshihiko Noda]] became Prime Minister. Later that year [[Olympus Corporation]] admitted major accounting irregularities. (See [[Tobashi scheme]].) Noda pushed for Japan to consider joining the [[Trans-Pacific Strategic Economic Partnership]], but was defeated in an election in 2012, being replaced by [[Shinzō Abe]]. In December 2012, [[Abenomics]] policies are enacted to handle the consequences of the [[Lost Decade (Japan)|Lost Decade]] and [[Aging of Japan|Japan's aging demographic crisis]]. In the first half of 2014, The [[Toyota]] became the biggest automaker in the world selling 5.1 million vehicles in the six months ending 30 June 2014, an increase of 3.8% on the same period the previous year. Volkswagen AG recorded sales of 5.07 million vehicles.<ref name="AutoSales">{{cite news|title=World biggest carmaker tag retained by Toyota|url=http://www.thejapannews.net/index.php/sid/224277905/scat/3a8a80d6f705f8cc/ht/World-biggest-carmaker-tag-retained-by-Toyota|access-date=31 July 2014|work=The Japan News|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808053950/http://www.thejapannews.net/index.php/sid/224277905/scat/3a8a80d6f705f8cc/ht/World-biggest-carmaker-tag-retained-by-Toyota|archive-date=8 August 2014|url-status=dead}}</ref> Prime Minister [[Shinzo Abe]] sought to end [[deflation]], but Japan entered recession again in 2014 largely due to a rise in [[sales tax]] to 8%. Abe called an election in December, and promised to delay further sales tax hikes to 2018. He won the election. On 18 September 2015, the [[National Diet]] enacted the [[2015 Japanese military legislation]] that allows the [[Japan Self-Defense Forces]] to [[Collective security|collective self-defense]] of allies in combat for the first time under the [[Constitution of Japan|1947 constitution]].<ref>{{cite news|title=Japan enacts major changes to its self-defense laws|last=Slavin|first=Erik|location=Tokyo|date=18 September 2015|newspaper=[[Stars and Stripes (newspaper)|Stars and Stripes]]|url=http://www.stripes.com/news/pacific/japan-enacts-major-changes-to-its-self-defense-laws-1.368783|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619063041/https://www.stripes.com/news/pacific/japan-enacts-major-changes-to-its-self-defense-laws-1.368783|archive-date=19 June 2018 }}</ref> In October 2015, The [[Japan Self-Defense Forces]] ranked as the world's [[List of countries by Military Strength Index|fourth most-powerful military]] in conventional capabilities in a [[Credit Suisse]] report.<ref name="CreditSuisse2015">{{cite report|url=http://publications.credit-suisse.com/tasks/render/file/index.cfm?fileid=EE7A6A5D-D9D5-6204-E9E6BB426B47D054|title=The End of Globalization or a more Multipolar World?|publisher=[[Credit Suisse]] AG|first1=Michael|last1=O’Sullivan|first2=Krithika|last2=Subramanian|date=17 October 2015|access-date=14 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215235711/http://publications.credit-suisse.com/tasks/render/file/index.cfm?fileid=EE7A6A5D-D9D5-6204-E9E6BB426B47D054|archive-date=15 February 2018|url-status=dead}}</ref> A [[United Nations]] report confirmed that [[Greater Tokyo Area|Greater Tokyo]] is the most populous [[metropolitan area]] in the world with an estimated total population of 38,140,000 in 2016.<ref name="UN-World-Cities-2016">{{cite web|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2016_data_booklet.pdf|title=The World's Cities in 2016|last=United Nations|date=12 March 2017|publisher=United Nations}}</ref> In 2018, [[Pokémon]] became the [[List of highest-grossing media franchises|highest-grossing media franchise]] of all time with an estimated $90 billion revenue. Pokémon surpassed the number 2 [[Hello Kitty]] ($80 billion) and the number 5 [[Star Wars]] ($65 billion). In 2018 a record number of 31,191,929 foreign tourists visited Japan in 2018. This is a 33% increase over 2015 (19.73 million).<ref>{{cite web|url=https://www.tourism.jp/en/tourism-database/stats/|title=Tourism Statistics|website=JTB Tourism Research & Consulting Co.}}</ref> In 2017, 3 out of 4 foreign tourists came from South Korea, China, Taiwan and Hong Kong, according to the [[Japan National Tourism Organization]].<ref>{{cite web|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2018/02/06/national/japan-tourism-agency-aims-draw-western-tourists-amid-boom-asian-visitors/|title=Japan Tourism Agency aims to draw more Western tourists amid boom in Asian visitors|date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107231243/https://www.japantimes.co.jp/news/2018/02/06/national/japan-tourism-agency-aims-draw-western-tourists-amid-boom-asian-visitors/|archive-date=7 January 2019|publisher=[[Japan National Tourism Organization]]}}</ref> Japan activated the [[Amphibious Rapid Deployment Brigade]], its first marine unit since World War II, on 7 April 2018. They're trained to counter invaders from occupying [[Japanese islands]].<ref name=JapanMarines2018>Kubo, Nobuhiro [https://ca.reuters.com/article/topNews/idCAKCN1HE069-OCATP Japan activates first marines since WW2 to bolster defenses against China]. 7 April 2018. [[Reuters]]. Retrieved 2 August 2018</ref> Japan was the world's largest [[creditor]] nation since 1990 and for 22 years straight.<ref name="creditor 22nd year">{{cite news | author=Obe, Mitsuru | url=https://blogs.wsj.com/japanrealtime/2013/05/28/japan-worlds-largest-creditor-nation-for-22nd-straight-year/ | title=Japan World's Largest Creditor Nation for 22nd Straight Year | work=[[The Wall Street Journal]] | date=28 May 2013 | access-date=14 October 2013}}</ref> By 2018, Japan regained the leading position as the predominant source of saving and investments. Japan owned net global assets of ¥328 trillion, Germany (¥262 trillion), China (¥205 trillion).<ref>{{cite news|title=Japan, savings superpower of the world|date=2 September 2018|newspaper=The Japan Times|access-date=12 September 2020|url=https://www.japantimes.co.jp/opinion/2018/09/02/commentary/japan-commentary/japan-savings-superpower-world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807140043/https://www.japantimes.co.jp/opinion/2018/09/02/commentary/japan-commentary/japan-savings-superpower-world/|archive-date=7 August 2020|url-status=live}}</ref> --> E miz Gwengolo 2018, [[Naomi Osaka]] a zeuas da vezañ ar c'hentañ Japanadez a gemeras perzh e gourfennoù ur [[Chelem bras (tennis)|chelem bras]] en hec'h-unan hag ar c'hentañ Japanadez a c'hounezas unan. Gounit a reas Naomi Osaka an [[US Open 2018 (tennis)|US Open 2018]]<ref>{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/tennis/naomi-osaka-becomes-first-japanese-woman-to-reach-a-grand-slam-final-a3929801.html|title=Naomi Osaka becomes first Japanese woman to reach a Grand Slam final|last=Newman|first=Paul|date=7 September 2018|work=London Evening Standard|access-date=10 September 2018}}</ref><ref name=us-open-final>{{cite web|title=Osaka stuns Serena, captures first Grand Slam title at US Open|url=http://www.wtatennis.com/news/osaka-stuns-serena-captures-first-grand-slam-title-us-open|website=WTA Tennis|access-date=2 November 2018|first1=David|last1=Kane}}</ref>. E 2018, [[dour-beuz 2018 e Bro-Japan|glav-bil e kornôg Japan]] a lakaas kalz tud da vervel en [[Hiroshima]] hag [[Okayama]]. Ur c'hren-douar a skoas [[Hokkaido]] ivez, hag a lazhas 41 den hag ur blackout er ranvro a-bezh<ref name="fdma20180914">{{cite web|url=http://www.fdma.go.jp/bn/5e976fd1e784ff20658bbbf8f930507c0f417430.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914165412/http://www.fdma.go.jp/bn/5e976fd1e784ff20658bbbf8f930507c0f417430.pdf|url-status=dead|archive-date=14 September 2018|script-title=ja:平成３０年北海道胆振東部地震による被害及び消防機関等の対応状況（第２５報）|language=ja|publisher=Fire and Disaster Management Agency|date=14 September 2018|access-date=1 November 2018}}</ref>. Aprouet e oa ar c'hentañ kefridi roet d'ar [[Nerzhioù emzifenn Bro-Japan|JSDF]] da gas soudarded da zerc'hel ar peoc'h en un operasion na oa ket renet gant [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] e miz Ebrel 2019. Kaset e oa daou ofiser eus ar JGSDF da evezhiañ un [[Harz-tennañ|harz-tennañ]] etre Israel ha Bro-Egipt e post gourc'hemennerezh an Nerzh etrebroadel e [[Ledenez Sinai]] eus an 19 a viz Ebrel betek an 30 a viz Du 2019<ref>{{cite news|title=Japan approves plan to send JSDF officers to Sinai, on first non-U.N. peacekeeping mission|date=2 April 2019|newspaper=The Mainichi|access-date=3 April 2019|url=https://mainichi.jp/english/articles/20190402/p2g/00m/0na/043000c|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402131957/https://mainichi.jp/english/articles/20190402/p2g/00m/0na/043000c|archive-date=2 April 2019|url-status=live}}</ref>. == Notennoù == {{Daveoù}} {{Boest Istor Japan}} {{Porched Japan}} [[Rummad:Istor Japan]] 9melc0lvh3c3si03ylvqtb29i4ytfpa 0 168839 2190274 2148489 2026-05-06T09:55:01Z Kestenn 14086 /* Danvez */ 2190274 wikitext text/x-wiki {{droukveskañ|9 × 19 mm Glisenti}} {| class="infobox" {{Infobox/Titl|9 × 19 mm Parabellum|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:9_19_parabellum_FMJ.jpg|liamm=Restr:9_19_parabellum_FMJ.jpg|alt=Skeudenn ar pennad 9 × 19 mm Parabellum|frameless|250x250px]]<br>Kartouchennoù '''9 mm Parabellum''' hag o boled (e-kreiz) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |kreuzenn, eeun |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Impalaeriezh alaman}} |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |9,01 mm |- ! scope="row" |Ø trogleuziñ |8,82 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |9,65 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |9,93 mm |- ! scope="row" |Ø strad |9,96 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,27 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |19,15 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |29,69 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar gartouchenn |12 g |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |3,9 g - 8,4 g<br>Boled standart : 125 greunenn (8,10 g) |- ! scope="row" |Tizh mont e-maez V₀ |350 - 610 m/s |- ! scope="row" |Gwask ar gazoù d'ar muiañ |2.350 bar |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |481 - 538 J |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]] |SP |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |} An '''9 × 19 mm Parabelllum''', anvet ivez '''9 mm Luger''', zo ur [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]] kartouchennoù savet e 1902 evit ar [[Pistolenn|pistolennoù]] damaotomatek Parabellum a groge da vezañ implijet en arme alaman<ref>{{Fr}} ''[http://clubdetir2238.free.fr/cal9para.htm 9 mm Para]'' war Club de tir 22-28 (lennet d'an 28/08/2024)</ref>. Ar c'halibr armoù-dorn implijetañ eo er bed bremañ<ref>'''{{Fr}}''' HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, p. 309</ref>, abalamour dezhañ da vezañ unan eus munisionoù standart [[Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel|AFNA]]. == Istor == Savet e voe ar gartouchenn e 1902 diwar c'houlenn [[Kaiserliche Marine|morlu an Impalaeriezh alaman]], a oa plijet gant ar c'hartouchennoù [[7,65 × 21 mm Parabellum|7,65 mm Parabellum]] met a glaske ur [[Geriaoueg an armoù-tan#Galloud-herzel|galloud-herzel]] uheloc'h. An embregerezh [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] a verraas neuze hirder douilhez ar 7,65 mm hag a uhelaas kalibr he munision betek 9,01 mm. Ar morlu a zibabas ar bistolenn Parabellum kambret evit ar gartouchenn nevez e 1904. Heuliet e voe gant an [[Tirlu Impalaerel alaman|tirlu]] e 1908, pa choazas ar [[Luger P08|bistolenn Parabellum P08]]. E 1917 e voe kemmet ar boled krenngernennek orin evit unan begek ha gwisket. Ar stumm-mañ eo ar vannadell standart implijet betek hiziv. Goude ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] e krogas broioù all da implijout ar munision en o armoù standart. An hini gentañ anezhe e voe Belgia, a choazas ar [[Browning HP|Browning Hi-Power]] kambret e 9 mm Parabellum<ref name=":0">{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/cartridge/9mm-luger-9x19-parabellum/ 9mm Luger – 9×19 Luger / Parabellum]'', Modern Firearms (lennet d'ar 06/05/2025)</ref>. [[Restr:9 mm.JPG|kleiz|thumb|Tri doare 9 mm Parabellum, a gleiz da zehou : boled plom krenngernennek, boled kernennek FMJ (''Full Metal Jacket''), boled HP (''Hollow Point'')]] Implijet e voe ar munision gant an armeoù alaman e-pad an [[Eil Brezel-bed]], e-barzh armoù standart evel an [[Maschinenpistole 40|MP40]] pe ar [[Walther P38]], met broioù all a grogas da sevel armoù kambret evit ar munision, evel ar [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] saoz, evit aesaat o implij gant ar Rezistanted a-drugarez da gartouchennoù seziset da gentañ. Goude ar brezel e ledas tamm-ha-tamm implij an 9 mm Parabellum evel kartouchennoù standart an armoù-dorn hag ar pistolennoù-mindrailher e armeoù AFNA hag e kalz servijoù polis. Ar Stadoù-Unanet a chomas pelloc'h gant ar [[.45 ACP]], met choaz armoù evel ar [[Beretta 92]] evit an arme stadunanat er bloavezhioù 1980 a lakaas an 9 mm Parabellum da vezañ ar c'halibr armoù-dorn implijetañ er bed hiziv an deiz<ref name=":0" />. === Danvez === Ar boledoù 9 mm Parabellum kentañ produet gant DWM o doa ur galonenn blom gwisket gant dir nikelet<ref name=":1">{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 216</ref>. Ar re vodern zo gwisket gant laton, ha douilhez ar munision a zo e laton ivez peurliesañ. Douilhezioù e danvezioù all evel an dir kouevret (Alamagn, 1940), an dir penn-da-benn (Alamagn, 1941-1945 pe Frañs e 1954) pe an aluminioù (Suis e-pad an Eil Brezel-bed) a gaver ivez. An houarn zo bet implijet evit produiñ boledoù gant an Trede Reich ivez, pa oa berrentez war ar plom e-kerzh ar brezel<ref>{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/9%20para-1.html 9 mm Parabellum]'' war Arme et Passion (lennet d'ar 06/05/2025)</ref>. == Anvioù == Implijet e voe ar gartouchenn er bistolenn [[Luger P08]] savet gant [[Georg Luger]], un arm hag a zeuas da vezañ poblek e [[Stadoù-Unanet Amerika]] e hanterenn gentañ an XX{{Vet}} kantved. En [[Europa]] e raer gant an anv '''9 mm Parabellum''' pe '''9 mm Para.''' E Stadoù-Unanet Amerika e vez anvet aliesoc'h '''9 mm Luger''' : an anv-mañ a voe gwarezet eno e 1923 gant [[Stoeger Industries|Stoeger]], enporzhier ar pistolennoù Parabellum eno<ref name=":1" />. Saverien munisionoù eus Europa evel [[Sellier & Bellot]] a ra muioc'h-mui gant an anv ''Luger'' da glask gounit tachenn war marc'had Norzhamerika. == Un nebeud armoù brudet kambret e 9 mm Parabellum == <gallery mode="nolines" align="center" widths="150" heights="150"> Restr:Luger P08 (6971793777).jpg|[[Luger P08]] Restr:Walther-p38.jpg|[[Walther P38]] Restr:Beretta 92 FS.gif|[[Beretta 92]] Restr:MAC-50 detoured.jpg|[[MAC Modèle 1950|Mac modèle 50]] Restr:Pistolet maszynowy STEN, Muzeum Orła Białego.jpg|[[STEN (Pistolenn-vindrailher)|STEN]] Restr:Maschinenpistole MP40.jpg|[[Maschinenpistole 40|MP40]] Restr:Glock 17 (6825676904) без фона.jpg|[[Glock (pistolenn)|Glock 17]] Restr:SIG 210-2 (6825677804).jpg|[[SIG P210]] </gallery> == Muzulioù == [[Restr:9x19mm_Parabellum.svg|liamm=https://br.wikipedia.org/wiki/restr:9x19mm_Parabellum.svg|200x200px]] == Liammoù diavaez == * {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page28.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Levrlennadur == * {{En}} Klaus-Peter KÖNIG, Martin HUGO, ''9mm Parabellum: The History & Development of the World’s 9mm Pistols & Ammunition'', Schiffer Military History, 1997, 304 p., ISBN 978-0887403422 == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:9 × 19 mm Parabellum}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù Alamagn]] bij11lh57wq5dby9sw0f8qnea50p390 2190275 2190274 2026-05-06T09:55:14Z Kestenn 14086 2190275 wikitext text/x-wiki {{droukveskañ|9 × 19 mm Glisenti}} {| class="infobox" {{Infobox/Titl|9 × 19 mm Parabellum|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:9_19_parabellum_FMJ.jpg|frameless|250x250px]]<br>Kartouchennoù '''9 mm Parabellum''' hag o boled (e-kreiz) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |kreuzenn, eeun |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Impalaeriezh alaman}} |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |9,01 mm |- ! scope="row" |Ø trogleuziñ |8,82 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |9,65 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |9,93 mm |- ! scope="row" |Ø strad |9,96 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,27 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |19,15 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |29,69 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar gartouchenn |12 g |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |3,9 g - 8,4 g<br>Boled standart : 125 greunenn (8,10 g) |- ! scope="row" |Tizh mont e-maez V₀ |350 - 610 m/s |- ! scope="row" |Gwask ar gazoù d'ar muiañ |2.350 bar |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |481 - 538 J |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]] |SP |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |} An '''9 × 19 mm Parabelllum''', anvet ivez '''9 mm Luger''', zo ur [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]] kartouchennoù savet e 1902 evit ar [[Pistolenn|pistolennoù]] damaotomatek Parabellum a groge da vezañ implijet en arme alaman<ref>{{Fr}} ''[http://clubdetir2238.free.fr/cal9para.htm 9 mm Para]'' war Club de tir 22-28 (lennet d'an 28/08/2024)</ref>. Ar c'halibr armoù-dorn implijetañ eo er bed bremañ<ref>'''{{Fr}}''' HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, p. 309</ref>, abalamour dezhañ da vezañ unan eus munisionoù standart [[Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel|AFNA]]. == Istor == Savet e voe ar gartouchenn e 1902 diwar c'houlenn [[Kaiserliche Marine|morlu an Impalaeriezh alaman]], a oa plijet gant ar c'hartouchennoù [[7,65 × 21 mm Parabellum|7,65 mm Parabellum]] met a glaske ur [[Geriaoueg an armoù-tan#Galloud-herzel|galloud-herzel]] uheloc'h. An embregerezh [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] a verraas neuze hirder douilhez ar 7,65 mm hag a uhelaas kalibr he munision betek 9,01 mm. Ar morlu a zibabas ar bistolenn Parabellum kambret evit ar gartouchenn nevez e 1904. Heuliet e voe gant an [[Tirlu Impalaerel alaman|tirlu]] e 1908, pa choazas ar [[Luger P08|bistolenn Parabellum P08]]. E 1917 e voe kemmet ar boled krenngernennek orin evit unan begek ha gwisket. Ar stumm-mañ eo ar vannadell standart implijet betek hiziv. Goude ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] e krogas broioù all da implijout ar munision en o armoù standart. An hini gentañ anezhe e voe Belgia, a choazas ar [[Browning HP|Browning Hi-Power]] kambret e 9 mm Parabellum<ref name=":0">{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/cartridge/9mm-luger-9x19-parabellum/ 9mm Luger – 9×19 Luger / Parabellum]'', Modern Firearms (lennet d'ar 06/05/2025)</ref>. [[Restr:9 mm.JPG|kleiz|thumb|Tri doare 9 mm Parabellum, a gleiz da zehou : boled plom krenngernennek, boled kernennek FMJ (''Full Metal Jacket''), boled HP (''Hollow Point'')]] Implijet e voe ar munision gant an armeoù alaman e-pad an [[Eil Brezel-bed]], e-barzh armoù standart evel an [[Maschinenpistole 40|MP40]] pe ar [[Walther P38]], met broioù all a grogas da sevel armoù kambret evit ar munision, evel ar [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] saoz, evit aesaat o implij gant ar Rezistanted a-drugarez da gartouchennoù seziset da gentañ. Goude ar brezel e ledas tamm-ha-tamm implij an 9 mm Parabellum evel kartouchennoù standart an armoù-dorn hag ar pistolennoù-mindrailher e armeoù AFNA hag e kalz servijoù polis. Ar Stadoù-Unanet a chomas pelloc'h gant ar [[.45 ACP]], met choaz armoù evel ar [[Beretta 92]] evit an arme stadunanat er bloavezhioù 1980 a lakaas an 9 mm Parabellum da vezañ ar c'halibr armoù-dorn implijetañ er bed hiziv an deiz<ref name=":0" />. === Danvez === Ar boledoù 9 mm Parabellum kentañ produet gant DWM o doa ur galonenn blom gwisket gant dir nikelet<ref name=":1">{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 216</ref>. Ar re vodern zo gwisket gant laton, ha douilhez ar munision a zo e laton ivez peurliesañ. Douilhezioù e danvezioù all evel an dir kouevret (Alamagn, 1940), an dir penn-da-benn (Alamagn, 1941-1945 pe Frañs e 1954) pe an aluminioù (Suis e-pad an Eil Brezel-bed) a gaver ivez. An houarn zo bet implijet evit produiñ boledoù gant an Trede Reich ivez, pa oa berrentez war ar plom e-kerzh ar brezel<ref>{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/9%20para-1.html 9 mm Parabellum]'' war Arme et Passion (lennet d'ar 06/05/2025)</ref>. == Anvioù == Implijet e voe ar gartouchenn er bistolenn [[Luger P08]] savet gant [[Georg Luger]], un arm hag a zeuas da vezañ poblek e [[Stadoù-Unanet Amerika]] e hanterenn gentañ an XX{{Vet}} kantved. En [[Europa]] e raer gant an anv '''9 mm Parabellum''' pe '''9 mm Para.''' E Stadoù-Unanet Amerika e vez anvet aliesoc'h '''9 mm Luger''' : an anv-mañ a voe gwarezet eno e 1923 gant [[Stoeger Industries|Stoeger]], enporzhier ar pistolennoù Parabellum eno<ref name=":1" />. Saverien munisionoù eus Europa evel [[Sellier & Bellot]] a ra muioc'h-mui gant an anv ''Luger'' da glask gounit tachenn war marc'had Norzhamerika. == Un nebeud armoù brudet kambret e 9 mm Parabellum == <gallery mode="nolines" align="center" widths="150" heights="150"> Restr:Luger P08 (6971793777).jpg|[[Luger P08]] Restr:Walther-p38.jpg|[[Walther P38]] Restr:Beretta 92 FS.gif|[[Beretta 92]] Restr:MAC-50 detoured.jpg|[[MAC Modèle 1950|Mac modèle 50]] Restr:Pistolet maszynowy STEN, Muzeum Orła Białego.jpg|[[STEN (Pistolenn-vindrailher)|STEN]] Restr:Maschinenpistole MP40.jpg|[[Maschinenpistole 40|MP40]] Restr:Glock 17 (6825676904) без фона.jpg|[[Glock (pistolenn)|Glock 17]] Restr:SIG 210-2 (6825677804).jpg|[[SIG P210]] </gallery> == Muzulioù == [[Restr:9x19mm_Parabellum.svg|liamm=https://br.wikipedia.org/wiki/restr:9x19mm_Parabellum.svg|200x200px]] == Liammoù diavaez == * {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page28.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Levrlennadur == * {{En}} Klaus-Peter KÖNIG, Martin HUGO, ''9mm Parabellum: The History & Development of the World’s 9mm Pistols & Ammunition'', Schiffer Military History, 1997, 304 p., ISBN 978-0887403422 == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:9 × 19 mm Parabellum}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù Alamagn]] ehy9pglcivs58bidbzpzgt9ah5rb4pn 2190276 2190275 2026-05-06T10:39:57Z Kestenn 14086 2190276 wikitext text/x-wiki {{droukveskañ|9 × 19 mm Glisenti}} {| class="infobox" {{Infobox/Titl|9 × 19 mm Parabellum|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:9_19_parabellum_FMJ.jpg|frameless|250x250px]]<br>Kartouchennoù '''9 mm Parabellum''' hag o boled (e-kreiz) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |kreuzenn, eeun |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Impalaeriezh alaman}} |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |9,01 mm |- ! scope="row" |Ø trogleuziñ |8,82 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |9,65 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |9,93 mm |- ! scope="row" |Ø strad |9,96 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,27 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |19,15 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |29,69 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar gartouchenn |12 g |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |3,9 g - 8,4 g<br>Boled standart : 125 greunenn (8,10 g) |- ! scope="row" |Tizh mont e-maez V₀ |350 - 610 m/s |- ! scope="row" |Gwask ar gazoù d'ar muiañ |2.350 bar |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |481 - 538 J |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]] |SP |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |} An '''9 × 19 mm Parabelllum''', anvet ivez '''9 mm Luger''', zo ur [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]] kartouchennoù savet e 1902 evit ar [[Pistolenn|pistolennoù]] damaotomatek Parabellum a groge da vezañ implijet en arme alaman<ref>{{Fr}} ''[http://clubdetir2238.free.fr/cal9para.htm 9 mm Para]'' war Club de tir 22-28 (lennet d'an 28/08/2024)</ref>. Ar c'halibr armoù-dorn implijetañ eo er bed bremañ<ref>'''{{Fr}}''' HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, p. 309</ref>, abalamour dezhañ da vezañ unan eus munisionoù standart [[Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel|AFNA]]. == Istor == Savet e voe ar gartouchenn e 1902 diwar c'houlenn [[Kaiserliche Marine|morlu an Impalaeriezh alaman]], a oa plijet gant ar c'hartouchennoù [[7,65 × 21 mm Parabellum|7,65 mm Parabellum]] met a glaske ur [[Geriaoueg an armoù-tan#Galloud-herzel|galloud-herzel]] uheloc'h. An embregerezh [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] a verraas neuze hirder douilhez ar 7,65 mm hag a uhelaas kalibr he munision betek 9,01 mm. Ar morlu a zibabas ar bistolenn Parabellum kambret evit ar gartouchenn nevez e 1904. Heuliet e voe gant an [[Tirlu Impalaerel alaman|tirlu]] e 1908, pa choazas ar [[Luger P08|bistolenn Parabellum P08]]. E 1917 e voe kemmet ar boled krenngernennek orin evit unan begek ha gwisket. Ar stumm-mañ eo ar vannadell standart implijet betek hiziv. Goude ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] e krogas broioù all da implijout ar munision en o armoù standart. An hini gentañ anezhe e voe Belgia, a choazas ar [[Browning HP|Browning Hi-Power]] kambret e 9 mm Parabellum<ref name=":0">{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/cartridge/9mm-luger-9x19-parabellum/ 9mm Luger – 9×19 Luger / Parabellum]'', Modern Firearms (lennet d'ar 06/05/2025)</ref>. [[Restr:9 mm.JPG|kleiz|thumb|Tri doare 9 mm Parabellum, a gleiz da zehou : boled plom krenngernennek, boled kernennek FMJ (''Full Metal Jacket''), boled HP (''Hollow Point'')]] Implijet e voe ar munision gant an armeoù alaman e-pad an [[Eil Brezel-bed]], e-barzh armoù standart evel an [[Maschinenpistole 40|MP40]] pe ar [[Walther P38]], met broioù all a grogas da sevel armoù kambret evit ar munision, evel ar [[Pistolenn-vindrailher|bistolenn-vindrailher]] [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] saoz, evit aesaat o implij gant ar Rezistanted a-drugarez da gartouchennoù seziset da gentañ. Goude ar brezel e ledas tamm-ha-tamm implij an 9 mm Parabellum evel kartouchennoù standart an armoù-dorn hag ar pistolennoù-mindrailher e armeoù AFNA hag e kalz servijoù polis. Ar Stadoù-Unanet a chomas pelloc'h gant ar [[.45 ACP]], met choaz armoù evel ar [[Beretta 92]] evit an arme stadunanat er bloavezhioù 1980 a lakaas an 9 mm Parabellum da vezañ ar c'halibr armoù-dorn implijetañ er bed hiziv an deiz<ref name=":0" />. === Danvez === Ar boledoù 9 mm Parabellum kentañ produet gant DWM o doa ur galonenn blom gwisket gant dir nikelet<ref name=":1">{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 216</ref>. Ar re vodern zo gwisket gant laton, ha douilhez ar munision a zo e laton ivez peurliesañ. Douilhezioù e danvezioù all evel an dir kouevret (Alamagn, 1940), an dir penn-da-benn (Alamagn, 1941-1945 pe Frañs e 1954) pe an aluminioù (Suis e-pad an Eil Brezel-bed) a gaver ivez. An houarn zo bet implijet evit produiñ boledoù gant an Trede Reich ivez, pa oa berrentez war ar plom e-kerzh ar brezel<ref>{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/9%20para-1.html 9 mm Parabellum]'' war Arme et Passion (lennet d'ar 06/05/2025)</ref>. == Anvioù == Implijet e voe ar gartouchenn er bistolenn [[Luger P08]] savet gant [[Georg Luger]], un arm hag a zeuas da vezañ poblek e [[Stadoù-Unanet Amerika]] e hanterenn gentañ an XX{{Vet}} kantved. En [[Europa]] e raer gant an anv '''9 mm Parabellum''' pe '''9 mm Para.''' E Stadoù-Unanet Amerika e vez anvet aliesoc'h '''9 mm Luger''' : an anv-mañ a voe gwarezet eno e 1923 gant [[Stoeger Industries|Stoeger]], enporzhier ar pistolennoù Parabellum eno<ref name=":1" />. Saverien munisionoù eus Europa evel [[Sellier & Bellot]] a ra muioc'h-mui gant an anv ''Luger'' da glask gounit tachenn war marc'had Norzhamerika. == Un nebeud armoù brudet kambret e 9 mm Parabellum == <gallery mode="nolines" align="center" widths="150" heights="150"> Restr:Luger P08 (6971793777).jpg|[[Luger P08]] Restr:Walther-p38.jpg|[[Walther P38]] Restr:Beretta 92 FS.gif|[[Beretta 92]] Restr:MAC-50 detoured.jpg|[[MAC Modèle 1950|Mac modèle 50]] Restr:Pistolet maszynowy STEN, Muzeum Orła Białego.jpg|[[STEN (Pistolenn-vindrailher)|STEN]] Restr:Maschinenpistole MP40.jpg|[[Maschinenpistole 40|MP40]] Restr:Glock 17 (6825676904) без фона.jpg|[[Glock (pistolenn)|Glock 17]] Restr:SIG 210-2 (6825677804).jpg|[[SIG P210]] </gallery> == Muzulioù == [[Restr:9x19mm_Parabellum.svg|liamm=https://br.wikipedia.org/wiki/restr:9x19mm_Parabellum.svg|200x200px]] == Liammoù diavaez == * {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page28.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Levrlennadur == * {{En}} Klaus-Peter KÖNIG, Martin HUGO, ''9mm Parabellum: The History & Development of the World’s 9mm Pistols & Ammunition'', Schiffer Military History, 1997, 304 p., ISBN 978-0887403422 == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:9 × 19 mm Parabellum}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù Alamagn]] s51z53fpqqo8ypobhnd7r4z6rumc1j8 0 170211 2190240 2190030 2026-05-05T21:09:08Z Kestenn 14086 /* Pistolennoù */ 2190240 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {|width="100%" border="0" cellspacing="4" cellpadding="2" | align="left" valign="center"|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]] | align="left" valign="center"| <div align="center" style="font-size:150%;">[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !''' </div> <div align="center" style="font-size:100%;"> An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis. '''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.''' </div> | align="right" valign="center"| [[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]] |}<div style="text-align:center;"> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''ARMOÙ'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] == === [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] === [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] • [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]] === [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] === [[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]] === [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] === [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] === [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] === [[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]] === [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] === [[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]] === [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] === [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]] === [[Karabinenn|Karabinennoù]] === [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] === [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] === [[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]] === [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] === [[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Brügger & Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] == === [[Pistolenn|Pistolennoù]] === '''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]] • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] • '''SACM :''' [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 41]] • [[Smith & Wesson Model 52]] • [[Smith & Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer & Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Star M14]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] • [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]] === [[Revolver|Revolverioù]] === [[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast & Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 3]] • [[Smith & Wesson Model 10]] • [[Smith & Wesson Model 14]] • [[Smith & Wesson Model 17]] • [[Smith & Wesson Model 19]] • [[Smith & Wesson Model 27]] • [[Smith & Wesson Model 28]] • [[Smith & Wesson Model 29]] • [[Smith & Wesson Model 36]] • [[Smith & Wesson Model 53]] • [[Smith & Wesson Model 60]] • [[Smith & Wesson Model 460]] • [[Smith & Wesson Model 500]] • [[Smith & Wesson Model 686]] •• [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] == Armoù eneptank == ''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]] == [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] == [[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]] == [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] == [[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]] == [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] == [[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]] == Doareoù armoù-tan kozh == [[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]] == Armoù hiron == [[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]] |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''</div> |- | align="left" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]] === Evit ar c'hanolioù flour === [[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]] === Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) === * {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Winchester]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&W]] • [[.32 S&W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 S&W American]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 BMG]] * {{Alamagn}} : [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]] • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]] * {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]] • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]] * {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]] * {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]] * {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} : [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]] * {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]] * {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]] * {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 <abbr>mm</abbr> B]] * {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]] * {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] * {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]] * {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]] * {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]] * {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]] |} {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TEKNIK'''</div> |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]] === Elfennoù armoù ha munisionoù === [[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Buker poent ruz]] • [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] === Mont en-dro ha teknikoù tennañ === [[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]'' |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] === ==== Armoù (hervez o bro) ==== [[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler & Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe & Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer & Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] • {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] • [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis & Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland & Holland]] • [[James Purdey & Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley & Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg & Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith & Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger & Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger & Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]] ==== Munisionoù ha dafar adkargañ ==== [[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier & Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] ==== Kenwerzh ==== [[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage & Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]] === Krouerien hag embregererien === [[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene M. Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Istor, lezenn ha kevredigezh === [[Armerezh]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]] ==== Mediaoù hag embann ==== ''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns & Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]'' ==== Tennerien ha tennerezed en Istor ==== [[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] • [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]] === Er sevenadur === [[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' • [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]'' === [[Sportoù tennañ]] === [[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]] ==== Tennerien ha tennerezed sport ==== [[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]] |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''RUMMADOÙ'''</div> [[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]] ==== Armoù dre zarvoud istorel ==== '''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]] '''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]] '''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]] ==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ==== [[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]] |} <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]] [[Rummad:Armoù]] htzgon1xsb5jytt15wrd8z4vc2en0ka 2190244 2190240 2026-05-05T22:41:37Z Kestenn 14086 /* Istor, lezenn ha kevredigezh */ 2190244 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {|width="100%" border="0" cellspacing="4" cellpadding="2" | align="left" valign="center"|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]] | align="left" valign="center"| <div align="center" style="font-size:150%;">[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !''' </div> <div align="center" style="font-size:100%;"> An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis. '''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.''' </div> | align="right" valign="center"| [[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]] |}<div style="text-align:center;"> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''ARMOÙ'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] == === [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] === [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] • [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]] === [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] === [[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]] === [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] === [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] === [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] === [[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]] === [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] === [[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]] === [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] === [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]] === [[Karabinenn|Karabinennoù]] === [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] === [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] === [[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]] === [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] === [[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Brügger & Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] == === [[Pistolenn|Pistolennoù]] === '''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]] • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] • '''SACM :''' [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 41]] • [[Smith & Wesson Model 52]] • [[Smith & Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer & Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Star M14]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] • [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]] === [[Revolver|Revolverioù]] === [[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast & Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 3]] • [[Smith & Wesson Model 10]] • [[Smith & Wesson Model 14]] • [[Smith & Wesson Model 17]] • [[Smith & Wesson Model 19]] • [[Smith & Wesson Model 27]] • [[Smith & Wesson Model 28]] • [[Smith & Wesson Model 29]] • [[Smith & Wesson Model 36]] • [[Smith & Wesson Model 53]] • [[Smith & Wesson Model 60]] • [[Smith & Wesson Model 460]] • [[Smith & Wesson Model 500]] • [[Smith & Wesson Model 686]] •• [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] == Armoù eneptank == ''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]] == [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] == [[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]] == [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] == [[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]] == [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] == [[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]] == Doareoù armoù-tan kozh == [[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]] == Armoù hiron == [[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]] |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''</div> |- | align="left" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]] === Evit ar c'hanolioù flour === [[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]] === Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) === * {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Winchester]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&W]] • [[.32 S&W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 S&W American]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 BMG]] * {{Alamagn}} : [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]] • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]] * {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]] • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]] * {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]] * {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]] * {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} : [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]] * {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]] * {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]] * {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 <abbr>mm</abbr> B]] * {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]] * {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] * {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]] * {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]] * {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]] * {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]] |} {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TEKNIK'''</div> |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]] === Elfennoù armoù ha munisionoù === [[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Buker poent ruz]] • [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] === Mont en-dro ha teknikoù tennañ === [[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]'' |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] === ==== Armoù (hervez o bro) ==== [[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler & Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe & Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer & Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] • {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] • [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis & Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland & Holland]] • [[James Purdey & Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley & Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg & Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith & Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger & Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger & Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]] ==== Munisionoù ha dafar adkargañ ==== [[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier & Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] ==== Kenwerzh ==== [[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage & Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]] === Krouerien hag embregererien === [[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene M. Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Istor, lezenn ha kevredigezh === [[Armerezh]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]] ==== Mediaoù hag embann ==== ''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns & Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]'' ==== Tennerien ha tennerezed en Istor ==== [[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] • [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]] === Er sevenadur === [[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' • [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]'' === [[Sportoù tennañ]] === [[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]] ==== Tennerien ha tennerezed sport ==== [[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]] |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''RUMMADOÙ'''</div> [[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]] ==== Armoù dre zarvoud istorel ==== '''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]] '''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]] '''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]] ==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ==== [[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]] |} <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]] [[Rummad:Armoù]] 9x8159x3pmf95ykrbu31ju661saqqfc 2190270 2190244 2026-05-06T08:55:18Z Kestenn 14086 /* Istor, lezenn ha kevredigezh */ 2190270 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {|width="100%" border="0" cellspacing="4" cellpadding="2" | align="left" valign="center"|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]] | align="left" valign="center"| <div align="center" style="font-size:150%;">[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !''' </div> <div align="center" style="font-size:100%;"> An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis. '''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.''' </div> | align="right" valign="center"| [[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]] |}<div style="text-align:center;"> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''ARMOÙ'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] == === [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] === [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] • [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]] === [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] === [[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]] === [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] === [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] === [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] === [[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]] === [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] === [[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]] === [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] === [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]] === [[Karabinenn|Karabinennoù]] === [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] === [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] === [[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]] === [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] === [[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Brügger & Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] == === [[Pistolenn|Pistolennoù]] === '''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]] • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] • '''SACM :''' [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 41]] • [[Smith & Wesson Model 52]] • [[Smith & Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer & Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Star M14]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] • [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]] === [[Revolver|Revolverioù]] === [[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast & Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 3]] • [[Smith & Wesson Model 10]] • [[Smith & Wesson Model 14]] • [[Smith & Wesson Model 17]] • [[Smith & Wesson Model 19]] • [[Smith & Wesson Model 27]] • [[Smith & Wesson Model 28]] • [[Smith & Wesson Model 29]] • [[Smith & Wesson Model 36]] • [[Smith & Wesson Model 53]] • [[Smith & Wesson Model 60]] • [[Smith & Wesson Model 460]] • [[Smith & Wesson Model 500]] • [[Smith & Wesson Model 686]] •• [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] == Armoù eneptank == ''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]] == [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] == [[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]] == [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] == [[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]] == [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] == [[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]] == Doareoù armoù-tan kozh == [[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]] == Armoù hiron == [[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]] |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''</div> |- | align="left" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]] === Evit ar c'hanolioù flour === [[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]] === Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) === * {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Winchester]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&W]] • [[.32 S&W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 S&W American]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 BMG]] * {{Alamagn}} : [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]] • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]] * {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]] • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]] * {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]] * {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]] * {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} : [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]] * {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]] * {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]] * {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 <abbr>mm</abbr> B]] * {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]] * {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] * {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]] * {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]] * {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]] * {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]] |} {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TEKNIK'''</div> |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]] === Elfennoù armoù ha munisionoù === [[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Buker poent ruz]] • [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] === Mont en-dro ha teknikoù tennañ === [[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]'' |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] === ==== Armoù (hervez o bro) ==== [[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler & Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe & Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer & Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] • {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] • [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis & Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland & Holland]] • [[James Purdey & Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley & Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg & Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith & Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger & Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger & Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]] ==== Munisionoù ha dafar adkargañ ==== [[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier & Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] ==== Kenwerzh ==== [[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage & Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]] === Krouerien hag embregererien === [[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene M. Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Istor, lezenn ha kevredigezh === [[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]] ==== Mediaoù hag embann ==== ''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns & Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]'' ==== Tennerien ha tennerezed en Istor ==== [[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] • [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]] === Er sevenadur === [[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' • [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]'' === [[Sportoù tennañ]] === [[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]] ==== Tennerien ha tennerezed sport ==== [[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]] |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''RUMMADOÙ'''</div> [[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]] ==== Armoù dre zarvoud istorel ==== '''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]] '''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]] '''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]] ==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ==== [[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]] |} <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]] [[Rummad:Armoù]] cvndh05ht611d19dcug8x3tow308rc4 0 171180 2190238 2155620 2026-05-05T21:02:12Z Kestenn 14086 2190238 wikitext text/x-wiki {{Droukveskañ|GECO (munisionoù, Kanada)}} [[Restr:GECO Logo.png|dehou|150x150px]] '''Geco''' zo un embregerezh [[Alamagn|alaman]] hag a brodu [[Munision|munisionoù]] armoù-tan hiniennel. Krouet e oa bet e 1887 dindan an anv '''Gustav Genschow & Co'''. == Istor == [[Restr:GECO 22LR Semi-Auto.jpg|thumb|Ur voestad kartouchennoù [[.22 Long Rifle]] evit an armoù damaotomatek produet gant Geco.|kleiz|200x200px]] E 1887 e savas [[Gustav Genschow]], genidik eus [[Stralsund]] ([[Pomerania]], [[Alamagn]]), e embregerezh sevel kartouchennoù-chase ha drajez-kartouchennoù. Etre 1889 ha 1906 e kreskas en ur brenañ embregerezhioù all. E 1912 e tigoras un is-embregerezh e [[Vienna]] evit pourvezañ marc'hadoù [[Aostria-Hungaria]]. E 1927 e sinas un emglev gant ar produer munisionoù [[RWS]]. Mervel a reas diazezer Geco e 1940. E 1952 e adkrogas da sevel munisionoù chase ha sportoù tennañ, a-raok bezañ prenet gant ar strollad [[Dynamit Nobel AG]] e 1962. E 1972 e tilojas e uzinoù da [[Fürth]] ([[Bavaria]]). E 2002 e voe prenet Nobel AG gant ar strollad suis [[RUAG Ammotec Group]], a voe prenet e-unan gant ar strollad [[Beretta Holding]] e 2022<ref>{{De}} ''[https://geco-ammunition.com/de/geco-world/about-us/brand-story Die Geco Story]'' war lec'hienn an embregerezh (lennet d'an 13/05/2024)</ref>. Hiziv an deiz e produ an embregerezh munisionoù hag elfennoù ([[Douilhez (elfenn munision)|douilhezioù]], [[Boled|boledoù]])<ref>{{En}} ''[https://geco-ammunition.com/en/reloading-components/reloading-world Reloading components]'' war lec'hienn Geco (lennet d'ar 01/09/2025)</ref> ha dafar optek evit ar [[Chaseal|chaseerien]] hag ar [[sportoù tennañ]]. Uzinoù en deus Geco e Alamagn, [[Suis]], [[Sveden]] ha [[Hungaria]]<ref>{{En}} EICHSTÄDT Ulrich, ''[https://www.all4shooters.com/en/shooting/ammunition/geco-celebrates-its-anniversary-130-years/ GECO celebrates its anniversary: 130 years ago, a worldwide success story for hunting and sporting ammunition began]'', All4Shooters, 02/04/2022 (lennet d'ar 01/09/2025)</ref>. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Embregerezhioù munisionoù]] [[Rummad:Embregerezhioù Alamagn]] [[Rummad:Embregerezhioù savet e 1887]] 01myhcmh8166egvqqccgeyag67yyhtv 0 171301 2190247 2156819 2026-05-06T01:45:34Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190247 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} Ar '''raktres Translate''' pe ''translate.bzh'' a zo e bal pourveziñ d'ar brezhoneg korpusoù skrid pe kleved a c'hellor sevel ostilhoù urzhiataerel diwarno evit troidigezhioù emgefre dre an [[naouegezh alvezel]]. == Istor == Savet e voe ar raktres e 2024 diouzh kenstroll ar skolveuriadez [[Mélanie Jouitteau]], an diorroer, Gweltaz Duval-Guennoc hag ar c'helaouenner-diorroer Web, [[Philippe Argouarc'h]]. Diazezet eo war al labour diorren graet gant an eil, p'en deus azasaet d'ar brezhoneg ar [[meziant frank]] Vosk, a zo implijet evit kas ar gomz da destenn ([[anaoudadur ar gomz]]),hag a zo bet anvet ''Anaouder'' gantañ. An enklaskerez a evesha diorroadur ar brezhoneg ent-hollek ha, dreist-holl, e-keñver ar pezh a c'hoarvezo diwar araokadennoù an ostilhoù nevez a vezo kaset gant an naouegezh alvezel. Pa oa oc'h implij ''Anaouder'' e sante diouer an [[etrefas]] Web evit ma c'hellfe bezañ degaset danvez ha dafar gant kumuniezh ar vrezhonegerien. Philippe Argouarc'h en doa savet al lec'hienn ''translate.bzh'', ha deuet eo David Le Meur evel kenurzhier en anv [[font debarzhadur]] [[Breizh niverel]]. == Boueta domani niverel ar brezhoneg == Muioc'h a ditouroù : [[Treterezh emgefre ar brezhoneg]]<br> Hervez [[Mélanie Jouitteau]], bezañs ar brezhoneg er vuhez foran a c'hello mont da goll ma n'eus ket trawalc'h a skoroù niverel evel troerioù emgefre pe [[treterezh emgefre al lavar|anaouderien al lavar]], diwar ar c'hleweled pe ar skridoù. Ma z'eus bremañ un troer e brezhoneg e-barzh Google Translate e teu eus an testennoù pe enrolladurioù brezhonek niverelaet a ya da vouetañ an ostilhoù-se, wikipedia e brezhoneg en o zouez, met treut eo c'hoazh ar peuriñ a fed son treuzskrivet.<br> Ouzhpenn ar c'horpusoù dioueradus (Wikipedia e brezhoneg, troidigezhioù graet gant an Ofis, levrioù niverelaet...) ez eus enrolladurioù dre gomz pe klewelet a c'hellfe bezañ tretet gant ostilhoù treuzskrivañ da vezañ kinniget da neb a gar e-touez kumuniezh ar vrezhonegerien, o vezañ m'eo aet kalz anezho da vezañ barrekoc'h-barrekañ war an teknikoù urzhiataerel. == Saevel ar c'horpusoù == Kinniget ez eus un toullad ostilhoù war al lec'hienn ''translate.bzh'' da vezañ implijet evit treuskrivalavarouzhpennañevitostilhunkinnigetvezeallñ{{Tamm digomprenus}}, anaout pe ezvonegañ (diskodañ) ar brezhoneg evit ma vo tretet pe krouet korpusoù. Troerien a vo kinniget ivez.<br> Pa vez savet muioc'h-muiañ a filmigoù brezhoneg enno war ar genrouedad e vo posubl diboullañ ar c'homzoù hag an istitloù brezhonek ma'z eus anezho. Eus un tu all e vez dispaket un ostilh evit ouzhpennañ istitloù. == Levrlennadur == * [https://abp.bzh/les-assistants-personnels-dotes-d-intelligence-59103 Philippe Argouarch,''Les assistants personnels dotés d'intelligence artificielle parleront-ils breton ?''. E-barzh Agence Bretagne Presse, 6 C'hwever 2024.] *[https://abp.bzh/l-intelligence-artificielle-peut-elle-sauver-la-58230 Prezegenn Mélanie Jouitteau en Oriant, ''L'intelligence artificielle peut-elle sauver la langue bretonne ?'', 11 Eost 2023. E-barzh Agence Bretagne Presse. * [https://arbres.iker.cnrs.fr/index.php? Arbres:Le_site_de_grammaire_du_breton : Lec'hienn Arbres-Iker ma zegas kalz eus e labourioù yezhoniezh Mélanie Jouitteau enni.] ==Lec'hiennoù ar raktres ha tost dezhañ== * [https://translate.bzh Lec'hienn ofisiel] * [https://web.archive.org/web/20240522223145/https://arbres.iker.cnrs.fr/index.php?title=Traitement_automatique_des_langues_-_Breton Pajenn TAL (treterezh emgefre al lavar) al lec'hien Arbres-Iker] * [https://bretagnenumerique.bzh Breizh niverel, font debarzhadur evit arc'hantañ niverelaat ar brezhoneg.] == Pennadoù nes == * [[Anaoudadur ar gomz]] * [[Treterezh emgefre al lavar]] [[Rummad:Diorroadur ar brezhoneg]] [[Rummad:Kenrouedad]] [[Rummad:Naouegezh artifisiel]] [[Rummad:Yezhoniezh Breizh]] 4o8uy9ycl9pikqhpmatzuhqj9ws61vu 0 171675 2190232 2148507 2026-05-05T20:46:43Z Kestenn 14086 2190232 wikitext text/x-wiki {{Droukveskañ|8 mm Lebel}} {| class="infobox" {{Infobox/Titl|8 × 27 mm|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Bala M1892.jpg|frameless|250x250px]] <br /><br />Kartouchennoù 8 × 27 mm a bep seurt |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |bourled |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Frañs}} |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |8,35 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |8,83 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |8,96 mm |- ! scope="row" |Ø strad |10,43 mm |- ! scope="row" |Tevder strad |1,35 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |27,5 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |36,7 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |7,8 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |225 m/s |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |196 J |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |B |} An '''8 × 27 mm''', anvet ivez '''8 × 27 mm R''', '''8 mm Revolver 1892''', pe '''8 mm Lebel''' gant ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] (arabat droukveskañ gant ar c'hartouchennoù [[8 mm Lebel|8 × 51 mm R]] implijet er [[Lebel (fuzuilh)|fuzuilhoù Lebel]]), zo ur [[munision]] ijinet evit ar [[Revolver d'ordonnance modèle 1892|Revolver modèle 1892]]<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 212</ref> implijet gant an [[Arme Frañs|arme c'hall]] ha nerzhioù stad a bep seurt e Frañs eus fin an {{XIXvet}} kantved betek deroù ar bloavezhioù 1960. Ar stummoù kentañ eus ar munision a oa enne boledoù plom gwisket gant kouevr ha douilhezoù leuniet gant [[Poultr-tarzh|poultr du]]<ref>{{Fr}} ''[http://armesfrancaises.free.fr/revolver%20Mle%201892.html Le revolver d'ordonnance modèle 1892]'' war Armes Françaises.free.fr (lennet d'an 29/06/2024)</ref>. Tamm-ha-tamm e voe kemeret e blas gant [[Poultr divoged|poultr hep moged]]. Boledoù enne plom nemetken a voe implijet war-lerc'h ivez. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù Bro-C'hall]] trc1h6p8dyp7gmz13gpklq0tlnzcxpg 0 172070 2190234 2158440 2026-05-05T20:51:29Z Kestenn 14086 2190234 wikitext text/x-wiki {{Droukveskañ|.38 ACP}} {| class="infobox" {{Infobox/Titl|.380 ACP|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:380 ACP - FMJ - SB - 2.jpg|frameless|250x250px]] <br /><br />Ur gartouchenn '''.380 ACP''', stumm ''FMJ'' (''Full Metal Jacket'') |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù |- ! scope="row" width="50%" |Kalibr |.380 / 9,65 mm |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |kreuzenn, eeun |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}}<br>{{Belgia}} (hervez ar CIP) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |9 mm |- ! scope="row" |Ø trogleuziñ |8,8 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |9,5 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |9,5 mm |- ! scope="row" |Ø strad |9,5 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,1 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |17,3 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |25 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |3 - 6 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |312 - 559 m/s |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |275 - 457 J |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]] |SP |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |B |} An '''.380 ACP''' (evit ''Automatic Colt Pistol''), anvet ivez '''.380 Auto''', '''9 × 17 mm''', '''9 mm Browning''', hag hervez ar broioù '''9 mm Short''', '''9 mm Kurz''', '''9 mm Corto''' pe '''9 mm Browning Court''' (e anv ofisiel hervez ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]) zo ur [[munision]] evit an armoù-dorn ijinet gant [[John Browning]] ha kinniget gant an embregerezh [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] e 1908 evit e bistolenn [[Colt M1903 Pocket Hammerless|Colt Model 1903 Pocket Hammerless]]<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 213</ref>. Deveret eo eus ar c'hartouchennoù [[.38 ACP]]. == Implij == Gwerzhet e voe er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] adalek 1908 hag en [[Europa (kevandir)|Europa]] adalek 1912. Implijet e voe evel kartouchenn standart gant armeoù un nebeud broioù a-raok an [[Eil Brezel-bed]] : [[Tchekoslovakia]], [[Hungaria]], [[Italia]] (er [[Beretta M1934]]), an [[Izelvroioù]] ha [[Yougoslavia]]. Kemeret e voe e blas gant ar c'hartouchennoù galloudusoc'h [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] ha [[9 × 18 mm Makarov|9 mm Makarov]] hervez ar broioù goude ar brezel. Kalz ofiserien eus ar [[Wehrmacht]] a implije anezhañ e pistolennoù [[Walther PPK]] prenet gante o-unan. An .380 ACP zo e-touez ar c'halibroù poblekañ evit an armoù-dorn goude an 9 mm Parabellum hag ar [[.45 ACP]]<ref name=":0">{{En}} HODGDON Michael, ''[https://www.sspfirearms.com/2023/08/28/top-5-most-popular-handgun-calibers/?srsltid=AfmBOoovYVBj_ddpJ51QpgnbyUP4-ToHV--YxbCczcMTFVZjqb58JRee Top 5 most popular handgun calibers, SSP Firearms]'' (lennet d'an 22/08/2024)</ref>. An holl broduerien armoù-dorn brudet a-vremañ ([[Glock (embregerezh)|Glock]], [[Česká zbrojovka a.s.|CZ]] pe [[SIG Sauer]] en o zouez) a werzh armoù kambret er c'halibr-mañ. Gellet a ra bezañ implijet e armoù-dorn bihan pe etre a-drugarez d'e hirder ha d'e ledander izel<ref name=":0" />. Al [[Liberator (pistolenn)|Liberator]], unan eus an armoù kentañ a c'halled fardañ gant ur voullerez 3D, a zo kambret e .380 ACP<ref>{{En}} GREENBERG Andy'', [https://www.forbes.com/sites/andygreenberg/2013/05/05/meet-the-liberator-test-firing-the-worlds-first-fully-3d-printed-gun/ Meet The 'Liberator': Test-Firing The World First Fully-Printed 3D Gun]'', war Forbes, 06/05/2013 (lennet d'an 23/08/2024)</ref>. == Liammoù diavaez == * '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page24.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:380 ACP}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] f5in0iolb8e2caawkpf11i1ln58t2ca 0 172523 2190271 2137402 2026-05-06T09:14:47Z Tanjee 563 2190271 wikitext text/x-wiki [[File:Stamp of Patiala - 1885 - Colnect 549943 - Queen Victoria.jpeg|thumb|left|upright 0.7|Ar rouanez Victoria (1885)]] [[File:Stamp of Patiala - 1932 - Colnect 549985 - King George V.jpeg|thumb|right|upright 0.7|Ar roue George V (1932)]] Ur Stad indian er Panjab e oa [[Patiala]], lec’hiet er gevred da Stad [[Sirmoor]]. Ur '''Stad-priñselezh''' (''Princely State'' e saozneg) gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet eo bet Patiala pa oa Indez dindan dalc’h ar vro-se. A-drugarez d'he statud emrenerezh e voe aotreet Patalia da embann timbroù India saoz, implijet er peurrest eus ar vro, nemet dreistmoullet gant PATALIA STATE. An hevelep emglev a voe sinet etre melestradurezh kreiz India (dindan dalc’h ar Saozon) ha Stadoù bihan [[Faridkot]], [[Chamba]], [[Gwalior]], [[Jhind]] ha [[Nabha]] evit aotren servijoù-post ar priñselezhioù da soulgargañ gant o anv timbroù an India saoz. E 1884 ha 1885 e voe embannet an timbroù kentañ, skrivet warno PUTTIALLA STATE. Adalek 1892 e voe reizhet anv ar vro : '''PATIALA STATE''' a lenner diwar neuze. [[File:Stamp of Patiala - 1938 - Colnect 550001 - King George VI.jpeg|thumb|right|upright 1.1|Dremedal ha roue George VI]] Etre 1884 ha 1944 ez eus bet moullet 105 timbr boutin ha 74 [[timbr-servij]] dindan anv Patiala. Timbroù Republik India a voe implijet adalek 1947. == Pennadoù kar == *[[Timbroù Gwalior]] *[[Timbroù Faridkot]] *[[Timbroù Nabha]] *[[Timbroù Jhind]] *[[Timbroù Chamba]] *[[Timbroù Indez Breizh-Veur]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Patiala, Timbroù]] [[Rummad:Patiala]] [[Rummad:Timbroù India|Patiala]] 63ceyz7yl8le5t2uvd2oourblg3irkm 0 173156 2190277 2148515 2026-05-06T10:49:09Z Kestenn 14086 2190277 wikitext text/x-wiki {{Droukveskañ|9 mm Browning Short}} {| class="infobox" |- {{Infobox/Titl|9 mm Browning Long|b0c4de|talbenn defaut|000}} | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:9mm long cartridge.jpg|frameless|250x250px]]<br>Ur gartouchenn '''9 mm Browning Long''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |damvourled, eeun |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Belgia}} |- ! scope="row" |Bloavezh krouidigezh |1903 |- ! scope="row" |Ijinour |[[John Browning]] |- ! scope="row" |Produer |[[FN Herstal]] |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |9,09 mm |- ! scope="row" |Ø trogleuziñ |8,92 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |9,68 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |9,72 mm |- ! scope="row" |Ø strad |10,20 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,25 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |20,20 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |28 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |7 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |300 da 350 m/s |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |330 da 428 J |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)|Emors]] |SP |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |B |} An '''9 mm Browning Long''', anvet ivez '''9 × 20 mm SR''', zo ur [[munision]] armoù-dorn ijinet e 1903 gant [[John Browning|John Moses Browning]], evit ar bistolenn [[FN Model 1903]] produet gant an embregerezh [[Belgia|belgiat]] [[FN Herstal]]<ref>{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/cartridge/9x20-browning-long/ 9×20 Browning Long]'', Modern Firearms (lennet d'ar 24/12/2024)</ref>. Choazet e voe evel [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchenn]] armoù-dorn standart gant [[arme Sveden]] e 1907. Implijet e voe er stumm ''Type Armée'' eus ar bistolenn [[Le Français (pistolenn)|Le Français]], hag un arm savet gant [[Webley & Scott]] a voe kambret eviti ivez<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 221</ref>. Poblek e voe e-pad trederenn gentañ an XX{{Vet}} kantved. Izeloc'h eo he galloud evit hini an [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], ha dilezet eo bet gant an dennerien bremañ<ref>{{Es}} ''[https://municion.org/producto/9-mm-sr-browning-long/ 9 mm SR Browning Long]'', Municion.org (lennet d'ar 24/12/2024)</ref>. == Liammoù diavaez == * {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page25.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù Belgia]] 0h69gnmt2617uyhp6tshmzz3dm3hmbb 14 173502 2190203 2127694 2026-05-05T16:49:00Z Kestenn 14086 2190203 wikitext text/x-wiki Pennad pennañ : [[Brezel]] [[Rummad:Gwir]] [[Rummad:Brezeloniezh]] tv4a2q921q8a7daoi1hh9us02tj98vf 0 174773 2190239 2148488 2026-05-05T21:05:03Z Kestenn 14086 2190239 wikitext text/x-wiki {{Droukveskañ|9 × 18 mm Makarov}} {| class="infobox" {{Infobox/Titl|9 × 18 mm Ultra|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:9 × 18 mm Police.jpg|frameless|250x250px]]<br>Ur voestad kartouchennoù '''9 × 18 mm Ultra''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |kreuzenn, eeun |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Trede Reich}} |- ! scope="row" |Bloavezh krouidigezh |1936 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |9,01 mm |- ! scope="row" |Ø skoaz |9,65 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |9,81 mm |- ! scope="row" |Ø strad |9,37 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,25 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |17,85 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |25,27 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |6 - 6,49 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |320 m/s |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |312 - 338 J |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)|Emors]] |SP |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |B |} An '''9 × 18 mm Ultra''', anvet ivez '''9 × 18 mm Police''', zo ur [[munision]] armoù-dorn savet e 1936 gant [[Geco (munisionoù)|Geco]]<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 215</ref> evit al [[Luftwaffe (Wehrmacht)|Luftwaffe]], gant ar pal kaout ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] dezhi ur galloud etre reoù an [[.380 ACP|9 mm Browning Court]] hag an [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]. Ne voe ket implijet gant armeoù an [[Trede Reich]] a-benn ar fin, met er bloavezhioù 1970 e voe adimplijet er pistolennoù [[Walther PP|Walther PP Super]] savet evit polis [[Republik Kevreadel Alamagn (1949-1990)|RKA]], hag en un nebeud armoù all. Produet e voe dindan an anv ''9 mm Ultra'' gant [[Geco (munisionoù)|Geco]] ha ''9 mm Police'' gant [[Hirtenberger]]<ref name=":0">{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/9mmpolice-1.html 9 mm Police]'' war Arme et Passion (lennet d'ar 06/05/2025)</ref>. Produet e vez c'hoazh gant un nebeud embregerezhioù evel Geco pe [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]]. N'hall ket bezañ implijet er [[Pistolenn|pistolennoù]] kambret e [[9 × 18 mm Makarov]] soviedel, abalamour da dreuzkiz o div vannadell bezañ disheñvel. == Liammoù diavaez == * {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page18.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù Alamagn]] qym1qy0gak7byb7yms8c47ttxg9f86g 0 175850 2190225 2190113 2026-05-05T19:07:58Z Dakbzh 58931 2190225 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} '''Kampionad jorjiat an echedoù''' eo kampionad broadel an echedoù e [[Jorjia]]. Aozet e vez abaoe1928. Betek 1990 e oa [[Republik Sokialour Soviedel Jorjia]] unan eus republikoù an [[Unaniezh Soviedel]]. == Kampioned == {| | valign="top" | :{| class="sortable wikitable" ! Nn !! Bloaz !! Kampioned (kemmesk) |- |1||1928||[[Victor Goglidze]] |- |2||1938||[[Archil Ebralidze]] |- |3||1939||Archil Ebralidze |- |4||1941||Archil Ebralidze |- |5||1944||[[Vladas Mikėnas]] |- |6||1946||[[Paul Keres]] (off contest)<br>Archil Ebralidze |- |7||1947||[[Nikolay Sorokin]] |- |8||1948||[[Mikhail Shishov]] |- |9||1949||[[Akaki Pirtskhalava]] |- |10||1950||[[Alexandre Blagidze]] |- |11||1951||Nikolay Sorokin |- |12||1952||Mikhail Shishov |- |13||1953||Alexandre Blagidze |- |14||1954||[[Alexandr Buslaev]] |- |15||1955||[[Bukhuti Gurgenidze]] |- |16||1956||Mikhail Shishov |- |17||1957||Alexandre Blagidze |- |18||1958||[[Bukhuti Gurgenidze]] |- |19||1959||Bukhuti Gurgenidze |- |20||1960||Bukhuti Gurgenidze |- |21||1961||Bukhuti Gurgenidze |- |22||1962||Bukhuti Gurgenidze |- |23||1963||Bukhuti Gurgenidze |- |24||1964||Bukhuti Gurgenidze |- |25||1965||Bukhuti Gurgenidze |- |26||1966||[[Roman Dzindzichashvili]] |- |27||1967||Roman Dzindzichashvili |- |28||1968||Bukhuti Gurgenidze |- |29||1969||Roman Dzindzichashvili |- |30||1970||Bukhuti Gurgenidze |- |31||1971||[[Zurab Mikadze]] <br/> [[Alexandre Bokuchava]] |- |32||1972||[[Tamaz Giorgadze]] |- |33||1973||Bukhuti Gurgenidze |- |34||1974||[[Elizbar Ubilava]] |- |35||1975||[[Zurab Sturua]] |- |36||1976||[[Iuri Chikovani]] |- |37||1977||[[Zurab Sturua]] |- |38||1978||[[Gennadi Zaichik]] |- |39||1979||Gennadi Zaichik |- |40||1980||[[Zurab Azmaiparashvili]] |- |41||1981||Zurab Sturua |- |42||1982||[[Giorgi Giorgadze]] |- |43||1984||Zurab Sturua |- |44||1985||Zurab Sturua |- |45||1986||[[Elizbar Ubilava]] |- |46||1987||Mikhail Krasenkov |- |47||1988||Giorgi Giorgadze |- |48||1989||[[Giorgi Bagaturov]] |- |49||1990||[[Aleksandr Dgebouadze]] |- |50||1991||[[Tamaz Tabatadze]] |- |51||1992||[[Khvicha Supatashvili]] |- |52||1993||[[Akaki Shalamberidze]] |- |53||1994||[[Lasha Janjgava]] |- |54||1995||[[Giorgi Bagaturov]] |- |55||1996||[[Lasha Janjgava]]<ref>[https://theweekinchess.com/html/twic89.html Kampionad jorjiat 1996]</ref> |- |56||1997||[[Giorgi Kacheishvili]] |- |57||1998||[[Nino Khurtsidze]] |- |58||1999|| Giorgi Bagaturov |- |59||2000||[[Tamaz Gelashvili]] |- |60||2001||[[Mikheil Mchedlishvili]] |- |61||2002||Mikheil Mchedlishvili |- |62||2003||[[Baadur Jobava]] |- |63||2004||[[Merab Gagunashvili]] |- |64||2005||[[Valeriane Gaprindashvili]] |- |65||2006||Giorgi Kacheishvili |- |66||2007||[[Baadur Jobava]] |- |67||2008||[[Levan Pantsulaia]] |- |68||2009||[[Tornike Sanikidze]] |- |69||2010||Merab Gagunashvili |- |70||2011||[[Davit Zarkua]] |- |71||2012||Baadur Jobava |- |72||2013||[[Gaioz Nigalidze]] |- | 73||2014||Gaioz Nigalidze |- |74|| 2015||Levan Pantsulaia<ref>{{en}}[http://www.worldsport.ge/en/page/111047_levan-pantsulaia-champion-of-georgia?ShowAllAdvSpaces|title=Levan Pantsulaia Champion of Georgia]]</ref>. |- |75||2016||[[Davit Jojua]] |- |76||2017||[[Luka Paichadze]] |- |77||2018||Mikheil Mchedlishvili |- | 78||2019||[[Giga Quparadze]] |- | 79||2020||Luka Paichadze |- |80 |2021 |Levan Pantsulaia |- |81 |2022 |Levan Pantsulaia |- |- |82 |2023 |Mikheil Mchedlishvili |- |- |83 |2024 |Baadur Jobava |- |- |84 |2025 |Levan Pantsulaia<ref>{{en}}[https://chess-results.com/tnr1111228.aspx?lan=1&art=1 GEO 84th Ch]</ref>. |- |} | valign="top" | :{| class="sortable wikitable" ! Nn!! Bloaz !! Kampionez |- |1||1935||[[Fani Kats]] |- |2||1936||[[Fani Kats]] |- |3||1937||[[Berta Krezberg]] |- |4||1938||[[Varvara Zargarian]] |- |5||1940||[[Varvara Zargarian]] |- |6||1940||[[Ksenia Gogiava]] |- |7||1945||[[Varvara Zargarian]] |- |8||1947||[[Ksenia Gogiava]] |- |9||1948||[[Lili Gelovani]] |- |10||1950||[[Ksenia Gogiava]] |- |11||1952||[[Ksenia Gogiava]] |- |12||1953||[[Eliso Kakabadze]] |- |13||1954||Eliso Kakabadze |- |14||1955||Eliso Kakabadze |- |15||1956||[[Nona Gaprindachvili]] |- |16||1957||Eliso Kakabadze |- |17||1958||[[Manana Togonidze]] |- |18||1959||[[Nona Gaprindachvili]] |- |19||1960||[[Nona Gaprindachvili]] |- |20||1961||[[Nona Gaprindachvili]] |- |21||1963||[[Alla Chaikovskaya]] |- |22||1964||[[Nana Alexandria]] |- |23||1965||Nana Alexandria |- |24||1966||[[Tsitsino Kakhabrishvili]] |- |25||1968||Nana Alexandria |- |26||1969||[[Tsiuri Kobaidze]] |- |27||1970||Tsitsino Kakhabrishvili |- |28||1971||[[Svetlana Kalandarishvili]] |- |29||1972||[[Tamar Khmiadashvili]] |- |30||1973||Tsitsino Kakhabrishvili |- |31||1974||Tsiuri Kobaidze |- |32||1975||Tamar Khmiadashvili |- |33||1976||[[Nino Gurieli]] |- |34||1977||[[Nino Melashvili]] |- |35||1978||[[Tamar Khmiadashvili]] |- |36||1979|||[[Tamila Meskhi]] |- |37||1980||[[Tsiala Kasoshvili]] |- |38||1981||Tsiala Kasoshvili |- |39||1982||Tsitsino Kakhabrishvili |- |40||1983||[[Ketevan Arakhamia]] |- |41||1984||Ketevan Arakhamia |- |42||1985||[[Genrieta Lagvilava]] |- |43||1986||[[Sopiko Tereladze]]<br>[[Ketevan Melashvili]] |- |44||1987||[[Ketino Kachiani]] |- |45||1988||[[Tsiala Kasoshvili]] |- |46||1989||[[Nino Khurtsidze]] |- |47||1990||[[Ketevan Arakhamia]] |- |48||1991||[[Inga Khurtsilava]] |- |49||1992||[[Nino Gurieli]] |- |50||1993||Nino Khurtsidze |- |51||1994||[[Natia Janjgava]] |- |52||1995||[[Miranda Khorava]] |- |53||1996||[[Maia Lomineishvili]] <ref>[https://theweekinchess.com/html/twic89.html National women chess championship 1996]</ref> |- |54||1997||[[Inga Khurtsilava]] |- |55||1998||Maia Lomineishvili |- |56||1999||Inga Charkhalashvili |- |57||2000||Sopiko Tereladze<br>Inga Khurtsilava |- |58||2001||[[Lela Javakhishvili]] |- |59||2002||Maia Lomineishvili, [[Ana Matnadze]] |- |60||2003||[[Nana Dzagnidze]] |- |61||2004||[[Nana Dzagnidze]] |- |62||2005||[[Nino Khurtsidze]] |- |63||2006||Nino Khurtsidze |- |64||2007||[[Lela Javakhishvili]], [[Sopiko Khukhashvili]] |- |65||2008||[[Nana Dzagnidze]], [[Salome Melia]] |- |66||2009||Maia Lomineishvili |- |67||2010||Salome Melia |- |68||2011||Maia Lomineishvili |- |69|| 2012||[[Bella Khotenashvili]] |- |70||2013||Nino Khurtsidze |- |71||2014||[[Lela Javakhishvili]] |- | 72||2015||[[Nino Batsiashvili]] |- |73||2016||[[Lela Javakhishvili]] |- |74||2017||[[Bella Khotenashvili]] |- |75||2018||[[Nino Batsiashvili]] |- |76||2019||[[Meri Arabidze]] |- |77||2020||[[Nino Batsiashvili]] |- |78||2021||[[Bella Khotenashvili]] |- |79||2022||[[Nino Batsiashvili]] |- |80||2023||[[Bella Khotenashvili]] |- |81||2024||[[Lela Javakhishvili]] |- |82||2025||[[Nana Dzagnidze]]<ref>{{en}}[https://chess-results.com/tnr1111229.aspx?lan=1&art=4 GEO Women 82nd Ch]</ref>. |- |83||2026||[[Nino Batsiashvili]] |} |} == Liammoù diavaez == *{{es}}[http://www.ajedrezdeataque.com/05%20Palmares/Campeonatos/Nacionales/Europa/Georgia.htm List of winners 1928-2008] *{{en}}[https://web.archive.org/web/20080517022544/http://www.geocities.com/al2055km/index.html RUSBASE (part V) 1919-1937,1991-1994] *{{en}}[https://web.archive.org/web/20050903115258/http://www.geocities.com/al2055perv/index.html RUSBASE (part IV) 1938-1960] *{{en}}[https://web.archive.org/web/20091027071522/http://www.geocities.com/al2055mag/index.html RUSBASE (part III), 1961-1969,1985-1990] *{{en}}[https://web.archive.org/web/20020205005128/http://www.geocities.com/al2055urs/index.html RUSBASE (part II) 1970-1984] *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=23 May 2005 | title=THE WEEK IN CHESS 550: 62nd Women's Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic550.html#13 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=23 January 2006 | title=THE WEEK IN CHESS 585: 63rd Women's Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic585.html#6 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=6 February 2006 | title=THE WEEK IN CHESS 587: 65th Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic587.html#5 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=26 March 2007 | title=THE WEEK IN CHESS 646: 66th Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic646.html#6 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=17 March 2008 | title=THE WEEK IN CHESS 695: 65th Women's Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic697.html#6 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=31 March 2008 | title=THE WEEK IN CHESS 699: 67th Men's Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic699.html#6 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=2 February 2009 | title=THE WEEK IN CHESS 743: 68th Men's Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic743.html#9 | publisher=London Chess Center }} == Notennoù ha dave == {{daveoù}} [[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Jorjia]] hvnhu2t8atz0wm7egxcybk25lw73m9x 0 176931 2190242 2164052 2026-05-05T21:51:41Z Arko 540 /* Europa */ vk 2190242 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''saloñs te''' a zo ur seurt [[preti]] lec'h ma vez evet [[te]] dreist-holl, met ivez evajoù tomm all, gant [[kouign]]où sukret pe boued sall. Kavet e vez saloñsoù te en Azia hag Europa dreist-holl, er broioù ma z'eo an te un elfenn a bouez eus ar sevenadur. Un aergelc'h sioul a vez er saloñsoù te peurliesañ, ul lec'h a-feson evit flapat etre mignoned. == Azia == [[Restr:Peking-049.JPG|thumb|Ur saloñs te e [[Beijing]].]] E saloñsoù te [[Sina]] (茶館 / 茶馆, ''cháguǎn'') e vez servijet kalz teoù disheñvel. Ar re goshañ a sav da vare an [[tierniezh Tang|dieniezh Tang]], a-raok an bloaz [[740]]. E [[Japan]] e vez graet ''tchachitsou'' anezho (茶室), hag a dalv « sal de ». Gwechall e oa ar sal de e ti an dud, lec'h ma veze graet lid hengounel an te. == Europa == === Breizh-Veur === E Breizh-veur ha kalz broioù saoznek e vez servijet an "''afternoon tea''" (ur pred skañv gant te d'an abardaez) en un "''tea house''". Ober a ra ar saoznegerien an diforc'h gant ar "''cofeehouse''" lec'h ma vez servijet kafe da gentañ, da lavaret eo ar [[kafedi|c'hafedi]] a anavezomp. Gallout a reer evañ te ha debriñ ur ''[[scone]]'' gant kaotigell, pe ur pred fonnusoc'h. Saloñsoù te a gaver e letioù, hag e embregerezhioù zo zoken. === Republik tchek === Abaoe [[Dispac'h ar voulouz]] e [[1989]] eo deuet ar saloñsoù te da vezañ ul lodenn eus sevenadur an Tcheked. Hiziv ez eus ur 400 saloñs te bennak er vro<ref>{{cz}} [http://www.cajik.cz/#start ajk – seznam ajoven a obchod ajem] war cajik.cz.</ref> (čajovny) hag ouzhpenn 50 e [[Praha]] hec'h-unan, ar pezh a zo, hervez mammennoù zo<ref>{{cz}} [http://life.ihned.cz/cestovani/c1-48492650-cesko-je-zemi-s-nejvetsi-koncentraci-cajoven-na-svete-kam-na-dobry-caj-zajit esko je zem snejvt koncentrac ajoven na svt. Kam na dobr aj zajt?] war Hospodsk noviny, 7 a viz Kerzu 2010.</ref>, brasañ stankter saloñsoù te dre annezad en Europa. == Gwelet ivez == * [[kafedi]] * [[pub]] == Daveoù == {{daveoù}} [[Rummad:Te]] [[Rummad:Pretioù]] [[Rummad:Sevenadur Azia]] [[Rummad:Sevenadur Bro-Saoz]] 0e2w47r973vnoxzxneavtt7m9c49f14 0 178192 2190245 2171999 2026-05-05T22:59:45Z Deltaspace42 90632 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Friends - warner studio - Los angles.jpg]] → [[File:Friends - Warner Studio - Los Angeles, 2022.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] 2190245 wikitext text/x-wiki [[Restr:Friends - Warner Studio - Los Angeles, 2022.jpg|thumb|Studio ar stirad [[Friends]] er Warner Studios e Los Angeles.]] Ur '''sitkom''' a zo un [[stirad skinwel]] fentus gant un [[unded lec'h]] (kinkladur o tont ingal). Gallout a ra bezañ troet gant un aveadur eeunaet ha koustoù produiñ strishaet. Krouet e voe er [[Stadoù-Unanet]] er bloavezhioù 1950 ha dont a ra e anv eus ar c'hurzhad saoznek '''''sit'''uation '''com'''edy''<ref name="totem-r644">Martin Winckler, Christophe Petit, et al., ''Les Séries télé'', [[1999]] p. 390 (Sitcom)</ref>. Skignet e veze c'hoarzhoù enrollet er sitkomoù kentañ, ar pezh ne vez ket graet ken bremañ. A-wechoù e oant troet dirak ur publik. Kontañ a reont istorioù fentus e-barzh ur familh pe etre mignoned alies. Er Stadoù-Unanet e pad 21 pe 22 vunutenn pep pennad an aliesañ evit ur skignañ a 30 munut er skinwel, evit silañ 8 pe 9 vunutenn bruderezh e teir gwech. == Daveoù == {{daveoù}} [[Rummad:Sitkomoù| ]] [[Rummad:Stiradoù skinwel]] [[Rummad:Geriaoueg ar skinwel]] ll08x9r008gy2530bcdjxussey12z5d 0 179756 2190208 2189876 2026-05-05T16:59:39Z Llydawr 145 2190208 wikitext text/x-wiki [[File:Юрко Кох «Welcome to Вивих-1990».png|thumb|Skritell ar festival Вивих e 1990]] '''Rock ukrainek''' ([[ukraineg]] : Український роk ''Ukrayinsʹkyy rok)'') a reer eus ar [[sonerezh rock]] en [[Ukraina]]. Er [[bloavezhioù 1970]] ha [[bloavezhioù 1980|1980]] e teuas ar sonerezh a vremañ war wel en Ukraina, ar rock e-barzh, diwar sonerezh an SMB / ''Strollad Mouezh-Binvioù'' ([[ruseg]] : ВИА / Вокально-инструментальный ансамбль ''Vokalno-instrumentalny ansambl''), eleze ar strolladoù sonerien a veze deuet-mat gant gouarnamant [[URSS]] adalek ar [[bloavezhioù 1960]]. Ar sonerezh reoliet-se a oa ur respont da sonerezh rock ar C'hornôg a oa o treuziñ harzoù [[Republik Soviedel Ukraina]]. Pouezus e donedigezh an doare sonerezh-se en Ukraina e voe ar festival ''Tchervona Routa'' (Червона рута "Ar Straed Ruz"), ma veze klevet ouzhpenn d'ar c'hanaouennoù poblek ha d'ar [[folklor]]. Niverus en Ukraina eo ar strolladoù sonerezh rock a bep doare, ''heavy metal'' en o zouez : ''Metal Heads Mission'' eo ar festival brasañ en Ukraina hag e broioù an ez-URSS. == Istor == ===Deroù === En eil hanterenn ar [[bloavezhioù 1950]] e krogas Istor ar sonerezh rock en Ukraina, p'en em strewas ar ''beat music'' deuet eus [[Liverpool]] e [[Bro-Saoz]], hini ''[[The Beatles]]'' pergen, dre an holl vroioù a oa en URSS. Alese e teuas an SMB, a oa un doare treuzvarc'had etre ar berz a oa war sonerezh "bourc'hizel" ar C'hornôg hag ar c'hresk er c'hoantadennoù dudioù arnevez e-pad an "diskorn" a voe da vare prezidantelezh [[Nikita C'hrouchtchov]], a badas eus [[1953]] da [[1964]]. En abeg da waskerezh ar gouarnamant ha d'ar berzidigezhioù niverus en URSS e ranke kalz sonerien seniñ dre guzh ar pezh a voe anvet ''underground music'' ("sonerezh danzouar", sonerezh nann ofisiel). Ar [[Rideoz houarn]] hag ar c'hontrollerezh o virout ouzh ar sonerien a glask stiloù nevez, an tonioù a gleved a gendastume elfennoù a bep tu, gant ma vefent aotreet. Da skouer, ne oa ket a [[kanaouennoù-stourm|ganaouennoù-stourm]] en SMB, ma ne gleved nemet danvez lourennek ha milis. En Ukraina evelato e felle d'ar yaouankizoù pouezañ war o broadelezh, ha dre ma oant liammet-start ouzh sonerezh ''bard'' (бард) an Unaniezh Soviedel, da lavaret eo ouzh kanaouennoù a oa un tamm mat dreist an harzoù ofisiel, hep bout berzet da vat koulskoude. Abalamour se e lakaas sonerien Ukraina elfennoù folklorel en o sonerezh ''beat'', ha ''rock'' goude ; damheñvel e voe al luskad-se ouzh distro ar sonerezh ''folk'' er C'hornôg<ref name="GS">{{uk}} Skrypnyk, G. (eener). Українська музична енциклопедія (''Holloueziadur sonerezh Ukraina''), levrenn 6, p. 165. Kyiv : ІМФЕ (''Ensavadur Istor an Arzoù, ar Folklore hag an Dudoniezh''), 2006.</ref>. === Bloavezhioù 1960 === [[File:Taras Petrynenko in Muenchen Gasteig 01.jpg|thumb|Taras Petrynenko, unan eus diazezerien ar strollad Еней / Eney]] E [[Kyiv]] ha [[Lviv]] e voe ar strolladoù kentañ o seniñ sonerezh ''beat'' en ukraineg, a voe lakaet da heñvelster gant ''rock'' en URSS. Kalz lazoù ukrainat eus ar mare a implije [[benveg-seniñ|binvioù-seniñ]] hengounel evel ar ''sopilka'' (Cопiлка, ur [[fleüt]]), an ''tsymbaly'' (цимбали, ur benveg dre gerdin skoet) hag ar ''bandoura'' (бандура, ul lud/kitar) evit seniñ tonioù levezonet gant an hengoun hag ar ''jazz rock''<ref name="GS" />. D'ar 1{{añ}} a viz Genver [[1966]] e voe dalc'het ar c'hentañ festival sonerezh ''beat'' e [[C'harkiv]]. Er bloaz-se ivez e krogas Sergei Aleksandrovitch Korotkov (Сергій Олександрович Коротков, [[1946]]-[[2010]]) da embann ur magazin ''samizdat''<ref>[[Ruseg]] : самиздат ; ur magazin disrannat embannet ha skignet dre guzh.</ref> anvet Бит-Эхо (''Beat-Heklev''), a voe ar gelaouenn gentañ en Ukraina a oa gouestlet d'ar sonerezh rock. E [[1967]] e voe 30 strollad o kemer perzh en ur festival ''beat'' e Kyiv, ha bloaz goude e voe aozet e Ti-post Kreiz Kyiv ar c'hentañ kenstrivadeg ''beat'' en URSS, ma sonas lazoù eus Kyiv, Lviv ha C'harkiv koulz ha reoù deuet eus rannoù all eus an Unaniezh Soviedel. Met a-c'houde aloubidigezh [[Tchekoslovakia]] gant URSS, [[Bulgaria]], [[Republik Poblek Hungaria]] ha [[Polonia|Republik Poblek Polonia]] d'an 20 a viz Eost [[1968]] e krogas ar pennadurezhioù soviedel da voustrañ an obererezhioù sonerezhel-se, a lakaent da re frank a spered. Ar [[kazetennerezh|wask]] hag ar [[skinwel]] a voe arveret gant ar galloud kreiz evit lakaat ar sonerien rock da freuzerien an Unaniezh, hag o sonerezh da zañjerus. Kalz sonerien a voe dispellet, ha berzet e voe outo mont war leurenn pe leurenn. === Bloavezhioù 1970 === Pa voe deuet ar gouarnamant kreiz a-benn da derriñ ar ''big-beat'', da lavaret eo bodadoù tud hag a aoze abadennoù ''beat'', ''rock 'n' roll'', ''jazz'' ha ''twist'' – kement-se holl o vout "sonerezh rock" evit ar pennadurezhioù — e savas e deroù ar bloavezhioù 1970 un doare sonerezh nevez a anved an SMB. Disheñvel e voe an traoù evit ar strolladoù-se : hollret e oa dezho bout marilhet ent-ofisiel, ha seniñ war leurennoù al lazoù klasel, e "palezioù ar sevenadur" (Дворец культуры, eleze kreizennoù sokial) pe e labouradegoù. Harzoù a voe lakaet d'o zoniaouegoù, ha ret e veze peurliesañ ma vefe aozet o zonioù gant sonerien ha [[barzh]]ed a vicher a oa izili en Unaniezh Vroadel Sonaozerien ha Skrivagnerien Republik Soviedel Ukraina (Національна спілка письменників України ''Natsionalna spilka pysmennykiv Ukrainy''). Reoliet-strizh ivez e oa ar c'hensonadegoù aotreet : ret e oa d'ar sonerien bout gwisket en un doare dereat, gant pezhioù hengounel pe vilourel, hag holl izili ar strollad a ranke bout gwisket heñvel ; arabat e oa fiñval war al leurenn. Ur wellaenn a voe koulskoude : binvioù a vicher a veze pourchaset da izili ar strolladoù giz SMB, pa rankent betek neuze en em zibab evit kavout binvioù-seniñ a-zoare. Daoust da gontrollerezh ar gouarnamant, sonerien ukrainat ar mare-se a zeuas a-benn da zegas gizioù kornôgel war al leurenn, pa lakaent bommoù ''funk'', ''jazz fusion'' hag all en o sonerezh, en ur virout he doare ukrainek. Kêr Lviv a voe unan eus kreizennoù stourm an arzourien ouzh ar renad soviedel en Ukraina. Dre-se e veze deuet-mat ar sonerezh rock gant he yaouankizoù, alese krouidigezh ar strollad ''hard rock'' ''Super Vujky'' (Супер вуйки, "Eontred Dreist") e [[1974]] ; e [[1975]] e krogas ''Super Vujky'' da seniñ war leurennoù hag e c'hounezas brud e-mesk ar gumuniezh ''[[hippie]]''. E-maez lezenn un tamm e oa ar strollad : tri ezel a oa eus Lviv, ar pevare eus [[Arc'hantina]], unan anezho hepken a oa ur soner a vicher, hag e sonent azasadurioù ukrainek eus tonioù gant strolladoù [[Breizh-Veur|breizhveurat]] evel ''Deep Purple'', ''Focus'', ''[[Led Zeppelin]]'', ''Nazareth'', ''Rainbow'', hag all. Diwezhatoc'h e sonjont o zonioù dezho, betek ma voent berzet gant ar gouarnamant soviedel e [[1981]] (advodet e voe ar strollad e 2011, hag e 2014 ec'h embannjont ur bladenn nevez<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://photo-lviv.in.ua/lehenda-lvivskoi-rok-muzyky-istoriia-hurtu-super-vuyky/ |title=Mogenn ar rock e Lviv : istor ar strollad Супер вуйки|publisher=Photo Lviv|accessdate=03 Ebr 25}}</ref>). [[File:Володимир Івасюк.jpg|thumb|Volodymyr Ivasiouk, un den pouezus en Istor an SMB en Ukraina]] Aliesoc'h-aliesañ e veze berzet d'ur strollad reiñ ur gensonadeg en e-unan ; pouezusoc'h-pouezusañ neuze e voe ar festivalioù evit brudañ ar sonerezh poblek er Stadoù hag en Unvaniezh a-bezh. Anv ur ganaouenn eo anv ar festival kentañ, ''Tchervona Routa'' (Червона рута, "Louzaouenn-ar-ruz ruz") : e [[1971]], ar ganaouenn a voe dilennet da Ganaouenn ar Bloaz (Песня года ''Pesnya goda'') e [[skinwel]] [[Moskov]], ha ''Feunteun'' (Водограй) a c'hounezas e [[1972]]. Ar [[mezegiezh|mezeg]] ukrainat Volodymyr Myc'hailovitch Ivasiouk (Володимир Михайлович Івасюк, [[1949]]-[[1979]]) e oa aozer an div ganaouenn-se, hag hollvrudet e voe koulz en Ukraina hag en URSS, ar pezh a vroc'has ar pennadurezhioù rak broadelour e oa ar c'hanaouennoù – broc'het ivez e voe ar sonaozourien a vicher rak gwarizi a gemerjont. Mac'homet e voe ar mezeg betek e dremenvan e 1979, a c'hoarvezas en un doare amsklaer. D'ur vanifestadeg enep ar pennadurezhioù soviedel e troas an obidoù, ha meur a berzhiad a voe aterset gant [[KGB]]. Gant marv Volodymyr M. Ivasiouk e c'hoarvezas un digresk e berzh an SMB, ha ret e voe d'ar strolladoù kemmañ o doare a-c'houde donedigezh stiloù nevez evel ar sonerezh elektronek, an ''disco'', an ''new wave'' hag ar ''soft rock''. === Bloavezhioù 1980 === Krak a-raok [[C'hoarioù olimpek|C'hoarioù olimpek]] an hañv e Moskov e [[1980]] e voe skañvaet gwask gouarnamant URSS war ar sonerezh rock, pa glaskas ar pennadurezhioù reiñ da grediñ e rene ar frankiz [[sevenadur]]el en Unaniezh soviedel, kement-se evit desachañ gweladennerien. Unan eus an abadennoù pouezus er mare-se e voe Festival Rock [[Tbilisi]] e [[Jorjia]] e 1980 end-eeun. Adalek [[1983]] avat e voe heskinerezh a-nevez a-enep ar sonerien rock, re an ''underground'' peurgetket, pa sonent war leurennoù nann ofisiel. Goude-se e voe prosezioù foran, ma veze embannet kablusted ar sonerien a-raok selaou o difennoù zoken. Ne grogas an traoù da sioulaat nemet gant ''perestroika'' (перестройка, "adsevel") [[Mikhail Gorbatchev]] e [[1985]]. [[File:Mariya Burmaka 0211.jpg|thumb|Maria Burmaka, unan eus ar sonerezed ukrainat kentañ a sonas en ''Tchervona Routa'']] Gant ratozhioù M. Gorbatchev – ar ''perestroika'', ar ''glasnost'' (гласность, "foranded ar breudoù) hag an ''ouskorenie'' (ускорение, "buanadur") – e teuas ar sonerezh rock war-c'horre en Ukraina. D'ar mare-se e voe levezonet gant ar sonerezh ''punk'', ar ''post-punk'', an ''alternative rock'' hag an ''heavy metal'', kement ha ken bihan ma voe pozioù a-enep ar reizhiad soviedel. Gant an enepkultur-se e voe awenet sonaozourien bennañ Ukraina evel Viktor Yevhenovytch Morozov (Віктор Євгенович Морозов, *[[1950]]), Edouard Valeriiovytch Dratch (Едуард Валерійович Драч, *[[1965]]), Mariya Viktorivna Bourmaka (Марія Вікторівна Бурмака, *[[1970]]) hag ar strollad Brady Hadyoukiny (Брати Гадюкіни, "ar vreudeur Hadyoukiny", un anv ijinet hag a dalv "ar vreudeur Naeron") eus Lviv. Ur skouer eo ar strollad-se, gant e sonerezh levezonet gant ar ''rock 'n' roll'', ar ''blues'', ar ''punk'', ar ''reggae'', ''ar funk'' hag ar ''folk'', en o fozioù bommoù e rannyezh Lviv, e [[luc'haj]] hag e ''surzhyk'' (суржик, a zo ukraineg ha ruseg kemmesket). E [[1986]] e tigoras ''Kouznya'' (кузня, "ar c'hovel") e Kyiv, ar c'hentañ ''rock club'' ofisiel en Ukraina ; kleuboù all a voe digoret diwezhatoc'h, e C'harkiv, Lviv hag [[Odesa]]. Er c'hleuboù-se e c'helle strolladoù kêr pleustriñ, mont war al leurenn en un doare frank hag ober gant binvioù a-zoare, ober bruderezh ha daremprediñ sonerien all. Kalz strolladoù dizalc'h a voe krouet en Ukraina ar mare-se, ar re vrudetañ o vout ''Kvartyra 50'' (Квартира № 50), ''Kollec'hskiy Asessor'' (Коллежский асессор) ha ''Vopli Vidoplyasova'' (Воплі Відоплясова). E [[1986]] ha [[1987]] e voe dalc'het meur a gensonadeg rock e Kyiv, ha brudet e voe ar c'hanaouennoù er c'hazetennoù lec'hiel zoken. E [[1988]] e voe e Kyiv ar c'hentañ festival etrebroadel ar sonerezh rock, ha strolladoù eus URSS a voe war al leurenn koulz ha reoù eus Republik Poblek Hungaria, eus Republik Poblek Polonia hag eus an [[Izelvroioù]]. Er prantad 1987-[[1990]] e voe aozet festivalioù rock e Berdiansk, e Dniprodzerc'hynsk (''Kamianske'' abaoe [[2016]]), e [[Donetsk]], e Loutsk hag e [[Simferopol]]. E Lviv e miz Genver 1988 e voe dalc'het ar c'hentañ festival rock asantet gant ar pennadurezhioù. Bloaz war-lerc'h e voe aozet e [[Tchernivtsi]] ar c'hentañ festival ''Tchervona Routa'', e koun Volodymyr M. Ivasiouk ; ne voe klevet nemet strolladoù a gane en ukraineg. === Bloavezhioù 1990 === [[File:Okean-elzy-2008.jpg|thumb|''Okean Elzy'', unan eus ar strolladoù rock ukrainat brudetañ]] E dibenn ar bloavezhioù 1980 hag e deroù ar [[bloavezhioù 1990]] e teuas war wel ur rummad nevez e bed ar sonerezh rock ukrainek, ar strollad ''Opalnyi Prynz'' (Опальний Принц, "Ar priñs diskaret", 1987-1991) o kas an emdroadur war-raok. Unan eus an darvoudoù pouezusañ en Istor ar sonerezh rock en Ukraina a c'hoarvezas e-kerzh bloaziadoù diwezhañ ar renad soviedel : e Lviv e voe aozet e 1990 ar festival ''Vyvyc'h'' (Вивих, "Difloskadur"), krak e-kreiz an Dispac'h ukrainat ([[1989]]-[[1991]]). Un doare da vanifestiñ e voe ar festivalioù sonerezh rock, hag ur perzh bras a gemerjont e lusk Ukraina war-du an dizalc'hiezh. Un darvoudenn bouezus all e voe "Gwagenn Nevez Ukraina 92" (Пісенний Вернісаж, "Digor ar c'han"), ur festival-kenstrivadeg sonerezh ''folk/pop/rock'' ukrainek penn-da-benn, aozet gant Kevredigezh ukrainat an arzourien bobl (Асоціація діячів естрадного мистецтва України), Maodiernezh ukrainat ar Sevenadur hag an Touristerezh, Kevread sindikadoù Ukraina, kêr hag oblast Kyiv, [[skingomz]] ha skinwel broadel Ukraina, ha Kourati gwarez gwirioù an arzourien-sonerien. Eno e teraouas red-micher ar strollad ukrainat ''Okean Elzy'' (Океан Ельзи, "Meurvor Elza")<ref>{{en}} {{cite web|url=https://okeanelzy.com/en/ |title=Okean Elzy|accessdate=03 Ebr 25}}.</ref>, a zo bet e-pad pell ar strollad rock hollvrudetañ en Ukraina ; ur strollad all e voe ''Mandry'' (Мандри, "Kantreadennoù"), a geje sonerezh hengounel Ukraina gant ''rock'', ''blues'', ''reggae'', ''punk'' ha kanaouennoù [[Bro-C'hall|gall]]. === XXI{{vet}} kantved === [[File:Jinjer - Wacken Open Air 2023 12.jpg|thumb|''Jinjer'' war al leurenn e 2023]] E deroù an {{XXIvet kantved}}, er [[bloavezhioù 2000]], e vleunias ar festivalioù sonerezh en Ukraina evit kas war-raok he sevenadur hag ar sonerezh etrebroadel a vremañ. E-touez ar re vrasañ e voe ar festival ''Kraina Mriy'' (Країна мрій, "Bro an Hunvreoù") bet aozet gant ar soner Oleh Youriovitch Skrypka (Оле́г Ю́рійович Скри́пка, *1964) eus ar strollad ''Vopli Vidoplyasova'' hag anvet diwar titl unan eus e bladennoù. Pa darzhas ar [[brezel etre Ukraina ha Rusia]] e miz C'hwevrer [[2014]] e krogas ar festivalioù da vout luskadoù sokial ouzhpenn da vout reoù sevenadurel, evit skorañ [[nerzhioù lu Ukraina]]. Meur a gensonadeg a droas da abadennoù karitez evit skoazellañ repuidi ha soudarded c'hloazet. Ur perzh en ditouriñ ivez a c'hoarias ar sonerezh ukrainek, koulz hengounel hag a vremañ, evit sevel a-enep ar propaganda rus. == Festivalioù pennañ == [[File:Haydamaky in Sheshory 2005.jpg|thumb|''Haydamaky'' (Гайдамаки) e festival Chechory e 2005]] * ''Tchervona Routa'' (Червона рута, "Louzaouenn-ar-ruz Ruz"), e meur a lec'h, abaoe 1989. * ''Taras Boulba'' (Тарас Бульба)), Dubno, Oblast Rivne, abaoe 1991. * ''C'hoarioù Tavria'' (Таврійські ігри), Kac'hovka, Oblast C'herson, abaoe 1992. * ''Rok-Ekzystentsiya'' (Рок-Екзистенція), Kyiv, 1996–2005. * ''Rock N Sich'', Kyiv, 2006–2013. * ''Banderchtat'' (Бандерштат, "Spered Ukraina"), Tchanging, Oblast Volyn, abaoe 2007. * ''Stare Misto'' (Старе Місто), Lviv, 2007–2013). * ''Trypilske kolo'' (Трипільське коло), Rc'hychtchiv, Oblast Kyiv, abaoe 2008. * ''Zac'hid (Західфест), Oblast Lviv Oblast, abaoe 2009. * ''Respublica '', Kamianets-Podilskyi, Oblast Khmelnytskyi, abaoe 2011. == Strolladoù ukrainat pennañ er sonerezh rock == [[File:Flugery Lvova 0065.JPG|thumb|''Mertvyi Piven'' e Lviv, 2010]] === ''Alternative rock'' === * ''The Hardkiss'' (abaoe 2011). === ''Art rock'' === * ''Eney'' (Еней, "[[Aineias]]", 1968-1977)<ref>Disheñvel diouzh ar strollad ukrainat heñvelanvet a zo e Polonia.</ref>. * ''TELNYOUK: Sisters'' (ТЕЛЬНЮК: Сестри, abaoe 1986). * ''Mertvyi Piven'' (Мертвий Півень, "Kilhog Marv", 1989-2011 hag abaoe 2023). * ''Plach Yeremiyi'' (Плач Єремії, "Hirvoudoù [[Yirmia]], abaoe 1990). * ''Gorgisheli'' (Ґорґішелі, abaoe 1997). === ''Black metal'' === [[File:Khors Dark Troll 2016 14.jpg|thumb|''Khors'' eus C'harkiv e 2016]] * ''Nokturnal Mortum'' (abaoe 1994). * ''Hate Forest'' (Ліс ненависті, 1995-2004 hag abaoe 2019). * ''Astrofaes'' (1996). * ''Drudkh'' ("Koadeg" e [[sañskriteg]], abaoe 2002). * ''Khors'' (abaoe 2004). * ''Blood of Kingu'' (2005-2016). === ''Death metal'' === * ''FireLake'' (abaoe 1997). * ''Fleshgore'' (abaoe 2000). === ''Indie rock'' === [[File:Basowiszcza-2007-TinSoncia-3.JPG|thumb|''Tin Sontsya'' e Basowiszcza, 2007]] * ''Esthetic Education'' (abaoe 2004). * ''Marakesh'' (Маракеш, abaoe 2006). * ''Brunettes Shoot Blondes'' (abaoe 2010). * ''Valentyn Strykalo'' (Валентин Стрикало, 2010-2018). === ''Folk metal'' === * ''Holy Blood'' (Свята кров, abaoe 1999). * ''Tin Sontsya'' (Тінь Сонця, "Skeud an Heol", abaoe 1999). * ''Kroda'' (Крода, abaoe 2003). * ''[[FRAM (strollad)|FRAM]]''/ F.R.A.M (ФРАМ, abaoe 2008). * ''Motanka'' (мо́танка, "poupinell bilhoù", abaoe 2015). === ''Folk rock'' === [[File:Mandry-2008.jpg|thumb|''Mandry'' da-geñver Gouel Dizalc'hiezh Ukraina e 2008]] * ''Vopli Vidopliasova'' (Воплі Відоплясова, abaoe 1986). * ''Haydamaky'' (Гайдамаки, abaoe 1991). * ''Mandry'' (Мандри, "Kantreadenn", abaoe 1997). * ''Yurcash'' (Юрке́ш, abaoe 2004). * ''Los Colorados''(abaoe 2006). * ''PanKe Shava'' (ПанКе Шава, abaoe 2008). * ''Kozak System'' (Козак систем, abaoe 2012). * ''TIK'' (ТіК, "Treuzoù", abaoe 2005). ===''Gothic metal''=== * ''Obiymy Doshchu'' (Обійми Дощу, "Briad ar Glav", abaoe 2004). ===''Gothic rock''=== [[File:Komu Vnyz v TERNOPOLI.jpg|thumb|''Komu Vnyz'' e Ternopil, 2007]] * ''Komu Vnyz'' (Кому Вни, abaoe 1988). * ''Viy'' (Вій, "Malgudennoù", abaoe 1991). === ''Heavy Metal'' === * ''Conquest'', abaoe 1996. * ''Exact Division'', abaoe 2012 (anvet ''Exile e 1992-1994 ha 2011-2012<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.metal-archives.com/bands/Exact_Division/3540367246 |title=Encyclopaedia Metallum|accessdate=04 Ebr 26}}.</ref>). * ''KPP'' (КПП, abaoe 1998). * ''JackRebel'' (abaoe 2011). * ''Bila Vec'ha'' (Біла Вежа, "Tour Gwenn", abaoe 2002). === ''Metalcore'' === * ''JetRockers'' (abaoe 2007). * ''Jinjer'' (abaoe 2008). * ''Make Me Famous'' (2010-2012). ===''Pop rock''=== [[File:Boombox-gdansk-nnastazja-IMG 6504-2.jpg|thumb|''BoomBox'' e Polonia, 2022]] * ''Opalnyi Prynz'' (Опальний Принц), "Ar Priñs Diskaret", 1987-1991). * ''Skriabin'' (Скрябін, abaoe 1989). * ''Okean Elzy'' (Океан Ельзи, "Meurvor Elza", abaoe 1994). * ''Druha Rika'' (Друга Ріка, abaoe 1996). * ''Kryc'hitka'' (Крихітка, abaoe 1997, a oa Крихітка Цахес ''Kryc'hitka Tsac'hes'' betek 2007). * ''SKAI'' (СКАЙ, abaoe 2001). * ''BoomBox'' (Бумбокс, abaoe 2004). * ''Lama'' (abaoe 2005). * ''Trystavisim'' (Триставісім, "308", abaoe 2010). === ''Post-rock'' === * ''Krobak'' [[''Post-rock/Math rock'']<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.progarchives.com/artist.asp?id=3397 |title=Krobak|publisher=Progarchives|accessdate=04 Ebr 26}}.</ref>]] (Кробак, "Ran", abaoe 2006). ===''Punk rock''=== [[File:FLIT danieluk 2005.jpg|thumb|Volodymyr Novikov eus ''FliT'', 2005]] * ''Braty Hadiukiny'' (Брати Гадюкіни, "Ar vreudeur Gadyoukin", 1988-1996 hag abaoe 2006). * ''Dymna Sumish'' (Димна Суміш, "Moged Kemmesket", 1998-2012). * ''Perkalaba'' (Перкалаба, abaoe 1998). * ''C'hadan i Sobaky'' (Жадан і собаки, abaoe 2000). * ''FliT'' (Флит, abaoe 2001 ; anvet ''Flit'' e 2001-2018). * ''O.Torvald'' (Оторвальд, abaoe 2005). * ''Robots Don't Cry'' (abaoe 2005). * ''Teoriia Gvaltu'' (Теорія Ґвалту "Damkan ar Feulster", 2007-2017). * ''The Sixsters'' (maouezi hepken, abaoe 2018). === ''Rap rock'' === [[File:ТарТак.jpg|thumb|Oleksandr Poloc'hynskyi eus ''Tartak'', 2008]] * ''TNMK'' (Танок на майдані Конґо, ''Tanok na Maidani Kongo'', "Koroll war Leurgêr Kongo", abaoe 1989). * ''Tartak'' (Тартак, "brenn-heskenn", abaoe 1996). === ''Rockabilly'' === * ''Mad Heads XL'' (abaoe 1991 ; anvet ''Mad Heads'' betek 2004). * ''Ot Vinta!'' (от винта!, "Loc'homp !"<ref>Ger-ha-ger : "Setu ar viñs !", luc'haj an aerlu. En nijerezioù kentañ e oa ret gwaskañ an trelosk a-raok loc'hañ, ar pezh a veze graet dre lakaat ur viñs da dreiñ. Gwelit {{ru}} {{cite web|url=https://ru.wiktionary.org/wiki/%D0%BE%D1%82_%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0 |title=от винта|publisher=Викисловарь/Wikislovar'|accessdate=04 Ebr 26}}</ref>, abaoe 1994). === ''Techno-punk'' === * ''C'hamerman znychtchouye virousy'' (Хамерман знищує віруси, "Hammerman a zistruj ar Viruzoù", abaoe 1996). == Strolladoù ukrainat hag ukrainek divroet == * ''The Ukrainians / The Ukes'', [[Leeds]], {{Bro-Saoz}} (abaoe 1991). * ''Eney'' (Еней, "[[Aineias]]", Olsztyn, {{Polonia}} (abaoe 2002). * ''Sontse-C'hmary'' (Сонце-Хмари, "Heol-Koabr"), Sankt-Peterbourg, Rusia (abaoe 2002) * ''Berkut'' (Беркут, "[[Erer meur]]"), Olsztyn, Polonia (abaoe 2004). * ''Klooch'', [[Toronto]], {{Kanada}} (abaoe 2006). * ''Svoboda'' (Свобода, "Frankiz"), [[Sankt-Peterbourg]], {{Rusia}} (2012-2016). == Levrlennadur == * {{en}} Bohachevsky-Chomiak, Martha. ''Feminists Despite Themselves – Women in Ukrainian Community Life, 1884-1939''. Edmonton, Alberta : Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 1988 {{ISBN|978-0-920862-57-5}} == Liammoù diavaez == * {{en}} {{cite web|url=https://www.metal-archives.com/ |title=Encyclopaedia Metallum|accessdate=04 Ebr 26}}. == Notennoù == {{daveoù}} [[Rummad:Sevenadur Ukraina]] [[Rummad:Sonerezh rock]] 0fvp43snkgdnqe4lu2zkrsy6ih3xgkj 0 179771 2190191 2187272 2026-05-05T15:00:51Z Llydawr 145 2190191 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Gwir etrebroadel dengar''' ('''GED'''), a vez graet eus ar [[Gwir (lezenn)|Gwir]] o reoliata an doare da gas ur [[brezel]] (''[[jus in bello]]'')<ref>{{Cite book|title=The law of armed conflict : an operational approach|date=2012|publisher=Wolters Kluwer Law & Business|others=Corn, Geoffrey S.|isbn=9781454806905|location=New York|oclc=779607396}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|url=https://www.jagcnet.army.mil/Sites%5C%5Cio.nsf/0/EEF9422EB2C293B68525805A0063ABED/%24File/LOAC%20Deskbook%20final%20with%202016%20index%20(20%20Sep).pdf|title=Law of Armed Conflict Deskbook|publisher=The United States Army Judge Advocate General's Legal Center and School|year=2016|location=Charlottesville, VA|access-date=July 18, 2019|archive-date=March 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230322174323/https://www.jagcnet.army.mil/Sites%5C%5Cio.nsf/0/EEF9422EB2C293B68525805A0063ABED/$File/LOAC%20Deskbook%20final%20with%202016%20index%20%2820%20Sep%29.pdf|url-status=dead}}</ref>. Ur skourr eo eus ar [[Gwir etrebroadel]] hag a glask lakaat un harz da efedoù ar stourmoù armet evit gwareziñ an dud ha ne gemeront ket perzh er brezel. Dre ar gwir-se e vez strishaet ha reoliataet an doareoù ha palioù aotreet d'ar [[Stourmer (Gwir)|gadourien]] e-kerzh ar brezelioù. Hollad ar Gwir etrebroadel dengar a zo bet awenet gant selloù dengar hag ar c'hoant da izelaat ar poanioù denel. Un hollad lezennoù ha reolennoù eo, hag a zo bet lakaet da dalvezout dre sinañ emglevioù. Bez ez eo ivez un hollad boazioù pe hengounioù hag a glask gwareziñ an dud hag ar madoù hag a c'hall bezañ en arvar pa vez brezel, ha strishaat a ra ar gwir gant pep tu engouestlet da implij doareoù pe strategiezhoù choazet ganto<ref name="Topic Guide Archive">{{Cite web|url=https://gsdrc.org/topic-guides/|title=Topic Guide Archive|website=GSDRC|language=en-US|access-date=2019-08-27|archive-date=November 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127203831/https://gsdrc.org/topic-guides/|url-status=dead}}</ref>. Mammennoù etrebroadel ar Gwi-se a gaver ivez e kenemglevioù (evel [[Kenemglevioù Geneva]]), ar [[Gwir etrebroadel kustum]], pennaennoù pep bro, hag ar [[barnerezh]]<ref name=":0" /><ref>[[International Committee of the Red Cross|ICRC]]''[http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/humanitarian-law-factsheet What is international humanitarian law?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070320035319/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/humanitarian-law-factsheet |date=2007-03-20 }}''</ref>. Gant ar Gwir etrebroadel dengar e vez roet ur stern evit seveniñ oberiadurioù kement hag ar giriegezh a vez gant ar [[bellour|vellourien]], ar [[Neptuegezh (liammoù etrebroadel)|broioù neptu]], ha kement hinienn engouestlet en ur brezel, etrezo met ivez liammet ouzh an ''[[Tud gwarezet|dud gwarezet]]'', ur ger hag a dalvezz peurliesañ [[nann-soudard]]ed. Savet eo bet evit kempouezañ ar prederioù dengar hag ar [[redioù milourel]]. Roet e vez ur framm d'an oberiadurioù milourel gant Gwir ar brezel ha pa vez doujet e vez nebeutoc'h a zistrujoù hag a boanioù denel<ref name="Topic Guide Archive"/>. Pa vez un torr d'ar Gwir etrebroadel dengar e vez kaoz eus [[Torfed brezel|torfedoù brezel]]. Abaoe ma'z eus eus ar gwir-se ez eus bet kavet abeg alies er GED dre ma C'haller gwelet lazhadeg trevourien a-vras evel aotreet gant ar gwir ma vez eus ur pal milourel pouezus a-dreñv. Rebechet e vez ivez eo bet krouet ar gwir-se gant broioù ar C'hornôg hag e vez implijet evit servij o interestoù. Tabut skolveuriek a zo a-zivout ar Gwir etrebroadel dengar, rak ar reizhiad gwirel-se hag a zifenn lod oberoù, a c'hall eus un tu all aesaat ar feulster a-enep an drevourien pa vez ar vellourien oc'h embann o deus heuliet al lezennoù-se pa oant bet o seveniñ un dagadenn. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gwir etrebroadel dengar]] [[Rummad:Gwir ar brezel]] gen3lj9icsym73fdqaa79pnl11gy0e0 0 179773 2190192 2187284 2026-05-05T15:06:21Z Llydawr 145 2190192 wikitext text/x-wiki [[Restr:Prosecco in champagne flute.jpg|thumb|150px|Gwin Prosecco en ur flutenn champagn, gant bouilhoù CO₂.]] '''Gwin bouilh, gwin bouilhus''' ha '''gwin pikant''' a vez implijet e brezhoneg evit komz eus [[gwin]] gant [[dioksidenn garbon]] (CO₂) a-walc'h evit kaout bouilhoù hag eon pa zigorer ar voutailh hag e tigresk ar wask a-daol-trumm. "Piket" e vez ar genoù gant tarzhadenn ar bouilhoù hag an [[trenkenn garbonek|drenkenn garbonek]] dileizhet. Liammet e vez ar gwin bouilh ouzh al "lidañ" alies. Ar [[gwin Champagn]] eo an hini brudetañ er bed moarvat. E Bro-C'hall e vez rummet alies ar gwin bouilh e tri strollad : * ''vin perlant'' : gwin nebeut bouilhus, da skouer gwinoù [[Muskadig]] zo, gwin Gaillac, gwin Savoia. * ''vin pétillant'' : gwin gant muioc'h a zioskidenn garbon (gwask etre 1 ha 2,5 [[bar (unvez)|bar]]). * ''vin mousseux'' : gwin gant ur wask oupzhenn 3 bar, da skouer ar gwin Champagn ha ar gwinoù [[kremant]]. E Bro-C'hall eo ar gwin Champagn an hini brudetañ, met graet e vez gwin bouilh en holl rannvroioù (Kremant Elzas, Kremant al Liger, Kremant Bourgogn, ''Clairette de Die''...). Brudet eo ar gwin ''cava'' e Katalonia. En Italia e vez produet ar ''vino spumante'' hag ar ''vino frizzante'' ([[prosecco]] e Veneto, lambrusco en Emilia, asti spumante ha brachetto d'Acqui e Piemonte, hag all). En Alamagn e kaver ar Sekt, hag er broioù saoznek e reer ''sparkling wine'' (da skouer ar ''California Champagne'' er Stadoù-Unanet hag ar ''Sparkling Burgundy'' adanvet ''Sparkling Shiraz'' en Aostralia). E Portugal e vez produet ''vinho espumante'', e Roumania gwin Spumos, e Rusia ha Krimea шампанское ("champanskoie"). E Luksembourg e vez produet kremant. E kalz broioù all c'hoazh e vez produet gwin bouilh : Suafrika, Hungaria, Belgia, Suis, Zeland-Nevez... Hervez ar bec'h sukr e vo ar gwin bouilh kalet, sec'h, hanter sec'h pe dous. [[Rummad:Gwin]] cyv6uz8msgil82hnrdv46mannkavlhi 0 179776 2190193 2187313 2026-05-05T15:34:41Z Llydawr 145 2190193 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="font-size:90%;" |- {{Infobox/Titl|Dirusekaat en Ukraina|005bbb|talbenn default|ffd700}} |- bgcolor="#ffd700" ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:1.2em;"| Дерусифікація в Україні |- bgcolor="#fff" | colspan="2" | [[File:KyivNotKiev.svg|260px|center]] |- |colspan="2" style="text-align:center;"| «&nbsp;'''''Kyiv''', n'eo ket Kiev''&nbsp;», 2018 ---- |- | '''Lec'h''' || {{Ukraina}} |- | '''Mareoù''' || • [[1991]]-[[2014]] (luskad emdarzhel)<br>• Abaoe 2014 (luskad reizhiadel) |- | '''Abegoù''' || • Dizalc'hiezh Ukraina diouzh [[URSS]]<br>• [[Brezel etre Ukraina ha Rusia]] |} '''Dirusekaat en Ukraina''' ([[ukraineg]] : Дерусифікація/деросіянізація в Україні, ''Derusyfikatsiia/derosiianizatsiia v Ukraïni'') a reer eus an argerzh dilemel levezon [[Rusia]] en [[Ukraina]] a grogas kerkent ha dizalc'hiezh ar vro diouzh an [[URSS|Unaniezh soviedel]] e [[1991]]. Kreñvaet e voe al luskad gant an diskar monumantoù da [[Vladimir Lenin]] e-pad [[Euromaidan]] e [[2013]]-[[2014]] ha gant ar reizhiad lemel pep roud eus ar [[komunouriezh|gomunouriezh]] er [[Stad]] nevez. Kadarnaet e voe c'hoazh gant ar [[Brezel etre Ukraina ha Rusia]] adalek miz C'hwevrer 2014. Par d'un [[trevadenniñ|didrevadenniñ]] e hañval kement-se holl bout<ref>{{en}} Onychtchenko, Viktoria. {{cite web|url=https://ti-ukraine.org/en/blogs/ready-set-go-decolonization-how-new-law-changes-public-spaces-of-ukraine/ |title=Ready, set go decolonization ! How new law changes public spaces of Ukraine''|publisher=Transparency International, 27/06/2023|accessdate=06Ebr 26}}.</ref>. Anat eo an dirusekaat en Ukraina : adenvel lec'hioù a oa bet anvet en enor da [[politiker|bolitikerien]] pe [[arz]]ourien rus, diverkañ kement roud eus sell Rusia war ar bed hag eus kement tra a zo liammet a-dost pe a-bell outi (delwennoù, monumantoù, panelloù, plakennoù, hag all). E miz Ebrel [[2022]] e oa 76% eus Ukrainiz o sevel a-du gant an dirusekaat dre adenvel stradoù ha kement raktres kar da Rusia<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://nikopol.city/articles/205714/-76-ukrainciv-pidtrimuyut-perejmenuvannya-nazv-vulic-ta-inshih-obyektiv-povyazanih-z-rosiyeyu |title=Nikopol City, 11/04/2022|accessdate=06Ebr 26}}.</ref>. E miz Meurzh [[2023]], Parlamant Ukraina (Верховна Рада України ''Verc'hovna Rada Ukrayiny'') a zougas ul lezenn anvet «&nbsp;''A-zivout kondaonidigezh ha berzidigezh propaganda politikerezh impalaerour Rusia en Ukraina hag a-zivout didrevadenniñ an anvioù-lec'h''&nbsp;» hag a lakae berz war an anvioù-lec'h liammet ouzh Rusia<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/3005-IX#Text |title=Lezenn niv. 3097-IX an 03/05/2023|accessdate=05 Ebr 26}}.</ref>. == Istor == Gant diskar an Unaniezh soviedel e voe loc'het un dirusekaat emdarzh, hogen en un doare didrouz rak pouezusoc'h e oa e spered Ukrainiz kas ar gomunouriezh diwar o bro. Goude deroù ar brezel e 2014 avat e voe kemmesket an daou luskad. Hogozik diverket e oa bet ar gomunouriezh e [[2022]] pa voe [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|aloubet Ukraina gant Rusia]] ; kreñvaet neuzet e voe an dirusekaat : adanvet e voe straedoù e kêriadennoù ha kêrioù ([[Kyiv]], [[Lviv]], [[C'harkiv]], [[Dnipro (kêr)|Dnipro]] hag all), diskaret e voe monumantoù rus ha soviedel<ref>{{uk}} Тарас Радь / Taras Rad. {{cite web|url=https://www.istpravda.com.ua/articles/2022/04/21/161239/ |title=Дерусифікація свідомості або українська нарація міського простору (Dirusekaat an emskiant pe danevell ukrainek al lec'hioù kêrel)|publisher=Iсторична правда / Istorytchna Pravda, 21/04/2022|accessdate=06 Ebr 2026}}.</ref>. Kêr Ivano-Frankivsk (Івано-Франківськ, e kornôg ar vro) a voe ar gêr gentañ hep tamm roud eus anvioù-lec'h rusek<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://https://nv.ua/ukr/ukraine/events/dekomunizaciya-ta-derusifikaciya-v-ukrajini-zminyuyut-nazvi-vulic-i-znosyat-pam-yatniki-video-50236164.html |title=Без маршала Жукова та Московських вулиць. В Україні розпочалася нова хвиля декомунізації та дерусифікації (Hep ar straedoù Marchal Zoukov ha [[Moskov]]. Ul luskad nevez a digomunouraat ha dirusekaat zo krog en Ukraina)|publisher=New Voice, 22/04/2022|accessdate=06 Ebr 2026}}.</ref>. E miz Mezheven 2022 ec'h aozas Kyiv ur guzuliadeg elektronek evit ma vefe dibabet anvioù ukrainek evit adenvel straedoù kêr a zouge anvioù rusek ; ur {{formatnum:6500000}} a dud a gemeras perzh<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://kmr.gov.ua/uk/content/ponad-65-milyoniv-golosiv-gromadyany-ukrayiny-viddaly-v-reytyngovomu-elektronnomu |title=Київська міська рада / Kuzul-kêr Kyiv, 21/06/2022 |accessdate=06Ebr 26}}.</ref>. Maodiern ar Sevenadur hag an Ditouriñ a ziklêrias e c'hoarvezfe an dirusekaat «&nbsp;en un doare naturel&nbsp;»<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-society/3463645-derusifikacia-ukraini-vidbuvatimetsa-prirodnim-slahom-tkacenko.html |title=Укрінформ / Ukrinform, 21/04/2022|accessdate=06Ebr 26}}.</ref> hag e oa «&nbsp;poent da lavaret kenavo da viken da arouezioù ideologiezh an [[Impalaeriezh rusian|Impalaeriezh rus]] hag an Unaniezh soviedel&nbsp;»<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://nv.ua/ukr/opinion/tkachenko-rozpoviv-shcho-bude-z-pam-yatnikami-pushkina-novini-ukrajini-50293465.html |title=Час прощатися (Poent eo lavaret kenavo)|publisher=New Voice, 26/12/2022|accessdate=06Ebr 26}}.</ref>. D'an 21 a viz Ebrel 2023 e voe sinet al lezenn gant ar prezidant [[Volodimir Zelenskiy]]. Dre al lezenn-se e vez berzet kement anv-lec'h a arouez pe a ganmeul Rusia hag an URSS, o monumantoù, o deiziadoù hag o darvoudoù heverk, o zud a gasas tagadennoù enep Ukraina pe enep broioù all, ha kement lezenn hag oberenn bet lakaet e pleustr gant Rusia hag an URSS, ha kement-se en tiriadoù ukrainat a zo aloubet ganto<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/04/22/7398957/ |title=Zelenskyy signs law banning place names associated with Russia|publisher=Ukrainska Pravda, 22/04/2023|accessdate=06 Ebr 2026}}.</ref>. == Politikerezh lakaet e pleustr == === Ukraineg === [[File:Ukrainian correction in Kyiv.jpg|thumb|upright 1.6|Kyiv : an enskrivadur rusek "не парковать" (''ne parkovate'', "arabat parkañ") zo bet kemmet en ukraineg "не панковать" (''ne pankovat'', "arabat bout punk").]] * 17 a viz Here [[2016]] : dilemet e voe ar ruseg hag an anvioù kumunioù en holl aerborzhioù Ukraina. En ukraineg hag e [[saozneg]] hepken e voe kement ditour lakaet war wel koulz war ar panelloù, ar skrammoù hag er c'hemennoù dre uhelgomzer<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://umoloda.kyiv.ua/number/0/2006/104738 |title=Аеропорти України дерусифікують (Emeur o tirusekaat an aerborzhioù ukrainat)|Publisher=Україна Молода / Ukraina Yaouank, 17/10/2016|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 23 a viz Mae [[2017]] : Kuzul-kêr Kyiv a zougas al lezenn a redi pep bruderezh e kêr da vout en ukraineg<ref name="PPY">{{uk}} {{en}} {{cite web|url=https://language-policy.info/category/statti-inshymy-movamy/ |title=Портал мовної політики / Porched politikerezh ar yezh|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 05 a viz Here 2017 : Kuzul-kêr Kyiv a zougas al lezenn a-zivout an ukraineg e kêr, a ziskleir ez eo an ukraineg yezh al labour, an dielloù, kement teul a denn d'ar velestradurezh, an embregerezhioù, an aozadurioù hag an ensavadurioù meret gant kêr Gyiv. Ouzhpenn se, an ukraineg eo yezh pep kehenterezh dre vouezh, son, skeudenn, video, bruderezh ha yezh liketennoù ar prizioù er stalioù<ref name="PPY" />. * 02 a viz Du 2017 : Kuzul Oblast Jytomir (Житомирська обласна рада, en Ukraina an Norzh) a embannas ul lezenn a-zivout dirusekaat ar servijoù er rannvro, evit «&nbsp;bout trec'h war heuliadoù aloubadeg Soviediz war endro ar yezh e rannvro Jytomir&nbsp;» ; erbedet eo an hevelep diarbennoù hag ar re a oa bet divizet e Kyiv<ref name="PPY" />. * 12 a viz Kerzu 2017 : Kuzul-kêr Tcherkasy (Черкаси, e kreiz ar vro) a reas heñvel ; an ukraineg eo yezh rolloù-meuzioù ar pretioù<ref name="PPY" />. * 15 a viz C'hwevrer [[2018]] : Kuzul-kêr Kropyvnytskyi (Кропивницький, war ar stêr Інгул / Inhul e kreiz ar vro) a reas heñvel ; implijidi pep preti ha leti a rank mont en ukraineg ouzh an arvalien, nemet e vije goulennet diganto tremen d'ur yezh all<ref>{{uk}} {{en}} {{cite web|url=http://language-policy.info/2018/02/u-kropyvnytskomu-zobov-yazaly-robyty-reklamu-ukrajinskoyu/ |title=Портал мовної політики / Porched politikerezh ar yezh|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 16 a viz C'hwevrer 2018 : Kuzul-kêr Lviv a reas heñvel, hogen aotreet eo ar saozneg e-kichen an ukraineg<ref>{{uk}} {{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20180224052835/http://language-policy.info/2018/02/u-lvovi-zobov-yazaly-pidpryjemtsiv-vesty-diyalnist-ukrajinskoyu-movoyu/ |title=Портал мовної політики / Porched politikerezh ar yezh|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 31 a viz Mae 2018 : [[Petro Porochenko]], [[prezidant Ukraina]], a sinas un dekred «&nbsp;a-zivout diarbennoù mallus evit kreñvaat statud stadel an ukraineg ha kas war-raok un egorenn sevenadurel unvan en Ukraina&nbsp;». Kement-se zo gwarantet gant Bonreizh Ukraina da-geñver lakaat an ukraineg da yezh ar Stad er vuhez foran en Ukraina a-bezh, evit nerzhekaat unvaniezh ar gevredigezh hag ar Stad, gwareziñ ar yezh vroadel, an egorenn sevenadurel hag ar sevenadur broadel, ha skorañ enframmañ an egorenn sevenadurel en [[Europa (kevandir)|Europa]] hag ar bed <ref>{{uk}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20180604062433/http://www.president.gov.ua/news/prezident-pidpisav-ukaz-pro-nevidkladni-zahodi-shodo-zmicnen-47870 |title=Президент України Петро Порошенко / Prezidant Ukraina Petro Porochenko, 31/05/2018|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 04 a viz Here 2018 : 261 dilennad diwar 450 (58%) e Parlamant Ukraina a savas a-du gant raktres ul lezenn a lakafe an ukraineg da yezh ofisiel Stad Ukraina<ref name="PPY2">{{uk}} {{cite web|url=http://language-policy.info/2018/10/deputaty-pidtrymaly-v-pershomu-chytanni-hromadskyj-zakonoproekt-pro-movu-5670-d/ |title=Портал мовної політики / Porched politikerezh ar yezh|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 25 a viz Ebrel [[2019]] : asantet e voe al lezenn gant ar Parlamant, dindan an niverenn 5670-d<ref name="PPY2" />. * 15 a viz Mae 2019 : sinet e voe al lezenn niv. 5670-d gant ar prezidant Porochenko<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://novynarnia.com/2019/05/15/poroshenko-pidpisav-zakon-pro-movu/ |title=Порошенко підписав закон про мову (Porochenko en deus sinet al lezenn a-zivout ar yezh)|publisher=Новинарня / Novynarnya, 15/05/2019|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. === Ruseg === * 28 a viz C'hwevrer 2018 : Lez Bonreizh Ukraina a zivizas e oa er-maez eus ar Vonreizh ur c'hinnig digant daou zilennad (ar c'hinnig Kolesnitchenko-Kivalov) evit ma vefe lakaet ar ruseg da yezh rannvroel en Ukraina, ar pezh en devije aotreet e implij el lezioù-barn, er skolioù hag e kement aozadur gouarnamantel a zo er rannvroioù ma'z eus ouzhpenn 10% a rusegerien<ref>{{en}} Andrews, Ernest (rener). ''Language Planning in the Post-Communist Era – The Struggles for Language Control in the New Order in Eastern Europe, Eurasia and China''. Basingstoke : Palgrave Macmillan, 2018, p. 179 {{ISBN|978-3-319-70925-3}}</ref>. * 12 a viz Ebrel 2018 : Kuzul Oblast Mykolaiv (Миколаївська обласна рада, en Ukraina ar Su) a nac'has ur c'hinnig e oa e bal terriñ statud ar ruseg evel yezh rannvroel, padal e oa bet nac'het ar statud-se gant Lez Bonreizh Ukraina<ref>{{uk}} {{cite web|url=http://language-policy.info/2018/04/mykolajivska-oblrada-ne-zmohla-zabraty-u-rosijskoji-movy-status-rehionalnoji/ |title=Миколаївська облрада не змогла забрати у російської мови статус регіональної (N'eo ket deuet Kuzul-rannvro Mykolaiv a-benn da lemel digant ar ruseg e statud a yezh rannvroel)|publisher=Портал мовної політики / Porched politikerezh ar yezh|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 25 a viz Ebrel 2018 : 50 dilennead diwar 53 e Kuzul-kêr [[Odesa]] a reas heñvel<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/2448914-truhanov-moze-vidihnuti-ukrainizacia-odeskoi-miskradi-provalilasa.html |title="українізація" Одеської міськради провалилася (Kazeg en deus graet "ukrainekaat" Kuzul-kêr Odesa)|publisher=Укрінформ / Ukrinform, 25/04/2018|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 06 a viz Kerzu 2018 : Kuzul-kêr C'harkiv a nullas un disentez a lakae ar ruseg da yezh rannvroel<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/2448914-truhanov-moze-vidihnuti-ukrainizacia-odeskoi-miskradi-provalilasa.html |title=У Харківській області з російської мови зняли статус регіональної (E rannvro C'harkiv ez eo bet dilamet diouzh ar ruseg e statud a yezh rannvroel)|publisher=кореспондент, 13/12/2018|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 06 a viz Mae 2019 : Lez velestradurel Oblast Dnipropetrovsk (Дніпропетровська область, e kreiz Ukraina) a dorras un disentez a lakae ar ruseg da yezh rannvroel<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/2448914-truhanov-moze-vidihnuti-ukrainizacia-odeskoi-miskradi-provalilasa.html |title=Львів’янин у суді домігся скасування регіональної мови в Дніпрі (Un annezad e Lviv en deus gounezet dirak al lezioù-barn ma vefe torret ar yezh rannvroel e Dnipropetrovsk)|publisher=Львівський портал/ Porched Lviv, 13/12/2018|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 07 a viz Mezheven 2019 : Lez velestradurel Oblast Donetsk (Донецька область, e reter Ukraina) a reas heñvel ; brudet e oa ar c'hlemmer, a veve e Lviv, evel stourmer evit gwirioù Ukrainiz en Ukraina<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://portal.lviv.ua/news/2019/06/07/lviv-yanyn-u-sudi-domigsya-skasuvannya-regionalnoyi-movy-v-donetskij-oblasti |title=Львів’янин у суді домігся скасування регіональної мови в Донецькій області (Un annezad e Lviv en deus gounezet dirak al lezioù-barn ma vefe torret ar yezh rannvroel e Donetsk)|publisher=Львівський портал/ Porched Lviv, 07/06/2019|accessdate=06 Ebr 2026}}.</ref>. * A-hed ar bloaz 2019 : meur a Guzul-kêr en oblastLouhansk (Луганська область, e reter Ukraina) o deus nullet ar statud a yezh rannvroel d'ar ruseg da heul ali Lez-varn ar Rannvro, n'he devoa kavet skor lezennel solius ebet da zisentez Kuzul ar Rannvro da zereiñ ar statud-se<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-prokuratura-regionalni-movy-luganska-oblast/31282627.html |title=Радіо Свобода ''Radio Svoboda'' / Radio Frankiz, 31/05/2021|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 23 a viz Here [[2020]] : Lez velestradurel Oblast Zaporijjia (Запорізька область, e gevred Ukraina) a nullas ivez ar statud-se e kêr Zaporijjia<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/3131613-u-zaporizzi-sud-skasuvav-risenna-pro-nadanna-rosijskij-statusu-regionalnoi.html |title=Укрінформ / Ukrinform, 16/11/2020|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 04 a viz Kerzu 2020 : Lez velestradurel Oblast Odesa a nullas disentez Kuzul-kêr Odesa ar 25 a viz Ebrel 2018 – dilamet diouzh ar ruseg e voe e statud a yezh rannvroel neuze<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-odesa-status-rosiyskoyi/30985395.html |title=Радіо Свобода ''Radio Svoboda'' / Radio Frankiz, 05/12/2020|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. === Anvioù-lec'h === ;E Kyiv * 14 a viz Kerzu 2016 : ar C'huzul-kêr a asantas d'ur raktres a-zivout «&nbsp;adenvel balioù, boulouardoù, straedoù, alezioù, sklaeraat an anvioù ha distreiñ o anv istorel e kêr Gyiv&nbsp;». Div straed hag un alez a voe kinniget da gentañ, ha reizhskrivadur an anvioù-tud hepken a vije kemmet<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://zn.ua/ukr/UKRAINE/u-kiyevi-derusifikuyut-dvi-ulici-i-odin-provulok-227457_.html |title=У Києві дерусифікують дві вулиці і один провулок (Div straed hag un alez zo war zirusekaat e Kyiv)|publisher=ZN,UA Дзеркало тижня / ZN,UA Melezour ar sizhun, 14/12/2016|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 22 a viz C'hwevrer 2018 : dirusekaet e voe 9 straed e kêr. * 06 a viz Kerzu 2018 : 5 straed all a voe dirusekaet, en o zouez ar straed [[Lyev Tolstoy]], a voe adanvet en enor d'ar skiantour ukrainat Volodymyr Oleksiyovytch Betz (Володи́мир Олексійович Бец, [[1834]]-[[1894]])<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://kmr.gov.ua/uk/content/shche-ryad-stolychnyh-vulyc-ta-provulkiv-otrymaly-novi-nazv |title=Київська міська рада / Kuzul-kêr Kyiv, 06/12/2018|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 27 a viz Meurzh 2023 : ar vali [[Youriy Gagarin]] a voe adanvet en enor d'an nijour-arnodiñ Leonid Kadenyouk (Леонід Каденюк, [[1951]]-2018), a voe ar c'hentañ [[astraer]] ukrainat en Ukraina dizalc'h, pa nijas en [[egorvulzun]] ''Columbia'' e [[1997]]<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://suspilne.media/kyiv/1279748-bugrov-nazvav-skandal-navkolo-knu-informacijnou-operacieu-ta-sprobou-rejderstva/ |title=У Києві з'явився проспект Каденюка / Ar vali Kadenyouk a zeu war wel e Kyiv|publisher=СУСПІЛЬНЕ / Suspilne, 27/03/2023|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 18 a viz Mae 2023 : 26 lec'h all a voe adanvet gant ar C'huzul-kêr, ehanoù [[metro]] en o mesk ; da 314 e savas an niver a lec'hioù dirusekaet eta<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://www.istpravda.com.ua/short/2023/05/18/162698/ |title=Історична правда / Ar Wirionez Istorel, 18/05/2023|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. ;Er peurrest eus Ukraina * 14 a viz C'hwevrer 2016 : Parlamant Ukraina a loc'has ur politikerezh dirusekaat ha digomunouraat anvet "A-zivout adenvel lod kêriadennoù ha ''[[raion]]''-où" a oa bet anvet en enor da dud a Stad rus<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/984-19#Text |title=Parlamant Ukraina, 04/02/2016|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 01 a viz Gouhere 2017 : Kuzul-kêr [[Tchernivtsi]] a gemmas anv ar straed ''[[C'hoarioù olimpek|C'hoarioù Olimpek]] Moskov'' (Вулицю Московської Олімпіади) e ''Sitchovyc'h Strillstsiv'' (Січових стрільців) en enor da unan eus unvezioù kentañ Lu Republik Poblek Ukraina (Армія Української Народної Республіки, [[1917]]-[[1921]])<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://acc.cv.ua/news/chernivtsi/vulicyu-moskovskoyi-olimpiadi-pereymenuvali-8798 |title=ACC Медіа агентств / ACC Media agency, 01/07/2017|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 14 a viz Kerzu 2017 : Kuzul Oblast Kyiv a savas a-du evit adenvel kêr Bereyaslava-C'hhmelnytskoho (Переяслава-Хмельницького, e kreiz ar vro) e Pereyaslav (Переяслав), hec'h anv ukrainek istorel, diwar c'houlenn ar gêr-se<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://lb.ua/news/2017/12/14/384833_kievskiy_oblsovet_podderzhal.html |title=Лівий берег / Left Bank (LB), 14/12/2017|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 30 a viz Here 2019 : adanvet e voe Pereyaslava-C'hhmelnytskoho<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://uinp.gov.ua/pres-centr/novyny/verhovna-rada-pereymenuvala-misto-pereyaslav-hmelnyckyy |title=Український інститут національної пам'яті / Ensavadur Ukrainat an Eñvor Broadel, 30/10/2019|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 09 a viz Here 2020 : Ministred Ukraina a zegemeras ar mennad «&nbsp;A-zivout adenvel lod tiriadoù ha traezoù eus Glad ar Mirva Naturel&nbsp;»<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/3115333-urad-dekomunizuvav-nizku-teritorij-i-obektiv-prirodnozapovidnogo-fondu.html |title=Уряд «декомунізував» низку територій і об'єктів природно-заповідного фонду (Ar gouarnamant en deus "digomunouraet" lod tiriadoù ha traezoù eus Glad ar Mirva Naturel)|publisher=Ukrinform, 10/10/2020|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 13 a viz Ebrel 2022 : 37 straed liammet ouzh Rusia a voe adanvet e kêr Ivano-Frankvisk (Івано-Франківськ, e kornôg ar vro)<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://pobudovano.com.ua/news/derusifikatsiya-v-ivano-frankivskiy-gromadi-pereymenuvali-37-vulits |title=Побудовано в Івано-Франківську / Pobudovano e Ivano-Frankivsk, 13/04/2022|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * Miz Here 2022 : Kuzul-kêr Krasnohrad (Красноград, e reter ar vro) a adanvas ar straedoù Youri Gagarin hag [[Aleksandr Sergeyevitch Pouchkin|Aleksandr Pouchkin]]<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://www.sq.com.ua/ukr/novini/19.10.2022/gagarin-puskin-mayakovskii-u-xarkivskii-oblasti-prodovzuyut-pereimenovuvati-vulici |title=Status Quo, 19/10/2022|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 21 a viz Meurzh 2023 : Parlamant Ukraina a lakaas berz war an anvioù-lec'h a denn d'an Impalaeriezh rus ha da URSS, a zo lakaet da Stadoù alouber<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://lb.ua/news/2023/03/21/549538_ukraini_zaboronili_geografichni.html |title=LB, 21/03/2023|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref> ; d'an 22 a viz Ebrel e voe sinet al lezenn gant ar prezident Zelenskiy<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/04/22/7398957/ |title=Ukrainska Pravda, 22/04/2023|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * Miz Mae 2023 : Kuzul-kêr Poltava (Полтава, e kreiz ar vro) a gemmas anv ur straed a oa en enor d'ar jeneral soviedel Nikolai Nikitchenko ([[1901]]-[[1975]]) evit enoriñ Djoc'har Doudaev ([[1944]]-[[1996]]), ur politiker [[Tchetchenia|tchetchen]] hag a oa bet e penn al luskad evit dizalc'hiezh Tchetchenya diouzh URSS<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://www.istpravda.com.ua/short/2024/02/15/163656/ |title=історична правда / Istorytchna Pravda, 15/02/2024|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 26 a viz Ebrel 2024 : Kuzul-kêr C'harkiv a adanvas 367 straed ha daou ehan er metro<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://dumka.media/ukr/suspilstvo/1714146919-u-harkovi-pereymenuvali-126-vulitsi-ta-stantsiyi-metro-pushkinska-ta-pivdenniy-vokzal |title=Думка / Doumka, 26/04/2024|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 26 a viz Gouhere 2024 : Kuzul-rannvro C'harkiv a adanvas 48 straed ha tri ehan er metro<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://kharkivoda.gov.ua/content/documents/1277/127652/files/513%20%D0%92__.pdf |title=Kuzul-kêr C'harkiv, 26/07/2024|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 19 a viz Gwengolo 2024 : Parlamant Ukraina e asantas da adanvadur 237 lec'h annezet ha 4 ''raion'', dek kêr en o zouez<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://itd.rada.gov.ua/billinfo/Bills/Card/44913 |title=Parlamant Ukraina, 19/09/2024|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 09 a viz Here 2024 : Parlamant Ukraina a adanvas kêr Youjnoukrainsk (Южноукраїнськ "Su ukrainian") e Pivdennoukrainsk (Південноукраїнськ, heñvelster) ha kêr Youjne (Южне, "eus ar Su", en Oblast Odesa) e Pivdenne (Південне, heñvelster)(<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/4007-20#Text |title=Parlamant Ukraina, 09/10/2024|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. === Monumantoù === * 21 a viz Ebrel 2022 : ur monumant en enor da Zoya Kosmodemanskaya (ruseg :Зо́я Анато́льевна Космодемья́нская, [[1925]]-[[1941]]), ur Rusez hag a stourmas ouzh an [[Trede Reich]], a voe distrujet e Tchernihiv ; d'an 30 e voe diskaret an hini da Aleksandr Pouchkin<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://suspilne.media/chernihiv/231136-u-cernigovi-znesli-pamatnik-zoi-kosmodemanskij/ |title=СУСПІЛЬНЕ / Suspilne, 21/04/2022|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 26 a viz Ebrel 2022 : e Kyiv e voe diskaret un delwenn [[arem]] anvet ''Bolz Mignoniezh ar Pobloù'' (Арка дружби народів) hag a ziskoueze ul labourer ukrainat hag unan rus. Savet e oa bet e [[1980]], e-kerzh gouelioù {{formatnum:1500}}{{vet}} deiz-ha-bloaz diazezadur Kyiv, evit lidañ 60{{vet}} deiz-ha-bloaz krouidigezh URSS hag "adunvaniezh Ukraina ha Rusia e [[1654]]" ; arouezius e voe penn ar Rus o kouezhañ kerkent ha deroù an abadenn<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://nv.ua/ukr/kyiv/bilya-pam-yatnika-druzhbi-narodiv-u-kiyevi-vidvalilasya-golova-pid-chas-demontazhu-pidbirka-foto-50237043.html |title=New Voice, 26/04/2022|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 01-06 a viz Eost 2023 : arouez soviedel Ar Morzhol hag ar Falz a voe tennet diouzh delwenn ''Ar Vammvro'' (ruseg : Родина-мать) e Kyiv ; [[ardamezouriezh|skoed]] Ukraina a voe lakaet en e lec'h, hag adanvet an delwenn en ukraineg : Батьківщина-Мати<ref>{{en}} {{cite web|url=https://kyivindependent.com/culture-ministry-work-begins-to-replace-soviet-symbols-on-motherland-monument/ |title=The Kyiv Independent, 30/06/2023|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. === Kreizennoù sevenadurel rusek === * 25 a viz Here 2016 : Kuzul-rannvro Lviv a zivizas skarzhañ ar Greizenn Sevenadurel rus diouzh kêr ha feurmiñ al lec'h da strolladoù a bled gant obererezhioù Lu Ukraina er Reter a-enep disrannourien a sav a-du gant Rusia<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.dw.com/en/lviv-regional-authorities-in-ukraine-evict-russian-cultural-center/a-36179097 |title=Controversy surrounds Russian cultural center @ Deutsche Welle, 27/10/2016|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 15 a viz Du 2017 : abalamour da vouslavaroù a-zivout klozadur ha gwerzh Kreizenn Sevenadurl Vroadel Ukraina e Moskov, dilennidi e Parlamant Ukraina a c'houlennas ma vefe klozet ivez an holl greizennoù sevenadurel rus er vro, war zigarez ma vezent ur pallenn da obererezhioù gant servijoù kuzh Rusia<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://petrimazepa.com/ru/gruppa_nardepov_hocet_zakryt_rossiiskie_kulturnye_centry |title=Петр и Мазепа / Peter ha Mazepa, 15/11/2017|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. == Diarbennoù all == * 16 a viz Mezheven 2022 : a-c'houde aloubadeg Ukraina gant Rusia, ur strollad e Maodiernezh an Deskadurezh hag ar Skiantoù a zivizas dilemel tremen 40 oberenn gant skrivagnerien rus ha soviedat diouzh al levrioù evit ar skolioù<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://life.nv.ua/ukr/art/mon-viluchiv-z-shkilnoji-programi-tvori-pushkina-tolstogo-bulgakova-ta-inshih-avtoriv-novini-ukrajini-50250501.html |title=New Voice, 17/06/2022|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 07 a viz C'hwevrer 2023 : 19 milion a levrioù, e ruseg an darn vuiañ anezho, a voe dilamet a-ziwar stalennoù levraouegoù foran Ukraina<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-withdraws-19-mln-russian-soviet-era-books-libraries-2023-02-07/ |title=Ukraine withdraws 19 million Russian, Soviet-era books from libraries @ Reuters, 07/02/2023|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 03 a viz Mae 2023 : Parlamant Ukraina a savas a-du gant ul lezenn lesanvet "enep-Pouchkin" a-zivout «&nbsp;gwareziñ hêrezh sevenadurel Ukraina&nbsp;», ar pezh a aotreas ma vefe lamet monumantoù sevenadurel soviedel hag impalaerel diouzh marilhoù ar Stad<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://www.istpravda.com.ua/short/2023/05/3/162645/ |title=Верховна Рада прийняла закон "Антипушкін" (Darbennet al lezenn "enep-Pouchkin" gant ar Parlamant) @ Iсторична правда / Istorytchna Pravda, 03/05/2023|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. * 02 a viz Gwengolo 2024 : Bank Broadel Ukraina (Національний банк України) a roas lañs da gemmadur anv ar [[kopek|c'hopek]] (Копійка, <small>¹/₁₀₀</small> en e anv istorel, ''chah'' (шаг)<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://forbes.ua/news/nbu-zaminit-kopiyki-na-shagi-z-chim-povyazana-tsya-istorichna-initsiativa-30082024-23342 |title=Forbes, 02/09/2024|accessdate=06 Ebr 2026}}</ref>. == Notennoù == {{daveoù| bannoù=2}} {{Commonscat|Derussification in Ukraine}} [[Rummad:Istor Ukraina]] pkl16rbmylm30d44o9bh2om7ddn8cy1 0 179778 2190194 2187316 2026-05-05T16:10:55Z Llydawr 145 2190194 wikitext text/x-wiki {{Pennad zo|Sainte-Marie-du-Mont (Isère)}} [[Restr:Église de Sainte-Marie-du-Mont 06.JPG|thumb|267x267px|An iliz Kernitron.]] '''Sainte-Marie-du-Mont''' zo ur gumun e departamant [[Manche]], e kornôg [[Normandi]] ([[Bro-C'hall]]). 694 annezad a oa e 2022<ref>{{Fr}} ''[https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=COM-50509 Comparateur de territoires-Commune de Sainte-Marie-du-Mont (50509)]'', INSEE (lennet d'ar 06/04/2026)</ref>. == Istor == === Eil Brezel-bed === Er gumun e pradas harzlammerien stadunanat diouzh noz, etre ar 5 hag ar 6 Even 1944, e deroù an [[oberiadur Overlord]]. Sainte-Marie-du-Mont e oa pal kentañ soudarded ar [[101st Airborne Division|101{{Vet}} Rannarme Harzlammet]]<ref>{{Fr}} ''[https://www.dday-overlord.com/debarquement-normandie/documents/cartes-operations-aeroportees Cartes des opérations aéroportées – Normandie 1944]'', D-Day Overlord (lennet d'ar 06/04/2026)</ref>, met izili eus an [[82 rannarme harzlammet|82{{Vet}} Rannarme Harzlammet]] a zouaras eno ivez. Ar gumun zo e-touez ar re gentañ dieubet e Bro-C'hall e 1944. Da 6e30 beure, un nebeud eurvezhioù goude an harzlammerien, soudarded ar [[4re Rannarme Troadegiezh (Stadoù-Unanet)|4{{Re}} Rannarme Troadegiezh]] stadunanat a zilestras e Sainte-Marie-du-Mont, war draezhenn La Madeleine, anvet [[Utah Beach]] evit an oberiadur. == Liamm diavaez == * {{Fr}} [https://saintemariedumont.fr/ Lec'hienn ofisiel] == Daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Manche]] 99cqw8jwmygr1brzp9ym3wz9985zrk9 0 179780 2190195 2187327 2026-05-05T16:16:06Z Llydawr 145 2190195 wikitext text/x-wiki [[File:Rijeka stamp-1945-3.jpg|thumb|left|upright 0.9|Timbr Istria (1945)]] Emañ ledenez [[Istria]] en Arvor Mor Adria, er su da d-[[Trieste]]. Liessevenadurel ha liesyezhek eo bet ar vro a-viskoazh, poblet gant slovenegerien, kroategerien hag italianegerien. Enframmet e voe en Impalaeriezh Aostria goude [[feur-emglev Vienna]] e 1814. Goude ar [[Brezel-bed]] kentañ e tarzhas Aostria-Hungaria, ha roet e voe Istria da Italia gant [[feur-emglev Rapallo]]. Staget e voe kêr Fiume ([[Rijeka]] hiziv an deiz) ouzh [[Yougoslavia|Rouantelezh ar Serbed, ar Groated hag ar Slovened]] a-raok dont da vezañ Stad dieub Fiume (1920-1924). Goude an Eil Brezel-bed, eus 1945 betek 1947, e voe aloubet hanternoz Istria gant an armeoù saoz hag amerikan (anvet ''Takad A'', enni kêr Trieste) hag ar peurrest eus ar vro (''Takad B'') gant arme [[Yougoslavia|Republik Kevreadus Pobl Yougoslavia]]. Timbroù Italia ha re [[Republik Sokial Italia]] dreistmoullet gant '''ISTRA'' a voe implijet eno e 1945. Dieubet e voe kêr Rijeka diouzh an Alamaned gant soudarded Yougoslavia d'an 3 a viz Mae 1945. Lidet e voe an darvoud-se dre embann un heuliad timbroù nevez. War an timbroù savet dindan anv Republik Sokial Italia e voe dreistmoullet un tres a ziskoueze ur sav-heol dindan ur steredenn, hag an enskrivadur 3-V-1945 FIUME RIJEKA. Ar rummad orin nemetañ a voe savet e 1945-1946 gant un alc'hwez divyezhek italianeg-sloveneg : Istra Slovensko Primorje/Istria Littorale Sloveno. Skeudennaouet e veze gweledvaoù a bep seurt ([[Duino-Aurisina|kastell Duino]], porzh Pola, pont-meur Solkan, tiez distrujet, h.a.) hag ar vuhez en Istria (produerezh rezin hag olivez, labourerien-douar o labourat, ar pesketa ton, h.a.). Kemmañ a rae ment ar c’hranelladur hervez al lec'h ma oa bet moullet an timbroù e [[Ljubljana]], e [[Zagreb]] pe e [[Beograd]]. Melestradurezh vilourel Yougoslavia a embannas timbroù zo e 1947 gant an alc’hwez : VOJNA UPRAVA JUGOSLAVENSKE ARMIJE (= ''Melestradurezh arme Yougoslavia''). E 1947 eo (gant [[Feur-emglev Pariz (1947)|Feur-emglev Pariz)]] e voe staget al ledenez ouzh Yougoslavia, war-bouez Trieste a chomas en Italia. == Pennadoù kar == *[[Timbroù Italia]] *[[Timbroù Republik Sokial Italia]] *[[Timbroù Yougoslavia]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Istria]] [[Rummad:Istria]] djgj3kyherhk37f9ktmimmljy88kkbb 0 179781 2190200 2187337 2026-05-05T16:31:00Z Llydawr 145 2190200 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Tud gwarezet''' a zo un droienn implijet er [[Gwir etrebroadel dengar]] evit ober dave d'an dud hag a zo gwarezet hervez [[Kenemglevioù Geneva]] eus 1949, an ouzhpennadurioù graet e 1977, hag hervez ar [[Gwir etrebroadel dengar kustum]] e-kerzh [[brezel]]ioù. Termenadur lezennel ar rummadoù tud gwarezet e-kerzh brezelioù a c'heller kavout e Kenemglevioù Geneva eus 1949 hag en ouzhpennadurioù eus 1977<ref name=":0">{{Cite book|title=Ius in Bello|last=Kolb|first=Robert|publisher=Helbing & Lichtenhann|year=2003|isbn=3-7190-2234-X|location=Basel|pages=155}}</ref><ref name="ReferenceA">Kentañ Kenemglev eus Geneva, mellad 13</ref><ref>Eil Kenemglev eus Geneva, mellad 13</ref><ref name="Trede Kenemglev eus Geneva, mellad 4">Trede Kenemglev eus Geneva, mellad 4</ref><ref name="ReferenceB">Pevare Kenemglev eus Geneva, mellad 4</ref>. Amplded ar gwarez hag ar redioù gant ar stadoù pe an tuioù o vrezeliañ a gemm hervez an doare stourm armet (etrebroadel pe get, [[brezel diabarzh]]...), hervez ar rummadoù tud gwarezet, hervez o oad (tud gour/bugale), o [[reizh]] (paotred/merc'hed), an doare ma kemeront perzh er stourm ([[Stourmer (Gwir)|kadourien]]/[[prizoniad brezel|prizonidi vrezel]]/trevourien) hag an degouezhioù personel (da skouer peñseidi, klañvourien, gloazidi...)<ref name=":1">{{Cite book|title=Ius in Bello|last=Kolb|first=Robert|publisher=Helbing & Lichtenhann|year=2003|isbn=3-7190-2234-X|location=Basel|pages=156}}</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gwir etrebroadel dengar]] 9an098dem94ybxrvgktmommu3n7wr7y 0 179782 2190202 2187336 2026-05-05T16:41:44Z Llydawr 145 2190202 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Henri Le Roux''' a zo ur mestr-chokoladour hag ur c'haramelour breizhat ganet d'an 12 a vie Eost 1942<ref>{{Liamm web|titl = Succès. Henri et la chocolaterie|url = http://www.letelegramme.fr/ig/generales/regions/bretagne/succes-henri-et-la-chocolaterie-20081228-4439654_1583788.php|lec'hienn = Le Telegramme|consulté le = 2015-12-13}}</ref> e [[Pont-'n-Abad]]. == Buhez == Goude bezañ desket ar vicher e pastezerezh e dud ez eas Henri Le Roux da studiañ ar vicher chokoladour er COBA. Ar skol-se e [[Basel]], e [[Suis]], eo ar skol koñfizerezh nemeti er bed. Chom a reas daou vloaz da labourat eno. Goude daou vloaz e [[Pariz]] ha goude e [[Teurgn]] e tistroas Henri Le Roux da Bont-'n-Abad e 1965 evit adkemer pastezerezh e familh. E 1977 e tigoras, asambles gant e wreg Lorraine, ur stal-chokolad e [[Kiberen]], ar gêr ma oa-hi genidik anezhi. Eno e krouas Henri ur madig gant [[karamel gant amann sall]] ha frouezh sec'h. E 1980 ez eas gant e vadig priz Gwellañ madig Frañs e saloñs etrebroadel koñfizerezh Pariz. E 1997 e fardas Henri Le Roux karamelenn hirañ ar bed evit lidañ 20 vloaz e stal-chokolad e Kiberen : 567.85 metr da lavaret eo ouzhpenn 200 kg karamel, kevatal ouzh 24 000 karamelenn. Frouezh ar gwerzh a voe roet da servij pediatriezh ospital Curie e [[Villejuif]] (Enez-Frañs) ha d'ar c'h-[[Kevredad broadel ar saveteiñ war vor|KBSM]] (Kevredad broadel ar saveteiñ war vor)<ref>{{Liamm web|titl = 567,85 m de caramel au beurre salé !|url = http://www.letelegramme.fr/ar/viewarticle1024.php?aaaammjj=19970915&article=19970915-2592503&type=ar|lec'hienn = Le Telegramme|consulté le = 2015-12-13}}</ref>. E 2003 e voe graet eus Henri Le Roux Gwellañ Chokoladour Frañs gant Klub ar Chaokerien Chokolad, ha roet dezhañ an notenn uhelañ a bemp tablezenn<ref>{{Liamm web|titl = Le chocolat version grand cru|url = http://www.lexpress.fr/styles/le-chocolat-version-grand-cru_479683.html|lec'hienn = www.lexpress.fr|consulté le = 2015-12-13}}</ref>{{,}}<ref>{{Liamm web|titl = Les 100 meilleurs chocolatiers en France|url = http://www.lexpress.fr/styles/les-100-meilleurs-chocolatiers-en-france_474932.html|site = www.lexpress.fr|consulté le = 2015-12-13}}</ref>. == Henri Le Roux e Saloñs ar Chokolad == Setu ar saeoù kinklet gant chokolad gant Henri Le Roux evit dibunadegoù Saloñs ar Chokolad e Pariz : * [[2000]] : Sae [[Pierre Balmain]] gwisket gant [[Charlotte Valandrey]]. * [[2001]] : Sae Dilhadouriezh Pierre Balmain krouet gant [[Oscar de la Renta]], gwisket gant ar gomedianez [[Gabrielle Lazure]]. * [[2004]] : Sae krouet gant Sylvain Le Roux ha Marine Labarta, gwisket gant Nathalie Yannetta hag he merc'h Salomé. * [[2005]] : Sae-eured « Hunvre ar Valafenn » krouet gant Aurélie Cherell, gwisket gant Alizée. * [[2006]] :Sae krouet gant Aurélie Cherell, gwisket gant [[Sandrine Quétier]]<ref>{{Liamm web|titl = Une robe à croquer|url = http://www.lexpress.fr/styles/une-robe-a-croquer_479682.html|site = www.lexpress.fr|consulté le = 2015-12-13}}</ref>. * [[2007]] : Sae krouet gant Aurélie Cherell, tok krouet gant an dogerez Fabienne Guénault, gwisket gant Anita. * [[2008]] : Sae krouet gant Fanny Liautard, gwisket gant [[Alexandra Rosenfeld]], Miss Frañs 2006. * 2009 : Sae krouet gant Marcia de Carvalho, gwisket gant Carole Brana. == Levrlennadur == * Henri Le Roux ha Bénédict Beaugé, ''Caramel & beurre salé'', embannadurioù Le Cherche midi, miz Here 2007, {{ISBN|2-74910-165-4}} * Gilles Pudlowski, '' Le Pudlo France 2008'', embannadurioù Michel Lafon * Marie Le Goaziou-Maryvonne Lahaie-Bernard Galéron, ''Panier Gourmand d’adresses et de produits bretons'', embannadurioù Des Dessins et des Mots * Sylvie Douce ha François Jeantet, ''Les fabuleuses recettes du salon du chocolat'', embannadurioù Michel Lafon * Vincent-Pierre Angouillant ha Michèle Villemur, ''Guide Cacao des Chocolatiers - Confiseurs'', embannadurioù Jean-Claude Gawsewitch * Pierre Hermé, Valentine Tibère, Coco Jobard, Nicolas Bertherat, ''Larousse du chocolat'', embannadurioù Larousse * Sylvie Girard, ''Le Guide du Chocolat et ses à côtés'', Embannadurioù Messidor * Dominique Lacout, ''La Bible des Gourmets'', Embannadurioù Manitoba * Vincent Ferniot, ''Le Guide Ferniot Hachette des bons produits'', éembannadurioù Hachette * ''Le Guide du Club des Croqueurs de Chocolat'', embannadurioù Michel Lafon * Jean-Luc Syren ha Valérie Walter, Chocolats et friandises, ''Les meilleures recettes de l'Académie Française du Chocolat et de la Confiserie'', embannadurioù Dormonval * Khatherine Khodorowsky ha Hervé Robert, ''Le Chocolat'', embannadurioù Le Cavalier Bleu * Khatherine Khodorowsky ha Hervé Robert, ''L'ABCdaire du chocolat'', embannadurioù Flammarion * Khatherine Khodorowsky ha Hervé Robert, ''100 % Chocolat La saga du chocolat enrobée de 40 recettes gourmandes'', embannadurioù Solar * Chantal Coady, ''Les meilleurs chocolats et chocolatiers'', embannadurioù Hermé * Chantal Coady, ''The Chocolate Companion A Connoisseur's Guide to the World's Finest Chocolates'', embannadurioù Quintet Publishing Limited == Mammennoù ha daveoù == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == {{Porched|Boued ha Keginerezh}} * {{fr}}{{en}} [http://www.chocolatleroux.com Lec'hienn ofisiel www.chocolatleroux.com] * {{ja}} [http://www.henri-leroux.com Lec'hienn japanek : www.henri-leroux.com] {{Porched Breizh}} {{DEFAULTSORT:Leroux, Henri}} [[Rummad:Chokoladourien]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1942]] [[Rummad:Keginerezh Breizh]] o7bpqg32ya2796ran9iomk0yppeowhk 0 179785 2190204 2189458 2026-05-05T16:54:45Z Llydawr 145 2190204 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="font-size:90%;" |- {{Infobox/Titl|Dirusekaat Ukraina|005bbb|talbenn default|ffd700}} |- bgcolor="#ffd700" ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:1.2em;"| Дерусифікація в Україні |- bgcolor="#fff" | colspan="2" | [[File:KyivNotKiev.svg|260px|center]] |- |colspan="2" style="text-align:center;"| «&nbsp;'''''Kyiv''', n'eo ket Kiev''&nbsp;», 2018 ---- |- | '''Lec'h''' || {{Ukraina}} |- | '''Mareoù''' || • [[1991]]-[[2014]] (luskad emdarzhel)<br>• Abaoe 2014 (luskad reizhiadel) |- | '''Abegoù''' || • Dizalc'hiezh Ukraina diouzh [[URSS]]<br>• [[Brezel etre Ukraina ha Rusia]] |} Ar '''sinema ukrainek goude an dizalc'hiezh''' zo merket gant diskar greanterezh ar [[sinema]] er [[bloavezhioù 1990]] ha gant ar strivoù evit e adsevel er [[bloavezhioù 2000]] ha [[bloavezhioù 2010|2010]], abaoe dizalc'hiezh [[Ukraina]] diouzh an [[URSS]] goude ar poblaters (''referendum'') a voe dalc'het e [[1991]]. Daoust d'ar greanterezh kreizennet bout war ziskar, studioioù dizalc'h, skignerien hag ur rouedad salioù a vleunias. Buan e kreskas an niver a [[film]]où berr en Ukraina er bloavezhioù 2010, a-drugarez da ziorroadur an teknologiezhioù niverel ha d'an digresk a voe war brizioù ar c'henderc'hañ. Arc'hant a veze kollet d'ar mare-se, met meur a film ukrainat a reas berzh e festivalioù etrebroadel. == Politikerezh ar Stad == [[File:ВП Юрий Ильенко.jpg|thumb|Ar sevener Youri Ilyenko e 2008]] D'ar 5 a viz Eost [[1988]], Parlamant Republik Soviedel Ukraina ([[ukraineg]] : Верховна Рада Української РСР ''Verc'hovna Rada Ukrainskoi RSR'') a dorras Kengor Stadel ar Filmerezh, ar pezh a lezas Ukraina hep nep aozadur stadel da skorañ diorroadur ar sinema er Republik soviedel. E miz Eost 1991, ar sevener ukrainat Youriy Gerasymovytch Illienko (Юрій Герасимович Іллєнко, [[1936]]-[[2010]]) a glaskas adsevel un aozadur heñvel pa grouas Glad Stadel ar Filmerezh Ukrainek (Державний фонд української кінематографії), a badas betek miz Mae [[1993]]. Er bloaz [[2005]] e voe savet en-dro dindan an anv «&nbsp;Kourati Stadel Ukraina evit Kudennoù ar Filmerezh&nbsp;» (Державне агентство України з питань кіно, ''Derjavne ahentstvo Ukrayiny z pytan kino'', a vez berraet e ''Derjavne'' peurliesañ), da heul un dekred digant ar Gouarnamant embannet d'an 22 a viz Du 2005 ; ar skiantourez ha filmvarnerez Hanna Pavlona Tchmil (Ганна Павлівна Чміль, *[[1950]]) e voe ar gadoriadez kentañ. D'an 13 a viz Genver [[1998]], Parlamant Ukraina dizalc'h (Верховна Рада України, ''Verc'hovna Rada Ukrayiny'', "Kuzul-meur Ukraina") a zougas ul lezenn «&nbsp;a-zivout ar filmerezh&nbsp;». E miz Meurzh [[2017]], ul lezenn nevez anvet «&nbsp;a-zivout skor ar Stad d'ar filmerezh en Ukraina&nbsp;» a voe embannet. A-drugarez d'al lezenn-se e c'hallas teulfilmoù, kelennfilmoù, [[tresadennoù-bev]] ha filmoù evit ar vugale goulenn skoazell digant ar Stad<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1977-19#Text |title=Parlamant Ukraina|accessdate=07 Ebr 26}}</ref>. == Istor == === Bloavezhioù 1990 === [[File:KiraMuratova OdFest.jpg|thumb|Kira Muratova e 2010]] En abeg da ziskar URSS ha d'an enkadenn [[armerzh]]el a c'hoarvezas da-heul e krogas ar filmerezh ukrainek da vont war ziskar. Pa oa bet 552 milion a dud er salioù er bloaz 1990 ne voe nemet 5 milion e [[1999]], un digresk a 90,5%, tra ma kreske a-nebeudoù an niver a dud a selle ouzh stiradoù [[skinwel]]. Digreskiñ a eure an niver a filmoù hir sevenet en Ukraina, eus 45 e [[1992]] da 4 hepken e [[2000]]. Er bloavezhioù 1990 e voe sevenet ha kenderc'het 136 film en Ukraina, 82 anezho e [[ruseg]] (60%).<br> Strivoù a voe graet koulskoude : alies e veze skoazellet ar filmoù gant embregerezhioù ; kemmet avat e voe danvez ar filmoù, a droas mui-ouzh-mui war-du an diduelloù ; filmoù torfedoù, troioù-kaer hag erotek a c'hounezas arvesterien. Lod sevenerien a c'hounezas brud hag a reas berzh bras, evel ar sevenerez [[Kira Muratova]] (Кира Муратова, [[1934]]-[[2018]]) hag a savas 5 film er bloavezhioù-se. === Bloavezhioù 2000 === [[File:Богдан Ступка. 1941—2012.jpg|thumb|Bohdan Stoupka, [[timbr]], 2016]] Ur film [[polonia|polonat]] sevenet gant Jerzy Hoffman (*[[1932]]) e 1999 a reas berzh bras en Ukraina e deroù ar bloavezhioù 2000, ''Ogniem i mieczem'' ("Gant an tan hag ar c'hleze") e anv [[polonek]] (Вогнем і Мечем en ukraineg), pa gont an emsavadeg en Ukraina a-enep ar binvidien polonat-ha-[[Lituania|lituanat]] er {{XVIIvet kantved}}<ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/title/tt0128378/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_With%20Fire%20and%20Sword ]]</ref>. An [[aktour]] ukrainat [[Bohdan Sylvestrovytch Stoupka]] (Богдан Сильвестрович Ступка, [[1941]]-[[2012]]) a zeuas da vout brudet-meurbet dre ar film-se, ken e voe an aktour pennañ er vro, koulz er sinema hag er skinwel. Filmoù istorel all a voe sevenet en Ukraina goude, en o zouez ''Naonegezh '33'' (Голод '33), bet sevenet e 1991 gant Oleksandr Spirydonovytch Yantchouk (Янчук Олександр Спиридонович, *[[1956]]) a-zivout an [[Holodomor]] (Голодомо́р)<ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/title/tt0104228/?ref_=fn_t_1 ]]</ref>. Dre ar filmoù-se e klasked diskouez mennozhioù ur sevener(ez) a-zivout stourm an UPA, [[Arme Emsavet Ukrainat]] (Українська повстанська армія, УПA) en ur virout an doare soviedel da aozañ filmoù. Abaoe [[2004]] ez eus bet sevenet meur a fim a-zivout ar [[Reveulzi orañjez]] : ''Orange sky'' (Помаранчеве небо, "Oabl orañjez") bet sevenet e [[2006]] gant Oleksandr Volodymyrovytch Kyriyenko (Олександр Володимирович Кірієнко, *[[1974]])<ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/title/tt2204313/ ]]</ref> ; ''Stop revolution'' (Прорвемось "Toullomp ar foz"), 2006, Ivan Stepanovytch Kravtchychyn (Іван Степанович Кравчишин, *[[1964]])<ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/title/tt1085493/ ]]</ref> ; ''orANGELove'' (Оранжлав), 2006, Alan Kazbekovitch Badoev (Алан Казбекович Бадоєв, *[[1981]])<ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/title/tt0489793/ ]]</ref> E [[2008]] e voe graet ar c'hentañ film ukrainat gant ur budjed bras-bras (1,95 milion a [[dollar|zollaroù]]) : ''Sappho'' (Сафо), sevenet gant ar [[Bro-Saoz|Saoz]] Robert Crombie (*1964) e [[Krimea]]<ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/title/tt0937373/ ]]</ref>. === Bloavezhioù 2010 === A-nebeudoù e keskas ar produiñ filmoù en Ukraina er bloavezhioù 2010, abalamour da ziorroadur an deknologiezh, da brizioù izeloc'h ha d'ar goulenn evit filmoù graet er vro, dreist-holl goude [[Reveulzi an dinded]] e miz C'hwevrer [[2014]]. Ur rummad filmaozerien ukrainat nevez a oa deuet war wel<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://report.if.ua/rozvagy/u-2017-roci-ukrayinski-filmy-pobyly-rekordy-za-kasovymy-zboramy-perelik-najkrashchyh/ |title=У 2017 році українські фільми побили рекорди за касовими зборами / E 2017, ar filmoù ukrainat o deus torret rekordoù gounidoù|publisher=Репортер / Reporter|date=02/01/2018|accessdate=07 Ebr 26}}</ref>, ha kenlabourat a raent evit sevel filmoù evel ''Assholes arabesques'' (Мудаки. Арабески, "Arabeskennoù bajaneien") e [[2011]], ''Ukraine, Goodbye!'' (Україно, goodbye!) e [[2012]] ha ''Babylon'13'' (Вавилон’13) e [[2013]]. Pouezusoc'h-pouezusañ er filmerezh ukrainek eo ar festivalioù, dreist-holl re [[Kyiv]], [[Odesa]], ''DocuDays UA'' e Kyiv abaoe 2004, ha ''Wiz-Art'' e [[Lviv]]. War greñvaat ec'h a ivez ar skignañ filmoù en Ukraina<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/year/?area=UA |title=Ukrainian Yearly Box Office 2005-26|accessdate=07 Ebr 26}}</ref>, ha muioc'h-mui a salioù a zigor er vro<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://zaxid.net/kinoarifmetika_de_i_yak_chasto_ukrayintsi_divlyatsya_kino_n1472077 |title=Де і як часто українці ходять в кінотеатри / Pelec'h ha pegen alies ec'h a Ukrainiz d'ar sinema|publisher=Zaxid|date=177/12/2018|accessdate=07 Ebr 26}}</ref> == Festivalioù etrebroadel== [[File:Las Meninas Poster.jpg|thumb|Skritell ''Las Meninas'']] [[File:OIFF 2014-07-11 133222.jpg|thumb|Sergei Loznitsa en ''Odesa International Film Festival'', 2014]] {{Commonscat|Cinema of Ukraine}} Meur a wezh e voe diuzet pe garedonet ar filmerezh ukrainek er festivalioù etrebroadel. * 2001 : ar film ''Tyre'' (Тир) sevenet gant Taras Tomenko (Тарас Томенко) a c'hounezas ar ''Panorama Award of the New York Film Academy'' en ''Internationale Filmfestspiele'' e [[Berlin]]<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://day.kyiv.ua/article/cuspilstvo/taras-tomenko-kino-ne-povynne-davaty-ostatochnykh-vidpovidey |title=День-Київ / Den-Kyiv, 23/03/2001|accessdate=07 Ebr 26}}</ref><ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/name/nm0866629/awards/?ref_=nm_awd ]]</ref>. * 2003 : ''Tram No.9'' (Йшов трамвай 9) gant Stepan Koval (Степа́н Ко́валь) a dapas ar ''Silver Bear'' e 53{{vet}} Festival Berlin<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20180108183622/http://www.pravda.com.ua/articles/2003/03/14/2993157/view_print/ |title=Українська правда / Ukrayinsʹka pravda, 14/03/2003|accessdate=07 Ebr 26}}</ref><ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/title/tt0339812/awards/?ref_=tt_awd ]]</ref>. * 2008 : Igor Podoltchak (Ігоря Подольчака) a ginnigas e film kentañ, ''Las Meninas'' (Меніни ), e Festival etrebroadel [[Rotterdam]]. Diwezhatoc'h e voe kinniget ar film e 27 festival all ha 10 kenstrivadeg<ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/title/tt1330039/?ref_=nm_knf_t_2 ]]</ref>. E eil film, ''Delirium'' (делірій) a zeuas er-maez e [[2013]]<ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/title/tt2040319/ ]]</ref> ; an daou film-se a vez lakaet da skouerioù eus ar filmerezh ukrainat<ref>{{uk}} {{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20140729045217/https://forbes.ua/ua/lifestyle/1375422-rejting-forbes-10-najviznachnishih-kinorezhiseriv-ukrayini/1375431 |title=Forbes, 23/07/2014|accessdate=07 Ebr 26}}</ref>. * 2009 : ar film berr ''Diagnosis'' (Діагноз) gant Myroslav Slabochpytskyi (Мирослав Слабошпицький) a voe diuzet gant 59{{vet}} Festival Berlin. Ur sevener meur en Ukraina eo M. Slabochpytskyi, pa 'z eo bet saludet ha prizet e labour e meur a festival dre ar bed<ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/name/nm2990632/awards/?ref_=nm_awd ]]</ref>. * 2011 : Maryna Vroda (Марина Врода) a resevas ar ''Palme d'Or du court-métrage'' e Cannes evit he film ''Cross-Country'' (Крос)<ref>{{fr}} {{cite web|url=https://www.festival-cannes.com/en/f/cross/ |title=''Festival de Cannes''|accessdate=07 Ebr 26}}</ref><ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/title/tt1942051/awards/?ref_=tt_awd ]]</ref>. E-kichen M. Slabochpytskyi ez eo M. Vroda ur sevenerez ukrainat a zo bet prizet ivez e meur a festival etrebroadel<ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/name/nm2979212/awards/?ref_=nm_awd ]]</ref>. * 2017 : ar film ''School No. 3'' (Школа №3») gant Georg Geno (Ґеорґ Жено) hag Yelizaveta Smit (Єлизавета Сміт) a c'hounezas Priz Meur ar Varnerien e Berlin<ref>{{uk}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20210706052008/https://ua.korrespondent.net/showbiz/3816757-film-pro-ditei-donbasu-otrymav-hran-pri-na-berlinale |title=Фільм про дітей Донбасу отримав гран-прі на Берлінале / Ur film diwar-benn bugale eus an Donbas en deus bet ar Priz Meur e Berlin|publisher=Кореспондент / Korrespondent|date=18/02/2017|accessdate=07 Ebr 26}}</ref>. * 2018 : ''Donbas'' (Донбас) gant Serhiy Loznytsya (Сергій Лозниця) a reas berzh bras e meur a festival dre ar bed<ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/title/tt8282042/awards/?ref_=tt_awd ]]</ref>. * 2019-2021 : ar sevener Antonio Loukitch (Антоніо Лукіч) a c'hounezas meur a briz koulz en Ukraina hag en estrenvro<ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/name/nm9557050/awards/?ref_=nm_awd ]]</ref>. * 2020 : an teulfilm hir ''The Earth Is Blue as an Orange'' (Земля блакитна, ніби апельсин) sevenet gant Iryna Tsilyk (Ірина Цілик) a resevas priz ar gwellañ sevener er ''[[Gouel filmoù Sundance]]'' e Sundance Resort ([[Utah]])<ref>{{en}} [[File:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/name/nm6380232/awards/?ref_=nm_awd ]]</ref>. == Filmoù bet sevenet goude an Dizalc'hiezh == Setu amañ an niver a filmoù a zo bet sinet gant sevenerien ha sevenerezed ukrainat goude an Dizalc'hiezh (24 a viz Eost 1991), hervez ar bloaz<ref>Ul listenn a gavor er [[:en:Ukrainian cinema since independence#Filmography of Ukrainian cinema of the Independence era|Wikipedia saoznek]], hep daveoù avat.</ref> === Filmoù hir, 1991-2019 === {| class="wikitable" |- ! Bloavezhioù 1990 !! Bloavezhioù 2000 !! Bloavezhioù 2010 |- valign="top" | * 1991 : 64. * 1992 : 56 [[File:Decrease.svg|10px]] * 1993 : 38 [[File:Decrease.svg|10px]] * 1994 : 20 [[File:Decrease.svg|10px]] * 1995 : 14 [[File:Decrease.svg|10px]] * 1996 : 5 [[File:Decrease.svg|10px]] * 1997 : 6 [[File:Increase.svg|10px]] * 1998 : 4 [[File:Decrease.svg|10px]] * 1999 : 4 [[File:Big new green.png|10px]] * 2000 : 4 [[File:Big new green.png|10px]] | * 2001 : 2 [[File:Decrease.svg|10px]] * 2002 : 5 [[File:Increase.svg|10px]] * 2003 : 1 [[File:Decrease.svg|10px]] * 2004 : 1 [[File:Big new green.png|10px]] * 2005 : 2 [[File:Increase.svg|10px]] * 2006 : 3 [[File:Increase.svg|10px]] * 2007 : 2 [[File:Decrease.svg|10px]] * 2008 : 12 [[File:Increase.svg|10px]] * 2009 : 3 [[File:Decrease.svg|10px]] * 2010 : 0 [[File:Decrease.svg|10px]] | * 2011 : 1 [[File:Decrease.svg|10px]] * 2012 : 8 [[File:Increase.svg|10px]] * 2013 : 12 [[File:Increase.svg|10px]] * 2014 : 13 [[File:Increase.svg|10px]] * 2015 : 12 [[File:Decrease.svg|10px]] * 2016 : 16 [[File:Increase.svg|10px]] * 2017 : 25 [[File:Increase.svg|10px]] * 2018 : 28 [[File:Increase.svg|10px]] * 2019 : 25 [[File:Decrease.svg|10px]] |} == Levrlennadur == * {{uk}} Hosejko, Lubomir (Госейко Любомир). ''Історія українського кінематографа. 1896—1995'' (Istor ar sinema ukrainek, 1896-1995). KINO-КОЛО, 2005 {{ISBN|978-966-8864-00-1}}. {{ISBN|966-8864-00-X}}. * {{uk}} Briouc'hovetska, Larysa (Брюховецька Лариса). ''Приховані фільми. Українське кіно 1990–х''. АртЕк, 2003. {{ISBN|966-505-043-5}}. * {{en}} Pethő, Ágnes (renerez). ''The Cinema of Sensations''. Newcastle upon Tyne : Cambridge Scholars Press, 2015 {{ISBN|978-1-4438-6883-9}}, {{ISBN|1-4438-6883-3}}. ==Notennoù== {{Daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Sinema Ukraina]] gz0n1nwhycy6czjrs0ji7u4egbetwom 0 179786 2190198 2187358 2026-05-05T16:30:29Z Dishual 612 2190198 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''stourmer''' a zo ur statud lezennel evit un hinienn hag a gemer perzh en un doare eeun e stourmadennoù e-kerzh ur [[brezel]], ha dre-se e c'hall bezañ ur pal da dizhout gant ur [[bellour]] all dre ma gemeront perzh er bec'h hervez [[Gwir ar brezel]]. Dre bezañ oberiant er brezel, ar stourmerien n'int ket gwarezet rak oberiadennoù milourel, gellout a reont da vezañ taget ne ra forzh o statud evit tennañ o skoazell d'an tu harpet ganto. [[Rummad:Gwir ar brezel]] 487zgn466pmhkgdume6ppcv8jhfswne 2190250 2190198 2026-05-06T07:27:26Z Llydawr 145 ur "stourmer" zo un den, n'eo ket ur statud 2190250 wikitext text/x-wiki {{Kempenn}} {{databox}} Ur '''stourmer''' a zo ur statud lezennel evit un hinienn hag a gemer perzh en un doare eeun e stourmadennoù e-kerzh ur [[brezel]], ha dre-se e c'hall bezañ ur pal da dizhout gant ur [[bellour]] all dre ma gemeront perzh er bec'h hervez [[Gwir ar brezel]]. Dre bezañ oberiant er brezel, ar stourmerien n'int ket gwarezet rak oberiadennoù milourel, gellout a reont da vezañ taget ne ra forzh o statud evit tennañ o skoazell d'an tu harpet ganto. [[Rummad:Gwir ar brezel]] qjvdwf13zoa2qta6hmtvh2xg8lojkr9 0 179790 2190253 2187382 2026-05-06T07:30:07Z Llydawr 145 2190253 wikitext text/x-wiki [[File:1872ca Strassburg Avricourt Mi4.jpg|thumb|left|upright 0.7|Timbr alaman gant kached Strossburi (1872)]] [[Elzas-Loren]] (''Alsace-Lorraine'' e galleg, ''Elsaß-Lothringen'' en alamaneg) a oa ur rannvro eus reter Bro-C’hall bet staget ouzh Alamagn goude ar brezel etre Frañs ha Prusia e 1870-1871. Enni e oa Elzas en he fezh pe dost (war-bouez kêr Belfort) hag ar vro e hanternoz Loren (departamant ar [[Moselle]]). E deroù ar brezel (e miz Gwengolo 1870) e voe embannet timbroù ispisial gant arme Prusia. Eeun-tre e oant : skrivet e oa an talvoud-gwerzh er c’hreiz (eus 5 santim da 25 santim) hag ar ger POSTES en nec’h. N'eus meneg ebet eus ar vro, nag eus lu Alamagn. Timbroù an Impalaeriezh alaman a voe implijet en Elzas-Loren eus 1871 betek 1918, pa voe adstaget ar vro ouzh Bro-C’hall. == Aloubadeg Alamagn (1940-41) == [[File:Fragment Alsace 1941.png| thumb|right|upright 1.5| thumb|right|upright 1.0|Timbroù Elzas ha Alamagn kichen-ha-kichen (1941)]] Goude bezañ stourmet e-pad un toullad mizioù e asantas Bro-C'hall sinañ an arsav-brezel gant Alamagn d'an 22 a viz Mezheven 1940. Aloubet e voe ul lodenn eus tiriad Bro-C'hall gant ar soudarded alaman, hag Elzas-Loren a voe staget ouzh ar Reich d'ar 15 a viz Gouere 1940. D'ar 15 a viz Eost 1940 e voe embannet ur rummad timbroù gant poltred ar Marichal [[Paul von Hindenburg|Hindenburg]] dreistmoullet gant '''𝕰𝖑𝖋𝖆ß''' pe '''𝕷𝖔𝖙𝖍𝖗𝖎𝖓𝖌𝖊𝖓''' da vezañ implijet er broioù nevez-staget ouzh Alamagn. War-wel e chome an enskrivadur "Deutsches Reich" e traoñ an timbroù. Tennet e voe an timbroù-se eus ar werzh d'an 11 a viz Kerzu 1941. Timbroù alaman a voe implijet neuze, gant ur prantad etre ma veze posubl ober gant an daou seurt war un dro. == Pennadoù kar== * [[Timbroù Alamagn - Impalaeriezh]] * [[Timbroù Alamagn - IIIde Reich]] [[Rummad:Elzas]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Elzas ha Loren]] o9fe2efvscj8932zxr6v85msa7gww0r 0 179791 2190254 2187389 2026-05-06T07:33:38Z Llydawr 145 2190254 wikitext text/x-wiki {{databox}} An '''obidoù''' a zo ul [[lid]] evit ambroug korf un den marv betek e repoz diwezhañ en ur [[bez]]. Ar c'horf a vez douaret pe devet peurliesañ, goude bezañ bet graet war e dro, da skouer gwalc'het, balzamet, gwisket brav, lakaet en un [[arched]], a-wechoù gant traoù all perc'hennet gant an den marv ha/pe gant un dalvoudegezh arouezius. A-raok-se a c'hall bezañ sevenet ul lid kent anvet an [[arc'houest]]. Tout ar pezh a ra lid an obidoù (ar jestroù, ar c'homzoù, an dibunadeg, an abadennoù...) a zo liesseurt-tre hervez ar sevenadurioù, ar relijionoù, ar marevezhioù, an orinoù sokial hag all. A-viskoazh ez eus bet lidret obidoù gant Mab-den e stumm pe stumm, ha gant spesadoù all eus ar genad ''Homo'' zoken, da skouer [[Den Neandertal]] (bez Taboun en Israel a zo 120 000 bloaz kozh). Emzalc'hioù loened zo evel an olifanted, ar marmoused hag an dourvarc'hed kevatal ouzh ul lid-kañv a zo bet testeniekaet ivez<ref>Gwelet levr [[Julian Huxley]], ''Le Comportement rituel chez l'homme et chez l'animal'' - An Emzalc'h lidel gant an dud hag al loened, e ti Gallimard, 1971.</ref>. == Pennadoù kar == * [[interamant]] * [[bez]] == Daveoù == {{daveoù}} [[Rummad:Marv]] [[Rummad:Lidoù-kañv]] o3xkj4ez3nrult94g0fonpy0fte6buf 0 179792 2190255 2187676 2026-05-06T07:36:40Z Llydawr 145 2190255 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Péter Magyar''' [ˈpeːtɛr ˈmɒɟɒr] zo un alvokad hag ur politikour [[Hungaria|hungarat]] bet ganet e [[Budapest]] d'ar 16 a viz Meurzh 1981. Da gentañ eo bet ezel eus ar [[Fidesz]], strollad ar c'hentañ ministr [[Viktor Orbán]]. E miz C'hwevrer 2024 e kuitaas Péter Magyar ar Fidesz peogwir ne blije ket dezhañ ken ar mod ma veze renet ar vro. E-lec'h krouiñ e strollad-dezhañ e kavas gwelloc'h mont e-barzh unan hag a oa anezhañ dija, [[Tisztelet és Szabadság Párt|Tisza]], krouet e 2020. Mont a reas war ar renk evit ar strollad-se en dilennadeg Europa ha dilennet e voe da gannad er [[Parlamant Europa|Parlamant]] e Strasbourg. 30% eus ar mouezhioù a yeas gant listenn Tisza, ar sifr uhelañ bet tizhet biskoazh gant ur strollad eus an tu enep abaoe ma oa Viktor Orbán e penn Hungaria. Goude-se e krogas Péter Magyar da brientiñ un dilennadeg all, hini parlamant Hungaria e miz Ebrel 2026, gant e strollad Tisza atav. Mont a reas an trec'h gant Tisza en dilennadeg. Ha d’an {{deiziad|12|Ebrel|2026}} e voe anvet da gentañ minstr Hungaria<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.franceinfo.fr/replay-radio/d-un-monde-a-l-autre/peter-magyar-l-homme-du-serail-qui-a-fait-tomber-viktor-orban_7903568.html |title= Péter Magyar, l’homme du sérail qui a fait tomber Viktor Orbán en Hongrie |month=Ebrel |year=2026 |publisher=France Info}}</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Magyar, Péter}} [[Rummad:Politikourien Hungaria]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1981]] [[Rummad:Mirourien]] nelfoqum52rl4piy6wnkebu4rwimje2 0 179989 2190209 2189373 2026-05-05T17:00:56Z Llydawr 145 2190209 wikitext text/x-wiki [[File:Food from Puzata Hata restaurant in Lviv.jpg|thumb|Ur skouer eus keginerezh Ukraina en ur preti e Lviv]] '''Keginerezh Ukraina''' a reer eus hollad an doareoù hengounel da [[keginerezh|geginañ]] a vez gant an dud en [[Ukraina]], unan eus ar [[Stad]]où brasañ ha pobletañ en [[Europa (kevandir)|Europa]]. Levezonet-don eo ar c'heginerezh-se gant an [[douar]] pinvidik ha [[du (liv)|du]] ([[ukraineg]] : Чорнозем, ''tchornozem'', "douar du") ma teu e aozennoù, a vez niverus peurliesañ evit fardañ ur meuz<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.foodbycountry.com/Spain-to-Zimbabwe-Cumulative-Index/Ukraine.html |title=Ukrain|publisher=Foodin every Country|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>.<br> Alies ivez e vez meur a zoare – an eil goude egile – da boazañ ur meuz ukrainek : bez' e c'hall un aozenn bout fritet pe bervet a-raok bout poazhet er vurezh pe er forn. Perzh heverkañ keginerezh hengounel Ukraina eo kement-se<ref>{{cite web|url=https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine |title=Ukrainian National Food and Cuisine|publisher=UkraineTrek|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Ar ''borchtch'' (борщ) [[ruz (liv)|ruz]] eo meuz broadel Ukraina : ur [[soubenn]] [[beterabez]] eo en diazez, met liesdoare eo hervez ar c'horn-bro. Daou veuz all a vez lakaet da vroadel ivez : ''varenyky'' (вареники ; unander: вареник ''varenhyk'', "toaz bervet"), un doare ''ravioli'' kar d'ar ''pierogi'' a farder e [[Polonia]] ; hag an ''holubtsi'' (голубці), a zo rolladoù [[kaol]]. En holl bretioù hengounel ukrainek e kaver digudenn an tri meuz-se<ref>{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20130814200425/http://activeukraine.com/five-best-ukraine-traditional-foods/ |title=5 Best Ukraine traditional Foods|publisher=Active Ukraine|date=05/06/2013|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Meuzioù kar dezho a gaver e kegin [[Europa ar Reter]] dre vras. Pouezus eo an [[ed]] er c'heginerezh ukrainek, ar [[gwinizh]] peurgetket, setu perak e vez graet alies "grignolad gwinizh Europa" eus ar vro<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.greeneuropeanjournal.eu/ukraine-still-europes-breadbasket/ |title=Ukraine: Still Europe’s Breadbasket|publisher=Green European Journal|date=09/01/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Ar pep brasañ eus ar meuzioù ukrainek zo deveret diouzh reoù hen ar gouerien, a [[gounezerezh|c'houneze]] forzh [[legumaj]] evel [[avaloù-douar]], beterabez, [[foue]], kaol ha [[segal]]. Doareoù slavek hengounel koulz ha reoù europek dre vras a vez implijet er c'heginerezh ukrainek, ar pezh a zisoc'h eus meur a zekvloaziad dindan beli ur Stad bennak all. Ouzhpenn da se, dre ma 'z eo brazik an diaspora ukrainat abaoe kantvedoù (da skouer, tremen ur milion a dud e [[Kanada]] o deus hendadoù ukrainat) e kaver meuzioù ukrainek en Europa ha war [[kevandir]]ioù all ([[Arc'hantina]], [[Brazil]] aha [[Stadoù-Unanet Amerika]] pergen). Da vare [[Republik Soviedel Ukraina]] ([[1917]]-[[1991]]) e voe skoueriekaet keginerezh ar vro, ha dre ma veze berr an dafar e voe kollet meur a veuz hengounel, pe fardet e vezent gant nebeutoc'h a aozennoù ha doareoù eeunoc'h d'o c'heginañ. Er mare [[URSS|soviedel]] ivez e voe degaset da hantervoued Ukrainiz meur a veuz a oa estren dezho.<br> Da heul dizalc'hiezh Ukraina e teuas gizioù nevez er c'heginerezh, evel ar meuzioù fardet en un doare [[greanterezh|greantel]] ha diorroadur ar pretioù boued buhan. Hiziv an deiz, keginerezh Ukraina en deus degemeret teknikoù nevez hag aozennoù nevez, en ur virout kalz elfennoù hengounel koulskoude. == Istor == === Krennamzer === [[File:Оборона Белгорода Кисель из колодца.jpg|thumb|O fardañ ''kisel'' e Bilohorodka – ''Kronik Radziwill'', p. 143.<ref>''Kronik Radziwill'' (Радзивілівський літопис) zo un dornskrid eus an {{XIIIvet kantved}} hag a gont Istor Rus Kyiv abaoe ar {{Vvet kantved]] ; gwelit [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B8%D0%B2%D1%96%D0%BB%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81.pdf an dornskrid]</ref>]] E deroù ar [[Grennamzer]] en em stalias war diriad Ukraina a vremañ pobladoù slavek hag a c'houneze segal, gwinizh ha [[heiz]]. [[Bara]] e oa ar boued diazez e [[Rous Kyiv|Rus Kyiv]], fardet gant segal peurliesañ. ''Jito'' (жито), ar ger [[ukrainek]] evit "segal", zo kar d'ar [[verb]] ''jyty'' (жити), "bevañ", ar pezh a ziskouez peger pouezus e oa ar gounezerezh-se evit annezidi kentañ Ukraina. An uhelidi hepken a zebre bara [[gwenn (liv)|gwenn]] fardet gant gwinizh. Koulz bara goell ha bara dic'hoell a veze fardet e Rus Kyiv ; houpez (''Humulus lupulus'') a veze ouzhpennet da doaz ar bara gwenn. Meuzioù aozet diwar edoù, evel ''kacha'' (каша), a raed gant mell (Пшоно, ''pchono''), a veze debret gant an holl wiskadoù er boblañs ; ur perzh o deveze el lidoù evel ar meuz anvet ''kolyvo'' (Коливо), a zo gwinizh brevet ha bervet, mesket gant [[kraoñ]], [[mel]], pel [[orañjez]], [[rezin]] sec'h ha [[kanell]], a vez servijet da geñver an obidoù [[Iliz ortodoks|reizhkredennour]]. [[Ed-du]], [[kerc'h]], [[kanab]] ha [[lin]], koulz ha beterabez, [[piz]], [[roz-aer]], sukrin (''Cucumis melo'') ha sukrin-dour (''Citrullus lanatus'') a veze gounezet ivez e Rus Kyiv. Eno e oa pouezus al legumaj ivez, kaol hag [[irvin]] dreist-holl ; un darn vras pe vrasoc'h eus an eostadoù a veze [[holen|sallet]] pe soubet e [[gwinêgr]] evit ma vefe miret pelloc'h. Legumaj all a veze gounezet e Rus Kyiv : anuz (''Anethum graveolens''), fer (''Lens culinaris''), [[karotez]] ha [[kignen]]. [[Ognon (Allium cepa)|Ognon]] a voe degaset d'ar vro en {{XIIvet kantved}}<ref name="OB">{{uk}} {{cite web|url=https://obarykada.com/chasopys/shho-take-ukrayinska-kuhnya-istoriya-stravy-smaky/ |title=Що таке «українська кухня»? Історія, страви, смаки / "Petra eo « keginerezh Ukraina » ? Istor, meuzioù, blazennoù"|publisher=The Last Baricade, Kyiv|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[Plant]] gouez evel an triñchin (''Rumex acetosa''), an troad-gwazi (''Chenopodium sp.'') ha hugennoù evel ar [[flamboez]], ar gwenngoud (''Viburnum opulus''), an irin (''Prunus spinosa''), ar [[mouar]] hag ar rezin, koulz ha foue, a veze debret gant an holl dud. [[Vitis vinifera|Gwini]] a veze gounezet ivez da gaout rezin sec'h ha da dalvout da demz-boued, hogen an uhelidi hepken a c'helle kaout anezho. [[Eoul]] a veze graet diwar graoñ. [[Kig]] a veze kavet dre [[chaseal|hemolc'hiñ]] ha sevel loened. Hag uhel pe izel o dere er gevredigezh, holl Ukrainiz ar mare a yae da hemolc'hiñ. Tud Rus Kyiv a zebre meur a zoare [[bronneged]] hag [[evn]]ed, en o zouez [[bizon]]ed, [[Tetraonidae|brugyer]], [[dube]]ed, [[alarc'h|elerc'h]], [[gad|gedon]], [[gourejen]]ed, [[Garan (evn)|garaned]], [[gwaz (evn)|gwazi]], [[hoc'h-gouez]], [[karveged]], [[klujar|klujiri]], [[wapiti]]ed ha [[yourc'h]]ed. D'ur meuz eus ar re c'hwekañ e veze lakaet kig-alarc'h, hervez ''bylyny'' (Билини, "gwerzioù-meur") ar mare. Bervet pe rostet e veze ar c'hig en un tantad digor ; goude ur pennad avat e voe kavet mat ivez poazhañ kig dre fritañ en druzoni ha gleveziñ.<br> Meur a zoare [[pesk]]ed a oa pouezus ivez e reol-voued Rus Kyiv : bekeded (''Esox lucius''), [[brell]]ed, karped (''Cyprinus carpio''), sandred (''Sander lucioperca'') hag all. Evit o mirout pelloc'h e vezent mogedet, sallet pe lakaet da sec'hañ. ''Kav'yar'' (кав'яр) a veze graet gant vioù pesked, re sturjed (''Acipenser sturio'') dreist-holl. [[Boued-laezh]] ivez a veze debret e Rus Kyiv ar Grennamzer : [[amanenn]] ha [[keuz (boued)|keuz]]. Gant [[laezh]] e raed ivez e lod lidoù slavek kent donedigezh ar [[kristeniezh|gristeniezh]]. Kentlaezh (''colostrum'' e [[latin]]) a veze deuet-mat gant ar braz eus an dud betek ma voe lakaet berz warnañ gant an Iliz ortodoks.<br> Ur meuz deuet eus ar mare-se hag a zo karet gant Ukrainiz hiziv c'hoazh eo an died anvet ''kisel'' (Кисіль), a gaver meneg anezhañ e ''Codex Laurentianum'' (Лаврентіївський літопис) Rus Kyiv dindan ar bloaz [[997]]. Ker kozh all eo ''kvas'' (квас), un died dister ar c'hementad a [[alkool]] enni a zo bervet diwar edoù, ha diedoù fardet diwar [[mel]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://day.kyiv.ua/article/naprykintsi-dnya/pro-hotovyznu-i-varevo-u-kyyivskiy-rusi |title=Про «готовизну» і «варево» у Київській Русі / "A-zivout an aozennoù « prest da vout debret » ha « breset » e Rus Kyiv"|publisher=День / ''Den'' ("Deiz")|date=08/06/2012|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[Dibenn-pred|Dibennoù-pred]] evel bara dous, [[bara-mel]] (Пряник, ''pryanik'') ha hugennoù dre vel a veze anavet ivez da vare Rus Kyiv<ref name="VD">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/solodke-zhittia-istoriia-konditerskoyi-spravi-v-ukrayini/ |title=Солодке життя: історія кондитерської справи в Україні / "Ur vuhez dous : Istor ar c'hoñfizerezh en Ukraina"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel"|date=02/03/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. === XVI{{vet}} – XIX{{vet}} kantvedoù === Hervez an istorour ukrainat Oleksiy Sokyrko (Олексій Сокирко, *[[1974]]) e tiorroas ar c'heginerezh hengounel ukrainek a anavomp e-doug beli [[Polonia]] ha [[Lituania]] adalek ar Grennamzer diwezhañ ha deroù an amzer a vremañ, da lavaret eo adalek kreiz ar {{XVvet kantved}}. D'ar mare-se e oa c'hoazh an edoù hag ar bara boued diazez an darn vuiañ eus an dud, e-kichen legumaj evel ar piz hag ar fav boutin (''Phaseolus vulgaris''), e kornôg ar vro peurgetket<ref name="LI">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/interviu/mi-mali-i-aristokratichnu-kukhniu-oleksii-sokirko-avtor-knizhki-pro-gastronomiiu-getmanshchini/ |title="Ми мали й аристократичну кухню" / "Ni ivez hor boa ur c'heginerezh brientinel"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel"|date= 31/05/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Ar ''borchtch'', a zo arouez ar c'heginerezh ukrainek, a gaver ar c'hentañ meneg anezhañ en amzer beli Polonia ivez : p'edo o veajiñ dre Gyiv e [[1584]], ur marc'hadour eus [[Gdańsk]] anvet Martin Gruneweg a skrivas pegen alies e veze debret ar meuz-se gant an dud ; hervezañ e veze fardet en holl diegezhioù pe dost ha debret hag evet bemdez. Un test all a voe eus kement-se : ar [[manac'h]] reizhkredennour ukrainat Ivan Vychenskyi (Іван Вишенський, ~[[1550]]- goude [[1620]]), a skrivas e oa meuz boas ar gouerien. En {{XVIIIvet kantved}}, goude stagidigezh ur rann eus Ukraina d'an [[Impalaeriezh rus]] e voe deuet-mat ar ''borchtch'' e Lez an impalaer e [[Sankt-Peterbourg]]. E gavout a reer ivez en ''Eneida'' (Енеїда), ur [[barzhoneg|varzhoneg]] chin ukrainek bet embannet e [[1798]] gant Ivan Petrovich Kotliarevskyi (Іван Петрович Котляревський, [[1769]]-[[1838]]) hag awenet gant buhez ar Gozaked Zaporozki<ref>Da lavaret eo «&nbsp;Kozaked eus en tu-hont d'an taranoù (за порогами, ''za porohamy'')&nbsp;», peogwir e oant Kozaked ukraineger a veve war glannoù red izel ar stêr [[Dnipro]] ; Zaporojjia e oa o c'hreñvlec'h ha kêr-benn.</ref> – unan eus oberennoù kentañ al [[lennegezh]] ukrainek – e-kichen an ''halouchky'' (Галушки), a zo bouloù toaz [[bleud]] hag avaloù-douar, ur [[vi]] ennañ a-wechoù : peuzdourek eo an toaz-se, a lakaer da gouezhañ a-dammoù en dour berv (damheñvel eo an doare ouzh hini ar ''spätzle'' a reer en [[Elzas|Elsass]]) ; hengounel ivez eta eo an ''halouchky'' en Ukraina<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://www.istpravda.com.ua/articles/2020/11/3/158395/ |title=Про український борщ з історичними приправами / "A-zivout ar ''borchtch'' ukrainek dre an temzoù hengounel"|publisher=Історична правда / "Gwirionez istorel"|date= 03/11/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Levezonet-don e voe ar c'heginerezh ukrainat gant hengoun ar [[Kozaked|Gozaked]], dreist-holl goude staliadur an Hetmanelezh Kozak e [[1648]], eleze ur [[Stad]] renet gant ur penn milourel (Гетьман ''hetman'') kozak hag a badas betek [[1764]], pan erlec'hias ar ''starchyna'' (старши́на, "mestr-micherour") kozak ouzh ar ''szlatc'hta'' (an noblañs polonat-ha-lituanian) en un darn vras eus Ukraina ar Reter, war ribl dehou ar stêr Dnipro. Greun ha bleud edoù a yae da ober meuzioù hengounel ar Gozaked : ''kacha'', ''koulich'' (Куліш, a zo yod mell), ''teterya'' (тетеря, a zo ''koulich'' gant un toaz dourek fardet diwar ed-du pe segal) ha ''solomac'ha'' (соломаха, a zo bleud ed-du lakaet da doaz peuzdourek ha bervet ha debret gant eoul, kig-sall ha kignen). Cheuc'hoc'h a-galz e oa boued uhelidi an Hetmanelezh avat : p'edo o vrezeliñ er [[Kaokaz|C'haokaz]] e [[1726]], ur c'horonal kozak a c'houlennas digant e bried chomet en Ukraina kas dezhañ bouedoù evel amanenn, kig-yar, kig-yar-Indez, morzhed-hoc'h, olivez, ha [[teod]]où-[[ejen]] sec'het, a-gevret gant eoul olivez ha digoroù-pred a bep doare<ref name="BP">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/khlib-nasushchnii-voiakiv-getmanshchini/ |title="Хліб насущний" вояків Гетьманщини / "« Bara pemdeziek » soudarded an Hetmanelezh"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel", 19/05/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[Kig-bevin]] ha jiber ne veze ket alies war plad an dud a renk izel, a zebre [[kig-dañvad]] kentoc'h<ref name="LI" />. <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Meuzioù kozak"> Гречневая каша.jpg|Каша / ''Kacha'' Куліш козацький.jpg|Куліш / ''Koulich'' Тетеря2.jpg||Тетеря / ''teterya'' Саламата Белгородская область 03.jpg|Соломаха / ''Solomac'ha'' </gallery> [[File:Рибалки на Вовнизькому порозі.jpg|thumb|Pesketaerien war an Dnipro e bro ar Gozaked er bloavezhioù 1920]] Kement a zevezhioù yunet a oa e deiziadur an Iliz ortodoks e deroù an XVIII{{vet}} kantved ma ne c'helled debriñ kig nemet e-pad ur c'hard eus ar bloavezh ; pesked a vez debret peurliesañ neuze, alese o fouez e keginerezh ar Gozaked ukrainat ha hini Ukrainiz dre vras. [[Harink]]ed, sturjed ha mandoged ar [[Mor Du]] (''Rutilus heckelii'') a veze debret gant Kozaked Zaporozki an ''Eneida''. An tudour ukrainat Mykola Markevytch (Микола Маркевич, [[1804]]-[[1860]]) a venegas ''borchtch'' gant pesked, kouskerezed (''Misgurnus sp.'') gant riforz (''Armoracia rusticana''), ha krokedennoù bekeded pe garpenned e-touez meuzioù Kozaked Ukraina. Gant uhelidi an Hetmanelezh e veze enporzhiet pesked ha boued-mor evel [[eog]]ed, fankenned (''Flessus flessus''), harinked eus an [[Izelvroioù]], lamprez, [[morgad]] ha [[sili]]. Sallet pe vogedet e veze an darn vuiañ eus ar pesked-se. Ar Gozaked a rene war [[kenwerzh|genwerzh]] ar pesked ar Mor Du, met eus stêrioù Ukraina (Dnipro, Desna hag all) hag eus [[lenn (dour)|lennoù]] ha poulloù-dour ar vro e teue ar pesked dre vras<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/zabuta-osetrina-i-vsiudisushcha-tarania-riba-v-ratsioni-naselennia-getmanshchini/ |title=Риба в раціоні населення Гетьманщини / "Ar pesked e reol-voued poblañs rannvro an Hetman"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel"|date=26/02/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Mel, hugennoù fritet, mouar, diedoù evel [[chug-frouezh]], [[kafe]], [[gwin]], ''horilka'' (горілка, un alkool par d'ar [[vodka]] garet diwar greun), [[lambig]] prun (сливовиця, ''slyvovytsya'') ha [[te]] a voe meneget gant ar c'hroronal kozak Yakiv Markovytch e deroù an XVIII{{vet}} kantved<ref name="BP" />. Hengounel e oa evañ kafe e metoù ar Gozaked ''starchyna''<ref name="LI" /> ; er {{XVIIvet kantved}}, [[kaotigell]] a blije kalz da venec'h [[Savouriezh ukrainek|manati Kyiv-Pechersk Lavra]] gant un tasas kafe. [[Madig]]où a veze graet diwar frouezh ar vro evel [[abrikez]], [[aval]]où, [[aval-stoub|avaloù-stoub]] hag all. Mel a kraoñ a lakaed alies en dibennoù-pred. Ur meuz dezverkus da Gyiv eo ar "gaotigell sec'h", da lavaret eo pel [[suraval]]où pe orañjez koñfizet<ref name="VD" />. [[File:Лемішка.jpg|thumb|''Lemichka'']] [[File:Полтавські галушки.jpg|thumb|''Halouchky'' doare Poltava]] Meuzioù fardet diwar bleud ha brignen (ed-du, gwinizh, mell ha segal) e oa ar braz eus reol-voued annezidi glann gleiz an Dnipro en XVIII{{vet}} kantved, e-kichen ''borchtch'' ha soubennoù all. Paot e oa meur a zoare brignen, ''halouchky'', ''koulich'', ''kvacha'' (ква́ша, toaz ed-du pe segal, a boazher a-raok e zebriñ da lein ; da zibenn-pred koan e talveze ivez, sukret hag a-gevret gant hugennoù pe gant flastrenn per sec'het ha bervet), ''lemichka'' (лемішка, yod ed-du)), ''solomac'ha'', ''putria'' (путря, greun kerc'h en o fezh mesket gant bleud segal, a lezed da c'hoiñ), ''teterya'', ''varenyky'', ''zoubtsi'' (зубці, greun kerc'h diwanet), ha [[toazennoù]]. Beterabez hag ognon a gaved a-builh er c'heginerezh-se. Kig-dañvad ha kig-ejen a zebred an aliesañ, nebeutoc'h a gig-moc'h. Kig-sall a gaved e pep lec'h dre ma veze miret e-pad pell. Eoul kanab a implijed da geginañ. War glannoù an Dnipro e kreiz an XVIII{{vet}} kantved e voe gouenezet an avaloù-douar kentañ en Ukraina. Er c'hêrioù e vezent plantet en deroù, hag a-nebeudoù e voent degaset d'ar maezioù : e [[1786]] e vezent gounezet e trowardroioù Hadyatch (Гадяч), [[Tchernihiv]], Horodnya (Городня), Romny (Ромни) ha Zinkiv (Зіньків). Kant vloaz diwezhatoc'h, e kreiz an XIX{{vet}} kantved, e vezent gounezet en holl gontelezhioù (повіт ''povit'') Gouarnelezhioù [[Kyiv]], Poltava (Полтава) ha Tchernihiv. Tremen 600 [[tonenn (mas)|tonenn]]ad avaloù-douar a voe dastumet e bannlev Kyiv hepken e [[1845]], hogen re nebeut e oa c'hoazh, neuze e ranke kêr enporzhiañ ur c'harrad avaloù-douar dre zen bep bloaz. Tro-dro d'ar bloaz-se, ur julod eus kreiz Ukraina a zebre war-dro 150 [[kilogramm|kg]] avaloù-douar bep bloaz ; nebeutoc'h a vez debret en Ukraina a vremañ. E douaroù paouroc'h Ukraina an Norzh e veze plantet ar muiañ a dorzhelloù.<br> Bervet pe boazhet er forn e veze an avaloù-douar en deroù ; bara a veze graet ganto ivez. E [[1860]], an tudour Mykola Markevytch a venegas meur a veuz hengounel avalou-douar enno hag a veze paot war c'hlann gleiz an Dnipro, evel avaloù-douar fritet gant kig-sall ha flastrenn avaloù-douar gant hadoù roz-aer. D'ar mare-se ivez e krogas Ukrainiz da ouzhpennañ avaloù-douar d'a soubennoù ha d'ar ''[[ouc'ha|youc'ha]]'' (Юха рибна). E [[1853]] e voe meneget avaloù-douar er ''borchtch'' en [[Oblast]] Poltava. E deroù an {{XXvet kantved}} e paotaas ''varenyky'' e korn-bro Loubny (Лубни, war ribl dehou an Dnipro, e biz ar vro). [[File:Kartopljanyky 009.jpg|thumb|''Kartopliyanyky'' farset]] Lodennoù all eus Ukraina a grogas da c'hounez avaloù-douar. Rannvro Soumy (Суми, er biz war an harzoù gant Rusia) a zegemeras ar gounezadur nevez er [[bloavezhioù 1780]], hag e deroù ar [[bloavezhioù 1830]] e oa an avaloù-douar an aozenn diazez e reol-voued Ukraina Slobida (Слобідська Україна ''Slobidska Ukrayina'', "Ukaina frank", eleze ar rannvroioù nes d'an harzoù gant Rusia m'en em stalias Kozaked hep paeañ nep tailhoù, alese an anv), evel ma 'z eo meneget gant ar [[skrivagner]] ukrainat Hryhoriy Kvitka-Osnov'yanenko (Григорій Квітка-Основ'яненко, [[1778]]-[[1843]]). E-tro ar mare-se ivez e voe gounezet kalz avaloù-douar e Treuzkarpatia (Закарпаття ''Zakarpattya'', ar c'hornôg pellañ). E dibenn an XIX{{vet}} kantved e veze debret muioc'h c'hoazh ag avaloù-douar e [[Galitsia|Halytchyna]] (Галичина) eget war ribloù an Dnipro : war-dro 310 kg dre zen e [[1888]], da , ha lavaret eo tremen 800 gramm bemdez. Soubenn a veze graet, ha ''kartoplyanyky'' (картопляники "parkadoù avaloù-douar") a zo bignez avaloù-douar, farset pe get, a c'heller kaout da zibenn-pred gant kaotigell. Nebeutoc'h a dorzhelloù a veze debret e su ar vro peogwir e veze gounezet edoù eno kentoc'h ; annezidi ar c'hêrioù ha [[trevadenniñ|trevadennerien]] [[Alamagn|alaman]] aodoù ar Mor Du hepken a c'houneze avaloù-douar. Pouezus ivez e voe an avaloù-douar evit fardañ diedoù alkoolek en Ukraina<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/kolonki/iak-mi-poliubili-kartopliu-naddniprianska-istoriia/ |title=Як ми полюбили картоплю. Наддніпрянська історія / "Penaos eo bet piket hor c'halon gant an avaloù-douar. Istor an Dnipro"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel"|date=31/10/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Er XVII{{vet}} ha XVIII{{vet}} kantvedoù ivez e voe degaset [[riz]] da Ukraina, ma veze graet "mell saraken" (Сарацинське пшоно) anezho peogwir e vezent enporzhiet eus an [[Impalaeriezh otoman]], "bro ar Sarakened" eta<ref>[[Henc'hresianeg]] : Σαρακηνοί ''Sarakēnoí'', "ar re a vev dindan un deltenn", eleze ar Vedouined.</ref>. Dre ma kouste ker ne c'helle bout prenet nemet gant an uhelidi betek kreiz an XIX{{vet}} kantved. E [[1768]], an ''otaman'' (отаман, ur rener kozak) Petro Kalnychevskyi (Петро Калнишевський, [[1691]]-[[1803]]) a zisklêrias riz e-touez an traoù a oa bet laeret digantañ en e annez. Da fardañ soubennoù ha dibennoù-pred e talveze ar riz, evit mont gant kig-yar ivez ; en tiegezhioù pinvidikañ ec'h erlec'hie ar riz ouzh ar gwinizh hengounel er meuz anvet ''koutay'' (kутя) a vez servijet da zerc'hent an [[Nedeleg]]. Boued ker ivez e oa an alamandez, ar prun, ar rezin, ar safron (''Crocus sativus'') hag ar [[sukr]]-korz. Uhel e chomas priz ar riz en Ukraina betek ar mare soviedel, pa voed krog d'o gounez en un doare askoridik e su ar vro : e [[C'herson]], e [[Krimea]] hag en [[Odesa]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20250522164324/https://localhistory.org.ua/texts/kolonki/vid-kashi-z-shafranom-do-kuti-i-koliva-z-istoriyi-risu-v-ukrayini/ |title=Від каші з шафраном до куті і колива. З історії рису в Україні / Ag ar yod-kerc'h dre ar safron d'ar c'houtya ha kolyva. Istor ar riz en Ukraina @ Локальна історія / "Istor lec'hel"|date=18/12/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Legumaj nevez all a erruas d'ar mare-se ivez, hag a voe gounezet a-yoc'hoù evit pinvidikaat keginerezh Ukraina : [[berjinez]] ha [[kokombrez]]. Mirout kokombrez er gwinêgr zo un doare a voe degaset gant marc'hadourien [[Gres|c'hresian]], a oa bet disammet diouzh tailhoù gant an ''hetman'' kozak ukrainat Bohdan C'hmelnytskyi (Богдан Хмельницький, [[1595]]-[[1657]]). E Nijyn (Ніжин, en norzh) pergen e veze gounezet kokombrez. Goude [[1787]] e veze kaset kokombrez Nijyn da Lez an impalaerez [[Katelin II|Ekaterina II Rusia]], hag e [[1897]] e vezent ezporzhiet da 56 Stad er bed a-bezh. Nebeutoc'h a verzh a eure ar berjinez, pa vezent debret e rannvro C'harkiv hogen dianav pe dost e Halytchyna<ref name="OB" />. [[File:Гуцульське частування.jpg|thumb|Meuzioù hengounel er C'harpatoù]] En XIX{{vet}} kantved e voe plantet ar c'hentañ parkadoù [[maiz]] ha [[tro-heol]], a zo pouezus e keginerezh Ukraina bremañ. Dre ma teuas eus [[Moldova]] ha [[Roumania]] e vez deuet-mat ar maiz gant annezidi ar [[Karpatoù|C'harpatoù]] hag e kornôg Ukraina. Er mervent e ra berzh c'hoazh meuzioù fardet gant maiz evel ''banoch'' (банош), ''koulecha'' (кулеша) ha ''mamaliga'' (мамалиґа). E dibenn ar c'hantved hag e deroù an XX{{vet}} ec'h erruas ar skilbebr (''Capsicum annuum'') hag an [[tomatez]]. D'ar mare-se e voed krog da fardañ ''borchtch'' gant toaz tomatez e-lec'h beterabez goet<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/yak-ukrayinski-selyany-osvoyuvaly-zaokeanski-ahrokultury/32088394.html |title=Американські "родичі гарбузові" - як українські селяни освоювали заокеанські агрокультури / "Kerent amerikan d'ar sitrouilhez" – Penaos e voe mestroniet ar gounezadurioù tramor gant kouerien Ukraina|publisher=Радіо Свобода / Radio Svoboda|date=17/10/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. E dibenn an XIX{{vet}} kantved e troas Ukraina d'ur greizenn evit kenderc'hañ eoul tro-heol, a erlec'hias buan ouzh an eoulioù hengounel, en o mesk an eoul olivez hag a veze enporzhiet eus Gres ; d'ur greizenn evit kenderc'hañ sukr beterabez e troas ivez er mare-se. Ouzhpenn da se e voe prun Ukraina oc'h ober berzh, sec'het pe miret er mel ; prun Opichnya (Опішня, er biz) dreist-holl a c'hounezas brud bras, betek Lez an ''tsar'' ha bout ezporzhiet<ref name="OB" />. A-gevret gant an nevezintioù-se e vleunias ar c'heginerezh ukrainek, hag er c'hêrioù bras e voe digoret kalz pretioù ha kafedioù ma veze kinniget meuzhioù estren ha cheuc'h evel avaloù-ananaz (''Ananas comosus''), [[dienn-skorn]], gwin [[Champagn (proviñs)|Champagne]] hag [[istr]]<ref name="OB" />. === URSS === [[File:Holodomor Novo-Krasne Odessa 11 1932.png|thumb|Kenkizadur greun ha legumaj digant kouerien en Oblast Odesa e-kerzh an Holodomor, 1932]] Gwall skoet e voe keginerezh Ukraina gant [[Reveulzi Rusia]] e [[1917]] ha staliadur URSS. Goude ur prantad berr ma voe lakaet e pleustr ar Politikerezh Armerzhel Nevez ([[ruseg]] : новая экономическая политика /НЭП ''Novaya Ekonomitcheskaya Politika /NEP'') ez eo an [[Holodomor]] ([[1932]]-[[1933]]) hag an [[Eil Brezel-bed]] ([[1939]]-[[1945]]) a zegasas kemmoù bras e sell Ukrainiz war o c'heginerezh : adalek neuze ne voe fardet nemet meuzioù da chom bev, kalz reoù hengounel a voe eeunaet<ref name="OB" />. An naonegezh hag an diouer a voued da geginañ e kêrioù bras an Unaniezh Soviedel a gasas da embann tikedoù lodennañ hervez dere an dud er gevredigezh, al labourerien o vout rakwiriek. An darn vuiañ eus an dud a zilezas blaz ar boued neuze, pa rankent tremen gant ar pezh a veze deroet dezho pe gant an nebeud a draoù a c'hellent kavout er stalioù. Dre an NEP e teuas hevelep emzalc'h e-keñver ar boued unan boutin er gevredigezh soviedel<ref name="HMA">{{uk}} {{Cite web|url=https://hmarochos.kiev.ua/2018/10/10/zvidki-na-ukrayinskih-stolah-salati-z-mayonezom-istoriya-radyanskoyi-kuhni/ |title=Звідки на українських столах салати з майонезом? Історія радянської кухні / "A belec'h e teu saladennoù gant maionez war an taolioù ukrainek ? Istor ar c'heginerezh soviedel|publisher=Хмарочос / Skraber-oabl|date=10/10/2018|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Dre ma voe kenkizet boued a-yoc'hoù gant ar pennadurezhioù soviedel a-hed an Holodomor, kalz Ukrainiz a rankas debriñ erlec'hiadoù evit chom bev : krampouezh graet diwar rañvioù maiz (ar pezh a chom goude ma 'z eo bet tennet ar greun) ha bleunioù gwez-kasia (''Acacia sp.''), ampez avaloù-douar, soubenn [[linad]], bara gant mein frouezh drailhet, beterabez, peil avaloù-douar, plouz, rusk gwez, geot, ha kement tra a c'helled dastum en natur, bulb treuz-erc'h (''Galanthus nivalis'') ha [[mez (derv)|mez]] en o mesk. E meur a gêriadenn e voe lazhet [[avalaouer]]ed, [[kazh|kizhier]], [[ki|kon]], ha zoken [[c'hwibon]]ed ha [[garan (evn)|garaned]], evit o c'hig ; [[baot]]ed a voe lazhet ivez. Betek gagnoù a voe debret, ha kanibalegezh zo c'hoarvezet<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://sil.media/p/shho-yily-ukrayinczi-pid-chas-golodomoru-22768 |title=Що їли українці під час Голодомору / Ar pezh a veze debret gant Ukrainiz e-pad an Holodomor|publisher=Сіль Медіа / Sil Media|date=21/11/2024|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. An diouer a gasas da zegemer danvezioù bevañs nevez e reol-voued ar bobl ; da skouer, ar gouarnamant a bouezas er [[bloavezhioù 1930]] evit ma vefe debret [[soja|soya]] ha [[lapin|kig-lapin]], hag er [[bloavezhioù 1960]] e voe broudet an dud da zebriñ maiz. E deroù ar bloavezhioù 1930 ivez e voe ur c'hemm bras e greanterezh ar boued en URSS pa voe degemeret teknologiezhioù eus ar C'hornôg evit kenderc'hañ a-yoc'hoù boued-mir, chug-frouezh, dienn-skorn, laezh koazhet, [[maionez]], [[silzig]], hag all. En un doare greantel ivez e voe fardet bara, a veze poazhet er gêr betek neuze<ref name="HMA" /><ref name="RBC">{{en}} {{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/morozivo-5-kopiyok-i-kradeni-stravi-k-yizha-1756977957.html |title=How USSR used food as weapon of control — From cheap ice cream to stolen dishe|publisher=RBC-Ukraine|date=04/09/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[File:Borsch-tube.jpg|thumb|Ur gorzennad ''borchtch'' fardet evit an [[astraer|egoraerien]] soviedat]] Dre ma voe skoueriekaet ar boued en Unaniezh e voe degemeret un niver bras a rekipeoù lec'hel er c'heginerezh soviedel, evel an ''hartcho'' (ხარჩო, ur soubenn eus [[Jorjia]]), ar ''chachlik'' (шашлык, beriadigoù kig grilhet eus ar [[Kaokaz|C'haokaz]]) hag ar ''plov'' (riz gant legumaj, eus [[Ouzbekistan]])<ref name="RBC" />. Bras e voe perzh keginerezh Ukraina ivez : en Unaniezh a-bezh hag e Bloc'had ar Reter dre vras e veze deuet-mat ar ''borchtch'' ha meuzioù hengounel all ; ar ''mlyntsi'' (Млинці, krampouezh bihan) a voe degemeret e pep lec'h evel bouedoù ar gouelioù evel ''Masnytsya'' (Масниця, Meurlarjez) – etrebroadel bremañ eo o anv rusek, ''blini'' (блины)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://yml.com.ua/foods/zvicai-ta-tradicii-kulinarnogo-svitu-ukraini-z-davnih-daven-do-sogodni |title=Звичаї та традиції кулінарного світу України: з давніх-давен до сьогодні / "Boazioù hengounel ar c'heginerezh ukrainek : eus an Henamzer betek bremañ"|publisher=Youtj Medialab|date=1/12/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. D'an hevelep mare, kalz meuzioù hengounel ukrainek a voe dilezet gant al lezennoù soviedel<ref name="Gazeta">{{uk}} {{Cite web|url=https://gazeta.ua/articles/cookery/_ak-zminilas-ukrayinska-kuhnya-za-30-rokiv-nezalezhnosti/1046039 |title=Як змінилась українська кухня за 30 років незалежності / "Emdroadur ar c'heginerezh ukrainek e-pad an 30 bloavezh diwezhañ en dizalc'hiezh"|publisher=Gazeta|date=09/08/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[File:Kniga1939.jpg|thumb|"Levr ar boued saourus ha yac'hus", 1939]] E [[1939]], Greanterezh Soviedel ar Boued a embannas un dornlevr anvet "Levr ar boued saourus ha yac'hus" (ruseg : Книга о вкусной и здоровой пище ''Kniga o vkousnoy i zdorovoy pichtche'') evit lakaat e pleustr an doareoù nevez da geginañ en URSS, gant rekipeoù ennañ. Dre al levr-se e voe brudet ar saladennoù evel al letuz (''Lactuca sativa'') ha leruz [[Roma]] (''Lactuca sativa var. crispa''), a oa dianav d'ar bobl da vare an Impalaeriezh ; dre ma ne gaved ket ar bouedoù-se, un eil embannadur e [[1952]] na ginnigas nemet rekipeoù fardet gant irvin ruz, kaol, kokombrez ha tomatez. Berzh a reas ar saladennoù-se, pa oa rouez ar c'hig er stalioù. Maionez a reas berzh ivez evit mont ganto ha gant vioù. Alies e veze graet ivez gant [[piz-bihan]], boestadoù kig-[[krank]]ed ha gwinêgr ; avaloù-douar ha karotez a gaved aes a-walc'h er stalioù. Soubennoù a bep doare a veze fardet dre an Unaniezh a-bezh<ref name="HMA" />. [[File:Kiev cake slice.JPG|thumb|Gwastell Kyiv]] Bleud gwinizh peurliesañ a veze implijet e gwastellerezh an Unaniezh Soviedel, gant [[goell|goell-toaz]] kentoc'h eget goell [[kimiezh|kimiek]]. [[Sardin]] a veze priziet gant an dud ivez. Kalz eus ar bouedoù a veze servijet da-geñver gouelioù a vefe fardet hervez rekipeoù an tiegezh-mañ-tiegezh, met lod a c'helle dont eus levrioù keginerezh anavezet<ref name="HMA" />. A-douez ar meuzioù a droas da boblek en Ukraina soviedel emañ ar c'hig-yar doare Kyiv ha gwastell Kyiv<ref name="OB" />. An tinellerezh a oa pouezus-kenañ er [[sevenadur]] soviedel a-fet boued. An darn vrasañ eus ar pretioù a aoze meuzioù hervez rekipeoù an dornlevr ofisiel, kement ha ken bihan ma voe darbet d'ar c'heginerezhioù lec'hel hengounel bout kaset da get : saladenn gant maionez, ''borchtch'', kig-yar doare Kyiv pe gwastell kêr-benn Ukraina a c'helled kavout digudenn e [[Leningrad]] e Rusia pe e [[Tallinn]] en [[Estonia]]. Da vare an Impalaeriezh e veze techet dija keginerien ar pretioù da eeunaat rekipeoù estren<ref name="HMA" /> ; da vare Soviediz e voe degemeret rekipeoù estren ivez, hogen aozet en un doare disheñvel-krenn : en ur rekipe rus klasel, ar "saladenn Olivier"<ref>Ur mestr-keginer rus e oa Lucien Olivier (Люсьен Оливье, [[1838]]-[[1883]], a orin [[belgia]]t ha gall. E rekipe a anavezer bremañ evel "saladenn rus", met n'eo ket tamm ebet an hini orin.</ref>, e veze lakaet karotez e-lec'h grilhed-dour ha kokombrez er gwinêgr e-lec'h kaprez<ref name="OB" />. Ouzhpenn da se, techet e oa Soviediz da gemmañ anvioù ar rekipeoù lec'hel evit o "cheuc'haat" : ''champagne'' (шампанское) a raent eus gwin rus pikant, da skouer<ref name="RBC" />. Adalek NEP ar [[bloavezhioù 1920]] e krogas pennadurezhioù URSS da sevel ur rouedad kafeteriaoù (ruseg : Столовая ''stolovaya'', "sal-debriñ"), eleze pretioù ma ne oa servijer(ez) ebet, kement-se war zigarez frankizañ ar maouezed. En annezioù nevez-savet e veze bihanaet ment ar gegin, pa greded e oa echu gant ar c'heginañ er gêr. Marc'hadmatoc'h eget er preti e oa meuzioù ar c'hafeteriaoù, hogen ken dister hag al lec'hioù-se e oa ar boued a gaved enno. Goude an Eil Brezel-bed e kreskas an niver a bretioù e kerioù bras an Unaniezh, Kyiv en o zouez, hag ar c'hafeteriaoù a droas da lec'hioù m'en em vode lonkerien alkool peurvuiañ<ref name="HMA" />. Er bloavezhioù 1960 e tistroas ar maouezi da arouez ar servij er pretioù, hag an dud a adkrogas da geginañ ha da zebriñ er gêr<ref name="RBC" />. Er [[bloavezhioù 1970]], an darn vuiañ eus ar pretioù a gaved e letioù ; lod anezhio a glaskas kinnig meuzioù lec'hel hag hengounel, hogen selloù du a veze taolet d'ar boued evel unan eus plijadurioù ar vuhez, ar pezh a veze lakaet da "vourc'hizel". Ned ae an dud d'ur preti nemet da-geñver abadennoù dibar evel un eured pe ur gouel-bloaz<ref name="HMA" />. [[File:Салат Оливье 04.jpg|thumb|"Saladenn Olivier"]] Hervez ar pretiour ukrainat Yevhen Klopotenko (Євген Клопотенко, *[[1986]]), a zo un arbennigour war ar c'heginerezh ukrainek kentsoviedel, don e voe levezon marevezh URSS war geginerezh Ukraina : 90% eus ar meuzioù a lakaer da ukrainek hiziv zo a orin soviedel. Ar renad soviedel a glaskas sevel ur vroadelezh dindan e veli dre unvaniñ an hengounioù sevenadurel, ar c'heginerezh en o zouez<ref name="YK">{{uk}} {{Cite web|url=https://life.nv.ua/ukr/food-drink/recepti-ukrajinska-kuhnya-i-samoidentifikaciya-cherez-jizhu-interv-yu-z-yevgenom-klopotenko-50109761.html |title=Євген Клопотенко — про забуті українські рецепти / "Yevhen Klopotenko – A-zivout ar rekipeoù ukrainek ankouaet" @ nv? 05/09/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Kalz elfennoù eus ar c'heginerezh soviedel zo chomet en hini Ukraina a vremañ ; kalz ivez eus ar c'hafeteriaoù zo digor c'hoazh, boued soviedel enno bepred ; maionez ha "saladenn Olivier" a vez servijet c'hoazh er gouelioù<ref name="HMA" />. Lod rekipeoù hengounel ukrainek hag a oa bet kemmet gant Soviediz zo chomet soviedel. Un nebeud meuzioù hengounel zo chomet digemm evelato : re an euredoù ha re an [[arc'houest]]où<ref name="YK" />. === Diaspora === [[File:Ukrainian borscht in a Mason jar.jpg|thumb|''Borchtch'' ukrainek e gwerzh e [[Toronto]]]] Kalz Ukrainiz a zivroas da Stadoù-Unanet Amerika adalek diwezh an Eil Brezel-bed, en ur gas o c'heginerezh ganto. Da heul an darvoud-se e voe kemmesket rekipeoù hengounel Ukraina gant an doare amerikan da geginañ. Kalz Ukrainiz a zegemeras boazioù o bro nevez, evel piknikoù, regezerioù ha keginañ kig-yar-Indez da-geñver ''[[Thanksgiving|Thanksgiving Day]]''. Koulskoude, meur a veuz ukrainek hengounel a chomas hengounel en tiegezhioù nevez-staliet en estrenvro. Unan eus mammennoù pennañ keginerezh Ukraina en diaspora eo ar magazin ''Nache jittya'' (Наше життя, "Hor buhez"), a voe krouet gant maouezed an ''Ukrainian National Women's League of America'' e [[1944]] hag embannet betek [[2018]]<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://yizhakultura.com/material/20190323_1126 |title=Українська кухня на сторінках американського діаспорного часопису «Наше життя» / "Keginerezh Ukraina wae pajennoù magazin an diapora ukrainat «Hor Buhez »"|publisher=ïzhakultura|date=23/03/2019|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>{{,}}<ref>{{uk}} {{fr}} {{Cite web|url=https://utog.org/ourlife/ |title=Газета "НАШЕ ЖИТТЯ" / "Magazin « Наше життя »"|publisher=UTOG|date=23/03/2019|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. === Ukraina dizalc'h=== Goude Dizalc'hiezh Ukraina ({{Deiziad|24|Eost|1991}}) e krogas keginerezh hengounel ar vro da vout levezonet gant gizioù ar bed a vremañ, evel ar meuzioù rakprientet hag ar boued dizourennet evel an toazennoù prim Mivina (Мівіна), bet staliet gant ar [[Viet Nam|Vietnamad]] Phạm Nhật Vượng (*[[1968]]) e C'harkiv e [[1995]] ; ker brudet e voe Mivina ma teuas da erlerc'hiañ ouzh ar bomm "toazennoù prim"<ref name="TP">{{uk}} {{Cite web|url=https://25tv.com.ua/content/mivina-z-harkova-istoriya-ukrayinskoyi-lokshini-scho-prinesla-milyardi-vetnamcyu-foto-video/ |title="Мівіна" з Харкова: захоплююча історія української локшини / "Mivina eus C'harkiv : istor boemus an toazennoù ukrainek" @ 25TV|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Er bloaz [[2010]] e voe prenet an embregerezh Mivina gant ar gompagnunezh liesvroad Nestlé, a-gevret gant merkoù boued ukrainat all<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://rivnepost.rv.ua/news/z-choho-roblyat-mivinu/ |title=З чого роблять «Мівіну»? / "Petra a ya da ober « Mivina » ?"|publisher=Рівне вечірнє / "Rivne Abardaez"|date=12/04/2012|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. En abeg da [[aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022]] e rankas labouradegoù Mivina bout dilojet da Oblast Volyn (Волинська область) ; en Alamagn, e Bro-C'hall hag er [[Rouantelezh-Unanet]] e kaver an toazennoù prim Mivina ivez, met dindan ar merk ''Maggi'', a zo perc'hennet gant Nestlé.<ref name="TP" />. Lod doareoù hengounel zo aet war ziskar er c'heginerezh ukrainek, met kalz elfennoù gwirion zo bet miret. Nebeutoc'h a dud a fard boued er gêr, hogen lod meuzioù hengounel a vez servijet c'hoazh e gouel pe c'houel. A-zargemm diouzh ar marevezh soviedel ez eo distroet ar gegin d'ul lec'h pouezus en annez un tiegezh ukrainat. An doareoù nevez da geginañ ([[forn]]ioù-[[tredan]], skinfornioù, liespoazherezioù) a vroudas an dud da eeunaat o c'heginerezh. Er pretioù avat ez eo chomet ar fornioù hengounel evit fardañ meuzioù ukrainek ken hengounel all<ref name="Gazeta" />. [[File:Kyivska perepichka (5).jpg|thumb|Ul lostennad tud dirak ur ''snack bar'' e kreiz-kêr Kyiv]] Diskar URSS hag he doare da sturiañ ar c'heginerezh a zegasas muioc'h a frankiz d'ar geginerien ha d'ar c'heginerezed evit sevel o embregerezh dezho. Gant diorroadur hevlezouriezh Ukraina e tistroas ar bouedoù diouzh ar c'houlz-amzer, ha dedennet en-dro eo an dud gant neuz ha blaz ar meuzioù a vez kinniget dezho. Muioc'h a gig a vez debret er vro bremañ, pa 'z eo aesoc'h e gavout, hogen war gresk ivez ec'h a an niver a dud a dro d'an hepkigouriezh<ref name="Gazeta" />. Nebeut a veuzioù ukrainek zo anavezet dre ar bed en tu all d'ar ''borchtch'' ha da gig-yar Kyiv, daoust d'an niver bras a bretioù ukrainat a zo en diaspora, en SUA hag e Kanada pergen. Alies e teuler ur sell war ar c'heginerezh ukrainek dre an doare rus a zo bet gourlakaet gant Soviediz, ha droukvesket e vez gant doareoù deuet eus rannoù all eus URSS. Evit klask reizhañ kement-se, Ukrainiz mennet da sevel ur skeudenn feal eus keginerezh o bro o deus embannet, a-gevret gant an Ensavadur Ukrainat (Український інститут) ul levr a-zivout ar c'heginerezh ukrainek hag e Istor<ref name="Gazeta" />. == Meuzioù hengounel == [[File:Сахновщинський коровай.jpg|thumb|''Sac'hnovchtchyna korovai'']] Setu amañ un nebeud meuzioù a zo bet lakaet e Marilh Broadel Elfennoù Hêrezh Sevenadurel Ukraina, bet savet gant Kreizenn ukrainat ar studioù sevenadurel (Український центр культурних досліджень)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://uccr.org.ua/nks/elementy-nks/ |title=Елементи нематеріальної культурної спадщини України / "Elfennoù eus glad sevenadurel dizanvezel Ukraina"|publisher=Уцкд / Uckd|date=23/07/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Avdiivka kacha'' (aвдіївка каша) : yod riz sukret poazhet gant laezh, vioù hag amanenn, eus Avdiivka (Авдіївка, e reter ar vro). * ''Banitsa'' (баниця) : tourtenn geuz, vioù ha dienn trenk (cметана, ''smetana''), eus keginerezh [[Bulgaria]] ; anvet ''milina'' (міліна) gant Ukrainiz a orin bulgar. * ''Borchtch'' (борщ) : soubenn drenk fardet gant beterabez peurliesañ. * ''Buzynnyk'' (бузинник) : dibenn-pred graet gant hugennoù skav du (''Sambucus nigra''). * ''Holubtsi'' (голубці) : rolloù kaol farset. * ''Hutsulska ovetcha bryndzy'' (гуцульська овеча бриндзя) : [[keuz]] laezh [[dañvad]]ez, eus keginerezh Houtsouled ar C'harpatoù. * ''Karayimski pyrijky'' (караїмські пиріжки) : tourtennoù kig, eus keginerezh Karaited Krimea. * ''Lekvar'' (леквар) : "amanenn frouezh", eleze kaotigell disukr graet gant prun pe [[aval]]où peurliesañ. * ''Platchinda (плачинда) : gwastell geuz eus [[Besarabia|Bessarabiya]] (Бессарабія). * ''Pryanyky Slobojanchtchyna (пряники Слобожанщини) : baraennoù-mel kinklet a vez servijet da Nedeleg e rannvro Slobojanchtchyna, er Biz. * ''Psatyr'' (псатир) : bara lidel Gresianed Oblast [[Donetsk]], e [[Marioupol]] peurgetket. * ''Sac'hnovchtchyna korovai'' (сахновщинський коровай) : bara lidel eus Sac'hnovchtchyna, er Reter. * ''Tchebourek'' (чебурек) ha ''yantiq'' (янтик) : pastezioù fritet farset gant kig drailhet, eus keginerezh Tatared Krimea. * ''Yavorivskyi pyrih'' (яворівський пиріг) : tartezenn avaloù-douar hag ed-du, eus Yavoriv en Oblast [[Lviv]]. * ''Zasypana kapousta'' (засипана капуста) : ur meuz gret diwar kaol, avaloù-douar, karotez, vioù, ognon ha mellenn. * ''Zelekivka zlyvanka'' (зелеківська зливанка) : un doare [[kig-ha-farz]], eus Zelekivka en Oblast Louhansk (Луганська область), en [[Donbas]]. * ''Zozulya'' (зозуля) : yod mell, amanenn, vioù, hadoù roz-aer ha sukr. == Soubennoù == ;''Borchtch'' [[File:Borscht served.jpg|thumb|''Borchtch'' ruz gant ''smetana'']] [[File:Zielony barszcz ze szczawiu i jajkiem.jpg|thumb|''Borchtch'' glas gant triñchin hag ur vi]] Petra bennak ma laka ar ger ''borchtch'' da soñjal er soubenn drenk fardet gant beterabez, alese he liv ruz, e c'heller ober ''borchtch'' ivez eus soubennoù all hep tamm beterabezenn enno. * ''Tchervonyi borchtch'' (червоний борщ), "''borchtch'' ruz", a anver ''borchtch'' ken eeun ha tra peurliesañ, eo ar soubenn hengounel fardet diwar beterabez, kaol, avaloù-douar, tomatez, karotez, ognon, kignen hag anuz<ref name="UC">{{en}} {{Cite web|url=https://www.ukraine.com/cuisine/ |title=Cuisine – Flavors and Colors of Ukrainian Culture|publisher=Ukraine.com|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>{{,}}<ref name="UT">{{en}} {{Cite web|url=https://ukrainetrek.com/about-ukraine-cuisine |title=Ukraine National Food and Cuisine @ UkraineTrek|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Tremen 30 doare ''borchtch'' ukrainek zo e gwirionez, kig pe besked enno a-wezhioù. Tomatez pe goazhadur tomatez a lakaer hiziv da drenkaat ar soubenn, hogen ''kvas'' beterabez a implijer en doare hengounel<ref>Artiukh, 1977, pp. 53–55.</ref>. * ''Zelenyi borchtch'' (зелений борщ), "''borchtch'' gwer", a anver ''chtchavlevyi borchtch'' (щавлевий борщ) "''borchtch'' an triñchin" ivez : ur soubenn diwar dour pe vouilhoñs, gant triñchin ha legumaj, a servijer gant troc'hadoù vioù poazh kalet ha dienn trenk. * ''C'holodnyi borchtch'' (холодний борщ), "''borchtch'' yen" : ur soubenn legumaj ha beterabez mesket gant ''smetana'', [[laezh-ribod]] pe [[yaourt]], a servijer yen gant ur vi poazh kalet<ref>{{en}} Cummings, Debra. {{Cite web|url=https://finefoodsblog.com/cold-borscht/ |title=Cold Borscht @ Fine Foods, 14/07/2023|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Bilyi borshch'' (білий борщ), "''borchtch'' gwenn", zo anv meur a soubenn hervez ar rannvro. E Podillya (Поділля) er Mervent e vez graet gant beterabez sukr, fav ha legumaj<ref>{{uk}} Volodymyrova, Vitalina. {{Cite web|url=https://33kanal.com/news/104019.html |title= |script-title=uk:Цукровий буряк у борщ додають на півдні Вінниччини / "Beterabez sukr a ouzhpenner d'ar borchtch en Ukraina ar Su"|publisher=33|date=26/09/2020|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. E bro an Houtsouled e reer ''borchtch'' gant beterabez gwenn goet hag o ''kvas'', karotez, ognon, dienn trenk hag origanell (''Origanum vulgare'') eus ar C'harpatoù<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://besahy.com/recepty/gutsulskiy-borshch |title=Гуцульський борщ з білим буряком / "Borchtsch houtsoul gant beterabez gwenn"|publisher=Бесаги / Besahy|date=18/02/2018|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. E Polissya (Полісся, war an harzoù gant [[Belarus]]) e lakaer beterabez sukr gant o ''kvas'', avaloù-douar, [[foue]], kaol, ha geotennoù<ref>{{uk}} Maslova, Iryna. {{Cite web|url=https://shuba.life/articles/6617-na-zhitomirshini-prigotuvali-avtentichnij-borsh-nezvichajnogo-koloru |title=На Житомирщині приготували автентичний борщ незвичайного кольору / "Borchtch hengounel he liv espar a veze fardet e rannvro Jytomyr"|publisher=Shuba|date=23/09/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref><br> "''Borchtch gwenn" a reer ivez eus ur soubenn segal trenk a farder e Polonia, ma 'z eo anvet ''żur''. E-kerzh aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022 e voe lakaet ''borchtch'' Ukraina e listenn [[UNESCO]] glad sevenadurel dizanvezel mab-den, gant ar meneg <q>&nbsp;Da vout miret an abretañ ar gwellañ&nbsp;</q> (''Need of Urgent Safeguarding'')<ref>{{en}} {{fr}} {{Cite web|url=https://ich.unesco.org/en/news/culture-of-ukrainian-borscht-cooking-inscribed-on-the-list-of-intangible-cultural-heritage-in-need-of-urgent-safeguarding-13412/ |title=UNESCO, 01/07/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. ;Soubennoù all [[File:Grechka-sup 038.jpg|thumb|Soubenn ed-du]] * ''Horoc'hovyi soup'' (гороховий суп) : soubenn piz-sec'h ha legumaj, a servijer gant felpennoù brara kras. * ''Hretchanyi soup'' (гречаний суп)} : soubenn ed-du ha legumaj, gant un tamm kig a-wezhioù. * ''Kapousnyak'' (капусняк) : soubenn kaol, kig-moc'h, fav ha ''salo'' (сало, a zo kig-gwenn), a servijer gant ''smetana''. * ''Rozsolnyk'' (розсольник) : soubenn edoù pe riz, gant kig ha legumaj, hep ankouaat kokombrez er gwinêgr (alese an anv). * ''Solyanka'' (солянка) : soubenn dev, temzet ha trenk a orin tatar, fardet gant kig, pesked pe foue, a-gevret gant legumaj hiliadennet er gwinêgr. * ''Youchka'' (юшка) : soubenn skañv peurliesañ, fardet diwar pesked dour dous pe gant foue. * ''Zatirka'' (затірка) : soubenn legumaj pe gig gant tammoù toaz stummet dre frotañ an eil dorn ouzh egile. == Saladennoù ha digoroù-pred == [[File:Holodets.jpg|thumb|''C'holodets'']] * ''Brynza'' (бринза) : keuz eus ar C'harpatoù, fardet gant laezh [[buoc'h]] pe dañvadez. * ''Kav'yar'' (кав'яр) pe ''ikra'' (ікра) : kaviar, servijet war felpennoù bara amanennet. * ''Kholodets'' (холодець) : kig pe besked prientet e giz aspigoù, da lavaret eo e-barzh kaot moulet. * ''Kovbasa'' (ковбаса) : meur a zoare silzig kig-moc'h, kig-bevin pe gig-yar, mogedet pe vervet. * ''Krov'yanka'' (кров'янка) : gwadigelloù <ref>{{en}} {{Cite web|url=https://steemit.com/food/@shady/krov-yanka-bloody-sausage-one-of-the-most-famous-dishes-of-ukrainian-cuisine |title=Кров'янка. Bloody sausage. One of the most famous dishes of Ukrainian cuisine|publisher=Steemit|date=20/01/2018|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Saladenn Olivier'' (салат Олів'є) : saladenn avaloù-douar, anuz er gwinêgr, tammoù vioù poazh kalet, kig-yar pe vorzhed-hoc'h, ognon, piz, an holl mesket gant maionez. * ''Salo'' (сало) : kig-gwenn, a vez servijet a-droc'hadoù gant tammoù bara, ognon, riforz pe lipig [[sezv]] tomm ; ''chkvarky'' (шкварки) eo an anv pa vezont bervet pe fritet. * ''Vinehret'' (вінегрет) : saladenn beterabez, [[kaol-go]], avaloù-douar, ognon ha karotez, gant ul lipig eoul ha gwinêgr (alese an anv). == Bara ha greun == [[File:Martiniouk Paska.JPG|thumb|''Paska'' hengounel Ukraina]] [[File:Pampuchy Donetsk.JPG|thumb|''Pampouchka'' gant anuz]] Pouezus eo ar bara hag ar gwinizh er c'heginerezh ukrainek, pa lakaer ar vro da unan eus grignoladoù gwinizh Europa<ref>Merrill, 2003, p. 576.</ref>. [[Honoré de Balzac]] a skrivas en devout kavet 77 doare bara p'edo o weladenniñ Ukraina e [[1848]]<ref name="OB" />. Kinklet e vez ar choanennoù hag ar baraennoù da-geñver gouelioù. * ''Babka'' (бабка ) : bara [[Pask]] e doaz sukret gant rezin sec'h ha frouezh sec'h all, stummet evel ur granenn uhel. * ''Boublyk'' (бублик) : gwalennoù bara fardet gant un toaz a zo bet bervet kent bout poazhet er forn. * ''Kalatch'' (калач) : gwalennoù bara a servijer da-geñver obidoù pe da Nedeleg. Plezhet e vez an toaz dre deir breunenn evit aroueziañ an [[Trinded kristen|Drinded kristen]] a-raok e stummañ evel ur c'helc'h evit aroueziañ ar vuhez hag an tiegezh. * ''Korovai'' (коровай) : bara ront, plezhet, damheñvel ouzh ''kalatch'', a servijer da-geñver an euredoù, kinklet gant evned ha bleunioù "rouanez [[Madagaskar]]" (''Catharanthus roseus'') peurliesañ. * ''Palyanytsya'' (паляниця) : an dorzh voutin, brudet peogwir ez eo diaes distagañ hec'h anv pa n'eur ket genidik eus Ukraina. * ''Pampouchka'' (пампушка) : baraennoù blot ha skañv, pe bignez fritet pallennet gant amanenn ha kignen. * ''Paska'' (паска) : bara hengounel gouelioù Pask, fardet gant bleud gwinizh, laezh, amanenn, vioù ha sukr. == Meuzioù kreiz == [[File:Гречаники з грибами4.jpg|thumb|''Hretchanyky'']] [[File:Cossack roasted meat in Zaporizhia.JPG|thumb|''Petcheniya'']] [[File:Singer Café - Pierogi IMG 3425.JPG|thumb|''Varenyky'']] * ''Banouch'' (банош) : bleud maiz gant ''smetana''. * ''Borchtch'' (борщ) gant kig-bevin zo ur soubenn fetis ha fonnus graet gant beterabez, kaol, karotez, kig-bevin, ognon ha legumaj all<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://tatyanaseverydayfood.com/favorite-ukrainian-dinner-recipes/ |title=Favorite Ukrainian Dinner Recipes @ Tatyana's everyday food, 28/02/2022|accesdate=}}</ref> * ''Derouny'' (деруни) : krampouezh avaloù-douar, servijet gant dienn trenk. * [[Gwaz (evn)|Gwaz]] pe [[houad]] farset gant avaloù. * ''Halouchky'' (галушки) : ur meuz hengounel fardet gant bouloù toaz goet poazhet er vurezh, a lakaer e soubennoù pe a servijer farset gant gig-yar ha ''smetana'' evel e Poltava<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://klopotenko.com/spravzhni-poltavski-galushky-vid-inny-popershnyuk/ |title=Справжні полтавські галушки від Інни Поперешнюк / "Gwir halouchky Poltava digant Inna Poperechnyouk" |publisher=Klopotenko|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Holoubtsi'' (голубці) : delioù kaol rollet tro-dro da riz pe vell, mesket gant kig pe get, poazhet en eoul gant ognon karamelaet pe rostet gant [[soav]] ; servijet e vezont gant dienn trenk pe lipig tomatez, pe c'hoazh gant ur felpenn kig-sall warno. * ''Houliach'' (гуляш) : ar c'heusteurennoù a anver "[[goulach]]" dre vras. * ''Kacha'' (каша) : yod ed-du, gwinizh, heiz, kerc'h, maiz, mell, riz pe segal. Alies e vez servijet ''kacha'' ed-du gant tonennoù moc'h fritet hag ognon. * ''Kartoplianyky'' (картопляники) : krampouezh avaloù-douar ha vioù, a c'heller farsañ diouzh c'hoant. * ''Kartoplya'' (картопля) : avaloù-douar, yaouank pe beilet, a vez bervet, flastret, fritet pe rostet, ha servijet gant amanenn, anuz, ''smetana'', vioù kriz, hag all. * ''Kotleta po-kyyivsʹky'' (котлета по-київськи) : spilhenn gig-yar doare Kyiv, da lavaret eo flastret ha rollet tro-dro da amanenn yen gant geotennoù kent bout gwisket gant melen-vi ha paladur ha poazhet er forn pe fritet. * ''Kotlety'' (котлети) pe ''sitchenyky'' (січеники) : bouloù pe rolloù kig drailhet pe besked, mesket gant ognon, vioù kriz, bara, ha laezh ha kignen a-wezhioù, fritet en eoul ha rollet er paladur a-wezhioù. * ''Kroutchenyky'' (крученики) pe ''zavyvantsi'' (завиванці) : rolloù kig-moc'h pe kig-bevin gant farsoù liesdoare (foue<ref>{{en}} Volhina, Julia. {{Cite web|url=https://www.enjoyyourcooking.com/main-dish-recipes/stuffed-pork-rolls-mushrooms-kruchenyky.html |title=Stuffed Pork Rolls with Mushrooms (Kruchenyky)] |publisher=EnjoyYourCooking|date=20/11/2010|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>, kaol-go, karotez, keuz, ognon, prun, vioù, hag all). * ''Mlyntsi'' (млинці) : krampouezh moan par da re Vreizh-Izel; ''nalysnyky'' (налисники) a reer anezho pa vezont farset gant frouezh, kaol, keuz pe gig ha servijet gant dienn trenk. * ''Petcheniya'' (печенія) : kig (bevin, [[leue]], moc'h, [[oan]]) rostet ha farset. * ''Pyrih'' (пиріг) : tartezezennoù bras aozet e meur a zoare. * ''Pyrijok'' (Пиріжок) : pastezioù farset e meur a zoare ([[avu]], kaol fritet, kaol-go, kerez, keuz, kig drailhet, ognon, riz, vioù, hag all). * ''Ryba'' (риба) : pesked fritet e bleud ha vioù ; poazhet er forn gant foue, keuz ha suraval ; en doare ''baba-charpanyna'' (баба-шарпанина , "gwrac'h kozh") : poazhet en dour gant karotez, ognon, lore (''Laurus nobilis''), [[perisilh]] ha temzoù, gwisket gant un toaz fetis ognon fritet ennañ, fritet ha poazhet er forn ; hiliennet er gwinêgr, sec'het pe vogedet. * ''Smajenyna'' (смаженина) : kig fritet. * ''Varenyky'' (вареники) : bouloù toaz farset e meur a zoare (avu hag ognon fritet, flastrenn avaloù-douar hag ognon fritet, kaol hag ognon fritet, kerez, keuz, kig drailhet bervet hag ognon fritet, [[sivi]]... servijet gant amanenn, ''smetana'' pe sukr<ref name="UC" />{{,}}<ref name="UT" />. <gallery mode="packed" heights="160px"> Голубці з сметаною.jpg|''Holoubtsi'' gant ''smetana'' Potato pancakes.jpg|''Derouny'' en ur plad hengounel Chicken Kiev - Ukrainian East Village restaurant.jpg|''Kotleta po-kyyivsʹky'', kig-yar doare Kyiv </gallery> == Dibennoù-pred == [[File:Smietanik.jpg|thumb|''Smetanik'']] * ''"Kyyivsʹkyy" tort '' (торт «Київський») : "gwastell «&nbsp;Kyiv&nbsp;»", a zo daou wiskad meuring gant [[kelvez|kraoñ-kelvez]], fourret gant dienn amanenn. * ''Jele'' (желе) : kaotigell frouezh. * ''Koutya'' (кутя) : gwastell hengounel an Nedeleg, fardet gant bleud gwinizh, kraoñ, mel, hadoù roz-aer ha lipouzerezhioù.<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20191114234235/https://sovabooks.com.au/free-recipe-kutia-star-of-the-ukrainian-christmas-supper/ |title= Recipe: Kutia, Star of the Ukrainian Christmas Eve Supper|publisher=SovaBooks|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. * ''Medivnyk'' (медівник) : gwastell aozet gant mel. * ''Molozyvo'' (молозиво) : kentlaezh ha vioù mesket ha poazhet er forn. * ''Pampouchka'' (пампушка) : [[bignez]] toaz sukret, a farser gant kaotigell [[roz]] hervez an hengoun, pe gant hadoù roz-aer pe aozennoù sukret all. * ''Pinnyk'' (пінник) : spoumenn hugennoù. * ''Ptachyne moloko'' (пташине молоко) : "laezh evn", laezh c'hwezhet pallennet gant [[chokolad]]. * ''Smetannik'' (сметаник) : gwastell vouk gant ''smetana''. * ''Syrnyky'' (сирники) : bignez keuz fritet, gant rezin sec'h a-wezhioù, servijet gant dienn trenk, kaotigell, mel pe [[yod avaloù]]. * ''Tort'' (торт) : meur a zoare gwestell aozet a-wiskadoù, eus ar re voukañ d'ar re c'hwezhetañ, fardet gant kraoñ malet pe alamandez malet e-lec'h bleud. * ''Varennya'' (варення) : kaotigell frouezh en o fezh fardet dre boazhañ hugennoù pe frouezhennoù all en ur siros sukr. * ''Vatrouchka (ватрушка) : ur wastell fourret gant keuz sukret. * ''Verhouny'' (вергуни) : toaz brusk bet fritet en eoul, ha sukr skuilhet war-c'horre. * ''Yabtchanka'' (ябчанка) : spoumenn avaloù, servijet sklas. * ''Zefir'' (зефір) : un dibenn-pred bouk graet diwar flastrenn frouezh pe hugennoù, sukr ha gwenn vi ; kar d'ar meuring ha d'ar [[marshmallow]]. <gallery mode="packed" heights="160px"> Holy Eve cooking. Kutia.jpg|''Koutya'' Syrniki6.jpg|''Syrnyky'' gant rezin Ябчанка1.jpg|''Yabtchanka'' </gallery> == Diedoù == ;Alkoolek [[Restr:Met Flasche und Glas.jpg|thumb|''Medouc'ha'']] * ''Horilka'' (горілка) : vodka ("dour bihan") greantel pe graet er gêr (самогон, ''samohon''), diwar greun edoù goet en doare hengounel, ha mesket gant avaloù-douar abaoe o donedigezh er vro. En he unan ec'h ever ''horilka'' peurliesañ, met gant glec'hadennoù frouezh, geotennoù, pimant pe temzoù e vez evet ivez ; bez' ez eus un ''horilka'' a zo blazet gant mel ha pimant ruz. * ''Pyvo'' (пиво) : [[bier]]. * ''Vyno'' (вино) : e Krimea dreist-holl e vez kenderc'het gwinoù, a zo dous an darn vuiañ anezho. * ''Medouc'ha'' (медуха) : [[Mez (mel)|mez]], un died bervet graet gant dour, goell ha mel ; hervez ar bleunioù a zo bet darempreded gant ar [[gwenan]], perzhioù ar goell, doare ha pad e goshadur ez eo e vlaz. Kreñv pe greñvoc'h e vez, hervez an doare ma 'z eo bet fardet. * ''Nalyvka'' (наливка) : gwin flamboez, irin (''Prunus spinosa''), kerez, lus (''Vaccinium sp.''), mouar, prun, spezad (''Ribes uva-crispa'') pe hugennoù all, fardet er gêr. Lakaet e vez an hugennoù en ur pikol boutailh e [[gwer]], gant sukr evit o lakaat da vont e go. Goude-se e vez tennet ar frouezh da fardañ tartezennoù (пиріжкиp,''pyrijky'') ha lakaet an died e boutaihoù ; war-dro 15% eo feur an alkool en ''nalykva''. ;Hep alkool [[Restr:Ryazhenka16c.JPG|thumb|''Ryajanka'']] * ''Ayran'' (айран) : yaourt gant dour ha holen. * ''Kefir'' (кефір) : laezh goet dre c'hoell hag ar [[bakteri]] ''lactobacillus'', blazet evel ar yaourt ; un nebeud alkool a c'hall bout e ''kefir'' graet er gêr<ref name="UC" />. * ''Kompot'' (компот) : un died sukret graet diwar frouezh fresk pe sec'h, pe diwar hugennoù, a zo bet bervet en dour. * ''Kvas'' (квас) : un died pikant, sukret ha trenk, a vreser diwar bara segal sec'h, goell ha sukr. * ''Kysil'' (кисіль) : ''kompot'' fetisaet gant ampez avaloù-douar. * ''Mineralʹna voda'' (мінеральна вода) : [[dour mel]], kalz [[gaz]] ennañ peurliesañ. * ''Ouzvar'' (узвар) : ''kompot'' fardet gant frouezh sec'h (avaloù, per, prun) a servijer da Nedeleg. * ''Pryajene moloko'' (пряжене молоко) : laezh poazhet er forn glouar e-pad eizh eurvezh d'ar berrañ, blaz ar c'haramel gantañ. * ''Ryajanka'' (ряжанка) : laezh goet poazhet er forn. * ''Syta'' (сита) : dour gant mel. == Keginerezh rannvroel == === Kornôg === ;Halytchyna [[File:Knish with potato.jpg|thumb|''Knych'' gant avaloù-douar]] Perzhioù dibar zo da geginerezh Halytchyna, a gaver en tiriad a zo etre ar C'harpatoù hag Oblast Ternopil (Тернопіль)<ref name="ZBR">{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/3825 |title:Галицька кухня»? Так, чув. / "Keginerezh Halytchyna ? Ya, klevet 'm eus"|publisher=Zbruč|date=18/03/2013|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Diazezet eo war ar pobladoù a vev eno : Boykoed (Бойки), Houtsouled (Гуцули) ha Lemkoed (Лемки)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/2780 |title=Причинки до історії та філософії галицької кухні / "An abegoù da Istor ha prederouriezh keginezrezh Halytchyna" @ Zbruč, 01/03/2013|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Disheñvel eo keginerezh ar c'hêrioù diouzh hini ar maezioù, an daou o vout koulskoude skourroù eus keginerezh [[Kreizeuropa]]. Anat eo levezon keginerezh [[Aostria]], [[Hungaria]] hag [[Italia]] war hini Halytchyna, un heuliad da veli [[Impalaeriezh Aostria]] ; gant hini Polonia ez eo bet levezonet ivez<ref name="ZBR" />. ;Lviv [[File:2019 Кав'ярня-музей Теплий п'єц 6.jpg|thumb|Ur c'hafedi e Lviv]] Un hengoun dibar ivez a voe diorroet e kêr Lviv, hag a levezonas koulz keginerezh Polonia ha hini Ukraina a-bezh. ''Pyrohy'' (пироги) zo unan eus meuzioù pennañ Lviv (un dourtenn avaloù-douar, keuz hag ognon), e-kichen ''klouski'' (клускі, yod gwinizh gant vioù ha legumaj glas), ''yabtchanka'' (gant tachoù jenofl, bouilhoñs kig-leue gant fav ha toazennoù), bouilhoñs kig-yar gant yod gwinizh, meur a soubenn frouezh ha hugennoù, gwestell kraoñ. Poblek e vez kafe dre laezh da lein, gant bara amanennet ha keuz gant ''smetana''. ''Kacha'' ed-du ha yod maiz (''mamaliga'') zo pouezus e reol-voued hengounel annezidi Lviv. Meuzioù aozet gant kig zo ivez : ''chnitsel'' (шніцель, ur felpenn voan kig palet) ha ''zrazy'' (зрази, ur felpenn kig-bevin rollet fourret gant avaloù-douar, foue, legumaj ha vioù). Hengounel e Lviv eo an dibenn-pred anvet ''lehoumina'' (легуміна, a zo [[gwispid]] graet gant vioù ha sukr), a zebrer a-gevret gant ''kompot'' da evañ. Kalz legumaj a vez debret en hañv. ''Koutya'' giz Lviv a aozer gant greun gwinizh bervet, rezin sec'h, hadoù roz-aer, mel ha chug suraval. A-hed Istor kêr ez eus bet fardet bier ha gwin enni<ref>{{uk}} {{Cite web||url=https://zbruc.eu/node/110018 |title=Як ся їло, як ся пило в Галичині / "Penaos e tebre hag e ve an dud e Halytchyna"|publisher=Zbruč|date=19/01/2022|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Gwallgaset e voe keginerezh hengounel Lviv da vare URSS, pa voe lakaet he fretioù hag he c'hafedioù (кав'ярня, ''kav'yarnya'') da "vourc'hizel" gant ar renad soviedel. Serret e voe an tier hengounel ha staliet tinelloù en o lec'h, a droas war-du ar gouerien hag al labourerien ; alkool, chug-frouezh a veze servijet dezho, ha meuzioù dister mar paeent keroc'h. Gwin a veze evet e doare hengounel Lviv, met vodka soviedel a voe lakaet en e lec'h ivez, a-gevret gant gwinoù sukret ha lambigoù. Er bloavezhioù 1970 hepken e voe kavet gwinoù a-zoare ha likoroù dereat ; d'ar mare-se ivez e voe addigoret kafedioù ha grilherezhioù (гриль-бар, ''grïl-bar''), met disteroc'h eget ar meuzioù fardet er gêr e oa ar re a veze servijet enno<ref>{{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/115330|access-date=2026-03-09 |title=Кнайпи Львова у радянські часи / "Kafedioù Lviv d'ar mare soviedel"|publisher=Zbruč|date=09/05/2023|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. ;Karpatoù [[File:Knysh.jpg|thumb|''Knych'']] [[File:Bryndza.jpg|thumb|''Brynza'']] Hengounel e bro ar Voykoed eo ''knych'' (книш, bouloù toaz fourret), ''matchanka'' (мачанка, ur geusteurenn kig-moc'h), ''ochtchypky'' (ощипки, bara dic'hoell), soubenn foue, piz-bihan palet, ha ''tchorni pyroyh'' (чорні пироги, "tartezennoù du", eleze reoù mouar)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/107686 |title=Майстерка бойківської кухні / "Mestr war ar c'heginerezh boyko"|date=Zbruč, 21/09/2021|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Avaloù-douar, fav, foue, maiz ha ''brynza'' eo aozennoù pennañ keginerezh an Houtsouled. A-douez ar meuzioù hengounel emañ ''banoch'' (yod bleud maiz), ''boudz'' (будз, keuz laezh dañvadez), ''houtchlyanka'' (гуслянка, laezh trenk), krampouezh, ''choupeniya'' (шупенія, fardet gant fav gouez, ''Phaseolus'') ha ''vourda'' (вурда, keuz laezh-bihan dañvadez)<ref>{{uk}} {{Cite web||url=https://zbruc.eu/node/59406 |title=Гуцульська кухня стала доступною усім охочим / "Deuet eo ar c'heginerezh houtsoul da vout en ardremez an holl"|publisher=Zbruč|date=30/11/2016|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>{{,}}<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://zbruc.eu/node/53542 |title=«Лудинє» у Косові / "Loudynye e Kosovo"" |publisher=Zbruč|date=07/07/2016|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. En Treuzkarpatoù e teu ''borhatch'' (бограч) eus ar ''bogrács'' hungarek : ur geusteurenn kig en ur gaoter a lakaer en oaled, gant [[paprika]] ha geotennoù. Ur meuz hengounel all eo ''zavyvantsi'' (завиванці), a zo rolloù kig-bevin gant kig-gwenn, vioù, avaloù-douar ha kokombrez er gwinêgr<ref name="FI">{{uk}} {{Cite web|url=https://firtka.if.ua/blog/view/tradicijna-kuhna-ukraini-cim-prigosaut-u-riznih-regionah101198 |title=Традиційна кухня України: чим пригощають у різних регіонах / "Keginerezh Ukraina : petra a vez servijet er rannvroioù"|publisher=Firtka|date=06/03/2016|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Meuzioù hengounel all eo ''chovdar'' (шовдар, morzhed-hoc'h mogedet) ha ''lekvar'' (леквар, kaotigell prun)<ref name="PRAV">{{uk}} {{Cite web|url=https://pravdatutnews.com/society/2025/05/31/60515-gastronomiya-ukrayiny-shcho-yidyat-u-riznyh-regionah-krayiny |title=Гастрономія України: що їдять у різних регіонах країни / "Hevlezouriezh Ukraina : petra a zebrer e rannvroioù ar vro"|publisher=правда / Pravda|date=31/05/2025|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. Meuz hengoune Boukovina (Буковина, e kreiz Karpatoù ar Reter) eo soubenn foue gant ''smetana'', e-kichen ''tchynac'hy'' (чинахи), a zo kostezennoù oan mougadellet pe boazhet er forn, gant avaloù-douar, fav hag ognon — tomatez a c'heller lakaat ouzhpenn, hervez ar c'hiz nevez. Ur meuz all eo ''platchinda'' (плачинда, ur wastell fourret gant avaloù pe geuz). ''Brynza'' ha ''mamaliga'' a vez fardet ivez<ref name="FI" />. ;Podillya ha Volyn [[File:Ковбаси ТМ Маршалок.jpg|thumb|Silzig ukrainek]] Brudet eo rannvro Podillya dre he meuzioù a orin polonat evel ''bihos'' (бігос, ur geusteurenn meur a gig enni gant kaol-go, kaol fresk ha temzoù) ha ''c'hylaki'' (хляки, stlipoù bevin gant karotez ha temzoù) ; poblek ivez eo ar rekipeoù-se e Halytchyna, ar vro amezek. En Oblast C'hmelnytska (Хмельницька область) e farder meur a zoare silzig, en o zouez ''vederey'' (ведерей) a zo bouzelloù moc'h fourret gant avaloù-douar<ref name="FI" />. E rannvro Volyn e keginer ''mazouryky'' (мазурики), a zo silzig kig-yar-Indez fourret gant amanenn ha keuz ; ar meuz ''zrazy'' eus Lviv hag an dibenn-pred ''verhouny'' a gaver mat e Volyn ivez<ref name="FI" /> === Norzh === ;Polissya E rannvro Polissya, a zo goloet a [[koadeg|goadegi]] hag a [[geun|c'heunioù}}, ez eus chomet doareoù hen da geginañ, diazezet ma 'z int war ar pesketa hag ar c'hutuiladur (foue, geotennoù ha hugennoù)<ref name="SMA">{{uk}} {{Cite web|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/smaki-ukrayinskogo-polissia/ |title=Смаки українського Полісся / "Bmazioù eus Polissya en Ukraina"|publisher=Локальна історія / "Istor lec'hel"|date=05/01/2026|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. [[File:Мацик.JPG|thumb|''Matsyk'']] Bleud segal dreist-holl a veze implijet er rannvro, da fardañ bara, krampouezh ha gwastilli ; lod anezho a servijer el lidoù relijiel. Hengounel eo ''varenyky'' fardet gant ed-du ha laezh trenk. Ker kozh-kozh all eo ''kvacha'' aozet gant toaz trenk. ''Borchtch'' a servijer er gouelioù, koulz ha ''kysil'', krampouezh gant ''smetana'', keuz gant laezh ha ''kvasovka'' (квасовка), a zo yod mell gant frouezh sec'h<ref name=SMA />. Kalzik meuzioù eus Podillya o deus un anv lec'hel evel ''bouc'hty'' (gwestell aozet gant bleud gwenn, rezin sec'h ha hugennoù), ''hartanatchka'' (yod mell gant kig hag avaloù-douar), ''kalamouc'ha'' (kerez bervet gant bleud ha dienn trenk), ''kroupnyk'' (soubenn mell, foue ha laezh-bihan),''tomatchi'' (flastrenn avaloù-douar)<ref name="SMA" />. Meuzioù lec'hel all eo ''kalatoucha'' (soubenn foue a servijer gant krampouezhennoù), ''holoubtsi'' gant avalaoù-douar ha foue, ''kartoplyana babka'' (avaloù-douar gant foue)<ref name="PRAV" />. ''Matsyk'' (мацик) zo ur meuz na gaver nemet e Volyn ha Rivne(Рівне), aozet gant kig nevez-lazhet sec'het ha lakaet da zareviñ en ur sac'h lien, e [[stomog]] pe [[c'hwezigell]] ur pemoc'h ; meur a anv all zo dezhañ : ''bohouk'', ''karouc'h'', ''kirouc'h'', ''kniouchok'', ''matsiok''<ref name="SMA" />. Kêriadenn Smidyn (Смідин) e [[Raion]] Kovel (Ковельський район) zo brudet evit he c'haol poazhet er forn, a zo bet degemeret e listenn UNESCO glad sevenadurel dizanvezel Ukraina<ref name="SMA" />. [[File:Квашені огірки.jpg|thumb|Kokombrez goet eus rannvro Tchernihiv]] Ur meuz hengounel e tiriad C'holmchtchyna eo ''volok'' (волок), a vez fardet gant delioù yaouank beterabez, linad pe troad-gwazi<ref name="SMA" />. Lus a gaver stank e Polissya ; gant bara, laezh ha ''smetana''e veont debret hervez an hengoun ; e meur a veuz e vezont lakaet goude bout bet sec'het<ref name="SMA" />. Kostez Tchernihiv e Polissya ez eo hengounel ivez mougadellañ pe fritañ kokombrez gant karotez, kig hag ognon : ''hourky'' (гурки) eo anv ar meuz-se<ref name="SMA" />. Meuzioù all eus Ukraina an Norzh eo ''petchenya'' (печеня, a zo avaloù-douar poazhet er pod gant kaol-go ha kig ; dienn trenk, fav, foue, keuz pe paprika a lakaer ouzhpenn a-wezhioù), ha tourtennoù gwenngoud<ref name="FI" />. Ker brudet eo ''derouny'' (krampouezh avaloù-douar) ar rannvro ma vez dalc'het ur festival etrebroadel gouestlet d'ar meuz, bep bloaz e Korosten (Коростень)<ref>{{uk}} {{en}} {{Cite web|url=https://www.ukrainiantour.com/en/tours/tour/festival-derunov-v-korostene/ |title=Festival Derunov in Korosten|publisher=Ukrainian Tour|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. ;Kyiv Hollvrudet eo "kig-yar Kyiv"<ref name="FI" />. E ''borchtch'' hengounel Kyiv ez eus kig-bevin ha prun<ref name="ES">{{uk}} {{Cite web|url=https://espreso.tv/lokalna-kukhnya-stravi-yaki-varto-skushtuvati-v-riznikh-mistakh-ukraini#goog_rewarded |title=Локальна кухня: страви, які варто скуштувати в різних містах України / "Keginerezh lec'hel : meuzioù da dañva e meur a gêr en Ukraina" @ Еспресо / Espreso, 11/12/2023|accessdate=27 Ebr 2026}}</ref>. === Kreiz === [[File:Zawywantci 036.jpg|thumb|''Kroutchenyky'' servijet gant avaloù-douar ha lipig foue]] Meuz brudetañ Oblast Tcherkasy (Черкаська область) eo ''borchtch'' ha ''pampouchka'' gant kignen. Poblek ivez eo ''varenyky'' ha ''kroutchenyky'' fourret gant kig drailhet, [[fourmaj-kig]], prun ha kraoñ. En Oblast Poltava e vez servijet ''halouchky'' gant meur a zoare fars. Krampouezh fritet sukret pe holenet anvet ''poundyky'' (пундики) a gaver stank ivez er rannvro. War ribl an Dnipro e vez fardet ''youc'ha rybna'' (юха рибна, "soubenn ar pesked") sasunet gant kignen<ref name="FI" />. === Su=== [[File:Форшмак по-одесски.jpg|thumb|''Forchmak'' giz Odesa]] Kalz boued-mor zo e keginerezh Ukraina ar Su. Ur c'heginerezh dibar zo en Odesa, ar [[porzh (bagoù)|porzh]] bras war ar Mor Du. Rizhek eus ar c'horn-bro eo ar pesked anvet ''bytchok'' (бичок), a zo skanteged (''Gobius''), a zebrer sec'het pe fritet gant toaz ; pesked bihan all anvet ''tyoulka'' (тюлька, ''Clupeonella'') a friter gant toaz ivez<ref name="FI" />. Ur meuz brudet all eo pesked farset (Фарширована риба, ''farchyrovana ryba''). Er rannvro amezek da Odesa, Oblast Mykolaiv (Миколаївська область), e farder ''youc'ha rybna'' gant chug-tomatez, kignen ha ''smetana''. E C'herson e tebrer berjinez fritet gant paprika ha gwinêgr avaloù, ha yod berjinez a anver "kaviar". En Odesa hag e Dnipro e plij kalz ''forchmak'' (Форшмак) keginerezh ar [[Yuzevien]], a zo spilhennoù harinked, vioù, avaloù trenk, bara soubet el laezh, ognon, eoul, ha gwinêgr pe chug suraval<ref name="FI" />. En Oblast Zaporijjya (Запорізька область) e servijer ''kapousnyak'' gant krampouezh moan, amanenn ha keuz<ref name="FI" />. Pobladoù hen Krimea (Gresianed ha Tatared) o deus o c'heginerezh dezho ivez<ref name="FI" />. === Reter === [[File:Окрошка Okroshka 05.jpg|thumb|''Okrochka'' gant ''ayran'']] En Ukraina Sloboda, er biz war an harzoù gant Rusia, e vez keginet ''borchtch'' gant bouloù kig drailhet ha fav. Bouloù kig ivez eo ''hretchanyky'' (гречаники), gant ed-du<ref name="FI" />. En Donbas ez eo hengounel poazhañ ''roul'ka'' (рулька, jaritell moc'h) er forn, koulz hag aozañ ''okrochka'' (окрошка), ur soubenn yen diwar ''kvas'', laezh-bihan pe dour melar, sasunet gant dienn trenk. Meuz hengounel pennañ Louhansk eo rolloù kig-moc'h ha kig-bevin drailhet gant [[alumenn]] ha karotez<ref name="FI" />. == Levrlennadur == * {{uk}} Artiukh, Lidiia. Українська народна кулінарія (Історико-етнографічне дослідження) / "Keginerezh poblek ukrainek (Enklask istorel ha tudouriel)". Kyiv : наукова думка / Meno skiantel, 1977. ** {{en}} ''Ukrainian Cuisine and Folk Traditions''. Kyiv : Baltija-Druk, 2001 {{ISBN|978-966-8137-42-6}}. * {{en}} Braichenko, Olena (renerez). ''Ukraine – Food and History''. Kyiv : Ïzhak, 2021 {{ISBN|978-966-97882-4-5}}. * {{en}} Kulenkova, Marharyta. ''Taste of Ukraine: Authentic Recipes from the Heart''. Marharyta Kulenkova, 2024 {{ISBN|979-8-3406-1584-8}}. * {{en}} Levytska, Galyna. ''Taste of Ukraine: Authentic Ukrainian Recipes from Old Traditions and Family Kitchens''. Galyna Levytska, 2026 {{ISBN|979-8-2585-4745-3}}. * {{en}} Ogrodnik Corona, Annette. ''The New Ukrainian Cookbook''. New York : Hippocrene Books, 2020 {{ISBN|978-0-7818-1411-9}}. * {{en}} Popova, Nataliya. ''Ukrainian Cookbook''. Mataliya Popova, 2022 {{ISBN|979-8-8074-0514-2}}. * {{en}} Shvydenko, Alina. ''The Soul of Ukraine Borscht and Beyond: A Journey Through Ukrainian Taste and Memory''. Alina Shvydenko, 2025 {{ISBN|979-8-2726-6658-1}}. * {{en}} Tatarinova, Valentyna. ''Taste of Ukraine: Traditional Ukrainian Recipes for Everyday Cooking''. Valentyna Tatarinova, 2026 {{ISBN|979-8-2533-8776-4}}. * {{en}} Thompson, Evelyn. ''The Ukrainian Home Cook''. Garden of Grapes, 2024 {{ISBN|979-8-3495-5247-2}}. * {{en}} Tracz, Orysia. ''First Star I See Tonight : Ukrainian Christmas Traditions''. Winnipeg : Mazepa Publications, 2015 {{ISBN|978-0-994920-81-2}}. * {{en]] Ukrainian Women's Association of Canada. ''Ukrainian Daughters' Cookbook''. Winnipeg : Centax of Canada, 1984 {{ISBN|978-0-919845-13-8}} * {{en}} Yakovenko, Svitlana. ''Taste of Ukraine: Rustic Cuisine from the Heart of Ukraine''. Sydney : Sova Books, 2013 {{ISBN|978-0-9875-9431-0}} * {{en]] Yakovenko, Svitlana. ''Ukrainian Christmas Eve Supper: Traditional village recipes for Sviata Vecheria''. Sydney : Sova Books, 2016 {{ISBN|978-0-9945334-2-5}} * [https://www.bestkievguide.com/ukrainian-traditional-food-tasty-fun-with-a-twinkle// Ukrainian Traditional Food: Tasty, Fun, with a Twinkle!].&nbsp;— Best Kyiv Guide: March 30, 2020&nbsp;p. * {{en}} Merrill, Lorraine. ''Encyclopedia of Food and Culture'', levrenn 1. New York : Scribner, 2003 {{ISBN|978-0-684-80565-8}}. == Limammoù diavaez == {{Commonscat|Cuisine of Ukraine}} * {{en}} ''[https://etnocook.com/best-kossacks-traditional-dishes/ Best Cossack’s Traditional dishes]'', Ethnocook * {{uk}} {{en}} ''[https://eng.yizhakultura.com/ Ïzhakultura]'' * {{en}} ''[https://www.bestkievguide.com/ukrainian-traditional-food-tasty-fun-with-a-twinkle/ Ukrainian Traditional Food]'' {{clr}} == Notennoù ha daveoù == {{daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Sevenadur Ukraina]] [[Rummad:Keginerezh dre vro|Ukraina]] 10xt63r7k9zmw671wq42be54c6oqy2f 0 180012 2190207 2189498 2026-05-05T16:59:05Z Llydawr 145 2190207 wikitext text/x-wiki {|style="width:100%;" |- |[[Restr:Wikipedia-logo-for-Ukraine.png|110px]] | {| style="float:right; margin-left:15px; margin-right:35px; margin-bottom:5px; border-spacing:0px; border:2px solid #e1e1e1;" |- |[[Restr:3dflags ukr0001-0002a.gif|110px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2022]][[Restr:UCDM 2022 poster Br.png|116px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2022]] |} |} ---- [[File:Embroidered Ukrainian Map.jpg|thumb|Україна bишивана, "Ukraina brodet", ur gartenn eus ar vro gant meur a batrom hengounel.]] [[File:EMBROIDERED EGGS BY I FOROSTYUK.jpg|thumb|Vioù-Pask brodet]] Ar '''broderezh ukrainek''' ([[ukraineg]] : Українська вишивка ''oukrayinsʹka vychyvka'') zo unan eus skourroù pennañ [[arz]]où kinklañ [[Ukraina]]. Pinvidik eo Istor ar [[broderezh]] war [[gwiaderezh|wiad]] ha [[lêr]] er vro, hag a-werso ez eo bet e [[dilhad]] hengounel hec'h annezidi ; ur gefridi zibar zo dezhañ en [[eured]]où hag e lidoù all<ref name="CAL">{{en}} Leslie, Catherine Amoroso. ''Needlework Through History – An Encyclopedia''. Santa Barbara : Greenwood, 2007 {{ISBN|978-0-313-33548-8}}</ref>. En Ukraina a-bezh en e gaver, e doareoù disheñvel hervez ar rannvro. Adalek [[Kyiv]], [[Poltava]] ha [[Tchernihiv]] er Reter, betek Volyn (Волинь) ha Polissya (Полісся) er Gwalarn, ha betek Boukovyna (Буковина) ha bro an Houtsouled (Гуцули) er Mervent, Istor hir an tresoù a dermenas o fatromoù hag an doare d'o aozañ koulz hag al livioù hag ar c'hrafoù a implijer e pep rannvro<ref name="UKM">{{en}} {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20090324034224/http://www.umacleveland.org/embroidery.htm |title=Traditional Ukrainian Embroidery @ Ukrainian Museum-Archives|accessdate=29 a viz Ebrel 2026}}</ref>. Petra bennak ma 'z eus broderezioù-[[tredan]] bremañ e kendalc'her da ober al labour dre zorn en doare hengounel. == Istor == [[File:Baba 15.jpg|thumb|Ur "vaouez vaen" gant broderezhioù.]] Un hengoun arouezius eo ar broderezh en Ukraina, pa gaver e orin en [[Nevezoadvezh ar Maen]]<ref name="AVV">{{uk}} А.В. Варивончик / A. V. Varyvontchyk (2016) : {{Cite web|url=https://elibrary.kubg.edu.ua/id/eprint/690/1/A_Varyvonchik_KNUKIM_25.pdf |title=Витоки та історична еволюція вишивки як компонента традиційного українського одягу / "Orin hag emdroadur ar broderezh evel un elfenn eus an dilhad hengounel ukrainek"|accessdate=29 a viz Ebrel 2026}}</ref>. Er bloaz 513 kent hon amzer, an istorour [[henc'hres]]ian [[Herodotos]] a zeskrivas aloubadeg [[Darius Iañ]] ; en e zanevell e ra meneg eus an [[Daked]] hag an [[Traked|Draked]], a veve en tiriadoù a zo Ukraina ar C'hornôg hag ar [[Balkanioù]] hiziv, oc'h ober gant broderezh evit kinklañ o dilhad.<br> Furchadegoù e keodedoù eus {{Iañ kantved}} hon amzer a gavas skouerioù eus dilhad brodet en Ukraina. Skouerioù hen all a ziskouez patromoù [[kristeniezh|rakkristen]] evel [[doue]]ezed slavek<ref>{{en}} Kelly, 1996.</ref>. Eus an {{XIvet kantved}} ez eus deuet skouerioù all, pa weler broderezh war veur a "vaouez vaen" eus ar mare hag war freskenn iliz-veur ''Santez-Sofia'' (Софійський собор) e Kyiv. Un niver bras eus ar skouerioù-se zo damheñvel ouzh broderezh ar c'horn-bro a-hed e Istor.<br> Un arz pemdeziek e oa ar broderezh e buhez ar bobl betek an {{XIXvet kantved}}, ma troas d'un artizanerezh kentoc'h. Dilhad, gwiadoù, annezioù hag ilizoù a veze kinklet gant broderezhioù<ref name="CAL" />. Arouezius-meurbet eo an traezoù brodet el lidoù, evel ar ''roushnyk'' (рушник), a zo gwiadoù [[kanab]] pe [[koton]] hirgarrezek evit aoueziañ ar veaj a-dreuz ar vuhez, warno tresoù hag a gont hengoun ar rannvro<ref>{en}} {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160522145927/http://www.ukrainianmuseumdetroit.org/textiles/rushnyky.html |title=Rushnyky: Ukrainian Ritual Cloths @ Ukrainian American Archives & Museum of Detroit|accessdate=29 a viz Ebrel 2026}}</ref>. Dilhad dreist-holl a vez brodet, ar pep pouezusañ anezho o vout ar roched anvet ''vichyvanka'' (вишиванка, "broderezh"), a zo kinklet war ar gouzoug, ar bruched, ar milginoù hag ar berrvañchoù ; bragoù, brozhioù, chupennoù, gourizoù, mantilli feur ar wazed (кожух, ''kojouc'h''), mantilli kroc'hen dañvad ar maouezed (kожушанка, ''kojouchanka''), skerboù, togoù ar baotred ha re ar maouezed (очіпок, ''otchipok'') a ginkler gant broderezh ivez. En tu all d'an dilhad e vez brodet gouelioù, gwiskoù, mouchouerioù, serviedennoù, toalioù ha togennoù ; liñselioù zoken a vez brodet e lod rannvroioù. Kalz eus an traezoù brodet-se a ya da ginklañ diabarzh an ilizoù. Gwallgaset e voe hengoun ukrainat ar broderezh gant ar [[URSS|renad soviedel]], a glaskas e gas da get ; an [[diaspora]] avat a gendastumas teulioù a-zivout patromoù, hag a zeuas a-benn da virout ha da ziorren an arz, dreist-holl a-drugarez da Ukrainiz [[Kanada]] (skol-veur [[Toronto]]) ha [[Stadoù-Unanet Amerika]] ([[skol-veur Harvard]])<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=cjmmOob4rBU |title=Зникоме ("Den ne oar"), a-zivout an diskouezadeg e Kyiv, 17/09/2023 @ YouTube|accessdate=29 a viz Ebrel 2026}}</ref>. Stag ouzh kalz kredennoù ha mojennoù eo broderezh poblek Ukraina, ar re henañ o vout awenet gant ar gwarez hag ar strujusted<ref>{{en}} Welters, 1999, pp. 16-21.</ref>. Ukrainadezed a ziorroas ar boderezh er vro<ref name="NC">{{en}} Chirovsky, 1981.</ref>, ha maouezed dreist-holl a vrod hiziv c'hoazh<ref>{{en}} Ember, Caroll R. & Ember, Melvin. ''Encyclopedia of Sex and Gender – Men and Women in the World's Cultures Topics and Cultures''. New York : Springer, 2003 {{ISBN|978-0-306-47770-6}}</ref>{{,}}<ref name="UKM" />. Nebeut-tre a vaouezed na oant ket evit ober tamm broderezh ebet<ref name="NC" />, ha kendalc'het e vez gant an hengoun en diaspora, ma 'z eo niverus ar c'hleuboù<ref>{{en}} Satzewich, Vic. ''The Ukrainian Diaspora''. Abingdon : Routledge, 2002 {{ISBN|978-0-415-29658-8}}</ref>. Un diverr-amzer broadel eo ar broderezh en Ukraina, a vez lakaet d'un elfenn eus glad [[sevenadur]]el ar vro. <gallery mode="packed" heights="220px" caption="Ar broderezh ukrainek en Istor"> Rushnyk Ukraine embroidered decorative towels.jpg|''Roushnyk'' Anty bljashka.jpg|thumb|Plakenn argant en un teñzor eus ar {{VIvet kantved}}. Oranta-Kyiv.jpg|thumb|Ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez Vari]] o pediñ, iliz-veur ''Santez-Sofia'', Kyiv, {{XIvet kantved}}.<br>Un tamm gwiad brodet zo a-ispilh ouzh he gouriz. Дівчинка з Устилуга.jpg|thumb|Ur plac'h eus Volyn en he dilhad hengounel, [[1917]]. </gallery> == Broderezh hengounel == Meur a batrom a ya da ober ar broderezh ukrainek. [[File:ПХЕ6.jpg|thumb|upright=1.4|Daouzek patrom mentoniel kemparzhek zo bet renablet.]] * [[Bleuñv|Bleunioù]] : lili (''Lilium sp.''), [[roz]], [[roz-aer]]. * [[Loen]]ed : [[dube]]ed, [[garan (evn)|garaned]], [[gwenan]], [[houad|houidi]], [[marc'h|kezeg]], [[kevnid]], [[kilhog|kilhegi]], [[naer]]ed. * [[Mentoniezh]] : gwagennoù da aroueziañ an dour, kebroù, [[kelc'h]]ioù, [[kroaz]]ioù, linennoù a-led da aroueziañ an douar, [[romb]]où. * [[Plant]] (delioù, frouezh) : [[derv]], [[haleg]], houpez (''Humulus lupulus''), koulourdrennoù (''Cucurbita sp.''), skav-gwrac'h (''Acer pseudoplatanus''). Diouzh ar rannvro ez eo implij ar patromoù-se, a-gevret gant al livioù a implijer evit o brodañ. === Kreizukraina hag Ukraina ar Reter === [[File:Ivan Honchar museum vyshyvanka 18.JPG|thumb|Broderezh gwenn-war-wenn dantelezhet]] Meur a zoare da vrodañ zo a rannvro da rannvro, ha zoken a gêriadenn da gêriadenn<ref name="UKM" /> ; damheñvel an eil re ouzh ar re arall eo ar patromoù dre ar vro a-bezh. Zoken gant kement a argemmoù e vez anavezet ar broderezh ukrainek evel un arz broadel dibar<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://urbankenyans.com/traditional-ukrainian-embroidery/ |title=Ukrainian’s Traditional Embroidery @ UrbanKenyans, 31/03/2021|accessdate=29 a viz Ebrel 2026}}</ref>. Spis-tre eo an arlivioù ha ledan-meurbet skalfad ar patromoù a vez arveret. E rannvro Poltava (Полтавська область) e vez implijet neud [[glaz (liv)|glaz-gwenn]], [[gwenn (liv)|gwenn]], [[gwer (liv)|gwer-gwenn]], [[griz]] hag okr-gwenn. E [[Poltava]] hag e Rechetylivka (Решетилівка), ur gêr amezek, e vez kenderc'het ar patromoù brudet "gwenn-war-wenn" (білим по білому, ''bilym po bilomou'') ha dantelezhet (aжур, ''ajour'')<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/3076010-bilim-po-bilomu-resetilivska-visivka-ocikue-viznanna-unesko.html |title=Білим по білому. Решетилівська вишивка очікує визнання ЮНЕСКО / "Gwenn-war-wenn. Emañ broderezh Rechetylivka o c'hortoz bout anzavet gant UNESCO @ Ukrinform, 11/08/2020|accessdate=29 a viz Ebrel 2026}}</ref>. Stank e vez al livioù [[du (liv)|du]], [[mouk]] ha [[ruz (liv)|ruz]] e Kreizukraina hag Ukraina ar Reter, evel ma vezent en Ukraina a-bezh gwezharall<ref name="UKM" />. === Ukraina ar C'hornôg === En Ukraina ar C'hornôg, e bro an Houtsouled (war an harzoù gant [[Roumania]]) dreist-holl, e vez brodet patromoù mentoniel gant livioù dargemmek-tre. E-kichen ar c'hraf kroaziet a vez implijet e pep lec'h bremañ e chom c'hoazh ar c'hraf hengounel anvet ''nyzynka'' (низинка), a reer war du-gin ar gwiad peurliesañ, hag a zo damheñvel ouzh an ''tweed'' a farder en [[Iwerzhon]] hag er [[Rouantelezh-Unanet]].<br> Unan eus ar c'hrafoù henañ en hengoun ar broderezh ukrainek eo ''nyzynka'' : a-gevret gant an takadoù gwenn a zo bet raktreset er gwiad gwenn hag a weler etre an neudennoù gwriet-stank e ro tro ar c'hraf-se da spisaat ar stummoù pennañ a vroder. E rannvro al Lemkoed (Лемки) er [[Karpatoù|C'harpatoù]], ar broderezh koshañ a veze graet gant neudennoù mouk ha ruz. Livioù all a voe ouzhpennet gant red an amzer : glaz, gwer ha [[melen (liv)|melen]]. Liesdoare eo ar broderezh e bro ar Voykoed (Бойки, er C'harpatoù ivez) ; patromoù mentoniel eeun e mouk e kornôg ar rannvro, patromoù ledan ha kemplezh, mentoniel pe vleuñvel er reter hag er su. Brudet eo ar Volkoed ivez dre o c'haldravioù plezhet, a anver ''bryjky'' (брижки), a zo brodet-fin tro-dro d'ar gouzoug, d'an arzaouarn koulz evit ar baotred hag ar merc'hed, hag a-hed gouremoù uhelañ tavañjerioù ar maouezed. E rannvro Boukovina (Буковина) e kaver broderezhioù eus ar re binvidikañ ha kemplezhañ, betek nav liv enno alies, neudennoù [[metal]]ek [[aour]] hag [[argant]] enno koulz ha perlez liesliv e [[gwer]]. Meur a zoare kraf a vez implijet ivez. Ker pinvidik ha kemplezh arall eo broderezh Pokouttya (Покуття), ha liesdoare ivez. Ruz eo al liv pennañ, a vroder gant neud gloan tev [[karr-nezañ|nezet]] er gêr. Glaz, gwer ha melen a gaver ivez a-wezhioù. Anavezet eo ar c'hrafoù kroaziet, met hengouneloc'h eo teknik ar "c'hraf bouklet"<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/regional-traditions/europe-and-north-america/embroideries/ukrainian-embroidery |title=Ukrainian embroidery @ Textile Research Center, Leiden|accessdate=29 a viz Ebrel 2026}}</ref>.<br>E lod kornioù-bro eus Pokouttya hag e Podillya (Поділля) amezek ez eus patromoù ledan gwenn-war-wenn dantelezhet. Damheñvel eo broderezhioù Podillya ouzh re Boukovina ha Pokouttya, hogen anat eo an diforc'hioùigoù a-fet livioù, patromoù ha lec'hioù. E [[Galitsia|Halytchyna]] ez eus kement a zoare broderezhioù hag a gêriadennoù, hogen diouzhtu e ouezer a belec'h e teu al labour-mañ-labour<ref name="UKM" />. Du ha ruz e vez broderezhioù an dilhad e rannvro Volyn (Волинь), war batromoù mentoniel pe [[plant|struzhek]]. === Norzhukraina === E norzh ha gwalarn Ukraina — an tiriad ukrainek e [[Polonia]] e-barzh – ez eo chomet tost digemm hengoun ar broderezh abaoe ar marevezhioù henañ. Ruz, ruz-glaz ha ruz-du eo al livioù pennañ a implijer evit brodañ stummoù mentoniel kozh-kozh, a-renkadoù stank a-led a anver ''zavolikannia'' (заволікання), par da deknik ar [[gwiaderezh]]. En Norzh e kaver patromoù bleuñvel, brodet gant an hevelep livioù hogen gant teknik nevesoc'h ar c'hraf kroaziet<ref name="UKM" />. == Glad gwarezet == E miz Du [[2023]] e oa c'hwec'h traez brodet rummataet e Renabl broadel elfennoù glad sevenadurel dizanvezel Ukraina : gwiadoù Krolevets (Кролевець) graet gant an dorn, broderezh gwenn-war-wenn Rechetylivka, ar broderezh tatar eus [[Krimea]] anvet ''örnek'' (oрнек), broderezh Borchtchiv (Борщів), rochedoù ar gêriadenn anvet Klembivka (Клембівка) gant ur vleunienn warno, ha broderezh hivizoù ar merc'hed e korn-bro Hadyatch (Гадяч)<ref>{{uk}} {{Cite web|url=https://mincult.gov.ua/kulturna-spadshchyna/natsionalnyy-perelik-elementiv-nematerialnoi-kulturnoi-spadshchyny-ukrainy/ |title=Нематеріальна культурна спадщина / "Glad sevenadurel dizanvezel @ Міністерство культури України / Maodiernezh ar Sevenadur Ukraina|accessdate=29 a viz Ebrel 2026}}</ref>. == Skeudennaoueg == <gallery mode="packed" heights="220px"> Іл. 23-3563. Вбрання міської служниці.jpg|Ur vatezh e kêr, [[1744]] Ivan Honchar museum vyshyvanka 16.JPG|Roched ur paotr, {{XIXvet kantved}} Кропивна (Золотоніський район).jpg|E Kreizukraina, [[bloavezhioù 1920]] Ivan Honchar museum vyshyvanka 09.JPG|Hiviz ur vaouez, deroù an {{XXvet kantved}} Ivan Honchar museum vyshyvanka 07.JPG|Roched ur paotr, XX{{vet}} kantved EthnoCarpathians 22082017DolynaUA-355.jpg|Patrom mentoniel kemparzhek, Karpatoù Травниця Ганна.jpg|Maouez eus ar C'harpatoù Carpatho-Rusyn sub-groups - Przemyśl area Ukrainians in original goral folk-costumes..jpg|Giz ar C'harpatoù Долинські співачки.jpg|Kanerezed Stamp of Ukraine s31.jpg|[[Timbr]], Post Ukraina, [[1992]] "назар".jpg||Ur paotr yaouank, {{XXIvet kantved}} </gallery> == Levrlennadur == * {{en}} Chirovsky, Nicholas. ''Introduction to Ukranian History''. New York : Philosophical Library, 1981 {{ISBN|978-0-8022-2248-0}} * {{en}} Kelly, Mary B. : ''Goddess Embroideries of Eastern Europe''. Winona : Northland Press of Winona, 1996 {{ISBN|978-0-929021-24-9}} * Welters, Linda. ''Folk Dress in Europe and Anatolia – Beliefs about Protection and Fertility (Dress, Body, Culture)''. Oxford : Berg Publishers, 1999 {{ISBN|978-1-85973-282-3}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Embroidery of Ukraine}} * {{en}} {{uk}} {{Cite web|url=https://slobocode.art/en-US |title=The secrets of Ukrainian ethnic code @ Sloboda Ukraine Code|accessdate=29 a viz Ebrel 2026}} {{clr}} == Notennoù == {{daveoù}} [[Rummad:Sevenadur Ukraina]] [[Rummad:Broderezh]] 6sj189g0qksv8sjtrvtuxuq3hrltiki 0 180099 2190145 2026-05-05T12:40:29Z Tanjee 563 Pajenn krouet gant : "[[File:Stamp-kenya1963-Mombasa-port.jpeg|thumb|left|upright 1.0|Porzh [[Mombasa]] (1963)]] [[File:Stamp-kenya1964-jomo-kenyatta.jpeg| thumb|right|upright 1.0|[[Jomo Kenyatta]] (1964)]] Emañ Stad [[Kenya]] e reter Afrika. Trevadennet e voe gant ar [[Rouantelezh Unanet]] e dibenn an {{XIXvet kantved}} betek ar bloavezhioù 1960. Adanvet e voe '''Afrika ar Reter saoz''' (e saozneg ''British East Africa'') hag implijet timbroù gant an alc’hwez-se eno betek 1903. Liam..." 2190145 wikitext text/x-wiki [[File:Stamp-kenya1963-Mombasa-port.jpeg|thumb|left|upright 1.0|Porzh [[Mombasa]] (1963)]] [[File:Stamp-kenya1964-jomo-kenyatta.jpeg| thumb|right|upright 1.0|[[Jomo Kenyatta]] (1964)]] Emañ Stad [[Kenya]] e reter Afrika. Trevadennet e voe gant ar [[Rouantelezh Unanet]] e dibenn an {{XIXvet kantved}} betek ar bloavezhioù 1960. Adanvet e voe '''Afrika ar Reter saoz''' (e saozneg ''British East Africa'') hag implijet timbroù gant an alc’hwez-se eno betek 1903. Liammet e voe melestradurezh trevadennel Kenya ouzh hini Ouganda (eus 1903 da 1935) ha hini Tanganyika (Tanzania bremañ) e-pad an {{XXvet kantved}}. Emren e voe Kenya e 1961, ha dizalc’h e 1963. Ur republik eo abaoe 1964. D’an 12 a viz Kerzu 1963 e voe embannet timbroù kentañ [[Kenya]], met dalc’het e voe implij timbroù Tanzania hag Ouganda eno betek 1976. Evit lidañ ar frankiz nevez kavet e voe embannet ur rummad timbroù a vent vihan (eus 5 cent da 65 c.) ha brasoc’h (eus 1 [[shilling]] da 20 s.) a ziskoueze buhez annezidi Kenya ha pinvidigezh ar vro : ar sevel chatal, an artizanelezh, ar mengleuzioù, ar c’hoadoù, ar pesketa, ar c’henderc’hañ te ha kafe… War an an timbr 50 c. e c’hellemp gwelet ar skoed-ardamez hag ar banniel broadel, bantet gant un den. Ar ger UHURU a lenner war an timbroù, a-raok meneg ar bloaz 1963, a dalv Frankiz e [[swahileg]] [[File:Stamp of Kenya - 1971 - Colnect 232836 - Ramose Murex Chicoreus ramosus.jpeg|thumb|left|upright 0.7|Chicoreus ramosus (1971)]] [[File:Stamp-kenya1966-greater-kudu.jpeg| thumb|right|upright 1.0|[[Koudou bras]] (1966)]] Embann ar republik e 1964 a voe pennabeg ur rummad nevez a zikoueze, mesk-ha-mesk, ur c’hilhog, ul leon, bokedoù… hag ar prezidant kentañ [[Jomo Kenyatta]]. Heuliet e voe e 1971 gant ur vrav a rummad a ziskoueze krogennoù-mor eus Kenya. An natur a vez danvez kalzig timbroù eus Kenya, ha pa vefe pesked, evned, loened en arvar, fleurennoù, mein, kebell-touseg… An istor ha sevenadur ar vro a ro danvez puilh evit embann timbroù liesseurt, met kavet e vez ivez timbroù a denn d’ar C’hoarioù Olimpek, d’ar vell-droad, (''Italia 90''), da diegezh ar rouanez [[Elesbed II]], d’ar [[Rotary Club]], d’ar stourmoù a-enep ar [[SIDA]] (1991) pe evit broudañ an deskadurezh, da Ouel Nedeleg… == Liamm diavez == {en} [https://posta.co.ke Postoù Kenya] ==Pennadoù kar== * [[Timbroù Afrika ar Reter saoz]] * [[Timbroù Kenya hag Ouganda]] * [[Timbroù Kenya Ouganda Tanganyika]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Kenya]] [[Rummad:istor Kenya]] s6ttbcun98zclx0xuxdsk0mznd1ihc2 0 180100 2190151 2026-05-05T13:36:36Z Tanjee 563 Pajenn krouet gant : "[[File:1883ca Quarter anna Jammu-Kashmir SG141 brown.jpg|thumb|left|upright 0.5|Timbr Jammu-ha-Kachmir (1883)]] [[File:Jammu & Kashmir telegraph stamps.JPG|thumb|right|upright 0.6|Timbroù pellgehenterezh (1903)]] Gwarezva ar Rouantelezh-Unanet e oa broioù Jammu-ha-Kachmir en Indez Breizh-Veur (ar [[Raj breizhveuriat]]) etre 1858 ha 1947. Rannet e o bet ar vro etre [[Pakistan]], [[India]] ha [[Republik Pobl Sina]] goude an Eil Brezel-bed. Embannet e voe timbroù..." 2190151 wikitext text/x-wiki [[File:1883ca Quarter anna Jammu-Kashmir SG141 brown.jpg|thumb|left|upright 0.5|Timbr Jammu-ha-Kachmir (1883)]] [[File:Jammu & Kashmir telegraph stamps.JPG|thumb|right|upright 0.6|Timbroù pellgehenterezh (1903)]] Gwarezva ar Rouantelezh-Unanet e oa broioù Jammu-ha-Kachmir en Indez Breizh-Veur (ar [[Raj breizhveuriat]]) etre 1858 ha 1947. Rannet e o bet ar vro etre [[Pakistan]], [[India]] ha [[Republik Pobl Sina]] goude an Eil Brezel-bed. Embannet e voe timbroù e rannvro Jammu da gentañ (e 1866). Ront e oa o stumm, tev ar paper, warno lizherennoù e [[kachmireg]]. E 1867 e teuas er-maez daou rummad timbroù karrezek gant lizherennoù hag ur fleurenn lotuz en nec’h. Implijet e voent e Jammu hag e Kachmir war un dro. Heñvel e oa ar rummadoù diwezhañ embannet e 1878 ha 1883, nemet e pep korn an timbroù e c’heller gwelet pe ur sterenn, pe ur c’helc’hig. Nann-kranellet e oa an holl dimbroù. Divoneizet e voent goude ar 1añ a viz Du 1894. Gant timbroù Indez Breizh-Veur e voe graet da c’houde. == Timbroù faos == [[File:Brighton forgeries of Jammu and Kashmir by Harold Treherne.jpg|thumb|left|upright 1.0|Timbroù faos heñvel ouzh re 1866]] Timbroù faos Jammu-ha-Kachmir zo bet sevenet gant [[Harold Treherne]], ur falser saoz a "labouras" e deroù an {XXvet kantved}. Arestet e voe e 1907 ha kondaonet. == Pennad kar : == * [[Timbroù Indez Breizh-Veur]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Jammu-ha-Kachmir, Timbroù]] [[Rummad:Timbroù India| Jammu-ha-Kachmir]] gpkwvyq8o6prn1gp5qa7mrtf2zeyfvv 2190165 2190151 2026-05-05T13:48:27Z Ar choler 52661 2190165 wikitext text/x-wiki [[File:1883ca Quarter anna Jammu-Kashmir SG141 brown.jpg|thumb|left|upright 0.5|Timbr Jammu-ha-Kachmir (1883)]] [[File:Jammu & Kashmir telegraph stamps.JPG|thumb|right|upright 0.6|Timbroù pellgehenterezh (1903)]] Gwarezva ar [[]]Rouantelezh-Unanet e oa broioù Jammu-ha-Kachmir en [[Indez Breizh-Veur]] (ar [[Raj breizhveuriat]]) etre 1858 ha 1947. Rannet e o bet ar vro etre [[Pakistan]], [[India]] ha [[Republik Pobl Sina]] goude an [[Eil Brezel-bed]]. Embannet e voe [[timbr]]où e rannvro Jammu da gentañ (e 1866). Ront e oa o stumm, tev ar paper, warno lizherennoù e [[kachmireg]]. E 1867 e teuas er-maez daou rummad timbroù karrezek gant lizherennoù hag ur fleurenn lotuz en nec’h. Implijet e voent e Jammu hag e Kachmir war un dro. Heñvel e oa ar rummadoù diwezhañ embannet e 1878 ha 1883, nemet e pep korn an timbroù e c’heller gwelet pe ur sterenn, pe ur c’helc’hig. Nann-kranellet e oa an holl dimbroù. Divoneizet e voent goude ar 1{{añ}} a viz Du 1894. Gant timbroù Indez Breizh-Veur e voe graet da c’houde. == Timbroù faos == [[File:Brighton forgeries of Jammu and Kashmir by Harold Treherne.jpg|thumb|left|Timbroù faos heñvel ouzh re 1866]] Timbroù faos Jammu-ha-Kachmir zo bet sevenet gant [[Harold Treherne]], ur falser saoz a "labouras" e deroù an {{XXvet kantved}}. Harzet e voe e 1907 ha kondaonet. == Pennad kar == * [[Timbroù Indez Breizh-Veur]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Jammu-ha-Kachmir, Timbroù]] [[Rummad:Timbroù India| Jammu-ha-Kachmir]] tmfrbd84v2w5b3rfbc192663d6384i4 2190188 2190165 2026-05-05T14:26:49Z Tanjee 563 2190188 wikitext text/x-wiki [[File:1883ca Quarter anna Jammu-Kashmir SG141 brown.jpg|thumb|left|upright 0.5|Timbr Jammu-ha-Kachmir (1883)]] [[File:Jammu & Kashmir telegraph stamps.JPG|thumb|right|upright 0.6|Timbroù pellgehenterezh (1903)]] Gwarezva ar [[Rouantelezh-Unanet]] e oa broioù Jammu-ha-Kachmir en [[Indez Breizh-Veur]] (ar [[Raj breizhveuriat]]) etre 1858 ha 1947. Rannet e o bet ar vro etre [[Pakistan]], [[India]] ha [[Republik Pobl Sina]] goude an [[Eil Brezel-bed]]. Embannet e voe [[timbr]]où e rannvro Jammu da gentañ (e 1866). Ront e oa o stumm, tev ar paper, warno lizherennoù e [[kachmireg]]. E 1867 e teuas er-maez daou rummad timbroù karrezek gant lizherennoù hag ur fleurenn lotuz en nec’h. Implijet e voent e Jammu hag e Kachmir war un dro. Heñvel e oa ar rummadoù diwezhañ embannet e 1878 ha 1883, nemet e pep korn an timbroù e c’heller gwelet pe ur sterenn, pe ur c’helc’hig. Nann-kranellet e oa an holl dimbroù. Divoneizet e voent goude ar 1{{añ}} a viz Du 1894. Gant timbroù Indez Breizh-Veur e voe graet da c’houde. == Timbroù faos == [[File:Brighton forgeries of Jammu and Kashmir by Harold Treherne.jpg|thumb|left|Timbroù faos heñvel ouzh re 1866]] Timbroù faos Jammu-ha-Kachmir zo bet sevenet gant [[Harold Treherne]], ur falser saoz a "labouras" e deroù an {{XXvet kantved}}. Harzet e voe e 1907 ha kondaonet. == Pennad kar == * [[Timbroù Indez Breizh-Veur]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Jammu-ha-Kachmir, Timbroù]] [[Rummad:Timbroù India| Jammu-ha-Kachmir]] ig4dm0nhy5rwvotnm1gplzcvf2k2bf1 0 180101 2190190 2026-05-05T14:35:08Z Arko 540 Boulc'hañ 2190190 wikitext text/x-wiki [[Restr:Bols bretons féminins, Île aux Moines, Morbihan, France.jpg|thumb|Bolennoù breizhek diskouezet gant ur palier.]] Ar '''volenn vreizhek''' a zo ur [[Bolenn|volenn]] e [[pri-poazh]] gant div skouarn. Gwenn e vez peurliesañ, bevennet gant ul lezenn c'hlas, un tres folklorel en tu diabarzh hag anv-badez he ferc'henner en tu diavaez. Kantadoù a viliadoù a skouerennoù eus an eñvorenn-mañ a vez prenet bep bloaz gant an douristed kenkoulz hag an ordinaloù e Breizh. == Istor == [[Restr:HR Quimper faience - Vizcaya Museum and Gardens - Miami, Florida - DSC08432.jpg|thumb|An tresoù « breizhek » war feilhañs kentañ a zeuas war-wel e [[Kemper]] kerkent ha [[1878]].]] En XVIII{{vet}} kantved e voe krog [[Feilhañs Kemper|feilhañserezhioù Kemper]] da broduiñ bolennoù evel armoù-kegin, hep skouarn na tres folklorel<ref name="Les produits stars de la Bretagne">Isabelle Rettig, [https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/produits-stars-bretagne-1351143.html « Les produits stars de la Bretagne »] gant ''Frañs 3 Breizh'' d'an 13 a viz Du 2017, gwelet war Les produits stars de la Bretagne d'an 31 a viz Gouere 2019</ref>. Ar re-se a zeuas war-wel pa voe krog an [[hent-houarn]] hag an [[touristerezh]] d'en em ziorren en XIX{{vet}} kantved, rak fellout a rae d'ar weladennerien degas ganto un eñvorenn eus o chomadenn e Breizh. E [[1878]] e voe produet o armoù-kegin kentañ gant ur sujed breizhat gant feilhañserezhioù Kemper<ref name="cor291">Joël Cornette, 2008, p.291, T2</ref>. Met ar berzh a rejont a sachas evezh tud all a zeujont e Breizh da werzhañ o bolennoù dezho a-drugarez d'an hent-houarn, o kopiañ o fatromoù hag o [[dambreziñ|tambreziñ]] o sinadurioù. Feilhañserien Kemper a respontas diouzhtu o varilhañ o merkoù hag o wareziñ anezho dre un anvadur kontrollet. Ma embann feilhañserezh Kemper bezañ an hini en deus ijinet ar volenn vreizhek<ref>{{liamm web |titl=Henriot-Quimper : Qui sommes-nous ?<!-- Vérifiez ce titre --> |url=http://www.henriot-quimper.com/fr/qui/index.php.html |lec'hienn=henriot-quimper.com |gwelet d'an=18-05-2021}}.</ref> e voe savelet he stumm e [[1950]] gant Raymond Cordier, penn atalier Feilhañserezh [[Pornizh]], da lavaret eo : livioù gwenn ha glas, tres folklorel, hag anv-badez kaerskrivet ha personelaet<ref>[https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/loire-atlantique/la-station-pornicaise-du-bol-depuis-1947-4374655 « La station pornicaise a du bol depuis 1947 »] gant ''Ouest-France'' d'ar 16 a viz Gouere 2016 gwelet war www.ouest-france.fr d'an 31 a viz Gouere 2019</ref>. == Ekonomiezh == Gallout a ra labouradeg [[Pornizh]] produiñ 400 000 bolenn bep bloaz<ref>[https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/bretagne-le-bol-prenom-seduit-toujours-autant-6465453 « Bretagne. Le bol à prénom séduit toujours autant »] gant ''Ouest-France'' d'an 31 a viz Gouere 2019, gwelet war www.ouest-france.fr d'an 31 a viz Gouere 2019</ref>, lec'h ma drodu Henriot [[Kemper]] 10 000 bep bloaz<ref name="Elles se disputent le bol breton avec prénom">Laura Jarry, [https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/elles-se-disputent-le-bol-breton-avec-prenom-3594754 « Elles se disputent le bol breton avec prénom »] gant ''Ouest-France'' d'an 31 a viz Gouere 2015, gwelet war www.ouest-france.fr d'an 31 a viz Gouere 2019</ref>. An hentennoù produiñ hag ar prizioù a zo disheñvel etre an daou broduour : lec'h ma vez graet gant feilhañserezh Pornizh he bolennoù diwar ur « wispidenn » (bolenn en ur stad diaoz, e danvez garv c'hoazh) enporzhiet, gant tresoù [[trespegerezh|peget]] hag ur priz gwerzhañ tro-dro 8 euro, e vez graet gant feilhañserezh Kemper he bolennoù war al lec'h, livet gant an dorn ha gwerzhet tro-dro 30 euro<ref name="Elles se disputent le bol breton avec prénom"/>. Abaoe deroù ar [[bloavezhioù 2010]] eo ret dezho talañ ouzh kevezerien eus Sina hag a werzh o froduioù tro-dro 3 euro<ref>[https://www.europe1.fr/economie/Qui-veut-la-peau-des-bols-bretons-303890 « Qui veut la peau des bols bretons ? »] gant ''Europe 1'' d'an 9 a viz C'hwevrer 2011, gwelet war www.europe1.fr d'an 31 a viz Gouere 2019</ref>. == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} == Gwelet ivez == === Levrlennadur === {{porched|Boued ha Keginerezh}} * ''Histoire de la Bretagne et des Bretons'' Levrenn ''Des Lumières au XXIe siècle'' gant [[Joël Cornette]], Le Seuil, 2008, 749 p., {{ISBN|2757809962}}. ===Liammoù diavaez=== * [https://www.faiencerie-pornic.fr// Lec'hienn feilhañserezh Pornizh] * [http://www.henriot-quimper.com/ Lec'hienn feilhañserezh Henriot, Kemper] {{porched Breizh}} [[Rummad:Listri]] [[Rummad:Sevenadur Breizh]] akrtpkindmofc0648s1a2l8x7jc7ima 2190237 2190190 2026-05-05T21:01:37Z Arko 540 traouigoù 2190237 wikitext text/x-wiki [[Restr:Bols bretons féminins, Île aux Moines, Morbihan, France.jpg|thumb|Bolennoù breizhek diskouezet gant ur palier.]] Ar '''volenn vreizhek''' a zo ur [[Bolenn|volenn]] e [[pri-poazh]] gant div skouarn. Gwenn e vez peurliesañ, bevennet gant ul lezenn c'hlas, un tres folklorel en tu diabarzh hag anv-badez he ferc'henner en tu diavaez. Kantadoù a viliadoù a skouerennoù eus an eñvorenn-mañ a vez prenet bep bloaz gant an douristed kenkoulz hag an ordinaloù e Breizh. == Istor == [[Restr:HR Quimper faience - Vizcaya Museum and Gardens - Miami, Florida - DSC08432.jpg|thumb|An tresoù « breizhek » war feilhañs kentañ a zeuas war-wel e [[Kemper]] kerkent ha [[1878]] <small>(mirdi Vizcaya, [[Miami]], Florida.)</small>.]] En XVIII{{vet}} kantved e voe krog [[Feilhañs Kemper|feilhañserezhioù Kemper]] da broduiñ bolennoù evel armoù-kegin, hep skouarn na tres folklorel<ref name="Les produits stars de la Bretagne">Isabelle Rettig, [https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/produits-stars-bretagne-1351143.html « Les produits stars de la Bretagne »] gant ''Frañs 3 Breizh'' d'an 13 a viz Du 2017, gwelet war Les produits stars de la Bretagne d'an 31 a viz Gouere 2019</ref>. Ar re-se a zeuas war-wel pa voe krog an [[hent-houarn]] hag an [[touristerezh]] d'en em ziorren en XIX{{vet}} kantved, rak fellout a rae d'ar weladennerien degas ganto un eñvorenn eus o chomadenn e Breizh. E [[1878]] e voe produet o armoù-kegin kentañ gant ur sujed breizhek gant feilhañserezhioù Kemper<ref name="cor291">Joël Cornette, 2008, p.291, T2</ref>. Met ar berzh a rejont a sachas evezh tud all a zeujont e Breizh da werzhañ o bolennoù dezho a-drugarez d'an hent-houarn, o kopiañ o fatromoù hag o [[dambreziñ|tambreziñ]] o sinadurioù. Feilhañserien Kemper a respontas diouzhtu o varilhañ o merkoù hag o wareziñ anezho dre un anvadur kontrollet. Ma embann feilhañserezh Kemper bezañ an hini en deus ijinet ar volenn vreizhek<ref>{{liamm web |titl=Henriot-Quimper : Qui sommes-nous ?<!-- Vérifiez ce titre --> |url=http://www.henriot-quimper.com/fr/qui/index.php.html |lec'hienn=henriot-quimper.com |gwelet d'an=18-05-2021}}.</ref> e voe savelet he stumm e [[1950]] gant Raymond Cordier, penn atalier Feilhañserezh [[Pornizh]], da lavaret eo : livioù gwenn ha glas, tres folklorel, hag anv-badez kaerskrivet ha personelaet<ref>[https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/loire-atlantique/la-station-pornicaise-du-bol-depuis-1947-4374655 « La station pornicaise a du bol depuis 1947 »] gant ''Ouest-France'' d'ar 16 a viz Gouere 2016 gwelet war www.ouest-france.fr d'an 31 a viz Gouere 2019</ref>. == Ekonomiezh == Gallout a ra labouradeg [[Pornizh]] produiñ 400 000 bolenn bep bloaz<ref>[https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/bretagne-le-bol-prenom-seduit-toujours-autant-6465453 « Bretagne. Le bol à prénom séduit toujours autant »] gant ''Ouest-France'' d'an 31 a viz Gouere 2019, gwelet war www.ouest-france.fr d'an 31 a viz Gouere 2019</ref>, lec'h ma drodu Henriot [[Kemper]] 10 000 bep bloaz<ref name="Elles se disputent le bol breton avec prénom">Laura Jarry, [https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/elles-se-disputent-le-bol-breton-avec-prenom-3594754 « Elles se disputent le bol breton avec prénom »] gant ''Ouest-France'' d'an 31 a viz Gouere 2015, gwelet war www.ouest-france.fr d'an 31 a viz Gouere 2019</ref>. An hentennoù produiñ hag ar prizioù a zo disheñvel etre an daou broduour : lec'h ma vez graet gant feilhañserezh Pornizh he bolennoù diwar ur « wispidenn » (bolenn en ur stad diaoz, e danvez garv c'hoazh) enporzhiet, gant tresoù [[trespegerezh|peget]] hag ur priz gwerzhañ tro-dro 8 euro, e vez graet gant feilhañserezh Kemper he bolennoù war al lec'h, livet gant an dorn ha gwerzhet tro-dro 30 euro<ref name="Elles se disputent le bol breton avec prénom"/>. Abaoe deroù ar [[bloavezhioù 2010]] eo ret dezho talañ ouzh kevezerien eus Sina hag a werzh o froduioù tro-dro 3 euro<ref>[https://www.europe1.fr/economie/Qui-veut-la-peau-des-bols-bretons-303890 « Qui veut la peau des bols bretons ? »] gant ''Europe 1'' d'an 9 a viz C'hwevrer 2011, gwelet war www.europe1.fr d'an 31 a viz Gouere 2019</ref>. == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} == Gwelet ivez == === Levrlennadur === {{porched|Boued ha Keginerezh}} * ''Histoire de la Bretagne et des Bretons'' Levrenn ''Des Lumières au XXIe siècle'' gant [[Joël Cornette]], Le Seuil, 2008, 749 p., {{ISBN|2757809962}}. ===Liammoù diavaez=== * [https://www.faiencerie-pornic.fr// Lec'hienn feilhañserezh Pornizh] * [http://www.henriot-quimper.com/ Lec'hienn feilhañserezh Henriot, Kemper] {{porched Breizh}} [[Rummad:Listri]] [[Rummad:Sevenadur Breizh]] sutcq36stct65clsg1g59kyk6g1okoe 0 180102 2190196 2026-05-05T16:26:06Z Dishual 612 Lañs dister 2190196 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''bellour''' a vez graet eus un hinienn, strollad, bro, pe aozadur all hag a zo oberiant en un doare taer, evel kemer perzh en ur [[stourm]]. An droienn a zo deuet diwar al [[latin]] ''bellum gerere'' (a ralfec'h treiñ en "''ober brezel''"). Pa vez mareoù [[brezel]], ar broioù bellour a zo disheñvel diouzh ar [[Neptuegezh (liammoù etrebroadel)|broioù neptu]] hag ar re [[nann-bellour]]. En desped da-se, ar redi da sentiñ ouzh [[Gwir ar brezel]] a zo ar memes hini evit ar broioù neptu ha kirriegezh ar vellourien n'eo ket disheñvel pa vez kaoz eus ''broioù neptu'', ''galloudoù neptu'' pe ''nann-bellourien''.<ref>Historian -> Timeline of U.S. Diplomatic History -> 1861-1865:The Blockade of Confederate Ports, 1861-1865], U.S. State Department. <!--Retrieved 2009-04-28--> "Following the U.S. announcement of its intention to establish an official blockade of Confederate ports, foreign governments began to recognize the Confederacy as a belligerent in the Civil War. Great Britain granted belligerent status on May 13, 1861, Spain on June 17, and Brazil on August 1. Other foreign governments issued statements of neutrality."</ref><ref name="Goldstein-63">Goldstein, Erik; McKercher, B. J. C. ''Power and stability: British foreign policy, 1865-1965'', Routledge, 2003 {{ISBN|0-7146-8442-2}}, {{ISBN|978-0-7146-8442-0}}. [https://books.google.com/books?id=48EQZ8vM0-UC&dq=confederacy+belligerants+foreign+ports&pg=PA63 p. 63]</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] [[Rummad:Gwir ar brezel]] 9wmiztz8u37hu6cdkcizeasp85pavu9 2190197 2190196 2026-05-05T16:28:40Z Dishual 612 2190197 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''bellour''' a vez graet eus un hinienn, strollad, bro, pe aozadur all hag a zo oberiant en un doare taer, evel kemer perzh en ur [[stourm]]. An droienn a zo deuet diwar al [[latin]] ''bellum gerere'' (a c'halfec'h treiñ en "''ober brezel''"). Pa vez mareoù [[brezel]], ar broioù bellour a zo disheñvel diouzh ar [[Neptuegezh (liammoù etrebroadel)|broioù neptu]] hag ar re [[nann-bellour]]. En desped da-se, ar redi da sentiñ ouzh [[Gwir ar brezel]] a zo ar memes hini evit ar broioù neptu ha kirriegezh ar vellourien n'eo ket disheñvel pa vez kaoz eus ''broioù neptu'', ''galloudoù neptu'' pe ''nann-bellourien''.<ref>Historian -> Timeline of U.S. Diplomatic History -> 1861-1865:The Blockade of Confederate Ports, 1861-1865], U.S. State Department. <!--Retrieved 2009-04-28--> "Following the U.S. announcement of its intention to establish an official blockade of Confederate ports, foreign governments began to recognize the Confederacy as a belligerent in the Civil War. Great Britain granted belligerent status on May 13, 1861, Spain on June 17, and Brazil on August 1. Other foreign governments issued statements of neutrality."</ref><ref name="Goldstein-63">Goldstein, Erik; McKercher, B. J. C. ''Power and stability: British foreign policy, 1865-1965'', Routledge, 2003 {{ISBN|0-7146-8442-2}}, {{ISBN|978-0-7146-8442-0}}. [https://books.google.com/books?id=48EQZ8vM0-UC&dq=confederacy+belligerants+foreign+ports&pg=PA63 p. 63]</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] [[Rummad:Gwir ar brezel]] 1arkue395ikxfpu602w53j9a51bm21l 14 180103 2190206 2026-05-05T16:57:35Z Llydawr 145 Pajenn krouet gant : "[[Rummad:Ukraina]] [[Rummad:Sevenadur hervez ar vro|Ukraina]]" 2190206 wikitext text/x-wiki [[Rummad:Ukraina]] [[Rummad:Sevenadur hervez ar vro|Ukraina]] lhc5ja7on4rs6juuhnmebaiyx676yg5 0 180105 2190224 2026-05-05T18:51:30Z Dakbzh 58931 + Boulc'het. 2190224 wikitext text/x-wiki '''Varvara Stepanovna Zargaryan-Vartazaryan''' (e jorjieg:'''ვარვარა ზარგარიანი'''), bet ganet e 1895 ha marvet e [[Tiflis]] ([[RSS Jorjia]], [[URSS]]), a oa ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjiat ha [[URSS|soviedat]]. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1928, e 1929, e 1935, e 1938, e 1939 hag e 1945. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad URSS (Maouezi)]] ==== Teir gwezh e kemeras perzh en hantergourfenn: * en Trede kampionad e 1934 Leningrad, * er C'hwec'hvet kampionad e 1945 e Moskov, 1/5 (+ 1 , = 0, - 4), * en Dekvet kampionad e 1949 e Kyiv. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT: Zargaryan, Varvara}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1895]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjiat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] 2w371cbmkninpch7ygw3gjysggldoj0 2190226 2190224 2026-05-05T19:13:45Z Dakbzh 58931 2190226 wikitext text/x-wiki '''Varvara Stepanovna Zargaryan-Vartazaryan''' (e jorjieg:'''ვარვარა ზარგარიანი'''), bet ganet e 1895 ha marvet e [[Tiflis]] ([[RSS Jorjia]], [[URSS]]), a oa ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjiat ha [[URSS|soviedat]]. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1928, e 1929, e 1935, e 1940 hag e 1945. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad URSS (Maouezi)]] ==== Teir gwezh e kemeras perzh en hantergourfenn: * en Trede kampionad e 1934 Leningrad, * er C'hwec'hvet kampionad e 1945 e Moskov, 1/5 (+ 1 , = 0, - 4), * en Dekvet kampionad e 1949 e Kyiv. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT: Zargaryan, Varvara}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1895]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjiat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] pjho7ke1uqyf1th5hvip8syewuow0lt 2190227 2190226 2026-05-05T19:15:02Z Dakbzh 58931 + Astenn. 2190227 wikitext text/x-wiki '''Varvara Stepanovna Zargaryan-Vartazaryan''' (e jorjieg:'''ვარვარა ზარგარიანი'''), bet ganet e 1895 ha marvet e [[Tiflis]] ([[RSS Jorjia]], [[URSS]]), a oa ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjiat ha [[URSS|soviedat]]. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad Tbilisi ==== Trec'h e voe e 1949. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1928, e 1929, e 1935, e 1940 hag e 1945. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad URSS (Maouezi)]] ==== Teir gwezh e kemeras perzh en hantergourfenn: * en Trede kampionad e 1934 Leningrad, * er C'hwec'hvet kampionad e 1945 e Moskov, 1/5 (+ 1 , = 0, - 4), * en Dekvet kampionad e 1949 e Kyiv. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT: Zargaryan, Varvara}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1895]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjiat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] jxsd6hl0juvagnc0f5iufe9js0vl2yy 2190231 2190227 2026-05-05T20:12:10Z Dakbzh 58931 /* Kampionad URSS (Maouezi) */ 2190231 wikitext text/x-wiki '''Varvara Stepanovna Zargaryan-Vartazaryan''' (e jorjieg:'''ვარვარა ზარგარიანი'''), bet ganet e 1895 ha marvet e [[Tiflis]] ([[RSS Jorjia]], [[URSS]]), a oa ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjiat ha [[URSS|soviedat]]. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad Tbilisi ==== Trec'h e voe e 1949. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1928, e 1929, e 1935, e 1940 hag e 1945. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad URSS (Maouezi)]] ==== Teir gwezh e kemeras perzh en hantergourfenn: * en Trede kampionad e 1934 e [[Leningrad]], * er C'hwec'hvet kampionad e 1945 e [[Moskov]], 1/5 (+ 1 , = 0, - 4), * en Dekvet kampionad e 1949 e [[Kyiv]]. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT: Zargaryan, Varvara}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1895]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjiat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] 6egcvofiwhlijh6qgc7eqld11swrcmy 2190259 2190231 2026-05-06T07:59:15Z Dakbzh 58931 2190259 wikitext text/x-wiki '''Varvara Stepanovna Zargaryan-Vartazaryan''' (e jorjieg:'''ვარვარა ზარგარიანი'''), bet ganet e 1895 ha marvet e [[Tiflis]] ([[RSS Jorjia]], [[URSS]]), a oa ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]]. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad Tbilisi ==== Trec'h e voe e 1949. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1928, e 1929, e 1935, e 1940 hag e 1945. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad URSS (Maouezi)]] ==== Teir gwezh e kemeras perzh en hantergourfenn: * en Trede kampionad e 1934 e [[Leningrad]], * er C'hwec'hvet kampionad e 1945 e [[Moskov]], 1/5 (+ 1 , = 0, - 4), * en Dekvet kampionad e 1949 e [[Kyiv]]. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT: Zargaryan, Varvara}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1895]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] i8rzrjyubsf26ixlo3xlgvp8oo8hq2u 0 180106 2190230 2026-05-05T20:03:37Z Arko 540 Adkas war-du [[Chouanerezh]] 2190230 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Chouanerezh]] fk6nv9zkc29q4t7m7siagqoyr79honk 0 180107 2190243 2026-05-05T22:39:04Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "{{Droukveskañ|FP-45 Liberator}} {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Liberator|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Liberator.3d.gun.vv.01.jpg|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''Liberator''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] un-tenn |..." 2190243 wikitext text/x-wiki {{Droukveskañ|FP-45 Liberator}} {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Liberator|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Liberator.3d.gun.vv.01.jpg|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''Liberator''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] un-tenn |- ! scope="row" |[[Munision]] |[[.380 ACP]] |- ! scope="row" |Ijiner |[[Defense Distributed]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |Abaoe 2013 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |0,454 kg |- ! scope="row" |Hirder |216 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |64 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Hed-tenn pleustrek |Un nebeud metradoù |- ! scope="row" |Endalc'h |Ur gartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |? |- |} Al '''Liberator''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] un-tenn a c'haller moullañ e [[3D]]. Skignet e voe e steuñv adalek 2013 gant an embregerezh stadunanat [[Defense Distributed]]. Ar wech kentañ e oa e veze skignet en ur mod ken ledan steuñvioù un arm a c'haller moullañ e 3D war internet. Daou zevezh goude bezañ lakaet war lec'hiennoù evel [[The Pirate Bay]] e oant bet pellgarget ouzhpenn {{formatnum:100000}} gwech. An ''[[Directorate of Defense Trade Controls]]'', un aozadur gouarnamantel stadunanat, a c'houlennas diouzhtu e vijent tennet diwar ar genrouedad evit stourm ouzh an [[Trafikerezh armoù|trafikerezh armoù-tan]]. Nac'het e voe gant The Pirate Bay da skouer, en anv frankiz internet<ref>{{en}} Ernesto Van der Sar, ''[https://torrentfreak.com/pirate-bay-takes-over-distribution-of-censored-3d-printable-gun-130510/ Pirate Bay Takes Over Distribution of Censored 3D Printable Gun]'', Torrent Freak, 10/05/2013 (lennet d'ar 05/05/2026)</ref>. [[Donald Trump]], en e resped kentañ, a glaskas aotreiñ skignadenn steuñvioù an arm, pa voe graet ar c'hontrol gant [[Joe Biden]]. Goude argerzhadurioù barnerezhel a bep seurt, ar justis stadunanat a aotreas steuñvioù an arm e 2021<ref>{{en}} Nicholas Iovino, ''[https://www.courthousenews.com/ninth-circuit-lifts-ban-on-3d-printed-gun-blueprints/ Ninth Circuit Lifts Ban on 3D-Printed Gun Blueprints]'', Courthouse News Service, 27/04/2021 (lennet d'ar 05/05/2026)</ref>. == Mont en-dro == Un arm un-tenn eo al Liberator, e danvez plastek penn-da-benn, war-bouez e [[Geriaoueg an armoù-tan#Skoer|skoer]] (un tach anezhañ e gwirionez). Kambret eo e [[.380 ACP]]. Evit kargañ anezhi e ranker tennañ e ganol, ensoc'hañ ur gartouchenn ennañ hag adviñsañ ar c'hanol. Abalamour d'e zanvez e c'hall tennañ betek 10 [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchenn]] en holl d'ar muiañ a-raok terriñ. <gallery> Restr:XP002.jpg|Ur bistolenn Liberator (a-gleiz), he zri c'hanol (a-zehou), he skoer hag ur gartouchenn .380 ACP (en traoñ). Restr:ATF_test_of_3-D_printed_firearm_using_ABS_material_(Side_View).webm|Un amprouenn eus al Liberator graet gant an [[Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives|ATF]] stadunanat. Restr:ATF_test_of_3-D_printed_firearm_using_VisiJet_material_(Side_View).webm|Un amprouenn all gant an ATF, gant ur bistolenn savet e VisiJet. </gallery> == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù SUA]] [[Rummad:Armoù tasmant]] pbfwfud87atcr563crzo1e79l8kl0lt 2190260 2190243 2026-05-06T08:02:38Z Kestenn 14086 2190260 wikitext text/x-wiki {{Droukveskañ|FP-45 Liberator}} {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Liberator|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Liberator.3d.gun.vv.01.jpg|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''Liberator''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] un-tenn |- ! scope="row" |[[Munision]] |[[.380 ACP]] |- ! scope="row" |Ijiner |[[Defense Distributed]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |Abaoe 2013 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |0,454 kg |- ! scope="row" |Hirder |216 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |64 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Hed-tenn pleustrek |Un nebeud metradoù |- ! scope="row" |Endalc'h |Ur gartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |? |- |} Al '''Liberator''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] un-tenn a c'haller moullañ e [[3D]]. Skignet e voe e steuñv adalek 2013 gant an embregerezh stadunanat [[Defense Distributed]]. Ar wech kentañ e oa e veze skignet en ur mod ken ledan steuñvioù un arm a c'haller moullañ e 3D war internet. Daou zevezh goude bezañ lakaet war lec'hiennoù evel [[The Pirate Bay]] e oant bet pellgarget ouzhpenn {{formatnum:100000}} gwech. An ''[[Directorate of Defense Trade Controls]]'', un aozadur gouarnamantel stadunanat, a c'houlennas diouzhtu e vijent tennet diwar ar genrouedad evit stourm ouzh an [[Trafikerezh armoù|trafikerezh armoù-tan]]. Nac'het e voe gant The Pirate Bay da skouer, en anv frankiz internet<ref>{{en}} Ernesto Van der Sar, ''[https://torrentfreak.com/pirate-bay-takes-over-distribution-of-censored-3d-printable-gun-130510/ Pirate Bay Takes Over Distribution of Censored 3D Printable Gun]'', Torrent Freak, 10/05/2013 (lennet d'ar 05/05/2026)</ref>. [[Donald Trump]], en e resped kentañ, a glaskas aotreiñ skignadenn steuñvioù an arm, pa voe graet ar c'hontrol gant [[Joe Biden]]. Goude argerzhadurioù barnerezhel a bep seurt, ar justis stadunanat a aotreas steuñvioù an arm e 2021<ref>{{en}} Nicholas Iovino, ''[https://www.courthousenews.com/ninth-circuit-lifts-ban-on-3d-printed-gun-blueprints/ Ninth Circuit Lifts Ban on 3D-Printed Gun Blueprints]'', Courthouse News Service, 27/04/2021 (lennet d'ar 05/05/2026)</ref>. == Mont en-dro == Un arm un-tenn eo al Liberator, e danvez plastek penn-da-benn, war-bouez e [[Geriaoueg an armoù-tan#Skoer|skoer]] (un tach anezhañ e gwirionez). Kambret eo e [[.380 ACP]]. Evit kargañ anezhi e ranker tennañ e ganol, ensoc'hañ ur gartouchenn ennañ hag adviñsañ ar c'hanol. Abalamour d'e zanvez e c'hall tennañ betek 10 [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchenn]] en holl d'ar muiañ a-raok terriñ. <gallery> Restr:XP002.jpg|Ur bistolenn Liberator (a-gleiz), he zri c'hanol (a-zehou), he skoer hag ur gartouchenn .380 ACP (en traoñ). Restr:ATF_test_of_3-D_printed_firearm_using_ABS_material_(Side_View).webm|Un amprouenn eus al Liberator graet gant an [[Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives|ATF]] stadunanat. Restr:ATF_test_of_3-D_printed_firearm_using_VisiJet_material_(Side_View).webm|Un amprouenn all gant an ATF, gant ur bistolenn savet e VisiJet. </gallery> == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù SUA]] [[Rummad:Armoù graet er gêr]] c1v959y18smahcwt8bydoevlm4ttpq2 1 180108 2190249 2026-05-06T07:24:48Z Llydawr 145 /* Titl */ rann nevez 2190249 wikitext text/x-wiki == Titl == Da betra ar meneg "(gwir)" ? Ne gaver ket kemend-se er yezhoù all ([https://www.wikidata.org/wiki/Q1414937<nowiki>], war-bouez ar galleg. A-hend-all e c'hell bezañ meur a c'her da dreiñ ar ger gallek "combattabt" : stourmer, met ivez kadour, brezelour, bellour. Ledan eo ster ar ger "stourmer". </nowiki> [[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 6 Mae 2026 da 07:24 (UTC) o3m0mognx2ykr28096eft1o5rbm4i5u 2190251 2190249 2026-05-06T07:29:04Z Dishual 612 /* Titl */ Respont 2190251 wikitext text/x-wiki == Titl == Da betra ar meneg "(gwir)" ? Ne gaver ket kemend-se er yezhoù all ([https://www.wikidata.org/wiki/Q1414937<nowiki>], war-bouez ar galleg. A-hend-all e c'hell bezañ meur a c'her da dreiñ ar ger gallek "combattabt" : stourmer, met ivez kadour, brezelour, bellour. Ledan eo ster ar ger "stourmer". </nowiki> [[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 6 Mae 2026 da 07:24 (UTC) :Demat, ouzhpenn [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 6 Mae 2026 da 07:29 (UTC) rb96r8dzc386r5nvapceuailfg196kh 2190252 2190251 2026-05-06T07:30:05Z Dishual 612 /* Titl */ Respont 2190252 wikitext text/x-wiki == Titl == Da betra ar meneg "(gwir)" ? Ne gaver ket kemend-se er yezhoù all ([https://www.wikidata.org/wiki/Q1414937<nowiki>], war-bouez ar galleg. A-hend-all e c'hell bezañ meur a c'her da dreiñ ar ger gallek "combattabt" : stourmer, met ivez kadour, brezelour, bellour. Ledan eo ster ar ger "stourmer". </nowiki> [[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 6 Mae 2026 da 07:24 (UTC) :Demat, ouzhpenn [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 6 Mae 2026 da 07:29 (UTC) ::Ouzhpennet em boa gwir rak kadour a zo guerrier, stourmer a vez implijet ledan er politikerezh, brezel... Setu perak Gwir ::A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 6 Mae 2026 da 07:30 (UTC) nk08hg86q3532b5bzkkyj9nxuqpul5v 0 180109 2190256 2026-05-06T07:54:18Z Dakbzh 58931 + Boulc'het. 2190256 wikitext text/x-wiki '''Ksenia Alexandrovna Gogiava''' (e [[jorjieg]]:'''ვარვარა ზარგარიანი''') a zo bet ganet e 1916 ha marvet e 1973. <br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjiat ha [[URSS|soviedat]] e oa. === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad Tbilisi ==== Trec'h e voe e 1948. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 1940, e 1947, e 1950 hag e 1952. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)| Kampionad URSS (Maouezi)]] ==== Meur a wezh e kemeras perzh. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT: Gogiava, Ksenia }} [[Rummad:Ganedigezhioù 1916]] [[Rummad:Marvioù 1973]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjiat]] oiaoz10nmm0jefqevde2vp3nlobyeyr 2190257 2190256 2026-05-06T07:56:32Z Dakbzh 58931 2190257 wikitext text/x-wiki '''Ksenia Alexandrovna Gogiava''' (e [[jorjieg]]:'''ვარვარა ზარგარიანი''') a zo bet ganet e 1916 ha marvet e 1973. <br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjiat ha [[URSS|soviedat]] e oa. === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad Tbilisi ==== Trec'h e voe e 1948. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 1940, e 1947, e 1950 hag e 1952. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad URSS (Maouezi)]] ==== Meur a wezh e kemeras perzh. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT: Gogiava, Ksenia }} [[Rummad:Ganedigezhioù 1916]] [[Rummad:Marvioù 1973]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjiat]] gaju1mq6w3xhjtzcbnxh33hsnxk30p2 2190258 2190257 2026-05-06T07:58:35Z Dakbzh 58931 2190258 wikitext text/x-wiki '''Ksenia Alexandrovna Gogiava''' (e [[jorjieg]]:'''ვარვარა ზარგარიანი''') a zo bet ganet e 1916 ha marvet e 1973. <br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]] e oa. === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad Tbilisi ==== Trec'h e voe e 1948. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 1940, e 1947, e 1950 hag e 1952. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad URSS (Maouezi)]] ==== Meur a wezh e kemeras perzh. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT: Gogiava, Ksenia }} [[Rummad:Ganedigezhioù 1916]] [[Rummad:Marvioù 1973]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 1q7x6wgswjdnmipt0rtt1gis7e68gmw 2190272 2190258 2026-05-06T09:18:42Z Dakbzh 58931 + Kampionad URSS dre skipailh (Maouezi). 2190272 wikitext text/x-wiki '''Ksenia Alexandrovna Gogiava''' (e [[jorjieg]]:'''ვარვარა ზარგარიანი''') a zo bet ganet e 1916 ha marvet e 1973. <br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]] e oa. === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad Tbilisi ==== Trec'h e voe e 1948. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 1940, e 1947, e 1950 hag e 1952. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad URSS (Maouezi)]] ==== Meur a wezh e kemeras perzh. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad URSS (Maouezi) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/~~V/playersst/drbhf75f.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ||Kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh |- |1948||1||2||[[Leningrad]]||2,5/6 (+ 2, = 1, - 3)||41,7||6 |- |1953||1||2||[[Leningrad]]||3/7 (+ 2, = 2, - 3)||42,9||6 |- |1955||2||4||[[Vorochilovgrad]]||2,5/9 (+ 1, = 3, - 5)||27,8||9 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT: Gogiava, Ksenia}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1916]] [[Rummad:Marvioù 1973]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] mq30t91nf57bplj56jomdgq3zeqplju 2190273 2190272 2026-05-06T09:47:06Z Ar choler 52661 ვარვარა ზარგარიანი = Varvara Zargariani 2190273 wikitext text/x-wiki '''Ksenia Alexandrovna Gogiava''' (e [[jorjieg]] : '''ქსენია გოგიავა''') a zo bet ganet e 1916 ha marvet e 1973. <br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]] e oa. === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad Tbilisi ==== Trec'h e voe e 1948. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 1940, e 1947, e 1950 hag e 1952. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad URSS (Maouezi)]] ==== Meur a wezh e kemeras perzh. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad URSS (Maouezi) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/~~V/playersst/drbhf75f.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ||Kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh |- |1948||1||2||[[Leningrad]]||2,5/6 (+ 2, = 1, - 3)||41,7||6 |- |1953||1||2||[[Leningrad]]||3/7 (+ 2, = 2, - 3)||42,9||6 |- |1955||2||4||[[Vorochilovgrad]]||2,5/9 (+ 1, = 3, - 5)||27,8||9 |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT: Gogiava, Ksenia}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1916]] [[Rummad:Marvioù 1973]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] aa9xj276s06xvakfoi253jj2mqqldqe 0 180110 2190268 2026-05-06T08:34:33Z Kestenn 14086 Lañs dister 2190268 wikitext text/x-wiki {{Disheñvelout}} '''Liberator''' zo ur ger saoznek hag a dalvez "dieuber". Gallet a ra ober dave da : == Tud == * ''The Liberator'', lesanv [[Dónall Ó Conaill]] (1775-1847), politikour ha brogarour iwerzhonat ; == Sevenadur == * ''[[Liberator (c'hoari video)|Liberator]]'', ur c'hoari video embannet gant [[Atari Inc. (skourr Atari SA)|Atari]] e 1982 ; * ''[[Liberator (pladenn)|Liberator]]'', un albom gant [[Orchestral Manoeuvres in the Dark]] (1993) ; * [[Liberator (strollad sonerezh)|''Liberator'']], ur strollad sonerezh [[ska]] eus [[Sveden]] : * ''[[Liberators (strollad sonerezh)|Liberators]]'', ur strollad sonerezh stadunanat. == A bep seurt == * [[USS Liberator|USS ''Liberator'']], anv meur a vag-vrezel stadunanat ; * ''The Liberators'', lesanv ar [[14vet Rannarme Hobregonet (Stadoù-Unanet)|14{{Vet}} Rannarme Hobregonet]] stadunanat ; * [[Consolidated B-24 Liberator]], ur bombezer stadunanat eus mare an [[Eil Brezel-bed]] ; * [[FP-45 Liberator]], ur bistolenn soñjet evit bezañ harzlammet d'ar rezistañs e-pad an Eil Brezel-bed ; * [[Winchester Liberator]], ur c'hentpatrom arm hiniennel flour e ganolioù. * [[Liberator (pistolenn)|Liberator]], ur bistolenn a c'haller moullañ e 3D, ijinet gant [[Defense Distributed]]. 2zi6tbc6d3p6l0f07g37sndtvi7yyyk 0 180111 2190278 2026-05-06T10:58:45Z Tanjee 563 Pajenn krouet gant : "[[File:Used 25t 1985 Botswana postage stamp centenary stamp.JPG|thumb|right|upright 1.0|Kantved deiz-ha-bloaz timbroù Bechuanaland (1985)]] D’an 30 a viz Gwengolo 1966 e voe embannet dizalc’hidigezh trevadenn saoz ar [[Bechuanaland]] e su Afrika. Treiñ a reas anv ar vro da Republik [[Botswana]], da lavaret eo “Bro ar bobl Tswana" e [[tswaneg]]. Embannet e voe timbroù Bechuanaland dreistmoullet gant '''REPUBLIC OF BOTSWANA''' da gentañ, ha buan e teuas er-m..." 2190278 wikitext text/x-wiki [[File:Used 25t 1985 Botswana postage stamp centenary stamp.JPG|thumb|right|upright 1.0|Kantved deiz-ha-bloaz timbroù Bechuanaland (1985)]] D’an 30 a viz Gwengolo 1966 e voe embannet dizalc’hidigezh trevadenn saoz ar [[Bechuanaland]] e su Afrika. Treiñ a reas anv ar vro da Republik [[Botswana]], da lavaret eo “Bro ar bobl Tswana" e [[tswaneg]]. Embannet e voe timbroù Bechuanaland dreistmoullet gant '''REPUBLIC OF BOTSWANA''' da gentañ, ha buan e teuas er-maez ur rummad a ziskoueze tresadennoù liesseurt ha dic’hortoz marteze : savadur ar vodadeg vroadel, lazhti [[Lobatsi]], ur c’harr-nij [[Douglas DC-3]], palez ar gouarnamant e [[Gaberone]] … N'eus mui meneg eus ar republik war an timbroù avat. E 1976 e voe divizet gant ar gouarnamant e rankfe Botswana degemer ur moneiz broadel ha dilezel hêrezh an trevadenniñ. Adalek an deiziad-se e veze anvet an timbroù e thebe ha [[pula (moneiz)|pula]] (‘’glav’’ e tswanaeg). Chom a ra ar saozneg yezh ofisiel ar vro hag ar yezh nemeti eo a gaver war an timbroù. == Temoù an timbroù == Temoù an timbroù embannet gant ar Botswana zo heñvel ouzh ar re a gaver e broioù afrikan all. Niverus eo an timbroù a denn da vuhez an dud ha da istor ar vro avat : *loened ar vro ha difenn an natur : al laboused (e 1967), gouezva broadel [[Chobe]] (e 1967), ar stlejviled (1980), an antilopenn ruz (“Alcelaphus buselaphus”) e 1988, an amprevaned (2003) … *istor ar vro : 10vet deiz-ha-bloaz an emrenerezh (1975) hag an dizalc’hidigezh (1971), deiz-ha-bloaz marv [[Seretse Khama]], tad ar vro (1981) … *brudañ an degouezhioù pe an ensavadurioù etrebroadel : deiz-ha-bloaz an A.B.U., (1970 ha 1995), deiz-ha-bloaz [[Unvaniezh POstoù ar Bed|U.P.B.]] (e 1974 hag e 1999), devezh [[Kenglad ar Broadoù]] (1983), an diskouezadeg timbroù etrebroadel e Londrez (e 1990), C’hoarioù Olimpek [[Barselona]] (1996) … *sevenadur Botswana : digoradur ar Mirdi broadel (1968), ar savadurioù naturel hag istorel heverk (1977), an tiez hengounel (1982), ar c’hoarioù hag armoù hengounel (e 1994 hag e 1996)… Souezhet e vo moarvat an dimbrawourien gant ar rummad "Medesinerezh hengounel" embannet e 1987 gant ma ro brud da labour ar sorserien-diskonterien, an divinourien ha d’ar re a lakae ar glav da zont ! *tiegezh ar rouanez [[Elesbed II]] : deiz-ha-bloaz he eured (1997), timbr-enoriñ ar briñsez [[Diana Spencer]] (1998), 50vet deiz-ha-bloaz kurunamant ar rouanez… * politikerezh kaset gant ar gouarnamant : diorren ar Botswana (1970), an deskiñ lenn (1981 ha 2000), koulzad evit pareañ ar vugale (1987), niveradeg ar boblañs (1991), stourm a-enep ar SIDA (2002) … *Gouel Nedeleg (pep bloaz) == Liamm diavez == {en} [https://botswanapost.post Postoù Botswana] ==Pennad kar== * [[Timbroù Bechuanaland]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Botswana]] [[Rummad:Botswana]] cb6cykvtcq5phbzr2doifoy8ol94kww