Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 10 3298 2190677 11476 2026-05-10T15:45:53Z Eurohunter 12641 Adkas war-du [[Patrom:Reply to]] 2190677 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Patrom:Reply to]] nr80ec65uy907lpmzzlawg1m2rw7ep0 0 3416 2190673 2190269 2026-05-10T13:57:27Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190673 wikitext text/x-wiki {{Yezh|anv=Santali language|anveyezh=Santali<br>ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ |broiou=[[India]], [[Bangladesh]], [[Nepal]], [[Bhoutan]] |rannved= [[Jharkhand]], [[Kornôg Bengal]], [[Odisha]], [[Tripura]], [[Bihar]] |komzet= ~ 6 000 000 |renkadur= ? |livfamilh=Aostrez-aziatek |familh=[[Yezhoù aostrez-aziatek]] * [[Yezhoù moundek]]<br /> ** '''Santali''' language'''<br /> |YezhOfisiel= |akademiezh= hini ebet |iso1= |iso2= sat |iso3=sat |lizherennoù=SNT}} Ur [[Yezhoù moundek|yezh voundek]] eo ar '''Santali Language''' komzet gant tro-dro da c'hwec'h milion a dud en [[India]], [[Bangladesh]], [[Nepal]], ha [[Bhoutan]]. Met en India emañ an darn vrasañ eus ar gomzerion o chom, dreist-holl e stadoù [[Jharkhand]], [[Asam]], [[Bihar]], [[Odisha]], [[Tripura]] ha [[kornôg Bengal]]. Skrivet e vez gant ul [[lizherenneg]] ispisial a reer ''[[lizherenneg santali|ol cemet']]'' pe ''ol chiki'' outi, met izel-tre eo an niver a dud a oar lenn ha skrivañ (etre 10% ha 30%). == Gwelet ivez == * [[Yezhoù moundek]] == Liammoù diavaez == * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=SNT ''Ethnologue''] * [https://web.archive.org/web/20160322101025/http://wesanthals.tripod.com/index.html "Ni ar santaled"] * [https://web.archive.org/web/20160304194833/http://wesanthals.tripod.com/id54.html Geriadurioù santaleg-saozneg/saozneg-santaleg] [[Rummad:Meneger yezhoù ar bed]] [[Rummad:Yezhoù moundek]] [[Rummad:Yezhoù India]] [[Rummad:Yezhoù Bangladesh]] [[Rummad:Yezhoù Nepal]] [[Rummad:Yezhoù Boutan]] azlw6hzv77ny0zkqy4qtudlcge86rv1 0 4408 2190686 2091078 2026-05-10T17:36:19Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190686 wikitext text/x-wiki {{Yezh|anv=Sougbouaneg|anveyezh=Sinugboanon, Sugbuanon |broiou=[[Filipinez]] |rannved=[[Visayas]], [[Mindanao]] |komzet=18 000 000 (yezh kentañ)<br />10 000 000 (eil yezh) |renkadur=62 |livfamilh=Aostronezek |familh=[[Yezhoù aostronezek]]<br /> &nbsp; [[Yezhoù malayek-polinezek]]<br /> &nbsp;&nbsp; [[Yezhoù malayek-polinezek ar c'hornôg]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp; [[Yezhoù filipinek ar c'hreiz]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp; '''Sougbouaneg''' |YezhOfisiel= - |akademiezh= - |iso1=- |iso2=ceb |lizherennoù=[http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ceb CEB] }} Ur [[Yezhoù malayek-polinezek|yezh valayek-polinezek]] eo ar '''sougbouaneg''' (''sugbuanon'' pe ''cebuano''). Komzet eo evel yezh kentañ gant 18 milion a dud ha gant 10 milion all evel eil yezh e [[Visayas]] hag e norzh ha kornôg [[Mindanao]] er [[Filipinez]]. {{InterWiki|ceb}} == Gwelet ivez == * [[Yezhoù malayek-polinezek]] == Liammoù diavaez == * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ceb ''Ethnologue''] * [https://web.archive.org/web/20130606224609/http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Cebuano-english/ Geriadur sougbouaneg-saozneg] * [http://www.lakbaypilipinas.com/travel_philippines/language/learn_cebuano.html Geriaoueg verr] * [https://web.archive.org/web/20071208065602/http://cebu-online.com/makeitcebu/directory/speak_cebuano.html Gerioù ha frazennoù e sougbouaneg] * [https://web.archive.org/web/20080516033517/http://cebuwebsite.tripod.com/adventure2.html Kentelioù sougbouaneg evit deraouidi] [[Rummad:Meneger yezhoù ar bed]] [[Rummad:Yezhoù Filipinez]] [[Rummad:Yezhoù malayek-polinezek ar c'hornôg]] duhd7yvwvvpqo427qerz6jm2ugkpj51 0 18818 2190690 2140709 2026-05-10T19:05:00Z Ar choler 52661 /* Liammoù diavaez */ 2190690 wikitext text/x-wiki {{Patrom:Infobox bro |anv ofisiel = Schweizerische Eidgenossenschaft {{de}}<br />Confédération suisse {{fr}}<br /> Confederazione Svizzera {{it}} <br />Confederaziun svizra {{rm}}<br />Confoederatio Helvetica (CH) {{la}} |anv klok bzg = Kengevredad Suis |anv boutin bzg = Suis |skeudenn banniel = Flag of Switzerland (Pantone).svg |skeudenn skoed-ardamez = Coat_of_Arms_of_Switzerland (Pantone).svg |doare arouez = Skoed Suis |skeudenn_kartenn = Europe location CH.png |ger-stur broadel = ''[[Unus pro omnibus, omnes pro uno]]'' ("Unan evit an holl, an holl evit unan") |kan broadel = |yezhoù ofisiel = [[alamaneg]], [[galleg]], [[italianeg]], [[romañcheg]] (broadel) |strolladoù etnek = |kêr-benn = [[Bern]] |Led-d= |Led-m= |Led-NS= |Hed-d= |Hed-m= |Hed-RK=46° 57' N, 7° 25' E |kêr vrasañ = [[Zürich]] |doare gouarnamant = stad kevredel |titl penn ar vro1 = [[Prezidant Kengevredad Suis|Prezidant]] |anv penn ar vro1 = [[Karin Keller-Sutter]] |titl penn ar vro2 = |anv penn ar vro2 = |titl penn ar vro3 = |anv penn ar vro3 = |titl penn ar vro4 = |anv penn ar vro4 = |titl penn ar vro5 = |anv penn ar vro5 = |gorread = 41 285 |renk_gorread = 132 |dregantad doureier = 3,7% |istimadur_poblañs = 9.060.598 |istimadur_poblañs_renk = 99 |istimadur_poblañs_bloaz = 2025 |niveradeg_poblañs = |niveradeg_poblañs_bloaz = |stankter_ar_boblañs = 207 |renk_stankter_ar_boblañs = 21{{vet}} |PDK_PGP = $313 a viliardoù |PDK_PGP_renk = 38{{vet}} |PDK_PGP_bloaz = 2008 |PDK_PGP_keidenn = $500 a viliardoù |PDK_PGP_renk_keidenn = 21{{vet}} |doare_riegezh = emglev kevredel |elfenn_war_ar_riegezh = |darvoud_heverk1 = |deiziad_heverk1 = |darvoud_heverk2 = |deiziad_heverk2 = |darvoud_heverk3 = |deiziad_heverk3 = |darvoud_heverk4 = |deiziad_heverk4 = |FDD = 2005 |FDD_renk = |FDD_bloaz = 7{{vet}} |FDD_rummad = uhel |moneiz = [[lur suis]] |kod moneiz = CHF |gwerzhid-eur = +1 |utc_offset = |gwerzhid-eur_eur_hañv = +2 |eur_hañv_notenn = |utc_offset_eur_hañv = |Kod pellgomz = 41 |Kod kenrouedad =[[.ch]] |notennoù = }} Ur stad eus [[Europa]] eo '''Suis''' (en [[alamaneg]] '''''Schweiz''''', e [[galleg]] '''''Suisse''''', en [[italianeg]] '''''Svizzera''''', e [[romañcheg]] '''''Svizra''''') a zo ur vro eus kreiz-kornaoueg [[Europa]] gant [[Alamagn]], [[Frañs]], [[Italia]], [[Aostria]] ha [[Liechtenstein]] en-dro dezhi. Gant hec'h anv [[latin]] '''''Helvetia''''' e vez graet ivez. [[Bern]] eo he [[kêr-benn|c'hêr-benn]]. == Douaroniezh == Rannet eo Bro-Suis e tri zakad meur : menezeg ar [[Jura (menezioù)|Jura]], [[Uhelgompezenn Bro-Suis]] hag an [[Alpoù suis]]. An uhelgompezenn eo an hini stankañ war dachenn ar boblañs hag an armerzh. == Istor == ''Sellout ouzh ar pennad [[istor Suis]].'' Savet e oa Kengevread Bro-Suis d'ar 1añ a viz Eost 1291. An deiz-mañ eo a zo lidet evel deiz ar vro diwar neuze. Techet eo bet Suis da chom neptu en istor, n'he deus ket ezelet d'an [[ABU]] nemet e 2002. == Politikerezh ha melestradurezh == ''Gwelout ar pennad [[kantonioù Suis]].''<br> Ur c'hevread a gantonioù eo abaoe 1848. E 26 kanton eo rannet ar vro hiziv hon deiz. == Aozadurioù etrebroadel == Sez meur a aozadur etrebroadel he deus : [[Poellgor Etrebroadel ar Groaz Ruz]], eil brasañ sez [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] goude New York, [[Ofis ar Broadoù Unanet e Geneva]], [[Bank ar Paeamantoù Etrebroadel]] hag ar [[Poellgor Olimpek Etrebroadel]]. Ezel eo Suis eus an [[Takad Schengen]] hag eus [[Kevredigezh Frankeskemm Europa]], n'eo ket nag eus [[Unaniezh Europa]] nag eus [[Takad Armerzhel Europa]] avat. == Renk Suis er bed == Evit an "neveziñ" e oa Suis da gentañ er bed e [[2012]] ha [[2013]] hervez skol-veur Cornell (USA), Insead (Frañs) hag [[Aozadur bedel ar perc'hennañ spered]]<ref>[http://www.wipo.int/pressroom/fr/articles/2013/article_0016.html| Pennad-skrid war www.wipo.int]</ref>. ==Liammoù diavaez== * [https://www.liberation.fr/debats/2019/05/21/matthieu-calame-ceux-qui-sont-reticents-a-un-projet-de-federation-europeenne-doivent-se-rendre-a-l-e_1728626/?fbclid=IwAR0QGlC--jVJ2J5KOoY8DFTZ98MBw62YdU_xmcxzhiFHOnDfZyz-BSSVB1M Diwar-benn skouer Suis evit Europa]. == Notennoù ha daveennoù == <references/> {{Stadoù Europa}} {{Frankofoniezh}} [[Rummad:Suis]] [[Rummad:Broioù]] [[Rummad:Stadoù Europa]] 9hc9aheikzzx3mhws520nkfywnncgq9 0 21480 2190679 2184669 2026-05-10T15:48:13Z Ar choler 52661 /* Cu */ + Cum laude 2190679 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ ''Multae clarae locutiones latinae hic inveniuntur.''. / Kalz frazennoù [[latin]] brudet a gavor amañ. [[Restr:Errare humanum est.jpg|thumb|<div class="center">''Perzh an den eo faziañ''</div>]] {| class="wikitable" |- | <big>'''[[#A_2|A]]''' • [[#Ab|Ab]] • [[#Ac|Ac]] • [[#Ad|Ad]] • [[#Ae|Ae]] • [[#Af|Af]] • [[#Ag|Ag]] • [[#Al|Al]] • [[#Am|Am]] • [[#An|An]] • [[#Ap|Ap]] • [[#Aq|Aq]] • [[#Ar|Ar]] • [[#As|As]] • [[#Au|Au]] • [[#Aut|Aut]] • [[#Av|Av]] • '''[[#Ba|Ba]]''' • [[#Be|Be]] • [[#Bi|Bi]] • [[#Bo|Bo]] • [[#Br|Br]] • '''[[#Ca|Ca]]''' • [[#Ce|Ce]] • [[#Ci|Ci]] • [[#Co|Co]] • [[#Cr|Cr]] • [[#Cu|Cu]] • '''[[#Da|Da]]''' • [[#De|De]] • [[#Di|Di]] • [[#Do|Do]] • [[#Dr|Dr]] • [[#Du|Du]] • '''[[#E|E]]''' • [[#Et|Et]] • [[#Ex|Ex]] • '''[[#F|F]]''' • '''[[#G|G]]''' • '''[[#H|H]]''' • '''[[#I|I]]''' • '''[[#J|J]]''' • '''[[#L|L]]''' • '''[[#Ma|Ma]]''' • [[#Me|Me]] • [[#Mi|Mi]] • [[#Mo|Mo]] • [[#Mu|Mu]] • '''[[#Na|Na]]''' • [[#Ne|Ne]] • [[#Ni|Ni]] • [[#No|No]] • [[#Nu|Nu]] • '''[[#O|O]]''' • '''[[#Pa|Pa]]''' • [[#Pe|Pe]] • [[#Pl|Pl]] • [[#Po|Po]] • [[#Pr|Pr]] • '''[[#Q|Q]]''' • '''[[#R|R]]''' • '''[[#S|S]]''' • '''[[#T|T]]''' • '''[[#Ub|Ub]]''' • [[#Ul|Ul]] • [[#Um|Um]] • [[#Un|Un]] • [[#Ur|Ur]] • [[#Us|Us]] • [[#Ut|Ut]] • '''[[#Va|Va]]''' • [[#Ve|Ve]] • [[#Vi|Vi]] • [[#Vo|Vo]] • [[#Vu|Vu]]</big> |} ==A== ===A=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''AA.VV'' :Berradur ''auctores varii'', "lies aozer", a skriver a-wechoù pa vefe re hir menegiñ anvioù an holl dud o deus kemeret perzh e sevel ar skridoù a zo dastumet en ul levr. ;''[[A bene placito]]'' :"Evel a gerfet". ;''A bove ante, ab asino retro, a stulto undique caveto'' :"Diwall diouzh an [[ejen]] dre zirak, diouzh an [[azen]] dre a-dreñv, diouzh an den diboell a bep tu". ;''A bove majore discit arare minor'' :"Digant an ejen kozh e tesk an ejen yaouank arat". ;''A caelo usque ad centrum'' :"Eus an oabl betek ar c'hreiz". Lavaret e vez ivez ''[[#Cu|Cuius est solum, eius est usque ad coelum et ad inferos]]''. ;''A cane non magno saepe tenetur aper'' :"Alies e vez harzet ar pemoc'h-gouez gant ur c'hi bihan". ;''[[A capite ad calcem]]'' :"Adalek ar penn betek ar [[seul]]". Penn-kil-ha-troad ; gwelit ''[[A pedibus usque ad caput]]'' ;''[[A communi observantia non est recedendum]]'' :"Arabat eo pellaat diouzh ar soñjoù boutin". ;''A contrariis'' :"Dre an tuioù kontrol". Dre an traoù enebet : un arguzenn ''a contrariis'' zo un arguzenn diwanet eus an tu enep. ;''A contrario'' :"En enep, kontrol da se". ;''A cruce salus'' :"Eus ar groaz (e teu) ar silvidigezh". ;''A Deo rex, a rege lex'' :"A Zoue (e teu) ar roue, ag ar roue (e teu) al lezenn". ;''A Deucalione'' :"Abaoe [[Deukalion, mab Prometeüs|Deukalion]]". Abaoe pell. ;''A divinis'' :"Pellaet diouzh an oberoù doueel". Er relijion gatolik, ar c'hastiz ''suspentio a divinis'' a zo unan eus an doareoù digargoù a c'hall kastizañ ur c'hloareg. An [[eskob]] [[Fernando Lugo]] a voe digarget ''a divinis'' pa voe dilennet da brezidant [[Paraguay]] d'an [[20 a viz Ebrel]] [[2008]]. ;''A facto ad jus non datur consequentia'' :"N'eus ket ur gwir eus ar fed e-unan". ;''A falsis principiis proficisci'' :"A zisoc'h diwar pennaennoù diwir". ;''A fluctibus opes'' :"Eus ar mor (e teu) ar binvidigezh". [[Sturienn]] kêr [[Sarzhav]]. ;''[[A fortiori ratione]]'' :"Ken met rak se". Seul gent a se ; berraet alies en ''[[A fortiori]]''. ;''A Jove principium'' :"Krogomp gant Jupiter", da lavaret eo "enor d'ar mestr, da vestr an ti". ;''A latere'' :"E-kichen". ''Cardinal a latere'' : [[kardinal]] kaset gant ar [[pab]] d'ur pennstad bennak. ;''A mari usque ad mare'' :"Adal ar mor betek ar mor". Eus an eil mor d'egile ; sturienn [[Kanada]]. ;''A mensa et t(h)oro'' :"Eus an daol hag eus ar gwele". Disrann a gorf, hep na vefe torret an dimeziñ. ;''A minima'' :"Ag an hini bihanañ". Talvoudegezh vihanañ un dra bennak. ;''A minore ad maius'' :"Eus ar bihanañ d'ar brasañ". ;''A mundo condito'' :"Adalek krouidigezh ar bed". ;''A non domino'' :"Eus un nann-aotrou". Implijet pa resever ur mad digant un den ha n'eo ket perc'henn warnañ. ;''A parte'' :"A-gostez". Er [[Arz ar c'hoariva|c'hoariva]], komzoù ''a parte'' a vez lavaret gant un dudenn war-eeun d'an arvesterien, en diavaez d'ar c'hendivizoù etre an tudennoù all. ;''[[A pedibus usque ad caput]]'' :"Eus an troad betek ar penn". Penn-kil-ha-troad ; gwelit ''[[A capite ad calcem]]''. ;''A posse ad esse non valet consequentia'' :"Diwar gallusted bezañ un dra ez eo arabat dezastum ez eus anezhañ". ;''A posteriori'' :"Diwar skiant-prenet". ;''[[A priori]]'' :"Diwar raksant". ;''[[A quo]]'' :"Diwarnañ". An ''dies a quo'' eo an deiz ma krog ur pad diwarnañ, enebet ouzh an ''dies [[#Ad|ad quem]]'', an devezh ma paouez ar pad en diwezh anezhañ. ;''A silentio'' :"Dre an tav". Tennet eus ''argumentum a silentio'', a vez implijet evit lavaret ez eo dic'houest un den da sevel enep un arguzenn, pa chom mut goude e glevet. ;''A solis ortu usque ad occasum'' :"Eus ar sav-heol betek ar c'huzh-heol" (e sevenan ma c'hefridi). ===Ab=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ab abrupto'' :"En un doare reut, trumm". ;''Ab absurdo'' :"Dre an emsiv" ; prouiñ ''ab absurdo''. <ref>[[Geriadur Ménard]], 2020, <span style="font-variant:small-caps;">absurde</span>, p. 32-b.</ref> ;''Ab abusu ad usum non valet consequentia'' :"Un arver diwar ur c'hammarver n'eo ket gwiriek." Gwelit ''[[#Ab|Abusus non tollit usum]]''. ;''Ab aestu et tempestate'' :"(Goudoriñ) diouzh ar wrez vras hag ar gorventenn". ;''Ab aeterno'' :"Adal deroù an amzer". A-holl-viskoazh. ;''Ab ante'' :"A-ziagent". En a-raok. ;''Ab antiquo'' :"A-gozh-amzer". ;''Ab agendo'' :"Diwar an oad". ''Ab agendo'' a reer eus un den a zo dic'houest da ober un dra bennak peogwir eo re gozh, re wan a spered, nammet pe war e leve. ;''Ab amicis honesta petamus'' :"Digant ur mignon ne ranker goulenn nemet ar pezh ez eo gouest da ober." — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/amic.shtml ''Laelius De Amicitia'', 44]. ;''Ab asino lanam quaeris'' :"Emaoc'h o c'hortoz kaout gloan digant un [[azen]]". ;''Ab assuetis non fit passio'' :"Ne zeu ket an angerzh diwar an traoù boas". ;''Ab epistulis'' :"Diwar al lizheroù". ;''Ab esse ad posse valet consequentia'' :"Mard eus eus un dra e c'haller kendastum ez eo gallus". ;''Ab extra'' :"Eus an tu-hon". ;''Ab hinc'' :"Alemañ". ;''Ab hoc et ab hac'' :"Amañ hag ahont". A-hed hag a-dreuz : komz ''ab hoc et ab hac''. ;''Ab igne ignem capere'' :"Lezel un tan da gregiñ en e dan". Ober en un doare ent-keodedel, asantiñ da ober un dra a zo reizh e buhez ar gevredigezh. ;''Ab illo tempore'' :"Abaoe an amzer-se". ;''Ab imis fundamentis'' :"Adalek an diazezoù donañ". Nevesaat ar gevredigezh ''ab imis fundamentis'' e oa pal an [[Dispac'h Gall]]. ;''Ab immemorabili'' :"Abaoe (amzerioù) dreist koun". A-holl-viskoazh. ;''[[Ab imo corde]]'' :"A-greiz-kalon". ;''[[Ab imo pectore]]'' :"Eus don ar bruched". En un doare gwirion : diskouez bezañ brouezet ''ab imo pectore''. ;''Ab inconvenienti'' :"Diwar zivarregezh". Un arguzenn ''ab inconvenienti'' a ziskouez divarregezh an arguzenner, pa heuilh un hent a gas da fazioù pe da zislavaroù. ;''Ab incunabulis'' :"Abaoe ar gavell". Abaoe ar vugeliezh. ;''Ab initio'' :"Adalek an deroù". ;''Ab intestat'' :"Hep testamant". A lavarer diwar-benn un den a zo marvet hep testamantiñ, hag a-zivout e hêred. ;''Ab Iove principium'' :"Gwelit'' ''[#A|A Jove principium]]''. ;''Ab irato homine'' :"Diwar un den fuloret". Arabat eo ober un testamant ''ab irato'', rak keuz a c'hallfe dont goude. ;''Ab origine'' :"Adalek an orin". Adalek ar penn-kentañ : studiañ un afer ''ab origine''. ;''Ab origine fidelis'' :"Feal d'e orin'', na zisoñj ket a be lec'h e teu. ;''Ab ovo'' :"Adalek ar [[vi]]". Adalek an orin. ;''Ab ovo usque ad mala'' :"Eus ar vi betek an aval". A-hed ar pred, diwar ar boaz roman da gregiñ pep pred gant vioù ha d'e echuiñ gant frouezh. ;''Ab tam tenui initio tantae opes sunt profligatae'' :"[Biskoazh] ne voe ken bras ur galloud diskaret gant kentaoù ken dister." — [[Cornelius Nepos]] (~100 – ~25), [https://books.google.fr/books?id=rNxGAQAAMAAJ&pg=PA57&lpg=PA57&dq=%22Ab+tam+tenui+initio+tantae+opes+sunt+profligatae%22&source=bl&ots=NL6cBehDHz&sig=DZ94_UZGHOMd7sL4IOXJ2_5Ue34&hl=fr&sa=X&ei=WgZfVdTuNsixUaL4gsgB&ved=0CCsQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ab%20tam%20tenui%20initio%20tantae%20opes%20sunt%20profligatae%22&f=false ''De vita excellentium imperatorum et Phaedri fabulae selectae'', linenn 15] – [https://web.archive.org/web/20231031195446/http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/cornelius_nepos_Vies/ligne05.cfm?numligne=17&mot=profligatae Troidigezh c'hallek]. ;''Ab uno disces omnes'' :"Diwar unan anavez an holl." — [[Virgilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen2.shtml ''Aeneis'' II:65]. ;''Ab Urbe condita'' :"Adalek diazezidigezh ar Gêr". [[Roma]] eo ar Gêr, bet diazezet e 754 pe 753 kJK hervez Marcus Terentius Varro en e ''Rerum rusticarum de agricultura''. <ref>{{la}} Marcus Terentius Varro, [https://www.thelatinlibrary.com/varro.rr1.html ''Rerum rusticarum de agricultura''].</ref> ;''Aberratio delicti'' :"Distro ar felladenn". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], gallusted ur fazi, a-greiz seveniñ ur gwallober, a c'hoarvez pa 'z eo atebek ar gwalloberour d'un darvoud disheñvel diouzh e bal kentañ. ;''Aberratio ictus'' :"Distro an taol". Tenn hebiou. Er gwir, un ober reizh a zegas ur gaou dre fazi, gant atebegezh an oberour. ;''Abest ut fatear, ut praecise negem'' :"Pell diouzh en anzav en e nac'han da vat". ;''Abiens abi'' :"O vont gant e hent". O kuitaat ul lec'h pe ur garg. ;''Abistis, dulces caricae'' :"Echu eo ganeoc'h, fiez c'hwek". Aet eo an devezhioù c'hwek da get. — [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', LXIV]. ;''Abrogata lege abrogante non reviviscit lex abrogata'' :"Ne vez ket adsavet ul lezenn dorr dre derriñ al lezenn he deus he zorret". ;''Absens haeres non erit'' :"An ezveziad ne vo ket hêr". Aet diwar wel, aet diwar galon. ;''Absentem lædit, qui cum ebrio litigat'' :"Skeiñ gant un den ezvezant a ra an hini a vez o tabutal gant un den mezv". ;''Absit inuidia verbo'' :"Ra ne vo noaz ebet er ger-se". Hep dismegañsiñ den, gant neptuegezh. — [[Titus Livius]], [http://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.9.shtml#19 ''Ab Urbe condita libri'', IX-19]. ;''Absit omen'' :"Ra ne vo ket ur vallozh" eus kement-mañ. Latin ar [[Grennamzer]]. ;''Absit reverentia vero'' :"Arabat eo dimp kaout aon rak lavaret ar wirionez". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.her5.shtml ''Heroides'' V:13]. ;''Absolutio ab actione'' :"Didamalladur diwar ober". Da lavaret eo : evit abegoù danvezel. ;''Absolutio ab instantia'' :"Didamalladur diwar ar goulenn". Da lavaret eo : dre ur si en argerzh an tamall. ;''Absolutum dominium'' :"Beli ziharz". ;''Absque argento omnia vana'' :"Hep arc'hant e vez aner pep tra". ;''Abstinere debet aeger'' :"Ret eo d'ar c'hlañvad yunañ". ;''Abundans cautela non nocet'' :"Ne zeu droug ebet diwar re a ziarbennoù". Keñveriañ gant ar c'hrennlavar <q> Al logodenn n'he deus nemet un toull zo boued d'ar c'hazh. </q> ;''Abusus non tollit usum'' :"Reober ne dalv ket paouez d'ober". N'eo ket peogwir eo fall ur boaz e vo diskaret. Gwelit ''[[#Ab|Ab abusu ad usum non valet consequentia]]''. ;''Abuti errore hostium'' :"Tenn splet eus fazi an enebour". ;''Abyssus abyssum invocat'' :"Gervel an islonk a ra an islonk". <ref>{{fr}} [[Bibl]], [[Testamant Kozh]], [[Levr ar Salmoù]] [https://web.archive.org/web/20150510044804/http://www.psaumes.site-catholique.fr/index.php?post/Psaume-42 II-42:8].</ref> ===Ac=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Accessorium sequitur principale'' :"Da heul ar pouezusañ e teu an eilrenk". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : diwar hini ar mad pennañ e teu dezvad ur mad a eil renk. ;''Accessum ad res salutares, a pestiferis recessum'' :"Tostaat d'an traoù salvus, pellaat diouzh ar re noazus". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/nd2.shtml#34 ''De Natura Deorum''II:34]. ;''Accipe quam primum, brevis est occasio lucri'' :"Gra diouzhtu, dibad eo ar chañsoù da zont a-benn". « Pa vez gedon eo gedona ». ;''Accidere ex una scintilla incendia passim'' :"Diwar ur fulenn en em strew an tangwall". ;''Accipio omen'' ''Degemer a ran an diougan". ;''Accusare nemo se debet nisi coram Deo'' ;''''Den ne rank en em damall, nemet dirak e-tal Doue". ;''Acetum habet in pectore'' :"Gwinêgr zo em bruched". Lemm eo ma spered ha kalz danvez zo ennon. <ref>{{fr}} C. de Méry (1828), ''Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes'', [https://books.google.fr/books?id=9xulEVI0kGwC&pg=PA508&dq=cetum+habet+in+pectore&hl=fr&sa=X&ei=1R53VceNLIGsUbmqgYAP&redir_esc=y#v=onepage&q=cetum%20habet%20in%20pectore&f=false p. 201.]</ref>. ;''Acta est fabula, plaudite !'' :"C'hoariet eo ar [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]], strakit ho taouarn!". Gerioù diwezhañ distaget gant [[Aogust (impalaer)|Aogust]] war ar varskaoñ, a-hervez. Kar da "echu eo an abadenn". ;''Actio adversus iudicem que litem suam fecit'' :"Keinad a-enep ur barner hag en deus ul laz personel er gaoz". ;''Actio libera in causa'' :"Ober dishual en afer". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : ur gwallober sevenet gant un den a zo en em lakaet da ziatebek. ;''Actio nondum nata non praescribitur'' :"Un ober ha n'eo ket bet ganet c'hoazh ne c'hall ket bezañ digastizet". ;''Actio personalis moritur cum persona'' :"Gant an den e varv e oberoù". ;''Actor sequitur forum rei'' :"Neb a vreut ur gaoz a heuilh kreizon an difenner". ;''Actore non probante, reus absolvitur'' :"Mar ne zegas ket ar goulenner ar brouenn, ret eo didamall an difenner". ===Ad=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ad abundantiam'' :"A-builh". ;''Ad agendum'' :"A-benn an ober". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] e c'hall ur c'hlemmer reiñ d'un den all un urzh ''ad agendum'' evit ma kasfe ar prosez e-lec'h ar c'hlemmer. ;''Ad astra'' :"Trema ar stered". ;''Ad astra per aspera'' :"Trema ar stered a-dreuz an diaesterioù". ;''Ad audiendum verbum'' :"War selaou ar gomz''. Da skouer : ur c'henglav ''ad audiendum verbum'', ma teuer da selaou ar pezh a zo da vezañ lavaret fraezh. ;''Ad augusta per angusta'' :"D'an nec'h dre an hentoù strizh". Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor. ;''Ad bestias'' :"D'al loened". Gwelit ''[[#Da|Damnatio ad bestias]]''. ;''Ad captandum vulgus'' :"A-benn pakañ an engroez". Er [[politikerezh]], plijout d'ar yoc'hoù eo pal un arguzenn ''ad captandum vulgus''. ;''Ad coetum geniti sumus'' :"Evit an unaniezh ec'h omp bet ganet". ;''Ad gloriam per spinas'' :"Trema ar c'hlod a-dreuz drein". ;''Ad explorandum'' :"Klask evit kavout". Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] evit goulenn un enklask ma vo kavet ur brouenn bennak. ;''[[Ad hoc]]'' :"Graet evit se". Evel pa lakaer un dra bennak el lec'h ''ad hoc''. ;''[[Ad hominem]]'' :"War-du an den". Arguzennoù ''ad hominem'' zo mennet da skeiñ war un den, d'e ziskar, pe da ziskar e vrud, e-lec'h diskar e arguzennoù. Gwelit ''[[#Ad|Ad personam]]''. ;''Ad honorem nostrum interest'' :"Rekis eo d'hon enor". ;''Ad horas'' :"A-barzh un nebeud eurvezhioù". ;''Ad impossibilia nemo tenetur'' :"Den n'eo ret dezhañ ober ar pezh na c'heller ket ober". ;''[[Ad infinitum]]'' :"Betek an didermen". ;''Ad instar'' :"Diouzh patrom". Er gloer [[henroma]]n, ur garg ''ad instar'' a oa unan a enor, da lavaret eo gant an titl hep ar garg wirion. ;''Ad interim'' :"En amzer etre". Da c'hortoz ; ur [[gouarnamant]] etreadegat eo unan ''ad interim''. ;''Ad iura renunciata, non datur regressus'' :"N'eus distro ebet da zilez ar gwirioù". ;''Ad Kalendas graecas'' :"Da Gala ar C'hresianed ". E [[Roma]] e oa eus ar c'hala, ha kala ar C'hresianed ne oa ket anezho. Kement ha "bloavezh an erc'h du" eo eta. ;''[[Ad libitum]]'' :"Diouzh gwalc'h". ;''Ad litteram'' :"Hervez al lizherenn". Sentiñ rik ouzh ar ger eo sentiñ ''ad litteram''. ;''Ad maiora'' :"War-du traoù brasoc'h". Implijet da sevel yec'hedoù, da hetiñ muioc'h c'hoazh a verzh en dazont. ;''Ad maiorem regis gloriam'' :"Evit brasañ gloar ar roue". [[Restr:St. Ignatius A.M.D.G..jpg|thumb|<div class="center;">''Ad majorem Dei gloriam''<br>skrivet en un iliz e [[SUA]]</div>]] ;''Ad majorem Dei gloriam'' :"Evit brasañ gloar Doue". Sturienn [[Kompagnunezh Jezuz]], skrivet ivez ''A.M.D.G"., a vez moullet war al levrioù embannet ganto. ;''Ad malum malae res plurimae se agglutinant'' :"Alies e vez meur a reuz goude ur reuz". « Pa erru ur c'holl en ti / Ez erru daoou pe dri ». ;''Ad multos annos !'' :"War-du kalz bloavezhioù !" Hetoù. ''Many happy returns'' eo an droienn [[saoznek]] a glot amañ. ;''Ad nauseam'' :"Betek sevel ar galon". Betek bezañ heug. ;''Ad nocendum potentes sumus'' :"Evit noazout ez omp galloudus". ;''[[Ad nutum]]'' :"Diwar un hejadenn penn". Evit komz eus un disentez bet kemeret war an tach, hep goulenn ali den pe zen ha hep en em wennañ dirak den pe zen. ;''Ad oculum'' :"Diwar al lagad". Priziañ ''ad oculum'' : priziañ well-wazh, d'ar much. ;''Ad patres'' :"War-du an tadoù". Kas un den bennak ''ad patres'' zo kement hag e gas da welout e hendadoù, da lavarout eo e lazhañ. ;''Ad perpetuam rei memoriam'' :"Evit ar goun beurbadel". Lakaet goude a ar c'hevarc'hiñ e dibenn un teul roman, evit reiñ da c'houzout e oa an teul unan solius ha trebad. ;''Ad personam'' :"War-du an den". Tagañ an den e-lec'h e brezeg a reer pa'z implijer un arguzenn ''ad personam''. Gwelit ''[[Ad hominem]]''. ;''Ad probationem'' :"Evit ar brouenn". Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] diwar-benn un akta solius na c'hall ket bezañ enebadus ouzh ar gevrenn enep hep prouenn. Gwelit ''ad validitatem''' amañ izeloc'h. ;''Ad proximum antecedens fiat relatio, nisi impediatur sententia'' :"Ra vo liammet ar ger kent ouzh ar ger a zo war e lerc'h, anez ez eo distrujet ster ar frazenn". ;''[[Ad quem]]'' :Implijet en troiennoù ''dies ad quem'', enebet ouzh ''dies [[a quo]]''. ;''Ad referendum'' :"D'ar vodadeg". Kaset e vez un afer ''ad referendum'' evit goulenn ali ur vodadeg kent kemer un disentez. ;''Ad rem'' :"Perzhiek". A denn dres d'an dodenn. ;''Ad substantiam'' :"Evit an danvez". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], ar stumm rekis dre lezenn evit ma talvezfe un akta da vat. ;''Ad unguem'' :"D'an ivinenn"; En un doare disi, diwar [[arz]] ar [[kizellerezh|c'hizellerezh]]. ;''Ad usum Delphini44 :"Evit barr an Daofin". Meneg e oa lakaet war un dastumad skridoù klasel latin ha [[henc'hresianek]] a oa bet moullet evit [[Loeiz Bro-C'hall (1661-1711)|Loeiz Bro-C'hall]], mab [[Loeiz XIV]]. ;''Ad Urbis fabricae / Ad usum fabricae44 :"Evit sevel Kêr / Evit implij ar sevel". Berraet alies dre ''A.U.F.". Eilsinadur teulioù an treuzkas dafar evit sevel ilizoù-meur [[Italia]] ([[Firenze]], [[Milano]], [[Roma]]. Dizemglev zo diwar-benn e ster resis : ha digoust e oa an tailhoù war an dafar hag an treuzkas, pe get ? ;''Ad validitatem'' :"Evit ar soliusted". Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] diwar-benn un akta a c'hall bezañ nullet mar ne sevener ket un diviz a soliusted. Gwelit ''Ad probationem''. ;''Ad valorem'' :"Diouzh an dalvoudegezh". Implijet er [[maltouterezh]]. ;''Ad veritatem'' :"Trema ar wirionez". ;''Ad vitam æternam'' :"A-hed ar vuhez peurbadel". Da viken. ;''Ad vinum disertum esse'' :"Bezañ helavar dre ar gwin". ;''Adde parvum parvo, magnus acervus erit'' :"Laka ouzhpenn tamm-ha-tamm, kalz az po". ;''Addenda et corrigenda'' :"Ouzhpennadennoù ha reizhadennoù". ;''Addendum'' :"Tra da lakaat ouzhpenn". ''Addenda'' el liester. ;''Adducere inconveniens non est solvere argumentum'' :"Degas nemedennoù ne ziskoulmo ket ar gudenn". ;''Adfines inter se non sunt adfines'' :"An heñvelderioù a zo etrezo n'int ket dre nesaelezh". ;''Adfinitas in coniuge superstite non deletur'' :"N'eo ket nullet nesaelezh ar pried manet bev". ;''Adfinitas iure nulla successio permittitur'' :"An nesaelezh ne ro ket gwirioù kantved-diner". ;''Adiaphora'' :"An traoù diforzh". Diwar an [[henc'hresianeg]] ἀδιάφορα, evit diskouez an traoù ha n'int na ret na berzet. Eus ar [[stoikegezh]] e teu ar meizad, hag adkemeret eo bet gant ar [[Kristeniezh|gristeniezh]]. ;''Adoptio naturam imitatur'' :"Drevezañ an natur a ra an advabadur". ;''Adtemptata pudicitia'' :"Dismeg ouzh an elevez". ;''Adulatio perpetuum malum regum'' :"Dre flanerezh e kendalc'h ar renerezh fall". ;''Adversae res religionum admonent'' :"E-kreiz an droukverzh e tihun an dra relijiel". ;''Adversis rerum immersabilis undis'' :"Bepred skoet gant gwagennoù an droukverzh, hep bezañ beuzet nepred". — [[Horatius]], en e droidigezh latin diwar ''[[Odysseia]]'' [[Homeros]] ; {{la}} {{en}} [https://www.loebclassics.com/view/horace-epistles/1926/pb_LCL194.265.xml ''Episluæ'', II, linenn 23]. ;''Advocatus diaboli'' :"Alvokad an diaoul". Implijet pa arguzenner a-ratozh-ker enep un den padal e vezer a-du gantañ, evit amprouiñ talvoudegezh e arguzennoù. ===Ae=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:AEIOU Buchmalerei in der Handregistratur König Friedrichs IV 1446.jpg|thumb|''[[A.E.I.O.U.]]'' en arouez an [[Friedrich III|impalaer santel Friedrich IV]], [[1446]]]] ;''A.E.I.O.U.'' :''Austria Est Imperare Orbi Universi''. "[[Aostria]] eo dezhi da c'hourc'hemenn ar bed-holl", sturienn latin an [[Tiegezh Habsburg]] ; ''Alle Erdreich Ist Österreich Untertan'' eo en [[alamaneg]]. ;''Ægroto dum anima est, spes est'' :"Goanag zo keit ha ma vez anal gant ar c'hlañvour". ;''Aequam memento servare mentem'' :"Bez soñj da virout ur spered ''plaen". ;''Aequat omnes cinis :"Al ludu a laka an holl dud da gevatal". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep14-15.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'', XCI:16]. ;''Aeque principaliter'' :"Ken pouezus all". En [[Iliz katolik roman]], unaniñ [[eskopti]]où ''aeque principaliter'' zo o c'hendeuziñ hep na vefe lakaet an eil dreist egile. ;''Aequo pulsat pede'' :"A sko gant un troad diforzh". Berradur ar werzenn ''Pallida Mors æquo pulsat pede pauperum tabernas regumque turris'', "gant un troad diforzh e sko ar Marv disliv gant tavarnioù ar re baour ha rourioù ar rouaned". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I.IV.13]. ;''Aequum est ut cujus participavit lucrum, participet et damnum'' :"Reizh eo e kemerfe perzh er goll ivez an neb en deus kemeret perzh er gounid". ;''Ære perennius (exegi monumentum aere perennius)'' :"Padusoc'h eget arem (savet em eus ur monumant padusoc'h eget arem)" — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'', III, XXX, 1]. ;''Aes triplex'' :"Arem tric'hement". Tri gwiskad arem war bruched ar verdeerien gentañ, arouez o c'halonegezh. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I-III-9]. ;''Aetatis cujusque notandi sunt tibi mores'' :"Dalc'h kont eus boazioù pep amzer". ;''Æternum vale'' :"Kenavo da viken". Gwelout ''[[#S|Supremum vale]]''. ===Af=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Affidavit'' :"Feiz en deus graet". Un ''affidavit'' zo ur skrid ma tisklêrier ha touer dirak un den aotreet gant al lezenn ez eo gwir kement fed a zo skrivet. ;''Affirmanti incumbit probatio'' :"Gant neb a lavar e tegouezh prouiñ". ;''Afflictis lentae'' :"Gorrek eo d'ar gouzañvidi". Hir e vez an amzer d'an dud a c'houzañv. ;''Afflictis longae, celeres gaudentibus horae'' :"Gorrek eo eurioù ar gouzañvidi, buan eo re an dud laouen". ===Ag=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Age quod agis'' :"Gra ar pezh a rez''. Gra ''mat'' ar pezh a rez. ;''Agnosco stilum Romanae ecclesiae'' :"Anavezout a ran stil an Iliz roman". ;''Agnosco veteris vestigia flammae'' :"Anavezout a ran roudoù ma flammenn gozh". ;''Agnus Dei'' :"Oan Doue". [[Jezuz Nazaret]] gwelet evel an [[oan]] a voe aberzhet war ar [[kroaz|Groaz]] hervez an [[Testamant Nevez]]. ===Al=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Caesar-ueberschreitet-den-rubikon.jpg|thumb|upright 1.8|<div class="center;">Julius Caesar o treuziñ ar stêr Rubicone</div>]] ;''Alas accidere'' :"Troc'hañ an divaskell". ;''Albo lapillo diem notare'' :"Merkañ an deiz gant ur maen gwenn''. Da gaout soñj eus un darvoud laouen ; kevatal da « lakaat ur groaz en nor ». An eneb d'al lavared ''[[#Di|Dies ater]]''. ;''Albo signanda lapillo dies'' :"Devezh da verkañ dre ur maen gwenn". ;''[[Alea jacta est]]'' :"Taolet eo an diñs". A vije bet lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] pa dreuzas ar stêr [[Rubicone]], a oa berzet outañ, da vont da [[Roma]] da gemer ar galloud. ;''Alias'' :"En un doare all". Arveret gant ar ster "anvet en un doare all", kenster gant "derc'hanvenn", "anv-pluenn" : <q> Louis-Paul Nemo, ''alias'' [[Roparz Hemon]]. </q>. ;''Alibi'' :"E lec'h all". Er [[gwir|lezenn|gwir]], un digarez diazezet war ar fed ma oa an tamallad en ul lec'h disheñvel diouzh an hini m'eo bet sevenet ar gwallober. ;''Aliena vitia in oculis habemus a tergo nostra sunt'' :"Dirak hon daoulagad emañ fazioù an hentez, a-dreñv dimp emañ hor re". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira2.shtml ''De Ira'' II, XXVIII:8]. ;''Alieni iuris'' :"E lezenn unan all". A-zivout an dud, bugale peurliesañ, a zo e gwardoniezh un den all. ;''Alienis malis discimus'' :"Deskiñ a reomp diwar fazioù an hentez". ;''Alii bella gerunt, tu felix Austria nube'' :"Ar re all a ren brezel, te, Aostria eürus, a zimez". Lavarenn-stur [[Aostria|Arc'hdugelezh Aostria]]. ;''Aliis inserviendo consumor'' :"Deviñ evit servij an hentez". Sturienn Ernest I (dug Brunswick ; 1497-1546), Skol-veur [[Mezegiezh]] Danylo Halytslyi [[Lviv]] ([[Ukraina]]), Skol-veur [[Tyoumen]] ([[Rusia]]) ha The Catholic University of America (SUA). ;''Aliorum medicus, ipse ulceribus scates'' :"Mezeg ar re all, hag eñ goloet a c'houlioù". — [[Erasmus]], [https://web.archive.org/web/20120314093101/http://sites.univ-lyon2.fr/lesmondeshumanistes/wp-content/uploads/2010/09/Adages-tome-2.pdf ''Adagiorum'', II, v, 38.] ;''Aliquando et insanire iucundum est'' :"Plijus e vez bezañ foll a-wechoù". ;''Aliquem indicta causa damnare'' :"Kondaoniñ un den hep e glevout". ;''Aliquid dare, aliquid retinere'' :"Un dra bennak da reiñ, un dra bennak da virout". Arveret er [[gwir (lezenn)|gwir]] evit merkañ ar c'henaotre etre div gevrenn evit lakaat termen d'o dizemglev. ;''Aliquis non debet esse judex in propria causa, quia non potest esse judex et pars'' :"Arabat eo d'an den bezañ barner e gaoz dezhañ, abalamour ma ne c'heller ket bezañ barner ha kevrenn". ;''Aliquid stats pro aliquo'' :"Un dra bennak a dalvez evit un dra bennak all". Diazez ar [[semiotik]], ar skiant a bled gant argerzh ar c'henderc'hañ, ar bonekaat hag ar c'hehentiñ arouezioù. ;''Alis luporum catulos'' :"Emaoc'h o vagañ bleizigoù". ;''Aliud est celare, aliud tacere'' :"Kuzhat zo un dra, tevel zo un dra all". ;''Aliud pro alio'' :"Un dra evit unan all". ;''Alium silere quod voles primus sile'' :"Na lavar ket ar pezh na fell ket dit klevet digant un den all". ;''Alma mater'' :"Mamm vagerez". Implijet gant an dud da envel ar skol-veur m'int bet gant o studi. ;''Alter ego'' :"Me arall". Hennezh eo ma ''alter ego'' : hennezh pe me, heñvel eo. ;''Alter frenis, alter eget calcaribus'' :"Lod o deus ezhomm rañjennoù, lod all kentroù". Lod tud zo re herrek, lod zo re c'horrek. ;''Alterius non sit qui suus esse potest'' :"Na vezañ d'unan all neb a c'hall bezañ dezhañ e-unan". Arabat eo da neb a c'hall bezañ perc'henn warnañ e-unan bezañ perc'hennet gant un den all. – Sturienn [[Paracelsus]]. ;''Alterum non laedere'' :"Na noazout d'an hentez". ;''Altis plerumque adjacent abrupta'' :"Amezek d'un islonk e vez an uhelder peurliesañ". ===Am=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|thumb|[[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|''Amor vincit omnia'']] ]] ;''Amantes amentes'' :"Foll eo an amourouzien". ;''Amantium irae amoris integratio'' :"Nevesadur ar garantez eo tabutoù an amourouzien". ;''Amat victoria curam'' :"An trec'h a gar ar striv". ;''Ames parentem, si aequus est – si aliter, feras'' :"Kar da dud, mard int reizh : anez, gouzañv-i". ;''Amice, ad quid venisti !'' :"Mignon, evit petra out deuet !" — [[Aviel Mazhev]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#26 XXVI:50]. ;''Amici inesse adulationem'' :"N'eus lubanerezh ebet etre mignoned". — [[Tacitus]], [http://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann2.shtml#12 ''Annales'', II.12]. ;''Amici, hodie diem perdidi'' :"Mignoned, hiziv em eus kollet un devezh". Lavaret gant an [[Roll an impalaerien roman|impalaer]] [[Titus (impalaer)|Titus]] pa n'en devoa graet mad ebet da zen ebet. ;''Amici nec multi nec nulli'' :"Na kalz mignoned, na hini ebet". ;''Amici vitia si feras, facis tua'' :"Mar gouzañvez sioù da vignon e rez da sioù-te ganto". ;''Amici mores noveris, non oderis'' :"Anaout boazioù da vignon a rankez, arabat eo o c'hasaat". ;''Amicitia inter pocula contracta, plerumque est vitrea'' :"Ken bresk hag ar gwer eo ar vignoniezh skoulmet tro-dro da vannac'hoù". ;''Amicitia magis elucet inter aequales'' :"Pelloc'h e pad ar vignoniezh etre tud kevatal". ;''Amicum an nomen habeas, aperit calamitas'' :"Diwar da walldroioù e ouezi hag ur mignon gwirion zo dit pe an anv anezhañ hepken". ;''Amicum secreto admone, palam lauda'' :"Kroz da'z mignon ez-prevez, gra meuleudi dezhañ ez-foran". ;''Amicus certus in re incerta cernitur'' :"Ur gwir vignon a vez anavezet pa zegouezh ur gwall". ;''Amicus magis necessarius quam ignis et aqua'' :"Rekisoc'h eget an tan hag an dour eo ar mignon". ;''Amicus ollaris'' :"Mignon ar pod pri". Ho mignon eo keit ha ma vez boued en ho pod. ;''Amicus omnibus, amicus nemini'' :"Mignon d'an holl (zo koulz ha) mignon da zen ebet". ;''Amicus Plato, sed magis amica veritas'' :"Mignon da Blaton on, hogen d'ar wirionez muioc'h c'hoazh". — [[Aristoteles]], ''Ethica Nicomachea'' I-6, diwar-benn [[Platon]], pa ne oa ket a-du gantañ. ;''Amicus verus rara avis'' :"Evned rouez eo ar vignoned wirion". ;''Amittit merito proprium, qui alienum appetit'' :"Neb a c'hoanta peadra an hentez zo dellezek da goll e hini". ;''Amor crescit dolore repulsae'' :"Kreskiñ a ra ar garantez gant poan an nac'hadenn". ;''Amor – dolor'' :"Karantez – poan". ;''Amor et deliciae humani generis'' :"Karantez ha dudi mab-den". Ul lesanv gounezet gant an [[Roll an impalaerien roman|impalaer]] [[Titus (impalaer)|Titus]] a-drugarez d'e vadelezh e-keñver e sujidi. — [[Eutropius (istorour)|Eutropius]], [http://www.thelatinlibrary.com/eutropius/eutropius7.shtml#21 ''Breviarium Historiae Romanae'', VII.21]. ;''Amor omnia vincit'' :"Trec'h e vez ar garantez war pep tra". ;''Amor et melle et felle est fecundissimus'' :"Ar garantez eo ken puilh ar mel hag ar vestl enni". ;''Amor libertatis nobis est innatus'' :"Enganet ennomp ar ar garantez ouzh ar frankiz". ;''Amor patriae nostra lex'' : ''Karantez ouzh ar vammvro eo hor lezenn". ;''Amor vincit omnia'' :"Trec'hiñ war bep tra a ra ar garantez". ;''Amore, more, ore, re'' :"Ar garantez, ar vuhezegezh, ar c'homzoù, an oberoù". Berradur eus ''Verus amicus amore more ore re cognoscitur'' : "dre e garantez, e vuhezegezh, e gomzoù, e oberoù ez anavezer ar mignon gwirion". ===An=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Duerer Dreifaltigkeitsaltar.jpg|thumb|Munud eus ''Azeulerezh an Drinded'', un emboltred gant [[Albrecht Dürer]]]] [[Restr:Great_Seal_of_the_United_States_(reverse).svg|thumb|''Annuit cœptis'' war Siell Veur gouarnamant SUA]] ;''An debeatur'' :"Mard eo dleet". Implijet er gwir evit klask gouzout hag unj digoll zo ret a-c'houde ur gaou. Gwelit ''[[#Q|Quantum debeatur]]''. ;''An et quantum debeatur'' :"Mard eo dleet ha pegement". ;''Angina pectoris'' :"Kevenkez bruched". <ref>[[Geriadur Ménard]], 2020, p. 76-b.</ref>. ;''Anguillam cauda tenes'' :"Dalc'h ar silienn dre he lost". ;''Angulus ridet'' :"Ar c'horn-bro a c'hoarzh". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm2.shtml ''Carminum'', II-6:14]. ;''Animum debes mutare non caelum'' :"An ene a ranker kemmañ, an hinonad n'eo ket". ;''Animus ex ipsa desperatione sumatur'' :"Tennomp hor c'halonegezh eus an dic'hoanag". ;''Animus meminisse horret'' :"Skrijañ a ra ma ene gant an eñvorenn-se". ;''Animus pugnandi'' :"Ar youl da stourm". ;''Animus se a corpore abstrahit'' :"En em zisujañ eus ar c'horf a ra an ene". ;''Anno a Virginis partu'' :"Er bloaz goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ". Heñvelster gant al lavared ''[[#An|Anno Domini]]''. Evel el livadur ''Azeulerezh an Drinded'' gant [[Albrecht Dürer]], a zo sinet ''Albertus Durer Noricus faciebat anno a Virginis partu 1511'', "Albrecht Dürer a Nürnberg a reas er bloaz 1511 goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ". ;''Anno Domini'' :"Goude an Aotrou ([[Jezuz Nazaret]])". Berraet en ''A. D.''. ;''Annuit cœptis'' :"Darbennet (en deus) an embregadenn-mañ". Unan eus an teir sturienn a zo war pil Siell Veur [[Stadoù-Unanet Amerika]] ; embann a ra ez eo bet darbennet krouidigezh SUA gant Ragevezh Doue. ;''[[Annus horribilis]]'' :"Bloavezh euzhus". Bomm lavaret gant [[Elesbed II]], [[rouanez]] ar [[Rouantelezh-Unanet]], da zisplegañ petra he doa bevet e [[1992]]. Dre fent e veze kemmet gant farserien ar ger ''annus'' en ''anus'' ([[fraez]]). ;''[[Annus mirabilis]]'' :"Bloavezh brav-estlammus". ;''Ante Christum natum'' :"Kent ganedigezh Jezus-Krist". Berradurioù : a.C.n., A.C.N., ACN, a.Ch.n., a.Chr.n.). Gwelit ''[[#P|Post Christum natum]]''. ;''Ante diem'' :"Kent an deiz". A-raok hiziv. ;''Ante litteram'' :"Kent ar skrid". A-raok ma vefe eus ar ger ; da skouer : Henry Havelock Ellis (1859-1939) a voe ur [[revoniezh|revoniour]] ''ante litteram''. ;''Ante pedes non videre'' :"Na gwelout dirak e dreid". Bezañ avelek, pe verrsperedet. ;''Antiqua nove'' :"Traoù kozh en un doare nevez". ;''Antiqua sunt optima'' :"Ar re wellañ eo an traoù kozh". Arnodet ha gwiriekaet eo bet an traoù kozh, hervez ar Romaned bepred. ;''Antiquior mors turpitudine'' :"Gwell ar marv eget ar vezh". ;''Antiquo jure tutor'' :"Gouarnour kozh al lezenn". ;''Antiquo more'' :"Ar c'hiz kozh". ;''Antiquus amor cancer est'' :"Ur garantez kozh n'eo nemet ur valitouch (da soñj ar merc'hed)" – [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', II-42]. ;''Anxia divitiarum cura'' :"Enkrezus eo bezañ nec'het gant ar binvidigezh". ===Ap=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Apertis verbis'' :"Komzoù fraezh". ;''Apices juris non sunt jura'' :"Soutilderioù ar gwir n'int ket ar gwir". ;''Appellatio ad Caesarem'' :"Galv d'an impalaer". Evit terriñ ur barn d'ar marv. ''[[#Pr|Provocatio ad populum]]'' a veze graet kent an [[Impalaeriezh roman]]. ;''Aptari onus viribus debet'' :"Ret eo azasaat al labour ouzh an nerzh". ===Aq=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Aqua et ignis interdictio'' :"Berzet an dour hag an tan". A-zivout un den forbannet. ;''Aqua profunda est quieta'' :"Difiñv eo an dour don". ;''Aqua vitae'' :"An dour a vuhez". Ar gwin-ardant, an "odivi" : lambig, [[rom]], [[whisky]] hag all. ;''Aquila non capit muscas'' :"N'eo ket an erer a dap kelien". Un den a bouez ne ra ket war-dro aferioù ken dister. ;''Aquila non captat muscas'' :''[[#I|idem]]''. ;''Aquilam volare docet'' :"Emaoc'h o teskiñ nijal d'un erer". ;''Aquiris quodcumque rapis'' :"Dit eo ar pezh a laerez". ===Ar=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Arbiter elegantiae'' :"Barner ar granded". — [[Tacitus]] diwar-benn [[Petronius]] en [https://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann16.shtml ''Annales'', XVI, 18]. ;''Arbitror esse aliquam liberi arbitrii vim'' :"Krediñ a ra din ez eus un nerzh gant ar frankdivizout". — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Arbor mala, mala mala'' :"Gwezenn fall, avaloù fall". ;''Arcades ambo'' :"Arkadianed o-daou". Daou sod, an [[azen|ezen]] o vezañ loened brudetañ [[Arkadia (Henamzer)|Arkadia]]. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec7.shtml ''Eclogues'' VII:4]. ;''Ardet nec consumitur'' :"Deviñ a ra hep peurzeviñ". Diwar-benn ar [[feniks]]. ;''Ardua ad gloriam via'' :"Diaes eo an hent trema ar c'hlod". ;''Ardua para subire'' :"Dev evit sevel". ;''Arenae semina mandare'' :"Hadañ en traezh". ;''[[Argumentum ad verecundiam]]'' :"Arguzenn a zoujañs". ;''Argumentum baculinum'' :"Arguzenn ar vazh". Skeiñ, implijout an nerzh e-lec'h ar reizhpoell (evel e pezh-c'hoari [[Molière]] ''Les Fourberies de Scapin''). ;''Articulus stantis vel cadentis Ecclesiae'' :"Ar benngredenn a laka an Iliz da chom en he sav pe da gouezhañ". Ar feiz kristen hervez [[Martin Luther]], da lavar an doueoniour Balthasar Meisner (1587-1626). ;''Ars casus similis'' :"Heñvel eo an arz ouzh ar chañs". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis3.shtml ''Ars Amatoria'' III:155]. ;''Ars est celare artem'' :"Kuzhat an arz eo an arz". Kuzhat an ardoù eo an arz. ;''Ars est difficilis, recte rempublicam gerere'' :"Un arz diaes eo gouarn mat ar Stad". ;''Ars gratia artis'' :"An arz evit an arz". Sturienn ar gompagnunezh [[sinema]] [[Metro Goldwyn Mayer]]. ;''Ars longa, vita brevis''<ref>Troidigezh latin eus an [[henc'hresianeg]] Ὁ βίος βραχὺς, ἡ δὲ τέχνη μακρὴ ''O víos vrachýs, i dé téchni makrí'', bomm kentañ [https://www.remacle.org/bloodwolf/erudits/Hippocrate/aphorismes1.htm ΑΦΟΡΙΣΜΟ]] ''Aforismoi'' [[Hippokrates]] ;'' "berr ar vuhez, hir an arz" eo al lavared orin.</ref> :"Hir an arz, berr ar vuhez". ;''Artem quævis alit terra'' :"Ar vicher a vag an den e pep lec'h". ===As=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Asinus asinorum in sæcula sæculorum'' :"[[Azen]] an ezen da viken". N'eus ket sotoc'h eget hemañ. ;''[[Asinus asinum fricat]]'' :"Azen a frot azen". ;''Asinus balneatoris numquam particeps balnei'' :"Azen gward ar c'hibellec'h n'en devez kibelladenn ebet". ;''Asinus gestat mysteria'' :"Emañ an azen o tougen an ikonoù". – [[Andrea Alciato]] (1492-1550). ;''''Asinus in catedra'' :"Azen er gador". Un azen o prezeg pe o kelenn an dud. ;''Asinus in tegulis'' :"Un azen war an toennoù". Un dra iskis. ;''Aspexi terram et ecce vacua erat et nihil'' :"Sellet a ran ouzh an douar ha setu eo goullo ha distumm". — [[Vulgata]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/jeremiah.shtml#4 Jeremiaz, 4:23]. ;''Aspiciendo senescis'' :"Koshaat a rez en ur sellet ouzhin". ;''Assem habeas, assem valeas'' :"Bez arc'hant, kreñv e vi gant an arc'hant". Bez pinvidik ha stad a vo graet ac'hanout. An ''as'' e oa ar moneiz roman. ===At=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Athanasius contra mundum'' :"Athanasius Enep ar Bed". Lesanv [[Athanasius Aleksandria]] ([[297]]-[[373]]), ugentvet [[eskob]] [[Aleksandria]] adal [[328]] betek e varv, pa voe harluet pemp gwezh diwar urzh pevar [[Impalaeriezh roman|impalaer roman]] : [[Kustentin Iañ (impalaer roman)|Kustentin Iañ]], [[Constantius II]], [[Juluan II]] ha [[Valens]]. ===Au=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Auctores varii'' :"Lies aozerien". Berraet dre ''AA.VV.''. ;''Auctoritatem rebus vilitas adimit'' :"Ur priz izel a denn pep pouezusted d'an dra". ;''Audacia fidentiae est apposita'' :"Stok ouzh ar fiziañs eo an herder". ;''Audacter calumniare, semper aliquid haeret'' :Falstamall dizaon, atav e chom un dra bennak peg". ;''Audax est ad omnia quaecumque amat vel odit femina, et artificiosa est nocere cum vult'' :"Her eo ar vaouez e kement tra a gar hag a gaz, ha gouzout a ra noazañ pa fell dezhi". ;''Audax Japeti genus'' :"Mab dispont ganet eus Japet". ;''Aude contemnere opes'' :"Kred ober fae war ar stroñs". ;''Audendum est, fortes adjuvat ipsa Venus'' :"Ret eo krediñ ober, [[Gwener (doueez)|Gwener]] hec'h-unan a skoazell ar re galonek". — [[Tibullus]], [http://www.thelatinlibrary.com/tibullus1.html#2 ''Carminum Libri Tres'' I, II:16]. ;''Audentis fortuna juvat'' :"Ar chañs a c'hoarzh ouzh an dud dispont". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:284]). ;''Audere est facere'' :"Krediñ ober eo ober". ;''Audi alteram partem'' :"Ra vo klevet ar gostenn all ivez". ;''Audi, vide, sile'' :"Selaou, sell, tav". ;''Audi, vide, tace, si tu vis vivere in pace'' :"Selaou, sell, tav, ma kerez bevañ e peoc'h". Par da « un den berzet a dalv kant ». ;''Audiatur et altera pars'' :"Ra vo klevet an tu arall". A vez lavaret en ur prosez, pa vez bet klevet an tamaller peurvuiañ. ;''Audite pars adversa'' :''[[#I|idem]]''. ;''Aura popularis'' :"C'hwezh ar bobl". Avel (hegemm) ar bobl, ar c'hrad-vat a-berzh ar bobl a zoug brud an den hag e ziskar. ;''Auream quisquis mediocritem diligit'' :"Prizius evel an aour eo neb a gar ar muzul mat". — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm2.shtml ''Carmina'' II, X:5]. ;''Aures serva'' :"Diwall da zivskouarn". ;''Auri mediocritas'' :"Izelded an aour". ;''Auri sacra fames !'' :"Naon kazus a aour !" ;''Auribus teneo lupum'' :"Ar bleiz a zalc'han war-bouez e zivskouarn". ;''Aurora Musis amica est'' :"Mignonez d'ar [[Muzezed]] eo gouloù-deiz". ===Aut=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Aut agere aut mori'' :"Pe ober pe mervel". ;''Aut amat aut odit mulier, nil est tertium'' :"Pe karout pe kazout a ra ar vaouez, n'eus dibab all ebet". ;''Aut ... aut ...'' :"Pe ... pe ..". A dalvez "ya pe nann", "an eil pe egile". ;''Aut bibas aut abeas'' :"Ev pe kerzh kuit". ;''Aut Cæsar, aut nihil'' :"Pe impalaer pe netra". Sturienn [[Cesare Borgia]]. ;''Aut dedere aut punire'' :"Pe daskor pe kastizañ". ;''Aut disce aut discede'' :"Pe studi, pe kerzh kuit". ;''Aut dosce, aut disce, aut discede'' :"Pe kelenn, pe desk, pe kerzh kuit". ;''Aut nunc, aut numquam'' :"Pe bremañ pe biken". ;''Aut omnia, aut nihil'' :"Pe holl, pe netra". ;''Aut pati aut mori'' :"Pe gouzañv pe mervel". ;''Aut viam inveniam aut faciam'' :"Pe e kavin an hent pe e toullin anezhañ". ;''Aut vincere, aut mori'' :"Pe trec'hiñ pe mervel". ;''Autobi passebant completi'' :"Leun e oa ar busoù o tremen". ;''Autor opus laudat'' :"An oberour a gan meuleudi d'an oberenn". ;''Aut regem aut fatuum nasci oportet'' :"Ret eo bezañ ganet roue pe foll". Evit ober ar pezh a garer. ;''Aut ridenda omnia aut flenda sunt'' :"Ret eo c'hoarzhin pe gouelañ gant pep tra". ;''Aut vincere, aut emori/mori'' :"Bout trec'h pe mervel". ===Av=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Avaritia facit bardus'' :"Ar bizhoni a laka an den genaouek". ;''Avaro omnia desunt, inopi pauca, sapienti nihil'' :"D'an den pizh e vank pep tra, d'ar paour nebeud a dra, d'ar fur (ne vank) netra". ;''[[Avarum est mulierum genus]]'' :"C'hoantek eo gouenn ar maouezed". ;''Avarum irritat, non satiat pecunia'' :"An arc'hant a vrouez an den, n'en dic'hoant ket". ;''Avarus nisi cum moritur, nil recte facit'' :"Madober nemetañ an den pizh eo mervel". ;''Ave atque vale'' :"Kevarc'h, ha bez yac'h". ;''Ave Cæsar, morituri te salutant'' :"Salud dit, [[Caesar (titl)|Caesar]], ar re zo o vont da vervel az salud". A veze lavaret er sirk gant ar glezeourion d'an impalaer a-raok an [[emgann]]. ::'''''Ave imperator, morituri te salutant''''' eo a gaver e levr [[Suetonius]], ''[[De Vita Caesarum]]'', [[Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus|Claudius]] [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.claudius.html#21 21]. ;''Ave color vini clari, Ave sapor sine pari'' :"Salud dit liv gwin sklaer, Salud dit blaz dibar". ;''[[Ave Maria]]'' :"Me ho salud, Mari'';'' pedenn gatolik d'ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez Vari]]. ;''Ave, ave, aves esse aves'' :"Salud dit, tad-kozh, ha debriñ evned a fell dit ?'' – C'hoari gerioù diwar ''ave'' (salud), ''avus'' (tad-kozh), ''avis'' (evn), hag ''aveo'' (c'hoantaat [a ran}). ;''Avis alba'' :"Ur voualc'h wenn". Un dra rouez. ==B== ===Ba=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Barba crescit, caput nescit'' :"Kreskiñ a ra ar barv, ar penn ne fura ket". ;''Barba non facit philosophum'' :"N'eo ket ar barv a ra ar prederour ". ;''Barba tenus sapientes'' :"Furien betek ar barv". Furien diwar-c'horre — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Barbam auream habere'' :"Kaout ur barv aour". Bezañ un doue. ;''Barbam sapientem pascere'' :"Derc'hel barv ur prederour". Bezañ prederour a-vicher. ===Be=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Beati pauperes spiritu'' :"Evurus ar re baour a spered". Distaget gant [[Jezuz Nazaret]] er ''Prezeg war menez'', en [[Aviel Mazhev]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml 5:3]. A vez lavaret dre fent ivez ouzh un den ha n'eo ket gwall fin, en ur ster disheñvel-rik diouzh hini al lavared orin. ;''Beatus qui prodest quibus potest'' :"Evurus an hini a ra vad d'ar re a c'hall". ;''Bellum frigidum'' :"Brezel yen".Gwelit [[Brezel Yen]]. ;''Bellum omnium contra omnes'' :"Brezel an holl enep an holl". ;''Belua fera est avaritia'' :Ar bizhoni zo ul looen ferv". ;''Bene diagnoscitur, bene curatur'' :"Kement ha pareañ eo anaoudaduriñ". ;''Bene vobis'' :"Mat, (ha) c'hwi ?". ===Bi=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Bibere humanum est, ergo bibamus'' :"Perzh an den eo evañ, evomp eta". ;''Bis dat, qui cito dat'' :"Div wech e ro an hini a ro buan". ;''Bis pueri senes'' :"An dud kozh zo div wech bugale". ;''[[Bis repetita placent]]'' :"Div wech lavaret a blij". ;''Bis repetita non placent'' :"Div wech lavaret ne blijont ket". Ar bomm ''deciens repetita placebit'' a lenner digant [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'' 365], ma respont ar barzh e c'heller lavarout dek gwech un dra vrav hep skuizhañ penn ar selaouer. ===Bo=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Bona diagnosis, bona curatio'' :"Deznaou mat, louzoù mat". ;''[[Bona fide]]'' :"A feiz vat". ;''Bona valetudo melior est quam maximæ divitiæ'' :"Gwell eo yec'hed mat evit pinvidigezh vras". ;''Bonum vinum lætificat cor hominum'' :"Gant gwin mat e vez laouenaet kalon an den". ;''Bonus liber amicus optimus'' :"Ul levr mat eo ar mignon gwellañ". ;''Bonus pater familias'' :"Den mat eo an [[ozhac'h]]". ===Br=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Breve et inreparabile tempus omnibus est vitae'' :"Un amzer berr ha dirapar eo buhez an holl". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:467]. ;''Brevi manu'' :"Dre zorn berr". <q> Roet eo bet an arc'hant dezhi ''brevi manu'' </q>, roet eo bet an arc'hant dezhi war-eeun etre he daouarn. ;''Brevis in longo'' :"Ur silabenn verr e lec'h unan hir". War hirder ar silabennoù ez eo diazezet ar gwerzaouerezh latin<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20160304211706/https://scribium.com/yohan-charles-roger-picot/a/la-versification-latine/ ''Scribium'']</ref>{{,}}<ref>{{fr}} [http://www.weblettres.net/blogs/uploads/p/Philomene/29893.pdf ''WebLettres'']</ref>. Gwelit ''[[#L|Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt]]''. ;''Brevitatis causa'' :"Lavaret berr". E berr gomzoù. ;''[[Britannia reges habet, sed tyrannos]]'' :"(Enez) Breizh he deus rouaned, hogen tiranted int". ==C== ===Ca=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Caeca invidia est'' :"Dall eo an droukc'hoant". ;''Canis sine dentibus vehementius latrat'' :"Ki hep dent a harzh kreñvoc'h". Ne grog ket ar c'hi a harzh. ;''Captatio benevolentiae'' :"Degerc'hañ an hegarated". En [[retorik|helavarouriezh]], frazenn a lakaer e deroù ur brezegenn, ur skrid pe ul lizher, evit broudañ ar selaouer pe al lenner da vont a-du gant an aozer ha neuze da selaou pe da lenn pelloc'h. ;''Caput imperat, non pedes'' :"Ar penn ar ren, an treid ne reont ket". ;''Caput sine lingua pedaria sententia est'' :"Ur penn dideod eo ali ar senedourien ardroader". — [[Aulus Gellus]], ''Noctes atticae'', III-18). "Senedourien ardroader" eo ster ''pedaria'', pa oa anezho senedourien nann-ofisiel a zeue war droad d'ar bodadegoù da reiñ o ali ; pignet war girri ez errue ar senedourien ''curulis'', ar re a oa e karg ent-ofisiel. [[File:Zonnewijzer Carpe Diem.jpg|thumb|<div class="center">''[[Carpe diem]]''</div>]] ;''[[Carpe diem]]'' :"Kutuilh an deiz". — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XI:8]. ;''Carthago delenda est'' :"Ret eo distruj [[Kartago]]". Berradur eus ''Ceterum autem censeo Carthaginem esse delendam'', "ouzhpenn-se, da'm meno e rank Kartago bezañ distrujet", a veze lavaret alies gant [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]] e-kerzh e brezegennoù e bloavezhioù diwezhañ an trede [[brezelioù punek|brezel punek]] etre Kartago ha [[Roma]]<ref>Meur a desteni skrivet zo : [[Aurelius Victor]], [http://www.thelatinlibrary.com/victor.ill.html ''De Viris Illustibus'' XLVII:8] ;'' [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/senectute.shtml ''De Senectute'', VI:18] ;'' [[Plinius an Henañ]], [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost01/PliniusMaior/plm_hi15.html ''Naturalis Historia'' XV:20] ;'' [[Florus]], ''Epitome de T. Livio bellorum omnium annorum DCC'' I, XXXI] ;'' [[Ploutarc'hos]], ''Βίοι Παράλληλοι'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Cato_Major*.html#27 27.1 {{en}}] ;'' [[Titus Livius]], [https://la.wikisource.org/wiki/Ab_Urbe_Condita_-_Periochae/liber_XLIX ''Ab Urbe Condita Libri'' XLIX].</ref>. ;''Castigat ridendo mores'' :"Reizhañ a ra ar boaz dre ar c'hoarzh". Sturienn ar c'hoariva ''[[Comédie-Française]]'' e [[Paris]], troet e galleg dre ''Elle corrige les mœurs en riant". ;''Castis omnia casta'' :"Enor kement tra a zo glan". ;''Casus belli'' :"Degouezh a c'hall degas [[brezel]]". [[File:Cave canem2.jpg|thumb|''Cave canem'']] ;''Causa causans'' :"Abeg devoudus". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], pennabeg an darvoudenn. ;''Causa causarum'' :"Abeg an abegoù". — [[Tommaso d'Aquino]], ''Questiones disputatoe de veritate, 21-3-3, en ''Sancti Thomae de Aquino opera omnia'', Fratrum Praedicatorum, XXII, Romae, 1976, p. 598:18-19<ref>{{fr}} J. follon & J. McEvoy, ''Finalité et intentionnalité'' - Doctrine thomiste et perspectives modernes - Actes du Colloque de Louvain-la-Neuve et Louvain, 21-23/05/1990 [https://books.google.fr/books?id=gUkFxPDXCWIC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=causa+causarum&source=bl&ots=fPdBdoRptr&sig=khjp1AlBhu2ZOUloJX5WsVzAExU&hl=fr&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBzgKahUKEwipxOe-uI3GAhVLPBQKHZ4qAPo#v=onepage&q=causa%20causarum&f=false p.70]</ref>. ;''Causa proxima'' :"Abeg nesañ". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : an abeg tostañ d'an darvoudenn eo ''causa proxima'' en heuliad an abegoù o deus degaset ur gaouad. ;''Causa sine qua non'' :"Abeg ret". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], an abeg ret evit ma c'hoarvezfe ar gaouad. ;''[[Cave canem]]'' :"Diwall diouzh ar c'hi". Enskrivadur kavet war ur [[marelladur]]-leur ma weler ur c'hi dirak un nor e [[Pompei]]. ;''Caveat emptor'' :"Ra ziwallo ar prener". ;''Cave ne cadas'' :"Diwall na gouezhi". Distaget gant ar [[sklaverezh|sklav]] en em zalc'h a-drek an ''imperator'' pa vez [[lid an trec'h]]. ;''Cave ab homine unius libri'' :"Diwall diouzh an den ha n'en deus nemet ul levr hepken". Sturienn ti-embann Umberto Allemandi e [[Torino]], en [[Italia]]. Gwelit ''[[#T|Timeo hominem unius libri]]''. ===Ce=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Cedo maiori'' :"Plegañ a ran d'un den meuroc'h". ;''Ceteris paribus'' :"Pep tra o vezañ par". ===Ci=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Cibi condimentum est fames'' :"Temz pep meuz eo an naon". Pa vez naon e kaver mat pep tra. ;''Cibus non qui plurimus, sed qui suavissimus'' :"Ket ar muiañ a veuzioù, hogen ar re saourusañ". ;''Cicada cicadae cara, formicae formica'' :"Ar c'hrank-raden a gar ar c'hrank-raden, ar verienenn ar verienenn". — [[Aisopos]]. ;''Circa'' :"War-dro". Berraetdre ''c.'' peurliesañ. ;''Citius, Altius, Fortius'' :"Fonnusoc'h, uheloc'h, kreñvoc'h !' Sturienn ar [[C'hoarioù Olimpek]]. ;''Cito maturum, cito putridum'' :"Azv buan, brein buan". Rekis eo lezel amzer d'an amzer. ;''[[Civitas sine suffragio]]'' :"Keodedouriezh hep mouezhiañ". Un dere e [[Republik Roma]] hag a roe d'un den holl wirioù ur c'heodedad war-bouez ar gwir da vouezhiañ en dilennadegoù. ===Cl=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Claudite jam rivos, pueri ; sat prata biberunt'' :"Serrit ar gwazhioù, sklaved ; ar pradoù o deus evet a-walc'h". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec3.shtml ''Eclogues'' III:111]). <q> Serret ar gwazhioù, douret ar pradoù </q>, evel meneget gant [[L. F. Sauvé]]<ref name="LFS">Léopold-François Sauvé, ''Proverbes et dictons de la Basse-Bretagne'', Genève-Paris, Slatkine Reprints, 1986 {{ISBN|978-2-05-100101-4}}.</ref> #753, notenn 1, pp. 110-111. ===Co=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Cogito ergo sum'' :"Sonjal a ran neuze ez on". — [[René Descartes]], [http://fr.wikisource.org/w/index.php?title=Discours_de_la_m%C3%A9thode/Quatri%C3%A8me_partie&oldid=1284239 ''Discours de la méthode'', IV, §§ 1 & 3]. ;''Concordia civium murus urbium'' :"Kenemglev etre keodedourion, (zo kement ha) mogerioù (d') ur gêr". ;''Conditio sine qua non'' :"An diviz ha n'eus netra hepti". N'heller ket tremen heptañ. ;''Confer'' :"Kerzh da welout". Berraet dre ''cf.'' peurliesañ. ;''Consuetudinis vis magna est'' :"Bras eo nerzh ar boaz". ;''Consuetudo altera natura est'' :" Un natur all eo ar boaz". ;''Consuetudo est altera natura'' :"Un natur arall eo ar boaz". ;''Contra aquam remigare'' :"Roeñvat a-benn da red an dour". ;''Contra bonos mores'' :"Enep ar vuhezegezh vat". ;''Contra vim mortis non est medicamen in hortis'' :"Ouzh nerzh ar marv n'eus louzaouenn ebet el liorzh". ;''Contraria contrariis curantur'' :" An traoù kontrol a vez paraet gant traoù kontrol". ;''Conubia sunt fatalia'' :"Planedennoù eo an dimezioù". Den ne oar penaos ez echuo un dimeziñ. ;''Copia ex industria'' :"Puilhentez diwar obererezh". Strivañ a ranker ober a-benn dastum frouezh a-builh. ;''Cor plumbeum'' :" Kalon blom". — [[Caius Suetonius Tranquilus]], ''[[De Vita Caesarum]]'', ''Nero'', 2. A-zivout Domitius : ''In hunc dixit Licinius Crassus orator non esse mirandum, quod aeneam barbam haberet, cui os ferreum, ''cor plumbeum'' esset'', "diwar e benn e lavare Licinius Crassus ne oa ket souezh en devoa ur barv kouevr, p'en devoa ur genoù houarn hag ur galon blom."<ref>{{fr}} {{la}} [https://web.archive.org/web/20140123040125/http://www.cndp.fr/archive-musagora/gaulois/textes/latinbi/suetone_neron_2.doc ''CNDP'']</ref> ;''Corpus delicti'' :"Korf an torfed''. Pe « korf an den lazhet », evel prouenn ur muntr. ;''Corruptio optimi pessima'' :"Ar gwashañ tra eo breinadur ar pep gwellañ". ;''[[Corruptissima re publica plurimae leges]]'' :"Seul vreinoc'h ar Stad seul niverusoc'h al lezennoù". — [[Tacitus]], [https://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann3.shtml#27 ''Annales'', III, 27] ===Cr=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Crocodili lacrimae'' :"Daeroù ur c'hrokodil". Daeroù faos, daeloù ki. ===Cu=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[File:Ms 224 anselm.jpg|thumb|<div class="center">''Cur Deus Homo''<br>[[Anselm Canterbury|Anselmus Cantuariensis]]<br>([[1098]])</div>]] ;''Cui bono ?'' :"Da biv eo mat ?". Piv a denn gounit eus an torfed ? Hag a c'hall bezañ torfedour ? ;''Cuique suum'' :"Da bep unan e hini". Da bep den ar pezh a zellez, da geñveriañ gant <q> E-keñver an dellidoù / Emañ ar c'haoudoù </q>. ;''Cuius est solum eius est usque ad coelum et ad inferos'' :"Neb a zo perc'henn war an douar zo perc'henn betek an neñv ha betek doneier an douar". Lezenn ar berc'henniezh douaroù en Henroma hag e [[SUA]]. ;''[[Cuius regio, eius religio]]'' :"Hevelep priñs, hevelep relijion". An neb a zo e penn ar vro a ziviz petra eo relijion e genvroiz. ;''Cuiusvis hominis est errare'' :"Faziañ eo tech kement den a zo". Gwelout ''[[#E|Errare humanum est]]''. ;''Cum grano salis'' :"Gant ur c'hreunenn holen". Komz gant un tamm fent, hep mennout bezañ sirus eo komz ''cum grano salis'' ; diouzh tu ar selaouerien ez eo na krediñ da vat er pezh a vez lavaret<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20140810151348/http://www.btb.termiumplus.gc.ca/tpv2guides/guides/chroniq/index-eng.html?lang=eng&lettr=indx_autr8BKE-TUZytps&page=9Am92FVvGFZo.html ''BtB'']</ref>. ;''Cum hoc, ergo propter hoc'' :"Gant se, neuze dre se". Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer : <q> Bep beure e kan ar c'hilhog, neuze e laka ar c'hilhog an heol da sevel. </q>. Gwelit ''[[#No|Non causa pro causa]]''. ;''Cum laude'' :"Gant meuleudi", ur meneg a vez deroet a-gevret gant un diplom. ;''Cum nexum faciet mancipiumque, uti lingua nuncupassit, ita ius esto'' :"Graet dre sklavidigezh pe dre an dorn, pa vez disklêriet dre gomz ez eo roet ar gwir". Doare ar gwir roman da wareziñ ur gevrat : dre ''nexum'' en em lakae an amprester dindan beli ar prester – pe e lakae unan eus e vugale – betek ma vefe daskoret ar mad a oa prestet ; dre ''mancipium''<ref>Diwar ''manus'' "dorn" ha ''capio'' "kemer".</ref> e veze savet ul lid dezvekaet heuliet gant ar gwerzher, ar prener, pemp test hag un den a zalc'h ur ventel, ma tremen arouez ar mad eus dorn ar gwerzher da zorn ar prener. ;''Cum notis variorum scriptorum'' :"Gant notennoù a bep seurt skrivagnerien". Merk war embannadurioù latin kozh. ;''Cur Deus Homo'' :"Perak eo aet Doue da zen".<ref name="CDH">{{la}} [[Anselm Canterbury|Anselmus Cantuariensis]], ''Cur Deus Homo'', I, 1.</ref> ;''Cura ut valeas !'' :"Diwall, ma vi yac'h !" ==D== ===Da=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Damnant quod non intelligunt'' :"Kondaoniñ a reont pezh na gomprenont ket". Frazenn implijet diwar-benn an dud sot pe dizesk. ;''[[Damnatio ad bestias]]'' :"Kondaonidigezh d'al loened". En [[Henroma]], un doare [[kastiz ar marv|poan a varv]] ma veze ar gondaonidi roet da loened ferv, en ur gaoued ganto pe er stourmva. ;''Dat veniam corvis, vexat censura columbas'' :"Pardoniñ d'ar brini ha heskinañ ar c'houlmed a ra ar c'hontrollerezh". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/2.shtml ''Saturae'', II:63]. ===De=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''De duobus malis minus est semper eligendum'' :"A-douez daou zroug ez eo ret dibab ar bihanañ bepred". [[Thomas von Kempen]], [http://www.thelatinlibrary.com/kempis/kempis3.shtml ''De Imitatione Christi'' III-12-2]. ;''[[De facto]]'' :"Hervez ar fed". Hervez ar pezh a zo gwir. ;''[[De gustibus et coloribus non disputandum]]'' :"War blizidigezh na livioù n'eus ket d'ober kaozioù". ;''[[De jure]]'' :"Dre lezenn". ;''De jure uxoris'' :"Dre lezenn ar wreg". Gwir ur gwaz dre ar galloudoù a zo gant e wreg. ;''De minimis non curat prætor'' :"Ar pretor ne ra forzh gant an traoù dister". Kement ha "komandant", "penn", e talvez ''prætor''. ;''De mortuus aut bene aut nihil'' :"Diwar-benn ar re varv : pe mad pe netra". Arabat eo lavaret droug diwar-benn ar re varv. ;''De mortuis nihil nisi bene'' :"Diwar-benn ar re varv netra nemet mad". ;''De omnibus dubitandum'' :"Arvar war pep tra". Sturienn [[Karl Marx]]<ref>{{en}} [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1865/04/01.htm ''Karl Marx's "Confession"'']</ref>. ;''De profundis'' :" Eus ar goueled em eus garmet". Deroù ar werzenn ''De profundis clamavi ad te, Domine'' en [[Testamant Kozh]], [[Levr ar Salmoù]], [https://web.archive.org/web/20241213115711/https://www.introibo.fr/Psaume-129 Salm 129]. ;''De visu'' :"Diouzh gwelout". ;''Decet imperatorem stantem mori'' :"D'un impalaer e tere mervel en e sav". — [[Vespasian]]. ;''Degetetur corium de tergo meo'' :"Diwar ma c'hein eo kemeret al lêr". Em riskl e reer an dra-mañ. — [[Titus Maccius Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/epidicus.shtml ''Epidicus'', I:65]) ; gwelit [[L. F. Sauvé]]<ref name="LFS" />, #648 notenn 1, pp. 92-93. ;''Delicta juventutis meæ'' :" Fazioù ma yaouankiz ". ;''Deus ex machina'' :"Doue (deuet) e-maez an ardivink". Damveneg eus an doueed ha doueezed lakaet da zont a-us al leurenn-c'hoariva gant ardivinkoù ijinus ha koustus hag a ziskoulme en un taol an holl gudennoù a oa bet rouestlet er pezh a-raok pa veze poent d'ar pezh echuiñ. ===Di=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Di lanatos pedes habent'' :"An doueed o deus treid gloan". — [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', XLIV]). ;''Di te ament'' :"An doueed ra 'z pennigo". ;''Di te incolumem custodiant'' :"An doueed ra 'z kwarezo". ;''Dictum, factum'' :"Lavaret, graet". ;''Dies ater'' :"Devezh du". Un devezh fall. An eneb da ''[[#Al|Albo lapillo diem notare]]''. ;''Dies dominica'' :"Deiz an aotrou". Ar [[Sul]], deiz kentañ ar sizhun en [[Iliz katolik roman]]. ;''Dignus barba majorum'' :"Den a vuhezegezh hen". ;''Disciplina in civitatem'' :"Kelennadurezh evit ar geodedourelezh". Sturienn an [[Ohio]] State University e [[Columbus (Ohio)|Columbus]]. ;''Discipulus est prioris posterior dies'' :"Skoliad an deiz a-raok eo an deiz war-lerc'h". ;''Discite iustitiam moniti et non temnere divos'' :"Deskit kelennoù ar justis ha na disprizañ an doueed". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI:620]. ;'' Distinguo'' :" Gwelout a ran ar c'hemm". Troienn a vez implijet dre fent evit ober goap ouzh ar c'hemmoù ken bihan ma'z int dister ha dibouez, ha dreist-holl ouzh ar re o c'hav pouezus. ;''[[Divide et impera]]'' :"Rann ha ren". Un doare all eo ''Divide ut imperes'', ''rann ma reni". ;''Divitiae bona ancilla, pessima domina'' :"Ur servijourez vat eo ar binvidigezh, hag an itron washañ". Ret eo d'an den bezañ mestr war e binvidigezh, arabat eo e vefe e binvidigezh mestrez warnañ. ===Do=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Do ut des, do ut facias, facio ut des, facto ut facias'' :"Reiñ a ran evit ma rofes, reiñ a ran evit ma rafes, ober a ran evit ma rofes, ober a ran evit ma rafes". ;''Doctus cum libro'' :"Desket gant ul levr". Troienn implijet diwar-benn tud ha n'ouzont netra hep mont da glask en ul levr. Gwechall ez eus bet klevet ur c'helenner oc'h ober goap ouzh ur skoliad a oa bet tapet oc'h adskrivañ ar pezh en doa kavet en ul levr : « ''Doctus cum libro'', ''asinus'' (azen), d'an daolenn ! ». ;''Dolores Tantali'' :"Poanioù Tantali". E [[Gwengelouriezh Hellaz|gwengelouriezh Henc'hres]], [[Tantalos]], mab da [[Zeus]] ha d'an nimfenn Plouto, a brofas d'an doueed ur pred ma servijas dezho ur geusteurenn aozet diwar kig e vab Pelops. Kondaonet e voe Tantalos d'ur boureviadur a zo chomet brudet : lakaet e voe Tantalos e kreiz ur stêr ha dindan ur wezenn karget a frouezh, me da hesk e ya ar stêr pa stou Tantalos evit evañ, hag an avel a bella skourroù ar wezenn pa astenn e zorn da dapout ur frouezenn. ([[Homeros]], ''Odysseia'', kan XI). ;''Dolus an virtus quis in hoste requirat ?'' :"Gwidre pe galon, dirak an enebour ne vern". ;''Dominus vobiscum'' :"An Aotrou (Doue) ra vo ganeoc'h". Bomm en [[oferenn]] e lid an [[Iliz katolik roman]]. ===Dr=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Dramatis personæ'' :"Tudennoù ar [[Arz ar c'hoariva[pezh-c'hoari]]". Al listennad anezho. ===Du=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ducunt volentem fata, nolentem trahunt'' :"Ambroug an hini a bleg dezhi a ra an tonkadur, ha sachañ war ar re na reont ket". Lavar [[Stoikegezh|stoikour]] diwar-benn ar ''[[fatum]]''. ;''[[Dulce et decorum est pro patria mori]]'' :"C'hwek ha kaer eo mervel evit ar vro". — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'' III, II.13]. ;''Dum spiro, spero'' :"Keit ma analan ec'h esperan". ;''Duos habet et bene pendentes'' :"Div en deus, hag istribilhet mat". Lavaret er [[Sez Santel]] pa vez gwiriekaet gourelezh ur [[pab]] nevez, abaoe istor ar [[pabez Janed|babez Janed]]. ;''Dura lex sed lex'' :"Kriz eo al lezenn, met al lezenn eo". A vez lavaret diwar-benn ul lezenn pe reolenn a ranker lakaat da dalvezout, pegen displijus bennak e ve. ;''Dura necessitas'' :"Kriz eo an dra pa vez ret". « Ouzh ret n'eus ket a remed » eo ar c'hrennlavar brezhonek. ;''Durate et vosmet rebus servate secundis'' :"Bezit gouzañvus hag en em erbedit evit an dazont". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen1.shtml ''Aeneis'', I, 207]. ;''Dux bellorum'' :"Penn brezel". ==E== [[Restr:Antonello da Messina 004.jpg|thumb|<div class="center">''[[Ecce Homo]]''<br>[[Antonello da Messina]] (~1473)</div>]] ;''E fructu arbor cognoscitur'' :"Diouzh he frouezh ec'h anavezer ar wezenn". Ha diouzh e oberoù, an den. ;''E pluribus unum'' :"A lies, unan". Unan eus an teir sturienn a zo war Siell Veur [[SUA]]. ;''[[Ecce Homo|Ecce homo]]'' :"Setu an den". Lavaret gant [[Pontius Pilatus|Bontius Pilatus]] pa ginnigas [[Jezuz Nazaret]] d'ar bobl, hervez an [[Testamant Nevez]]. ;''Eloquentia sagitta'' :"An helavarded eo (ma) saezh". Dre ar prezeg eo e tizhan ma fal hag e tiarbennan pep enebiezh. ;''Errare humanum est'' :"Perzh an den eo faziañ". — [[Eosten Hippo]], [''Sermones'' CLXIV:14]). Dre fazi e vez lakaet war gont [[Seneca ar Yaouankañ]], pa ne gaver ar frazenn-se neblec'h en e oberoù. ;''Errare humanum est, sed perseverare diabolicum'' :"Perzh an den eo faziañ, perzh an diaoul eo derc'hel da ober". Setu al lavarenn en he fezh : ''Humanum fuit errare, diabolicum est per animositatem in errore manere'' "Perzh an den eo faziañ, perzh an diaoul eo menel er fazi dre lorc'h" — [[Eosten Hippo]], [http://www.e-rara.ch/doi/10.3931/e-rara-14781 ''Sermones'' CLXIV:14]. ===Et=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Et alii'' :"Ha (re) all". Skrivet ''et al.'' pe ''e.a'' peurliesañ, goude anv un oberour(rez) hep menegin an dud all o deus kenlabouret gantañ pe ganti. ;''Et caetera desunt'' :"Hag ar peurrest a vank". Berraet dre [[Et cætera]] ha skrivet ''etc.'' peurliesañ. ;''[[Etiamsi omnes, ego non]]'' :"Goude (ma rafe) ar re all me ne rin ket". ''Et si omnes scandalizati fuerint in te, ego numquam scandalizabor'' "Zoken ma strebot an holl en abeg dit, biken ne rin-me" eo ar frazenn e gwirionez. — [[Aviel Mazhev]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#26 26:33]. ;''[[Et in Arcadia ego]]'' :"Hag en Arcadia (emaon-) me (ivez)". Eno evel e pep lec'h emañ ar Marv. Anv div daolenn gant al livour gall [[Nicolas Poussin]], diwar ar werzenn latin. ===Ex=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Apollo 13-insignia.png|thumb|<div class="center">Arouez Apollo XIII</div>]] [[Restr:Last Rites ca 1600.jpg|thumb|<div class="center">''Extrema unctio''<br>[[Izelvroioù]], ~[[1600]]</div>]] ;''Ex abrupto'' :"Reut, trumm". Gwelit ''[[#Ab|ab abrupto]]''. ;''Ex abstracto'' :"Diwar un dra difetis". ;''Ex æquo'' :"Rampo". ;''Ex bellis bella serendo'' :"Diwar brezelioù e hader brezelioù". — [[Titus Livius]], ''Ab Urbe condita'', XXI.10. ;''Ex corde pleno'' :"A galon leun'' ;''Ex falso sequitur quod libet'' :"Eus an dra faos e teu pezh a garer". Reolenn ar poellata : adalek ul lavarenn faos e c'haller tennañ n'eus forzh petra, n'eus forzh peseurt kentel faos ivez. ;''Ex libris'' :"Unan eus al levrioù a zo din". ;''Ex luna scientia'' :"Digant al loar, gouiziegezh". Sturienn ar gefridi [[Apollo 13|Apollo XIII]] war-du al [[Loar]]. ;''Ex nihilo'' :"Diwar netra". ;''Ex pede Herculem'' :"Dre e droad ec'h anavezer [[Herakles]]". « Troad Herakles » e oa unanenn muzulioù an hedoù en [[Henc'hres]] ; dre ma oa 600 troatad (190 [[metr|m]]) hirder ar c'hentañ sportva olimpek e c'heller kendastum e oa 31,66 cm hirder treid Herakles – botoù ment 48 eta. ;''Ex post facto'' :"A-c'houde ar fed". Ul lezenn zo ''ex post facto'' pa vez embannet a-c'houde ur fed ha pa vez kildalvoudek, da lavaret eo pa dalvez evit ar fed-se ivez. ;''Exempli gratia'' :"Da skouer". Berraet alies dre ''e.g.". ;''Experto crede'' :"Bez fiziañs er c'hevarouezour". ;''Extrema unctio'' :"Nouenn". Sakramant a vez roet en [[Iliz katolik roman]] d'ar glañvidi a zo war o zalaroù, war-nes mervel. ;''Extremis malis extrema remedia'' :"D'ar gwashañ poanioù ar c'hreñvañ remedoù". ;''Ex voto suscepto'' :"Hervez ar gouestl a zo bet graet". Berraet alies dre ''ex-voto''. Engouestl evit envel un daolenn, un draez, ur blakenn warno ur frazenn a anaoudegezh-vat a lakaer en un iliz pe ur chapel da vont gant ur gouestl pe da drugarekaat a-c'houde sevenadur ur gouestl. ==F== ;''Fabula, sed vera'' :"Un istor, met unan gwir". ;''Fac simile'' :"Graet heñvel". E meur a yezh e komzer eus ur ''fax'', un teul luc'heilet a gaser dre ar [[pellgehenterezhioù]]. ;''Factis, non verbis'' :"Fedoù, nann gerioù". Dre ober, ha n'eo ket dre gomz hepken. ;''Falsa est fiducia formae'' :"Touellus eo fiziout e kened ar stumm". ;''Fata viam invenient'' :"An tonkadur a gavo e hent". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:113] ; [[doue]]ez an tonkadur e oa ''Neuna Fata'', a droas da ''Nona'', unan eus an teir [[Parkezed|Farkezenn]] a neze buhezioù an dud kent troc'hañ an neudenn, ''Decima'' ha ''Morta'' o vezañ he div c'hoar. ;''Felix alterius cui sunt documenta flagella'' :"Eürus an den a dap kentel diwar skourjezadurioù un den all". ;''Felix culpa'' :"Fazi chañsus". ;''Felix quem faciunt aliena pericula cautum'' :"Eürus an neb a dro da evezhiek goude arvarioù ar re all". ;''Felix qui potuit rerum cognoscere causas'' :"Eürus neb a c'hall anaout goueled an traoù". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/geo2.shtml ''Georgicon'' II:490]. ;''[[Festina lente]]'' :"Hastañ goustad". — [[Erasmus]], [http://ihrim.huma-num.fr/nmh/Erasmus/Proverbia/Adagium_1001.html ''Adagiorum'', I, 1.] ;''[[Fiat lux]]'' :"Ra vo gouloù". Urzh a-berzh doue ar gristenien pa voe krouet ar bed gantañ, hervez ar [[Bibl]], [[Testamant Nevez]], [[Levr ar C'heneliezh]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/genesis.shtml 1:3]. ;''Fide, sed cui vide'' :"Bez fiziañs, met sell mat e piv". ;''Fides quaerens intellectum'' :"Ar feiz hag a glask kompren".<ref name="CDH" /> ;''Finis coronat opus'' :"Ar fin an hini eo kurunenn an oberenn". Ne vern an hent gant ma c'heller degouezhout. ;''Flagrante delicto'' :"Felladenn anat". Bezañ tapet ''flagrante delicto'' : bezañ tapet e gwall war an tomm, a-greiz drougober. ;''[[Fluctuat nec mergitur]]'' :"Hejet-dihejet e vez gant an tonnoù met gouelediñ ne ra ket". Sturienn [[Pariz]]. ;''Foeda est in coitu et brevis voluptas'' :"Loustoni ha plijadur verr a vez er c'hediadennoù". Bomm lakaet war anv [[Publius Petronius Niger]], ''Fragmentum LIV''. ;''Forma raro cum sapientia'' :"Dibaot e vez kened ha furnez". ;''Fortes fortuna juvat pe Audaces fortuna juvat'' :"Ar re zispont a laouena gant ar chañs". Ret eo krediñ ober evit kaout chañs. ;''Fortuna caeca est'' :"Dall eo ar chañs". ;''Fortuna est rotunda'' :"Stummet evel ur rod eo ar chañs". ;''Fortuna vitrea est ; tum cum splendet, frangitur'' :"Graet diwar gwer eo ar chañs". Pa vez o lintraouiñ e torr. ;''Furor arma ministrat'' :"Ar fulor a bourvez armoù". ==G== ;''Gallinae filius albae'' :"Mab ar yar wenn". A-zivout un diougan mat — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/13.shtml ''Saturae'' XIII:141]. ;''Gladius legis custos'' :"Ar c'hleze diwaller al lezenn". Sturienn ouzh Palez ar Justis Pariz. Ar polis, an arme a lakat da sentiñ ouzh al lezenn. ;''Gloria victis !'' :"Gloar d'ar re drec'het ! Enebet ouzh ''[[#V|Væ victis !]]''. ;''Gradus ad Parnassum'' :"Pignadenn gant ar [[Menez Parnassos|Parnassos]]". Un dornlevr evit ar studierien, a-zivout al [[lennegezh]], ar [[sonerezh]] pe an [[arz]]où dre vras. ;''Grammatici certant'' :"Dizemglev zo etre an dud desket diwar-benn an dra-se". ;''Grosso modo'' :"Dre vras". ;''[[Gutta cavat lapidem|Gutta cavat lapidem - non vi, sed sæpe cadendo]]'' :"Kleuziañ ar maen a ra an dakenn, n'eo ket dre nerzh, dre gouezhañ alies eo". — [[Ovidius]], ''[[Epistulae ex Ponto]]'', [https://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.ponto4.shtml IV, x, 5] evit al lodenn gentañ. ==H== ;''[[Habemus papam]]'' :"Ur [[pab]] hon eus". A glever a-raok diskuliadur anv ar [[pab]] nevez. ;''Habent sua fata libelli'' :"O flanedenn o devez al levrioù". ;''Hannibal ante portas pe Hannibal ad portas'' :"Emañ [[Hannibal]] e toull an nor". N'eus ket amzer da gaozeal, ret eo mont d'an emgann. ;''Heri servus, hodie liber'' :"Sklav dec'h, dishual hiziv". ;''[[Hic et nunc]]'' :"Amañ ha bremañ". ;''[[Hic sunt dracones]]'' :"Amañ ez eus [[erevent]]". ;''[[Hic sunt leones]]'' :"Amañ ez eus [[leon]]ed". ;''Hic Rhodus, hic salta'' :"Setu [[Enez Rodez]] : lamm eta". ;''Historia magistra vitae est'' :"An Istor eo kelenner ar vuhez". Stumm diverret ur frazenn gant [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/oratore2.shtml ''De Oratore'' Levrenn II, IX:36]. <ref>''Historia vero testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, magistra vitae, nuntia vetustatis'' "Nemet ez eo an Istor test an amzerioù, gouloù ar wirionez, kelenner ar vuhez, keleier a-zivout an henamzer".</ref> ;''Hoc signo vinces'' :"Gant an arouez-mañ e vi trec'h." Klevet en ur weledigezh gant an impalaer [[Constantinus Iañ]], emezañ, a-raok [[emgann pont Milvius]]. ;''Hodie mihi, cras tibi'' :"Hiziv din-me, warc'hoazh dit-te". ;''Hominem unios libri timeo'' :"Aon am eus rak den ul levr hepken." Bet lakaet war anv [[Tommaso d'Aquino]] gant an [[eskob]] [[Bro-Saoz|saoz]] Jeremy Taylor (1613-1667) ; ar [[Bibl]] eo al levr. ;''Homines quod volunt credunt'' :"An dud a gred ar pezh a fell dezho krediñ". ;''Homo homini lupus est'' :"An den zo ur bleiz d'an den". Drouk an eil re ouzh ar re all e vez an dud. ;''[[Homo sum: humani nil a me alienum puto]]'' :"Den on : netra eus an den ne gavan estren din". — [[Terentius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ter.heauton.html ''Heauton Timorumenos'', Actus I-I.i:77]. ;''Honoris causa'' :"En abeg d'an enor". Meneg un diplom enorus a vez deroet d'un den a-bouez gant ur skol-veur. Gwelit ''[[#S|Summum ius, summa iniuria]]''. ;''Hora fugit, stat jus'' :"Tec'hel a ra an eur, chom a ra ar gwir". ;''Horas non numero nisi serenas'' :"An eurioù ne gontan ket, nemet seder e vefent". Skrivet war un [[horolaj-heol]]. ;''Horresco referens'' :"Krenañ a ran ouzh el lavarout". ;''Horribile dictu'' :"Euzhus da lavarout". ;''Humana cuncta sic vana'' :"Evel-se eo goullo pep tra denel". ==I== ;''I'' :"Kae". Doare-gourc'hemenn ar verb ''ire'', "mont". ;''I.H.S.'' :"Iesus Hominum Saluator". [[Jezuz Nazaret|Jezuz]] saveteer [[Mab-Den|mab-den]]. ;''Ibidem'' :"Er memes lec'h". Skrivet ''ibid.'' peurliesañ. ===Id=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Id est'' :"Heñvel eo." Da lavaret eo. Berraet alies dre ''i.e.''. ;''Idem'' :"Heñveldra". ===Ig=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ignoratio elenchi'' :"Stagadennoù a ziouiziegezh". Fazi poellata en [[daelerezh]], pa zedastumer ur brouenn a zo disheñvel diouzh an dodenn : pe vreutaer a-zivout un dra a c'haller ober pe get, un ''ignoratio elenchi'' eo dezastum e ''rankfed'' gallout ober. ;''Ignorantia iuris nocet''' :"Chom hep anaout ar gwir a noaz". Gwelloc'h d'an den anaout al lezenn. ;''Ignorantia juris neminem excusat'' :"Chom hep anaout ar gwir n'eo digarez da zen". ;''Ignorantia legis non excusat'' :"Chom hep anaout ar gwir n'eo ket digarez". ;''Ignoti nulla cupido'' :"Ne c'hoantaer ket pezh n'anavezer ket". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis3.shtml ''Ars amatoria'' III:397]. ===In=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''I.N.R.I.'' :"Iesus Nazarenus Rex Iudaerum''. [[Jezuz Nazaret]] Roue ar Judeaned. Tennet eus [[Aviel Yann]] 19:19, ma kont [[Yann an Avielour]] e lakaas [[Pontius Pilatus]] engravañ al lavarenn-se a voe lakaet war ar Groaz. Gwelit ''[[#T|Titulus Crucis]]''. ;''[[In absentia]]'' :"En ezvezañs". ;''In cauda venenum'' :"El lost emañ ar binim". E dibenn ar frazenn latin, ar brezegenn, ar pennad-skrid, emañ ar gerioù drouk. ;''Incipit'' :"Deraouiñ a ra". Gerioù kentañ ur skrid. <q> Paol, emañ ho koan war an daol ! Deuit da zebriñ ho koan ! </q> eo ''incipit'' ar romant ''[[Itron Varia Garmez]]'' gant [[Youenn Drezen]]. ;''In dubio pro reo'' :"En arvar e ranker lezel an tamallad". ;''[[In effigie]]'' :"Dre boltred". ;''In extenso'' :"En e bezh". Hep bezañ bet kemmet pe verraet. ;''In fine'' :"En diwezh". A-benn an diwezh. ;''In girum imus nocte et consumimur igni'' :"Treiñ a reomp en noz ha devet gant an tan". Un [[amzrec'had]] an hini eo : tu zo da lenn a zehou da gleiz, evel ar ger ''radar''. ;''In maxima potentia minima licentia'' :"Er galloud brasañ emañ ar frankiz vihanañ". ;''In medias res'' :"E-kreiz an traoù". Tro-vicher (danevelliñ, filmaozañ) a dalv da gregiñ gant un danevell e-kreiz an ober, pe pa vez bet c'hoarvezet an darn vrasañ eus an traoù. ;''In medio stat virtus'' :"Er c'hreiz emañ ar vertuz". N'emañ ket en daou benn pellañ ; par d'an [[henc'hresianeg]] μηδεν αγαν ''mêdén ágan'', "(na ra) netra betek re". ;''In naturalibus'' : ''En e noazh". ;''In partibus infidelium'' :"Er brioù difidel". Er [[relijion]] [[Iliz katolik roman|gatolik]], un [[eskob]] ''in partibus'' zo unan a zo anvet e douaroù ha n'int ket kristen pe kristenekaet. ;''In petto'' :"En askre". ;''In silico'' :"Er [[silikiom]]'', da lavaret eo dre [[urzhiataer]]. ;''In situ'' :"War an dachenn". ;''In statu quo ante'' :"Er stad a oa a-raok". ;''In vino veritas'' :"Er [[gwin]] emañ ar wirionez". ;''In vitro'' :"Er werenn". En unan eus endalc'hoù [[gwer]] a gaver en un arnodva. ;''In vivo'' :"Er bev". War an dachenn peurvuiañ, pe en ur boud bev pa gomzer eus arnodoù [[bevoniezh]]. ;''Incertae sedis'' :"Lec'h diasur". E rummatadur ar [[bevoniezh|vevoniezh]]. ;''Incredibile dictu'' :"Digredus da lavarout". ;''Invidus vicini oculus'' :"C'hoantus eo lagad an amezeg". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'', 4. 28. 20. ;''Inflat se tanquam rana'' :"C'hwezañ a ra evel ur ran". ;''Innocentia eloquentia'' :"Helavar eo an digablusted". N'en devez ket ezhomm an den digablus da ziskouez e zigablusted. ;''Innocentia ubique tuta'' :"E surentez e vez an den direbech e pep lec'h". ;''Inter arma silent leges'' :"En amzer a vrezel eo mut al lezennoù". ;''Inter fæces et urinam nascimur'' :"Etre [[kaoc'h]] ha [[troazh]] e vezomp ganet".<ref name="DWO">Dizemglev zo war orin al lavared.</ref> ;''Intra muros'' :"E diabarzh ar mogerioù". En ur gêr gloz. ===Ip-ir-is-it=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ipso facto'' :" Dre an ober-se end-eeun". ;''Ira furor brevis est'' :"Ar gonnar zo follentez berrbad". ;''Irritare crabrones'' :"Kounnariñ ar sardon". Kement ha stlepel eoul war an tan. ;''Is fecit, cui prodest'' :"Neb en deus graet, hennezh en deus splet". Evit gouzout piv en deus graet un torfed n'eus nemet klask gouzout piv a c'hounez diwarnañ. ;''Is pater est quem nuptiæ demonstrant'' :"An tad eo an hini a zo diskouezet gant ar briedelezh". ;''Istos quos nova artificia docuit fames'' :"Ar re o deus desket troioù dre o naon". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep2.shtml ''Epistulae Morales ad Lucilium'' II, XV:7]. ;''Ita vita'' :"Evel-se emañ ar vuhez". ;''Ite missa est'' :"Kit, kaset oc'h". Gerioù diwezhañ an [[oferenn]] latin. A vez da gompren gant ar gristenien : « Kit, kaset oc'h dre ar bed da embann ar C'heloù Mat, an [[Aviel]] ». ===Iu=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Iunctis viribus'' :"Gant nerzhioù unanet". Unaniezh a ra nerzh. ;''Iurare in verba magistri'' :"Touiñ dre c'herioù ar mestr". ;''Iuventus stultorum magister'' :"Ar yaouankiz eo mestrez ar re sot". ==J== ;''Jam illustrabit omnia'' :"Emberr e sklêrijenno ar bed". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]]. ;''Jure uxoris'' :"Dre wir ar wreg". Roue Bro-Saoz hag Iwerzhon ''hure uxoris'' e voe Felipe II dre ma oa e wreg Mary Tudor o ren war an div vro. ==L== ;''Labor omnia vincit improbus'' :"Al labour dalc'hus a zeu a-benn a bep tra". ;''Laborare est orare'' :"Labourat zo pediñ". Abalamour da se eo e vez lakaet ar venec'h da labourat e manatioù zo. ;''Lapsus calami'' :"Fazienn ar raosklenn". Fazienn dre skrid. ;''Lapsus linguæ'' :"Fazienn an teod". Fazienn dre gomz ; berraet dre ''lapsus'' hepken peurliesañ. ;''Latet anguis in herba'' :"An naer kuzhet er geot". Un dañjer dic'hortoz hag a zeu war wel a-daol-trumm, evel trubarderezh ur falsvignon. — [[Publius Vergilius Maro|Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec3.shtml ''Eclogues'' III.93]. ;''Laudate puerum'' :"Meulit ar bugel". ;''Laudator temporis acti'' :"Meuler oberoù an amzer gwechall". An den a zisplij dezhañ doareoù an amzer-vremañ hag a gav gwell re an amzer dremenet. — [[Horatius]], [https://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 173]. ;''Lectio brevior, potior'' :"Seul verroc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h". ;''Lectio difficilior, potior'' :"Seul ziaesoc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h". ;''Legitimatio per matrimonium subsequens'' :"Reizhwiriañ dre zimez diac'houde". ;''Levius fit patientia quidquid corrigere nefas'' :"Ar c'houzañvidigezh a skañva an holl zrougoù diremed". — [[Horatius]], [https://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'', I, 24. 19]. ;''Libri muti magistri sunt'' :"Kelenerien vut eo al levrioù". ;''Lignum curvum numquam rectum'' :"Ur skourr kromm ne vo biken eeun". Da vezañ tostaet ouzh <q> Aesoc'h eo plegañ plantenn / Evit n'eo displegañ gwezenn </q>, meneget gant L. F. Sauvé<ref name="LFS" />, #488, pp.78-79. ;''Loc. cit.'' :"En hevelep lec'h". El lec'h a zo bet meneget uheloc'h er skrid. ;''Locus medius tutus est'' :"Diriskl eo al lec'h kreiz". ;''Longa est vita si plena est'' :"Hir eo ar vuhez mard eo leun". ;''Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt'' :"Zoken ar vugale a oar ez eus daou goulz, an hini hir hag unan en hini berr". — [[Quintilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/quintilian/quintilian.institutio9.shtml#4 ''Institutiones'', IX, 4, 47] a-zivout ar werzaoueriezh latin. Gwelit ''[[#Br|Brevis in longo]]''. ;''Lux luceat eis'' :"Ra skedo ar gouloù warno". ==M== ===Ma=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Macte animo ! Generose puer, sic itur ad astra'' :"Nerzh-kalon ! Bugel hael, evel-se eo ez eer betek ar stered". ;''Magister dixit'' :"Ar mestr en deus lavaret". ;''Magister meus asinus'' :"Un azen eo ma mestr". ;''Magistra vitae philosophia'' :"Ar [[prederouriezh|brederouriezh]] eo kelennerez ar vuhez". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/tusc2.shtml ''Tusculanae Disputationes'', II.15]. ;''Magna Carta Libertatum'' :"Karta Veur ar Frankizoù". Bet sinet gant [[Yann Iañ (dug Normandi)|Yann Dizouar]] d'ar [[15 a viz Mezheven]] [[1215]] evit lakaat termen d'ur [[brezel-diabarzh]] bet kaset gant baroned [[Bro-Saoz]]. ;''Magna cum laude'' :"Gant kalz a veuleudi". ;''Magna Europa est Patria Nostra'' :"Europa Veur eo hor Mammvro". Sturienn dalc'hidi ar [[Broadelouriezh|vroadelouriezh]] [[Europa (kevandir)|europat]]. ;''[[Magna Graecia]]'' :"[[Gres]] Veur". ;''Magna pars'' :"An darn vrasañ". ;''Magnae spes altera Romae'' :"Eil goanag Roma". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen12.shtml ''Aeneis'' XII:168]. ;''Magni nominis umbra'' :"Skeud un anv meur". En ur [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]] latin, goude marv he breur Britannicus e lavar Octavia : <q> Ne choman war an Douar nemet evit bezañ skeud un anv meur </q><ref>{{fr}} {{la}} [https://books.google.fr/books?id=ov2JWYt1vtkC&pg=PA359&lpg=PA359&dq=Magni+nominis+umbra+traduction&source=bl&ots=4TjHO6rTpg&sig=dxp453ItPO3OysebqfzKjNs4SUw&hl=fr&sa=X&ei=oxhqVeLcLorvUunPgPgP&ved=0CCgQ6AEwATgK#v=onepage&q=Magni%20nominis%20umbra%20traduction&f=false ''Journal des savans'', 1823]</ref>. ;''Magnificat'' :Trede gour unan ar verb ''magnifico'', "kanmeuliñ". ''[[#In|Incipit]]'' Kantik ar Werc'hez : ''Magnificat anima mea Dominum'' ("Kanmeuliñ an Aotrou a ra ma ene") — [[Aviel Lukaz]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/luke.shtml 1:46]. ;''Magno cum gaudio'' :"Gant levenez vras". ;''Magnum opus'' :"Oberenn veur". ;''Magnus liber magnum malum'' :"Ul levr bras zo un droug bras". Gwelloc'h eo berr ha sklaer eget hir ha brizh. ;''Major e longinquo reverentia'' :"A bell ec'h estlammer gwell". Pa weler an dud a renk uhel a dost e weler ez int eveldomp. ;''Maiora premunt'' :"Traoù brasoc'h zo mallus". Poent bras eo ober war-dro traoù pouezusoc'h. ;''Maiores pennas nido'' :"Divaskell brasoc'h eget an neizh". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, XX:21]. ;''Mala fide'' :"Feiz fall". ;''Mala fides superveniens non nocet'' :"Ar feiz fall o tont war-lerc'h ne noaz ket". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : solius e chom ur gevrat bet sinet etre div gevrenn a feiz vat, zoken mar c'hoarvez gant an eil pe eben bezañ a feiz fall goude ar sinadur. ;''Mala herba cito crescit'' :"Buan e kresk al louzoù fall". Aesoc'h eo ober ar fall eget ar mad. ;''Mala mala mala sunt bona'' :"Mat eo an avaloù fall evit an droug dent". ;''Mala malus mala mala dat'' :"Un avalenn fall a ro avaloù fall". ;''Mala quia vetita'' :"Fall rak berzet" (benel). ;''Mala sunt vicina bonis'' :"Amezek d'an traoù mat eo an traoù fall". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.rem.shtml ''Remedia Amoris'' 323]. ;''Mala tempora currunt sed peiora parantur'' :"Amzerioù fall zo warnomp met gwashoc'h zo e gor". ;''Male captus bene detentus'' :"Paket fall, dalc'het mat". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : pakadur dilezenn ur gwalloberour ne vir ket ez eo lezennel e vac'hadur. ;''Male parta, male dilabuntur'' :"Ar pezh a zo bet gounezet e gaou zo kollet e gaou". ;''Mali corvi malum ovum'' :"Da vran fall, vi fall". ;''Malitia supplet aetatem'' :"An drougiezh a ra evit an oad ". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : atebek e vez ur gwalloberour minor pa oar ez eo e-maez lezenn ar pezh emañ oc'h ober. ;''Malitiis non est indulgendum'' :"Trugarez ebet d'an drougiezh". ;''Malo periculosam libertatem quam quietum servitium'' :"Gwell eo din ar frankiz dañjerus eget ar sklaverezh peoc'hus". — Meneget gant [[Jean-Jacques Rousseau]], ''Du Contrat social, principes du droit politique'', [https://fr.wikisource.org/wiki/Du_contrat_social/%C3%89dition_1762/Livre_III/Chapitre_4 III-4]]. ;''Maluisses cloacas Augeae purgare'' :"Gwelloc'h e vije bet deoc'h naetaat kanioù-skarzh Augeae". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.apoc.shtml ''Apocolocyntosis divi Claudii'', 7]). Lod labourioù ret zo gwashoc'h eget kur vrudet [[Herakles]]. ;''Malum discordiae'' :"Aval a zizunvaniezh". Draen-fuilh ; diwar an aval aour a voe roet da [[Afrodit]] gant [[Paris (mab Priamos)|Pâris]], a gasas da [[Brezel Troia|Vrezel Troia]]. ;''Malum est mulier sed necessarium malum'' :"Ur fall eo ar vaouez, hogen ur fall rekis". ;''Malum in se'' :"Fall dre e natur". Un torfed ''malum in se'' zo anavezet e [[gwir (lezenn)|gwir]] an darn vuiañ eus ar broioù, evel ar muntr pe ar [[gwadorged]]. ;''Malum prohibitum'' :"Fall dre lezenn". Berzet dre lezenn. ;''Malum quo communius eo peius'' :"Seul baotoc'h ur gwall, seul washoc'h". ;''Mandata principum'' :"Kefridioù ar renerien". Lizheroù kaset gant an impalaerien da lod reizhaouerien evit reiñ an urzh dezho da ober un dra bennak da-geñver un emvod pe un afer a denn d'o c'harg. ;''Mandatum morte resolvitur'' :"Da get ez a ar gefridi gant ar marv". ;''Manibus date lilia plenis'' :"Roit lili a-zornadoù". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI, 883]. ;''Mantua me genuit, Calabri rapuere, tenet nunc Parthenope ; cecini pascua rura duces'' :"[[Mantova]] am ganas, [[Calabria]] am skrapas, [[Napoli]] am dalc'h bremañ ; kanet em eus ar peurvanoù, ar maezioù, an harozed". Bezskrivadur [[Vergilius]]. ;''Manu militari'' :"Gant [[dorn]] an arme". Dre nerzh ; heñvel ouzh ''Manus milites''. ;''Manumissio'' :"Frankizadur". Lakaat ur [[sklaverezh|sklav]] en e frankiz. Tri doare ''manumissio'' a oa : ::• ''manumissio per vindictam'', "frankizadur dre ar wialenn", ma veze lakaet ur slav en e frankiz dre ziouer a zifenn digant e vestr dirak ul lezvarn ; en e frankiz e oa an den goude bout resevet un taol skañv a-berzh ar barner gant ur wialenn ; ::• ''manumissio censu'', "frankizadur dre niveradur", ma veze lakaet ar sklav en e frankiz en abeg ma ne oa ket bet kontet da-geñver renabl sklaved e vestr ; ::• ''manussimo testamento'', "frankizadur dre destamant", ma veze lakaet ar sklav en e frankiz dre destamant e vestr. ;''Manus celer dei'' :"Dorn prim Doue". ;''Manus dei'' :"Dorn Doue". ;''Manus manum lavat'' :" An dorn a walc'h an dorn". An eil dorn a walc'h egile. ;''Manus milites'' :"Gant dorn ar soudarded". En un doare rust. Gwelit ''manu militari''. ;''Manus multae, cor unum'' :"Lies dornioù, ur galon hepken". ;''Mare clausum'' :"Mor serr". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] etrebroadel, ur mor pe forzh pe dachennad dour a zo bageadus, renet gant ur Stad ha berzet d'ar Stadoù all. Enebet ouzh ''[[#Ma|Mare liberum]]''. ;''Mare liberum'' :"Mor frank". [[Dourioù etrebroadel]], enebet ouzh ''Mare clausum''. ;''Mare nostrum'' :"Hon mor-ni". Ar [[Mor Kreizdouar]]. ;''[[Margaritas ante porcos]]'' :"Perlez dirak ar moc'h". A vez lavaret diwar-benn traoù brav diskouezet da dud dizesk. ;''Mater artium necessitas'' :"Ar rekiz eo mamm an ampartiz". ;''Mater Dei'' :"Mamm Doue". ;''Mater facit'' :"Mamm er gra". ;''Mater familias'' :"Mamm ar familh". ;''Mater semper certa, pater autem incertus vel pater numquam'' :"Divarteze atav e vez ar vamm, diasur pe dianav e vez an tad". ;''Materia medica'' :"Danvez mezegel". Ar renabl eus perzhioù mezegel ur mil plantenn ha maen bennak, savet gant [[Pedanis Dioskoridês]] (~[[25]] - ~[[90]]) dindan an talbenn Περὶ ὕλης ἰατρικῆς ''Peri hulês iatrikês'', "A-zivout an danvez mezegel" ha troet e latin evel [https://en.wikisource.org/wiki/De_Materia_Medica ''De Materia Medica''] e [[1453]]. ;''Materiam superabat opus'' :"Trec'h e oa al labour war an danvez". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met2.shtml ''Metamorphoses'' II-2.5]. ;''Matre pulchra filia pulchrior'' :"Mamm genedus, merc'h kenedusoc'h". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XVI-1]. ;''Matutina parum cautos iam frigora mordent'' :"Rev ar beure a zant ar re zibreder". — [[Horatius]]), [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm2.shtml#2.6 ''Sermones'' II-6:45]. ;''Maxima debetur puero reverentia'' :"Ar brasañ azaouez zo dleet d'ar vugale". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/14.shtml''Saturae'' XIV-47]. ;''Maximum ius est saepe maxima iniuria'' :"Alies e vez ar reishañ ar flemmusañ". A-wechoù e vez diaes d'an den klevet ar wirionez diwar e benn. ===Me=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Me vexat pede'' :"Debron am eus em zroad". Emaon war-nes argas an den-se hegasus a-daolioù troad. ;''Mea navis aëricumbens anguillis abundat'' :"Ma aerrikler zo leun a silioù". Ur frazenn "latin" bet savet diwar ''The Dirty Hungarian Phrasebook'' ("An dastumad lous lavaredoù hungarek"), ur sketch gant [[Monty Python]] a ra goap eus distervez al levrioù-treiñ eus an eil yezh d'eben a vez gwerzhet d'an douristed er bed a-bezh. ;''[[Mea culpa]]'' :"Ma gwall eo". Tennet eus ''mea culpa, mealculpa, mea maxima culpa'' ("ma gwall eo, ma gwall eo, ma gwallcbras eo", dekvet gwerzenn ur bedenn [[Iliz katolik roman|gatolik]] anvet ''[[Confiteor]]'' ("Anzav a ran") — [https://hozana.org/priere/en-latin/confiteor ''Confiteor'']. ;''Media vita in morte sumus'' :"E kreiz ar vuhez emaomp er marv". Tennet eus ar skrid ''Liber ymnorum Nokteri Balbuli'' bet kendastumet e [[884]] gant ar soner [[suis]] ''Notcerus Balbulus'' ("Nolker ar Besteod"). ;''Medium certum'' :"Asur eo an hent kreiz". ;''Medice, cura te ipsum'' :"Mezeg, en em bare da-unan". ;''Medicus curat, natura sanat'' :"Prederiañ a ra ar mezeg, pareañ a ra an natur". ;''Medicus non accedat nisi vocatur'' :"Ne zeu ket ar mezeg tre mar n'eo ket galvet". Unan eus reolennoù [[Hippokrates]]. ;''Medio tutissimus ibis'' :"Dre hent ar c'hreiz ez i gant ar surentez vrasañ". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met2.shtml ''Metamorphoses'', II-137]. ;''Mediolanum captum est'' :"Paket eo [[Milano]]". ;''Mel in ore, verba lactis, fel in corde, fraus in factis'' :"Mel er genoù, laezh er c'homzoù, bestl er galon, flodoù en oberoù". En ur [[pedergwerzenn|bederwerzenn]] meneget e 1572 gant ar skrivagner ha politiker gall Estienne Tabourot (1549-1590) — [https://fr.wikisource.org/wiki/Les_Bigarrures/Chapitre_17 ''Les Bigarrures et Touches du seigneur des Accords'', pennad XVII]<ref>« Mil bloaz zo tremenet dija / N'eus feiz ebet en emglevioù / Mel er genoù, laezh er c'homzoù, / Bestl er galon, flodoù en oberoù ».</ref> ;''Meliora'' :"Gwell". Liester nepreizh an anv-gwan ''melior". "War-du ar gwell bepred" eo an droidigezh a vez roet pa vez implijet evel sturienn, evel gant University of Rochester e Rochester ([[New York (stad)|New-York]]). ;''Melita, domi adsum'' :"Karedig, er gêr emaon". Troidigezh ar frazenn [[saoznek]] ''Honey, I'm home'' gant ar fentigellour [[stadunanat]] Henry Beard (*1945)<ref>{{en}} {{la}} Henry Beard, ''Latin for all occasions / Lingua Latina Occasionibus Omnibus'', Villard Books, 1990, [[ISBN|978-1-59240-080-5}} ha ''Latin for Even More Occasions / Lingua Latina Multo Pluribus Occasionibus'', Villard Books, 1991 {{ISBN|978-0-679-40674-7}}</ref>. ;''Melius abundare quam deficere'' :"Gwell eo re eget re nebeut". ;''Melius est reprehendant nos grammatici quam non intelligant populi'' :"Gwelloc'h eo e vefemp karezet gant yezhadurourien eget ma ne vefemp ket komprenet gant ar poblañsoù". Pennabeg ar [[brezhoneg beleg]]. ;''Melius re perpensa'' :"Gwelloc'h priziet ar blegenn". Evit pouezañ war ur c'hemm en un ali goude bout bet o soñjal donoc'h a-zivout ur blegenn bennak. ;''Melius scitur Deus nesciendo'' :"Gelloc'h ec'h anavezer Doue en diouiziegezh". — [[Eosten Hippo]], ''De Ordine'' II-16:44. ;''Melle litus gladius'' :"Kleze melet". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'' I-VIII-57. ;''Mellitum venenum, blanda oratio'' :"Pistri melek, prezeg c'hwek". Disfiz zo da gaout diouzh an helavarded, rak ar wirionez n'he deus ket ezhomm a ginkladur. ;''Memento audere semper'' :"Bez soñj da grediñ (ober) atav". Sturienn [[Gabriele D'Annunzio]]. ;''Memento homo, quia pulvis es et in pulverem reverteris'' :"Dalc'h soñj, den, ez out poultrenn hag e tistroi de boultrenn". — [[Testamant Kozh]], [[Geneliezh]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/genesis.shtml III:19]. ;''[[Memento mori]]'' :"Bez soñj e varvi". ;''Memento quia pulvis es'' :"Bez soñj ez out poultrenn/ludu". ;''Memento vivere'' :"Bez soñj e rankez bevañ". ;''Meminerunt omnia amantes'' :"An amourouzien o deus soñj eus pep tra". ;''Memores acti prudentes futuri'' :"Emskiantek eus an oberoù, emouez eus an dazont". Neb a oar ar pezh a zo bet graet a c'hall rakwelet ar pezh a c'hoarvezo. ;''Memoria minuitur nisi eam exerceas'' :"Gwanaat a ra an eñvor pa ne vez ket embreget". ;''Mens agitat molem'' :"Ar spered a lusk an danvez". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI-727]. ;''Mens et manus'' :"Ar spered hag an dorn". Sturienn ar ''Massassuchettes Institute of Technology'' (M.I.T.). ;''Mens rea'' :"Spered an tamallad". Evit deskrivañ stad spered ur gwalloberour da vare e dorfed. ;''Mens sana in corpore sano'' :"Ur spered yac'h en ur c'horf yac'h". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/10.shtml ''Saturae'' X:336]. ;''Mentem sanctam, spontaneam, honorem Deo et Patriae liberationem'' :"Spered santel, youlek, enor Doue ha dieubidigezh e vammvro". ;''Mero et mixto imperio'' :"Gourc'hemenn glan ha mesket". A veze implijet gant un aotrou [[gladdalc'helezh|gladdalc'hel]] evit reiñ an holl c'halloudoù politikel ha lezvarnel d'ur gwaz dezhañ. ;''Metri causa'' :"Dre garantez ouzh ar gwerzaerezh". Evit disMetrplegaén un doare dibar da sevel ur werzenn en ur [[barzhoneg|varzhoneg]]. :''Metri gratia'' ;Heñvelster gant ''metri causa''. ===Mi=== [[File:Emblemata_Politica-Minor_esca_maioris.jpg|thumb|''Minor esca maioris". Ar brasañ a zebr ar bihanañ.]] <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Miles gloriosus]]'' :"Ar soudard fogaser". Anv ur gomedienn latin gant [[Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/miles.shtml ''Miles Gloriosus'']. ;''Minatur innocentibus qui parcit nocentibus'' :"Neb a espern ar c'habluz a c'hordrouz an digabluz". ;''Minimum minimorum'' :"Ar bihanañ eus ar re vihanañ". ;''Minor esca maioris'' :"Ar brasañ a zebr ar bihanañ". ;''Minus dixit lex quam voluit'' :"Al lezenn he deus lavaret nebeutoc'h eget na venned". ;''Mirabile dictu'' :"Souezhus da gontañ". ;''Mirabile visu'' :"Souezhus da welout". ;''Miscerique probat populos et foedera iungi'' :"Asantiñ a ra gant meskañ ar pobloù hag o c'hevreañ". Sturienn [[Trinidad ha Tobago]]. ;''Misera contribuens plebs'' :Ar werin baour hag a bae tailhoù". Atav e vez ar re baourañ bec'hiet gant an tailhoù. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm1.shtml#1.8 ''Sermones'' I-VIII-10]. Enskrivet eo bet e lezenn II, 1751 [[Parlamant]] [[Hungaria]] (''Magyar Törvénytàr''). ;''Misera est magni custodia census'' :"Diaes-bras eo mirout ur binvidigezh vras". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/14.shtml ''Saturae'' XIV-304]. ;''Misera est servitus ubi ius est aut incognitum aut vagum'' :"Diaes bras eo sentiñ el lec'h ma vez dianav pe diasur al lezenn". ;''Miserabile visu'' :"Truezus da welout". ;''Miseremini, Musae'' :"Ho pet truez, [[Muzezed]]". A vez lavaret dirak un oberenn arzel savet fall, ur [[barzhoniezh|varzhoneg]] peurgetket. ;''[[Miserere]]'' :"Ho pet truez". ;''Miserere nobis'' :"Ho pet truez ouzhimp". ;''Missi dominici'' :"Kannaded an aotrou".''Missus dominicus'' en unander. Kannaded ar galloud [[Karolingidi|karolingat]] a zeue da evezhiañ derc'houezourien ar roue. ;''Missio Dei'' :"Mision Doue". Hervez savboent an [[Iliz katolik roman]] ez eo ar misioniñ kefridi Doue, hag an Iliz eo benveg ar gefridi-se. ;''Missit me dominus'' :"Ar mestr en deus ma c'haset". ;''Mittimus'' :"Kas a reomp". El lezenn [[Bro-Saoz|saoz]], ''[[#In|incipit]]'' al lizher a gas un tamallad d'ar vac'h, pe d'ul lezvarn all. ===Mo=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Mobilis in mobili'' :"Monedus en (elfenn) monedus". Sturienn al [[lestr-spluj]] 'Nautilus'' e [[romant]] [[Jules Verne]], ''Vingt mille lieues sous les mers'' ; an [[dour]] eo an elfenn vonedus, evel-just. ;''Modo frenis utamur modo stimulis'' :"Gwech dre rañjennoù, gwech dre gentroù". Gwech e ranker gorrekaat, gwech all e ranker buanaat. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira2.shtml ''De Ira'' II, XXI:3]. ;''Modus dicendi'' :"Doare da lavarout". ;''Modus morons'' :"Doare an diod". Lavared brizhlatin ("latin podoù"<ref>[[Geriadur Ménard]] ; {{en}} [[:en:Dog latin|''dog latin'']] ; {{fr}} [[:fr:Latin de cuisine|''latin de cuisine'']] ; {{la}} [[:la:Latinitas macaronica|''latinitas macaronica'']].</ref>) savet diwar al latin ''modus'', "doare" hag ar [[saozneg]] ''moron'', "diod", evit ober goap eus an dud a ra ur fazi mantrus er poellata. Gwelit ''modus ponens'' ha ''modus tollens''. ;''Modus operandi'' :"Doare da ober". ;''Modus ponens'' :"Doare a ro da wir dre reiñ da wir". [[Poelloniezh]] : dre ar ''modus ponens'' e roer da wir an heuliad-mañ : « mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B gwir mard eo A gwir. » ;''Modus tollens'' ::"Doare a nac'h dre nac'hañ". Poelloniezh : dre ar ''modus tens'' e roer da wir an heuliad-mañ : « mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B diwir mard eo A diwir. » ;''Modus vivendi'' :"Doare da vevañ". A vez implijet dreist-holl evit komz eus un doare emglev etre tud bet oc'h en em gannañ. ;''Monasterium sine libris est sicut civitas sine opibus'' :"Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra". Er [[romant]] ''Il nome de la rosa'' ("Anv ar rozenn") gant ar skrivagner [[italia]]n [[Umberto Eco]], bet embannet e [[1980]]<ref>{{it}} Umberto Eco, ''Il nome de la rosa'', Bompani, 2013 (embannadur adwelet ha reizhet) {{ISBN|978-88-452-7348-3}} ; {{fr}} Umberto Eco, ''Le nom de la rose'', Le Livre de Poche, 2002 {{ISBN|978-2-253-03313-4}}</ref> emañ ar frazenn en he fezh : <blockquote>''Monasterium sine libris, est sicut civitas sine opibus, castrum sine numeris, coquina sine suppellectili, mensa sine cibis, hortus sine herbis, pratum sine floribus, arbor sine foliis.''<br>"Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra, ur c'hastell disoudard, ur gegin dilestr, un daol divoued, ul liorzh diblantenn, ur bradenn divleuñv, ur wezenn dizeil."</blockquote> ;''Monitoribus asper'' :"Rebell ouzh ar c'huzulioù". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 163]. ;''Monstrum vel prodigium'' :"Euzhvil pe varzh". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] henroman, ''monstrum vel prodigium'' a lakae ur bugel nevez-vet distummet da dostoc'h d'ul loen eget d'un den. ;''Montani semper liberi'' :"Atav e vez dishual ar venezidi". Sturienn [[West Virginia]]. ;''Montis insignia calpe'' :"[[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] Menez Calpe". Sturienn [[Gibraltar]] (1502), a oa ''Montis Calpe'' da amzer ar Romaned. ;''More ferarum'' :"Hervez boaz al loened ferv". A-zivout an oberoù reizhel peurvuiañ. ;''More solito'' :"Hervez ar boaz". ;''More uxorio'' :"Hervez boaz ar briedelezh". ;''Moriamur pro rege nostro Maria Theresia'' :"Marvomp evit hor roue Maria Theresia". A voe huchet e [[1741]] gant ur vodageg [[Hungaria|Hungariz]] e [[Vienna|Wien]] pa c'houlennas [[Maria Theresia]], arc'hdugez [[Aostria]], he sikour a-c'houde aloubidigezh [[Silezia]] gant [[Frederig II (Prusia)|Frederig II]] [[Prusia]] e miz Kerzu [[1740]]<ref>{{fr}} Ph. Le Bas, ''France - Annales historiques'', levrenn I, Firmin Didot Frères, Paris, 1840, [https://books.google.fr/books?id=XNg1AAAAMAAJ&pg=RA1-PA108&lpg=RA1-PA108&dq=Moriamur+pro+rege+nostro+Maria+Theresia&source=bl&ots=e_TypB40wy&sig=3T7vQPOWQkm1MWYfAquZCcL1fPY&hl=fr&sa=X&ei=0fxtVej0IcHbU7CuguAK&ved=0CFsQ6AEwCA#v=onepage&q=Moriamur%20pro%20rege%20nostro%20Maria%20Theresia&f=false p. 108]</ref>. ;''Morior invictus'' :"Difaezh e varvan". Troet ivez dre "ar marv kent an drouziwezh". ;''Morituri nolumus mori'' :"Ni hag a zo war-nes mervel ne fell ket dimp (mervel)". Tennet eus ''The Last Hero'' ("An haroz diwezhañ"), ur [[romant]] gant [[Terry Pratchett]].<ref>{{en}} Terry Pratchett, ''The Last Hero'', Gollancz, 2001 {{ISBN|978-0-575-06885-8}} : {{fr}} Terry Pratchett, ''Le dernier héros'', L'Atalante, 2003 {{ISBN|978-2-84172-251-8}}</ref> ;''[[Morituri te salutant]]'' :"Kevarc'h a-berzh ar re a zo o vont da vervel". ;''Mors acerba'' :"Marv re abred". — Cornelius Nepos, ''De viris illustribus'', [http://www.thelatinlibrary.com/nepos/nepos.cim.shtml Cimon, IV]). ;''Mors certa, hora incerta'' :"Sur eo ar marv, diasur eo an eur". ;''Mors est ianua vitae'' :"Dor ar vuhez eo ar marv". ;''Mors etiam non sufficit'' :"Ar marv zoken n'eo ket a-walc'h". ;''Mors immatura'' :"Marv rakkoulzek". Evel hini [[Hektor]] en ''[[Ilias]]''. ;''Mors omnia solvit'' :"Ar marv a zispenn pep tra". ;''Mors omnibus'' :"Ar marv evit an holl". ;''Mors tua vita mea'' :"Da varv-te eo ma buhez-me". ;''Mors vincit omnia'' :"Ar marv zo trec'h war bep tra". Enebet ouzh ''[[Omnia vincit amor]]''. ;''Morte magis metuenda senectus'' :"Ar gozhni a ranker doujañ kentoc'h eget ar marv". ;''Mortui vivos docent'' :"Ar re varv a gelenn ar re vev". Dre ziskejañ korfoù-marv e komprener abegoù ar marv. ;''Mortuum flagellas'' :"Emaoc'h o skourjezañ un den marv". Emaoc'h oc'h abegiñ un den hag ne ra forzh ebet eus ho parnadenn. — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Mos Maiorum'' :"Doareoù an hendadoù". ;''Motu proprio'' :"Diwar e intrudu". Da verkañ teulioù melestradurel a-berzh ar [[pab]], pe embannet gant e asant. ===Mu=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Mundus vult decipi, ergo decipiatur]]'' :"Ar bed a fell dezhañ bezañ desevet, ra vezo desevet". ;''Mulgere hircum'' :"Goro ur bouc'h". Un dra na c'haller ket ober. — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Mulier est hominis confusio'' :"Strafuilh ar gwaz eo ar vaouez". — [[Geoffrey Chaucer]], ''Canterbury Tales'' (1476), ''The Nun's Priest's Tale'' [https://web.archive.org/web/20160307035212/http://molcat1.bl.uk/treasures/caxton/record.asp?LHPage=314v&LHvol=&LHCopy=1&RHPage=315r&RHvol=&RHCopy=1&disp=s&Linked=0#DispTop f° 314 v°, li. 16] & [http://www.gutenberg.org/cache/epub/2383/pg2383.html ''The Nun's Priest's Tale'':20]. ;''Multa fercula, multos morbos'' :"Lies meuzioù, lies kleñvedoù". ;''Multa paucis'' :"Kalz dre nebeut". ;''Multa renascentur quae iam cecidere'' :"Niverus eo an dud a ranko bezañ ganet a-nevez hag int dall dija". Da gadarnaat ar feiz e disorc'hidigezh ar re varv. ;''Multae manus onus levant'' :"Meur a zoarn a skañva ar bec'h". ;''Multi sunt vocati, pauci vero electi'' :"Kalz zo galvet, nebeud zo dibabet". ;''Multis e gentibus vires'' :"Nerzh diwar meur a bobl". Sturienn [[Saskatchewan]]. ;''Multitudo sapientium sanitas orbis'' :"Savete ar bed eo engroeziad ar furien". ;''Multo enim multoque se ipsum quam hostem superare operosius est'' :'Diaesoc'h a-galz eo bezañ trec'h war an-unan eget war un enebour". — [[Valerius Maximus]], [http://www.thelatinlibrary.com/valmax4.html ''Factorum et dictorum memorabilium libri novem'', IV, 1, 2]. ;''Multum in parvo'' :"Kalz e nebeut". Implijet en egor, en amzer, hag evel er brezhoneg <q> e berr gomzoù </q>. ;''Multum, non multa'' :"Kalz, nann lies". Gwelloc'h eo sipañ e spered war un dra hepken kentoc'h eget e stlabezañ a-dammoùigoù e-touez traoù niverus. ;''Mundae vestis electio adpetenda est homini'' :"Dereat eo d'an den dibab dilhad eeun". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep14-15.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'' XCII-12]. ;''Mundus senescit'' :"Koshaat a ra ar bed". ;''Mundus vult decipi, ergo decipiatur'' :"Fellout a ra d'ar bed bezañ touellet, neuze ra vo touellet".<ref name="DWO" /> ;''Munit haec et altera vincit'' :"Difenn a ra an eil, aloubiñ a ra egile". Sturienn [[Skos Nevez]]. ;''Mutantur saecla animantium et quasi cursores vitai lampada tradunt'' :"Kemmañ a ra rummadoù ar boudoù evel rederien pebeil o treuzkas ar flammerenn". ;''Mutatio libelli'' :"Kemmadenn er c'hlemm". Er [[Gwir (lezenn)|gwir]]. ;''Mutatis mutandis'' :"Dre m'eo bet kemmet ar pezh a oa da vezañ kemmet". A-c'houde m'eo bet graet ar c'hemmadennoù rekis. ==N== [[Restr:Exlibris miroslaw piotrowski.jpg|thumb|''Navigare necesse est'']] [[Restr:Coat of arms of the United Kingdom in Scotland.svg|thumb|''Nemo me impune lacessit'', e Bro-Skos]] ===Na=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nam lacrimis struit insidias, cum femina plorat'' :"Pa leñv ar vaouez e stegn un antell gant he daeloù". — [[Dyonisius Cato]], [http://www.thelatinlibrary.com/cato.dis.html ''Disticha Catonis'' III:20]. ;''Natio sibi'' :"Ar vroad drezi ha dezhi hec’h-unan". ;''Natura abhorret a vacuo'' :"Euzhiñ a ra an natur ouzh ar goullo". ;''Natura non facit saltus'' :"An Natur ne ra ket lammmoù". — [[Carl von Linné|Carolus Linnaeus]], ''Philosophia Botanica'', 1751, pennad III, § 77, p. 27. Adkemeret gant meur a skiantour, en o zouez [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] en e Lezenn a gendalc'helezh (''Nouveaux Essais'', IV, 16). ;''Naturam expelles furca, tamen usque recurret'' :"Argas an natur a-daolioù forc'h, d'ar pimperlamm e tistroio". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, X:24]. ;''Navigare necesse est, vivere non est necesse'' :"Merdeiñ zo ret, bevañ n'eo ket". Sturienn [[Gnaeus Pompeius Magnus]], bet adkemeret gant moraerien an [[Hansa]]. ===Ne=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nec caput, nec pedes habens'' :"N'eus na penn na treid". N'eus ster ebet, « na penn na lost » da gement-se. ;''Nec Hercules contra plures'' :"N'eus [[Herakles]] ebet ouzh an engroez". ;''Nec plus ultra'' :"N'eus netra gwell". ;''Nec pluribus impar'' :"Bastañ a ran da veur a ved". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]], a rene e daou ved ([[Europa (kevandir)|Europa]] ha [[Suamerika]]) ; adkemeret gant ar roue gall [[Loeiz XIV (Bro-C'hall)|Louis XIV]] diouzh ali un [[Ardamezouriezh|ardamezour]] anvet Louis D'Ouvrier, en devoa ijinet arouez an [[Heol]] evit ar roue.<ref>Hervez [[Voltaire]], ''Du siècle de Louis XIV'', [https://fr.wikisource.org/wiki/Page:Voltaire_-_%C5%92uvres_compl%C3%A8tes_Garnier_tome14.djvu/457 pennad XXV, p.437].</ref> Den ne oar resis ster al lavared-se : ar roue e-unan ne ouie ket<ref>{{fr}} Charles Dreyss (dastumer), ''Mémoires de Louis XIV pour l'instruction du Dauphin'', Paris, Didier & C^ie, levrenn 2, [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015053668011&seq=580 p. 570]</ref>. Meur a droidigezh zo bet kinniget : "Nann izeloc'h eget muioc'h", "E-unan enep an holl" hag "A-us an holl" (evel an heol)<ref>{{fr}} Pierre Larousse, ''Fleurs latines des dames et des gens du monde ou Clef des citations latines que l'on rencontre fréquemment dans les ouvrages des écrivains français'', Paris, Larousse & Boyer, 1874, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6528141q/f312 p. 262].</ref>, "Hep e bar"<ref>{{fr}} Onésime Reclus, ''Le plus beau royaume sous le ciel'', Paris, Hachette, 1899, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1031624/f6 p. 3]</ref>, "Bastus (e-unan) da gement a draoù" pe "Pep tra zo gallus evitañ"<ref>{{fr}} Yves-Marie Bercé, ''Louis XIV'', Paris, Le Cavalier Bleu, 2005, [https://books.google.fr/books?id=Rrdk2vGNc4sC&pg=PA5&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false p. 5].</ref>. ;''Nec puero gladium'' :"Kleze ebet d'ur paotrig". ;''Nec spe, nec metu'' :"Hep goanag, hep aon". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]]. ;''Nemo auditur propriam turpidudinem allegans'' :"Den ne vo klevet o komz eus e vezh". ;''Nemo censetur ignorare legem'' :"Den n'eo sañset dic'houzout al lezenn". ;''Nemo me impune lacesset'' :"Den na 'm anoaz digastiz". Sturienn war [[ardamezouriezh|ardamezioù]] roueel ar [[Rouantelezh-Unanet]] a vez implijet e [[Bro-Skos]]. ;''[[Nemo judex in causa sua]]'' :"Den (ne c'hall bezañ) barner en e afer dezhañ". ;''Neque ignorare medicum oportet quæ sit ægri natura'' :"Arabat eo d'ar mezeg chom hep anaout petra eo natur (orin) ar c'hleñved". ;''Neque pessimus neque primus'' :"Na gwashoc'h, na kentañ". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'', 4. 4. 22. ===Ni=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nihil lacrima citius arescit'' :"Netra ne sec'h buanoc'h eget un daeraouenn". ;''Nihil obstat'' :"N'eus netra a yafe a-enep". Frazenn a ro aotre digant an Iliz katolik da embann ul levr relijiel. ;''Nil novi sub sole'' :"Netra nevez dindan an heol". ;''Nil sine numini'' :"Netra hep bolontez an doueed". Sturienn Stad [[Colorado]]. ===No=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nocumentum documentum'' :"Ur c'hloaz zo ur gentel". ;''Non bis in idem'' :"Ket div wech en hevelep tra". Ne c'haller ket bezañ kondaonet div wech en abeg d'an hevelep torfed. ;''Non causa pro causa'' :"Abeg ebet evit abeg". Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer : <q> Kalz yaouankizoù a selaou sonerezh ''hard rock'' ; feuls eo ar sonerezh ''hard rock'' ; peogwir e vez selaouet ''hard rock'' gant kalz yaouankizoù e rank an holl yaouankizoù bezañ feuls. </q>. Gwelit ''[[#Po|Post hoc, ergo propter hoc]]''. ;''[[Noli me tangere]]'' :"Na stok ket ouzhin". Distaget gant [[Jezuz Nazaret]] hervez ar [[Vulgata]] — [[Aviel Yann]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/john.shtml#20 20:17]. ;''Nomen est omen'' :"Diougan eo an anv". ;''Non est otium servis'' :"N'eus diskuizh ebet d'ar sklaved". ;''Non est vivere, sed valere vita est'' :"Ar vuhez n'eo ket bevañ, hogen bezañ yac'h". Hep ar yec'hed n'eo ket dav d'an den bevañ. — [[Marcus Valerius Martialis]], [http://www.thelatinlibrary.com/martial/mart6.shtml ''Epigrammaton'', VI, 70:15]. ;''Non ficta fabula, sed vera historia'' :"N'eo ket un istor faltaziet, un istor gwir eo". ;''Non fui, fui, non sum, non curo'' :"Ne oan ket, bet on, n'on ket, ne ran forzh". Bezenskrivadur a gaver berraet dre ''NFFNSNC''. ;''Non licet omnibus adire Corinthum'' :"N'eus ket aotre d'an holl da vont da Gorintos". [[Korintos]] a oa brudet da vezañ ur gêr binvidik ma oa uhel koust ar vuhez en [[Henamzer]], hag ezhomm a oa da gaout arc'hant da vevañ eno. ;''Non nobis domine, non nobis nomine sed tuo da gloriam'' :"N'eo ket evidomp Aotrou, n'eo ket en hon anv deomp, met evit da c'hloar". ;''Non nova sed nove'' :"Traoù n'int ket nevez, met en un doare nevez". ;''Non omnia possumus omnes'' :"An holl n'hallont ket pep tra". ;''Non sequitur'' :"Ne heuilh ket". N'eo ket kempoell ar c'hendastum gant ar rakdivizoù. ;''Non scholæ, sed vitæ discimus'' :"N'eo ket evit ar skol e teskomp, evit ar vuhez eo". ;''Non ut edam vivo, sed ut vivam edo'' :"N'eo ket evit debriñ e vevan, evit bevañ e tebran". ;''Non vestimentum virum ornat, sed vir vestimentum'' :"N'eo ket an dilhad a vrava an den, an den eo a vrava an dilhad". ;''Non vini vi no, sed vi no aquæ'' :"N'eo ket abalamour d'ar gwin e neuian, abalamour d'an dour e neuian". C'hoari war ar gerioù. ;''Nondum amabam, et amare amabam, et secretiore indigentia oderam me minus indigentem'' :"Ne garen ket c'hoazh, ha karout a raen karout ha dre un ezhomm kuzh em boa droug ouzhin peogwir ne'm boa ket ezhomm a-walc'h c'hoazh". [[Eosten Hippo]], [http://www.thelatinlibrary.com/august.html ''Confessiones'' III.1.1]. ;''Nosce te ipsum'' :"En em anavez". Troidigezh latin ar frazenn henc'hresianek [[Gnothi seauton|γνώθι σεαυτόν]] "gnôthi seautón". ;''Nota bene'' :"Merkit mat". Taolit evezh ; berraet alies dre ''N.B.''. ;''Novus ordo seclorum'' :"Urzh nevez ar c'hantvedoù". Unan eus an teir sturienn a zo war Siell Veur [[SUA]] — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec4.shtml ''Eclogues'' IV:5]. ===Nu=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nulla dies sine linea'' :"Deiz ebet hep (skrivañ) linenn ebet". Reolenn ar skrivagner. ;''Nulla est medicina sine lingua latina'' :"N'eus ket a [[mezegiezh|vezegiezh]] hep latin". Ret eo gouzout latin pa venner bezañ ur mezeg. ;''Nulla poena sine lege'' :"Kastiz ebet hep lezenn". Arabat eo reiñ ur c'hastiz ha n'eo ket skrivet el lezenn. ;''Nulla regula sine exceptione'' :"N'eus reolenn hep he nemedenn". ;''Nulla res tam necessaria est quam medicina'' :"N'eus mann ken ret hag ar vezegiezh". ;''Nulla rosa sine spinis'' :"N'eus rozenn dizraen ebet". ;''Nullum gratuitum prandium'' :"N'eus pred digoust ebet". ;''Nullum malum impunitum'' :"N'eus gwallober digastiz ebet". ;''Nunc est bibendum'' :"Bremañ emañ evañ". ''Nunc est bibendum, nunc pede libero pulsanda tellus'' "evañ zo ret bremañ, skeiñ an douar gant un troad skañv eo bremañ" eo ar bomm en e bezh, ma c'halv Horatius da evañ ha da zañsal a-c'houde marv [[Kleopatra]]. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XXXVII:1]. Troet eo bet gant Horatius ur werzenn [[henc'hresianeg|henc'hresianek]] gant [[Alkaios]], Νῦν χρῆ μεθύσθην ''Nyn chrê methysthen'' "Bremañ eo e ranker mezviñ" a-c'houde marv Myrsilus<ref>{{en}} {{el}} William S. Annis (2012), ''Delectus Indelectatus'' [http://www.aoidoi.org/poets/loipa/indelectatus.pdf ''Aoidoi.org'']</ref>. ==O== ;''Opus citatum'' :"Oberenn veneget". Evit adkas d'un oberenn ez eus bet graet dave dezhi uheloc'h er skrid. Berraet dre ''Op. cit.'' peurliesañ. ;''O tempora, o mores'' :"A amzer, a zoareoù". Pebezh mare, pebezh doareoù ! — [[Cicero]] ([http://www.thelatinlibrary.com/cicero/cat1.shtml ''Orationes in Catilinam'' 1.2]. ;''Ob solum punctum caruit Martinus Asello'' :"En abeg d'ur pik e voe kollet Asello gant Martinus". Gwelit ''[[#Un|Uno pro puncto caruit Martinus Asello]]''. ;''Oculi plus vident quam oculus'' :"Meur a lagad a wel gwell eget unan". ;''Oculos habent et non videbunt'' :"Daoulagad o deus ha gwelout ne reont ket". ;''Oderint, dum metuant'' :"Ra vagint kasoni (ouzhin), gant ma toujint ac'hanon". ;''Omne ignotum pro magnifico'' :"Pouezus-meurbet e kaver kement tra na ouzer ket."<ref>{{fr}} [https://fr.liberpedia.org/Omne_ignotum_pro_magnifico ''Liberpédia'']</ref> ;''Omne ignotum pro terribili'' :"Spontus eo an holl zañjerioù dianav". ;''Omnes homines sibi sanitatem cupiunt, sæpe autem omnia, quæ valetudini contraria sunt, faciunt'' :"An holl dud a c'hoanta yec'hed dezho, met alies e reont kontrol dezhañ". ;''[[Omnes vulnerant, ultima necat]] :"An holl (eurioù) a c'hloaz, an diwezhañ a lazh". A weler war lod [[Horolaj-heol|horolajoù-heol]]. ;''Omnia mecum porto mea'' :"Ma holl vadoù a zougan ganin". Bias Priene, unan eus seizh den fur [[Henc'hres]], a oa o tec'hel a-zirak alouberien pa voe harzet gant tud a oa souezhet ouzh e welet o vont hep an disterañ mad gantañ ; respont a reas Bias e oa e holl vadoù gantañ koulskoude : an eeunder, an onestiz hag ar vertuz — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/paradoxa.shtml ''Paradoxa stoicorum'' I, 8]. ;''Omnia mutantur, nihil interit'' :"Pep tra a gemm, netra ne varv" — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met15.shtml ''Metamorphoses'' XV:165]. ;''[[Omnia vincit amor]]'' :"Ar garantez a deu a-benn eus pep tra" — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec10.shtml ''Eclogues'' X:69]. A c'hall bezañ lavaret ''[[#Am|Amor Vincit Omnia]]''. ;''Omnibus viis Romam pervenitur'' :"Da [[Roma]] e kas an holl hentoù". ;''Omnis homo mendax'' :"An holl dud zo gaouierien". ;''Omnium artium medicina nobilissima est'' :"A-douez an holl arzoù, ar vezegiezh eo an hini noplañ". ;''Optima medicina temperantia est'' :"Ar gerreizhded eo ar vezekniezh wellañ". ;''Optimum medicamentum quies est'' :"An diskuizh eo ar gwellañ louzoù". ;''Optimus magister bonus liber'' :"Ul levr mat eo ar gwellañ kelenner". ;''Ora et labora'' :"Ped ha labour". Sturienn ar [[manac'h|venec'h]]. ;''Oratores, bellatores, laboratores'' :"Pedereien, brezelerien, labourerien". Ar gloer, ar soudarded, ar gouerien : teir stad pep kevredigezh, hervez an abad [[Ælfric of Eynsham]] (''[[#Ci|Circa]]'' [[955]] – ''c.'' [[1010]]) ==P== ===Pa=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Panem et circenses]]'' :"[[Bara]] ha c'hoarioù". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/10.shtml ''Saturae'' X:81]. ;''Passim'' ;"E meur a lec'h". Pa reer dave d'ur ger, d'ul lavarenn a gaver e meur a lec'h en un oberenn. ;''Pauci sed boni'' :"Nebeut, hogen mat". ;''Pax melior est quam iustissimum bellum'' :"Gwelloc'h eo ar peoc'h eget ar reishañ brezel". ===Pe=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Par tibi, Roma, nihil'' :"Par dit, [[Roma]], n'eus ket". ;''[[Pecunia non olet]]'' :"Dic'hwezh eo an arc'hant". — [[Vespasianus]], pa lakaas un taos war an [[troazh|troazhlec'hioù]]. ;''Per aequa et iniqua'' :"Dre reizh ha direizh". Ne vern ar priz. ;''Per ardua ad astra'' :"A-dreuz an enebiezh betek ar stered". [[Sturienn]] ar ''[[Royal Air Force]]''. ;''Per aspera ad astra'' :"Dre hentoù serzh trema ar stered". Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor. Heñvel ouzh ''[[#Ad|Ad augusta per angusta]]''. ;''Per inania regna'' :"E rouantelezh ar skeudoù". ;''Per scientiam ad salutem ægroti'' :"Dre ar skiant e tremen yec'hed ar c'hlañvour". ;''[[Perinde ac cadaver]]'' :"Evel ur c'horf-marv". ;''Persona non grata'' :"Den ha n'eo ket c'hoantaet". A vez lavaret diwar-benn un den ha ne garfed ket gwelout en ul lec'h, abalamour d'ar pezh en deus graet pe lavaret, pe a virer outañ da vont en ul lec'h. ===Pl=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Plenus venter non studet libenter'' :"Ur stomog leun ne studi ket a-youl-vat". ;''Plures crapula quam gladius perdidit'' :"Ar vezventi he deus kaset da goll muioc'h a dud eget ar c'hleze". ===Po=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Post acerba prudenter'' :"Goude ar c'hwervoni, an evezh". Ret eo ober pe dibab gant evezh, da heul ur walldro. ;''Post bellum auxilium'' :"Goude ar brezel, ar skoazell". ;''Post cenam non stare sed mille passus meare'' :"Na chom ket goude koan, met kerzh da stranañ mil kammed". ;''Post Cristum natum'' :"Goude ganedigezh Jezuz-Krist". Berradurioù : P.C.N., p.Chr.n. Gwelit ''[[#An|Ante Christum natum]]''. ;''Post hoc, ergo propter hoc'' :"Goude-se, neuze dre-se". Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudenn A kent an darvoudenn B e rank A bezañ abeg B. Da skouer : <q> Gwelloc'h e oa ar c'hlañvad goude pedenn ar beleg, neuze ec'h eo bet pareet ar c'hlañvad gant ar beleg. </q>. Gwelit ''[[#No|Non causa pro causa]]''. ;''Post hoc non est propter hoc'' :"Goude an dra-se, met n'eo ket abalamour d'an dra-se". ;''Post ludos ad seria'' :Goude ar c'hoarioù, d'an traoù sirius". ;''Post mortem nihil est'' :"Goude ar marv n'eus mann". ;''Post nubila Phoebus'' :"Goude ar c'houmoul, an heol". Doue an Heol e oa ''Phoebus Apollo". ;''Post prandium'' :"Goude merenn". ;''Post proelium praemium'' :"Goude an emgann, ar garedon". ;''[[Post scriptum]]'' :"Skrivet war-lerc'h". Berraet alies dre ''P.S.'' ha troet dre « goude-skrid » (G.S.) a-wezhioù. ;''Post spinas palma'' :"Goude an drein, ar balmezenn". Arouez an trec'h eo ar balmezenn. ;''[[Potius mori quam foedari]]'' :"Ar marv kent ar c'housi". Sturienn [[Roll Rouaned ha Duged Breizh|Duged Breizh]]. ===Pr=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Pro bono publico'' :"Evit ar mad foran". Ur raktres ''pro bono publico'' eo Wikimedia ha Wikipedia. ;''Præsente medico nihil nocet'' :"Pa vez ar mezeg ne c'hoarvez droug ebet". ;''Prævenire melius est quam præveniri'' :"Gwell eo diaraogiñ eget bezañ diaraoget". ;''Primordia cuncta pavida sunt'' :"Spontus e vez an holl gentaoù". ;''Primum non nocere'' :"Da gentañ chom hep noazout". Sturienn ar [[mezegiezh|vezegiezh]]. ;''Primum vivere, deinde philosophari'' :"Da gentañ bevañ, goude [[prederouriezh|prederiañ]]". ;''Primus inter pares'' :"An hini kentañ e-touez tud par". Evit deskrivañ penn ur strollad n'en deus beli ebet war izili all ar strollad. Gwelit ''[[#Un|Unus inter pares]]''. ;''Prisca latinitas'' :"Henlatin". ;''Provocatio ad populum'' :"Galv d'ar bobl". Evit terriñ ur barn d'ar marv, a droas da ''[[#Ap|Appellatio ad Caesarem]]'' en [[Impalaeriezh roman]]. ;''Publica fama non semper vana'' :"Brud foran ne vez ket atav goullo". ==Q== ;''[[Quæ sunt Cæsaris, Cæsari]]'' :"An traoù a zo da [[Caesar (titl)|Gaesar]] zo da reiñ da Gaesar". ;''Qualis artifex pereo !'' :"Pebezh arzour a varv pa varvan !". Lavaret gant an impalaer [[Nero]] pa oa o vervel, hervez [[Suetonius]], ''Vita Neronis'' [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.nero.html XLIX:1]. ;''Qualis pater, talis filius'' :"Hevelep tad, hevelep mab". <q> Mab e dad eo [[Kadiou]] </q>. ;''Quando cadet Roma, cadet et mundus'' Pa gouezho [[Roma]] e kouezho ar bed ivez". Berradur eus ''Quandiu stabit coliseus, stabit et Roma ; quando cadet coliseus, cadet et Roma ; quando cadet Roma, cadet et mundus'' "Keit ha ma chomo ar [[Kolize|C'holize]] e chomo Roma ; pa gouezho ar C’holize e kouezho Roma ; pa gouezo Roma e kouezho ar bed". — [[Beda Venerabilis]]. ;''Quantum debeatur'' :"Pegement an dle". Implijet er gwir evit termeniñ talvoudegezh an digoll a zo dleet d'ur gaou. ''Gwelit ''[[#An|An debeatur]]''. ;''Qui nescit dissimulare, nescit regnare'' :"Neb na oar ket kuzhat ne oar ket ren". ;''Qui rogat, non errat'' :"Neb a c'houlenn, ne fazi ket". ;''Qui scribit, bis legit'' :"Neb a skriv a lenn div wech". Lavared da zeskiñ d'ar studierien labourat. ;''Qui tacet, consentire videtur ubi loqui debuit ac potuit'' :"Neb a dav a seblant asantiñ pa zlee bezañ komzet ha pa c'halle". — [[Bonifas VIII]], ''Liber Sextus Decretalium'' V, XII.43 - Builh ''Sacrosanctae'', [[3 a viz Meurzh]] [[1298]]<ref>{{la}} [https://books.google.fr/books?id=1iQ_AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ''Google Books''].</ref>. ;''Quibus sunt verba sine penu et pecunia'' :"A zo komzerien divoued ha diarc'hant". — [[Plautus]] a-zivout annezidi [[Sparta (kêr)|Sparta]], en e [[Arz ar c'hoariva|bezh-c'hoari]] [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/captivi.shtml ''Captivi'', III.1, 472]. ;''Quid pro quo'' :"Un dra bennak evit un dra bennak". Er [[Grennamzer]], evit komz eus ur fazi en [[apotikerezh]], ul louzoù e-lec'h unan all. ;''Quidquid agis, prudenter agas, et respice finem'' :"N'oufes pe rafes, gra gant evezh, ha sell ouzh an diwezh gant evezh". ;''Quidquid discis, tibi discis'' :"Evidout-te e teskez kement tra a zeskez". ;''[[Quis custodiet ipsos custodes ?]]'' :"Piv a ziwallo an diwallerien ?". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/6.shtml ''Saturae'' VI:347-348]. ;''Quo fata ferunt'' :"War hentoù an tonkad". Sturienn [[Bermuda]]. ;''[[Quod erat demonstrandum]]'' :"Ar pezh a oa ret anataat". Berraet alies dre ''Q.E.D.". ;''Quod licet Iovis, non licet bovis'' :"Ar pezh a zo aotreet da Yaou n'eo ket aotreet d'ar saout". Kemm-digemm e vez al lezenn alies, hervez dere an den. Gwalldro [[Io (mitologiezh)|Io]], serc'h [[Yaou (doue)|Yaou]], eo dave al lavared latin. ;''Quod medicina aliis, aliis est acre venenum'' :"Ar pezh a zo ur remed evit lod zo ur pistri taer evit lod all". ;''Quod vinculum amoris esse debebat seditionis atque odi causa est, idem velle'' :"Evel-se, youl an holl hag a rankfe bezañ ul liamm a garantez a zegas dizemglev ha kasoni". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira3.shtml ''De Ira'' III, 34-2]. ;''Quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?'' :"Betek pegoulz, Catilina, e ri re gant hor pasianted ?". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/cat1.shtml ''In Catilinam'', I-1]. ;''Quot homines, tot sententiæ'' :"Kement a dud, kement a alioù". — [[Terentius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ter.phormio.html ''Afri Phormio'' II-454]. ==R== ;''[[Rara avis]]'' :"Al labous dibaot". Un den ma n'eus kalz dioutañ e-keñver e varregezh. ;''Rarum carum'' :"Ker e vez ar pezh a zo rouez". ;''Rarus fidus amicus'' :"Rouez eo ar mignon feal". ;''Reddite ergo quæ sunt Cæsaris Cæsari et quæ sunt Dei Deo'' :"Daskorit eta da [[Caesar (titl)|Gaesar]] ar pezh a zo da Gaesar, ha da Zoue ar pezh a zo da Zoue". — [[Aviel Mazhev]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#22 22:21] ; [[Aviel Mark]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/mark.shtml#12 12:17] hag [[Aviel Lukaz]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/luke.shtml#20 20:25]<ref>Merkit ez eo disheñvelik frazenn Mark diouzh an div all.</ref>. Gwelit ''[[#Q|Quæ sunt Cæsaris, Cæsari]]''. ;''Reductio ad absurdum'' :"Kas da ziskiantegezh". Prouiñ dre arguzennoù diskiant ; doare poellata a lakaer da vont en-dro pa groger da lakaat da wir ar c'hontrol eus ar pezh a glasker prouiñ. Gwelit ''[[#Ab|Ab absurdo]]''. ;''Rem acu tetigisti'' :"An dra begek hoc'h eus stoket outañ". A vez lavaret pa vez divinet un dra bennak : « Deuet eo ganit ! » — [[Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/rudens.shtml ''Rudens'' V.ii:1306]. ;''Repetitio est mater memoriae'' :"An adlavarout eo mamm an eñvor". ;''Repetitio est mater studiorum'' :"An adlavarout eo mamm ar studioù". ;''Requiescat in pace'' :"Ra ziskuizho e peoc'h". Berraet dre ''R.I.P.'' peurliesañ. ;''Res judicata pro veritate habetur'' :"Tra barnet zo gwirionez". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : ur varnedigezh embannet zo evel un dra prouet. ;''Res nullius'' :"Tra da zen ebet". A vez lavaret pa ne vez perc'henn ebet d'un dra bennak. ;''Res, non verba'' :"An dra, ha n'eo ket gerioù". A vez lavaret pa weler ez eo deuet ar poent da ober, ha n'eo ket a-walc'h chom da gomz. Ur spered heñvel zo c'hrennlavar flemmus brezhonek <q> Teod hir, dorn berr </q>. ;''Respice finem'' :"Bez soñj er finvezh". Damheñvel ouzh ''[[#Me|Memento mori]]''. ;''Retro Satana !'' :Gwelout : ''[[#Va|Vade retro Satana]]''. ;''[[Risus abundat in ore stultorum]]'' :"Paot ar c'hoarzh war c'henoù ar re sot". ;''Rixa rixae causa est'' :"Un tabut zo abeg d'unan all". ;''Roma aeterna'' :"Peurbad eo [[Roma]]". ;''Roma caput mundi'' :"Penn ar bed eo Roma". ;''Roma quanta fuit, ipsa ruina docet'' :"Ar c'halloudegezh hag a voe hini Roma, zoken he dismantroù he c'helenn". ;''Rus in Urbe'' :"Maezioù er Gêr". [[Roma]] eo ar Gêr. — [[Marcus Valerius Martialis]], [https://thelatinlibrary.com/martial/mart12.shtml ''Epigrammaton libri'', XII-42:21]. ==S== ;''Sæpe morborum gravium exitus incerti sunt'' :"Alies e vez diasur disoc'h ar c'hleñvedoù grevus". ;''Salus populi suprema lex'' :"Savete ar bobl eo al lezenn uhelañ". Sturienn [[Missouri (stad)|Missouri]]. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/leg3.shtml ''De legibus'' III, III, 8]. ;''Sapere aude'' :"Kred gouzout". Sturienn [[Kantved ar Sklêrijenn]] hervez [[Immanuel Kant]]<ref>{{de}} Immanuel Kant, ''Was ist Aufklärung?'', § 1 {{ISBN|978-1-5390-4573-1}}</ref>. ;''Sapientia est potentia'' :"Ar furnezh zo ur galloud". ;''Satis eloquentiae, sapientiae parum'' :"Kalz helavarded, nebeut a furnez". — [[Caius Sallustus Crispus]], [http://www.thelatinlibrary.com/sall.1.html ''Bellum Catilinae'' V:4]. ;''Scientia potentia est'' ;''Scripta manent, verba volant'' :"Ar skridoù a chom, ar c'homzoù a nij kuit". A-wechoù e vez gwell d'an den na lezel roudoù skrivet eus un dra hag a c'hellfed implijout evit noazout outañ. Gwelit : ''[[#Ve|Verba volant, scripta manent]]''. :"Ar c'houiziegezh zo ur galloud". ;''Semel malus, semper malus'' :"Fall ur wech, fall bepred". ;''Semper fidelis'' :"Feal bepred". Sturienn an [[US Marine Corps|US Marines]]. ;''Semper odoriferis proxima spina rosis'' :"Atav e vez an draenenn tost d'ar roz frondus". ;''[[Senatus Populusque Romanus]]'' :"Ar Sened hag ar Bobl Roman". Berraet dre ''S.P.Q.R.''<ref>E kentel [[italianek]] ar [[bannoù-treset]] ''[[Astérix]]'' ez eo bet troet ar galleg ''Ils sont fous ces Romains'' dre ''Sono Pazzi Questi Romani'' – S.P.Q.R. ivez. Gwelit {{fr}} Fratti, Roméo : ''Sono Pazzi Questi Romani'', [https://larepubliquedeslivres.com/sono-pazzi-questi-romani/ ''La République des livres'', 13/03/2017].</ref>. ;''Sermo vulgaris'' :"Yezh ar bobl", eleze al latin poblek. ;''Serum auxilium post proelium.'' :"Diwezhat eo ar skoazell goude an emgann". ;''Serum est post facta consilium'' :"Diwezhat eo ar c'huzul goude an ober". ;''Si napo leo viveret, hominem non esset'' :"Mar bevje al leon diwar irvin ne zebrje ket tud". ;''Si non nova, saltem nove'' :"Mar n'eo ket traoù nevez, nevez eo an doare". ;''Si satis est, multum est'' :"Mard eo a-walc'h, kalz eo'". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.consolatione2.shtml ''Consolatio ad Marciam'' XXI]. ;''Si tacuisses, philosophus mansisses'' :"Mar bijes tavet, e vijes chomet [[prederouriezh|prederour]]". ;''Si vis pacem, para bellum'' :"Mard mennez ar peoc'h, prient ar brezel". Deveret diouzh ''Igitur quī dēsīderat pācem, præparet bellum'' "Neuze, neb a venn ar peoc'h a rank printiñ ar brezel". — [[Publius Flavius Vegetius Renatus|Vegetius]], [ ''Epitoma rei militaris'', Liber III, Rakger]. ;''Si vis pacem, para iustitiam'' :"Mar mennez ar peoc'h, prient ar justis". ;''[[Sic]]'' :"Evel-se emañ". Implijet alies en embannadurioù pa veneger ur bomm fazius, evit sachañ evezh al lenner war an doare dic'hortoz pe fazius ma 'z eo skrivet ar bomm, da ziskouez n'eus fazi ebet en embannadur rak adskrivet eo bet ar bomm en e stumm orin. Da skouer : « '' Les ragoûts, notamment l’irish tsew'' [''sic'']'', pourraient se classer après les meilleurs ragoûts d’Europe, qui sont les ragoûts grecs'' […]. » – Paul Morand, ''Londres'' (1933) — ma lenner *''tsew'' e-lec'h ''stew'', "keusteurenn". ;''Sic cuncta caduca'' :"Evel-se e vez distabil pep tra". ;''[[Sic et simpliciter]]'' :"Evel-se emañ, ken plaen ha tra". ;''Sic luceat lux'' :"Ra splanno ar gouloù evel-se". ;''Sic semper tyrannis'' :"Evel-se bepred d'an diranted". Sturienn [[Virginia]]. ;''[[Sic transit gloria mundi]]'' :"Evel-se e tremen gloar ar bed". Lavaret d'ar [[pab]] nevez da zegas da soñj dezhañ ec'h eo berrbad ar gloar ha bresk ar galloud. ;''Silentii tutum praemium'' :"Asur eo garedon an tav". Mar gall an den tevel n'en devo ket da gaout keuz a-c'houde e gomzoù. ;''Similia similibus curantur'' :"Dre ar seurt e pareer ar seurt". Pennaenn an [[homeopatiezh]]<ref>Eus an [[alamaneg]] ''Homöopathie'', nevezc'her bet ijinet e 1796 gant Samuel Hahnemann diwar an [[henc'hresianeg]] ὅμοιος ''hómoios'' "heñvel" ha πάθος ''páthos'' "ar pezh a c'houzañver".</ref>. ;''Sine amico visceratio leonis ac lupi vita est'' :"Debriñ kig hep mignon zo buhez ul leon pe ur bleiz". Da lavar [[Epikuros]], hervez [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep2.shtml ''Epistularum moralium ad Lucilium'' – Levrenn II : XIX-10]. ;''Sine anno et loco'' :"Hep bloaz na lec'h". A-zivout skridoù ma vank ar menegoù-se warne. ;''Sine die'' :"Hep deiz". Hep resisaat pegoulz. ;''Sine labore non erit panis in ore'' :"Hep labour ne vo ket a vara ez kenoù". ;''Solem lucerna non ostenderent'' :"Ne ziskouezer ket an heol gant ul letern". ;''Soli sol soli'' :"An heol hepken". ;''Spes salutis'' :"Goanag ar savete". ;''Spoliatis arma supersunt'' :"An armoù a chom da neb a zo dibourc'het". Sturienn Emanuele Filiberto di Savoia (1526-1580), dug [[Savoia]]<ref>{{fr}} Burnier, Eugène (1864) : ''Histoire du Sénat de Savoie et des autres compagnies judiciaires de la même province''. HardPress™ Publishing, 2020 {{ISBN|978-0-371-81413-0}}</ref>. ;''sqq.'' :Berradur eus ''sequunturque'', "hag ar re da heul" en un dave. Da skouer : "pajenn 123 ''sqq.''". ;''Stat sua cuique dies'' :"Da bep unan e zedevezh dezhañ". ;''Statu quo'' :Gwelit : ''[[#In|In statu quo ante]]''. ;''[[Statu quo ante bellum]]'' :"Evel ma oa an traoù kent ar brezel". A vez implijet pa n'eus c'hoarvezet kemmadenn ebet a-c'houde ur brezel. ;''Stricto sensu'' :"Er ster strizh". ;''Stultorum infinitus est numerus'' :"Dreistkont eo niver an dioded". — [[Bibl]], [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]] [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml I:15]. ;''Stupete, gentes'' :"Bezit souezhet, tudoù". ''[[#In|Incipit]]'' ur meulgan [[katoligiezh|katolik]] evit [[Gouel Maria ar Gouloù}} savet gant Pierre Robert (1618-1699)<ref>{{fr}} [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb17738441k BnF]</ref> ;''Substine et abstine'' :"Gouzañv hag en em vir". Sturienn ar [[stoikegezh|stoikourien]]. ;''Substructiones insanae'' :"Danenframmoù diskiant". Lavared bet ijinet gant ar skrivagner [[Bro-Saoz|saoz]] Robert Burton ([[1577]]-[[1640]]) en e ''Anatomy of Melancholy'' '[[1621]]) evit deskrivañ emzalc'h an uhelidi a glask staliañ o domani war un dachenn dre lakaat sevel kastilli hollgaer, daoust d'ar c'houst o rivinañ alies<ref>{{en}} [http://www.gutenberg.org/files/10800/10800-h/10800-h.htm ''Anatomy of Melancholy'']</ref>. ;''Sui generis'' :"Eus e seurt-eñ". Er gwir e lakaer da ''sui generis'' ur blegenn na c'haller ket renkañ e rummad pe rummad ; ret eo neuze krouiñ skridoù arbennik nevez. ;''Summa cum laude'' :"Gant ar brasañ enor". Enorusañ meneg a c'heller kaout gant un diplom er skolioù-meur. Gwelit ''[[#H|Honoris causa]]''. ;''Summum ius, summa iniuria'' :"Ar reishañ, an direishañ". Dre ar reober gant ar [[gwir (lezenn)|gwir]] e teu an direizhder. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/off1.shtml#33 ''De Officiis'' I, 33]. ;''Sunt mala quae libas, ipse venenum bibas'' :"Fall eo ar pezh a brofez, ev da bistri". Berraet dre ''S.M.Q.L.I.V.B.'' war medalenn [[sant]] [[Benead Norcia|Benead]], goude ''V.R.S.N.S.M.V.'', ''[[#Va|Vade Retro Satana]]'', Numquam Suade Mihi Vana'', "Tec'h alese, Satan, na 'm zempt biken dre ar vended". ;''Supremumque 'vale' '' :"Un 'adeo' diwezhañ" distaget gant [[Orfeüs]] pa goll [[Euridike]] en eil tro. — [[Ovidius]] [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met10.shtml ''Metamorphoses'' X:62]. ;''Sursum corda !'' :"Savit, kalonoù !". A vez lavaret da reiñ nerzh-kalon. ;''Sutor ne supra crepidam'' :"Kereour, arabat eo dit mont uheloc'h eget ar votez". Da bep hini da rannañ kaoz diwar-benn ar pezh a anavez. — Distummadir eus ''ne supra crepidam sutor iudicaret'' "[gant aon] na varnfe ar c'here dreist ar votez" e [[Plinius an Henañ]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Pliny_the_Elder/35*.html ''Naturalis historia'', levrenn XXXV, xxxvi, 22, 85] a-douez aozerien all. ;''Suum cuique'' :"Da bep unan e hini". Da bep den hervez e zellidoù ; ''Nam iustitia, quae suum cuique distribuit, quid pertinet ad deos'' "Evit a sell ouzh ar justis, a zo da bep unan e hini, ar pezh a zo e kerz an doueed'' eo ar frazenn glok — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/nd3.shtml#8 ''De Natura deorum'' III, 38]. Bez' emañ ivez ''Suum cuique tribuere'', "reiñ da bep unan e hini", a zo kenster gant ''[[#Un|Unicuique suum]]''. ==T== ;''Tarde venientibus ossa'' :"D'ar re degouezhet diwezhat, an eskern". A vez lavaret d'ar re a zegouezh diwezhat ouzh taol, pe e diwezh un abadenn pe un emgann. ;''Tempora mutantur nos et mutamur in illis'' :"Kemmañ a ra an amzerioù, ha kemmañ a reomp ganto". Bomm eus hanterenn gentañ ar {{XVvet kantved}}, deveret eus ''Omnia mutantur, nihil interit'' "pep tra a gemm, netra ne varv" gant [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met15.shtml ''Metamorphoses'' XV:165]. ;''Tempori servire'' :"En em ober diouzh an degouezhioù". ;''Ter'' :"Teir gwech". ;''Terminus'' :"Diwezh". ;''Testis unus, testis nullus'' :"Un test hepken, test ebet". Un test hepken ne dalv ket dirak al lez-varn rak n'eo ket a-walc'h. ;''Timeo Danaos et dona ferentis'' :"Aon am eus rak ar C'hresianed ha pa vefent o tegas profoù". — [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen2.shtml ''Aeneis'', II, 49]. ;''Timeo hominem unius libri'' :"Aon am bez rak den ul levr hepken." Dañjerus e vez an den na gred nemet en ul levr hepken (hini e relijion peurvuiañ). Gwelit ''[[#Ca|Cave ab homine unius libri]]''. ;''Titulus crucis'' :"Talbenn ar groaz". Anv latin ar skritellig koad a voe lakaet war kroaz [[Jezuz Nazaret]] diwar urzh [[Pontius Pilatus]], hervez [[Aviel Yann]] [https://www.lueur.org/bible/jean19/vulgate 19:19]. Gwelit '''[[#In|I.N.R.I.]]'". ;''Tres faciunt collegium'' :"Tri a ra ur strollad". Tri eo an niver bihanañ a dud a zo rekis evit sevel un aozadur. [[File:Vincenzo Camuccini - La morte di Cesare.jpg|thumb|''Marv Caesar'', Vincenzo Camuccini (~1804)]] ;''Tu quoque, mi fili'' :"Te ivez, ma mab". Hervez an hengoun, gerioù lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] d'e vab [[Brutus]] goude bout bet kontellataet gantañ. E gwirionez en devefe komzet [[henc'hresianeg]] (καὶ σὺ τέκνον ''kaì sý téknon''). ==U== ===Ub=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Uberrima fides'' :"Fonnusañ feiz". Kreñvoc'h c'hoazh eget [[#Bo|bona fide]]''. Enebet ouzh ''[[#Ca|caveat emptor]]''. Skrivet ''uberrimae fidei'' a-wechoù, en [[tro-c'henel|dro-c'henel]] eta. ;''Ubi amici ibidem opes'' :"El lec'h m'emañ ar vignoned emañ an nerzh". ;''Ubi amor, ibi dolor'' :"El lec'h ma vez karantez e vez poan". ;''Ubi bene, ibi patria'' :"El lec'h ma vez an den en e vleud, eno emañ e vammvro". ;''Ubi commoda, ibi incommoda'' [[File:Sestertius-Aquilia Severa-RIC 0390.jpg|thumb|upright 1.4|An doueez [[Concordia (doueez)|Concordia]], war kein ur pezh-moneiz]] ;''Ubi concordia, ibi victoria'' :"El lec'h ma vez unvaniezh e vez an trec'h". [[Doue]]ez ar c'henemglev e oa [[Concordia (doueez)|Concordia]] ivez. ;''Ubi deficiunt equi, trottant aselli'' :"El lec'h ma n'eus ket a-walc'h a gezeg e trot ezenigoù". ;''Ubi dubium, ibi libertas'' :"El lec'h m'emañ an arvar emañ ar frankiz". ;''Ubi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio'' :"El lec'h m'emañ an hevelep abeg d'al lezenn e vez an hevelep talvoudegezh d'al lezenn". ;''Ubi est, mors, victoria tua ?'' :"Marv, pelec'h emañ da drec'h ?" ;''Ubi feuda, ibi demania'' :"El lec'h m'emañ ar glad emañ an domani". Pennaenn ar [[gladdalc'helezh|c'hladdalc'helezh]]. ;''Ubi fumus, ibi ignis'' :"El lec'h m'emañ ar moged emañ an tan". <q> Dibaot siminal a voged / Anez na ve tan en oaled </q>. ;''Ubi lex non distinguit, nec nos distinguere debemus'' :"El lec'h ma ne ziforc'h ket al lezenn, arabat eo diforc'hañ". ;''Ubi lex voluit dixit, ubi noluit tacuit'' :"El lec'h ma vennas al lezenn e lavaras, el lec'h ma ne vennas ket e tavas". Pa fell d'al lezennerien plediñ gant ur gudenn e reont ul lezenn, pa ne fell ket dezho ne reont ket, da lavaret eo ez eo arabat klask mont dreist ar pezh a zo skrivet el lezenn ha dezastum traoù na oant ket mennet gant al lezennerien. ;''Ubi maior minor cessat'' :"Kodianañ a ra ar gwan dirak ar c'hreñv". ;''Ubi mel ibi apes'' :"El lec'h ma 'z eus mel ez eus gwenan". ;''Ubi ordo, ibi pax et decor; ubi pax et decor, ibi laetitia'' :"El lec'h ma'z eus urzh ez eus peoc'h ha kened ; el lec'h ma'z eus peoc'h ha kened ez eus levenez". Lavaret gant [[Benito Mussolini]] en ur brezegenn e ''Scala'' [[Milano]] d'an [[28 a viz Here]] [[1928]]. ;''Ubi periculum'' :"El lec'h (m'emañ an) dañjer". Anv ur builh bet embannet gant ar [[pab]] [[Gregor X]] d'ar [[7 a viz Gouere]] [[1274]] ma stalias sened ar [[kardinal|c'hardinaled]] evel doare nemetañ da zibab ur pab<ref>{{la}} [https://web.archive.org/web/20160304064715/http://www.osjcuria.org/sga/young/giovannipaolo/ubipericulum.pdf Ar skrid latin].</ref>. ;''Ubi plura nitent in carmine, non ego paucis offendi maculis'' :"El lec'h ma 'z eus kened en ur varzhoneg, n'on ket dismegañset gant un nebeud tarchoù". ;''Ubi societas, ibi ius'' :"El lec'h m'emañ ar gevredigezh emañ ar gwir". N'eus kevredigezh ebet hep lezennoù pe reolennoù. ;''Ubi solitudinem faciunt, pacem appellant'' :"El lec'h m'o deus graet un dezerzh o deus lavaret e oa ar peoc'h". ;''Ubi sunt qui ante nos fuerunt?'' :"Pelec'h emañ ar re a zo bet en hor raok ?". Anv ur [[barzhoniezh|varzhoneg]] [krennsaozneg|krennsaonek] savet gant un aozer(ez) dianav war-dro [[1275]]<ref>[http://www.wwnorton.com/college/english/nael/noa/pdf/20Beauty_1_2.pdf Ar skrid krennsaoznek].</ref>. Diwar ar skouer-se e voe ul uskad barzhoniezh a voe anvet ''ubi sunt'', ar barzh gall [[François Villon]] ([[1431]]-[[1463]]) o vezañ ur skouer anezhañ gant [http://www.lettres-persiennes.net/textes-extraits/francois-villon/ballade-dames-temps-jadis.php ''Ballade des dames du temps jadis'']. ;''Ubi tu Gaius, ibi ego Gaia'' :"El lec'h ma vi Gaius, e vin Gaia". Bomm da zisklêriañ fealded etre ar priedoù roman da zeiz an [[eured]]. [[Gaia (doueez)|Gaia]] eo [[doue]]ez an [[Douar (planedenn)|Douar]], hag a ro he frouezh. ===Ul=== [[File:Ultima Ratio Regum Cannon.jpg|thumb|''Ultima ratio regum'' war ur c'hanol]] <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ultima cave'' :"Douj d'an hini ziwezhañ." Oc'h ober dave d'an eur, war un [[horolaj|horolaj-heol]]. ;''Ultima ratio regum'' :"Diwezhañ arguzenn ar rouaned". An nerzh. Sturienn war ar c'hanolioù gall, diwar urzh ar [[Kardinal|c'hardinal]] [[Armand Jean du Plessis de Richelieu]]. ;''Ultra posse nemo obligatur'' :"N'eo an dic'hallus rekis da zen". ;''Ultra vires'' :"Dreist ar galloudoù". ;''Ulula cum lupis, cum quibus esse cupis'' :"Neb a vez gant bleizi a zesko yudal ganto". ===Um=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Umbram facere alicui rei'' :"Bannañ ur skeud war un dra bennak". Da lavaret eo e vougañ. ;''Umbram suam metuere'' :"Kaout aon rak e skeud". ===Un=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Una hirundo non facit ver'' :"Ur wennili ne ra ket an hañv". Un darvoudenn vat ne dalvez ket e vo mat an holl zarvoudennoù heñvel a c'hoarvezo war he lerc'h. ;''Una nota super la, semper est canendum fa'' :"Un notenn a-us La a vez bepred kanet Fa". Reolenn ar [[sonerezh|sonaozour]] [[Alamagn|alaman]] [[Michael Praetorius]] (1571-1621) en e ''Syntagma musicum'' (1619) da geñver skeuliadoù ar [[kanañ|c'hanañ]]<ref>[https://archive.org/details/syntagmamusicume00prae/page/n9/mode/2up En-linenn (1154 fajenn)]</ref>. ;''Una res est in obligatione, duae autem in solutione'' :"Un dra zo en endalc'h, daou en diskoulm". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : un amveziad zo evit skoulmañ ar gevrat, daou avat zo ret evit he diskoulmañ. ;''Una salus victis, nullam sperare salutem'' :"Ur goanag hepken d'ar gollerien, na c'hoanagiñ savete ebet". ;''Una tantum'' :"Unan hepken". Implijet a-zivout un dra na c'hoarvez nemet ur wech, evel un taos nemedel. ;''Unguibus et rostro'' :"Gant an ivinoù hag ar pigos". En em zifenn ''unguibus et rostro'', gant nerzh hag a-zevri. Sturienn kêr [[Avinhon]]. ;''Unicuique suum'' :"Da bep unan e hini". Gwelit ''[[#S|Suum cuique]]''. ;''Unitas virtute'' :"An unaniezh a ra an nerzh". ;''Universalia sunt nomina post rem'' :"Anvioù goude an traezoù eo an hollegoù". Ur prezeg stummet goude ar skiant-prenet eo an hollegoù ; da skouer : deuet eo meizad an "denelezh" a-c'houde ma 'z eus bet tud war an Douar, hag an traezoù hepken zo gwirvoudel. Er [[Grennamzer]], arguzenn bennañ an [[usvedoniezh|usvedoniourien]] [[nominalouriezh|nominalour]] en enep da hini ar [[gwirvoudelezh (prederouriezh)|wirvoudelourien]]. ;''Universalia sunt realia ante rem'' :"Beziadoù kent an traezoù eo an hollegoù". Gwirvoudeloc'h eget an traezoù eo ar meizadoù, ha bez' e oa anezho kent an traezoù ; da skouer : a-viskoazh ez eus bet eus meizad an "denelezh", zoken pa ne oa den ebet war an douar. Er Grennamzer, arguzenn an usvedoniourien wirvoudelour en enep da hini an nominalourien. ;''Uno pro puncto caruit Martinus Asello (Ob solum punctum caruit Martinus Asello)'' :"En abeg d'ur pik e voe kollet Asello Martinus gant Martinus". Martinus, a oa [[Abati|abad]] Asello er {{XVIvet kantved}}, a c'horchemennas ma vije skrivet ''Porta patens esto. Nulli claudatur honesto'', da lavaret eo "Digor e chom an nor. Ne vo serr da zen onest ebet". Siwazh, dre fazi e voe engravet ar frazenn ''Porta patens esto nulli. Claudatur honesto'', ar pezh a dalvez "An nor ne chom ket digor da zen. Serr eo d'an den onest". Dre zilec'hiadur ar pik e voe an abati kontrol d'ar garitez kristen eta, ha diskarget e voe Martinus eus an abati. Gant e warlerc'hiad e voe lakaet reizhañ ar fazi, hag ouzhpennañ ar frazenn ''Uno pro puncto caruit Martinus Asello". Lod istorourien a lavar e voe ouzhpennet ''Ob solum punctum caruit Martinus Asello'', a zo kenster. ;''Unum castigabis, centum emendabis'' :"Mar kastizez unan e reizhi kant". Arabat eo kastizañ an holl fazioù nag an holl fazierien. ;''Unus inter pares'' :"Unan e-touez tud par". Evit deskrivañ ezel ur strollad. Gwelit ''[[#Pr|Primus inter pares]]''. ;''Unus lanius non timet multas oves'' :"Ur c'higer n'en devez ket aon rak an deñved niverus". ;''Unus omnium parens mundus est'' :"Ar bed eo tad nemetañ an holl". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/ben3.shtml ''De Beneficiis'' III, 28]. ;''[[Unus pro omnibus, omnes pro uno]]'' :"Unan evit an holl, an holl evit unan". Sturienn [[Suis]]. ;''Unus testis, nullus testis'' :"Un test, test ebet". Ne dalez mui er [[gwir (lezenn)|gwir] ; an istorourien avat en implij evit lavaret e sav ur gudenn pa vez un andon hepken. ===Ur=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Urbi et orbi]]'' :"D'ar Gêr ha d'ar bed". A vez lavaret diwar-benn embannoù ar [[pab]] ; [[Roma]] eo ar gêr. ;''Urticae proxima saepe rosa est'' :"Alies e vez ar rozenn tost d'al linad skaotus". ===Us=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Usufructus est ius alienis rebus utendi fruendi, salva rerum substantia'' :"Ar gerz eo ar gwir da implijout ha da gaout ar gerz eus madoù un den all hep kemmañ o danvez". — [[Julius Paulus Prudentissimus]], ''Ad Vitellium'', III, meneget en [http://droitromain.upmf-grenoble.fr/Corpus/d-07.htm ''Digesta seu Pandectae'' VII, 1, 1]. ;''Usque ad finem'' :"Betek an diwezh". Stourm betek ar berzh pe ar marv eo stourm ''usque ad finem''. ;''Usque ad effusionem sanguinis'' :"Betek skuilh ar gwad". <q> Rak ret eo deoc'h mennout en em ren gant kalonegezh, zoken betek skuilh ar gwad </q> eo kalon prezegenn ar [[pab]] d'ar [[kardinal|gardinaled]] nevez-anvet, alese liv ruz-gwad o saeoù. ;''Usque ad sideras, usque ad inferos'' :"Eus ar stered betek an ifernioù". ;''Usus magister est optimus'' :"An ober eo ar gwellañ mestr". ;''Usus sine fructu potest'' :"Gallus eo an implij hep ar frouezh". — [https://books.google.fr/books?id=pltEAAAAcAAJ&pg=PA535&lpg=PA535&dq=usus+sine+fructu+potest&source=bl&ots=fBkmSG2ajQ&sig=cM-HaRUU5UUxnfcwuMtPvwCIVjY&hl=fr&sa=X&ei=iUhzVd6sNsP3UtyYgYAB&ved=0CDsQ6AEwBg#v=onepage&q=usus%20sine%20fructu%20potest&f=false ''Digesta seu Pandectae'', Lib. VII, t. VIII, §14, 1]. ===Ut=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ut ameris, ama'' :"Evit bezañ karet, kar". ;''Ut ameris, amabilis esto'' :" Evit bezañ karet, bez hegarat". ;''Ut desint vires, tamen est laudanda voluntas'' :"Lakaet e vefe diouer a nerzh, padal ez eo meuladus ar ratozh". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.ponto3.shtml ''Epistulae ex Ponto'' III, 4, 79]. ;''Ut pictura poesis'' :"Evel al livouriezh eo ar varzhoniezh". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 361]. ;''Ut quiescat Atlas'' :"Evit ma tiskuizhfe [[Atlas (mitologiezh)|Atlas]]". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]]. ;''Ut sementem feceris, ita metes'' :"Evel ho po hadet ez eostot". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/oratore2.shtml#65 ''De Oratore'' II, LXV, 261]. ;''Ut sis nocte levis, sit cena brevis'' :"Mar kerez kaout un nozvezh vat (a gousk), gra ur goan verr". ;''Utile per inutile non vitiatur'' :"Un dra talvoudus n'eo ket siet gant un dra didalvoud". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], ne c'haller ket nullañ un teul solius dre ouzhpennañ traoù didalvoud ennañ. ;''Uti, non abuti'' :"Ober, ha n'eo ket reober". ; "[[Uti possidetis]]" ;''Ut supra'' :"Evel (meneget) uheloc'h". ===Ux=== ;''Uxori dilectae'' :"D'am gwreg karet". ''Dilectae Uxori'' eo dindan pluenn [[René Le Gléau]] e levrenn gentañ ''Études syntaxiques bretonnes''<ref>{{fr}} René Le Gléau, ''Études syntaxiques bretonnes'', levrenn 1, Al Liamm, 1999 {{ISBN|978-2-9514004-0-5}}</ref>. ==V== ;''V.S.L.M'' :Berradur ''Votum Solvit Libens Merito'', amañ izeloc'h. ;''V. V. V. V. V.'' :Berradur ''[[Vi veri universum vivus vici|Vi Veri Vniversum Vivus Vici]]'', "dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved". Embannet er [[bannoù treset]] ''[[V for Vendetta]]'', m'eo lakaet war gont Faust, oc'h ober dave da dudenn [[Johann Wolfgang von Goethe]] (''Faust'') pe da hini [[Christopher Marlowe]] (''Doctor Faustus''). N'eus roud ebet eus al lavared latin-se en oberennoù-se avat. ===Va=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Vacatio legis'' :"Ezvezañs al lezenn". ;''Vade ad formicam o piger et considera vias eius et disce sapientiam'' :"Kae d'ar verienenn ha sell penaos e ra ha desk ar furnez". — [[Vulgata]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/proverbs.shtml#6 ''Proverboù'' 6:6]. ;''Vade in pace'' :"Kae e peoc'h". Bomm ar [[beleg]] katolik e dibenn ar gofesadenn. ;''Vade mecum'' :"Deus ganin". Ul levr (peurvuiañ) hag a vez atav gant an den. ;''Vade retro Satana'' :"Tec'h alese, Satan !". Respont graet d'al lubanerien ha tempterien. ''Vade retro me Satana'' eo ar bomm reizh. — [[Vulgata]], [[Aviel Mark]] [https://www.lueur.org/bible/marc8/vulgate 8:33]. ;''Vae soli'' :"Gwa an den an-unan". ''[...] vae soli quia cum ruerit non habet sublevantem'' "gwa an den an-unan, rak pa gouezh n'eus den ebet d'e lakaat war e sav" eo al lavred klok. — [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml Eklesiastes, 4:10]. ;''Væ victis'' : ''Gwa ar re drec'het". A voe distaget gant [[Brennos]], penn-brezel galian, war-lerc'h kemer kêr [[Roma]] — [[Titus Livius]], [https://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.5.shtml#34 ''Ab urbe condita libri'', V, 48]. ;''Vaga est fortuna'' :"Kemm-digemm eo ar chañs". ;''Vale'' :"Chom yac'h". Kevarc'h latin, a dalve kement ha [[kenavo]]. ;''Vanitas vanitatum omnis vanitas'' :"Goullonder ar goullonderioù, goullonder eo pep tra". — [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml Eklesiastes, 1:2]. Ar stumm ''Vanitas vanitatum '''et''' omnis vanitas'' a gaver gant [[:s:la:Liber_Ecclesiastes_(Hieronymus)|Sophronius Eusebius Hieronymus]] ha [[:s:la:Liber Ecclesiastes (Anselmus Laudunensis)|Anselmus Laudunensis]]. ;''Vare, legiones redde !'' :"[[Varus]], daskor [ma] [[lejion]]où [din] !". Distaget gant an impalaer [[Aogust (impalaer)|Aogust]] en e gousk goude ma voe distrujet e voe al lejionoù roman e [[Germania]] gant [[Arminius]] en [[emgann Teutoburg]] er bloaz [[9]]. — [[Suetonius]] [https://web.archive.org/web/20140502004537/http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.aug.shtml#23 ''Vita Divi Augusti'', 23]. ;''Varia vita est'' :"Kemm-digemm eo ar vuhez". ;''Variorum'' :"Gant a bep seurt". Berradur ar bomm ''[[#Cu|Cum notis variorum scriptorum]]'' ;''Varitatio delectat'' :"Plijus e vez ar c'hemm". ;''Varium et mutabile semper femina'' :"Kemmus ha hedro e vez ar vaouez atav". — [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 569-570]. ===Ve=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Velle est posse'' :"Youlañ a zo gallout". <q> Neb a venn a c'hall </q>. ;''Veni vidi vici'' :"Deuet on, gwelet em eus, trec'het em eus". A vije bet lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] da Sened Roma da gontañ an emgann ouzh ar roue Pharnaces II e-kichen Zela e 47 kent JK. — « Ἦλθον, εἶδον, ἐνίκησα » eo skrid [[Ploutarc'hos]], [https://remacle.org/bloodwolf/historiens/Plutarque/cesarpierron1.htm Buhez Caesar, 50,3]. ;''Venia aetatis'' :"Brient an oad". Ur brient roet gant an impalaer d'un den minor evit e lakaat da vajor kent an oad a 25 bloaz. E dibenn an Impalaeriezh ne veze roet ''venia aetatis'' nemet d'ar baotred koshoc'h eget 20 vloaz ha d'ae merc'hed koshoc'h eget 18 vloaz<ref>{{en}} Adolf Berger, ''Encyclopedic Dictionary of Roman Law'', The American Philosophical Society, 1953, [https://books.google.fr/books?id=oR0LAAAAIAAJ&pg=PA760&lpg=PA760&dq=venia+aetatis&source=bl&ots=sTLsU1hx9x&sig=ca_r2gx0_0ED3G1YBPEieiUlPOg&hl=fr&sa=X&ei=lAZ0VdewM8ffUcKIgugO&ved=0CCkQ6AEwAQ#v=onepage&q=venia%20aetatis&f=false p. 760-b].</ref>. ;''Venia sit dicto'' :"Lavaret hep dismegañsiñ an doue". — [[Plinius ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/pliny.ep5.html ''Epistularum'' V, 6, 46]. Lavared lakaet etre krommelloù peurliesañ. ;''Ventis secundis, tene cursum'' :"Gant harp an avelioù, dalc'h da vont gant ar red". ;''Vera causa'' :":(Ar) gwir abeg". ;''Verae amicitiae sempiternae est'' :"Peurbadus eo ar vignoniezh wirion". ;''Verba docent, exempla trahunt'' :"Kelenn a ra ar c'homzoù, sachañ (an dud) a ra ar skouerioù". ;''Verba ita sunt intelligenda ut res magis valeat quam pereat'' :"Ar gerioù a rank bezañ komprenet a-benn ma talvezfent kentoc'h eget mont da get". ;''Verbatim'' :"Ger-ha-ger". [[Adverb]] latin ar [[Grennamzer]], savet diwar ''verbum'' "ger", liester ''verba'', hag al lost-ger adverbel ''–atim''. Testeniekaet e [[saozneg]] abaoe dibenn ar {{XVvet kantved}} kent tremen d'ar [[galleg]]<ref>{{en}} [http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=verbatim&searchmode=none ''Online Etymology Dictionary''].</ref>. ;''Verba volant, scripta manent'' :"Ar c'homzoù a nij kuit, ar skridoù a chom". en [[Henroma]] e kaved gwell skoulmañ un emglev dre skrid eget dre gomz. Gwelit : ''[[#Sc|Scripta manent, verba volant]]''. ;''Vere papa mortuus est'' :"E gwirionez, marv eo ar pab". Lavared hengounel a vez distaget gant ar [[kardinal|c'hardinal]] merour evit testeniañ marv ar [[pab]]. ;''Veritas odium parit'' :"Ar wirionez a c'han ar gasoni". Pe : "Mamm d'ar gasoni eo ar wirionez". <q> Ar wirionez a zo kazus / D'an hini a zo kablus </q>. ;''Veritas odium parit, obsequium amicos'' :"Gant ar wirionez e sav kasoni, gant klufennerezh e teu mignoned". ;''Vestigia terrent'' :"Aon am eus rak al louc'hoù". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, 1, 74]<ref>{{fr}} {{la}} [https://web.archive.org/web/20110613030507/http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/horace_epitresI/lecture/1.htm ''AgoraClass''1, 01, 70].</ref>. ;''Vestis virum facit'' :"An dilhad a ra an den". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'' III, 1, 60)<ref>{{en}} Desiderius Erasmus, ''The Adages of Erasmus, selected by William Baker'', University of Toronto Press, 2001, ISBN 978-0-8020-4874-5, [https://books.google.fr/books?id=VmJn6IFMyicC&pg=PA240&lpg=PA240&dq=vestis+virum+facit&source=bl&ots=SvHvh1kxAJ&sig=uIrl8TwSG_XykIbNBDlFvDM34fY&hl=fr&sa=X&ei=sBV0VcScLoatU9_BgdgE&ved=0CD8Q6AEwBTgK#v=onepage&q=vestis%20virum%20facit&f=false p. 240]</ref>. ;''Veto'' :"Herzel a ran (ouzh tra pe dra da dremen pe da vezañ)". Ger implijet da lavarout ez eus lakaet berz gant un aotrouniezh bennak. ;''Vexata quaestio'' :"Goulenn skoemp". A zo bet breutaet meur a wech c'hoazh. ===Vi=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Vi veri universum vivus vici]]'' :"Dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved". ([[Aleister Crowley]] ([[1875]]-[[1947]]), ''The Cry of the 4th Aethyr, which is called PAZ'', e [http://hermetic.com/crowley/the-vision-and-the-voice/aethyr4.html ''The Vision and the Voice''])<ref>{{en}} Aleister Crowley, ''The Vision and the Voice'', Red Wheel, 1997 {{ISBN|978-0-87728-887-9}}</ref>. ;''Via'' :"Hent". Implijet evit deskrivañ un treug, gant ar ster "o tremen dre" ; da skouer : mont a [[Roazhon]] da [[Naoned]] ''via'' [[Redon]]. ;''Via crucis'' :"Hent ar groaz". ;''Via antique via est tuta'' :"An hent kozh eo an hent asur". ;''Via trita via tuta'' :"An hent uzet eo an hent asur". ;''Vice versa'' :"En daou du a bep eil". ;''Victrix causa diis placuit, sed victa Catoni'' :"Kaoz an trec'hour he deus plijet d'an doueed, kaoz an hini trec'het da [[Marcus Porcius Cato|Gato Gozh]]". — [[Marcus Annaeus Lucanus|Lucanus]], [http://www.thelatinlibrary.com/lucan/lucan1.shtml ''Pharsalia'', I-128]. ;''Vide infra'' :"Gwelit (amañ) izeloc'h". Evit kas d'ul lec'h pelloc'h en ur skrid. Berraet alies dre ''infra'' hepken. ;''Vide supra'' :"Gwelit (amañ) uheloc'h". Evit adkas d'ul lec'h kentoc'h en ur skrid. Berraet alies dre ''supra'' hepken. ;''Video meliora proboque deteriora sequor'' :"Ar mad a welan, hag a garan, hag an droug a ran". Komzoù lakaet e genoù [[Medea]]). — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met7.shtml ''Metamorphoses'' VII:20-21]. ;''Videre nostra mala non possumus ; alii simul delinquunt, censores sumus'' :"Ne c'hallomp ket gwelet hor sioù ; bezet tud all fazius war an dro, setu-ni barnerien". — [[Phaedrus]], ''Fabulae'', [https://books.google.fr/books?id=RCrkg1xaoXYC&pg=PA114&lpg=PA114&dq=videre+nostra+mala+non+possumus+alii+simul+delinquunt+censores+sumus&source=bl&ots=3BVoONFQ8p&sig=F1zsoWcwhzGeS1tb9AdDm8mkw-c&hl=fr&sa=X&ei=OWR0VfioO4TTU9v5g5gP&ved=0CFgQ6AEwBw#v=onepage&q=videre%20nostra%20mala%20non%20possumus%20alii%20simul%20delinquunt%20censores%20sumus&f=false ''Liber IV, Fabula X : De Vitiis Hominum]. ;''Vigilantibus non dormientibus iura succurrunt'' :"Ar [[gwir (lezenn)|gwir]] a sikour ar re a zo war evezh, ket ar re a zo kousket". N'eo ket a-walc'h d'an den gouzout emañ al lezenn diouzh e du, ret eo dezhañ en em zifenn. ;''Vilicus ne sit ambulator'' :"Ar feurmer n'eo ket ur pourmener". — [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]], [http://www.thelatinlibrary.com/cato/cato.agri.html ''De Agri Cultura'' V, 2]. ;''Vim vi repellere licet'' :"Aotreet eo diarbenn an nerzh dre an nerzh". Evit en em zifenn. ;''Vincere scis, Hannibal, victoria uti nescis'' :"Gouzout a rez trec'hiñ, Hannibal, implijout an trec'h n'ouzez ket". Ar jeneral Maharbal da [[Hannibal Barca]] a-choude trec'h [[Cannae]] e 216 kent J-K, pa ne fellas ket da Hannibal mont war-eeun da-gaout Roma. — [[Titus Livius]], [http://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.22.shtml#51 ''Ab Urbe Condita Libri'' XXII-51]. ;''Vindica te tibi'' :"Azgoulenn da-unan". Azgoulenn da wirioù warnout-te, bez perc'henn warnout a-nevez — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep1.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'' I, 1]. ;''Vinum animi speculum'' :"Melezour an ene eo ar gwin". Pa vez mezv an den e weler e demz-spered gwirion. ;''Vinum aqua miscere'' :"Lakaat dour er gwin". Bezañ izeloc'h e gribenn. ;''Vinum et musica laetificant cor'' :"Gwin ha sonerezh a laouena ar galon". ;''Vir bonus dicendi peritus'' :"Un den mat a oar komz". Termenadur ar prezeger, hervez [[Marcus Fabius Quintilianus|Quintilianus]], [http://www.thelatinlibrary.com/quintilian/quintilian.institutio12.shtml ''Oratoria'' XII, 1.I], a-zivout [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]]. ;''Vir ex virtute'' :"An den dre ar vertuz". Sturienn Skol Itron Varia Gwengamp. ;''Vires acquirit eundo'' :"Nerzh a zastum en ur vont". Sturienn [[Melbourne]]. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 175]. ;''Virgo intacta'' :"Gwerc'h dibistik". Ur [[Gwerc'hded|werc'h]], ur vaouez n'he deus biskoazh bet darempredoù revel. ;''Viribus unitis'' :"Nerzhioù an unaniezh". <q> Kant neudenn / A ra kordenn </q>. ;''Virtus post nummos'' :"Ar vertuz war-lerc'h an arc'hant". ;''Virtus unita fortior'' :"An nerzh eo vertuz an unaniezh". Sturienn [[Angola]]. [[Restr:Coat of arms of the Italian Air Force.svg|thumb|<div class="center">''Virtute siderum tenus''<br>''Aeronautica Militare'', Italia</div>]] ;''Virtute siderum tenus'' :"Gant kadarnded trema ar stered". Sturienn [[aerlu]] [[Italia]]. ;''Vis comica'' :"An nerzh fentus". Ar galloud da lakaat an dud da c'hoarzhin. ;''Vis consili expers mole ruit sua'' :"An nerzh hep ar spered a zisac'h dindan e dolz". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'', III, IV, 65]. ;''Vis experiri amicum? Calamitosus fias'' :"Ha c'hoant hoc'h eus da amprouiñ ur mignon ? Troit da walleürus". — [[Marcus Terentius Varro]], [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/varron/sentences.htm ''Sententiae Varronis'' VI, 21]. ;''[[Vis grata puellae]]'' :"Feulster c'hoantaet gant ar plac'h". Deveret eus ''grata est vis ista puellis'' "Mat eo ar galloud-se evit ar merc'hed" — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis1.shtml ''Ars Amatoria'' I:673-674]. ;''Vis maior'' :"Rediezh vuiek". ;''Vita brevis, ars longa, occasio praeceps, experimentum periculosum, iudicium difficile'' :"Berr ar vuhez, hir an arz (da zeskiñ), berrbad an degouezh, dañjerus an arnodiñ, diaes ar barn". Diwar-benn arz ar [[mezegiezh|vezegiezh]]. — [[Hippokrates]], [https://books.google.fr/books?hl=fr&id=_vPKvaXuU-0C&q=ars+longa#v=snippet&q=ars%20longa&f=false Αφωρισμων / ''Sententiae'' I-1]. ;''Vita enim mortuorum in memoria est posita vivorum'' :"Buhez ar re varv zo dalc'het en eñvor ar re vev". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/phil9.shtml ''Oratio Philippica Nona'', 10-V]. ;''Vita mutatur non tollitur'' :"Kemmet eo ar vuhez, tennet n'eo ket". Mervel n'eo ket daskor ar vuhez, hogen tremen d'ur vuhez welloc'h.<ref>{{fr}} {{la}} ''Le Paroissien Complet Latin-Français à l'usage du diocèse de Toulouse'', 1826-1856 [https://books.google.fr/books?id=aMTli8h_7HEC&pg=PA743&lpg=PA743&dq=messe+des+morts+en+latin&source=bl&ots=6IXTVZAHK7&sig=Gxz2Kz--hj8cxfWfjn74zRD2_-I&hl=fr&sa=X&ei=dsp1VYmuCMTzUs2VgZgI&ved=0CD4Q6AEwBDgU#v=onepage&q=tollitur&f=false Rakger da Gounlid an Anaon, p. 690].</ref>. ;''Vitiantur et vitiant'' :"Siek ha sier". Un elfenn ''vitiantur et vitiant'' en ur gevrat a c'hall diwiriekaat ar gevrat en he fezh. ;''Vitiantur sed non vitiant'' :"Siek hogen ket sier". Un elfenn ''vitiantur sed non vitiant'' en ur gevrat ne c'hall ket diwiriekaat ar gevrat en he fezh. ;''Vive et me ama'' :"Bev ha kar ac'hanon ". A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. A seblant savet diwar skouer ar frazenn izeloc'h, ''Vive valeque''. ;''Vivere est cogitare'' :"Prederiañ eo bevañ". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/tusc5.shtml#38 ''Tusculanae Disputationes'' V, XXXVIII, 111]. ;''Vive valeque'' :"Bev ha bez yac'h". A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. — [[Horatius]] [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm2.shtml ''Sermones'', II, 2.5]. ;''Vivit sub pectore vulnus'' :"Er galon e vev ar c'hloaz". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 67]. ;''Vixit'' :"Bevet en (he) deus". Gant ar ger-se e veze kemennet marv un den gant ar Romaned. ===Vo=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg|thumb|''Sant Yann ar Badezour'', [[Tizian]], ~1541]] ;''Volenti non fit iniuria'' :"Da neb a asant ne vez graet dismegañs ebet". Mard en em laka un den en ur blegenn en ur c'houzout e c'hall c'hoarvezout droug gantañ ne c'hall ket sevel klemm a-enep ar gevrenn all. ;''Vota superis reddite'' :"Sevenit ho kouestl d'ar re zivarvel". — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedrapp.html ''Fabularum aesopiarum libri quinque'', ''Appendix Perrotina Fabularium'', ''De oraculo Apollinis'', VIII]. ;''Votum Solvit Libens Merito'' :"A galon vat en deus graet hervez e c'houestl". A veze skrivet war an ''[[#Ex|ex-voto suscepto]]''. Berraet e ''V. S. L. M.'' alies. ;''Vox clamantis in deserto'' :"Ar vouezh o huchal en dezerzh". Respont roet gant [[Yann ar Badezour]] pa voe goulennet outañ « Piv out-te ? » A vez implijet gant kelennerien er c'hlas da ziskouez ne vezont ket selaouet nemeur. Ur ster all a vez roet d'ar bomm kemeret evel sturienn Dartmouth College, e [[New Hampshire]], [[SUA]] : "mouezh an deskadurezh eo ar skol e gouelec'h New Hampshire" — [[Vulgata]], [[Levr Izaia]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/isaiah.shtml#40 40:3]. ;''Vox populi vox dei'' :"Mouezh Doue eo mouezh ar bobl". Eus youl ar bobl eo ez eus kaoz. Berraet dre ''vox populi'' hepken alies, evit komz eus "mouezh an dud goulennataet" gant ar ''[[media]]''. ===Vu=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:BG-Lovere-201-meridiana.jpg|thumb|[[Horolaj|Horolaj-heol]] skrivet ''Vulnerant omnes, ultima necat'' warnañ]] ;''Vulgare amici nomen sed rara est fides'' :"Boutin eo an anv « mignon » hogen rouez eo ar vignoniezh". — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedr3.html ''Fabulae'', III, IX]. ;''Vulgus vult decipi, ergo decipiatur'' :"Fellout a ra d'an dud voutin bezañ touellet, neuze ra vint touellet".<ref name="DWO" /> ;''[[Vulnerant omnes, ultima necat]]'' :"An holl a c'hloaz, an diwezhañ a lazh". Eus an eurioù ez eus kaoz amañ : war an [[horolaj-heol|horolajoù-heol]] e lenner kement-se alies. ;''[[Vulpes et uva]]'' :"Al louarn hag ar rezin". — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedr4.html ''Fabulae'', IV, III : ''De Vulpe et uva'']. ;''[[Vulpes pilum mutat, non mores|Vulpem pilum mutare, non mores]]'' :"Kemmañ e vlev a ra al louarn, kemmañ e zoare da vevañ ne ra ket". — [[Suetonius]], ''De via Caesarum'', [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.vesp.html ''Vita Divi Vespasiani'' XVI, 2]. ;''Vultus est index animi '' :"Melezour an [[ene]] eo an dremm". ==Daveoù== ===Levrioù=== ;{{en}} *Adolf Berger, ''Encyclopedic Dictionary of Roman Law'', Lawbook Exchange, 2014, {{ISBN|978-1-58477-142-5}} *Laura Gibbs, ''Latin Via Proverbs: 4000 Proverbs, Mottoes and Sayings for Students of Latin'', Laura Gibbs, 2006 (ASIN: B00262PY4W) ;{{fr}} *C. de Méry, ''Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes". 1828 *Jacques Michel, ''Memento de locutions latines'', Guérin Canada, 2001 — {{ISBN|978-2-760-17087-2}} *Nathan Gigorieff, ''Citations latines expliquées'', Éditions d'Organisation, 2003 — {{ISBN|978-2-708-13529-1}} *Gabriel Montagnier, Serge Guincherd, ''Locutions latines juridiques'', Dalloz, 2007 — {{ISBN|978-2-247-07078-7}} *Marie-Dominique Porée-Rongier, ''Les expressions grecques et latines'', First, 2007 — {{ISBN|978-2-754-00477-0}} ===Kenrouedad=== *{{en}} {{la}} [http://www.thelatinlibrary.com/ ''The Latin Library''] – Skridoù latin klasel. *{{en}} {{la}} [http://latinviaproverbs.pbworks.com/w/page/15130829/FrontPage ''Latin Via Proverbs''] *{{es}} {{la}} [http://latin.dechile.net/ ''Frases y Citas en Latín''] *{{fr}} {{la}} [http://www.lexilogos.com/latin/gaffiot.php Geriadur Gaffiot latin-galleg (1934)] *{{fr}} {{la}} [http://www.locutio.net/modules.php?name=Encyclopedia&op=list_content&eid=1 ''Locutio – Expressions et Citations Latines''] ==Notennoù== {{Daveoù|bannoù=2}} ==Gwelet ivez== *[[Lavaroù latin ar gwir]] [[Rummad:Rolloù]] [[Rummad:Lavaroù latin]] nqddk8dnn5w2r92rrumixtq29ur2cgn 0 22228 2190761 2121970 2026-05-11T08:10:20Z Llydawr 145 2190761 wikitext text/x-wiki {{Infobox_Strolladoù Politikel | anv = Plaid Cymru — The Party of Wales | logo = | Anv ofisiel =Plaid Cymru — The Party of Wales|Penn= [[Leanne Wood]] AM|Krouidigezh= 5 a viz eost 1925|ideologiezh= broadelour|livioù= melen|lec'hienn internet= www.plaidcymru.org| }} Ur strollad politikel eus [[Bro-Gembre]] eo '''Plaid Cymru''' ("Strollad Kembre"), bet krouet e [[1925]] dindan anv '''Plaid Genedlaethol Cymru''' ("Strollad Broadel Kembre") e [[Pwllheli]] da-geñver [[Eisteddfod Vroadel]] Kembre. Ar c'hentañ prezidant e oa bet [[Lewis Valentine]]. Da c'houde e oa bet [[Saunders Lewis]] prezidant Plaid Cymru Genedlaethol Cymru e-pad 13 vloaz. E [[1945]] ne oa nemet un daouzek ezel bennak e Bodadeg ar strollad e [[Caerfyrddin]] ha kevrenn ebet. [[Gwynfor Evans]] a oa bet Prezidant etre [[1945]] ha [[1981]], ha kentañ kannad Plaid Cymru e [[Ti ar C'humunioù (Rouantelezh-Unanet)|Ti ar C'humunioù]] e [[Londrez]]. En dilennadeg evit ar [[Senedd]] (parlamant Kembre), e miz Mae 2026, eo aet an trec'h gant Plaid Cymru, gant 43 sez diwar 96. ==Liammoù diavez== *[http://www.plaidcymru.org Plaid Cymru - The Party of Wales] [[Rummad:Strolladoù politikel Kembre]] [[Rummad:Strolladoù politikel broadelour]] [[Rummad:Emglev Libr Europa]] h2xk1rff7m45tx1oxg1opayyjonro5s 2190783 2190761 2026-05-11T10:20:00Z ~2026-28490-42 91496 2190783 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Ur strollad politikel eus [[Bro-Gembre]] eo '''Plaid Cymru''' ("Strollad Kembre"), bet krouet e [[1925]] dindan anv '''Plaid Genedlaethol Cymru''' ("Strollad Broadel Kembre") e [[Pwllheli]] da-geñver [[Eisteddfod Vroadel]] Kembre. Ar c'hentañ prezidant e oa bet [[Lewis Valentine]]. Da c'houde e oa bet [[Saunders Lewis]] prezidant Plaid Cymru Genedlaethol Cymru e-pad 13 vloaz. E [[1945]] ne oa nemet un daouzek ezel bennak e Bodadeg ar strollad e [[Caerfyrddin]] ha kevrenn ebet. [[Gwynfor Evans]] a oa bet Prezidant etre [[1945]] ha [[1981]], ha kentañ kannad Plaid Cymru e [[Ti ar C'humunioù (Rouantelezh-Unanet)|Ti ar C'humunioù]] e [[Londrez]]. En dilennadeg evit ar [[Senedd]] (parlamant Kembre), e miz Mae 2026, eo aet an trec'h gant Plaid Cymru, gant 43 sez diwar 96. ==Liammoù diavez== *[http://www.plaidcymru.org Plaid Cymru - The Party of Wales] [[Rummad:Strolladoù politikel Kembre]] [[Rummad:Strolladoù politikel broadelour]] [[Rummad:Emglev Libr Europa]] kndlds2h8ti7zvnrntldzn0tnqmgds8 0 30415 2190729 2187965 2026-05-11T06:47:34Z Iriep 41295 /* Oberennoù pennañ */ 2190729 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur skrivagner amerikan e oa '''John Ernst Steinbeck, Jr.''', bet ganet d'ar [[27 a viz C'hwevrer]] [[1902]] e [[Salinas (Kalifornia)|Salinas]] ha marvet d'an [[20 a viz Kerzu]] [[1968]] e [[New York]]. Peurliesañ e oa bet kavet gantañ danvez e romantoù e buhez tud e vro, [[Kalifornia]].<br /> Dezhañ e voe roet [[priz Nobel al lennegezh]] e [[1962]]. == Buhez == Ganet e oa bet e [[Salinas]] ([[Kalifornia]]). Teñzorer e oa e dad ha skolaerez e vamm. Teir c'hoar en doa : Elizabeth ([[1894]]-[[1992]]), Esther ([[1892]]-[[1986]]) ha Mary ([[1905]]-[[1965]]). Studiañ a reas e lise Salinas, hag e skol-veur Stanford da c'houde. Dilezel a reas e studioù e [[1925]] evit mont da gazetenner e [[New York]]. Labourat a reas ur prantad berr evit an ''[[New York American]]'' ha distreiñ a reas da Salinas e [[1926]]. Skrivañ a reas e romant kentañ e [[1929]] : ''[[Ar gib alaouret]]'' (''Cup of Gold: A Life of Sir Henry Morgan, Buccaneer, With Occasional Reference to History''), ul levr faltazi diazezet war vuhez [[Henry Morgan]]. Ne reas ket berzh al levr-se. E [[1930]] e timezas gant Carol Henning ha dilojañ a rejont da [[Pacific Grove|Bacific Grove]]. Aze e reas anoudegezh gant [[Edward Ricketts]], bevoniour al labour-douar, deuet da vezañ mignon bras dezhañ. Embann a reas ''[[Peurvanoù an neñv]]'' (''The Pastures of Heaven'') e [[1932]], un dastumad danevelloù zo lec'hiet o istor e kêr [[Monterey]] ([[Kalifornia]]). E [[1933]] e embannas ''[[ar pone ruz]]'' (''The Red Pony'' ) ha ''[[D'un Doue dianavez]]'' (''To a God Unknown''). Derc'hel a reas d'ober war-dro e vamm, war he zalaroù, betek he marv e [[1934]]. Aet e oa bet e dad d'an Anaon war he lerc'h, e [[1935]]. Kregiñ a reas John Steinbeck da zastum titouroù war sindikadoù al labour-douar d'ar mare-se. Gant ''[[Tortilla Flat]]'' (skrivet e [[1935]]) e tapas e briz lennegezh kentañ : medalenn aour ar gwellañ skrivagner [[kalifornia]]t, roet gant ar ''[[Commonwealth Club of California]]''. Kalz a vrud a zigasas dezhañ an istor fentus-se. Gant ''[[A-ziwar Logod ha Tud]]'' (''Of Mice and Men'') ha ''[[Dre un emgann arvarus]]'' (''In Dubious Battle''), embannet e [[1936]], e teuas e oberennoù da vezañ siriusoc'h-siriusañ. E-barzh ul lizher kaset d'ur mignon dezhañ e skrivas, mantret : « Taolioù-dispac'h 'zo e Salinas ha muntroù e straedoù kêr karet ma ganedigezh. » Goude ''[[An draonienn hir]]'' (''The Long Valley'') e [[1937]] ha ''[[Their Blood Is Strong]]'', ur reportaj war sujet al labourerien divroet e [[1938]], e embannas ''[[Blokadoù ar gounnar]]'' (''The Grapes of Wrath'') e [[1939]], a oa, hervezañ, e wellañ oberenn. Koulskoude, peogwir e kave dezhañ e oa re zispac'hel e levr evit ober berzh, e c'houlennas gant e embanner moulañ un nebeudig skouerennoù hepken ... Berzh a reas al levr daoust d'ar yezh implijet ennañ ha d'ar menozhioù displeget. Difennet e voe al levr e meur a gêr e Kalifornia. E [[1940]] e resevas ar film aozet diwar ar romant-se ar [[Priz Pulitzer]]. E [[1941]] e aozas ur verdeadenn gant e vignon Ricketts ha gante o-daou e voe skrivet ''Sea of Cortez'' (''E [[Mor Cortés]]''). Embann a reas Steinbeck ''"[[Loar du]]"'' e 1942. Ar bloavezh-se e tizimezas, da addimeziñ gant Gwyndolyn Conger bloaz goude. Ar film ''Lifeboat'', skrivet ar skript gantañ, a zeuas er-maez e [[1944]]. Dilojañ a reas evit mont da Vonterey, lec'h ma ne voe ket degemeret mat. Kavout a reas bod neuze e New York, e lec'h ma voe ganet e vab kentañ : Thom. Goude bezañ skrivet gantañ ''[[Straed ar Sardinenn]]'' (''[[Cannery Row]]'') e [[1945]], e tilojas da Bacific Grove e [[1948]]. Kregiñ a reas d'ober enklaskoù evit skrivañ ''[[East of Eden]]''. E [[1946]] e voe ganet e eil mab, John. Klask a reas prenañ ranch ar ''Pone ruz'', hogen ne zeuas ket a-benn. Adkavout a rejod tudennoù ''[[Straed ar Sardinenn]]'' e-barzh ur romant all : ''[[Yaouvezh dous]]'' (''Sweet Thursday''). E [[1947]] e embannas ''"[[Ar berlezenn]]"'' hag ez eas kuit da vro [[Rusia]] gant al luc'hskeudenner [[Robert Capa]], evit an ''[[New York Herald Tribune]]''. Skrivañ a reas diwar-benn e veaj e ''[[Dornlevr Rusiat]]'' (''Russian Journal'') e [[1948]]. Mervel a reas Ricketts en ur gwallzarvoud. Dibriediñ a reas Steinbeck pa reas anoudegezh gant Elaine Anderson Scott e [[1949]]. Eurediñ a rejont e [[1950]]. E [[1952]], e kemeras perzh e film [[Elia Kazan]], ''[[Viva Zapata !]]'' hag e embannas ''[[E reter an Eden]]'' (''East of Eden''). [[Restr:JohnSteinbeck_crop.JPG|left|thumb|John Steinbeck]] E [[1954]] e embannas ''[[Yaouvezh dous]]'' (''[[Sweet Thursday]]''). Ur gomedienn war gan (''[[Pipe Dream]]'') a voe savet diwarnañ e [[1955]]. Dilojañ a reas da [[Sag Harbor]], e stad [[New York (Stad)|Stad New York]]. E [[1957]] e kinnigas tud kêr Salinas reiñ e anv d'ul lise. Nac'hañ a reas. E [[1958]] e oa embannet ''[[Once There Was a War]]'', dastumad e reportajoù brezel. Ul lamm galon a dapas e [[1959]], pezh a roas dezhañ c'hoant bras da veajiñ e [[Bro-Saoz]], e [[Kembre]], ha da foetañ bro en Amerika e [[1960]]. E [[1962]], e skrivas ''[[The Winter of Our Discontent]]'', gant ar c'hoant da « zistreiñ pemzek vloaz a-raok ha da gregiñ en-dro ». Digalonekaet e oa d'ar mare-se ha soñjal a rae dezhañ e oa bet kaset pell diouzh an "traoù gwir" gant ar vrud. Tapout a reas [[priz Nobel al lennegezh]] en [[1962]] evit ''[[E reter an Eden]]''. Goude ur veaj en Europa gant [[Edward Albee]] e [[1963]] e resevas [[Medalenn Frankiz ar Stadoù-Unanet]] e [[1964]]. Mervel a reas d'an [[20 a viz Kerzu]] [[1968]] e [[New York]]. == Oberennoù pennañ == * ''Cup of Gold'' ([[1929]]) * ''The Red Pony'' ([[1933]]) * ''To a God Unknown'' ([[1933]]) * ''[[Tortilla Flat]]'' ([[1935]]) * ''In Dubious Battle'' ([[1936]]) * ''Of Mice and Men'' ([[1937]]), troet e brezhoneg gant [[Kristian ar Braz]], ''[[A-ziwar logod ha tud]]'', Mouladurioù Hor Yezh, 2013. * ''The Grapes of Wrath'' ([[1938]]) * ''The Moon Is Down'' ([[1942]], e koun [[Macbeth]], gant [[Shakespeare]]) * ''[[Cannery Row]]'' ([[1945]]) * ''The Pearl'' ([[1947]]), troet e brezhoneg gant [[Yveline Le Don]], ''Ar berlezenn'', Mouladurioù Hor Yezh, 2021. * ''The Wayward Bus'' ([[1947]]) * ''East of Eden'' ([[1952]]) * ''[[Sweet Thursday]]'' ([[1954]]) * ''Travels with Charley'' ([[1962]]) == Liammoù en diavaez == * {{en}} [http://www.steinbeck.org/ National Steinbeck Center] * {{en}} [http://nobelprize.org/literature/laureates/1962/index.html Steinbeck war lec'hienn ar Prizioù Nobel] {{DEFAULTSORT:Steinbeck, John}} [[Rummad:Skrivagnerien saoznek]] [[Rummad:Skrivagnerien SUA]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1902]] [[Rummad:Marvioù 1968]] [[Rummad:Priz Nobel al lennegezh]] [[Rummad:John Steinbeck]] 0wum9dodr0d5eaj8dvy2qb1ou7h3uux 0 42868 2190782 2190489 2026-05-11T10:19:07Z Tanjee 563 /* Okeania */ 2190782 wikitext text/x-wiki Setu roll ar melestradurezhioù o deus embannet [[Timbr|timbroù]]. == [[Afrika]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Tiriad gall pobloù Afar hag Issa|Tiriad gall pobloù Afar hag Issa]] *[[Timbroù Afrika ar C’heheder C’hall|Afrika ar C'heheder C'hall]] *[[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg C'hall|Afrika ar C'hornaoueg C'hall]] *[[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg Spagnol|Afrika ar C’hornaoueg Spagnol]] *[[Timbroù Afrika bortugalek|Afrika bortugalek]] *[[Timbroù Afrika ar Reter alaman|Afrika ar Reter alaman]] *[[Timbroù Afrika ar Reter italian|Afrika ar Reter italian]] *[[Timbroù Afrika ar Reter saoz|Afrika ar Reter saoz]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|La Agüera]] *[[Timbroù Anjouan|Anjouan]] *[[Timbroù Aod an Aour|Aod an Aour]] *[[Timbroù Aod an Niger|Aod an Niger]] *[[Timbroù Djibouti|Aod c'hall ar Somalianed]] *[[Timbroù Ascension|Ascension]] *[[Timbroù Basoutoland|Basoutoland]] *[[Timbroù Bechuanaland|Bechuanaland]] *[[Timbroù Cyrenaica|Benghazi]] *[[Timbroù Benin|Benin]] *[[Timbroù Biafra|Biafra]] *[[Timbroù Botswana|Botswana]] *[[Timbroù Benin|Dahomey]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Cabo Juby]] *[[Timbroù Cyrenaica|Cyrenaica]] *[[Timbroù Diego-Suárez|Diego-Suárez]] *[[Timbroù Djibouti|Djibouti]] *[[Timbroù Egipt|Egipt]] *[[Timbroù Egipt - Burevioù gall|Egipt - Burevioù gall]] *[[Timbroù Elobey, Annobón ha Corrisco|Elobey, Annobón ha Corrisco]] *[[Timbroù Enez ar Reünion|Enez ar Reünion]] *[[Timbroù Enezeg an Azorez|Enezeg an Azorez]] *[[Timbroù Eritrea|Eritrea]] *[[Timbroù Fernando Poo|Fernando Poo]] *[[Timbroù Fezzan Ghadames|Fezzan Ghadames]] *[[Timbroù Gambia|Gambia]] *[[Timbroù Ginea Frañs|Ginea Frañs]] *[[Timbroù Griqualand|Griqualand]] *[[Timbroù Ifni|Ifni]] *[[Timbroù Inhambane|Inhambane]] *[[Timbroù Itron Varia Madagaskar|Itron Varia Madagaskar]] *[[Timbroù Joubaland|Joubaland]] *[[Timbroù Kab ar Spi Mat|Kab ar Spi Mat]] *[[Timbroù Su Kasaï|Su Kasaï]] *[[Timbroù Katanga|Katanga]] *[[Timbroù Kenya|Kenya]] *[[Timbroù Kenya hag Ouganda|Kenya hag Ouganda]] *[[Timbroù Kenya Ouganda Tanganyika|Kenya Ouganda Tanganyika]] *[[Timbroù Kionga|Kionga]] *[[Timbroù Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika|Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika]] *[[Timbroù Kongo Frañs|Kongo Frañs]] *[[Timbroù Kongo Grenn|Kongo Grenn]] *[[Timbroù Kongo Velgia|Kongo Velgia]] *[[Timbroù Republik Demokratel Kongo|Republik Demokratel Kongo]] *[[Timbroù Kreizafrika saoz|Kreizafrika saoz]] *[[Timbroù Lagos|Lagos]] *[[Timbroù Lesotho|Lesotho]] *[[Timbroù Lourenço Marques|Lourenço Marques]] *[[Timbroù Maouritania|Maouritania]] *[[Timbroù Maroko spagnol|Maroko spagnol]] *[[Timbroù Mervent Afrika|Mervent Afrika]] *[[Timbroù Moheli|Moheli]] *[[Timbroù Mozambik|Mozambik]] *[[Timbroù Postoù prevez Mozambik|Postoù prevez Mozambik]] *[[Timbroù Namibia|Namibia]] *[[Timbroù Natal|Natal]] *[[Timbroù Niger|Niger]] *[[Timbroù Nosy Be|Nosy Be]] *[[Timbroù Nyasaland|Nyasaland]] *[[Timbroù Obock|Obock]] *[[Timbroù an Oubangi-Chari|Oubangi-Chari]] *[[Timbroù Bro-Orañje|Bro-Orañje]] *[[Timbroù Republik Nevez Suafrika|Republik Nevez Suafrika]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Rio de Oro]] *[[Timbroù Rodezia|Rodezia]] *[[Timbroù Rodezia an Norzh|Rodezia an Norzh]] *[[Timbroù Rodezia ar Su|Rodezia ar Su]] *[[Timbroù Rodezia ha Nyasaland|Rodezia ha Nyasaland]] *[[Timbroù Ruanda-Urundi|Ruanda-Urundi]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Sahara ar C'hornôg]] *[[Timbroù Sechelez|Sechelez]] *[[Timbroù Senegal|Senegal]] *[[Timbroù Senegal-Uhel ha Niger|Senegal-Uhel ha Niger]] *[[Timbroù Senegambia ha Niger|Senegambia ha Niger]] *[[Timbroù Somalia|Somalia]] *[[Timbroù Somalia italian|Somalia italian]] *[[Timbroù Somaliland saoz|Somaliland saoz]] *[[Timbroù Soudan c'hall|Soudan c'hall]] *[[Timbroù Stellaland|Stellaland]] *[[Timbroù Stadoù emren Suafrika|Stadoù emren Suafrika]] *[[Timbroù Swaziland|Swaziland]] *[[Timbroù Tanganyika|Tanganyika]] *[[Timbroù Tchad|Tchad]] *[[Timbroù Tete|Tete]] *[[Timbroù Transvaal|Transvaal]] *[[Timbroù Tripolitania|Tripolitania]] *[[Timbroù Republik Demokratel Kongo|Zair]] *[[Timbroù Zambezia|Zambezia]] *[[Timbroù Zambia|Zambia]] *[[Timbroù Zanzibar - Burevioù gall|Zanzibar - Burevioù gall]] *[[Timbroù Zanzibar|Zanzibar]] *[[Timbroù Zoulouland|Zoulouland]] </div> == [[Amerika]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Antigua|Antigua]] *[[Timbroù an Antilhez Bihanañ saoz|Antilhez Bihanañ saoz]] *[[Timbroù Antilhez Danmark|Antilhez Danmark]] *[[Timbroù an Antilhez Nederlandat|Antilhez Nederlandat]] *[[Timbroù Antilhez Spagn|Antilhez Spagn]] *[[Timbroù Aruba|Aruba]] *[[Timbroù Bahamas|Bahamas]] *[[Timbroù Barbuda|Barbuda]] *[[Timbroù Belize|Belize]] *[[Timbroù Bermuda|Bermuda]] *[[Timbroù Bolivia|Bolivia]] *[[Timbroù Brunswick-Nevez|Brunswick-Nevez]] *[[Timbroù Chile|Chile]] *[[Timbroù Corrientes|Corrientes]] *[[Timbroù Costa Rica|Costa Rica]] *[[Timbroù Curaçao|Curaçao]] *[[Timbroù Dominika|Dominika]] *[[Timbroù an Douar-Nevez|Douar-Nevez]] *[[Timbroù Greunland|Greunland]] *[[Timbroù Guatemala|Guatemala]] *[[Timbroù Gwadeloup|Gwadeloup]] *[[Timbroù Gwiana c'hall|Gwiana c'hall]] *[[Timbroù Gwiana saoz|Gwiana saoz]] *[[Timbroù Honduras Breizh-Veur|Honduras Breizh Veur]] *[[Timbroù Inini|Inini]] *[[Timbroù Inizi Cayman|Inizi Cayman]] *[[Timbroù Inizi Gwerc’h Breizh-Veur|Inizi Gwerc’h Breizh-Veur]] *[[Timbroù Inizi Maloù|Inizi Maloù]] *[[Timbroù Jamaika|Jamaika]] *[[Timbroù Kolombia Breizh-Veur hag Enez Vancouver|Kolombia Breizh-Veur hag Enez Vancouver]] *[[Timbroù Martinik|Martinik]] *[[Timbroù Montserrat|Montserrat]] *[[Timbroù Nevis|Nevis]] *[[Timbroù Panama|Panama]] *[[Timbroù Paraguay|Paraguay]] *[[Timbroù Perou|Perou]] *[[Timbroù Enez ar Priñs-Edward|Enez ar Priñs-Edward]] *[[Timbroù Sant Kitts|Sant Kitts]] *[[Timbroù Sant Kitts ha Nevis|Sant Kitts ha Nevis]] *[[Timbroù Santez-Lusia|Santez-Lusia]] *[[Timbroù Sant-Martin|Sant-Martin]] *[[Timbroù Sant-Pêr-ha-Mikelon|Sant-Pêr-ha-Mikelon]] *[[Timbroù Skos Nevez|Skos Nevez]] *[[Timbroù Stadoù-Unanet Kolombia|Stadoù-Unanet Kolombia]] *[[Timbroù Surinam|Surinam]] *[[Timbroù Tobago|Tobago]] *[[Timbroù Inizi Turks ha Caicos|Inizi Turks ha Caicos]] </div> == [[Antarktika]] hag all == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Antarktika - Tiriad Breizh-Veur|Antarktika - Tiriad Breizh-Veur]] *[[Timbroù Antarktika – Tiriad Bro-C’hall|Antarktika - Tiriad Bro-C'hall]] *[[Timbroù Tiriad Zeland-Nevez|Antarktika - Tiriad Zeland-Nevez]] *[[Timbroù Georgia ar Su|Georgia ar Su]] *[[Timbroù Saint Helena|Saint Helena]] *[[Timbroù Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] </div> == [[Azia]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Abc'hazia|Abc'hazia]] *[[Timbroù Âlwâr|Âlwâr]] *[[Timbroù Annam ha Tonkin|Annam ha Tonkin]] *[[Timbroù Armenia|Armenia]] *[[Timbroù Azerbaidjan|Azerbaidjan]] *[[Timbroù Bahawalpour|Bahawalpour]] *[[Timbroù Bangkok|Bangkok]] *[[Timbroù Bamra|Bamra]] *[[Timbroù Barwani|Barwani]] *[[Timbroù Batoum|Batoum]] *[[Timbroù Bhopal|Bhopal]] *[[Timbroù Bhor|Bhor]] *[[Timbroù Bijawar|Bijawar]] *[[Timbroù Borneo an Norzh|Borneo an Norzh]] *[[Timbroù Bouchir|Bouchir]] *[[Timbroù Brunei|Brunei]] *[[Timbroù Bundi|Bundi]] *[[Timbroù Chamba|Chambâ]] *[[Timbroù Datia|Datia]] *[[Timbroù Dhâr|Dhâr]] *[[Timbroù Dungarpour|Dungarpour]] *[[Timbroù Faridkot|Faridkot]] *[[Timbroù Formoza (Taiwan)|Formoza (Taiwan)]] *[[Timbroù Gwalior|Gwalior]] *[[Timbroù Ginea-Nevez ar C'hornaoueg|Ginea-Nevez ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Holkar|Holkar]] *[[Timbroù Hong Kong|Hong Kong]] *[[Timbroù Hyderabad|Hyderabad]] *[[Timbroù Idar|Idar]] *[[Timbroù Indez Breizh-Veur|Indez Breizh-Veur]] *[[Timbroù Indez-Sina c'hall|Indez-Sina c'hall]] *[[Timbroù Jaipour|Jaipour]] *[[Timbroù Jammu-ha-Kachmir|Jammu-ha-Kachmir]] *[[Timbroù Jasdan|Jasdan]] *[[Timbroù Jhalawar|Jhalawar]] *[[Timbroù Jhind|Jhind]] *[[Timbroù Kazac'hstan|Kazac'hstan]] *[[Timbroù Kedah|Kedah]] *[[Timbroù Kiav-Tchou|Kiav-Tchou]] *[[Timbroù Kirgizstan|Kirgizstan]] *[[Timbroù Kochin-Sina|Kochin-Sina]] *[[Timbroù Labuan|Labuan]] *[[Timbroù Las Bela|Las Bela]] *[[Timbroù Inizi Maldivez|Inizi Maldivez]] *[[Timbroù Manchukuo|Manchukuo]] *[[Timbroù Morvi|Morvi]] *[[Timbroù Nabha|Nabha]] *[[Timbroù Nandgam|Nandgam]] *[[Timbroù Nowanuggur|Nowanuggur]] *[[Timbroù Orcha|Orcha]] *[[Timbroù Pakhoi|Pakhoi]] *[[Timbroù Pakistan|Pakistan]] *[[Timbroù Patiala|Patiala]] *[[Timbroù Penang|Penang]] *[[Timbroù Perak|Perak]] *[[Timbroù Perlis|Perlis]] *[[Timbroù Pounch|Pounch]] *[[Timbroù Rajpipla|Rajpipla]] *[[Timbroù RSKS Treuzkaokazek|RSKS Treuzkaokazek]] *[[Timbroù Inizi Ryūkyū|Inizi Ryūkyū]] *[[Timbroù Sabah|Sabah]] *[[Timbroù Sina – Burevioù alaman|Sina – Burevioù alaman]] *[[Timbroù Sina - Burevioù gall|Sina - Burevioù gall]] *[[Timbroù Sina - Burevioù italian|Sina - Burevioù italian]] *[[Timbroù Sina – Burevioù rusian|Sina – Burevioù rusian]] *[[Timbroù Sina - Burevioù saoz|Sina - Burevioù saoz]] *[[Timbroù Sirmoor|Sirmoor]] *[[Timbroù Soruth|Soruth]] *[[Timbroù Tadjikistan|Tadjikistan]] *[[Timbroù Tibet|Tibet]] *[[Timbroù Timor ar Reter|Timor ar Reter]] *[[Timbroù Touva|Touva]] *[[Timbroù Travancore|Travancore]] *[[Timbroù Turkmenistan|Turkmenistan]] *[[Timbroù Viet Nam ar Su|Viet Nam ar Su]] *[[Timbroù Wadhwan|Wadhwan]] </div> == [[Europa (kevandir)|Europa]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Alamagn - Impalaeriezh|Alamagn - Impalaeriezh]] *[[Timbroù Alamagn - Republik Weimar|Alamagn - Republik Weimar]] *[[Timbroù Alamagn - IIIde Reich|Alamagn - IIIde Reich]] *[[Timbroù Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed|Alamagn – Prantad 1945-1949]] *[[Timbroù Alamagn ar C’hornaoueg|Alamagn ar C’hornaoueg]] *[[Timbroù Alamagn ar Reter|Alamagn ar Reter]] *[[Timbroù Aldernez|Aldernez]] *[[Timbroù Allenstein|Allenstein]] *[[Timbroù Andorra|Andorra]] *[[Timbroù Arad|Arad]] *[[Timbroù Fiume|(Inizi) Arbe ha Veglia]] *[[Timbroù Aunus|Aunus]] *[[Timbroù Baden|Baden]] *[[Timbroù Barcelona|Barcelona]] *[[Timbroù Bavaria|Bavaria]] *[[Timbroù Belarus|Belarus]] *[[Timbroù Bergedorf|Bergedorf]] *[[Timbroù Berlin ar Reter|Berlin ar Reter]] *[[Timbroù Bohemia ha Moravia|Bohemia ha Moravia]] *[[Timbroù Bosnia ha Herzegovina|Bosnia ha Herzegovina]] *[[Timbroù Brunswick|Brunswick]] *[[Timbroù Campione|Campione]] *[[Timbroù Danzig|Danzig]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Dedeagh]] *[[Timbroù Elzas ha Loren|Elzas ha Loren]] *[[Timbroù Epira|Epira]] *[[Timbroù Euskal Herria|Euskal Herria]] *[[Timbroù Fiume|Fiume]] *[[Timbroù Galitsia|Galitsia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Gres - Burevioù gall]] *[[Timbroù Gwernenez|Gwernenez]] *[[Timbroù Hamburg|Hamburg]] *[[Timbroù Hannover|Hannover]] *[[Timbroù Heligoland|Heligoland]] *[[Timbroù Ikaria|Ikaria]] *[[Timbroù Ingria|Ingria]] *[[Timbroù an Inizi Åland|Inizi Åland]] *[[Timbroù Inizi Mor Egea|Inizi Mor Egea]] *[[Timbroù an Inizi Faero|Inizi Faero]] *[[Timbroù Inizi Mor Ionian|Inizi Mor Ionian]] *[[Timbroù Istria|Istria]] *[[Timbroù Republik Sokial Italia|Republik Sokial Italia]] *[[Timbroù Italia|Italia]] *[[Timbroù Iwerzhon|Iwerzhon]] *[[Timbroù Jerzenez|Jerzenez]] *[[Timbroù Jibraltar|Jibraltar]] *[[Timbroù Karelia|Karelia]] *[[Timbroù Karintia|Karintia]] *[[Timbroù Katalonia|Katalonia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Kavala]] *[[Timbroù Kengevread Norzh Alamagn|Kengevread Norzh Alamagn]] *[[Timbroù Keoded Dieub Lubeck|Keoded Dieub Lubeck]] *[[Timbroù Kiprenez|Kiprenez]] *[[Timbroù Kreta - Burevioù aostrian|Kreta - Burevioù aostrian]] *[[Timbroù Kreta - Burevioù gall|Kreta - Burevioù gall]] *[[Timbroù Kreta – Burevioù italian|Kreta - Burevioù italian]] *[[Timbroù Kreta – Burevioù rusian|Kreta – Burevioù rusian]] *[[Timbroù Kroatia|Kroatia]] *[[Timbroù Lemnos|Lemnos]] *[[Timbroù Liechtenstein|Liechtenstein]] *[[Timbroù Lituania|Lituania]] *[[Timbroù Bro-Ljubljana|Bro-Ljubljana]] *[[Timbroù Rouantelezh Lombardia-Veneto|(Rouantelezh) Lombardia-Veneto]] *[[Timbroù Makedonia|Makedonia]] *[[Timbroù Manav|Manav]] *[[Timbroù Marienwerder|Marienwerder]] *[[Timbroù Mecklenbourg|Mecklenbourg]] *[[Timbroù Mecklenbourg-Pomerania ar C'hornaoueg|Mecklenbourg-Pomerania ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Lituania|Memel]] *[[Timbroù Modena|Modena]] *[[Timbroù Moldova|Moldova]] *[[Timbroù Montenegro|Montenegro]] *[[Timbroù Oldenburg|Oldenburg]] *[[Timbroù Parma|Parma]] *[[Timbroù Polonia|Polonia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Port Lagos]] *[[Timbroù Portugal|Portugal]] *[[Timbroù Prusia|Prusia]] *[[Timbroù Roenland-Pfalz|Roenland-Pfalz]] *[[Timbroù Romagna|Romagna]] *[[Timbroù Roumelia ar Reter|Roumelia ar Reter]] *[[Timbroù Saarland|Saarland]] *[[Timbroù Saksonia|Saksonia]] *[[Timbroù Samos|Samos]] *[[Timbroù Sardigna|Sardigna]] *[[Timbroù Enez Saseno|(Enez) Saseno]] *[[Timbroù Rouantelezh an Div Sikilia|(Rouantelezh) an Div Sikilia]] *[[Timbroù Slovenia|Slovenia]] *[[Timbroù Slovakia|Slovakia]] *[[Timbroù Spagn|Spagn]] *[[Timbroù Stadoù ar Pab|Stadoù ar Pab]] *[[Timbroù Sveden|Sveden]] *[[Timbroù Tiriad Dieub Trieste|Tiriad Dieub Trieste]] *[[Timbroù Thessalia|Thessalia]] *[[Timbroù Thüringen|Thüringen]] *[[Timbroù Thurn ha Taksis|Thurn ha Taksis]] *[[Timbroù Toskana|Toskana]] *[[Timbroù Udine|Udine]] *[[Timbroù Ukraina ar C'hornaoueg|Ukraina ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Vathy]] *[[Timbroù Venezia Giulia|Venezia Giulia]] *[[Timbroù Wenden|Wenden]] *[[Timbroù Württemberg|Württemberg]] *[[Timbroù Zadar|Zadar]] </div> == [[Okeania]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Aitutaki|Aitutaki]] *[[Timbroù Aostralia ar Su|Aostralia ar Su]] *[[Timbroù Inizi Cook|Inizi Cook]] *[[Timbroù Inizi Fidji|Inizi Fidji]] *[[Timbroù Gilbert hag Ellice|Gilbert hag Ellice]] *[[Timbroù Enez ar Gouraleg Vras|Enez ar Gouraleg Vras]] *[[Timbroù Guam|Guam]] *[[Timbroù Hawaii|Hawaii]] *[[Timbroù Hebridez-Nevez|Hebridez-Nevez]] *[[Timbroù an Inizi Karolina|Inizi Karolina]] *[[Timbroù Kiribati|Kiribati]] *[[Timbroù Inizi Mariana|Inizi Mariana]] *[[Timbroù Inizi Marshall|Inizi Marshall]] *[[Timbroù Mikronezia|Mikronezia]] *[[Timbroù Nauru|Nauru]] *[[Timbroù Niue|Niue]] *[[Timbroù Palau|Palau]] *[[Timbroù Penrhyn|Penrhyn]] *[[Timbroù Inizi Pitcairn|Inizi Pitcairn]] *[[Timbroù Queensland|Queensland]] *[[Timbroù Rarotonga|Rarotonga]] *[[Timbroù Inizi Salomon|Inizi Salomon]] *[[Timbroù Samoa ar C’hornaoueg|Samoa ar C’hornaoueg]] *[[Timbroù Tahiti|Tahiti]] *[[Timbroù Tasmania|Tasmania]] *[[Timbroù Tiriadoù gall Okeania|Tiriadoù gall Okeania]] *[[Timbroù Tuvalu|Tuvalu]] *[[Timbroù Victoria|Victoria]] *[[Timbroù Wallis-ha-Futuna|Wallis-ha-Futuna]] *[[Timbroù Zeland-Nevez|Zeland-Nevez]] </div> == [[Reter-Kreiz]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Abou Dhabi|Abou Dhabi]] *[[Timbroù Aden|Aden]] *[[Timbroù Sandjak Alexandretta|(Sandjak) Alexandretta]] *[[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su|Arabia ar Su]] *[[Timbroù Dubai|Dubai]] *[[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Emirelezhioù Arab Unanet]] *[[Timbroù Rouantelezh Hedjaz|Rouantelezh Hedjaz]] *[[Timbroù Kastellórizo|Kastellórizo]] *[[Timbroù Katar|Katar]] *[[Timbroù Kilikia|Kilikia]] *[[Timbroù Kurdistan|Kurdistan]] *[[Timbroù Manama|Manama]] *[[Timbroù Enez Rouad|Enez Rouad]] *[[Timbroù ar Sav-Heol|Sav-Heol - Burevioù estren]] *[[Timbroù Smyrna|Smyrna]] *[[Timbroù Stadoù an Arsav-brezel|Stadoù an Arsav-brezel]] *[[Timbroù Tiriad an Alawited|Tiriad an Alawited]] *[[Timbroù Treuzjordania|Treuzjordania]] *[[Timbroù Yemen|Yemen]] *[[Timbroù Yemen an Norzh|Yemen an Norzh]] *[[Timbroù Yemen ar Su|Yemen ar Su]] </div> == Pennad kar == *[[Istor an timbroù]] [[Rummad:Timbrouriezh]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro| ]] k8vh8kkxa76x9c5dsmj054ux6ld273c 0 45380 2190692 2160277 2026-05-10T20:12:10Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190692 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Berlin Kunsthaus Tacheles.jpg|thumb| Kunsthaus Tacheles, Oranienburger Straße]] [[Skeudenn:TachelesBack.jpg|thumb|A-dreñv ar savadur]] '''Tacheles''' a zo ur greizenn arzoù alternativel e Oranienburger Straße (54-56a), e [[Mitte]] ([[Berlin]]). Ur ger [[yideg|yidek]] eo “tacheles”, talvezout a ra kaozeal splann. == Ar savadur == Savet eo bet etre [[1907]] ha [[1908]]. Er penn-kentañ e oa ur stal vras, 5 estaj dezhi. Mont a reas ar stal en-dro etre [[1909]] ha [[1914]]. Ne ouezer ker ar pezh a zo c’hoarvezet eno etre [[1914]] ha [[1924]]. E [[1924]] e voe ouzhpennet ur c’hav. Bez eus anezhañ c’hoazh hiziv an deiz, lesanvet eo ''Tresorraum''. Goude [[1928]] e voe implijet gant an embregerezh ''Allgemeine Elektrizitäts-Gesellschaft'' (AEG). Anvet e voe ''Haus der Teknik''. Unan eus abadennoù skinwel kentañ [[Alamagn]] a voe filmet eno er bloavezhioù 1930. Er bloavezhioù 1930 e voe ivez implijet gant Talbenn alaman al labour ([[Deutsche Arbeitsfront]], DAF), ur strollad nazi. Implijet e voe ivez evel burev gant [[SS]]. Prizonidi c’hall a voe bac’het eno e [[1943]], ha kalz distruj a voe da vare [[emgann Berlin]]. Daoust ma voe implijet er bloavezhioù [[1950]] ez eas stad ar savadur war washaat. Ul lodenn a voe dinamitet er bloavezhioù [[1960]], hag ul lodenn all a voe distrujet e [[1980]]. == Kunsthaus Tacheles == E [[1990]] e voe anv da zistruj ar savadur da vat. Sañset e oa bezañ distrujet e miz Ebrel [[1990]]. D’an 13 a viz C’hwevrer [[1990]] en em vodas eno ur strollad arzourien (''Künstlerinitative Tacheles''), hag e krogjont da aloubiñ ar savadur. Un emglev a voe kavet e [[1998]] a-benn ar fin, hag e chomas an arzourien eno. Sañset eo ar savadur bezañ distrujet a-benn dibenn [[2008]]. E Tacheles e kaver un davarn (Zapata Bar), salioù diskouezadegoù, ur sinema, ha stalioù-labour an arzourien. E-touez an arzourien o deus bet diskouezet o labour e Tacheles emañ Mark Divo, Mutoid Waste Company (kizellerien), Spiral Tribe (strollad sonerezh), DNTT (strollad c’hoariva), Lennie Lee, Sasha Waltz pe c’hoazh Ramm Theater. == Skeudennoù == <br><gallery class=center caption="Kunsthaus Tacheles"> Berlin-Kunsthaus Tacheles-08-2006-gje.jpg Berlin-Kunsthaus Tacheles-14-2006-gje.jpg Berlin-Kunsthaus Tacheles-18-2006-gje.jpg Berlin-Kunsthaus Tacheles-28-2016-gje.jpg Berlin-Kunsthaus Tacheles-38-2017-gje.jpg Berlin-Kunsthaus Tacheles-52-2017-gje.jpg </gallery> == Liammoù diavaez == *[http://www.tacheles.de/ Lec'hienn ofisiel Tacheles] *[http://www.bushtrash.com/bilder/tacheles/tacheles.htm Skeudennoù hag istor] *[https://web.archive.org/web/20070929110028/http://www.woerterfuerberlin.de/projekt_wahl_archiv.php?pID=7 Tacheles] *[https://web.archive.org/web/20080501145943/http://www.cafe-zapata.de/ Lec'hienn Cafe Zapata] *[https://web.archive.org/web/20210507092603/http://www.lennielee.com/ Lec'hienn Lennie Lee] *[https://web.archive.org/web/20060212211952/http://www.galeriabezdomna.art.pl/en/index.php?idz=wystawy&nr=30 Diskouezadegoù] *[http://berlindiary.wordpress.com/ Deizlevr Berlin] *[http://www.goethe.de/ins/cn/prj/idas/the/int/de205931.htm Skol-uhel Goethe] *[https://web.archive.org/web/20071211095052/http://www.magazine-deutschland.de/magazin/J-Kunstszene_2-05.php Arzourien Berlin] *[http://flickr.com/photos/tags/tacheles/ Skeudennoù war Flickr, gant tag Tacheles] {{Commons|Kunsthaus Tacheles}} [[Rummad:Berlin]] epft1crh9eetzlmdbgg9y50dt32ge4g 0 83745 2190685 2029986 2026-05-10T17:33:49Z JackyM59 87937 Mise à jour des photographies 2190685 wikitext text/x-wiki {{Labour zo}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em; background:#fafafa; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%;" |+<span style="font-size:large;"> </span><br /> ! colspan="2" style="background-color: #adafda" |'''Kumunioù Bro-C'hall''' |- |- align="center" |Anv |'''Émerchicourt''' |- align="center" |Skoed |[[Skeudenn:Blason de la ville de Émerchicourt (59) Nord-France.svg|90px]] |- align="center" |Lec'hiadur Émerchicourt en [[Arondisamant Valenciennes]] | |- align="center" |[[Riez]] |{{Bro-C'hall}} |- align="center" |[[Rannvro]] |{{FR-NPDC}} |- align="center" |[[Departamant]] |{{FR-Norzh}} |- align="center" |[[Bro hengounel]] | |- align="center" |[[Arondisamant]] |[[Arondisamant Valenciennes|Valenciennes]] |- align="center" |[[Etrekumuniezh]] |Communauté de communes Cœur d'Ostrevent |- align="center" |[[Kanton]] | [[Kanton Bouchain|Bouchain]] |- align="center" |[[Kod INSEE]] |59192 |- align="center" |[[Kod-post]] |59580 |- align="center" |Maer |Michel Loubert |- align="center" |Amzer-gefridi |[[2008]]-[[2014]] |- align="center" |Gorread |5,11&nbsp;km² |- align="center" |Led |50° 18' 32" Norzh |- align="center" |Hed |03° 14' 41" Reter |- align="center" |Uhelder kreiz |61 m |- align="center" |Uhelder bihanañ |67 m |- align="center" |Uhelder brasañ |71 m |- align="center" |Poblañs hep kontoù doubl |951 <small>(2007)</small> |- align="center" |Stankter |186 a./km² |- align="center" |Lec'hienn ar gumun |[http://www.emerchicourt.fr/ Émerchicourt] |- |} '''Émerchicourt''' a zo ur gumun eus [[departamant gall|departamant]] [[Norzh (departamant)|Norzh]] e [[Bro-C'hall]]. <gallery mode="packed"> Restr:Mairie d'Émerchicourt.jpg|<nowiki>An ti-kêr |</nowiki> Restr:Église d'Émerchicourt.jpg|An iliz </gallery> == Istor == == Monumantoù ha traoù heverk == * An iliz katolik, {{XIvet}} (?) kantved. == Douaroniezh == == Emdroadur ar boblañs 1800-2007 == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:970 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1791 bar:1792 bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1806 from:0 till: 71 bar:1821 from:0 till: 42 bar:1831 from:0 till: 34 bar:1836 from:0 till: 45 bar:1841 from:0 till: 49 bar:1846 from:0 till: 63 bar:1851 from:0 till: 86 bar:1856 from:0 till: 83 bar:1861 from:0 till: 191 bar:1866 from:0 till: 226 bar:1872 from:0 till: 329 bar:1876 from:0 till: 322 bar:1881 from:0 till: 336 bar:1886 from:0 till: 307 bar:1891 from:0 till: 330 bar:1896 from:0 till: 348 bar:1901 from:0 till: 370 bar:1906 from:0 till: 425 bar:1911 from:0 till: 377 bar:1921 from:0 till: 300 bar:1926 from:0 till: 504 bar:1931 from:0 till: 502 bar:1936 from:0 till: 473 bar:1946 from:0 till: 457 bar:1954 from:0 till: 461 bar:1962 from:0 till: 578 bar:1968 from:0 till: 645 bar:1975 from:0 till: 673 bar:1982 from:0 till: 773 bar:1990 from:0 till: 936 bar:1999 from:0 till: 921 bar:2006 from:0 till: 962 bar:2007 from:0 till: 951 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text: </timeline> <ref>Cassini hag [[EBSSA]]</ref> == Melestradurezh == == Tud == == Liammoù diavaez == == Dave ha notennoù== <references/> [[Rummad:Kumunioù an Norzh (departamant)|Emerchicourt]] nsimk55pt0g7tdc7diq3qq7v4drfxb5 10 84351 2190762 2190579 2026-05-11T08:11:01Z Llydawr 145 nevesaat 2190762 wikitext text/x-wiki Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]]. <!--### SKEUDENN ###--> [[Skeudenn:Rumen Radev official portrait (3x4 cropped).jpg|150px|right|Roumen Radev]] * [[8 a viz Mae]] : loc'het eo an 10{{vet}} [[Ar Redadeg|Redadeg]] evit ar brezhoneg e [[Lannuon]]. * [[7 a viz Mae]] : en dilennadegoù evit parlamantoù Bro-Skos ha Kembre eo erruet broadelourien an [[SNP]] ha [[Plaid Cymru]] da gentañ e pep bro. * [[4 a viz Mae]] : e [[Yerevan]] e c'hoarvez 8{{vet}} bodadeg [[Kumuniezh Politikel Europa]], asambles gant [[Kanada]]. * [[28 a viz Ebrel]] : an [[Emirelezhioù Arab Unanet]] a embann emaint o vont da guitaat [[Aozadur ar Broioù a Ezporzh Petrol]]. * [[26 a viz Ebrel]] : [[Sabastian Sawe]], eus [[Kenya]], eo an den kentañ en deus redet ur maraton, e [[Londrez]], dindan 2 eurvezh. * [[25 a viz Ebrel]] : e [[Mali]], stourmerien Talbenn Dieubidigezh [[Azawad]] hag islamourien Jama'at Nusrat al-Islam wal-Muslimin o deus taget meur a gêr ha lazhet ministr an Difenn er gouarnamant kreiz. * [[20 a viz Ebrel]] : [[kren-douar]], ouzhpenn 7 e nerzh, e-kichen aod enez [[Honshū]], e [[Japan]]. * [[19 a viz Ebrel]] : gant ar strollad ''Bulgaria Araokour'', renet gant [[Roumen Radev]] (''skeudenn''), ez a un darn vras eus ar sezioù e dilennadeg izili parlamant Bulgaria. * [[12 a viz Ebrel]] : mont a ra ar maout gant [[Péter Magyar]] e dilennadegoù kannaded [[Hungaria]]. * [[10 a viz Ebrel]] : kroget eo en [[Islamabad]] ar marc'hata evit un emglev a beoc'h etre [[Stadoù-Unanet Amerika]] hag [[Iran]]. {{diac'hubiñ}} <noinclude> [[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]] </noinclude> 30uchai0t0wcrp13cxv6hjonagnp5qf 2190763 2190762 2026-05-11T08:11:45Z Llydawr 145 2190763 wikitext text/x-wiki Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]]. <!--### SKEUDENN ###--> [[Skeudenn:Rumen Radev official portrait (3x4 cropped).jpg|150px|right|Roumen Radev]] * [[8 a viz Mae]] : loc'het eo an 10{{vet}} [[Ar Redadeg|Redadeg]] evit ar brezhoneg e [[Lannuon]]. * [[7 a viz Mae]] : en dilennadegoù evit parlamantoù [[Bro-Skos]] ha [[Kembre]] eo erruet broadelourien an [[SNP]] ha [[Plaid Cymru]] da gentañ e pep bro. * [[4 a viz Mae]] : e [[Yerevan]] e c'hoarvez 8{{vet}} bodadeg [[Kumuniezh Politikel Europa]], asambles gant [[Kanada]]. * [[28 a viz Ebrel]] : an [[Emirelezhioù Arab Unanet]] a embann emaint o vont da guitaat [[Aozadur ar Broioù a Ezporzh Petrol]]. * [[26 a viz Ebrel]] : [[Sabastian Sawe]], eus [[Kenya]], eo an den kentañ en deus redet ur maraton, e [[Londrez]], dindan 2 eurvezh. * [[25 a viz Ebrel]] : e [[Mali]], stourmerien Talbenn Dieubidigezh [[Azawad]] hag islamourien Jama'at Nusrat al-Islam wal-Muslimin o deus taget meur a gêr ha lazhet ministr an Difenn er gouarnamant kreiz. * [[20 a viz Ebrel]] : [[kren-douar]], ouzhpenn 7 e nerzh, e-kichen aod enez [[Honshū]], e [[Japan]]. * [[19 a viz Ebrel]] : gant ar strollad ''Bulgaria Araokour'', renet gant [[Roumen Radev]] (''skeudenn''), ez a un darn vras eus ar sezioù e dilennadeg izili parlamant Bulgaria. * [[12 a viz Ebrel]] : mont a ra ar maout gant [[Péter Magyar]] e dilennadegoù kannaded [[Hungaria]]. * [[10 a viz Ebrel]] : kroget eo en [[Islamabad]] ar marc'hata evit un emglev a beoc'h etre [[Stadoù-Unanet Amerika]] hag [[Iran]]. {{diac'hubiñ}} <noinclude> [[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]] </noinclude> c8lfv1leuzohdsd55innpjqsl9p76jp 0 94967 2190658 1542089 2026-05-10T12:19:03Z Ziv 76088 ([[c:GR|GR]]) [[File:Mad meg.jpg]] → [[File:Dulle Griet, by Pieter Brueghel (I).jpg]] → File replacement: Updating from an old and lower-quality version to a newer version with better quality ([[c:c:GR]]) 2190658 wikitext text/x-wiki {{pennad zo|Dulle Griet}} [[file:Dulle Griet, by Pieter Brueghel (I).jpg|thumb|''De dulle griet'' gant [[Pieter Brueghel gozh]]]] '''Dulle Griet''' (''Gaid ar follez'') zo un daolenn gant al livour flandrezat [[Pieter Brueghel gozh]], bet livet gantañ e-tro [[1562]]. War ziskouez emañ e [[Mirdi Mayer van den Bergh]] en [[Antwerpen]]. Ur vaouez eus mojennoù [[Flandrez]] eo, ur goueriadez a vije aet gant un armead merc'hed da ober freuz ha reuz d'an [[Ifern]]. {{commonscat|Dulle Gret}} [[Rummad:Livadurioù Pieter Brueghel gozh]] lxgozwnt4jntvj21ybhrln1h5z8nype 2190667 2190658 2026-05-10T12:32:02Z Kestenn 14086 2190667 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Dulle Griet'' (taolenn)}} {{pennad zo|Dulle Griet}} [[Restr:Dulle Griet, by Pieter Brueghel (I).jpg|thumb|''De dulle griet'' gant [[Pieter Brueghel gozh]]]] '''''Dulle Griet''''' (''Gaid ar follez'') zo un daolenn gant al livour flandrezat [[Pieter Brueghel gozh]], bet livet gantañ e-tro [[1562]]. War ziskouez emañ e [[Mirdi Mayer van den Bergh]] en [[Antwerpen]]. Ur vaouez eus mojennoù [[Flandrez]] eo, ur goueriadez a vije aet gant un armead merc'hed da ober freuz ha reuz d'an [[Ifern]]. {{commonscat|Dulle Gret}} [[Rummad:Livadurioù Pieter Brueghel gozh]] knq0nt5jio6vr2nrzdeasf5oigbc36v 0 94970 2190659 2139131 2026-05-10T12:19:04Z Ziv 76088 ([[c:GR|GR]]) [[File:Mad meg.jpg]] → [[File:Dulle Griet, by Pieter Brueghel (I).jpg]] → File replacement: Updating from an old and lower-quality version to a newer version with better quality ([[c:c:GR]]) 2190659 wikitext text/x-wiki [[Image:Dulle Griet, by Pieter Brueghel (I).jpg|thumb|350px|''[[Dulle Griet (taolenn)|Dulle Griet]]'' gant [[Pieter Brueghel gozh]], a zo unan eus ar pennoberennoù a zo er mirdi]] '''Mirdi Mayer van den Bergh''' a zo ur mirdi en [[Antwerpen]], [[Belgia]]. Al livadurioù a zo ennañ a voe perc'hennet gant an dastumer [[Fritz Mayer van den Bergh]] ([[1858]]-[[1901]]). Al lodenn vrasañ eus an oberennoù a zo ennañ a voe livet en [[Izelvroioù]] hag e Belgia da vare an arz gotek hag an [[Azginivelezh]], gant arzourien evel [[Breviarium Mayer van den Bergh]], [[Pieter Brueghel gozh]], [[Mestr Heinrich von Konstanz]], [[Pieter Huys]], [[Jan Mabuse]] pe [[Quentin Matsys]]. ==Istor== Fritz Mayer van den Bergh a zastumas oberennoù arzel a-hed e vuhez. Etre [[1897]] ha [[1901]] eo e tastumas oberennoù pouezusañ ha talvoudusañ e zastumad. Gant e vamm e voe lakaets evel ur savadur mod nevezc'hotek en Antwerpen etre [[1901]] ha [[1904]]. Er savadur-se eo e voe lakaet ar mil oberenn bennak bet dastumet gant he mab<ref>Art: HIDDEN MASTERPIECES: Brueghel's Proverbs https://web.archive.org/web/20120302231714/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,864060,00.html Time, 12 a viz Here 1959</ref>. ==Notennoù== {{Daveoù}} ==Liamm diavaez== *[https://web.archive.org/web/20090704081529/http://www.antwerpen.be/eCache/BEN/16/455.cmVjPTM2NTU.html Lec'hienn ofisiel] [[Rummad:Mirdioù]] {{Commons|Category:Museum Mayer van den Bergh}} powhnr5eowhh7cll6g4q1pyipgnyasm 0 104463 2190750 1886006 2026-05-11T07:38:45Z Culex 15372 /* Ar vaered */ mise à jour 2190750 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Frañs | anv = Angostrina i Vilanova de les Escaldes | anvYezh = Angostrina i Vilanova de les Escaldes | Yezh = katalanek | anvOfisiel = Angoustrine-Villeneuve-des-Escaldes | skeudenn = Cal Xandera, Angoustrine-Villeneuve-des-Escaldes, Pyrénées-Orientales,Languedoc-Roussillon (France).jpg | alc'hwez = Gwel hollek ar gêriadenn. | ardamezioù = | logo = | bro = {{Katalonia}}<br />[[Cerdanya]] | rannvro = [[Okitania (rannvro)|Okitania]] | departamant = [[Pireneoù-ar-Reter]] | arondisamant = [[Arondisamant Prada|Prada]] | kanton = [[Kanton Sallagosa|Sallagosa]] | etrekumuniezh = Communauté de communes de Pyrénées Cerdagne | bro velestradurel = | cp = 66760 | maer = Christian Pallares | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 87.87 | hedred = 1.9533 | ledred = 42.4786 | uk = | ubi = 1235 | ubr = 1921 | lec'hienn web = [http://www.angoustrine.net www.angoustrine.net] }} '''Angostrina i Vilanova de les Escaldes''' zo ur gumun eus departamant [[Pireneoù-ar-Reter]], e bro [[Cerdanya]], e [[Katalonia an Norzh]]. == Ar vaered == {| class="wikitable" ! Anv !! Mare<ref>[http://www.francegenweb.org/mairesgenweb/resultcommune.php?id=2011 ''MairesGenWeb'']</ref> |- align=center | Louis Clerc || 1973 - 1989 |- align=center | Jacques de Maury || 1989 - 1995 |- align=center | Hélène Josende || 1995 - 2020 |- align=center | Christian Pallarès || 2020 - 2026 |- align=center | Brice Bouvier || 2026 - |} == Poblañs == [[Restr:Population - Municipality code 66005.svg|thumb|300px|center|[[Poblañs]] 1962-2008]] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{Kumunioù Alta Cerdanya}} [[Rummad:Kumunioù Pireneoù-ar-Reter]] [[Rummad:Katalonia an Norzh]] [[Rummad:Cerdanya]] dc1gn0tgi18i2ngig5voyc7npuqo61p 2190751 2190750 2026-05-11T07:39:16Z Culex 15372 corr. maire infobox 2190751 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Frañs | anv = Angostrina i Vilanova de les Escaldes | anvYezh = Angostrina i Vilanova de les Escaldes | Yezh = katalanek | anvOfisiel = Angoustrine-Villeneuve-des-Escaldes | skeudenn = Cal Xandera, Angoustrine-Villeneuve-des-Escaldes, Pyrénées-Orientales,Languedoc-Roussillon (France).jpg | alc'hwez = Gwel hollek ar gêriadenn. | ardamezioù = | logo = | bro = {{Katalonia}}<br />[[Cerdanya]] | rannvro = [[Okitania (rannvro)|Okitania]] | departamant = [[Pireneoù-ar-Reter]] | arondisamant = [[Arondisamant Prada|Prada]] | kanton = [[Kanton Sallagosa|Sallagosa]] | etrekumuniezh = Communauté de communes de Pyrénées Cerdagne | bro velestradurel = | cp = 66760 | maer = Brice Bouvier | amzer-gefridi = 2026-2032 | gorread = 87.87 | hedred = 1.9533 | ledred = 42.4786 | uk = | ubi = 1235 | ubr = 1921 | lec'hienn web = [http://www.angoustrine.net www.angoustrine.net] }} '''Angostrina i Vilanova de les Escaldes''' zo ur gumun eus departamant [[Pireneoù-ar-Reter]], e bro [[Cerdanya]], e [[Katalonia an Norzh]]. == Ar vaered == {| class="wikitable" ! Anv !! Mare<ref>[http://www.francegenweb.org/mairesgenweb/resultcommune.php?id=2011 ''MairesGenWeb'']</ref> |- align=center | Louis Clerc || 1973 - 1989 |- align=center | Jacques de Maury || 1989 - 1995 |- align=center | Hélène Josende || 1995 - 2020 |- align=center | Christian Pallarès || 2020 - 2026 |- align=center | Brice Bouvier || 2026 - |} == Poblañs == [[Restr:Population - Municipality code 66005.svg|thumb|300px|center|[[Poblañs]] 1962-2008]] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{Kumunioù Alta Cerdanya}} [[Rummad:Kumunioù Pireneoù-ar-Reter]] [[Rummad:Katalonia an Norzh]] [[Rummad:Cerdanya]] 8yz0bahkcy8xgrol0cxpugp2bo52bc3 0 109407 2190724 1977479 2026-05-11T05:26:38Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190724 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Y Ferwig |english_name= Y Ferwig|static_image= [[Restr:Y Ferwig.jpg|250px|]] |latitude= 52.114172 |longitude= -4.652521 |map_type= |unitary_wales= [[Ceredigion]] |community_wales= Y Ferwig |constituency_welsh_assembly= [[Ceredigion]] |constituency_westminster=[[Ceredigion]] |post_town= Cardigan |postcode_district = SA43 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= SN14NE69 |population= }} '''Y Ferwig''' zo ur gêriadenn vihan hag ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e [[Kembre]], e kreisteiz kontelezh [[Ceredigion]], 147&nbsp;km eus [[Kerdiz]]. E 2011 e oa poblet gant 1 180 a dud, ha 700 anezho (60,4%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'', Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics'')]</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} {{Kêrioù Ceredigion}} {{DEFAULTSORT:Ferwig, Y}} [[Rummad:Kêriadennoù Ceredigion]] [[Rummad:Kumuniezhoù Ceredigion]] g7efuylh4q9pxx3x5tzfad1jqljqp9z 0 109854 2190775 1977705 2026-05-11T09:47:48Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190775 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kemble |welsh_name= |official_name= Abercarn |english_name= Abercarn|static_image= [[File:Abercarn, High Street.jpg|230px]] |latitude= 51.6469 |longitude= -3.1335 |map_type= |unitary_wales= Caerffili |community_wales= Abercarn |constituency_welsh_assembly= [[Islwyn]] |constituency_westminster=[[Islwyn]] |post_town= Casnewydd |postcode_district = NP11 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= ST29SW39 |population= 5139 }} '''Abercarn''' zo ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kontelezh [[Caerffili]], [[Kembre]]<ref>[http://www.e-gymraeg.org/enwaucymru/chwilio.aspx Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr]</ref> E 2011 e oa poblet gant 5 139 a dud, gant 600 anezho (11.7%) hag a ouie kembraeg.<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'', Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics) gwelet d'an 2014-04-09]</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kêriadennoù Caerffili]] bggbvkq6jz3ls8qugvpirh30x8ngfpd 0 109857 2190776 1977707 2026-05-11T09:48:28Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190776 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Abercynon |english_name= Abercynon|static_image= |latitude= 51.6442 |longitude= -3.3266 |map_type= |unitary_wales= Rhondda Cynon Taf |community_wales= Abercynon |constituency_welsh_assembly= [[Cwm Cynon]] |constituency_westminster=[[Cwm Cynon]] |post_town= Aberpennar |postcode_district = CF45 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= ST09SE69 |population= 6125 }} '''Abercynon''' zo ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kontelezh [[Rhondda Cynon Taf]], [[Kembre]], 21&nbsp;km eus [[Kerdiz]]<ref>[http://www.e-gymraeg.org/enwaucymru/chwilio.aspx Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr]</ref> E 2011 e oa poblet gant {{formatnum:6125}} a dud, ha 552 anezho (9%) a oa kembraegerien.<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'', Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol ''The Office For National Statistics'' gwelet d'an 2014-04-09]</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} {{Kêrioù Rhondda}} [[Rummad:Kêriadennoù Rhondda Cynon Taf]] 5yr698i8ng0ttx1978o74ewztwjxnm5 0 109858 2190777 1977708 2026-05-11T09:49:31Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190777 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Abergwili |english_name= Abergwili|static_image= [[file:Abergwili Ebenezer Chapel.jpg|250px|thumb|Capel Ebeneser, en Abergwili]] |latitude= 51.8655 |longitude= -4.2686 |map_type= |unitary_wales= Sir Gaerfyrddin |community_wales= Abergwili |constituency_welsh_assembly= [[Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr]] |constituency_westminster=[[Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr]] |post_town= Caerfyrddin |postcode_district = SA31 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= SN42SW72 |population= 1571 }} '''Abergwili''' zo ur gêriadenn hag ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]], e-kichenik [[Caerfyrddin]], e kontelezh [[Sir Gaerfyrddin]], e [[Kembre]]<ref>[http://www.e-gymraeg.org/enwaucymru/chwilio.aspx Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr]</ref>. {{formatnum:86.7}} km zo ac'hane da g-[[Kerdiz]], kêr-benn Kembre. Eno emañ ar stêr [[Gwili]] o kemberiñ er stêr [[Tywi (stêr)|Tywi]]. ==Poblañs== E 2011 e oa poblet gant {{formatnum:1571}} a dud, ha 887 anezho (56,5%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'' Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (The Office For National Statistics) kavet d'an 2014-04-09]</ref>. ==Mirdi== En Abergwili ez eus ur mirdi, hag a oa Palez Eskob [[Tyddewi]] gwechall. [[File:Carmarthen_Museum,_Abergwili.jpg|thumb|kleiz|Mirdi Abergwili.]] {{clr|left}} ==Tud== * [[Richard Davies (eskob)|Richard Davies]] (?1501-1581), Eskob [[Llanelwy]], beziet amañ. ==Daveoù== {{daveoù}} {{Kêrioù Sir Gaerfyrddin}} [[Rummad:Kêriadennoù Sir Gaerfyrddin]] [[Rummad:Kumuniezhoù Sir Gaerfyrddin]] 32403kpdzj2du56i0ea9p69gtb6cjnm 0 109861 2190779 1977711 2026-05-11T09:51:26Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190779 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Abersychan |english_name= Abersychan|static_image= |latitude= 51.7242 |longitude= -3.0622 |map_type= |unitary_wales= Torfaen |community_wales= Abersychan |constituency_welsh_assembly= [[Torfaen]] |constituency_westminster=[[Torfaen]] |post_town= Pont-y-pŵl |postcode_district = NP4 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= SO20SE36 |population= 6794 }} '''Abersychan''' zo ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kontelezh [[Torfaen]], [[Kembre]], 28.2&nbsp;km eus [[Kerdiz]]<ref>[http://www.e-gymraeg.org/enwaucymru/chwilio.aspx Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr]</ref> E 2011 e oa poblet gant {{formatnum:6794}} a dud, ha 776 anezho (11.4%) a oa kembraegerien.<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'' Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics")]</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} {{Torfaen}} [[Rummad:Kêriadennoù Torfaen]] hw3umn3j19gahs7l5db5tonypdy1ncl 0 109864 2190778 1977714 2026-05-11T09:50:35Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190778 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Aberpennar |english_name= Mountain Ash|static_image= |latitude= 51.6832 |longitude= -3.3788 |map_type= |unitary_wales= Rhondda Cynon Taf |community_wales= Aberpennar |constituency_welsh_assembly= [[Cwm Cynon]] |constituency_westminster=[[Cwm Cynon]] |post_town= Aberpennar |postcode_district = CF45 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= ST09NW98 |population= 7114 }} '''Aberpennar''' zo ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kontelezh [[Rhondda Cynon Taf]], [[Kembre]], 26.6&nbsp;km er gwalarn da gêr [[Kerdiz]]<ref>[http://www.e-gymraeg.org/enwaucymru/chwilio.aspx Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr]</ref>. un tamm er c'hreisteiz da [[Aberdâr]], hag en hanternoz da [[Penrhiwceiber]]. E 2011 e oa poblet gant {{formatnum:7114}} a dud, ha 740 anezho (10,4%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'', Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics'') gwelet d'an 2014-04-09].</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} {{Kêrioù Rhondda}} [[Rummad:Kêriadennoù Rhondda Cynon Taf]] knwxui4wueaz9nght5uuv15bfr94198 0 109869 2190780 1792607 2026-05-11T10:12:38Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190780 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Adamsdown |english_name= Adamsdown|static_image= |latitude= 51.4814 |longitude= -3.1611 |map_type= |unitary_wales= Caerdydd |community_wales= Adamsdown |constituency_welsh_assembly= [[Canol Caerdydd]] |constituency_westminster= Canol Caerdydd |post_town= Caerdydd |postcode_district = CF24 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= ST17NE83 |population= 9949 }} '''Adamsdown''' (pe a-wechoù '''Waunadda''' pe '''Y Sblot Uchaf''') zo ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kontelezh [[Caerdydd]], [[Kembre]], 1 km eus [[Kerdiz]]. E 2011 e oa poblet gant 9 949 a dud, ha 838 anezho (8.4%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'' Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics'')]</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kêriadennoù Kerdiz]] 3e9w03z8ussuc7ehmec89l01k98ucww 0 109931 2190723 1792756 2026-05-11T05:25:47Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190723 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Y Dyfawden |english_name= Devauden Devauden|static_image= |latitude= 51.6884 |longitude= -2.7474 |map_type= |unitary_wales= Sir Fynwy |community_wales= Y Dyfawden |constituency_welsh_assembly= [[Mynwy]] |constituency_westminster=[[Mynwy]] |post_town= Cas-gwent |postcode_district = NP16 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= ST49NE68 |population= 1016 }} '''Y Dyfawden''' (''Devauden'' e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kontelezh [[Sir Fynwy]], e [[Kembre]]. Emañ er gwalarn da gêr [[Cas-gwent]], 37,5 km eus [[Kerdiz]]. E 2011 e oa poblet gant {{formatnum:1016}} a dud, ha 116 anezho (11,4%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'' Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics'')]</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} {{Kêrioù Sir Fynwy}} {{DEFAULTSORT:Dyfawden, Y}} [[Rummad:Kêriadennoù Sir Fynwy]] [[Rummad:Kumuniezhoù Sir Fynwy]] qy436r1lg32r68e0vtbst7b8sdyxsmo 0 109941 2190676 1792848 2026-05-10T15:29:42Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190676 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Shotton |english_name= Shotton|static_image= |latitude= 53.2124 |longitude= -3.036 |map_type= |unitary_wales= Sir y Fflint |community_wales= Shotton |constituency_welsh_assembly= [[Alun a Glannau Dyfrdwy]] |constituency_westminster= Alun a Glannau Dyfrdwy |post_town= Glannau Dyfrdwy |postcode_district = CH5 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= SJ36NW17 |population= 6346 }} '''Shotton'''<ref>[http://www.e-gymraeg.org/enwaucymru/chwilio.aspx Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr]</ref> zo ur gêr hag ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kontelezh [[Sir y Fflint]], e biz [[Kembre]], 238 km eus [[Kerdiz]]. War lez ar stêr [[Dyfrdwy]] emañ, tost d'an harzoù gant [[Bro-Saoz]]. Gant Saozon [[Mercia]] e voe savet ar gêr, hag abalamour da se he deus un anv saoznek. ==Poblañs== E 2011 e oa poblet gant 6 346 a dud, ha 596 anezho (9,4%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'' Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics'')]</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} {{Kêrioù Sir y Fflint}} [[Rummad:Kêrioù Sir y Fflint]] [[Rummad:Kumuniezhoù Sir y Fflint]] aztu5f0m8r81qmi5ovr4lg4ragrv4zh 0 109942 2190699 1977767 2026-05-11T00:21:34Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190699 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Treuddyn |english_name= Treuddyn|static_image= [[Restr:Houses in Treuddyn - geograph.org.uk - 208128.jpg|300px|]] |latitude= 53.1145 |longitude= -3.1187 |map_type= |unitary_wales= Sir y Fflint |community_wales= Treuddyn |constituency_welsh_assembly= [[Alun a Glannau Dyfrdwy]] |constituency_westminster=[[Alun a Glannau Dyfrdwy]] |post_town= Bwcle |postcode_district = CH7 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= SJ25NE06 |population=1580 }} '''Treuddyn''' zo ur gêriadenn hag ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kontelezh [[Sir y Fflint]], [[Kembre]]. E 2011 e oa poblet gant 1 627 a dud, ha 386 anezho (24,4%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html title=''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'' Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics''), kavet d'an 2014-04-09]</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} {{Kêrioù Sir y Fflint}} [[Rummad:Kêriadennoù Sir y Fflint]] [[Rummad:Kumuniezhoù Sir y Fflint]] n75iz3er5t7yjfh3bi50mav8gv4dvzj 0 109943 2190734 1792659 2026-05-11T06:51:39Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190734 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Ysgeifiog |english_name= Ysceifiog|static_image= |latitude= 53.234 |longitude= -3.2703 |map_type= |unitary_wales= Sir y Fflint |community_wales= Ysceifiog |constituency_welsh_assembly= [[Delyn]] |constituency_westminster= Delyn |post_town= Treffynnon |postcode_district = CH8 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= SJ17SE03 |population= 1258 }} '''Ysgeifiog'''<ref>[http://www.e-gymraeg.org/enwaucymru/chwilio.aspx Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr]</ref>, pe '''Ysceifiog''', zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kontelezh [[Sir y Fflint]], e biz [[Kembre]]. Etre [[Nannerch]] ha [[Caerwys]] emañ, 248,5 km eus [[Kerdiz]]. ==Poblañs== E [[2011]] e oa poblet gant 1 258 a dud, ha 267 anezho (21,2 %) a oa [[kembraeg]]erien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'' Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics'').]</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} {{Kêrioù Sir y Fflint}} [[Rummad:Kêriadennoù Sir y Fflint]] [[Rummad:Kumuniezhoù Sir y Fflint]] bffdqaszd49039uvh4preug3ltd4r1k 0 109976 2190697 2053077 2026-05-11T00:10:01Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190697 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Tremeirchion |english_name= Tremeirchion|static_image= |latitude= 53.2446 |longitude= -3.3771 |map_type= |unitary_wales= Sir Ddinbych |community_wales= Tremeirchion |constituency_welsh_assembly= [[Dyffryn Clwyd]] |constituency_westminster=[[Dyffryn Clwyd]] |post_town= Llanelwy |postcode_district = LL17 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= SJ07SE65 |population= 690 }} '''Tremeirchion''' zo ur gêriadenn hag ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kontelezh [[Sir Ddinbych]], e [[Kembre]], 225 km eus [[Kerdiz]]. E [[2011]] e oa poblet gant 690 a dud, ha 221 anezho (32%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'' Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol ''(The Office For National Statistics)'']</ref>. <gallery mode="packed" heights="200px"> Eglwys Corpus Christi, Tremeirchion Sir Ddinbych Church Denbighshire, North Wales 20.jpg|Iliz ''Corpus Christi'' Eglwys Corpus Christi, Tremeirchion Sir Ddinbych Church Denbighshire, North Wales 04.JPG|Iliz ''Corpus Christi'' Eglwys Corpus Christi, Tremeirchion Sir Ddinbych Church Denbighshire, North Wales 11.JPG|Ur wezenn-ivin 800 vloaz Eglwys Corpus Christi, Tremeirchion Sir Ddinbych Church Denbighshire, North Wales 41.jpg|Diabarzh an iliz Eglwys Corpus Christi, Tremeirchion Sir Ddinbych Church Denbighshire, North Wales 34.jpg|Bez Dafydd ap Hywel ap Madog </gallery> ==Daveoù== {{Daveoù}} {{Kêrioù Sir Ddinbych}} [[Rummad:Kêriadennoù Sir Ddinbych]] [[Rummad:Kumuniezhoù Sir Ddinbych]] 5nvfk6q7l3o9pbj95fuqyya3crbbadk 0 109995 2190694 1977803 2026-05-11T00:05:35Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190694 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Tre-biwt |english_name= Butetown|static_image= |latitude= 51.4714 |longitude= -3.1745 |map_type= |unitary_wales= Caerdydd |community_wales= Tre-biwt |constituency_welsh_assembly= [[De Caerdydd a Phenarth]] |constituency_westminster=[[De Caerdydd a Phenarth]] |post_town= Caerdydd |postcode_district = CF10 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= ST17NE60 |population= 9715 }} '''Tre-biwt''' (''Butetown'' e saozneg) zo ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kontelezh [[Kerdiz]], [[Kembre]]. E 2011 e oa poblet gant 9 715 a dud, ha 928 anezho (9.6%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'', Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics'' kavet d'an 2014-04-09)]</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kêriadennoù Kerdiz]] k54d6tvoytumpenhypud5vb1x0y3skk 0 110021 2190700 1849781 2026-05-11T01:41:49Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190700 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Tŷ-du |english_name= Rogerstone|static_image= [[Restr:Rogerstone library in 2007.jpg|200px|Al levraoueg]] |latitude= 51.5914 |longitude= -3.0588 |map_type= |unitary_wales= Casnewydd |community_wales= Tŷ-du |constituency_welsh_assembly= [[Gorllewin Casnewydd]] |constituency_westminster=Gorllewin Casnewydd |post_town= Casnewydd |postcode_district = NP10 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= ST28NE37 |population= 9796 }} '''Tŷ-du'''<ref>[http://www.e-gymraeg.org/enwaucymru/chwilio.aspx Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr]</ref> (''Rogerstone'' e saozneg) zo ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kontelezh [[Casnewydd (kontelezh)|Casnewydd]], [[Kembre]], 14.7 km eus [[Kerdiz]]. E 2011 e oa poblet gant 9 796 a dud, ha 957 anezho (9.8%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'' Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics'')]</ref>. {{Commons|Category:Rogerstone}} ==Daveoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kêriadennoù Casnewydd]] j3wdmkewohskcs26ymf5yqbcv517rbh 0 110022 2190701 1977821 2026-05-11T02:11:14Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190701 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Uplands |english_name= Uplands|static_image= |latitude= 51.6177 |longitude= -3.9681 |map_type= |unitary_wales= Abertawe |community_wales= Uplands |constituency_welsh_assembly= [[Gorllewin Abertawe]] |constituency_westminster=[[Gorllewin Abertawe]] |post_town= Abertawe |postcode_district = SA2 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= SS69SW75 |population= 15375 }} '''Uplands''' zo ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kontelezh [[Abertawe]], [[Kembre]], 56.9&nbsp;km eus [[Kerdiz]]. E 2011 e oa poblet gant {{formatnum:15375}} a dud, ha {{formatnum:1638}} anezho (10.7%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'' Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics'')]</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kêriadennoù Abertawe]] g9dzlie7kmz21lck2t86pcodvgxjivf 0 110023 2190726 1853275 2026-05-11T06:31:18Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190726 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Ynysawdre |english_name= Ynysawdre|static_image= |latitude= 51.5465 |longitude= -3.5877 |map_type= |unitary_wales= Pen-y-Bont ar Ogwr |community_wales= Ynysawdre |constituency_welsh_assembly= [[Ogwr]] |constituency_westminster=[[Ogwr]] |post_town= Pen-y-bont ar Ogwr |postcode_district = CF32 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= SS88SE98 |population= 3245 }} '''Ynysawdre'''<ref>[http://www.e-gymraeg.org/enwaucymru/chwilio.aspx Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr]</ref> zo ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kontelezh [[Pen-y-Bont ar Ogwr]], [[Kembre]], 29,5 km eus [[Kerdiz]]. E 2011 e oa poblet gant 3 245 a dud, ha 290 anezho (8,9%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'' Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics'')]</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kêriadennoù Pen-y-Bont ar Ogwr]] 0whna7opy6piqv5zu6sltew2ygb0jvx 0 110024 2190736 1977822 2026-05-11T06:54:17Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190736 wikitext text/x-wiki {{pennad zo|Ystrad}} {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Ystradgynlais |english_name= Ystradgynlais|static_image= |latitude= 51.7771 |longitude= -3.7577 |map_type= |unitary_wales= Powys |community_wales= Ystradgynlais |constituency_welsh_assembly= [[Brycheiniog a Sir Faesyfed]] |constituency_westminster=[[Brycheiniog a Sir Faesyfed]] |post_town= Abertawe |postcode_district = SA9 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= SN71SE70 |population= 7868 }} '''Ystradgynlais''' zo ur gêr hag ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e mervent kontelezh [[Powys]], e [[Kembre]], war lez ar stêr [[Tawe]]. E 2011 e oa poblet gant {{formatnum:7868}} a dud, ha {{formatnum:3369}} anezho (42.8%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'' Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics'') gwelet d'an 2014-04-09]</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} {{Kêrioù Powys}} [[Rummad:Kêrioù Powys]] [[Rummad:Kumuniezhoù Powys]] geh1o53srzkafp7fp8p8vskkf88bwd4 0 110033 2190698 1977824 2026-05-11T00:14:47Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190698 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Trerhondda |english_name= Ferndale Ferndale|static_image= [[File:Ferndale, view over the town.jpg|250px|]] |latitude= 51.6621 |longitude= -3.4477 |map_type= |unitary_wales= Rhondda Cynon Taf |community_wales= Ferndale |constituency_welsh_assembly= [[Rhondda]] |constituency_westminster=[[Rhondda]] |post_town= Glynrhedynog |postcode_district = CF43 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= SS99NE93 |population= 4034 }} '''Trerhondda'''<ref>An anv orin eo, hervez ar [[:cy:Trerhondda|wikipedia kembraek]].</ref>, pe '''Glynrhedynog'''<ref>[http://www.e-gymraeg.org/enwaucymru/chwilio.aspx Enwau Lleoedd; Canolfan Bedwyr] Troidigezh an anv saoznek ''Ferndale'' eo.</ref>, ''Ferndale'' e saozneg, zo ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kontelezh [[Rhondda Cynon Taf]], [[Kembre]], 27,6&nbsp;km eus [[Kerdiz]]. E 2011 e oa poblet gant {{formatnum:4034}} a dud, ha 478 anezho (11,8%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'' Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics'')].</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} {{Kêrioù Rhondda}} [[Rummad:Kêriadennoù Rhondda Cynon Taf]] 3gjic8va13n3v25wl8jayvmnoxakk8g 0 119193 2190680 2190394 2026-05-10T16:01:13Z J.C EVEN 691 /* H */ Hallouin, aotrounez Mochonnière, e Sant-Similian Naoned, la Housinière, e Sant-Donasian Naoned 2190680 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ * Amañ emañ diskouezet skoedoù familhoù an [[noblañs]]ed a Vreizh, gant o deskrivadur hervez reolennoù an [[ardamezouriezh]]. * Etre sonnelloù <span style="color:green;">'''[&nbsp;]'''</span> emañ an andonioù, a gavor el [[#Levrlennadur|Levrlennadur]]. {| class="wikitable" |- | [[#A|A]] • [[#B|B]] • [[#C|C]] • [[#D|D]] • [[#E|E]] • [[#F|F]] • [[#G|G]] • [[#H|H]] • [[#I|I]] • [[#J|J]] • [[#K|K]] • [[#L|L]] • [[#M|M]] • [[#N|N]] • [[#O|O]] • [[#P|P]] • [[#Q|Q]] • [[#R|R]] • [[#S|S]] • [[#T|T]] • [[#U|U]] • [[#V|V]] • [[#W|W]] • [[#X|X]] • [[#Y|Y]] • [[#Z|Z]] • [[#Notennoù|Notennoù]] • [[#Levrlennadur|Levrlennadur]] |- |} == A == {| class="wikitable" |- |[[Restr:Aage-dl.gif|100px]] |'''Aage'''<ref>Genidik eus Poatev. Aotrounez al lec'h se e Journé; la Villemie, Kerigomarc'h en [[Arzhanaou]]; Rueneuve e Trec'horanteg; de Fremeur; Moreag</ref> ''Age (de l')'', ''Lage (de)'' * ''En aour e erez daoubennek en gul, pigoset hag iziliet en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Abailard''', pe '''Abélard''' ('''Abalard''' e brezhoneg)<ref>Genidik eus [[ar Palez]], eskopti Naoned. Pêr, mab Beranger, abad Lokentaz e 1256; gwall vrudet abalamour d'e garantez gant Eloiza. Aet da Anaon er bloaz 1142. [[Astralabe]], o mab, chaloni Naoned, aet da Anaon er bloaz 1162.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Abalain''' [PPC] |- |[[Restr:Abbe-l2.jpg|100px]] |'''l'Abbé''' * ''En glazur e gammell abad en aour, hebiaet gant div greskenn ivez en aour.'' [ADV] |- |[[Restr:L'Abbe des Aubrays.jpg|100px]] |'''l'Abbé des Aubrays''' * ''En gul e deir c'hammell beuliek en aour, 2, 1.'' [ADV] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Abbé du Clos''' [ADV] |- |[[Restr:Abelin.gif|100px]] |'''d'Abelin''' <ref>Aotrounez la Touche, e Saozon (Sevigneg), eskopti Roazhon. Guillaume, senesal Gwitreg e 1382. Familh kemesket gant ar re Champaux, ha goude Pontrouault;</ref> * ''En glazur e sourin en argant, karget gant ul leonparzh en gul, ha leinet gant ur flourdilizenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Abhervé-Guéguen'''<ref>Menegoù eus 1426 da 1538, parrezioù Lanniliz ha Landeda, eskopti Leon</ref> [PPC] |- |[[Restr:Abillan.jpg|100px]] |'''Abillan''' * ''En glazur e deir balafenn en argant.'' |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Abmorvan'''<ref>Menegoù eus 1543 da 1538, parrez Landeda, eskopti Leon</ref> [PPC] |- |[[Restr:Aboville-db.jpg|100px]] |'''d'Aboville''' * ''En geot e gastell gant daou dour gwiblennek en argant, dedoullek ha mogeriet en sabel.'' [JSH] |- |[[Restr:Abraham.gif|100px]] |'''Abraham'''<ref>Aotrounez l'Hôtellerie e Ploufragan; la Ville-Angevin e Porzhig; Bélestre e Saint-Avban; Closmenier e Koedmaeg Siell 1381 Peurwiriekaet o bet feur-emglev Gwenrann 381 gant '''Perrot Abraham''' </ref> * ''En argant e deir eilenn en sabel, eilet gant dek steredenn en gul, 4, 3, 2, 1.'' |- |[[Restr:Abyven.jpg|100px]] |'''Abiven''' </br> ''Abyven''<ref>Aotrounez Kereog ha Keruzouarn, beli Lesvenen. Prokulored ar Roue, maered ha kannaded Lesneven er ar Stadoù adalek 1720</ref> * ''En argant e feunteun en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Achard.gif|100px]] |'''Achard'''<ref>Genidik eus Poatev. Aotrounez Pommier. Yann, floc'h evit konestabl Richemonrt er bloaz 1414</ref> * ''En argant e ziv dreustell en gul'' (siell [[1271]]). [PPC] |- | |'''Achon''' ː gwelout '''Dachon''' |- |[[Restr:Acigne-d.jpg|100px]] |'''d'Acigné'''<ref>(barradur Gwitreg) Aotrounez al lec'h se, e Gwitreg; la Lande ha la Grézionnaye, e Gwizien; beskonted Koedmen, e Tremeven; beskonted Tonkedeg; aotrounez Montjean en Añjev; Fontenay, e Chartrez; beskonted Louad; baroned Malastredt; beskonted Bellière, e Pleudehen; Châteauloger e Sant-Ervlon; Cramou, Beaumont, la Couppaye, en Kamlec'hieg; Cottouët; konted Komborn; baroned Kastell-Geron; Amanliz; Sillé-le-Guillaume, e Bro-Vaen; Chollet ha Bécon, en Añjev; baroned ar Roc'h-Ugu e Pleuzal; konted Grandbois (Koadmeur), e Landebaeron; aotrounez Troguindy, e Perwenan; la Touche-à-la Vache, e Krehen; Carnavalet, pe Kernevenoy, e Kemper-Gwezenneg; Carnabat, e Plouisi; Bois-Joli, e Kalveg; la Motte au Vicomte, e Reuz; la Villemario, e Sant-Ke; Kervenniou ha la Ferté, e Plouigno; Keruzeg, e Pleuveur-Bodou; la Villequéno.</ref> * ''En erminoù e dreustell zivouedet en gul karget gant teir flourdilizenn en aour.'' * Sturienn : ''Necque terrent monstra'' [PPC] |- |[[Restr:Adam-lion.jpg|100px]] |'''Adam de la Brandaisière'''<ref>Genidik eus bro Poatev. Aotrounez la Brandaisière, parrez Santez-Pezhenn, eskopti Naoned. Tri aoditour eus ar c’hontoù, eus 1571 da 1606.</ref> * ''En glazur e leon en argant.'' (PPC) |- |[[Restr:Adam-tourault.jpg|100px]] |'''Adam de Tourault'''<ref>Meneget e 1427 e Plouigno, eskopti Landreger. (Ardamezioù kanus)</ref> * ''En aour e dour kranellet en sabel, leinet gant un dourigan ivez en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Adam de Kermalvezan.jpg|100px]] |'''Adam de Kermalvezan'''<ref>Aotrounez Kermalvezen, parrez Plistin; Goashamon. Bet dizarbennet er bloavez 1669</ref> * Brizhet etre argant ha gul, e vevenn en sabel bezantet en argant. [PPC] [GLB] |- |[[Restr:Advocat-l.jpg|100px]] |'''l'Adocat''', pe '''Ladvocat'''<ref>Aotrounez la Crochais ha Landorel, e Plouvalae; la Baronnais e Sant-Enogad; la Provostaye, e Krehen; la Salle ?; du Pont ?; la Vieuville ?; Lesraudais ?; la Lande ?; Leffandais ?. Noblañs goz; meneget eus 1448 da 1513</ref> *En glazur e sourin c'harzentek en argant, eilet gant teir c'hregilhenn en aour, 2, 1. [PPC] |- |[[Restr:Agard-d.jpg|100px]] |'''d'Agard'''<ref>Genidik eus Bro bProvañs. Aotrounez la Coste. Gaspard, maer Brest e 1661 [PPC]</ref> * En gul e rodig-kentr en aour a eizh beg, e gab gwriet en glazur, karget gant ur groaz avalaouek en aour. [PPC] |- |[[Restr:Agay-d.jpg|100px]] |'''d'Agay'''<ref>Genidik eus Franche-Comté. Ur melestrour Breizh e 1767</ref> * En aour e leon en gul, e gab en glazur. [PPC] |- |[[Restr:Ages-ds.jpg|100px]] |'''des Ages'''<ref>Aotrounez Beauchamp; la Boltelerais, eskopti Sant-Maloù. Bet dizarbennet é 1668, beli Roazhon</ref> * En argant e lammell en sabel, ur rozenn en gul e pemp konk. [PPC] |- |[[Restr:Aiguillon-d.jpg|100px]] |'''d'Aiguillon'''<ref>Aotrounez Hugères ha la Motte, e Herzieg-Mez; la Juliennays ha Griffolet, e Sant-Stefan-Brengouloù; Montliez Menegoù eus 1427 da 1513 Siell 1381 (PPC)</ref> * En sabel e deir fempdeliaouenn en argant (siell [[1381]]) [PPC] |- |[[Restr:Albert-d2.jpg|100px]][[Restr:Albert d'Ailly.gif|100px]] |'''Albert'''<ref name="CV">Genidik eus [[Comtat Venaissin]]. Charles, gouarner Breizh, e c'halon a zo bet miret e Roazhon, er bloaz 1698 Familh kemmesket gant meur a familhoù all eus Breizh.</ref> * En aour e leon en gul, krabanet, teodet ha kurunet ivez en gul. alias / neuz all ː * palefarzhet; en 1 ha 4, en aour e leon en gul, krabanet, teodet ha kurunet ivez en gul; e 2 ha 3, en gul e zaou barr kerzhin lammellet en argant, e gab gwezboellek etre argant ha glazur a deir rezenn, hag a zo evit Ailly [PPC] |- |[[Restr:Aubin de Rennes.jpg|100px]] |'''Albin a Roazhon''' ''Aubin de Rennes'' * En gul e deir horzh en aour. [PPC] |- |[[Restr:Alègre.gif|100px]] |'''d'Alègre'''<ref>Un abadez Sant-Jord Roazhon e 1715; ur marichal gall evit kont ar Roue e Breizh, e 1724</ref> * En gul e dour en argant, hebiaet gant c'hwec'h flourdilizenn en aour, peuliet 3, 3. [PPC] [GdG] |- |[[Restr:Alesme-d2.jpg|100px]] |'''d'Alesme'''<ref>Genidik eus bro Akiten. Aotrounez Parampure. '''Toussaint''', kuzulier ou Breujoù Breizh e 1606.</ref> * En glazur e gebrenn en aour, eilet er c’hab gant ur greskenn ivez en aour ; e gab en gul karget gant teir rodig kentr en aour. [VSA] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Aline'''<ref>Aotrounez Kerdaniel, parrez Pont-'n-Abad, eskopti Kernev. Dizarbennet e 1670, beli Kemper</ref> [PPC] |- |[[Restr:Allain du Moulin-Bouëssel.svg|100px]] |'''Allain du Moulin-Bouëssel'''<ref>Aotrounez Moulin-Bouëssel e Gilieg; Gergouy, e Algan; Pont-Roquel, e Konkored; la Lande, Rouvray, e Langenan. Jean, prokulor ar Roue e sez Ploermael, ha war-lerc'h kuzulier Breujoù Breiz e 1575.</ref> * En aour e zek talbennan en gul. [PPC] |- |[[Restr:Allain-normand.svg|100px]] |'''Allain de la Berlinère'''<ref>Genidik eus Normandi. Bet dalc'het e 1666. Aotrounez la Berlinière; Penanrue. Bet dalc'het gant melestradurezh Breizh, e 1729.</ref> * En glazur e gebrenn en argant, eilet gant ur vezantenn en aour beg. [PPC] |- |[[Restr:Allaire-de-Rablais.jpg|100px]] |'''Allaire du Rablais'''<ref>Aotrounez ar Rablais, parrez ar Chapel-Erzh. Bet dalc'het e 1699. Jean, chuin Naoned e 1579. Un abbad Gwir-Sikour e 1761. Aet da Anaon e 1776</ref> * En glazur e gudon nijant en argant, eilet gant pevar ererig en aour. [PPC] |- |[[Restr:Allaneau.jpg|100px]] |'''Allaneau'''<ref>Genidik eus bro Anjev. Aotrounez la Grougerie, en Orvez; la Villeboscher. Bet dalc'het e 1704. '''Clément''' ha '''François''', tad ha mab, kuzulierien Breujoù Breizh e 1573 ha 1601</ref> * En glazur e ziv sourin en argant. [PPC] |- | {| class="wikitable" |- |[[Restr:Allanic.jpg|100px]] |} |'''Allanic'''<ref>Aotrounez Kerherry, e Bizhui; Kermabon; Bellechère. Dizarbennet e 1608, beli Gwened. '''Claude-Pierre''', maer An Alre (meneget war dro 1690)</ref> * En argant e yar c'heotet, eilet er c’hab gant daou ui el limestra [CDH]. [PPC] |- |[[Restr:Alleaume-n2.jpg|100px]] |'''Alleaume'''<ref name="NOR">Ginidik eus [[Normandi]]. Aotrounez la Ramée. Guillaume sekretour ar Roue e 1596. Ur prezidant e Breujoù Normandi e 1646</ref> * En glazur e gebrenn en aour, eilet e kab gant div rozenn en argant hag e beg gant ur goulm en aour e kleiz leinet gant ur steredenn ivez en aour. [PPC] |- | {| class="wikitable" |- |[[Restr:Allemand-1.jpg|100px]] |} |'''Allemand'''<ref>Eskopti Gwened. Ul letanant lestr, marc'heg Sant-Loeiz e 1744, tad un eil-amiral, e 1809, kont an Impalaeriezh. Aet da Anaon er bloaz 1826</ref> * En glazur e dri lestr en aour greet en argant [PPC] |- |[[Restr:Allemand-l.jpg|100px]] |'''l'Allemand'''<ref>Genidik eus ar Berri. Aotrounez Vouzeron. Etienne, maer Bourges, kuzulier e Breujoù Breizh en 1562</ref> * En gul, e gebrenn e aour, eilet gant teir rozenn en argant. [PPC] |- |[[File:Alleno-saint-allouarn.jpg|100px]] |'''Alleno'''<ref>Aotrounez Kersalic, e Sant-Tudal; ar Wern, e Gourin; Sant-Alouarn, e Gwengad; Kerguignen; Trogoazien; Trevien, e Teiz; Lindreuc, e Noal-Pondi; Penmenez, e Baod; Kersperlan, e Pluniav. Meneget eus 1448 da 1562.</ref> * En argant e deir joskenn gouezhoc'h en sabel, diframmet en gul. * Ger-ardamez : ''Mad é quélen é peb amzer'' [PPC] |- |[[Restr:Allenou.jpg|100px]] |'''Allenou'''<ref>Aotrounez la Primaudaye ha Guéhoussaye, e Henant-Bihan; la Ville-Angevin, e Porzhig; la Villebasse; Ribernar; Marais; Grandchamps; Closneuf. Menegoù eus 1448 da 1513</ref> * En argant e gab gourdentek en gul. [PPC] |- |[[Restr:Allerac.gif|100px]] |'''d'Allérac'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e Sant-Yust; la Bruyère, e Seizh; la Pavoissière et la Fonchais, e Gwinien. Menegioù eus 1427 da 1513.</ref> * En argant e erez impalaer en sabel. [PPC] |- |[[Restr:Alles-Boiscorbin.jpg|100px]] |'''Alles'''<ref>Aotrounez Boiscorbin, e Moezeg. Meneget e 1513 parrez Sant-Albin-Elvinieg, eskopti Roazhon. Familh kemmesket gant hini Bariller.</ref> * Ur sourin karget gant teir c'hreskenn; e grenngonk e kleiz karget gant ur steredenn (siell [[1418]]); livioù dizanavezet. [PPC] |- |[[Restr:Alliou.jpg|100px]] |'''Alliou''' * Tri orsel (siell [[1407]]) ; livioù dizanavezet.<ref>''Estamau'' pe ''orcel'' a raed eus an traezoù-se e galleg betek ar {{XVvet kantved}} ; gwelit Frédéric GODEFROY (1881), [http://www.micmap.org/dicfro/introduction/dictionnaire-godefroy ''Dictionnaire de l'ancienne langue française et de tous ses dialectes du IXe au XVe siècle''] : '''orsel''' ''g.'' eo ar ger brezhonek, gwelit [http://devri.bzh/dictionnaire/o/orsel/ Devri]. '''Pierre Alliou''' e oa aotrou Porzdon er barrez Plouber (Bro-Dreger). Mes ne ouzer ket resis m'az e oa eus ar memes familh.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Allixant-1.jpg|100px]]<br>[[Restr:Allixant-2b.jpg|100px]] |'''Allixant'''<ref name="NIV">Genidik eus [[Nivernais]]. '''Nicolas''', kuzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1559, prezidant ar Rekedoù e 1569; marvet e [[Roazhon]] er bloaz 1596.</ref> * En glazur e sourin en aour, eilet gant teir steredenn ivez en aour. *''Neuz all'' : + e gab en argant, karget gant un dreustell kranet en glazur. |- |[[Restr:Aloigny-d.jpg|100px]][[Restr:Aloigny-2.gif|100px]] |'''d'Aloigny'''<ref name="POI">Familh C'henidik eus Bro [[Poatev|Poitou]]. Aotrounez la Millaudière; markizien Rochefort ha le Blanc; aotrounez Boismorand; la Croye; Puy-Saint-Astier; les Bordes - '''Henri-Louis''', marichal Bro-C'hall e 1675; '''- Gui de Boismorand''', marc'heg Malta e 1625, komandour Ar Fouilhez, Pont-Melvez, Mael, Sant-Yann-Balaznant, Sant-Yann-al-Latran, beziet eno e 1691. Familh echu 1868.</ref> * ''En gul e bemp flourdilizenn en argant.'' *''neuz all'' ː ''teir flourdilizenn'' * Sturienn : ''Lilia semper florent''. [PPC] |- |[[Restr:Auray-d1.svg|100px]]<br>[[Restr:Auray-d.svg|100px]] |'''d'Auray''' * ''Gwezboellek etre aour ha glazur.'' * Neuz all : ''talbennanek etre aour ha glazur.'' [PPC] [GdG] |- |[[Restr:Amat-de-launay.jpg|100px]] |'''Amat'''<ref>Aotrounez ar Wern (l'Aunay) e Langoad. Ur c'habiten ar Roc'h-Derrien er bloaz 1490</ref> * ''En argant e dri fenn morvran, diframmet ha pigoset en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Amboise-d.jpg|100px]] |'''d'Amboise'''<ref name="AMB">Ginidik eus Touren; aotrounez al lec'h se ha lec'hioù all en dro Amboise. Françoise, merc'h Louis d'Amboise ha Mario de Rieux, gwreg Per, dug a Vreizh, e 1431</ref> * ''Peuliet etre aour ha gul a c'hwec'h pezh.'' [PPC] |- |[[Restr:Amboise-Chevillon.jpg|100px]] |'''d'Amboise de Chevillon'''<ref>François, kuzulier e Breujoù Breizh e 1583</ref> * ''En glazur e leon en aour, e gab peuliet etre aour ha gul, ar peul kentañ brizhet gant un delfin en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Ameline-cadeville.jpg|100px]] |'''Ameline de Cadeville'''<ref>Genidik eus Normandi. Aotrounez Cadeville; Noisemont; Quincy; la Chesnardière, e Chapel-Baz-Meur; Tredieg</ref> * ''Sourinet etre argant ha gul a eizh pezh, e gab en glazur karget gant un heol en aour.'' [PPC]. |- |[[Restr:Ameline-cadeville2.jpg|100px]] |'''Ameline de Cadeville''' * alias / neuz all *''En gul e deir sourin en argant, e dreustell en glazur karget gant un heol en aour.'' [JSH] |- |[[Restr:Amelot.jpg|100px]] |'''Amelot'''<ref>Genidik eus Orleañs. Un eskob Gwened e 1775; marvet e 1829</ref> * ''En glazur e deir c'halon en aour, leinet gant un heol ivez en aour.'' * Sturienn : ''Est illis igneus ardor'' [PPC] |- |[[Restr:Amenart.jpg|100px]] |'''Amenart'''<ref>Aotrounez [[ar Palez]], eskopti Naoned; Bouillé ha Changé, e bro Anjev. Siell 1392. Kemesket e 1497 gant familh ''Goulaine''</ref> * Gousourinet etre argant ha gul [PPC] |- |[[Restr:Amphernet1.jpg|100px]] |'''Amphernet, Anfernet, Enfernet'''<ref>Genidik eus Normandi. Aotrou Neufville e-kichen Vire; baron Montchauvet; Pontbellanger; aotrou Contrebisc; Kermadehoa, e Kernevel. '''Guillaume''', floc'h gant Duguesclin e 1370, teñsorer brezel e 1383; '''René''', prezidant e ''mortier'' e Breujoù Breizh e 1620;</ref> * En sabel e erez dispak en argant, pigoset hag iziliet en aour (siell [[1388]]) [PPC] |- |[[Restr:Amphernet-Pontbellanger.jpg|100px]] |'''d'Amfernet de Pontbellanger''' * En sabel e erez daoubennek dispak en argant, pigoset hag iziliet en aour. * Ger-ardamez :''Sunt fortia fortibus apta'' [JSH] |- |[[Restr:Amproux.jpg|100px]] |'''Amproux'''<ref>Aotrounez Pontpiétin ha la Massais, e Blaen; le Châtel, e Faouell; Calestré e Plesei; l'Abbaye e Kantenieg(?); Lorme 1668; 1701</ref> * ''Geotet e deir daerenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Amys1.jpg|100px]] |'''Amys'''<ref>Genidik eus bro Anjev. Aotrounez Ponceau; Olivet; la Grougeardière. - '''Zacharie'''; kuzulier e Breujoù Breizh e 1588. - '''Salomon''', kuzulier e Breujoù Breizh e 1590</ref> * ''En argant e gebrenn faoutek en gul, heuliet gant teir delienn gwinienn c'heotet.'' [PPC] |- |[[Restr:Anast.jpg|100px]] |'''d'Anast'''<ref>Aotrounez Anast eskopti Sant-Maloù. '''Thomas''', eskob Kernev, 1321. Familh kemesket gant familhoù ''du Breil'', ha ''Montauban''</ref> * ''En aour e groaz koñchek en sabel, ur steredenn ivez en sabel ouzh pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Ancenis-d.jpg|100px]] |'''d'Ancenis'''<ref>baron al lec'h se; l'Isle, Aurillé, la Rouvraye ha Lignières, en Argantred-ar-Genkiz</ref> * ''en gul, e deir fempdiliaouenn en argant, pep delienn karget gant un erminig'' sceau / siell 1276 Ger-stur ː ''Folium ejus non defluet'' (PPC) |- |[[Restr:Andigne-d.jpg|100px]] |'''d'Andigné'''<ref>Genidik eus bro Poatev Kastellad la Chasse e 1707, e Ilfentig; aotrou Saint-Jean ha Maisond-Neuves, e Sant-Malon; la Marche, Hallay, la Bouëxière, e Saoudan; Kermagaro ha la Roche, e Neant; la Grée, en Algam; les Touches, Mayneuf, e Sant-Ider; Saint-Germain, e Sant-Jermen-Gougleiz; Plessis Bardoul, e Plegastell; Beauregard e Moñforzh (''la Canne''); baron Maoron; aotrou la Soraye, e Kistinid; Keredeg, e Plouzane; baron Pordig; aotrou Lancrau, Resteau. An tiegezh se en deus roet meur a dud a renk ː - Jean, en deus sinet feur-skrid Genrann 1381; - C'hwec'h marc'heg Malta adalek 1597; - Seizh kuzulier e Breujoù-Breizh adalek 1611; - daou marichal-kamp e 1702 ha 1788; - un eskob Dax e 1773 (marvet e 1736)ː - un eskob bro Leon, ha goude eus Châlons-sur-Saône, aluzener ar rouanez Maria Leczinska, abad en eskopti Rouen, e 1773 (marvet e 1806); - un eskob Naoned e 1819 (marvet e 1822); - ur par Bro-C'hall e 1815, letanant-jeneral e 1823; - ur jeneral-brigadenn, bet gloazet e Sedan e 1870. </ref> * ''En argant e dri ererig en gul, pigoset hag iziliet en glazur.'' * Sturienn : ''Aquila non capit muscas'' [JSH] |- |[[Restr:Andrault.jpg|100px]] |'''Andrault'''<ref>Genidik eus Nivernais. Konted Langeron e 1656; markizien Maulévrier; aotrounez la Coste, e Sant-Juluan; Launay-Gouray ha Beauvais, e Brehand. Meneget e 1656; 1669; 1684; 1745; 1755</ref> * ''En glazur e deir steredenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:André (Dauphiné).jpg|100px]] |'''André'''<ref>Genidik eus an Dauphiné. Un eskop Kemper e 1802, baron an Impalaeriezh. Marvet e Paris, 1818 (PPC)</ref> * ''En gul e gadgi en argant gwakoliet en aour ; e gab en glazur karget gant un heol en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Andre de Crevy.jpg|100px]] |'''André de Crévy''' <ref>Aotrounez Crévy, e [[Sant-Lefer]]; Champeaux, le Tertre, la Hélardière, e [[Donez]]; la Guichardais, e [[Treal]]; la Touchelays, e [[Savenneg]]; Malarit, e [[Plesei]]. Meneget e 1448; 1568; 1588; 1590 '''Jean''', kuzulier an dug e 1448 '''Mathieu''', maer [[Naoned]] e 1568 '''Pierre''', avokad jeneral e Kontoù Breizh e 1588 '''Pierre''', maer [[Naoned]] e 1590 </ref> * ''En argant e gebrenn en sabel, heuliet gant teir melionenn ivez en sabel.'' * Sturienn : ''Sans venin'' |- |[[Restr:Andre de Durville.jpg|100px]] |'''André de Durville''' <ref>Aotrounez Durville, eskopti Roazhon, ha Prat-Meur, eskopti Kernev. (arm. 1696) Ur serjant jeneral Karaez e 1656 (PPC)</ref> * ''En gul e lammell en aour'' ([CDH]). [PPC] [CDH] |- |[[Restr:Andre de Villerain.jpg|100px]] |'''André de Villerain'''<ref>Aotrounez Villerain (?), Leheg, Kerlideg, eskopti Kernev. Arm. 1696 Ur prezidant e dog e Breujoù-Breizh</ref> * ''En gul e dreustell en aour, heuliet e kab gant div voualc'henn hag e beg gant div steredenn, an holl ivez en aour'' ([CDH]) [PPC] [CDH] |- |[[Restr:Andrieux.jpg|100px]] |'''Andrieux'''<ref>Aotrounez la Mazière. Dizarbennet gant melestradur, 1702</ref> * ''En aour e dreustell c'heotet karget gant teir ferenn en aour, heuliet gant teir c'harrell en gul karget gant ur groaz en argant,'' [PPC] |- |[[Restr:Angebault.jpg|100px]] |'''Angebault''', pe '''Angebeau'''<ref>Aotrounez Meix ha la Pacaudière, en [[An Dosenneg|Dosenneg]]; l'Etang-Jouan, e [[Klion]] (eskopti Naoned). '''Louis''', prokulor e prezidial Naoned e 1696</ref> * ''En aour e leonparzh en gul.'' *[PPC] |- |[[Restr:Angennes-d.jpg|100px]] |'''d'Angennes'''<ref name="PER">Genidik eus bro [[Perch (proviñs)|Perche]]. Aotrounez Boisorcant, e Noal-ar-Gwilen; Pontrouault, e Merenell; la Rivaudière, e Kavaneg. 1415; 1556; 1585; 1601; 1608; 1709 (PPC)</ref> * ''En sabel e lammell en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Angier-Loheac.jpg|100px]] |'''Anger de Lohéac'''<ref>Barradur Lohieg. Aotrounez Plessis-Anger, e Luzron; Châteaublanc, e Gwipri; de Crapado, e Pleveventer; la Marousière e Sant-Filberzh-Deaz; Mousterlez, parrez a anv se; Gué-au-Voyer ha la Séneschalière, e Sant-Juluan-Kankell; Kastell-Tepaod, parrez an anv se; la Rivière, e Arwerneg; la Chauvelière, e Joue; Houssay ha la Juinière, e Treant-Fleger; Lordines, la Clarté, Brétignolles, la Fresnaye. Ger ardamez ː ''Fides'' dek rummad; menegioù eus 1449 da 1479 (PPC)</ref> * ''Brizhet e sourinan en gul.'' *(PPC) |- |[[Restr:Anger-de-la-Haye.jpg|100px]] |'''Anger de la Haye''' * ''Brizhet etre argant ha glazur.'' [PA] |- |[[Restr:Anger du Plessis.jpg|100px]] |'''Anger du Plessis''' * ''Brizhet, karget gant teir c'hreskenn en gul.'' [ADV] |- |[[Restr:Anges-d.jpg|100px]] |'''des Anges'''<ref>Aotrounez la Villeneuve (Kernevez ?), Kervella, Lesven, beli Montroulez. Ur maer Montroulez e 1670</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant, heuliet gant teir ferenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Angevin-d.jpg|100px]][[Restr:Angevin (alias).gif|100px]] |'''Angevin'''<ref>Aotrounez la Mallardière, e [[Lavreer-Botorel]]; la Salmonière, e [[Sant-Juluan-Kankell]]; la Plissonnière (?)</ref> * ''En argant, e gebrenn heuliet e kab gant ur greskenn hebiaet gant div steredenn, an holl en gul, hag ouzh beg gant ur wezenn geotet'' *neuz allː ''en sabel e sourin en argant, karget gant ul leon en gul'' *[PPC] |- |[[Restr:Angleberme-d.jpg|100px]]<br>[[Restr:Anglebermer-d.jpg|100px]] |'''d'Angleberme'''<ref name="PIC">Genidik eus [[Pikardi|Picardie]]. Claude-Phyrus, prezidant an Enklaskoù e [[Breujoù Breizh]], e 1558</ref> * ''En gul e gebrenn en aour.'' *Neuz all : ''en glazur, plezhek en aour.'' [PPC] [HGG] |- |[[Restr:Angoulvent-d.jpg|100px]][[Restr:Angoulvent-d2.gif|100px]] |'''d'Angoulvent'''<ref>'''Alan''', aet dindan ar Groaz e 1428; '''Berthelot''' en deus sinet feur-emglev Genrann 1381.</ref> * ''En geot e dreustell en erminoù.'' *''alias / neuz all'' ː ''... e c'hrennbalefarzh karget gant teir sourin'' (siell 1379) * Sturienn : ''Vorat'' [PPC] |- |[[Restr:Anjorrant.gif|100px]] |'''Anjorrant'''<ref>Genidik eus Berry. Aotrounez Claye, la Villette, Attigny. '''Louis''', kuzulier ouez [[Breujoù Breizh]] e 1581</ref> * ''En glazur, e deir flourdilizenn en gwirion, bleuniet en aour ha deliennet en geot'' |- |[[Restr:Annebaud-d.jpg|100px]] |'''d'Annebaud'''<ref>Genidig eus bro Normandi. Baron Retz, e Machikoul; la Hunaudière, e Pledelieg; aotrounez les Huguetières, e Kerc'hevrel '''Jakez''', abad Beauport e 1539, eskob Lisieux, ha kardinal; marvet e 1558</ref> * ''En gul e groaz en brizh.'' [PPC] |- |[[Restr:Anneix.jpg|100px]] |'''Anneix'''<ref>Aotrounez an Domaine, les Milleries, e Meled; Souvenel, e Mousterel-ar(Gwast; Millaye, Launay-Mahé, la Reynière, le Coudray, Brincouyer, les Maliberts, la Houssaye en Bruz. '''Pierre,''' alvokad e Breujoù Breizh '''Noël''', alvokad e Breujoù Breizh '''Alexis-François-Jacques''', pennalvokad alvokaded Roazhon; marvet e 1758 (PPC)</ref> * ''En glazur, e steredenn en argant, heuliet gant teir groaz pavek ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Annor.jpg|100px]] |'''Annor'''<ref>Bastard eus Pentevr. Aotrounez la Motte-Mouëxigné, e Maroue; la Roche, e Ivinieg. Familh kemesket en hini ''Bréhant''.</ref> * ''En gul e fempdiliaouenn erminiget'' [PPC] |- |[[Restr:Anode.jpg|100px]] |'''Anode'''<ref>Aotrounez le Chastellier, e Brelidi, eskopti Landreger</ref> * ''Palefarzhet : en 1 ha 4 en gul e vlourdilizenn en argant ; e 2 ha 3 en aour leun.'' [PPC] |- |[[Restr:Anseau.jpg|100px]] |'''Anseau'''<ref>Eus parrez de Laz, eskopti Kernev↵↵Siell 1381↵↵'''Guillaume''', konestabl Gwengamp, klevet evel test e-kerzh proses santelezhadur Charlez Bleiz er bloaz 1371; sinet en deus feur-skrid Gwenrann 1381</ref> * ''E leon diforc'het gant ur sourin, livioù dianav'' (siell [[1381]]). [PPC] |- |[[Restr:Ansquer-Kergueno.jpg|100px]] |'''Ansquer de Kergueno'''<ref>Aotrounez Kergeno hag ar Rest, e Landelo; Roudoumeur, e Plounevez ar Faou Menegioù eus 1481 da 1536 (PPC)</ref> * ''En argant e bemp talbennan en gul lammellet.'' [PPC] |- |[[Restr:Ansquer-de-Quenechquivilly.gif|100px]] |'''Ansquer de Quénec'hquivilly'''<ref>Aotrounez Kenec'hkivilli ha Sant-Kijo, e Gwiskri; Kereven, Kerskav, [http://patrimoine.bzh/gertrude-diffusion/dossier/manoir-de-park-poulic-quimper/238035b9-cdf4-4521-8ffb-973a746152e1 Park-Poulic], e Kuzon (hirie e Kemper); Kernilis; Kericuff, en Erge-Vihan. Menegioù eus 1426 da 1562</ref> * ''En glazur e arbenn-c'harv en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Anthenaise.jpg|100px]]<br>[[Restr:Anthenaise-alias.jpg|100px]] |'''d'Anthenaise'''<ref name="MAI">Genidik eus [[Maine (proviñs)|Maine]]. Aotrounez en Breizh ː la Charoullière, la Chevalerie, la Rouchet, e Gwaled</ref> * ''En argant e erez daoubennek en gul, e eskell ouzh beg.'' * Neuz all : ''palefarzhet : en argant e erez daoubennek en gul en 1 ha 4, brizhet etre aour ha gul e 2 ha 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Antenaise.jpg|100px]] |'''d'Antenaise'''<ref name="MAI" /> * ''En argant e deir eilenn sourinet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Anteville-d1.gif|100px]][[Restr:Anteville-d2.gif|100px]] |'''d'Anteville'''<ref>Genidik eus Normandi Aotrounez la Cormeraye, la Villejosse, e Plened-Yugon Menegioù 1670, eskopti Sant-Brieg</ref> * ''En argant e deir dreustell en sabel, e lammell ivez en sabel balirant.'' *alias / neuz all ː ''e lammell en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Antigny-d.jpg|100px]] |'''d'Antigny'''<ref name="BOU">Genidik eus [[Bourgogn]]e</ref> * ''En aour e leon kudennek en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Anzeray-d.jpg|100px]] |'''d'Anzeray'''<ref>Genidik eus Normandi. Aotrounez, dre zimeziñ, eus Kervarher, e Pleuveur-Gaoter. Charlez, kuzulier e breujoù Normandi, dimezet e 1639 da Sainte Budes, itron Kermarker.</ref> * ''En glazur e dri fenn leonparzh en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Audran de Bourgain.jpg|100px]] |'''Audran de Bourgain''' * ''En geot e greskenn en argant karget gant teir rozenn en gul, heuliert e kab gant teir daerenn en aour''<ref>Enrollet d'an [[3 a viz Gouere]] [[1699]].</ref>. [PA] |- |[[Restr:Aoustin-Coudray.jpg|100px]] |'''Aoustin'''<ref>Genidig eus Bro Saoz; aotrounez Coudray, e Noual-war-Sec'h. Menegioù eus 1427 da 1440. '''Jean''', kabiten an Alre e 1396.</ref> * ''En gul e lammell en argant, karget ouzh c'halon gant un dorzhell en glazur'' (siell [[1382]]). [PPC] |- |[[Restr:Aoustin-Poteviniere.jpg|100px]] |'''Aoustin'''<ref>Aotrounez la Potevinière, e Santez-Lusenn; la Corbure; Rosinville. Dizarbennet e-kerz adaozadur 1668, beli Gwenrann</ref> * ''En glazur e gleze en argant peuliek, heuliet gant teir steredenn en aour, 1 e kab, 2 treustellet, hag ur greskenn ivez en aour e beg.'' [PPC] |- |[[Restr:Appelvoisin-d.jpg|100px]] |'''d'Appelvoisin'''<ref>Genidig eus ar Poatev Aotrounez al lec'h-se; aotrounez la Jouannière, e Ferreg, dre zimeziñ e 1605, gant Marie Mauhugon, itron la Jouannière, e Ferreg; beskont Ferreg</ref> * ''En gul e glouedenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Appigne-d.jpg|100px]]<br>[[Restr:Apigny.jpg|100px]] |'''d'Appigne / d'Apigny'''<ref name="NoBR">Aotrounez al lec'h se, e Reuz</ref> * ''En argant e per en sabel'' (siell [[1285]]). *Neuz all : ''en argant karget gant merveskennoù en gul, war o eneb, garennoù e kab''<ref>Merveskennoù : beskennoù an Itron Varia ''(Aquilegia vulgaris)''.</ref>. [PPC] [ADV] |- |[[Restr:Apremont-d.jpg|100px]][[Restr:D'Apremont-alias.gif|100px]] |'''d'Apremont'''<ref>Genidig eus Poatev. Aotrounez Ranneg, e Breizh. Meneget e 1351, 1364, 1390. (PPC)</ref> * ''En argant e deir c'hreskenn en gul.'' [PPC] * ''En gul e leon e aour kurunet en glazur'' [GlB] |- |[[Restr:Apuril.jpg|100px]] |'''Apuril''', pe '''Avril<ref>Aotrounez ar Vod, Lourmois, la Grée ha la Bouexière, e Nivilieg; Coësmeur, e Merzhelieg; Glécoët ha Coëtuhan, e Brehant-Loudieg; Trégouët, e Begaon; Lou, e Sant-Leri; la Landelle, e Gentieg. 1427; 1547; 1568; 1581</ref>''' * ''En argant e leon en sabel, krabanet ha teodet en gul'' (PPC) |- |[[Restr:D'Aragon.gif|100px]] |'''d'Aragon / ''Daragonis'''''<ref>Genidig eus Genava (Italia) Aotrounez les Buttes, Kerbézo ha Menahe, e Gwenrann; Bellebat, e Kroazieg; la Garzison, en Orvez. Ur echuin Naoned e 1576, eil-maer e 1578</ref> * ''En aour e bevar feul en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Arbaleste-l.jpg|100px]] |'''l'Arbaleste'''<ref>Genidig eus ar Gâtinais '''Guy''', kuzulier e ''Devezhioù Meur Breizh'', e 1495; Tad-kozh '''Guy''', maestr ar Gontoù, ha jeneral an Arc'hant Breizh e 1547</ref> * ''En aour e lammell en sabel heuliet gant pevar fustwareg en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''l'Arbalestrier'''<ref>Livioù dizanavezet. Aotrounez Lennuic, e Lokenvel. Familh kemmesket gant hini la Boëssière e-kerzh XVI^vet</ref> [PPC] |- |[[Restr:Arcembury.jpg|100px]] |'''Arcembury'''<ref>Aotrounez la Toustenaye, beli Dinan (''Arm. 1696'')</ref> * ''En argant e groaz en gul, karget gant peder c'hregilhenn en argant hag ur greskenn en aour e kondon, ur vlourdilizenn en sabel e pemp konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Larcher-bzh.jpg|100px]] |'''l'Archer, Larcher''' * ''En gul e dri bir en argant e beg.'' *Ger-ardamez : ''Le coup rien faut'' [PPC] |- |[[Restr:Ardaine-d.jpg|100px]] |'''d'Ardaine''' '''<ref>Aotrounez al l'ec'h se e Sant-Jord-Reintembault Dianav eo livioù ar sourin hag an delioù.</ref>''' * ''En argant hadet gant merveskennoù en glazur, e sourin karget gant deliennoù kelenn.'' [PPC]. |- |[[Restr:Arel-d.jpg|100px]] |'''Arel'''<ref>Aotrounez Kervarker, e [[Pleuveur-Gaoter]]; Leurmen, e [[Plouilio]]; Kermerc'hoù, e [[Garlann|Garlan]]; Koedgouzien, Kerveni, e [[Plouganoù|Plouganou]]: Lesgiel, e [[Priel]]; Restmeur, e [[Pañvrid-ar-Beskont]].</ref> * ''Palefarzhet etre argant ha glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Argent-d.jpg|100px]] |'''Argent''' (d')<ref>Aotrounez la Villerogon, er Vezvid</ref> * ''Gwezboellek etre argant ha gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Argentaye-d.jpg|100px]] |'''d'Argentaye'''<ref>Aotrounez al lec'h se, e Sant-Loheñvel</ref> * ''En argant e sourin kranet en gul, heuliet gant c'hwec'h moualc'h ivez en gul ouzh c’hourem.'' [PPC] |- | {| class="wikitable" |- |[[Restr:Argenton-d.jpg|100px]] |} |'''d'Argenton'''<ref>Genidig eus bro Poatev; aotrounez Kervouster, e Plougaznou; Kerambartz, e Plegad-Gwerann</ref> * ''En aour e deir dorzhell en gul, ar skoed hadet gant kroaziganoù argazeliek.'' [PPC] |- |[[Restr:Argentre-db.jpg|100px]] |'''d'Argentré'''<ref>Aotrounez al lec'h, ha Launel, e Argantreg-ar-Genkiz; Montmirel, e Kastell-Bourg; ar barrez Lanvezhon; Gosne, e Noal-ar-Gwilen; Chambellan; an Heizeg; du Val; la Guichardière, e Kornilieg; les Forges, e Eginieg; Boëssière; Taillis, e Ervored. ''"en arc'hant e groaz pavek en glazur"'' Sturienn : ''Porta coeli, crux'' (PPC)</ref>[[Restr:Bertrand-d-Argentre.jpg|thumb|Bertrand d'Argentré]] * ''En argant e groaz pavek en glazur.'' * Sturienn : ''Porta coeli, crux'' [PPC] |- |[[Restr:Argouges-d.jpg|100px]] |'''d'Argouges'''<ref>Genidig eus Normandi. E Breizh, baron Pont-n'Abad. - '''François''', kadoriad kentañ Breujoù Breizh e 1661. - '''Florent''', kuzulier e Breujoù Breizh e 1671. - '''Francis''', eskob Gwened e 1716</ref> * ''Palefarzhet etre aour ha glazur, e deir fempdiliaouenn en gul, 2, hag 1 balirant.'' [PPC] |- |[[Restr:Argy-d.jpg|100px]] |'''d'Argy'''<ref>Genidig eus bro Touren e Breizh, aotrounez les Dervallières e Chantenay; Vair, e Arbed '''Edme''', Marc'heg Malta (PPC)</ref> * ''En aour e bemp gouwifrell en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Aribart.jpg|100px]] |'''Aribart'''<ref>Aotrounez la Chesnaye, e Gwazhel</ref> * ''En argant e deir c'hebrenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Armaille-d.jpg|100px]] |'''d'Armaillé'''<ref>Aotrounez al lec'h, e-kichen Hazhoù; Hispan; Viviers; la Perrière e Landoveneg</ref> * ''En glazur e deir rodig-kentr en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Armynot.jpg|100px]] |'''Armynot'''<ref>'''Louis''', hanafer [[Anna_Breizh]]; bet lazhet e [[Fornoue]] e 1495. Ar familh, en em treuzlaket e [[Burgondia]] ha [[Champagn (proviñs)|Champagn]], a zo bet degemeret e Breujoù Burgondia e 1658.</ref> * ''En argant e deir vrizhenn e sabel.'' |- |[[Restr:Arnault.jpg|100px]] |'''Arnault'''<ref>Aotrounez Fumée, Macherière, la Motte, la Faulconnière, beli Naoned. Daou sealouer hag ur pennc'hrefier ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] adalek 1769</ref> * ''En glazur e sourin en aour karget gant teir zalbennan en gul, hag heuliet gant teir steredenn en argant, sourinet.'' [PPC] |- |<br>[[Restr:Arnous-Riviere-3.jpg|100px]]<br>[[Restr:Arnous-Rivière-1.jpg|100px]] |'''Arnous-Rivière'''<ref>Aotrounez le Coteau, e Gwared; la Baronnière, e Orvez. '''Nicolas''', koñsul war ar mac'hadurezh [[Naoned]], ha goude sekretour ar Roue e 1774; savet baron e 1816.</ref> * [JSH] ''Troc'het : en 1 en gul e deir steredenn treustellet en aour, e 2 en argant e stêr c'hommek en geot.'' * [PPC] ''En argant e stêr gommek en geot, e gab en gul karget gant teir steredenn en argant.'' |- |[[Restr:Arot-Hayes-Robert.jpg|100px]] |'''Arod'''<ref>Aotrounez les Hayes-Robert (?); la Monnerais (?)</ref> * ''En glazur e zenvarc'h en argant erminiget, o tougen ur vataraz ivez en argant erminet war e skoaz.'' [PPC] |- |[[Restr:Arquistade-d.jpg|100px]] |'''d'Arquistade, Darquistade'''<ref>Aotrounez la Maillardière, e Gwerzhav; le Sénéchalière, le Gué-au-Voyer, e Sant-Juluan-Kankell; Sant-Fulgent</ref> * ''En argant e gebrenn en gul, heuliet gant teir melionenn c'heotet.'' [PPC] |- |[[Restr:Arradon.jpg|100px]] |'''d'Arradon'''<ref>Aotrounez al lec'h ha Kerdrean, e Arradon; Quinipily, e [[Baod]]; [[Kamorzh]]; Grandville ha Kerherve, e [[Gregam]]p;</ref> * ''En sabel e seizh mailhenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Ars-d.jpg|100px]] |'''d'Ars'''<ref>Aotrounez Enez-Arzh; Boteren, e Ploveren; Rulliag ha Trevianteg, e Sant-Teve</ref> * ''En argant e deir fempdiliaouenn en gul, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:D'Arsac.gif|100px]] |'''d'Arsac''', pe '''d'Erzac'''<ref>Aotrounez al lec'h se e [[Dingad]]; Boisdenatz, e [[Anast]]</ref> * ''En sabel e erez dispak en argant, pigoset hag iziliet en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Artault-Chesnaye.jpg|100px]] |'''Artault'''<ref>Genidig eus bro Anjev aotrounez la Chesnaye. Guy, pried Françoise Cupif, tad ha mamm da Yann, mestr ar Gontoù e 1643, hemañ tad da Guy, mestr ar Gontoù e 1678</ref> * ''En gul e dri tour en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Artois-d.jpg|100px]] |'''d'Artois'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e Morzhell, eskopti Roazhon</ref> * ''En sabel e c'hrisilher en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Arthur du Stang.jpg|100px]] |'''Arthur'''<ref>Aotrounez ar Stang e Fouenant; Kestel, e Lokamo; Keralio, e Priel; Pelan,; Treguintin</ref> * ''En glazur e greskenn en argant, heuliet gant teir rodig-kentr ivez en argant, 2, 1'' [PPC] |- |[[Restr:Artur de la Motte.gif|100px]] |'''Arthur'''<ref>Aotrounez ar Voudenn; la Gibonays, e Treveron</ref> * ''En glazur e geskenn en aour heuliet e kab gant div steredenn ivez en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Artur du Ronceray.gif|100px]] |'''Artur'''<ref>Genidig eus Normandi; e Breizh, aotroù Plessis, la Villarmois, e Treant-Felger</ref> * ''En gul e c'hregilhenn en aour; e gab en argant'' * Sturienn ː Vir fidelis et fortis [PPC] |- |[[Restr:Arzon-1.jpg|100px]] [[Restr:Arzon-2.jpg|100px]] |'''Arzon''' * ''En aour e glouedenn en sabel''. * Neuz all : ''en glazur e deir steredenn en aour, 2, 1, heuliet ouzh kab gant ur ganevedenn en aour hag e beg gant ur greskenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Asserac.jpg|100px]] |'''Assérac'''<ref>Aotrounez al lec'h hag ar barrez-se; Ranrouët, e Erbigneg, eskopti Naoned</ref> * ''Barlennet etre aour ha glazur.'' *sturienn ː ''Franc à tout venant'' [PPC] |- |[[Restr:Aubaud.jpg|100px]] |'''Aubaud'''<ref>Aotrounez la Durandais, e Rovelieg; la Ville-Couvé, e Kaon; la Courbe, e Ilfentig; la Cormerie; le Verger; la Morandais; le Perron</ref> * ''En argant e erez dispak en sabel, krabanet ha pigoset en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Aubé de Braquemont.gif|100px]] |'''Aubé'''<ref>genidig eus Pikardi; aotrounez Braquemont</ref> * ''en gul e eizh talbennan en argant laket en kroaz'' [PPC] |- |[[Restr:De l'Aubépine.gif|100px]] |'''de l'Aubépine'''<ref>Genidig eus bro Beauce; '''Sébastien''', eskob [[Gwened]] e 1557.</ref> * ''Palefarzhet; en 1 ha 4, adpalefarzhet en 1 ha 4 en glazur e lammell divouedet en aour heuliet gant peder c'hanochenn ivez en aour, hag a zo l'Aubépine; e 2 ha 3 en gul e deir vleunienn spern-gwenn; e 2 ha 3 ar balefarzhioù en gul e groaz eoriek brizhet, hag a zo la Châtre.'' [PPC] |- |[[Restr:Aubert de la Villeaubert.gif|100px]] |'''Aubert'''<ref>Aotrounez la Villeaubert, e [[Kempenieg]], eskopti Sant-Maloù</ref> * ''En gul e dreustell en argant, karget gant daou c'harv tremenant en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Aubert de Tregomain.jpg|100px]] |'''Aubert'''<ref>Aotrounez Tregomain, e Chapel al Loc'hː; le Lou, al Loc'h; eskopti Sant-Maloù</ref> * ''En glazur e c'harrenn argant karget gant ur greskenn en gul.'' [PPC-JSH] |- |[[Restr:Aubert de Vincelles.gif|100px]] |'''Aubert'''<ref>Genidig eus Burgondia. Aotrounez Penanrun e Tregon. Ur c'habiten lestr e 1727, komandant Porzh-Loeiz. Ar familh se he deus kemesket gant ar re Cillart ha Kermenguy.</ref> * ''En aour e dri penn levran en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Aubert de la Criblerie.gif|100px]] |'''Aubert'''<ref>Genidig eus bro vMaen; aotrounez la Criblerie. E Breizh, aotrounez Langron, er Perzh; Bourgnouveau, e Sant-Albin-Roazhon; Launay; beaulieu; la Patrière; la Ménardière; la Glisselière</ref> * ''En gul e deir horzh en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Aubert de Saint-Gilles.gif|100px]] |'''Aubert'''<ref>Genidig eus Normandi; e Breizh, aotrounez Sant-Jili.</ref> * ''Peuliek a c'hwec'h pezh etre argant ha gul; e gab en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Aubier-l.jpg|100px]] |'''l'Aubier''', pe '''Laubier'''<ref>Aotrounez la Chaussée, e Gwerzhav; la Borderie, e Sant-Ervlan. '''Jean''', maestr meur war dourioù ha koadoù Breizh, ha maer Naoned e 1591</ref> * ''En argant e deir c'hrilh en sabel, an dornelloù bouklet ivez en sabel'' * [PPC] |- |[[Restr:Aubigne.jpg|100px]][[Restr:Aubigné de Landal.gif|100px]] |'''d'Aubigné''' <ref>Aotrounez al lec'h, parrez eus bro Roazhon; Landal, e Labouseg</ref> * ''En glazur e deir fellenn en aour leinet pep hini gant ur groaz ivez en aour'' (siell [[1196]]). * Neuz all : ''en gul e beder werzhidenn en argant treustellet, hag a zo Montsorel, heuliet gant c'hwec'h bezantenn ivez en argant, 3, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Aubigne-d.jpg|100px]] |'''d'Aubigné'''<ref>Genidig eus bro Anjev. Aotrounez e Breizh dre zimezhioù. '''Théodore-Agrippa d'Aubigné''', eil-amiral Breizh.</ref> * ''En gul e leon erminiget, krabanet, teodet ha kurunet en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Aubin-kerbouchard.jpg|100px]] |'''Aubin'''<ref>Aotrounez Kerbilly, e [[Kamoel]]; la Châteigneraye ha Gaincru, e [[Rufieg]]; Kerboucard, e Baz; la Fontaine, Botcouarc'h, e [[Sant-Padarn]]; Champoroux, Kergomar, la Ville-Gaudin ha Boisroualt, e [[Megerieg]]; Kerbenet, e [[Gwenrann]]; Locqueltas, e [[Aradon]]; Grosbo, e [[Karozh]]</ref> * ''En glazur e dreustell en aour, heuliet gant teir c'hroaz pavek ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Aubin-Tremaudet.jpg|100px]] |'''Aubin'''<ref>Aotrounez Trémaudet, e Bourc'h-Baz</ref> * ''En argant e wezenn en geot.'' [PPC] |- |[[Restr:Aubree.jpg|100px]] |'''Aubrée'''<ref>aotrounez Housset ?; la Porte ? ; Kernaou ?; Rhun ?</ref> * ''En argant e leonparzh leonek en gul o zerc'hel ur c'hleze ivez en gul, heuliet ouzh kab hag e beg gant ur steredenn ivez en gul ; e vevenn genframmek etre sabel hag aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Aubry de Monterfil.gif|100px]] |'''Aubry'''<ref>Aotrounez Monterfil, eskopti Sant-Maloù</ref> * ''En argant e deir flourdilizen en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Aubry-de-la-Lande.jpg|100px]] |'''Aubry'''<ref>Aotrounez la Lande, beli Sant-Brieg. Bernard, teller e Sant-Brieg e 1690</ref> * ''En glazur e zaou c'hoaf lammellet en argant, eilet e kab gant ur rodig-kentr en aour hag e beg gant ul leonparzh ivez en aour'' [PPC] [CDH] |- |[[Restr:Aubry-de-la-Villede.jpg|100px]] |'''Aubry'''<ref>Aotrounez la Villedé. '''François''', letanant milis [[Dinan]] e 1696</ref> * ''En glazur e zaou leon penn-ouzh-penn en aour o skorañ ur skoedig en argant karget gant un wezenn-olivez geotet.'' [PPC] [CDH] |- |[[Restr:Audebert-Guette.jpg|100px]] |'''Audebert'''<ref>genidig eus la Guette, bro Orleañs. '''Germain''', kadoriad e Orleañ, tad '''Nicolas''', kuzulier e Breujoù Breizh e 1582</ref> * ''En aour e deir rozenn en gul gant ur steredenn ivez en gul e kondon; e gab en glazur karget gant div flourdilizenn en aour, dre aotre Herri III'' [PPC] |- |[[Restr:Audibert-de-Villasse.jpg|100px]] |'''Audibert'''<ref>genidig eus ar Comtat-Venaissain; familh kemesket e Breizh gant familhoù Guymar hag Huchet de Cintré</ref> * ''En glazur e leon en aour, leinet gant div greskenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Audibon'''<ref>Aotrounez des Fossés, Bodean, la Réaulté e Gwikomm; la Jousselinière, e Trevo</ref> * [PPC] |- |[[Restr:Audic.jpg|100px]] |'''Audic'''<ref>Aotrounez Kerven; Tremeur ? eskopti Gwened. Menegeg e-kerzh diskouezhadegoù (montres) eus 1426 da 1536 e Marzen, Paolieg, ha Sant-Visant-an-Oud, eskopti Gwened</ref> * ''En aour e dreustell en ginerminoù gorreek, heuliet ouzh kab gant div steredenn en glazur hag e beg gant teir bazh eilhonek ha divouedet en geot'' ([CDH]). [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Audigier'''<ref>Aotrounez le Colombier, e Moigné; la Ricoquaye, e Sant-Gregor. meneget eus 1427 da 1513 er parrezioù se eus eskopti Roazhon</ref> * tresadenn ha livioù dizanavezet [PPC] |- |[[Restr:Audouyn.gif|100px]] |'''Audouyn'''<ref>Aotrounez Kernars; Restinoys; Cosquer; Kerimer; Villéon; Kergus; anvioù parrezioù dizanavezet. Ur prokulor ar Roue e prezidial Kemper e 1696.</ref> * En glazur e vrec'h a-zehoù en argant o zerc'hell ur c'hrizilher ivez en argant, heuliet e kab gant div rodig-kentr en aour [PPC] |- |[[Restr:Audren-Kerdrel.jpg|100px]] |'''Audren'''<ref>Aotrounez Kerdrel ha Kervelegan, e [[Lanniliz]]; Kervinot, e [[Gwinevez]]</ref> * En gul, e dri dour goloet en aour, mogeriet en sabel. *Sturienn ː ''Tour ha Tour'' [PPC][JSH] |- |[[Restr:Audren-Resto.jpg|100px]] |'''Audren'''<ref>Aotrounez ar Rest, e [[Brelevenez (Mor-Bihan)|Brelevenez]]; la Ville-Chevrier, e [[Serent]]; Maleville, e [[Ploermael]].</ref> * En glazur e dri fenn kadgi en argant. [PPC] |- |[[Restr:Audren-de-Brenillio.jpg|100px]] |'''Audren'''<ref>Aotrounez Brenillio, e [[Tourc'h (kumun)|Tourc'h]]; Coëtforn, e [[Skaer]]; Villeneuve (Kernevez ?) e [[Plougastell-Daoulaz|Plougastell]]</ref> * En argant e c'hilhog en sabel. [PPC] |- |[[Restr:Audren-Kerantour.jpg|100px]] |'''Audren'''<ref>Aotrounez Kerentour; beli Karaez</ref> * En aour e dreustell kranellet en glazur * ([CDH] [PPC]). |- |[[Restr:Auffray.jpg|100px]]<br>[[Restr:Auffray-de-Guelambert-2.jpg|100px]] |'''Auffray'''<ref>Aotrounez Guélambert ha Ville-Aubry, e [[Tregaeg]]; Mezgwenn, e [[Pañvrid-ar-Beskont]]; Roc'hbihan, e Sant-Mikael ([[Sant-Brieg]]); Grandville ([[Hilion]])</ref> * Treustellet etre argant ha sabel a c'hwec'h pezh, e leon en aour balirant * Neuz all : sourinet etre argant ha sabel a c'hwec'h pezh, e leon en aour balirant [PPC] |- |[[Restr:Auffret de la Vieuville.jpg|100px]] |'''Auffret'''<ref>Aotrounez Kozkêr; Kerizag, beli [[Kemperle]]</ref> * En glazur e gebrenn en aour heuliet gant teir c'hatellrodenn ivez en aour. [PPC] [HGG] |- |[[Restr:Auffroy-de-Kerbic-1.jpg|100px]] |'''Auffroy''' * Talbennanek etre argant ha sabel ''(siell [[1241]])''<ref>Aotrounez Kerbig, e [[Plouenan]]; Kerdelant, e [[Gwiglann]]; ar Roz ha Cornangazel e [[Kleder]]; Coareozen, e [[Landouzan]]</ref> [PPC] |- |[[Restr:Aulnette.gif|100px]] |'''Aulnette'''<ref>Aotrounez e [[Noal-ar-Gwilen]], [[Karantoer]], [[Goven]]</ref> * En glazur e deir greskenn en argant [PPC] |- |[[Restr:Des Aulnières.gif|100px]] |'''des Aulnières'''<ref>Aotrounez er [[Chapel-Yent]]</ref> * En glazur hadet gant hanochennoù en argant [PPC] |- |[[Restr:Aumer-d.jpg|100px]] |'''d'Aumer'''<ref>eneg ebet</ref> * En gul e deir sourin en argant, an hini gentañ karget gant ul leon en sabel. [PPC] |- |[[Restr:De l'Aumones.jpg|100px]] |'''de l'Aumônes'''<ref>Aotrounez al lec'h, e Kerruer; Marigné, en ar Peniti</ref> * ''En argant e ziv dreustell en gul, leinet gant div houadan en sabel'' (siell [[1400]]). [PPC] |- |[[Restr:Aumont de Villequier.gif|100px]] |'''d'Aumont'''<ref>Familh c'henidig eus bro Beauvais. Dug Aumont, Villequier, ha Piennes. Par bro-C'hall e 1655. '''Jean''', marichal Bro-C'hall e 1579, komandant evit kont ar Roue e Breizh, bet lazhet e-kerzh emgamm Komper e 1595.</ref> * ''En gul e gebrenn en gul, heuliet gant seizh moualc'henn ivez en gul, 4, 3'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Aumont''' <small>(de la Chesnaye)</small><ref>Aotrounez la Chesnay, e breal ( pehini ?)</ref> * Livioù dizanavezet [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Aumont''' <small>(du Linteau)</small><ref>Aotrounez Linteau, Villeblanche (Kergwenn ?) , beli [[Karaez-Plougêr|Karaez]]</ref> * Livioù dizanavezet [PPC] |- |[[Restr:Auray de Kermadio.gif|100px]] |'''d'Auray'''<ref>Aotrounez Kermadio, e [[Plunered]]; Beaumer, e [[Karnag]]</ref> * Gwezboellek etre aour ha glazur [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Auroux'''<ref>'''Jerôme''', kuzulier e Breujoù Pariz, ha goude kadoriad ar rekedoù e [[Breujoù Breizh]] e 1560; dimezet da Madeleine de Heère.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Ausprac.jpg|100px]] |'''Ausprac'''<ref>Aotrounez la Villepiraul, er [[Ar Fouilh|Fouilh]], eskopti Sant-Brieg</ref> * En glazur e deir c'hreskenn en aour, 2, 1. [PPC] |- |[[Restr:Aussonvilliers-d.jpg|100px]] |'''d'Aussonvilliers'''<ref>Genidig eus bro [[Pikardi]]. E Breizh, aotrounez e [[Meled]], [[Gwerzhav|Gwerzaou]], [[Porzh-Pêr]]</ref> * En glazur e lammell en aour, ur sterenn ivez en aour e pep konk. [PPC] |- |[[Restr:Autier.jpg|100px]] |'''Autier'''<ref name="AUV">Genidik eus Bro [[Arvern]]. Aotrounez Villemontée, la Grange. '''François''', eskob [[Sant-Maloù]] e 1660. Lies marc'hegerien Malta</ref> * En glazur e gab en aour karget gant ul leon leonparzhet en sabel. * Sturienn : ''Nec dura, nec aspera terrent'' |- |[[Restr:Autret.jpg|100px]] |'''Autret'''<ref>Aotrounez e [[Goulien]], [[Larred]], [[An Erge-Vras]], [[Kraozon]]</ref> * En aour e bemp pempenn gommek en glazur. [PPC] |- |[[Restr:Auvergne de Canteloup.jpg|100px]] |'''d'Auverge''' <ref>Aotrounez Chanteloup ha Riffray, e Kantlou; Coudray ha Boisselières, et Kornuz; Châtenay, en Heizeg; Fontenelles, e Meled</ref> * ''En sabel e groaz en argant, ur penn bleiz diframmet ivez en argant ouzh pep konk <ref>Teodek en gul hervez Gourdon de Genouillac</ref>'' [PPC] [GdG] |- |[[Restr:Aux-1.jpg|100px]] |'''d'Aux''' <ref name="GWI">Genidik eus [[Gwiana c'hall|Guyane]]. E Breizh, aotrounez la Hubaudière, e [[Sant-Yann-ar-Granneg]]; Châtillon, e [[Faouell]].</ref> * ''Troc'het : ouzh 1 en glazur e deir c'hoaf en argant, ouzh 2 en argant e leon en gul'' <ref>Eus ar familh Armagnac de Thermes, e [[Poatev|Poitou]], e teu ''en argant e leon en gul'' ; gwelit Gustave Chaix d'Est-Ange, [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1119943/f336.image.r=dictionnaire%20des%20familles%20fran%C3%A7aises%20anciennes%20ou%20notables%20%C3%A0%20la%20fin%20du%20XIXe%20si%C3%A8cle.langFR ''Dictionnaire des familles frençaises anciennes''].</ref>. [PPC] |- |[[Restr:Avaleuc-1.jpg|100px]] |'''Avaleuc''' <ref>Aotrounez la Grée (?) '''Jean''' e oa kuzulier an Dug er bloaz 1487, ha dimezet da Hylaire de Montauban</ref> * ''En glazur e dreustell en erminoù'' [GLB]. * Neuz all : ''en aour e dri fenn bleiz en sabel''. [PPC] |- |[[Restr:Avaugour-1.jpg|100px]]<br>[[Restr:Avaugour-d.jpg|100px]] |'''d'Avaugour''' <ref>Barradur tiegezh Penteur. Baron al lec'h se e [[Plijidi]], eskopti Treger. Aotrounez meur al lec'h all. Ur bajenn a vo savet war an tiegezh se.</ref> * Ardamezioù kozh : ''ur wezenn karget gant tri aval, livioù dianav'' (siell [[1198]]). * Ardamezioù nevez : ''en argant e gab en gul.'' Sturienn ː ''Utimur'' |- |[[Restr:Avaugour de Kergroix.jpg|100px]] |'''Avaugour de Kergroix''' <ref>Skourr tiegezh Avaugour. Kemmesket er 1600 gant ''Machecoul de Vieillevigne''</ref> * ''En argant e gab en gul karget gant ur vailhenn en aour''. [PPC] |- |[[Restr:Avenel.jpg|100px]]<br>[[Restr:Avenel de Villeneuve.jpg|100px]] |'''Avenel''' <ref>Familh c'henidik eus [[Normandi]]. Aotrounez la Ramée, la Villeneuve, la Moinerie, la Haute-Cour, Plessis, e [[Sant-Jord-Restembaod]]. '''Guillaume''', sekretour ar Roue e 1596. Ur prezidant e Breujoù Normandi e 1646.</ref> * ''En gul e dri ererig en argant'' * Neuz all : ''en gul e dri erez dispak en argant'' [ADV] |- |[[Restr:Avice de Tourville.jpg|100px]]<br>[[Restr:Avice-2.jpg|100px]] |'''Avice de Tourville''' <ref>Genidig eus Normandi. Aotrounez Tourville, la Fresnaye, Gottot. Degemeret gant stadoù Breizh e 1760</ref> * ''En glazur e nav aval-pin en aour, 3, 3, 3.'' * Neuz all : ''en glazur e c'hleze en argant peuliek ouzh kab, heuliet gant tri aval-pin en aour, 2, 1.'' [HGG] [PPC] |- |[[Restr:Avice de Mougon.jpg|100px]] |'''Avice de Mougon''' <ref>Genidik eus [[Poatev|Poitou]]. Guy, komandant ar Fouilhez, Pontmelven (Pontmelvez ?), Mael (Pestivien ?), Sant-Yann-Balaznant; Sant-Yann-a-Latran, sebeliet en iliz se e 1691. Familh aet da get e 1868</ref> * ''En glazur e dri diamant tric'hornek en argant, gant talbennoùigoù'' * Neuz all : ''talbennoùigoù en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:D'Avignon.jpg|100px]] |'''d'Avignon''', pe '''Davignon''' <ref>Aotrounez Fontenil, e Chantenay</ref> * ''En gul e lammell en argent, heuliet ouzh kab gant ur vezantenn, ouzh lezioù hag ouzh beg gant teir c'hregilhenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Avoine-d.jpg|100px]] |'''d'Avoine''' <ref>Genidig eus bro Anjev. Meneget en bali Naoned</ref> * ''En gul e leonparzh en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:D'Avoir.jpg|100px]] |'''d'Avoir''' <ref name="ANJ">Genidik eus [[Anjev]]. aotrounez Châteaufremont, e [[Sant-Ervlon]]; la Turmellière, e [[Kastell-Tepaod]]</ref> * ''En gul e groaz eoriek en aour'' (siell [[1378]]). [PPC] |- |[[Restr:Apuril.jpg|100px]] |'''Avril''', pe '''Apuril'''<ref>menegoù en gortoz</ref> * ''En argant e leon en sabel krabanet ha teodet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Avril-de-la-Roche.jpg|100px]] |'''Avril''', pe '''Auvril'''<ref>E Breizh, aotrounez la Pannière, e [[Gwaled]]; Kerroland ha Trevénégat, e [[Gwenrann]]</ref> * ''En argant e binenn c'heotet, e gab en glazur karget gant teir rozenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Avril de Langotiere.jpg|100px]] |'''Avril''', pe '''Auvril'''<ref>Aotrou la Langotière, e Klion; la Metaudais, e Ruzieg; Pontraut, e Merzhelieg</ref> * ''En argant e zervenn en geot meziet en aour, hebiaet gant div goulm penn-ouzh-penn en gul, en o beg ur skoultrig geotet.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Avril de Kerloguen.jpg|100px]] |'''Avril''' pe '''Apuril''' <ref>E Breizh aotrounez Kerloguen, beli Sant-Maloù</ref> * ''En argant e gebrenn en gul karget gant teir rozenn en aour, heuliet ouzh kab gant daou fenn leon en sabel hag ouzh beg gant ur steredenn ivez en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Aymer.jpg|100px]] |'''Aymer''' <ref>Genidig eus Poatev. Aotrounez Sainte Rhue, la Chevalerie. Aotrouniezhoù disanvet e Breizh. - '''Jacques''', marc'heg Sant-Yann [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Jeruzalem]] e 1527; komandour [[Kemper]] e 1527.</ref> * ''En argant e dreustell genframmek a bevar fezh etre sabel ha gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Aymeret de Gazeau.jpg|100px]] |'''Aymeret de Gazeau''' <ref name="IdF">Genidik eus [[Pariz]]; kuzulier e Breujoù Breizh e 1559. Aet da Anaon e 1559</ref> * ''En argant e gebrenn en sabel karget gant teir c'hregilhenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Ayrault du Rocher.jpg|100px]] |'''Ayrault'''<ref>Genidik eus [[Anjev|Añjev]]. aotrounez du Rocher, la Bouchetière. - '''Pierre''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1635</ref> * ''En glazur e ziv gebrenn en aour.'' [PPC] |- |} == B == {| class="wikitable" |- |[[Restr:Babin de la Gière.jpg|100px]] |'''Babin de la Gière'''<ref>Familh c'henidik eus Poitou; aotrouniezh ebet anvet e Breizh; daou aoditour e ar Gontoù dalek 1740.</ref> * ''En glazur e garv en aour o sellout ouzh ur steredenn ivez en aour, heuliet ouzh beg gant ur wagenn en argant, raoskl en geot o tont er-maez anezhi.'' [PPC] |- |[[Restr:De Langle de Biliais.gif|100px]] |'''Babouin'''<ref>Meneget eus 1428 da 1443 e [[Kordevez]] ; ''Jean'' ha ''Guillaume'', e vab, mevelien-gambr an dug eus 1403 da 1440. (PPC, rann I, p. 55). Anv kozh hag ardamezioù an tiegezh ''de Langle'', parrez [[Sant-Stefan-Brengoloù|Saint-Étienne-de-Montluc]] – ''cf.'' PPC pp. 32 ha 156.</ref> * ''En argant e erez en sabel iziliet ha pigoset en aour, heuliet gant teir zorzhell en sabel karget pep hini gant ur rodig-kentr en aour.'' [PPC] |- |[[File:Bachelier-b.jpg|100px]] |'''Bachelier'''<ref>Aotrounez du Pinier, Bercy, l'Hopitau, e Sant-Sir-Raez. ''Nicolas'', chuin Naoned e 1654 ; tri mestr war ar Gontoù adalek 1686.</ref> * ''En argant e binenn c'heotet, plantet war ur savenn ivez geotet.'' [PPC] |- |[[File:Baconniere-salverte.jpg|100px]] |'''Baconnière de Salverte''' * ''En glazur e gebrenn en argant heuliet gant teir hengurunenn en aour, e gab gwezboellek etre aour ha gul a ziv linenn.'' |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''le Bacre'''<ref>Dizarbennet e 1670, beli [[Roazhon]].</ref> |- |[[Restr:De Badam.jpg|100px]] |'''de Badam'''<ref>''Guy'', kuzulier an dug [[Arzhur II]] e 1309.</ref> * ''En argant e deir moualc'henn en gul, e grenngonk ivez en gul.'' [GLB] [HGG] [PPC] |- |[[Restr:Badereau.jpg|100px]] |'''Badereau'''<ref>Aotrounez la Saminière, e [[Santez-Lusenn]]; la Caffinière, e [[Ruvelieg]] ; Buttay, e [[Sant-Marzh-ar-C'hoad|Sant Marzh ar C'hoad]] ; Soulans.</ref> * ''En gul e zaou gleze lammellet, begoù e kab, heuliet e kab hag el lezioù gant teir steredenn, hag e beg gant ur greskenn, an holl en argant.'' [PPC] |- |[[File:Badereau-saint-martin.jpg|100px]] |'''Badereau de Saint-Martin''' * ''En gul e zaou gleze lammellet e beg, heuliet e kab hag el lezioù gant teir steredenn en aour, ha gant ur greskenn en argant e beg.'' |- |[[Restr:Baellec.gif|100px]] |'''Baellec'''<ref>Aotrounez Kervoualc'h , e [[Mêlann|Mêllan]]; Lokunole, e [[Kervignag]] ; Kerouallan, en [[An Ignol|Ignol]]; Kervihan, e Lesbin [[Pont-Skorf]]; Kerlezhoarn, e [[Bubri]].</ref> * ''En argant e erez dispak en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Bagatz-d.jpg|100px]] [[Restr:De Bagatz 2.jpg|100px]] |'''de Bagatz''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Gwizien]] ; Longlée, e [[Rester]] ; la Salmonaye, e [[Arwerneg-Veur|Auverné]]. ''Raoul'', konestabl [[Roazhon]] e 1451.</ref> * ''En argant e lammell en gul.'' * Neuz all ː ''En glazur hadet gant hanochennoù en argant, e c'housourin leun a erminoù balirant''<ref>Dornskrid ''Armorial de Bretagne'', [[1630]], ''Bibliothèque de l'Arsenal'', Paris.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Bages.gif|100px]] |'''Bages'''<ref>Eus eskopti Gwened. Ne ouzer ket muioc'h. ''Jean'', beliour beskont Roc'han e 1217.</ref> * ''Ur greskenn heuliet gant pemp hanochenn'' (siell 1217) |- |[[Restr:Baglion.jpg|100px]] |'''Baglion'''<ref name="AG1">Genidik eus bro [[Agen]]. [[François-Ignace de Baglion de Saillant|François-Ignace de Blaglion]] zo bet eskob Treger eus 1679 da 1686</ref> * ''En glazur e leon leonparzhet en aour, e bav dehou war ur c'hef e beg en gul ; heuliet e kab gant teir flourdilizenn en aour.'' [HGG] * Neuz all : ar c'hef ivez en aour, hag un drailhenn a pevar zamm a-us ar flourdiliz. [PPC] |- |[[Restr:Bagot-des-Salles.jpg|100px]] |'''Bagot des Salles'''<ref>Aotrounez les Salles, e [[Tregaeg]] ; la Roche-Blanche, la Ville Ménart, Prévallon. Diskouezadeg 1569, e Tregaeg. Maered Sant-Brieg adalek 1579.</ref> * ''En glazur e ruilhenn en aour.'' [CDH], [PPC] |- |[[Restr:Baguénet.gif|100px]] |'''Baguénet'''<ref>Livioù dianav. Meneg ebet war ar familh na war he lec'hiadur.</ref> * ''Dougen a ra ul lammell heuliet el lezioù gant div steredenn hag e beg gant ur greskenn ; e gab karget gant div groaz krouget.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bahaly.jpg|100px]] |'''de Bahaly'''<ref>Aotrounez Kerivot, e [[Pleuzal]].</ref> * ''En gul e groaz koñchek en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bahezre.jpg|100px]] |'''Le Bahezre'''<ref>Aotrounez e [[Sant-Vaeg]], [[Plijidi]], [[Boulvriag]], [[Duaod]], [[Mael-Pestivien|Mael-Pestvien]], [[Gwiler-Leon|Gwiler]], [[Lokarn]], [[Plourae]].</ref> * ''En argant e leon en gul krabanet ha teodet en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bahulost.jpg|100px]] |'''de Bahulost'''<ref>Aotrounez Kermathéman ha Kerniliz, e [[Pederneg]].</ref> * ''En glazur e dri skoed en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bahuno.jpg|100px]] |'''du Bahuno''' <ref>Aotrounez Demiville e [[Landevant]]; Kerollain, e [[Lanvodan]] ; Berinque, e [[Pleheneg]] ; Limoges, e Sant-Padarn ; Berrien, e [[Kergrist]] ; Kerdisson, e Stival ; Kermadehoa, e [[Plañvour]] ; Liskoët, e [[Boskazoù]] ; Bois-de-la-Roche, e [[Koadoud]] ; Penguilly, e [[Plourae]] ; Lannouedic, e [[Sarzhav]].</ref> * ''En sabel e vleiz tremenant en argant, leinet gant ur greskenn ivez en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Baillardel.jpg|100px]] |'''Baillardel''' <ref>familh c'henidik eus Normandi ; aotrounez Larenty. Ne ouzer ket muioc'h a-zivout ar familh-se e Breizh.</ref> * ''En glazur e varc'h divaskellek en argant, heuliet e kab gant daou gleze lamellet ivez en argant hag e beg gant ur verienenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Baillet.jpg|100px]] |'''Baillet''' <ref>Familh c'henidik eus Paris, aotrounez Sceaux, Tresmes, Silly. ''Jean'' Baillet ha Jeanne Le Cocq, e gompagnunez, bet noblet dre lizheroù Charlez, dug Normandi, e 1357. ''René'', kadoriad kentañ Breujoù Breizh e 1554; aet da Anaon e 1579. Familh kemmesket gant ar re ''Potier de Blanc-Mesnil''.</ref> * ''En glazur e sourin en argant heuliet gant daou leonerez en aour;'' (siell [[1501]]). [PPC] |- |[[Restr:De Baillet.jpg|100px]] |'''Baillet <ref name=":1">Aotrounez Kerandreff, e Sant-Karadeg, e-kichen an [[Henbont]] ; Kermoalec, e [[Mendon]] ; Locunolé, e [[Kervignag]] ; Kerouallan en [[An Ignol|Ignol]].</ref>''' * ''En argant e deir askolenn c'heotet bleuniet en gul''. [PPC] |- |[[Restr:De Bailleul de la Rigaudiere.jpg|100px]] |'''de Bailleul''' <ref>Familh c'henidik eus Maine. Aotrounez Boismaqueau, e [[Tilhieg]] ; la Rigaudière, Boisnouveau, la Coudraye, e [[An Dosenneg|Dosenneg]]. ''René'', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1575.</ref> * ''En argant e dri fenn bleiz diframmet en sabel.'' — Heñvel ouzh ''Baude de Vieuville''. [PPC] |- |[[Restr:Le Baillif de Sule.jpg|100px]] |'''le Baillif de Sule'''<ref>Aotrou al lec'h-se e [[Surzhur]] ; Killio, e [[Gwern]].</ref> * ''En aour e gastell en sabel, e sourinan en argant balirant.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Baillif de Coetjunval.jpg|100px]] |'''le Baillif de Coëtjunval'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e Plouzeniel.</ref> * ''En glazur e zaou orsel en aour, pep hini kurunet ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Baillif de Tourault.jpg|100px]] |'''le Baillif de Tourault'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Plougouskant]] ; Kernuz e [[Perroz-Gireg|Perroz]].</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant, heuliet gant teir bezantenn ivez en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Baillif de Kersimon.jpg|100px]] |'''le Baillif de Kersimon'''<ref>Aotrounez Kersimon ha Kerouledig, e [[Plougin]].</ref> * ''Palefarzhet etre aour ha gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Baillif de la Rivière.jpg|100px]] |'''le Baillif de la Rivière'''<ref>Genidik eus Normandi ; aotrounez Sant-Varzhin e [[Beuzeg-Konk]]. ''Jean-Pierre-Raymond Le Baillif de Portsaluden'' zo bet fuzuilhet goude [[dilestradeg Kiberen]], barnet e [[Gwened]], oadet a 39 bloaz.</ref> * ''En argant e wezenn-balmez c'heotet, e frouezh en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Baillif de Cleren.gif|100px]] |'''le Baillif de Cleren'''<ref>Aotrounez Cleren ha Belestre, e [[Plestan]] ; Champorien e Maroué.</ref> * ''En glazur e eor en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Baillon du Blancpignon.gif|100px]] |'''Baillon'''<ref>Aotrounez Blancpignon, Cervon, Longpré, la Coudre, e [[Sant-Meleg]].</ref> * ''En glazur e zaou gleze en argant, dornellet en aour, lammellet, heuliet e kab gant ur greskenn en argant.''<ref>En gul eo ar greskenn hervez [HGG] p. 33.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Bain de Landelle.jpg|100px]] |'''Bain de Landelle''' * ''En glazur e sourin en aour karget gant pemp kreskenn en gul, heuliet gant daou gadgi savant en argant'' (siell [[1696]]). [PPC] |- |[[Restr:De Bain de Poligné.jpg|100px]] |'''Bain de Poligné'''<ref>Aotrounez al lec'h-se, parrez e [[Bro-Roazhon]].</ref> * ''Talbennanek etre argant ha gul'' (siell [[1199]]). [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Bakr''' [PPC] |- |[[Restr:Balam (écu).jpg|100px]] |'''Balam'''<ref>''Guillaume'', kabiten Touffou e 1396.</ref> * ''En gul e leon en argant, e gab en glazur karget gant teir hanochenn en argant.'' [PPC]'' |- |[[Restr:Balathier.jpg|100px]] |'''Balathier'''<ref name="DAU">Genidik eus [[Daofinez|Dauphiné]]. Aotrounez Lantage (?), Bragelogne (?).</ref> * ''En sabel e dreustell en aour.'' [PPC] |- |[[File:Balaven-d.jpg|100px]] |'''Balavenne'''<ref>Aotrounez Kerlan, e [[Kamlez]]; Kervezeg, Ballac'h, Kermebel, e [[Plouganoù]]; Mezili, Lestrezeg, Lannigoù, e [[Taole]]. Ur gouarnour [[kastell an Tarv]] e 1576.</ref> * ''En argant e dri ezev en sabel, ur ruilhenn ivez en sabel e kondon.'' [PPC] |- |[[Restr:Blason-2.jpg|100px]] |'''Balazé''' * ''En aour e leon en sabel heuliet gant teir hanochenn ivez en sabel.'' [ADV] [F&P]<ref>[ADV] : "En aour e leon en sabel eilet gant hanochennoù en sabel", hep resisaat an niver a hanochennoù ; 3 hanochenn zo bet dibabet gant kumun [[Belezeg]] hag [F&P].</ref> |- |[[Restr:Ballan.jpg|100px]] |'''Ballan''' <ref>Aotrounez la Richardais (?), war a seblant e [[Sant-Enion-al-Lenn-Veur|Sant-Einion-al-Lenn-Veur]]. ''René-Julien Ballan'' de la Richardais, jeneral ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1786.</ref> * ''En sabel e dreustell en argant karget gant teir zorzhell en gul.'' [PPC] |- |[[File:Ballet-chenardiere.jpg|100px]] |'''Ballet''' <ref>Aotrounez la Chenardière, e [[Chapel-Baz-Meur]], Plessis-Glain, e [[Lavreer-Botorel]], Plessis-Tristan, e [[Sant-Juluan-Kankell]]. Familh aet da get en {{XVIIIvet kantved}}.</ref> * ''En sabel e vodig balaenn en aour'' <ref>Ardamezioù kanus : balaenn = ''balai''.</ref>. [PPC] |- |[[File:Ballineuc.jpg|100px]] |'''de Ballineuc''' * ''En argant e flourdilizenn en gul e kondon, heuliet gant peder moualc'henn, div e kab, div e beg.'' <ref>Aotrounez en eskopti Treger (hep gouzout muioc'h). Damheñvel ouzh [http://mairie-saintquayperros.fr/IMG/article_PDF/article_327.pdf skoed ar familh Cruguil] a [[Sant-Ke-Perroz]] ([GLB]).</ref>. [PPC] |- |[[Restr:Balore-d.jpg|100px]] |'''de Baloré''' <ref>Aotrounez al lec'h-se en [[Hengoad]], Kersaozon e [[Perwenan]].</ref> * ''En sabel e gastell en aour leinet gant tri tourigan ivez en aour.'' [GLB] [PPC] |- |[[Restr:Banchereau.jpg|100px]] |'''Banchereau''' <ref>Genidik eus Touraine. Michel-François Banchereau, eus degemer ar Gañsellerezh e 1763. Aotrouniezh ebet roet dindan an anv-se e Breizh</ref> * ''Gwezboellek etre gul hag aour, e gab en aour karget gant teir rozenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Baouec.gif|100px]] |'''Baouec''' <ref>Keloù ebet roet gant Potier de Courcy war ar familh-se.</ref> * ''En gul e groaz vranellek en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Baptiste-d.jpg|100px]] |'''Baptiste''' <ref>Familh genidik eus Navarra. Aotrounez Kermabian, e [[Kleder]].</ref> * ''En aour e dri zour toet ha kranellet en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Barac'h.jpg|100px]]<br>[[Restr:Barac'h (alias).jpg|100px]] |'''de Barac'h'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Louaneg]] ; Kerzon e [[Servel]] ; Gareth (?, marteze Garec e [[Ploubêr]]).</ref> * ''En argant e varc'h distern ha skoelf en sabel'' (siell [[1306]]). * Neuz all : ''en gul e deir sourin en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Barac'h du Rest.jpg|100px]] |'''de Barac'h''' <ref>Aotrounez al lec'h-se ha Portzven, e [[Louaneg]] ; Launay ha Rest e [[Ploubêr]]. ''Jean'' en deus sinet feur-skrid [[Gwenrann]] 1381.</ref> * ''Dougen a ra ur groaz dentek e kab, heuliet e kab gant daou beul dentek hag e beg gant teir gousourin dindan ar groaz'' (siell [[1381]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:De Barach (Ploerdut).jpg|100px]] |'''de Barac'h''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Pleurdud]].</ref> * ''En aour e ziv dreustell skoulmet en sabel''. [PPC] |- |[[Restr:Baratier (sceau).jpg|100px]] |'''Baratier''' <ref>Anv ar barrez n'eo ket roet gant PPC ; war a seblant eus [[Bro-Zol]]. ''Jean'' en deus sinet feur-ermglev Gwenrann 1381.</ref> * ''Ur groaz garzentek dereziaouek e tri fezh'' (siell [[1381]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:Barazer.jpg|100px]] |'''Barazer''' <ref>Kavet e vez tresadennoù gant ur sourin e-lec'h ur wifrell. Fazius int. Aotrounez Kerhuel, Kerserc'ho, Lannuguy, e [[Sant-Martin-war-ar-Maez]] ; Lannurien, e [[Gwikourvest]] ; Kermorvan, e [[Trezeni]] ; Kermouster (?).</ref> * ''En gul e wifrell en erminoù hebiaet gant div ruilhenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Barbais.gif|100px]] |'''de la Barbais''' <ref>Eus eskopti Roazhon. Hep muioc'h keloù. Diouzh ardamezeg an Arsenal.</ref> * ''En glazur e gebrenn peuliek etre argant ha gul, heuliet gant tri aval-pin en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Barbay.gif|100px]] |'''Barbay''' <ref>Familh c'henidik eus Perche. Ur penn-ofiser, bet noblet e 1818. N'ouzer ket muioc'h diwar e benn.</ref> * ''En glazur e gleze en argant krogennet en aour, heuliet gant un divaskell en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Barbechat.jpg|100px]] |'''Barbechat''' <ref>'''Josselin''', arc'hdiagon Naoned e 1239.</ref> * ''Ul leonparzh eilet gant c'hwec'h kroazigan, 3, 3'' (siell [[1365]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:Barberé de la Bauche.jpg|100px]] |'''Barberé''' <ref>Aotrounez la Bauche e [[Reudied]] ; le Bocage, la Bottière, e [[Sant-Donasian] ]; le Rocher, ?.</ref> * ''En sabel e dreustell en gul karget gant ur steredenn en aour, heuliet gant teir melionenn en aour, 2, 1, da enkerc'hat.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Barberie.gif|100px]] |'''de la Barberie''' <ref>Familh genidik eus Normandi. Aotrou e [[Melleg]].</ref> * ''En glazur e leon en aour, o terc'hel en e bav dehou ur c'hleze en argant ; e gab en argant karget gant teir brizhenn erminig en sabel.'' |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Barbette de la Bourgonnière''' <ref>Aotrounez la Bourgonnière, la Rivière, Bois-le-Jard, la Courberie, e [[Trevo]]. ''Olivier'', archer gward Gwerc'h-Breizh e 1464 ; bet noblet e 1466.</ref> * Keloù ebet a-zivout ar skoed. |- |[[Restr:Barbier de Kerjean.jpg|100px]] |'''Barbier / Bar Ver''' <ref>Aotrounez Lanarnuz, e [[Trelez]] ; markizien Keryann e 1618, e [[Sant-Nouga|Sant Nouga]] ; aotrounez Lanorgant, e [[Plouvorn]] ; Kernaou ha Killimadeg, e [[Plouzeniel]] ; Landouzan, en [[An Dreneg|Dreneg]] ; beskonted Trouzilit, e [[Plougin]] ; kastellour Lescouët e 1656, e [[Lesneven]] ; Mezarnou, e [[Gwineventer]] ; Kerc'hoënt, er Vinihi-[[Kastell-Paol|Leon]] ; Rodalvez e Langwengar ; Kernatoux, e [[Gwitalmeze]] ; Lescoat, e [[Lannarvili]] ; Kergoff ha Tromelin, e [[Kernouez]] ; Kergon, Kerannou ha Lesquiffio, e [[Pleiber-Krist]] ; Kerally ; ar Feunteun-Wenn ; Koedmenec'h, e [[Plouider|Plouider]]. Menegoù ha diskouezadegoù eus 1443 da 1534. ''Jacques'' ha ''Richard'', war ur baperenn-dremen roet gant ar roue Edouard II d'ar c'hont Richemont hag e strollad e 1324 ; ''Guillaume'', arbalastrer, hag ''Alain'', floc'h e-kerzh un diskouezadeg e 1378 ; ''Jean'', mirer an dug e 1420 ; dimezet da Sybille Pilguen ; Mestr ''Yves'', mab en hini a-raok, pried Marc'harid a Gersulgen, perc'henn war un ostaliri nobl divagaj, e 1443, e Plounevez ; ''Hamon'', kuzulier e "Devezhioù bras" Breizh hag abad Sant-Vazhe e 1533 ; ''René'', marc'heg Sant-Mikael, e 1612, pried Françoise de Quélen, hag o deus bet ''René'', dimezet e 1627 da Françoise de Parcevaux, itron Mezarnou ; ur marc'heg Malta e 1742 ; daou chaloni, konted Lyon, unan abad Ardorel, en eskopti Castres e 1761.</ref> * ''En argant e ziv dreustell en sabel.'' * Sturienn : ''Var va buez'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Barbier de Saint-Donan'''<ref>Aotrounez Sant-Donan, e [[Rufieg]].</ref> * Keloù ebet a-zivout ar skoed. |- |[[Restr:Barbier de la Bretonnière.jpg|100px]] |'''Barbier de la Bretonnière''' <ref>Aotrounez la Bretonnière, le Doré, e [[Beuzid-an-Doured]].</ref> * ''En glazur e zraeneg sourinet en aour, hebiaet e kab gant ur steredenn ivez en aour hag e beg gant ur greskenn en argant o skorañ ur c'halon en aour ; e gab en aour karget gant teir rozenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Barbot de Flavacourt.jpg|100px]] |'''Barbot''' <ref>Genidik eus Beauvaisis. Aotrounez la Drouétière, e [[Malvid]] ; la Perrière, e [[Legneg]]. ''Laurent'', alvokad ar roue e prezidial [[Naoned]] e 1669.</ref> * ''En glazur e groaz en argant, ul leonig en aour ouzh pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Barbu du Quilliou.gif|100px]] |'''Le Barbu / Barvet''' <ref>Aotrounez Killiou, e [[Plogastell-Sant-Jermen]] ; Lesmodeg, e [[Purid_ar_C'hab]] ; Bigoudou, e Sant-Marzhin, Trévehy, e [[Plouenan]] ; Tromenec'h, e [[Landeda]] ; Kerenez, e [[Kerlouan]] ; Ternant, e [[Plouvorn]] ; Coëtangal, e [[Plouziri]].</ref> * ''En aour e gizenn en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Barchou de Penhouën.jpg|100px]] |'''Barchou''' <ref>Genidik eus Orléanais ; aotrounez Penhouën, en eskopti Kernev.</ref> * ''En glazur e gorn a builhentez en aour hebiaet gant div steredenn en argant ; e gab en erminoù.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Barde.jpg|100px]] |'''de la Barde''' <ref name="GAT">Genidik eus [[Gâtinais]]. Markiz Marolles e 1661. ''Denez'', eskob Sant-Brieg e 1641 ; aet da Anaon e 1675.</ref> * ''Troc'het etre aour ha glazur, ar glazur karget gant ur rodig-kentr en aour, an aour karget gant teir c'hregilhenn en sabel, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bardon.jpg|100px]] |'''Bardon'''<ref>Familh aotrou Fief-l'Evêque ga Goust, e [[Kerwall]] ; Plessis (?).</ref> * ''En gul e deir c'hregilhenn en aour, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Bardoul du Plessis.jpg|100px]] |'''Bardoul'''<ref>Familh aotrou Plessis, [[Plegastell]] ; la Rousselière, e [[Frozieg]]. ''Jacques'', marc'heg Sant-Yann-Jeruzalem ; difennet en deus [[Enez Rodos}} seizet gant Mahomet II e 1480.</ref> * ''En aour e dreustell en glazur heuliet gant div c'houdreustell ivez en glazur, unan a-us, unan dindan an dreustell'' (siell [[1374]]). [PPC] |- |[[Restr:Bardoul du Closneuf.jpg|100px]] |'''Bardoul'''<ref>Familh aotrou la Bardoulays, e [[Sant-Meleg]] ; Closneuf, e [[Kaon]] ; la Ville-Maillard, la Ville-Davy, e [[Trefermael]] ; la Réauté, e [[Gwikomm]] ; hag all.</ref> * ''En argant e gadgi en sabel heuliet gant teir rodig-kentr en aour, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Bareau.gif|100px]] |'''Bareau'''<ref name="ANGOU">Genidik eus ''Angoumois''. ''François'', eskob Sant-Brieg, ha goude Roazhon, eus 1769 da 1790 ; aet da Anaon e 1820. E c'hoar, abadez Sant-Jorj Roazhon eus 1770 da 1790.</ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 en argant e dreustell en gul, ouzh 2 en argant e dour en sabel, ouzh 3 en gul e leon en argant, ouzh 4 en glazur e dreustell en aour skouret e beg gant un steredenn ivez en aour, e gab dentek en aour ; e gondon en aour e gebrenn en gul heuliet gant teir c'hreskenn ivez en gul, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Baril''' * Familh aotrou la Ville, er [[Chapel-Huelin]] ; bet dizarbennet e 1668. |- |[[Restr:Le Bariller de Riaval.gif|100px]] |'''le Bariller'''<ref>Aotrounez Riaval, e Sant-Helier ([[Roazhon]]) ; Boiscorbin, e [[Moezeg]].</ref> * ''En argant e gebrenn en glazur heuliet gant teir melionenn c'heotet, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Barillier du Saz.jpg|100px]] |'''Barillier'''<ref>Genidik eus Anjou. Aotrounez ar Saz e [[Chapel-Erzh]] ; la Touche, Bois-Joly, e [[Monteverzh]].</ref> * ''En glazur e gebrenn en aour heuliet ouzh kab gant div galon ivez en aour hag ouzh beg gant ur greskenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Barillière.gif|100px]] |'''de la Barillière'''<ref>Aotrounez al lec'h-se, Beaumont, ha le Plessis, e [[Kazon]] ; Meix, en [[An Dosenneg|Dosenneg]] ; Moulin, e [[Enorzh]] ; le Fresne, e [[Sant-Marzh-an-Dezerzh]].</ref> * ''En aour e groaz en gul, ul leonig ivez en gul e pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bariolle.gif|100px]] |'''de Bariolle'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Sant-Filberzh-Deaz]], ha la Pigossière e [[Pont-Marzhin]].</ref> * ''En argant e wezenn-balmez c'heotet war ur savenn ivez geotet ; e gab en glazur karget gant ur groaz en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Barillon de Bonnefons.gif|100px]] |'''Barillon de Bonnefons'''<ref>Familh c'henidik eus Poitou. Aotrounez e Breizh er Plessis-Tizon, e Sant-Donasian (Naoned).</ref> * ''En gul e deir barrikenn en aour, kelc'hiet en sabel.''<ref>Ardamezioù kanus : ''barillon'' = barrikennig.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Barillon de Morangis.gif|100px]] |'''Barillon de Morangis'''<ref>Familh c'henidik eus Champagne. Atrouniezh ebet roet dindan an anv-se e Breizh. Daou guzulier ouzh Breujoù Breizh adalek 1619 ; un eskob Luçon ; ur c'hannad e Bro-Saoz e 1672, kinniget gant an itron de Sévigné.</ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 & 4 en glazur e gebrenn en aour, heuliet ouzh kab gant div c'hregilhenn hag ouzh beg gant ur rozenn, an holl en aour ; ouzh 2 & 3 en gul e lammell en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Barisy de Kermaria.gif|100px]] |'''Barisy'''<ref>Aotrounez Kermaria & Keraudren e [[Pleurdud]] ; Kergariou, en [[An Ignol]] ; Kerouriou, e [[Langedig]].</ref> * ''En argant e deir joskenn diframmet en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Barjot de Marchefroy.gif|100px]] |'''Barjot'''<ref>Familh c'henidik eus Touraine ; aotrounez Marchefroy, Auneuil, Roncée, Moussy ; baroned Cholet. Aotrouniezh ebet roet dindan an anv-se e Breizh. Un alvokad jeneral ha daou gadoriad an imbourc'hioù adalek 1555 ; ur marc'heg Malta e 1684.</ref> *'' En glazur e leonerez en aour, heuliet a-zehou gant ur steredenn en aour ivez.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''de Barlagat'''<ref>Aotrounez al lec'h-se, la Carantaische, la Sablonnière, le Val, en [[Arwerneg-Veur|Arwerneg]].</ref> * Keloù ebet a-zivout an ardamezioù |- |[[Restr:Barnabé de la Papotière.gif|100px]] |'''Barnabé''' <ref>Aotrounez la Papotière, e [[Doulon]]. ''Pierre Barnabé de la Papotière'', jeneral war an Arc'hant e 1720 ha kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1759.</ref> * ''En argant e skoedig en sabel karget gant ul leon en argant kurunet en aour ha heuliet gant teir flourdilizenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Baron'''<ref>Dizarbennet dre adaozadur 1426, parrez [[Kerlouan]].</ref> |- |[[Restr:Baron de la Hattais.gif|100px]] |'''Baron de la Hatais'''<ref>Aotrounez la Hattais, la Pierre, en eskopti Roazhon. Mestr ''Alexis'', ofiser e sae-gambr hir eus ostel ar rouanez [[Anna Breizh|Anna]] e 1498. ''Julien'', eus parrez [[Kastellan-Gwennel]], laket klask warnañ gant senesal Roazhon dre ma oa ezel eus ar Re Unanet e 1590.</ref> * ''En glazur e lammell en argant heuliet gant daouzek talbennan en aour, teir ouzh pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Baron de Kerléau.gif|100px]]<br>[[Restr:Le Baron de Kerléau 2.jpg|100px]] |'''le Baron de Kerléau'''<ref>Aotrounez Kerleau, l'Estang, Boisjaffrez, Keruffé, Penaprat (eskopti Kemper). Dizarbennet er bloaz 1670, beli [[Kemper]]. Ur c'huzulier ouzh prezidial [[Kemper]] e 1660. Ur prokulor jeneral ouzh lez [[Roazhon]] ; aet da Anaon er bloaz 1805.</ref> * ''En argant e dreustell en geot heuliet gant teir melionenn ivez geotet, 2, 1.'' * Neuz all : ''en glazur e dri fenn erez diframmet en argant, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Baron de la Perdrillais.gif|100px]] |'''Baron de la Perdrillais'''<ref>Aotrounez la Perdrillais ha Coudray, e [[Presperieg]], la Villebaud, la Villecaro.</ref> * ''En argant e zaou leon penn-ouzh-penn en gul o skorañ ur rozenn ivez en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Baron du Taya.gif|100px]] |'''Baron du Taya'''<ref>Aotrounez Taya, e [[Neant]].</ref> * ''En argant e zaou leon penn-ouzh-penn en gul o skorañ ur vrizhenn erminig en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Baron de Nantes.gif|100px]] |'''Baron'''<ref>Genidik eus [[Naoned]]. Un alvokad e Breujoù Breizh, bet ganet e 1738, ha noblet e 1815.</ref> * ''En glazur e dri levr digor en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Baronnière.gif|100px]] |'''de la Baronnière'''<ref>Keloù ebet roet gant PPC diwar-benn ar familh se. Bez' ez eus ul lec'h gant anv-se e [[Gwaled]]. E pemp lec'h all ivez er-maez eus Breizh.</ref> * ''En argant e arbenn karv en gul heuliet ouzh kab gant tri evn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:De Barral (abbé).png|100px]] |'''de Barral''' <ref>Familh c'henidik eus Dauphiné. Konted al lec'h-se; markizien Arvillard ; baroned la Roche-Cormier. Un abad Lanteneg e 1786, breur d'un eskob Troyes e 1790, Meaux e 1802, hag arc'heskob Tours e 1815.</ref> * ''En gul e deir sourin en argant ; e gab en glazur karget gant teir c'hloc'h en argant bazoulet en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Barrault de la Chauvignière.gif|100px]] |'''Barrault'''<ref>Genidik eus Anjou ; aotrounez la Chauvinière ? ; les Essarts ? ; la Thibaudière ?.</ref> * ''En aour e zaou leonparzh en gul leinet gant un drailhenn en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Barre-Colombière.gif|100px]]<br>[[Restr:De la Barre Colombière 2.gif|100px]] |'''de la Barre'''<ref>Bet dalc'het e Normandi e [[1667]]. Aotrounez e Breizh e [[Plegeneg]], [[Kerruer]], [[Pleudehen]].</ref> * ''En glazur e deir c'hreskenn en aour.'' * Neuz all : ''e dreustell karget gant teir steredenn, heuliet gant teir c'hreskenn, 2, 1'' (siell [[1363]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:De la Barre.gif|100px]] |'''de la Barre'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Kastellan-Gwennel]].</ref> * ''En argant e gebrenn en gul heuliet gant teir steredenn en sabel, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Barre 2.gif|100px]] |'''de la Barre'''<ref>''Robin'' en deus sinet emglev [[Gwenrann]] 1381 e [[Moñforzh]].</ref> * ''Dougen a ra ur bempdelienn'' (siell [[1381]] ; livioù dinav. [PPC] |- |[[Restr:De la Barre de la Roumelière.gif|100px]] |'''de la Barre''' * ''En glazur e deir zreustell en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Barre du Hort.gif|100px]] |'''de la Barre''' <ref>Aotrounez du Hort (?). Ne ouzer ket muioc'h. War a seblant, hervez Pol Potier de Courcy, e vefe liammoù etre ar familh-se ha hini de la Barre de le Roumelière.</ref> * ''En glazur e deir zreustell en sabel, e leon en argant balirant''. [PPC] |- |[[Restr:De la Barre du Mesnillet.gif|100px]]<br>[[Restr:De la Barre du Mesnillet alias.gif|100px]] |'''de la Barre''' <ref>Familh c'henidik eus Normandi. Aotrounez Mesnilet, Nanteuil, la Rivière. Ur c'habiten Châteaugaillard e 1591 ; ur floc'h d'ar rouanez e 1756 ; un emouestlad ouzh arme ar [[pab]] [[Pi IX]], bet lazhet e [[Castelfidardo]] e 1860.</ref> * ''En argant e deir moualc'henn en sabel, 2, 1.'' * Neuz all : ''en gul e deir moualc'henn en argant, 2, 1''. [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Barré''' <ref>Aotrounez Bouteilles, e [[Bignon]]. Un diwaller sielloù e kañsellerezh Roazhon e 1741, alvokad ar C'hontoù e 1755.</ref> |- |[[Restr:Barrère.gif|100px]] |'''Barrère''' <ref name="GAS">Genidik eus [[Gwaskogn|Gascogne]]. Ul letanant ar reoue e [[Porzh-Loeiz]] e 1717 ; ur maer [[Montroulez]] e 1765. Familh bet noblet e 1817.</ref> * ''En glazur e gadgi en argant gwakoliet en aour, choukant war ur savenn c'heotet, astennet e bav dehou, o sellout ouzh ur steredenn en argant e konk kentañ ; e gab gwezboellek etre aour ha gul a deir linenn.'' [PPC] |- |[[Restr:Des Barres.gif|100px]] |'''des Barres''' <ref>Aotrounez al lec'h-se ha Champblanc, e [[Breal-Moñforzh|Breal]]-Montforzh.</ref> * ''En gul e groaz eoriek en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Barrieu.gif|100px]] |'''Barrieu'''<ref>'''Jacques''', kuzulier en amiraliezh [[Naoned]] e 1696.</ref> *''En argant e gebrenn en gul heuliet e kab gant div steredenn ivez en gul hag e beg gant un erez en sabel.'' [CDH]. [PPC] |- |[[Restr:Barrin des Rouxières.gif|100px]] |'''Barrin''' <ref>Familh c'henidikAuvergne. Markizien Boisgeffroy e 1663, e [[Sant-Marzh-an-Il]] ; markizien la Galisonnière e 1658, e Sant-Yann-Bere ; beskonted la Jeannière e 1644, hag aotrounez la Coignardière, e [[Meliner]] ; aotrounez Vincelles, la Bidière, e [[Maezon]] (?) beskonted Tréguil, e [[Ilfentig]] ; beskonted [[Talenseg]] e 1624 ; beskonted Lessongère, e [[Sant-Ervlan]] e 1642 ; baron Montbarrot e 1671, e [[Sant-Albin-Roazhon]] ; markizien Fromenteau e 1760, hag aotrounez Laudigère ha Montils, e [[Gwaled]] ; aotrounez Lussonnière, e [[Chapel-Huelin]] ; Plessis-Guerriff, e [[Presperieg]] ; Petit-Palet, Bazoges, Bas-Briacé, e [[Lavreer-Botorel]] ; Bois-Rouault, e Maodilon. ''Jean'', genidik eus Auvergne, e zeuas d'en em staliañ e Breizh, ma timezas gant Anne de Couaisnon e 1501. ''Toussaint'', floc'h ar c'honestabl [[Anne_de_Montmorency]], bet gloazet e-kerzh emgann Saint-Quentin e 1552, hag aet da abad Sant-Moris-Karnoed ; aet da Anaon e 1581. ''Louis'', kadoriad gant tog ouzh Breujoù Breizh, e 1577. Un dean er [[Ar Folgoad|Folgoad]] e 1596. Kadoridi ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1573 (''Jacques Barrin de la Galissonnière''), 1713 (''Armand-Christophe Barrin'', ivez eskob [[Landreger]]). Daou gadoriad ouzh ar [[Breujoù Breizh|Rekedoù]], ha seizh kuzulier ouzh ar [[Breujoù Breizh|Vreujoù]] eus 1600 da 1714. Daou letanant-jeneral [[Morlu|morluioù]] eus 1700 da 1746. Tri letanant-jeneral luioù ar roue adalek 1781. Un ezel bet degemeret ouzh enorioù Lez ar roue e 1788.</ref> * ''En glazur e deir balafenn en aour, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bart.jpg|100px]] |'''le Bart''' <ref>Aotrounez la Riotelaye, e [[Pazieg]] ; la Jaunaye ha Méjusseaume, e [[Reuz]].</ref> * ''En glazur e leonparzh en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bartaige.jpg|100px]] |'''Bartaije''' <ref>Aotrounez Brondusval, e [[Minic'hi_Leon]] ; Kerangroas, e [[Plouganoù]].</ref> * ''Plezhek etre argant ha glazur, diforc'het ouzh kab gant ur greskenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bartz.jpg|100px]] |'''le Bartz''' <ref>eskopti Gwened. Al lec'h resis n'eo ket bet roet. ''Guillaume'', kontroller ouzh Kañsellerezh e 1681.</ref> * ''En glazur e gebrenn en aour heuliet ouzh kab gant div steredenn en argant hag ouzh beg gant ur greskenn ivez en argant.''<ref>En aour eo ar greskenn hervez PPC.</ref> [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Baruau.gif|100px]] |'''Baruau''' <ref>Aotrounez Kersalaun, e [[Gwimaeg]].</ref> * ''En sabel e ziv balmezenn en argant, peuliek kein-ouzh-kein.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Barzic.gif|100px]] |'''le Barzic''' <ref>Aotrounez Keranstivel, e Lokmaria-[[Kemper]] ; Kerblat, Sant-Houardon e [[Landerne]] ; Kerodeven, Kerambellec, Kerc'houant, Botquénal et [[Loperc'hed]].</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant heuliet gant teir ginerminig ivez en argant.'' [CDH]. [PPC] |- |[[Restr:Bascher de la Villéon.gif|100px]] |'''Bascher''' <ref>Aotrounez la Villéon, Kerhamon, ? Dizarbennet e 1669, beli Sant-Brieg. Ar person ''Aimé'', jeneral urzh ar Gapusined e 1768, e oa eus ar familh-se.</ref> * ''En glazur e greskenn en argant''. [PPC] |- |[[Restr:Bascher de Villeboulain.gif|100px]]<br>[[Restr:Bascher de Villeboulain 2.gif|100px]] |'''Bascher''' <ref>Aotrounez la Villeboulain, eskopti Sant-Brieg. Dizarbennet e 1668, beli Sant Brieg</ref> * ''En argant e dreustell en gul heuliet ouzh kab gant teir mailhenn en glazur hag ouzh beg gant teir rodig-kentr ivez en glazur'' ([CDH]). * Neuz all : ''en aour e dri feul divouedet, troad hesank en sabel, e dreustell en glazur karget gant teir mailhenn en argant'' ([CDH]). [PPC] |- |[[Restr:Bascher du Préau.gif|100px]] |'''Bascher'''<ref>Aotrounez le Préau, e [[Reudied]] ; Mortiers ; beli [[Naoned]].</ref> * ''En argant e groaz bleuñvellek geotet karget gant ur c'hleze en aour peuliek, teir fempdelienn en glazur e konkoù 1 & 4, un dervenn c'heotet diframmet e konkoù 2 ha 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''le Bascle'''<ref>Aotrounez la Ville-ez-herbes ha Boschet, e [[Koad-Yarnvili]].</ref> * Neuz dianav. |- |[[Restr:Le Bascle.gif|100px]] |'''le Bascle''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Anjev ; aotrounez Perray ha la Roche-Baudon, e [[Meliner]], la Haye, e [[Tourc'heg]], du Pin (?) - Sturienn ː ''Et sina macula maria''</ref> * ''En gul e deir mailhenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:De Basoges.jpg|100px]] |'''de Basoges, de Bazouges'''<ref>Familh c'henidik eus Poitou ; aotrounez e [[Maodilon]], [[Gwaled]], [[Orvez]], [[Lavreer-Botorel]].</ref> * ''En glazur e leon goudreustellet etre argant ha gul.'' [PPC] |- |[[Restr:De Basouges.jpg|100px]] |'''de Basouges'''<ref>Eus eskopti Landreger. Ditour all ebet diwar-benn an tiegezh-se.</ref> * ''En glazur e dri skoedig en argant.'' [GLB] [PPC] |- |[[Restr:Basserdel.gif|100px]]<br>[[Restr:Basserdel-2.gif|100px]] |'''Basserdel'''<ref>Keloù ebet diwar-benn ar familh-se. Bet dalc'het gant ar melestradur e 1701.</ref> * ''Rannet etre aour ha glazur.'' * Neuz all : ''palefarzhet etre aour ha glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Basserode de Brétigny.gif|100px]] |'''Basserode de Brétigny'''<ref>Familh c'henidik eus [[Alamagn]]. ''Christian'', dimezet gant Marie Walter e 1558. ''Claude'', bet senesal [[Brest]] e 1700.</ref> * ''En glazur e leon en aour krabanek ha teodek en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Basset de Draylon.gif|100px]] |'''Basset de Draylon'''<ref>Genidik eus Bro-Saoz. ''Raoul'', dimezet kent 1397 da [[Janed_a_Vreizh]], c'hoar an dug [[Yann IV (dug Breizh)|Yann IV]]. ''Jean'', mestr ti an dug e 1370.</ref> * ''En gul e deir zreustell kranet en argant, pep hini karget gant pemp torzhell en gul'' (siell [[1370]]). [PPC] |- |[[Restr:Bastard de la Bastardière.gif|100px]] |'''le Bastard de la Bastardière'''<ref>Aotrounez la Bastardière, e [[Sant-Yann-ar-Granneg]] ; la Bastardière, e [[Gored (kumun)|Gored]] ; la Herpinière, e [[Lavreer-Botorel]].</ref> * ''Daourannet : ouzh 1 en aour e erez en sabel, ouzh 2 en glazur e flourdilizenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bastard de la Porte.gif|100px]] |'''le Bastard de la Porte'''<ref>Aotrounez la Porte ha Kerbiquet, e [[Gwern-Porc'hoed]] ; Villeneuve ha Métairies, e [[Gwinien]] ; Baulac, e [[Goven]] ; Kerboulven, en [[An Elven|Elven]].</ref> * ''En sabel e groaz en argant, teir flourdilizenn en argant ouzh pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bastard de Kerguiffinec.gif|100px]] |'''le Bastard de Kerguiffinec'''<ref>Aotrounez Kerguiffinec, e [[Tregeneg]] ; Mesmeur, e [[Tremeog]].</ref> * ''En argant e deir zreustell en gul, an hini gentañ leinet gant teir erminig en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bastelart.jpg|100px]] |'''Bastelart'''<ref>Aotrounez ha kastellerien ar Sal e 1681 ; aotrounez la Monnerie, la Touche-Blanche, la Noë-Briord ha la Clartière, e [[Onnod-Raez]] ; l'Hermitière, e [[Sant-Filberzh-Deaz]].</ref> * ''En aour e gebrenn en geot heuliet gant teir melchonenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Baston.gif|100px]] |'''Baston'''<ref>Aotrounez la Germeraye, la Riboisière ha Bonnefontaine, e [[Rovenieg]].</ref> * ''En aour e gebrenn en gul heuliet ouzh kab gant div melionenn en geot, ouzh beg gant ur bempdiliaouenn ivez en geot.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Bataille du Plessis.gif|100px]] |'''Bataille du Plessis'''<ref>Aotrounez Le Plessis, e [[Sevinieg]] ; Bretesches, [[Sant-Widel-Skovrid]] ; Roscoët ?</ref> * ''Teir c'hregilhenn leinet gant un drailhenn a dri fezh'' (siell [[1404]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:Baterel-d.jpg|100px]] |'''Batarel / Baterel'''<ref>Familh c'henidik eus Picardie ; aotrounez Lignières. ''Henri'', mab-bihan ''Nicolas'', aotrou a Lignières, o vevañ e 1548, e zimezas da Julienne des Prez er bloaz 1627.</ref> * ''En argant e zaou leonparzh en sabel kurunet ivez en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Baud. Blason.jpg|100px]] |'''de Baud'''<ref>Aotrounez ar barrez [[Baod]] ; Penanrun, Kernivinen, e [[Bubri]] ; Kermen, e [[Kaodan]] ; Bresséan, en [[an Ignel]] ; la Vigne-le-Houlle hag Espinefort, e [[Langedig]] ; Kerriec e [[Gwern-Porc'hoed]] ; Propriendo, e [[Ploveren]] ; Keroual, e [[Kervignag]].</ref> * ''En glazur e zek hanochenn en aour, 4, 3, 2, 1'' [PPC] |- |[[Restr:Le Baud de Kerautret.jpg|100px]] |'''le Baud de Kerautret'''<ref>Aotrounez e [[Sant-Vaze-Kemper]], [[Penharz]], [[Sant-Nolf]].</ref> * ''En argant e bempdiliaouenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Baud de Saint-Ouen.gif|100px]] |'''le Baud de Saint-Ouen, le Bault'''<ref>Familh c'henidik eus Maine. Aotrounez e Breizh e Sant-Owen ? ; [[Lanvezhon]], [[Dovanieg]].</ref> * ''En geot e deir zreustell en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Baude de Vieuville.gif|100px]] |'''Baude'''<ref>Aotrounez du Val (?) ; markizien la Vieuville e 1746, e [[Kastell-Noez]] ; baroned [[Pont-'n-Abad]] ; aotrounez Pontharouaer, e [[Sant-Yuzeg]] ; [[Sant-Pêr-Poualed]] ; [[ar Genkiz-Yuzhael]].</ref> * ''En argant e dri fenn bleiz diframmet en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Baudin.gif|100px]] |'''Baudin''' <ref>Baron an impalaeriezh ; eilamiral e 1808. Familh aet da get.</ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 leun en glazur, ouzh 4 en aour e zaou gleze lammellet en glazur, ouzh 2 ha 3 en gul e staon lestr en aour leinet gant div steredenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Baudot.gif|100px]] |'''Baudot''' <ref>Philippe, kuzulier e Kuzul Meur, unan eus ar re o deus sinet emglev dimeziñ an dugez Anna gant [[Loeiz XII (Bro-C'hall)|Loeiz XII Bro-C'hall]] e 1498.</ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4 en aour e gregilhenn en gul, ouzh 2 ha 3 en glazur e houadan en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Baudouin.gif|100px]] |'''Baudouin'''<ref>Familh aotrou Keraudren e [[Sarzhav]] ; Coathardouin e [[Moustoer-Remengol]].</ref> * ''En gul e nav hanochenn en argant, 3, 3, 2, 1, e grenngonk en argant karget gant un hanochenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Baudouin Verbusson.gif|100px]] |'''Baudouin de Verbusson'''<ref>Familh aotrou Verbusson ha Pastiz, [[Bruz]] ; du Plesis, la Rivière-Pélerin,e Sant-Armel.</ref> * ''En aour e groaz pavek en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Baudouin Bussonnière.gif|100px]] |'''Baudouin de la Buissonnière'''<ref>Aotrounez la Bussonnière, en [[Orvez]] ; la Ville, e [[Bouez]] ; Bois-Ollive, la Hubinière, Pas-Richeux, e [[Legneg]].</ref> * ''En gul e groaz pavek en aour.'' * Sturienn : ''Ubi crux, ibi patria'' [PPC] |- |[[Restr:Baudrain des Chateliers.gif|100px]] |'''Baudran'''<ref>Aotrounez les Châtelliers, Launay, Douets, les Grèves, la Massuère, Maupertuis</ref> * ''En glazur e sourin en aour (pe en argant), heuliet ouzh kab gant teir steredenn en aour hag ouzh beg gant ur greskenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Baudré de la Lande.gif|100px]] |'''Baudré'''<ref>Aotrounez la Lande e [[Trebrid]] ; la Touche, e [[Lanvelor]] ; du Breil, des Portes, des Bignons, de l'Orne, en [[Plened-Yugon]].</ref> * ''En argant e bemp hanochenn en sabel lammellet.'' [PPC] |- |[[Restr:Baudry du Plessix.gif|100px]] |'''Baudry'''<ref>Aotrounez Plessix ; la Brétinière, e [[Sant-Koulman]], eskopti Naoned.</ref> * ''En argant e deir zreustell en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Baulon.gif|100px]] |'''de Baulon'''<ref>Aotrounez [[Beloen]], la Mélatière, e [[Gwipri]] ; la Rivardière, e [[Kavaneg]].</ref> * ''Brizhet e lammell en gul'' (siell [[1378]]). * Neuz all : ''teir fempdelienn'' (siell [[1403]]). [PPC] |- |[[Restr:Baurin de Mouchon.gif|100px]] |'''Baurin'''<ref>Aotrounez Mouchon, Toulalan, e [[Rianteg]] ; ar Rest, e [[Brelevenez (Mor-Bihan)|Brelevenez]].</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant heuliet gant teir c'hreskenn ivez en argant, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Bausset de Roquefort.gif|100px]] |'''Bausset de Roquefort <ref>Familh c'henidik eus Provañs. Aotrou Roquefort. Un eskob Gwened, baron an Impalaeriezh, arc'heskob Aix e 1817. Marvet e 1828.</ref>''' *''En glazur e gebrenn en aour heuliet ouzh kab gant div steredenn a c'hwec'h derenn, hag ouzh beg gant ur garreg a c'hwec'h tamm.'' *sturienn ː ''Sola salus service Deo'' [PPC] |- |[[Restr:Bavalan-Trebiler.gif|100px]] |'''de Bavalan'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Aradon]] ; Trebiler e [[Surzhur]]. ''Jean'', kannad an dug Yann IV e 1360 ; kabiten kastell an Erminig, e Gwened, e 1387, ma savetaas buhez konestabl Klison.</ref> * ''En argant e deir zreustell en sabel'' (siell [[1307]]). [PPC] |- |[[Restr:Bavalan.jpg|100px]] |'''Bavalan''' * ''En sabel e beul en aour hebiaet gant c'hwec'h kroaz kroazigellet en argant, peuliek, teir e dehou, teir e kleiz.'' [ADV] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Bavery'''<ref>Aotrounez du Parc, e Taden ; la Fosse, Morville.</ref> *Dizarbennet e [[1668]]. |- |[[Restr:Le Baveux.gif|100px]] |'''le Baveux'''<ref>Familh c'henidik eus Anjou. Keloù ebet diwar-benn aotrounezhioù e Breizh.</ref> * ''En aour e dreustell granellek en glazur heuliet gant c'hwec'h flourdilizenn en gul, 3 ouzh kab, 3 ouzh beg.'' [PPC] |- |[[Restr:Baye de Coislin.gif|100px]] |'''Baye'''<ref>Aotrounez Coislin e [[Kambon]] ; Mérionnec, Promarzein, Saillé ha Beauregard, e [[Gwenrann]] ; la Cassemichère ha la Lussonnière, e [[Chapel-Huelin]] ; Jannière, e [[Meliner]] ; Girauidière, e [[Chapel-Baz-Meur]] ; Garenne, Aubannes, e [[Gored (kumun)|Gored]].</ref> * ''En gul e deir zruellad en argant karget pep hini gant pemp brizhenn erminig en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bazillays de Blotereau.png|100px]] |'''Bazillays'''<ref>Aotrounez Blotereau e Doulon. Ur chuin Naoned en 1692. Pevar penngrefier ouzh ar C'hontoù eus 1697 da 1720</ref> * ''En sabel e bas mulez en argant'' (ardamezeg 1696). [PPC] |- |[[Restr:Bazin.gif|100px]] |'''Bazin'''<ref>Familh c'henidik eus Champagne. Aotrouniezh ebet e Breizh. ''Armand'', bet abad Sant-Marzhin [[Gwerzhav]] e 1718 kent bezañ eskob Aire, hag arc'heskob Bourdel ha Rouen. ''Claude'', bet priol Primil [[Gwenrann]] e 1683.</ref> * ''En glazur e deir c'hurunenn dug en aour, 2 ouzh kab, 1 ouzh beg.'' [PPC] |- |[[Restr:Bazoges.jpg|100px]] |'''Bazoges''' * ''En sabel e groaz koñchek en aour.'' [ADV] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Bazouges''', '''de Bazouges'''<ref>Aotrounez la Coudraye, e [[Saoner]]. Bet dizarbennet e 1662, beli Roazhon.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Du Bé.gif|100px]] |'''du Bé'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Menieg]] ; la Morlaye, e Sant-Albin,(?) la Colinaye, e [[Sant-Yann-ar-C'houenon]] ; la Garenne ha la Hachenaye, e [[Pempont]] ; Trébert, e [[Konkored]] ; la Landes, e [[Stredell]].</ref> * ''En gul e dri skoedig en argant karget pep hini gant teir brizhenn erminig en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Béard de la Marre.gif|100px]] |'''Béard'''<ref>Aotrounez de la Marre (?), beli [[Roazhon]]. ''Olivier'', alvokad e Breujoù Breizh e 1696.</ref> * ''Palefarzhet etre glazur ha sabel, e groaz en argant karget gant nav hanochenn en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Béart du Désert.gif|100px]] |'''Béart du Désert'''<ref>Ardamezeg 1690. Beli Dinan. Keloù ebet ouzhpenn diwar-benn ar familh-se. ''Olivier'', alvokad e Breujoù Breizh e 1696.</ref> * ''En aour e vuoc'h ourouleret ha kernielek en glazur.'' [CDH]. [PPC] |- |[[Restr:Le Beau.gif|100px]] |'''le Beau'''<ref>Aotrounez [[Begnen]] ; Chastellier, beli Naoned. ''Yves'', prokulor war an tailhoù e [[Ankiniz]], e 1690 ; daou chuin [[Naoned]] e 1761.</ref> * ''En glazur e heol en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''le Beau'''<ref>Aotrounez Kerrolland. Bet dizarbennet e 1668, beli [[Montroulez]].</ref> [PPC] |- |[[Restr:Beaubois.gif|100px]][[Restr:De Beaubois. alias.gif|100px]] |'''de Beaubois'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Boursaout]].</ref> * ''En gul e deir steredenn en argant'' * Neuz all ː ''En gul e groaz en argant naerek en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaubois de Drefféac.gif|100px]] |'''Beaubois de Drefféac''' <ref>Aotrounez Beaubois e [[Devrieg]] ; la Ricordais, e [[Reoz]]. ''Herve'', abad [[Lokentaz]] e 1446 ; aet da Anaon e 1463.</ref> * ''En gul e nav federziliaouenn en aour, 3, 3, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaubourdays.png|100px]] |'''Beaubourdays'''<ref>Familh anvet e [[Matignon|Matignonhag]] [[Ar_Veuzid]].</ref> * ''Dougen a ra un arbenn-karv leinet gant ur groazigan'' (siell [[1391]]) ; livioù dianav. [PPC] |- | |'''de Béaucé''' ː gwelout de Lys |- |[[Restr:De Beaucé.gif|100px]] |'''de Beaucé''' <ref>Familh aotrou e [[Meled]], Toussains (?), [[Chapel-Yent]], [[Finioù]], [[Sant-Yann-ar-Gwilen]], [[Noal-ar-Sec'h]]. ''Hugues'', enklasker ar roue [[Loeiz IX (Bro-C'hall)|Loeiz IX]] en Anjou e 1225. ''Jean'', test e feur-emglev [[Gwenrann]] e 1365. Daou guzulier ouzh Breujoù Breizh, e 1609 ha 1638.</ref> * ''En argant e erez en sabel pigoset hag iziliet en gul, e sourinan en aour balirant.'' [PPC] |- | |'''de Beauchamps''' ː gwelout Henry |- |[[Restr:Beauchamps.gif|100px]] |'''de Beauchamps'''<ref>Aotrounez al lec'h-se, e ...? ''Pierre'', test e-kerzh un diazezidigezh e [[Redon]] e 1166. ''Raoul'', dimezet gant Clémence du Guesclin, c'hoar ar c'honestabl.</ref> * ''En glazur e groaz divouedet en argant heuliet gant teir c'hreskenn ivez en argant, 2 ouzh kab, 1 ouzh beg.'' [PPC] |- |[[Restr:Beauchesne.gif|100px]] |'''de Beauchesne''' <ref>Familh aotrou al lec'h-se e [[Lavreer-Botorel]] ; la Chevaleraye, e [[Merzhereg]] ; la Noë e [[Sainte-Opportune (Raez)|Sainte-Opportune en Retz]] ; la Porte Neuve, de Valleroy, de la Rembaudière, e [[Sant-Widel-Skovrid]].</ref> * ''En gul e groaz en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Beauclerc.gif|100px]] |'''Beauclerc''' <ref>Familh c'henidik eus Beauce, Orléanais, e Bro-C'hall. Aotrounez Rougemont ; baroned Achères. Aotrouniezh ebet roet dindan an anv-se e Breizh. ''Charles Beauclerc'', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1696.</ref> * ''En gul e gebrenn en aour heuliet ouzh kab gant daou benn bleiz en aour hag ouzj beg gant ur bleiz tremenant ivez en aour ; e gab en aour karget gant ur greskenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaucorps.gif|100px]] |'''de Beaucorps''' <ref>Aotrounez al lec'h-se en [[Sant-Kast-ar-Gwildoù|Sant-Kast]] ; les Landes, e [[Brehant-Monkontour]]. ''Geoffroy'', floc'h en [[Emgann an Tregont]].</ref> * ''En glazur e ziv dreustell en aour.'' *Sturienn ː ''Fiez-vous-y'' [PPC] |- | |'''de Beaucours'''ː gwelout '''Loz''' |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''de Beaucours'''<ref>Aotrounez e [[Botoha]], [[Pluskelleg]], [[Duaod]], [[Purid-Kintin|Purit-Kintin]], [[Mur (kumun)|Mur]], [[an Ignol]], [[Pleurdud|Pleurdutd]]. ''François'', bet dizarbennet e 1699.</ref> |- |[[Restr:Beaudiez.gif|100px]] |'''du Beaudiez'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Landunvez]] ; le Rest, la Motte, Touldrezen, Kerbral, Traonedern, e [[Plabenneg]] ; Garzjan, Kermoalec, Mezoù, e [[Plouvien]] ; Kergoual, e [[Gwinevez]].</ref> * ''En aour e deir zreustell gommek en glazur, ur velionenn ivez en glazur ouzh ar c'honk dehou''. [PPC] |- |[[Restr:Beaufort-2.gif|100px]] |'''de Beaufort'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Plergar]].</ref> * ''En gul e dri skoedig en erminoù'' (siell [[1222]]). [PPC] |- |[[Restr:De Beaufort.jpg|100px]] |'''de Beaufort'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Plergar]].</ref> * ''Tri skoedig karget pep hini gant dek hanochenn, 4, 3, 2, 1'' ; livioù dianav. [ADV] |- |[[Restr:Beaugeard.gif|100px]] |'''Beaugeard'''<ref>Paramantour kozh Sant-Maloù ; pennteñzorer er Breujoù ; marc'heg Sant-Mikael e 1775 ; noblet e 1777.</ref> * ''En gul e gebrenn en argant heuliet gant daouzek brizhenn ginerminig en aour, teir lodenn a 4 lakaet evel kroazioù.'' [PPC] |- |[[Restr:Beauharnais.gif|100px]] |'''Beauharnais'''<ref>Aotrounez les Salles ha Beaurepaire, e [[Landehen]].</ref> * ''En argant e dreustell en sabel, e deir moualc'henn ivez en sabel ouzh kab.'' Sturienn : ''Aultre ne sers'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Beaujouan.gif|100px]] |'''Beaujouan''' <ref>Aotrounez Kermadio, e [[Kervignag]] ; Kerminizic, e [[Sant-Tudal]]. ''Jean'', selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù e 1588. Ur senesal [[Henbont]] e 1597. ''Vincent'', mestr ouzh Kambr ar C'hontoù e 1661.</ref> * ''En geot e bemp kregilhenn en argant, 2, 2, 1 (pe : 1, 3, 1).'' [PPC] |- |[[Restr:Beaulac.gif|100px]] |'''de Beaulac''' <ref>Aotrounez e [[Goven]], [[Noal-Muzilheg]], [[Azereg (kumun)|Azereg]].</ref> * ''En argant e groaz pavek en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaulieu de Coëtquen.gif|100px]] |'''de Beaulieu''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Plelann-Veur]] ; Rouzays, e [[Gwezin]] ; Coëtquen, e [[Ploufragan]] ; la Ville-Juhel, e [[Sant-Brieg|Sant-Mikael-Sant-Brieg]].</ref> * ''En glazur e leon en argant heuliet gant nav bezantenn en aour, 4, 2, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaulieu du Plessis.gif|100px]] |'''Beaulieu''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Nozieg]] ; la Place, le Plessix, e [[Derwal|Dervwal]] ; Plessis-Marie, e [[Sant-Widel-Skovrid]] ; la Pommeraye, e [[Lanvoe]].</ref> * ''Dougen a ra ur gebrenn heuliet gant teir steredenn'' (siell [[1409]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:De Beaumanoir.gif|100px]] |'''de Beaumanoir''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Evrann]] ; parrez [[Medrigneg|Merdrigneg]] ; la Hardouinais e [[Sant-Laoueneg]] ; parrez [[Monkontour]] ; bestonted Besso, e [[Sant-Andrev-an-Dour]] ; baroned [[Pont-'n-Abad]] ha [[Rostrenenn]] ; aotrounez la Motte e [[Plegeneg]] ; Bois de la Motte e [[Tregavoù]] ; parrez [[Tremereg]] ; Kelenenneg, e [[Bourc'h-Kintin]] ; Boisbilly e [[Ploareg]] ; Landevonaye ? ; markizien Lavardin ; beskonted Sant-Yann ? ; baroned la Troussière hag aotrounez Malicorne e Maine ; aotrounez Beaufort ha Vallée ; Landemont, e Anjou ; konted Nègrepelisse, e bro Quercy. An tiegezh brudet-se, anvet adalek Hervé, o vevañ e 1202, en deus kemeret perzh en emgann Bouvines e 1214, en deus roet daou varichal Breizh, unan e penn ar Vretoned en [[Emgann an Tregont]] ; ur marichal gall e 1595 ; marc'heien urzh ar Spered Santel ; daou eskob Le Mans e 1601 ha 1671 ; un eskob Roazhon hag abad Beaulieu, marvet e 1711. Gant marv markiz de Beaumanoir de Lavardin, bet lazhet e-kerzh emgann Speyer (Alamagn) e 1703 ez eo aet ar familh-se da get.</ref> * ''En glazur e unnek hanochenn en argant, 4, 3, 4'' (siell [[1298]]). * Sturienn : ''J'aime qui m'aime'' ha ''Beaumanoir, bois ton sang'' [PPC] |- |[[Restr:Beaumez.gif|100px]] |'''de Beaumez''' <ref>Familh c'henidik eus Picardie ; aotrounez e [[Prizieg]] hag [[ar Gemene]].</ref> * ''En gul e groaz dentelezek en aour'' (siell [[1276]]). [PPC] |- |[[Restr:Jehan-de-Beaumont.jpg|100px]] |'''de Beaumont''' <ref>Aotrounez al lec'h-se ha la Guichardais, e [[Morzhell]] ; Monteval, e [[Roazhon|Sant-Steven-Roazhon]] ; Sainte-Foy, e Toussaint</ref> ''Jehan-de-Beaumont'' * ''Tri orsel, un drailhenn a dri zamm'' (siell [[1106]] - [[1400]]) ; livioù dianav. [ADV] [PPC] |- |[[Restr:De Beaumont 1.jpg|100px]] |'''de Beaumont'''<ref>Aotrounez al lec'h-se , Beauchesne ha la Haye, e [[Gwitei]] ; Breil-Varennes, Lanjouan, e [[Hirwerneg]].</ref> * ''En argant e dri fav heizez en gul krabanet en aour'' (siell [[1298]]). [HGG] [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''de Beaumont'''<ref>Aotrounez ar Grego, e [[Surzhur]] ; Kerdu, e [[Pleskob]] ; Val-Diliec, e [[Sant-Nolf]].</ref> ''de Beaumont du Grégo'' [PPC] |- |[[Restr:Beaumont de la Rochequairie.gif|100px]] |'''de Beaumont'''<ref>Familh c'henidik eus Poitou. Aotrouniezh ebet anvet dindan an anv-se e Breizh.</ref> ''de Beaumont de la Rochequairie'' * ''En gul e erez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaumont des Junies.gif|100px]] |'''de Beaumont'''<ref>Familh c'henidik eus Quercy. Aotrouniezh ebet roet dindan an anv-se e Breizh. ''Antoine'', eskob Roazhon eus 1759 da 1761.</ref> ''Beaumont des Junies'' * ''En glazur e zaou ejen en aour''. [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Beaumont''' (Montroulez)<ref>Familh c'henidik eus Montroulez. ''Mathieu'', barner e 1760 ; tad ur maer Montroulez e 1810. Ur baron an Impalaeriezh e 1810.</ref> [PPC] |- |[[Restr:De Beaumont.jpg|100px]] |'''de Beaumont''' * ''En glazur hadet gant flourdiliz en aour, e leon en aour balirant.'' [ADV] |- |[[Restr:Beaumont-de-la-Villemalart.jpg|100px]] |'''de Beaumont de la Villemalart''' * ''En argant e dri fav heizez en gul krabanet en aour, e zrailhenn en glazur.'' [ADV] |- |[[Restr:Jan Beaumont.jpg|100px]] |'''Jan de Beaumont''' * ''Karget gant tri houarn bir ouzh beg'' ; livioù dianav (siell [[1400]]). [ADV] |- |[[Restr:Marie-de-Beaumont (sceau).jpg|100px]] |'''Marie de Beaumont''' * ''Daou bav heizez, e grennbalefarzh karget gant ur greskenn'' (siell [[1362]]) ; livioù dianav. [ADV] |- |[[Restr:Beaune.gif|100px]] |'''de Beaune'''<ref name="TOU">Familh c'henidik eus Touraine. Aotrounez Samblançay. ''Guillaume'', jeneral war an Arc'hant ha mestr war ar C'hontoù kêr Naoned e 1492 ; ''Jacques'', eskob Gwened aet da Anaon e 1511 ; ''Martin'', mestr war ar C'hontoù Naoned e 1555.</ref> * ''En gul e gebrenn en argant heuliet gant teir bezantenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaupoil.gif|100px]] |'''Beaupoil'''<ref>Aotrounez la Moët-Mallet, eskopti Sant-Brieg ; la Force, e bro Perigord ; markizien Saint-Aulaire ; aorrounez Castelnouvel, Lanmary, Coutures, Luminadfe, Fontenilles, Monplaisir ; Brie, Dixmerie, Gorre, Mancelière, et [[Bagar-Bihan]].</ref> * ''En gul e dri stroll-kon en argant staget en glazur e peul.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaurepaire.gif|100px]] |'''de Beaurepaire'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Plagad]] ; Boishauvet, la Roche, e [[Pledran|Pledran ;]]<nowiki/>Kermartin, e [[Plian]].</ref> * ''En aour e nav mailhenn en glazur, 3, 3, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Beauvais-d.gif|100px]] |'''de Beauvais'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Servon]] ; la Chesnaye, e [[Tintenieg]] ; la Haye, la Villeblanche, la Guillardère.</ref> * ''En argant e leon en gul teodet en aour ; e gab en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:De Beauvau.gif|100px]] |'''de Beauvau'''<ref>Familh c'henidik eus Anjou. Skourr ''Tigny'' kemmesket gant ar re ''Sénéchal de Quengo'', ha ''Carcado''.</ref> * ''En argant, ul leon en gul krabanet, teodet, ha kurunet en aour e pemp konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Beauvis.gif|100px]] |'''Beauvis'''<ref>Aotrounez la Rivaudays, e [[Frozieg]].</ref> * ''En aour e gebrenn en sabel heuliet gant teir c'haouenn ivez en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Du Bec.gif|100px]] |'''du Bec'''<ref>Familh c'henidik eus Normandi. Diganti eskibien Gwened, Naoned, Sant-Maloù. Familh kemmesket gant ar re Roc'han.</ref> * ''Gwerzhidet etre argant ha gul''. [PPC] |- |[[Restr:Le-Bec-de-Kerjegu-400.gif|100px]] |'''le Bec de Kerjegu'''<ref>Aotrounez Kerjegut ha Penancoat, eskopti Leon. ''Prijent'', maer [[Lesneven]] e 1698.</ref> * ''En argant e wezenn en geot heuliet e kab gant daou benn erez en sabel''. [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Bécart.gif|100px]] |'''Becart'''<ref>Aotrounez Aulnays, eskopti Sant-Maloù. Ur sekretour ar roue e kañsellerezh [[Pau]] e 1777.</ref> * ''En glazur e rozenn en argant, e gab en aour karget gant teir horzh en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Becdelièvre.gif|100px]] |'''Becdelièvre''' <ref>Beskonted Bouexic e 1637, e [[Gwipri]] ; aotrounez Boisbasset, e [[Anast]] ; Sainte-Maure, e [[Merenell]] ; Bury, e [[Kavan]] ; la Motte, Brossay, e [[Gwenvenez-Penfaou]] ; la Busnelays, la Seilleraye, e [[Kerc'hfaou]] ; Penhoët, e [[Fegerieg]] ; markiz Treambert e 1717, e [[Sant-Molf]] ; Belair, la Vallée, Hautbois, la Roche-Hervé, e [[Merzhelieg]] ; Téhillac ; markizien Quévilly, e Normandi e 1654 ; aotrounez Sasilly, en Anjou. ''Guillaume'', mab Thomas, genidik eus [[Lohieg]], sekretour an dug [[Yann_V]], bet noblet dre lizheroù an 12 Gouere 1442, gant e diegezh [[Sant-Andrev-an-Doureier]], eskopti Dol ; ''Pierre'', teñzorer Breizh, prokulor bourc'hizien [[Roazhon]] e 1440. Ur prezidant ouzh ar [[Breujoù Breizh|Rekedoù]] e 1652. Pemp prezidant kentañ ouzh [[Kambr Ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] adalek 1678. Daou varc'heg Malta adalek 1715. Kargoù ivez e Chinon, Rouen ; un eskob Nîmes e 1738 ; ur c'homandant arme ar pab Pi IX e Castelfidardo e 1860. </ref> * ''En sabel e ziv c'hroaz en argant, an troad hesanket ha melionek, heuliet gant ur gregilhenn ivez en argant ouzh beg.'' * Sturienn : ''Hoc tegmine tutus'' ("Ur goudor dur eo hennezh") [PPC] |- |[[Restr:Bécel.gif|100px]] |'''Bécel'''<ref>Aotrounez [[Benion]], eskopti Sant-Maloù. Un eskob Gwened e 1866.</ref> * ''En erminoù e groaz en glazur.'' * Sturienn : ''Caritas cum fide'' ("Karitez gant feiz") [PPC] |- |[[Restr:Béchameil.gif|100px]] |'''Béchameil'''<ref name="SOI">Familh c'henidik eus bro [[Soissons]]. Ur merour Breizh e 1696.</ref> * ''En glazur e gebrenn en aour heuliet gant teir falmezenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Béchenec.gif|100px]] |'''Bechenec'''<ref>Aotrounez la Jarretière, Fougerais, ha Boeuves, e Sant-Yann-Bere ([[Kastell-Briant]]).</ref> * Rannet ː ouzh 1 en sabel e leon en argant, ouzh 2 en aour e deir moualc'henn en sabel, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Bécheu.gif|100px]] |'''Bécheu'''<ref>Aotrounez Le Haut-Charil e [[Lohieg]] ; Moulin-Raoul, beli [[Gwitreg]].</ref> * ''En gul e dreustell en argant heuliet gant teir rod ivez en argant.''s [PPC] |- |[[Restr:Becmeur.gif|100px]] |'''de Becmeur'''<ref>Aotrounez Loqueltas ha Botoha ; Kergreiz ha Kergoal. - '''Alan''', dimezet war dro 1435 gant Hamone Le Mesguen </ref> * ''En argant e binenn diframmet en geot.'' [PPC] |- |[[Restr:Becmeur du Garz.gif|100px]] |'''de Becmeur'''<ref>Aotrounez ar Garzh e [[Boulvriag]] ; Coatridou, Resto, e Bothoa.</ref> * ''En argant e seizh mailhenn en gul, 3, 3, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Becquey'''<ref>Aotrounez Reneguy, e [[Sant-Andrev-an-Doureier|Sant-Andrev-en-Dour]]. Ur c'habiten gward-aod Sant-Nazer e 1745.</ref> * Bet dizarbennet e 1668, beli Gwenrann. [PPC] |- |[[Restr:Le Becre.gif|100px]] |'''le Bècre'''<ref>Aotrounez Coëtmeur, e [[Regini (kumun)|Regini]] ; Coëtrehouarn, e [[Baod]] ; Locoal ha Penhaer, e [[Kamorzh]].</ref> * ''En argant e vezenn en geot heuliet gant teir delienn derv ivez en geot.'' [PPC] |- |[[Restr:Bedeau.gif|100px]] |'''Bedeau'''<ref>Aotrounez Saint-Laud, e [[Doulon]] ; de Launay, e [[Faouell]] ; de L'Écochère, e [[Sant-Gerent]] ; de la Renardière, e [[Chantenay]].</ref> * ''En glazur e gebrenn en aour heuliet ouzh kab gant teir moualc'henn en argant, an hini greiz kurunennet, ha heuliet ouzh beg gant ur vataraz en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Bédée.gif|100px]] |'''de Bédée'''<ref>Familh aotrounez [[Bezeg]] ; e [[Plouvalae]], [[Pludunoù]], [[Ruskad (kumun)|Ruskad]], [[Sant-Kast-ar-Gwildoù|Sant-Kast]], [[Lambal|Maroué (Lambal)]], [[Pledran]], [[Boursaout]], [[Sant-Brieg|Saozon (Sant-Brieg)]].</ref> * ''En argant e dri arbenn karv en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bedel de Brandicoët.gif|100px]] |'''Bédel de Brandicoët'''<ref>Aotrounez Brandicoët, e [[Sant-Yagu-ar-Bineg]].</ref> * ''En gul e lammell en argant.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Bédel du Puy.gif|100px]] |'''Bédel du Puy'''<ref>Aotrounez Plaineville, la Courneuve, Bohu, la Teillière, e [[Sant-Postan]] ; la Reignenaye, en [[Erieg]].</ref> * ''En aour e gelorn en gul.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Bédou.gif|100px]] |'''Bédou'''<ref>'''Alan''', ur senesal [[Penteür]], war-dro 1420 ; soudard Yann Penhoët.</ref> * ''Ur groaz heuliet gant ur ruilhenn ouzh pemp konk'' (siell [[1400]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:De la Bédoyère.gif|100px]] |'''de la Bédoyère'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Talenseg]], eskopti Sant-Maloù. Familh kemmesket gant hini ''Huchet''.</ref> * ''En glazur e c'hwec'h hanochenn doull en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bégaignon.gif|100px]] |'''de Bégaignon'''<ref>Aotrounez al lec'h-se, Kerhuiodonez, ha Rumen, e [[Plistin]] ; Kergadioù, e [[Boulvriag]], Coëtgoureden, e [[Bulad-Pestivien|Pestivien]] ; Villeneuve / Kernevez e [[Sant-Jili-Plijo]] ; Kerdéval, [[Pouldouran]] ; Suzlé, e [[Plijidi]]. ''Even'', eskob [[Landreger]] ; aet da Anaon e 1378.</ref> * ''En argant plezhek en gul a c'hwec'h pezh.'' [PPC] |- | |'''de la Bégassière''' Gwelout ar familh '''du Bouays''' |- |[[Restr:De Bégasson.gif|100px]] |'''de Bégasson''' <ref>Aotrounez al lerc'h se, e [[Plegadeg]]; la Ville-Guihart, e [[Serent]]; la Lardais, e [[Anast]]; les Métairies, e [[Nivilieg]]; la Porte; Trémédern, e [[Gwimaeg]]; Bois-Adam, e [[Ploareg]]; la Motte ha  Couëdic, e [[Kamlec'hieg]]; ar Roz, e [[Konkored|Koncored]]; la Forestrie,  e [[Kersaout|Kersaou]]<nowiki/>t; Rollieuc, e [[Merzhelieg]]; la Haye-Riau, e [[Sant-Filberzh-Deaz]]; Hirgarz, e [[Kraozon]]; Mareil,  e [[Sant-Aelwez]]; ar Vod ?.. Menegioù 1669, seizh remziad; menegioù ha diskouezadegoù eus 1428 da 1536, parrez Plegadeg, eskopti Gwened. - '''Perrot''', armet evit adkavout an dug e 1420, dimezet gant Charlotte de Brignac; - '''Thibaut''', profet dezhañ e 1485, lizhiri didamall evit bet kemeret perzh ouzh marv an teñzorer Landais; - tri floc'h ar Roue abaoe 1703; - '''Julien-René''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh|Breujoù]] e 1738, - ul letanant ar varichaled c'hall e [[Kemperle]] e 1775. Skour la Villeguihart ha  Tremedern, kemmesket war dro 1750 e-barzh ''Grignart''.</ref> * ''En argant e gefeleg en gul''.s [PPC] |- |[[Restr:Bégassoux.gif|100px]] |'''le Bégassoux'''<ref name="BÉC">Ardamezioù kanus : ''bécasse'' zo "kefeleg" e galleg. Aotrounez Couessura, e Sant-Melar e kichen [[Boursaout]] ; Boisrolland, e [[Kersaout]] ; le Charronnière, e [[Sant-Albin-al-Lann]]. Familh kemmesket gant hini le Febvre de la Laubrière.</ref> * ''En glazur e dri fenn kefeleg en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bégaud.gif|100px]] |'''Begaud'''<ref>Aotrounez Kervoyer, e [[Aradon]] ; Leffault, e [[Pluveleg]] ; Raulet, e [[Erbigneg]].</ref> * ''En argant e zaou beroked en geot kein-ouzh-kein pigosek hag iziliek en gul, heuliet ouzh kab gant ur bempdelienn en glazur hag ouzh beg gant teir c'hreskenn ivez en glazur.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Bégouin de Beauvais.gif|100px]] |'''Bégouin'''<ref>Aotrounez Beauvais, Chesnerond, la Chopinière, Le Bouère, e [[Brug (kumun)|Brug]], eskopti Sant-Maloù.</ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 & 4 en argant e flourdilizenn en gul ; ouzh 2 ha 3 en argant e greskenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bègue.gif|100px]] |'''le Bègue'''<ref name="LOR">Familh c'henidik eus [[Loren (rannvro)|Loren]]. Kemmesket e Breizh gant ar familhoù Parcevaux, Kerouartz ha Pastour.</ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4 en glazur e zluzh en argant, ouzh 2 ha 3 en glazur e skoedig en argant ; war an holl ouzh kondon ur skoed en argant e erez dispak en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Béjarry.gif|100px]] |'''Béjarry'''<ref>Familh c'henidik eus Poitou. Aotrounez la Roche-Gueffier, la Grigonnière, la Guesmenière, la Louherie, Sainte-Gemme.</ref> * ''En sabel e deir zreustell en argant''. [PPC] |- |[[Restr:Le Bel de la Rochefordière 1.gif|100px]]<br>[[Restr:Le Bel de la Rochefordière 2.gif|100px]] |'''Le Bel de la Rochefordière''' <ref>Aotrounez la Rochefordière, e [[Keller (kumun)|Keller]] ; la Clartière, e [[Machikoul]] ; Lesbaupin, e Maezon ; la Ville-Fougeré, e [[Nozieg]] ; Villehouin, e [[Bolvronn]] ; Penhoët, e [[Avezeg]] ; la Jallière, e [[Mousterlez]]. - '''Michel''', marc'heg Malya e 1545; - ur marc'heg Sant-Lazar e 1647 - '''Pierre-Guy''', marc'heg Malta e 1717;</ref> * ''En aour plezhek en glazur.'' * Neuz all : ''En glazur plezhek en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bel de Kersimon.gif|100px]] |'''Le Bel de Kersimon'''<ref>Aotrounez Kersimon, beli [[Kemperle]].</ref> * ''En argant plezhek en sabel, e grenngonk en glazur karget gant un heol en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bel de la Gavouyère.gif|100px]] |'''Le Bel de la Gavouyère'''<ref>Aotrounez la Gavouyère, e [[Sant-Albin-Elvinieg]] ; la Poitevinière, en [[Izeg]] ; Petitibois, en [[Pereg (kumun)|Pereg]] ; Trelnaud ha Lesnen, en [[Sant-Tual]] ; la Tour, e [[Sant-Pern]] ; la Motte-Rouxel, la Marchée, Lorière, en [[Saoner]] ; la Chevallerays, Belair, Aulnays, Penguily, e [[Sant-Glenn]].</ref> * ''En argant e deir flourdilizenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Belinaye.gif|100px]] |'''de la Belinaye'''<ref>Beskonted al lec'h-se e Sant-Kristof (?) ; aotrounez la Bélottière, e [[Belzeg]] ; la Teilleraye ; markizien la Doblais, e [[Sant-Yann-ar-C'houenon]] ; aotrounez Oranges, e [[Henwig-ar-C'houenon]] ; Racinoux, et [[Sant-Owen-an-Alloz|Sant-Ownen-an-Alloz]] ; Berty, e [[Beuzid-ar-C'hoadoù]].</ref> * ''En argant e dri arbenn tourzh en sabel.'' [PPC] |- | |'''de Bélizal''' ː gwelout Gouzillon. |- |[[Restr:Bellabre.gif|100px]] |'''Bellabre'''<ref>Aotrounez Les Renardières, Tellement, Plessis-le-Ghaisne, e [[Korzed]], eskopti Naoned.</ref> * ''En aour e wezenn-balmez en geot war ur savenn ivez en geot.'' [PPC] |- |[[Restr:Bellangier (le).gif|100px]] |'''le''' '''Bellangier'''<ref>Aotrounez la Fontenelle, la Ville-au-Fèvre, e [[Gorre]].</ref> * ''En gul e c'hleze peuliek en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bellangier.gif|100px]] |'''le Bellangier'''<ref>Aotrounez la Bellangerie ha Bois Lérault, e [[Bowidel]].</ref> * ''En glazur e binenn en argant heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bellay-du.gif|100px]] |'''du Bellay'''<ref>Familh c'henidik eus Anjou ; markizien Thouarcé ; priñsed Yvetot. E Breizh, aotrounez [[Oudon]], ha Pezeries e [[Kastell-Tepaod]].</ref> * ''En argant e sourin gwerzhidet en gul heuliet gant c'hwec'h flourdilizenn en glazur.'' [PPC] |- | |'''de Bellefond''' ː gwelout Pissonnet. |- | |'''de la Belleissue''' ː gwelout Nicol. |- | |'''de Bellevue''' ː gwelout Fournier. |- |[[Restr:La Bellière.gif|100px]] |'''La Bellière'''<ref>Beskontelezh, e [[Pleudehen]], eskopti Dol. Da gentañ d'ar familh a Zinan, ha goude d'an tiegezhioù Botherel, Raguénel de Malestroit, Rieux, Laval, Montjean, Acigné, Du Chastel, Rieux, Boiséon, Giraud ha Collin de Boishamon.</ref> * ''En aour e gab dentek en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bellin de la Furtais.gif|100px]] |'''Bellin de la Furtais'''<ref>War a seblant, eus kostez Montroulez. ''Julien'', maer Montroulez e 1665.</ref> * ''Sourinet etre argant ha gul a c'hwec'h pezh.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bellingant de Kerpabu.gif|100px]] |'''de Bellingant'''<ref>Aotrounez Kerbabu e [[Kerniliz]] ; Kerambelec ; Kerdouar e [[Plabenneg]] ; markiz Crénan, en [[ar Fouilh]].</ref> * ''En argant e deir fempdiliaouenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:De Belle-Isle.gif|100px]] |'''de Belle-Isle / Enez-Gaer'''<ref>Aotrounez al lec'h-se ha Tropont e Pederneg. Kemmesket gant an tiegezh Perrien.</ref> * ''En gul e greskenn en argant heuliet gant pemp c'hregilhenn en aour'' (siell [[1225]]). [PPC] |- |[[Restr:De Belleville.gif|100px]] |'''de Belleville'''<ref>Familh c'henidik eus Poitou. Kemmesket e Breizh gant aan tiegezhioù Clisson, Harpedane, Rohan ha Gondy.</ref> * ''Barlennet etre brizh ha gul'' (siell [[1342]]). [PPC] |- | |'''de la Bellissue''' ː gwelout Nicol. |- |[[Restr:Belloneau.gif|100px]] |'''Belloneau'''<ref>''Andrée'', abadez Sant-Sulpis Roazhon ha priolez Lokmaria-Kemper.</ref> * ''En argant e dreustell en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bellot de la Hunaudais.gif|100px]] |'''Bellot de la Hunaudaye'''<ref>Familh aotrounez la Hunaudaye ha Beaumont, en [[Izeg]] ; la Bridais, la Berthaudière, en [[Enorzh]] ; la Galmelière, la Herbetières, la Rigaudière ha Rivière-Péan, e [[Maezon-ar-Stêr]]. Tri aoditour ouzh ar C'hontoù adalek 1672.</ref> * ''En argant e groaz en sabel, e pep konk ur pav gup grizilhonet en aour hag ereet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bellot de la Placelière.gif|100px]] |'''Bellot de la Placelière'''<ref>Aotrounez la Placelière ha la Roulière, e [[Gwerzhav]].</ref> * ''En argant e baun rodellant en geot heuliet gant ur vrizhenn erminig en sabel e pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Belloteau de Beaulieu.gif|100px]] |'''Belloteau'''<ref>Familh c'henidik eus Touraine. E Breizh, aotrounez Beaulieu, e Sant Sebastian Naoned.</ref> * ''En gul e ziv bal krizet en aour, heuliet ouzh beg gant daou roc'h-gwezboell en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bellouan.gif|100px]] |'''de Bellouan'''<ref>Familh aotrounez al lec'h-se ha Couësbily, e [[Menieg]] ; la Villefief ha Bois du Loup, en [[Algam]] ; Closmarquer, [[Gwez (kumun)|Gwez]], er barrez se ; Vaujouan, en [[Alaer]] ; Bois de la Motte, e [[Tregavoù]] ; [[Tremereg]] ; la Haye, e [[Gwazel]] ; la Minière ha la Mottays, e [[Ruvenieg]] ; Montorin, Vauniel, e [[Gwern-Porc'hoed]] ; la Haultière, e [[Chantenay]].</ref> * ''En sabel e erez dispak en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Belon de Vézin 1.gif|100px]] [[Restr:Belon de Vézin 2.gif|100px]] |'''Belon de Vézin''' <ref>Aotrounez Vézin, eskopti Roazhon.</ref> * ''Teir zorzhell'' (siell [[1363]]) ; livioù dianav. * Neuz all : ''en glazur e gebrenn en aour heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Belon du Douet-Garnier.gif|100px]] |'''Belon du Douet-Garnier''' <ref>Aotrounez Douet-Garnier ha Porterie, e [[Naoned|Sant-Donasian Naoned]]. ''Isaac'', penngrefier ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1582 ; daou selaouer ouzh ar C'hontoù adalek 1718.</ref> * ''En argant e leon en sabel, hebiaet gant daou gleze ivez en sabel, begoù ouzh kab.'' [PPC] |- |[[Restr:Belordeau de la Grée.gif|100px]] |'''Belordeau''' <ref>Aotrounez la Grée, en [[Enorzh]]. ''Pierre'', alvokad e Breujoù Breizh e 1598.</ref> * ''En glazur e leon en argant, leinet gant un dreustellan ivez en argant, karget gant ur greskenn en gul hebiaet gant div steredenn ivez en gul.'' * Sturienn : ''Virtute conciliatur amor'' ("Dre ar galloud e c'hounezer ar garantez") [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Bembro''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Saoz. Aotrounez ar Rest, e [[Zinzag-Lokrist]]. ''Richard'', kabiten [[Ploermael]] evit kont Montfort, bet lazhet e-kerzh [[Emgann an Tregont]] e 1350 ; ''Robert'', kabiten ar [[Felgerieg-al-Lann|Felgerieg]], bet lazhet e-kerzh emgann al lec'h-se e 1353 ; ''Guillaume'', bet lazhet gant du Guesclin e-kerzh seziz [[Roazhon]] e 1357 ; ''Henri'', a blegas d'ar veskont a Roc'han e 1396.</ref> * Tresadenn en gortoz |- |[[Restr:Bellouan.jpg|100px]] |'''Bellouan''' * En glazur e joskenn gouezhoc'h en-gwirion eilet ouzh kab gant div steredenn en aour hag ouzh beg gant ur greskenn en argant.'' [ADV] |- |[[Restr:De Bénazé.gif|100px]] |'''de Bénazé''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Domloup]] ; la Vontentinaye, l'Isloire, la Gradmaison, e [[Gwennel]] ; Portanger, an Templ, la Roche, e [[Gwenroc'h]].</ref> * ''En argant e deir c'hreskenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bennerven-d.jpg|100px]] |'''de Ben(n)erven''' <ref>Aotrounez al lec'h-se ha Kerdanouarn, e [[Redene]] ; Kerbriant, Kerrest ha Kerguénel, e [[Plañvour]] ; Tredig e [[Gwidel]] ; Bresserien, e [[Prizieg]].</ref> * ''En argant e zervenn c'heotet mezek en aour, e c'houezhoc'h en gul tremenant e kef ar wezenn.'' [GDG][PPC] |- |[[Restr:Benoist de Lesnevé.gif|100px]] |'''Benoist de Lesnevé''' <ref>Aotrounez Leznevez, e [[Sant-Teve]] ; Gréthébaud, en [[Polieg]] ; la Porte. ''Jean'', selaouer ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C’hontoù]] e 1464.</ref> * ''En erminoù e deir c'hebrenn en gul karget gant bezantennoù en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Benoist de la Masure.gif|100px]] |'''Benoist de la Masure''' <ref>Aotrounez la Masure, beli Roazhon.</ref> * ''En argant e erez en sabel, pigoset hag iziliet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Benoist de la Closerie.gif|100px]] |'''Benoist de la Closerie'''<ref>Aotrounez la Closerie, beli Roazhon. ''François'', alvokad e Breujoù Breizh e 1690.</ref> * ''En argant e nav moualc'henn geotet ha lammellet, heuliet gant peder teirdiliaouenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bentelée.gif|100px]] |'''Bentelée / Bentley''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Saoz. Aotrounez la Roche-Moysan, en [[Arzano]], eskopti Gwened. ''Gautier'', pried Jeanne de Belleville, intañvez Ollivier de Clisson, e oa komandant e-kerzh emgann [[Maoron]] er bloaz 1352 ; abalamour da se ez eo bet savet da aotrou la Roche-Moysan.</ref> * ''Treustellet etre aour ha glazur a c'hwec'h pezh, e c'housourin en gul balirant a-greiz-holl.'' [PPC] |- |[[Restr:Bellouan de la Chapelle.jpg|100px]] |'''Bellouan de la Chapelle''' * ''Un erez dispak, gant ur sourinan'' (siell [[1401]]) ; livioù dianav. [ADV] |- |[[Restr:Benaise.jpg|100px]] |'''Benez''' * ''Karget gant ur pod skouarnet'' (siell [[1412]]) ; livioù dianav. [ADV] |- |[[Restr:Bérard du Demaine.gif|100px]] |'''Bérard du Demaine''' * ''En argant, e groaz flourdilizek en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bérard de Kermartin.gif|100px]] |'''Bérard de Kermartin''' <ref>Aotrounez Kervarzhin, e [[Ar Vinic'hi|Minihi-Landreger]] ; la Ville-Théart e [[ar Vezvid]] ; Coin, e [[Ruskad (kumun)|Ruskad]] ; Frost ; Pontfilly ; Verger ; les Landes, e [[Erge-ar-Mor|Erge-Armor]] ; la Fruglaye, e [[Plurien]] ; Villemain ha Grangier, e [[Plangonwal]] ; Bellemarte, e [[Plerin]] ; la Fauvelière, e [[Baez]] ; la Foucardière, e [[Sant-Merve]] ; konted Deciane er Piemont e 1521. ''Herve'', kroaziad e 1218 ; ''Thibaut'', dimezet da Jeanne Helory, itron Kervarzhin, war dro 1409 ; ''Alan'', dimezet gant Marguerite de Rochefort war-dro 1476 ; ''Alan'', o mab, senesal Lambal e 1498, dimezet gant Marc'harid Boislarouge ; ''Jean'', dimezet da Raoulette Cadoré e 1500, itron la Fauvelière ; ''Pierre'', aotrou la Foucardière ; da vare Bayard e oa e penn ur strollad e-kerzh brezelioù Piemont, hadre-se en deus bet kontelezh Decian eus 1521 ha 1529.</ref> * ''En argant e groaz koñchek en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bérard-du-Bois-Farouge.gif|100px]] |'''Bérard (2) du Bois-Farouge''' * Neuz all eus Bérard de Kermartin. * ''Palefarzhet ː e 1 ha 4, Bois-Farouge ; e 2 ha 3, Bérard ; a-greiz holl, Cadoré.'' [PPC] |- |[[Restr:Bérard-3.gif|100px]] |'''Bérard (3)''' * Eil neuz all eus Bérard de Kermartin. * ''En aour e erez dispak en sabel, karget gant ur skoed Bérard.'' [PPC] |- |[[Restr:Bérard de la Seigneurais.gif|100px]] |'''Bérard de la Seignerays''' <ref>Ur senesal [[Brest]] e 1690</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant heuliet e beg gant ur greskenn ivez en argant, e gab en argant karget gant teir balafenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bérard de la Ville-au-Voyer.gif|100px]] |'''Bérar / Bérard de la Ville-au-Voyer''' <ref>Aotrounez la Ville-au-Voyer, e la Chapelle (?) ; la Haute-Touche, e [[Mousterrin]] ; la Gassaye ( e [[Trelivan]] ?). ''Guillaume'', floc'h war boued genoù an dugez [[Anna Breizh|Anna]] e 1498.</ref> * ''En argant e dreustell en gul heuliet gant c'hwec'h torzhell en sabel, 3, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Béraudière de la.gif|100px]]<br>[[Restr:Béraudière de la, alias.gif|100px]] |'''de la Béraudière''' * ''En glazur e groaz forc'hek en argant''. * * Neuz all : ''palefarzhet ; ouzh 1 ha 4 en glazur e groaz forc'hek en argant ; ouzh 2 ha 3 en aour e erez dispak en gul.'' * Sturienn : ''Nil nisi Deo'' ("Netra nemet Doue") [PPC] |- |[[Restr:Bérault d'Estanges.gif|100px]] |'''Bérault d'Estanges''' * ''En gul e vleiz tremenant en argant eilet gant teir c'hregilhenn ivez en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bercle.gif|100px]] |'''Bercle''' * ''En glazur e dri leon leonparzhet e aour, krabanet ha teodet en gul.'' [GLB] [PPC] |- |[[Restr:Berezay.jpg|100px]] |'''Bérezay''' * ''En glazur e c'hoaf en aour, beg ouzh kab, heuliet gant daou gleze en argant krogennet en aour, beg ouzh kab ivez.'' [PPC] |- |[[Restr:Berien.jpg|100px]] |'''Berien''' * ''En gul e groaz koñchek en aour, e gab ivez en aour karget gant teir c'hregilhenn en gul.'' [ADV] |- |[[Restr:Berland de la Guitonnière.gif|100px]] |'''Berland de la Guitonnière'''<ref name="POI" /><ref>Ardamezioù kanus: "gwenneg" = ''merlan'' / Berland.</ref> * ''En glazur e zaou wenneg en argant, ar skoed hadet gant stered en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bergevin.gif|100px]] |'''Bergevin''' * ''En gul e gebrenn en aour, heuliet ouzh kab gant daou varr en argant, hag ouzh beg gant ur greskenn ivez en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bergoet.gif|100px]] |'''Bergoed''' * ''En argant e gebrenn en sabel heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bergues.gif|100px]] |'''Bergues''' * ''En geot e deir mailhenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Beeguiere.gif|100px]] |'''Berguière''' * ''En gul e groaz en argant heuliet gant peder c'hroazigenn ivez en argant, unan ouzh pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Berien-d.gif|100px]] |'''de Berien''' * ''En argant e deir eilenn en gul ; e grenngonk en aour karget gant ul leon en sabel.'' [GLB] |- |[[Restr:Beringhen-d.gif|100px]] |'''Beringhen''' * ''En argant e dri feul en gul, e gab en glazur karget gant div bempdeliaouenn en argant.'' [HGG] [PPC]<ref>Gant ur vi-koukoug : ''*Bebinghen''.</ref> |- |[[Restr:Béritault-1.gif|100px]] [[Restr:Béritault-2.gif|100px]] |'''Béritault''' <ref>Aotrounez Salboeuf; la Bruère, par. [[Luzevieg]]; la Contrie, par. [[Panezeg]]; la Chesnaye ?; - Ofiserien ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] adalek 1739</ref> * ''En gul e deir sourin en aour'' (1696) * Neuz all : ''en argant e gebrenn en glazur karget gant div goulm nijant penn-ouzh-penn en aour, heuliet ouzh kab gant div steredenn en aour hag ouzh beg gant tri fenn leon en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard.gif|100px]] |'''Bernard''' * ''En glazur e sourin en aour karget gant teir rodig-kentr en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de Bazouges.gif|100px]] |'''Bernard de Bazouges''' * ''En argant e sourin en glazur karget gant ur greskenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de la Bernardais.gif|100px]] |'''Bernard de la Bernarday''' * ''En argant e gebrenn en gul heuliet gant teir steredenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de Bougy.gif|100px]] |'''Bernard de Bougy''' * ''En glazur e deir zreustell gommek en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de Carentois.gif|100px]] |'''Bernard de Carentois''' * ''En gul e gastell a dri zour en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard d'Estiau.gif|100px]] |'''Bernard d'Estiau''' <ref>Genidig eus Bro-Añjev; aotrounez Estiau; Beaulieu; Belœil; la Rivière; la Hussaudière; la Fosserie; Joncheray; la Fayelle ha Courville, par. [[Pludunoù]]; la Cocherais, la Gâtinais ha la Pichardais, par. [[Krehen]]. - '''Jean''', bet noblet e 1177, maer Angers e 1485 (???), dimezet gant Guillemine Conan, eus tiegezh Rabestan; - '''Jean''', e vab, sekretour ar Roue, marvet e 1531: - '''Guillaume''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1564; - ur c'habiten bet lazhet e-kerzh arsailh Fribourg e 1744; - ur major kabitenelezh [[Plangoed]], levead gant ar Vreujoù evit e e gundu gaer e-kerzh emgann [[Sant-Kast-ar-Gwildoù|Sant-Kast]] e 1758.</ref> * ''En argant e zaou leonparzh en sabel, an eil dreist egile.'' * Sturienn : ''Honneur et tout pour honneur'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard du Haut-Cilly.gif|100px]] |'''Bernard du Haut-Cilly''' * ''Benet etre gul hag aour, ar gul karget gant teir ruilhenn en aour, an aour karget gant teir zorzhell en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de la Houdière.gif|100px]] |'''Bernard de la Houdinière''' <ref>Aotrounez la Hourdinière, e [[Gorre-Goulen]] ; la Turmelière, e [[Kastell-Tepaod]] ; Porterie, e [[Sant-Donasian]] ; Boisnouveau, e [[Sant-Juluan-Kankell]]. ''Pierre'', maer [[Naoned]] e 1615 ; kadoriad [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1556 ; ''René'', maer [[Naoned]] e 1633.</ref> * ''En argant e dour en sabel toet en gul war ur savenn c'heotet, skoret gant daou arzh en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de l'Isle-d'Aval.gif|100px]] |'''Bernard de l'Isle d'Aval''' * ''En sabel e leon en argant leinet gant ur rodig-kentr ivez en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de keraberio.jpg|100px]] |'''Bernard de Keraberio''' * ''En gul e zaou gleze lammellet o beg ouzh kab, heuliet gant div flourdilizenn, unan ouzh kab, unan ouzh beg, leziet gant div rodig-kentr, an holl en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de Lesmêe.gif|100px]] |'''Bernard de Lesmêe''' * ''En aour e dri fenn morian en sabel, talwedek en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de Rezay.gif|100px]] |'''Bernard de Rezay''' * ''En glazur e ziv dreustell gommek en argant, e gab en sabel karget gant tri marc'heg gwezboell en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard du Treil.gif|100px]] |'''Bernard du Treil''' * ''Troc'het etre aour ha glazur, e gebrenn valirant en erminoù, heuliet ouzh kab gant div houadan en sabel hag ouzh beg gant ur groaz eoriek en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Bernardais.gif|100px]] |'''de la Bernardais''' <ref>Aotrounez al lec'h se, beli Roazhon (hep gouzout muioc'h). Bet dizarbennet e-kerzh adaoz 1668. </ref> * ''En argant hadet gant kregin en gul, e erez daourannet etre glazur ha sabel ha balirant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernier de la Chapelle.gif|100px]] |'''Bernier de la Chapelle''' * ''En argant e dreustell en gul heuliet gant c'hwec'h pempdiliaouenn ivez en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Berruyer du Margaro.gif|100px]] |'''Le Berruier de Margaro''' <ref>Aotrounez Margaro ha la Villebilly, par. [[Sevinieg]]; du Tertre-Volance ha la Barbottais, par [[Plened-Yugon]]; la lande, par. [[Plestan]]; Coibicor, par. [[Erieg]]; ar Resto, par. [[Regini (kumun)|Regini]]. Sturienn : ''Meliora sequuntur''. - '''Jean''', dimezet war dro 1513, gant Jeanne Hudelor. Ur familh gant ar memes anv hag ar memes ardamezioù e Bro-Douren, en deus roet Martin, eskop Le Mans, aet da Anaon e 1465; ur skour all bet dalc'het e Bro-Champagn e 1667.</ref> * ''En glazur e zri fod en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Berruyer de Villiers.gif|100px]] |'''Le Berruier de Villiers''' * ''En glazur e helm en argant grilhet ha war-dreuz.'' [PPC] |- |[[Restr:Berry de Lessay.gif|100px]] |'''Berry de Lessay''' * ''En argant e dri fenn gadgi en sabel gwakoliet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertaud de la Guitonnière.gif|100px]] |'''Bertaud de la Guitonnière''' * ''En glazur e zaou vraog en argant peuliet kein-ouzh-kein.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertaud du Hamel.gif|100px]] |'''Bertaud du Hamel''' * ''En aour e sourin en sabel karget gant teir bezantenn en argant, heuliet gant c'hwec'h ruilhenn en gul gouremet.'' [PPC] |- ||[[Restr:Berthelot du Baschemin.gif|100px]] |'''Berthelot du Baschemin''' * ''En argant e zaou leon en sabel, an eil dreist egile.'' [PPC] |- |[[Restr:Berthelot de Boumois.gif|100px]] |'''Berthelot de Boumois''' * ''Rannet etre erminoù ha glazur, e gebrenn heuliet gant teir mailhenn an eil en eben.'' [PPC] |- |[[Restr:Berthelot de la Pavagère.gif|100px]] |'''Berthelot de la Pavagère''' * ''En argant e gebrenn en glazur heuliet ouzh kab gant div steredenn ivez en glazur hag ouzh beg gant un erez dispak en sabel leinet gant ur greskenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Berthelot de Saint-Ilan.gif|100px]] |'''Berthelot de Saint-Ilan''' * ''En glazur e zri fenn leonparzh en aour, pep hini leinet gant ur flourdilizenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Berthelot de Versigny.gif|100px]] |'''Berthelot de Versigny''' * ''En glazur e gebrenn en aour heuliet gant teir bezantenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertho de Maritaine 2.gif|100px]] |'''Bertho(u) de Maritaine''' * ''En aour e sparfell en sabel e benn a-gleiz, grizilhonet en sabel, heuliet gant teir rodig-kentr en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Berthelot de la Rousselière.gif|100px]] |'''Berthois de la Rousselière et des Bretonnières''' * ''En argant e leon kurunennet en gul, e gab en glazur karget gant ur greskenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Berthou des Fontaines.gif|100px]] |'''Berthou des Fontaines''' * ''En aour e sparfell en sabel e benn e kleiz, ur skourrig geotet en e bav dehou, heuliet gant teir rodig-kentr en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertier de la Ville-Guénéal.gif|100px]] |'''Bertier de la Ville-Guénéal''' * ''En glazur e ejon skoelf en aour''. [PPC] |- |[[Restr:Bertin d'Avennes.gif|100px]] |'''Bertin d'Avennes''' * ''Talbennanek etre argant ha gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertin de Bourdeille.gif|100px]] |'''Bertin de Bourdeille''' * ''Palefarzhet : ouzh 1 en glazur e gleze peuliet en argant ; ouzh 2 ha 3 en aour e deir rozenn en gul plantet war ur savenn c'heotet, e gab en glazur karget gant teir steredenn en aour ; ouzh 4 en glazur e leon en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertram.gif|100px]] |'''Bertram''' * ''Teir c'havan, 2, 1'' ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:Bertrand de Coeuvres.gif|100px]] |'''Bertrand de Coeuvres''' * ''En argant e gebrenn en gul heuliet gant teir c'halon ivez en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertrand-Geslin.gif|100px]] |'''Bertrand-Geslin''' * ''Palefarzhet : ouzh 1 en aour e sourin en glazur karget gant teir steredenn en argant, ouzh 2 ha 3 en glazur e lestr en argant mordoant war ur mor ivez en argant, ouzh 4 en sabel e helm en aour war dreuz treuzet gant ur c'hleze sourinet e beg en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertrand du Hertré.gif|100px]] |'''Bertrand du Hertré''' * ''En argant e erez en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertrand-d-bzh.jpg|100px]] |'''Bertrand de Launay'''<ref name="NOR" /> * ''En aour e leon c'heotet''. [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Bertrand de la Pichonnais''' |- |[[Restr:Bertrand de la Roterie.gif|100px]] |'''Bertrand de la Roterie''' * ''En glazur e groaz en argant, konket gant ur penn leonparzh ivez en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Bertrand de Tronjoly''' [PPC] |- |[[Restr:Bertrand de Villelles.gif|100px]] |'''Bertrand de Villelles''' * ''En glazur e garv tremenant en aour, e gab en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bervet du Cosquer.gif|100px]] |'''Le Bervet du Cosquer''' * ''En gul e groaz krouget en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Berziau de Molins.gif|100px]] |'''Berziau de Molins''' * ''En gul e deir melionenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Besançon de Souligné.gif|100px]] |'''Besançon de Souligné''' * ''En aour e benn morian kordigellet en argant heuliet gant teir melionenn c'heotet.'' [PPC] |- |[[Restr:Beschais de la Villeaubois.gif|100px]] |'''Beschais de la Villeaubois''' <ref>Aotrounez la Villeaubois ; Garmeaux, e [[Gentieg]] ; la Place ? ; la Pommeraye ? ; la Garenne ? </ref> * ''En argant e greskenn en gul heuliet gant teir steredenn ivez en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Beschart.jpg|100px]] |'''Beschart''' pe '''Béchard de Saint-Baud''' * ''En glazur e deir fal en argant, 2, 1.'' * Sturienn : ''Memorare novissima tua'' ("Kouna da hini diwezhañ") [PPC] |- |[[Restr:Le Beschu de la Fraschetière 1.gif|100px]]<br>[[Restr:Beschu-Fraschetière-2.gif|100px]] |'''Le Beschu de la Fraschetière''' * ''En glazur e gerc'heiz en aour eilet gant teir c'hroaz Sant-Anton en argant.'' * Neuz all : ''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4 en glazur e gerc'heiz en aour heuliet gant teir c'hroaz Sant-Anton en argant ; e 2 ha 3 barlennet etre aour ha glazur a eizh pezh, pep barlenn aour karget gant ur steredenn en argant''. [PPC] |- |[[Restr:Bescont-le.gif|100px]] |'''Le Bescont''' <ref>Menegoù ha diskouezadegoù eus 1427 da 1503 e Boulvriag, Ploneour, ha Plougonvelen. ''Guillaume'', eus [[Milizag]] ; ''Gabriel'', eus Kerprigent , e [[Plogastell-Sant-Jermen]], maer [[Brest]] e 1651.</ref> * ''En glazur e bilikan en aour en e wadennoù ivez en aour''. [PPC] |- |[[Restr:Besné-d-1.gif|100px]]<br>[[Restr:Besné-d-2.gif|100px]] |'''de Besné''' * ''Brizhet ha ginvrizhet etre aour ha gul.'' * Neuz all : ''en argant e leon kudennek c'heotet''. [HGG] [PPC] |- |[[Restr:Bessac de Cambon.gif|100px]] |'''de Bessac''' * ''En aour e leon en sabel heuliet ouzh kab gant div steredenn en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Blason famille fr Bessart.svg|100px]] |'''Bessart du Parc''' * ''En argant e ziv dreustell en gul heuliet gant seizh moualc'henn en sabel, 3,3,1.'' [PPC] |- |[[Restr:Bessart de la Bessardais.gif|100px]] |'''Bessart (Bessard) de la Bessardais''' * ''Ur greskenn heuliet gant nav moualc'henn, 4 ha 5, leinet gant un drailhenn'' ; siell [[1216]], livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:Besso-d.gif|100px]] |'''du Besso''' * ''En aour e deir c'hebrenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Besso-d-2.gif|100px]] |'''du Besso''' * ''Dek hanochenn, 4, 3, 2, 1'' ; siell [[1380]], livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:De Bethune.gif|100px]] |'''de Béthune''' * ''En argant e dreustell en gul.'' * Sturienn ː ''Nunquam marcessit virtus'' ("Nepred n'eo aet ar vertuz da get") [PPC] |- |[[Restr:Bezay.gif|100px]] |'''Bezay''' * ''En argant e deir gwerzhidenn genstag en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Biaille de la Milletière.gif|100px]] |'''Biaille''' <ref>Familh c'henidik eus Poitou. Aotrounez la Milletière ha Lengibaudière. Daou penngrefier hag ur selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù adalek 1732.</ref> * ''En geot e zaouzek hanochenn en aour, 4, 4, 3, 1.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Biard de la Colinière.gif|100px]] |'''Biard de la Colinière''' * ''En argant e dri ererig en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Biard du Val.gif|100px]] |'''Biard du Val''' * ''Palefarzhet etre glazur ha sabel, e groaz florañsek en argant karget gant nav hanochenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bidart de la Barrais.gif|100px]] |'''Bidart de la Barrais''' * ''En argant e zaou speg lamellet en sabel ereet en geot, eilet gant peder brizhenn erminig en sabel, unan e pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Bidé de la Bidéaie.gif|100px]] |'''Bidé de la Bidéaie''' * ''En argant e leon en sabel krabanek ha teodek en gul eilet e konk 1 gant ur greskenn en glazur, e konk 2 gant ur steredenn en gul hag ouzh beg gant un eil steredenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bidégan.gif|100px]] |'''Bidégan''' * ''En argant e deir sourin en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bidon de Sucé.gif|100px]] |'''Bidon des Rochettes''' * ''En argant e gebrenn en glazur eilet gant teir melionenn c'heotet.'' [PPC] |- |[[Restr:Biet du Coudray.gif|100px]] |'''Biet du Coudray''' * ''En argant e ziv greskenn en gul an eil dreist eben ; e gab en glazur karget gant teir steredenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Biffart des Salles.gif|100px]] |'''Biffart des Salles''' * ''En argant e ziv wareg lammellet, an eil en glazur hag eben en gul, eilet gant pevar houarn-saezh en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bigarré.gif|100px]] |'''Bigarré''' * ''En aour e c'hwec'h moualc'henn en sabel.'', 3, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Bigarré (de Belle-Isle-en-Mer).gif|100px]] |'''Bigarré'''<ref>Genidik eus [[ar Gerveur]].</ref> * ''Palefarzhet : e 1 geotet e leon en aour, e 2 ha 3 en aour e eor en sabel, e 4 en glazur e lestr mordoant en argant konket gant ur steredenn ivez en argant''<ref>Tresadennoù disheñvel a gaver en eil konk.</ref>. [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Bignan (de)''' |- |[[Restr:Bigot-l.jpg|100px]] |'''de Bigot''' * ''En argant e ziv dreustell en gul eilet gant c'hwec'h pempdelienn ivez en gul, 3, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bigot des Fontaines.gif|100px]] |'''le Bigot des Fontaines'''<ref>Familh c'henidik eus Berry. Aotrounez des Fontaines, des Marais, de la Motte ? ; beskonted Morogues ; aotrounez la Touanne ha Chezelles, e Berry ; Genetais, la Villefréhour ha Lourmel, e [[Pleuloc'h]] ; les Salles ? ; Neufbourg ? ; Kergariou ([[Ploubêr]] ?). ''Michel'', bet noblet da vare Charlez V e 1369 ; ''Pierre'', chuin Bourges e 1186 ; ''Nicolas'', sekretour ar roue e 1588, dimezet e Breizh gant Hélène Guiomar ; ur floc'h ar roue e 1588 ; an tad Roussaint de Saint Luc, aozer ur c'hounskrid diwar-benn uhelidi Breizh e 1691 ; ur c'huzulier e Breujoù e 1732. Skourr Morogues en deus roet ur pennletanant ar Morlu ; aet da Anaon er bloaz 1781. Skourr Préameneu, eus parrez [[Gwerial]], eskopti Roazhon, en deus roet ur ministr kehelioù ; kont an Impalaeriezh ha par Bro-C'hall ; aet da Anaon e 1825.</ref> * ''En sabel e dri fenn leonparzh en aour''. [PPC] |- |[[Restr:Le Bigot de Kerjégu.gif|100px]] |'''Bigot de Kerjégu (Le)''' * ''En argant e wiñver e limestra kurunennet en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bigot du Noyer.gif|100px]] |'''Bigot du Noyer (le)''' * ''En argant e leon kudennek en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bigot des Parquets.gif|100px]] |'''Bigot des Parquets''' * ''En argant e gebrenn en sabel eilet gant teir rozenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bigot de Runbezre.gif|100px]] |'''Bigot de Runbezre (Le)''' * ''En argant e ziv dreustell en gul eilet gant c'hwec'h pempdiliaouenn ivez en gul, 3, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Bigot de la Villerabel.gif|100px]] |'''le Bigot de la Villerabel''' * ''Palefarzhet : e 1 ha 4 en argant e leon kudennek en sabel kurunennet en gul, e 2 ha 3 en gul e greskenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Bigottière de Perchambault.gif|100px]] |'''Bigottière de Perchambault (de la)''' * 'En glazur e lammell zentek en aour eilet gant pevar fenn leon diframmet ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bihan de Kerhellon.gif|100px]] |'''Le Bihan de Kerhellon''' <ref>Aotrounez Kerhellon, e [[Gwinevez]]. Menegoù ha diskouezadegoù eus 1426 da 1534. ''Jean'' war-dro 1510, dimezet gant Catherine de Kerscau.</ref> * ''En erminoù e bempdiliaouenn en gul.'' [HGG] [PPC] |- |[[Restr:Le Bihan de Keruzouarn.gif|100px]] |'''Bihan de Keruzouarn (Le)''' * ''En sabel e groaz pavek en argant, karget e kondon gant ur greskenn en gul.' [PPC] |- |[[Restr:Le Bihan de Pennelé.gif|100px]] |'''Bihan de Pennelé (Le)''' * ''En aour e gebrenn en gul difoupant diouzh ur mor en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bihannic de Guicquerneau.gif|100px]] |'''Bihannic de Guicquerneau (Le)''' * ''En gul e zaou zelfin en aour peuliet penn-ouzh-penn.'' [PPC] |- |[[Restr:Billarts.gif|100px]] |'''Billarts''' * ''En argant e erez dispak en sabel, pigoset hag iziliet en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Billeheust du Manoir.gif|100px]] |'''Billeheust du Manoir''' * ''En glazur e gebrenn faoutet en argant eilet gant teir rozenn ivez en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Billes de Kerfaven.gif|100px]] |'''Billes de Kerfaven''' * ''En argant e wezenn c'heotet hebiaet e kleiz gant ur steredenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Billette de Kerouel.gif|100px]]<br>[[Restr:Billette de Kerouel (alias).gif|100px]] |'''Billette de Kerouel''' * 'En sabel e deir zreustell en argant.'' * Neuz all : ''en limestra e dri fesk treustellet ha peuliet''<ref>http://heraldique.forumactif.org/t4885-position-pour-3-poissons?highlight=Poissons</ref> ''en aour, e gab en glazur karget gant teir hanochenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Billon du Domaine.gif|100px]] |'''Billon du Domaine''' * ''En glazur e gebrenn en aour eilet gant teir hanochenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:De Billouart.jpg|100px]] |'''Billouart de Trémillec''' * ''En aour e groaz divouedet en glazur leinet gant div rodig-kentr en glazur.' [PPC] |- |[[Restr:Billy de la Briançais.gif|100px]] |'''Billy de la Briançais''' * ''En aour e groaz divouedet en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Bilsic du Cleuzdon.gif|100px]] |'''Bilsic du Cleuzdon''' * ''En gul e groaz divouedet en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Binet des Tournelles.gif|100px]][[Restr:Binet des Tournelles.png|100px]] |'''Binet des Tournelles''' <ref>Familh c'henidik eus Touraine. Aotrounez e Breizh e Porzh-Pêr ha Pentelloù. A-douez tud veur roet gant ar familh-se, ''Victor Binet de Montifray'', kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kontoù Breizh]] e 1602.</ref> * ''En gul e gab en aour karget gant teir c'hroazigan kroaziganek o zroad sanket en glazur.'' [HGG] * Neuz all ː ''En gul e gab en aour karget gant teir c'hroazigan hesank'' [PPC] |- |[[Restr:De la Binolais des Verdières.gif|100px]] |'''Binolais des Verdières (de la)''' * ''En aour e dreustell gommek geotet karget gant un alarc'h en argant, eilet gant tri fav leon en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bintin.jpg|100px]] |'''Bintin (de)''' * ''En aour e groaz koñchek en sabel.'' [HGG] * En aour e groaz koñchek en sabel eilet gant peder flourdilizenn (siell [[1306]]). [PPC]<ref>Ne ro ket livioù ar flourdilizennoù.</ref> |- |[[Restr:Bintin du Bodel.gif|100px]] |'''Bintin du Bodel''' * ''En sabel e dri skoedig en aour, ur rodig-kentr ivez en aour e kondon.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bintin de Bodel.gif|100px]] |'''Bintin de Bodel (de)''' * ''Rannet : e 1 en argant e deir delienn gelenn c'heotet, e 2 en sabel e dri skoedig en aour, 2, 1.'' [HGG], |- |[[Restr:De la Bintinaye.gif|100px]] |'''de la Bintinaye''' * ''En sabel e deir sourin en gul karget gant un dreustell ivez en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Biré de la Grenotière.gif|100px]] |'''Biré de la Grenotière''' * ''En glazur e varr greunavalenn dreustellet en aour, karget gant tri greunaval digor en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bitaut du Plessis.gif|100px]] |'''Bitaut du Plessis''' * ''En sabel e gebrenn en argant eilet gant ur rodig-kentr ivez en argant e beg.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Bizaie.gif|100px]] |'''de la Bizaie''' * ''En argant e zube en sabel''<ref>Ardamezioù kanus : ''biset'' a reer e galleg eus un dube ''(Columba livia)''.</ref>. [PPC] |- |[[Restr:Bizeul de la Jaulnaye.gif|100px]]<br>[[Restr:Bizeul de la Jaulnaye 2.gif|100px]] |'''Bizeul de la Jaulnaye''' * ''En glazur e zaou lagad en aour treustellet<ref>Ardamezioù kanus : ''bizeul'' = ''bis uel'', "daou lagad", e galleg an {{XIIvet kantved}}.</ref>. * Neuz all ː ''en argant e dreustell en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bizien.png|100px]] |'''Bizien''' * ''En glazur e groaz en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bizien de Kerigomarc'h.gif|100px]] |'''Bizien de Kerigomarc'h''' * ''Palefarzhet : en 1 ha 4 en argant e dreustell en sabel eilet gant ur steredenn en gul ouzh kab hag ur greskenn ivez en gul ouzh beg ; e 2 ha 3, adpalefarzhet : en 1 ha 4 en gul, e 2 ha 3 en sabel e groaz en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Blain.gif|100px]] |'''de Blain''' * ''Brizhet e greskenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:De Blais.gif|100px]] |'''de Blais''' <ref>Aotrouien [[Champtoceaux]] ([[Maine-et-Loire]]), hag a oa en eskopti Naoned kent an [[Dispac'h_gall]].</ref> * ''En aour e dreustell en gul heuliet gant c'hwec'h moualc'henn gouremmet ivez en gul, 3, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Blais de la Violière.gif|100px]] |'''Blais de la Violière''' * ''En glazur e bemp buan en argant tremenant an eil dreist egile, un eilenn en gul balirant ha peuliet.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Blanc (le).gif|100px]] |'''Blanc (Le)''' * ''En glazur e dreustell en aour eilet ouzh kab gant ur greskenn en argant leinet gant ur steredenn en aour ha hebiaet gant div steredenn ivez en aour, hag e beg gant ul leon tremenant en argant."" [PPC] |- |[[Restr:Le Blanc de la Baume.gif|100px]] |'''Blanc de la Baume (Le)''' * ''Troc'het etre gul hag aour, e leon leonparzhet troc'het etre argant ha sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Blanc de Guenrouet.gif|100px]] |'''Blanc de Guengueret (Le)''' * ''En gul e deir sourin en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Blanchard de la Blanchardaye.gif|100px]] |'''Blanchard de la Blanchardais''' * ''Pemp talbennan'' (siell [[1379]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:Blanchard de la Burahaye.gif|100px]] |'''Blanchard de la Buharaye''' * ''En glazur e deir c'hreskenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Blanchard des Fougerais.gif|100px]] |'''Blanchard des Fougerais''' * ''En argant e ziv dreustell en sabel, karget pep hini gant ur vailhenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Blanchard de Keranduel.gif|100px]] |'''Blanchard de Keranduel''' * ''En gul e gorverig en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Blanchard de Lessongère.svg|100px]] |'''Blanchard de Lessongère''' <ref>Aotrounez Lessongère, e [[Sant-Ervlan]] ; baroned, e 1644, ha goude markizien Bois-de-la-Musse e 1660, e [[Chantenay]]. Daou vaer [[Naoned]] adalek 1611 ; ''Jean'', pennprokulor ouzh Kambr ar C'hontoù e 1612 ; daou brezidant ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] adalek 1634 ; daou guzulier ouzh Breujoù Breizh e 1719 ha 1783.</ref> * ''En glazur e dreustell en argant, heuliet gant pemp bezantenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Blanchard de la Burahaye.gif|100px]] |'''Blanchard du Minihic''' * ''En glazur e deir c'hreskenn en argant.'' (skourr hini Buharaye) [PPC] |- |[[Restr:De la Blanchardaye.gif|100px]] |'''de la Blanchardaye''' * ''En gul e flourdilizenn en argant.'' *[GLB] [PPC] |- |[[Restr:Blanche de Toussaint.gif|100px]] |'''Blanche''' * ''Div erez kein-ouzh-kein, o divaskell e beg'' (siell 1390) ; livioù dianav. *[PPC] |- |[[Restr:Blandin de la Guibetière.gif|100px]] |'''Blandin de la Guibetière''' * ''En argant e zrailhenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Blason de Mirebeau.gif|100px]] |'''de Blason de Mirebeau''' * ''Sourinet a c'hwec'h pezh'' (siell [[1246]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:Le Blond de la Tour.png|100px]] |'''Le Blond''' <ref>Familh c'henidik eus Poitou. Aotrounez la Tour (pelec'h ?). N'eus ket bet roet aotrouniezh ebet e Breizh.</ref> * ''En aour e zaou peul en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bloy du Tay.gif|100px]] |'''Le Bloy (/ Bloay)''' <ref>Aotrounez Tay, e [[Karozh]] ; Cargoulé ?, la Pelletière (Sant-Mikael-keveger?). ''Steven'', tailhanter dineroù hag arc'hant aotrouniezh [[Gwenvenez-Penfaou|Gwenvenez]] e 1540 ; ''François'', prezidant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] ha letanant [[Naoned]] e 1565.</ref> * ''En glazur e deir melionenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bot-d.jpg|100px]] |'''du Bod''' * ''En gul e gastell en aour mogeriet en sabel leinet gant tri zour bannielek, an hini kreiz uc'heloc'h eget an daou all.'' [HGG] |- |[[Restr:Du Boisbaudry.jpg|100px]] |'''du Boisbaudry''' * ''En aour e ziv dreustell en sabel, an hini gentañ karget gant teir hag an eil gant div bezantenn en argant'' (PPC) |- |[[Restr:De Boiséon * Bois-Eon.jpg|100px]] |'''de Bois-Eon / Boiséon''' <ref>'''A'''otrounez ha konted al lec'h se e 1617, par. [[Lanneur]]; beskonted la Bellière, par. [[Pleudehen]]; ao. koadnizan, par. [[Plûned|Plûnet]]; [[Goudelin]], par an anv se; baroned  Kerouzéré. par. [[Sibirill|Sibérill]]; ao. Kerandraon, par. [[Plougerne]]; Trogoff, par. [[Ploueskad]]; Coatlez, par. [[Gwinevez]]; Coëtsabiec; [[Koatreven]], par.an anv se; Penn ar C'hoad, par. [[Peurid-ar-Roc'h]]; Mesnault; Runfao, par. [[Ploubêr]]; Kozquer, par. [[Gwimaeg]]; Hellez ha Bouëxiére, par. [[Lanneur]]; Keranraiz, par. [[Plouared]]; Penanguern; Guérand, par. de [[Plegad-Gwerann|Plegad]]; Kerbrat, par. [[Sevinieg]]; Chateloger, par. [[Sant-Ervlon-an-Dezerzh|Sant-Ervlon]].</ref> *''En glazur e gebrenn en argant heuliet gant tri fenn leonparzh en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Boislève des Roches.png|100px]] |'''Boislève''' <ref>Aotrounez les Roches, la Nobilière, e [[Santez-Lusenn]] ; la Pageaudière. ''Etienne'', chuin [[Naoned]] e 1577 ; ''Robert'', mestr war [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1622.</ref> * ''En argant e deir rozenn en gul ; e gab en glazur karget gant teir lammell en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bouju de la Mesnolière.gif|100px]] |'''Boju''' <ref>'''BOJU''' pe '''BOUJU''' ; genidig eus Bro-Boatev. Aotrounez Mesnoliére; l'Arsangle, parrez [[Kerc'hevrel]]; la Joue, parrez [[Sant-Stefan-Brengoloù]]; le Vivier, parrez [[Machikoul]]. - '''Perrot''', serjant an aotrouniezh [[Nozieg]] e 1445; - '''André''', marc'heg Malta e 1566; - '''Louis''', kadoriad ouzh an Enklaskoù e 1644, dimezet 1° gant Lucrèce Ménardeau, 2° gant Louise de Chateaubriand. Kemmesket e 1679 gant Charette. </ref> * ''En glazur e deir fempdiliaouenn en argant'' (GlB - PPC) |- |[[Restr:Le Borgne de Kernier.gif|100px]] |'''le Borgne''' <ref>Aotrounez Kernier, e [[Plouvara]] ; Couësbo, e [[Gwern-Porc'hoed]] ; la Villebalain, e [[Pleuloc'h]] ; Liffreg ; la Villebasse, e [[Sant-Jili-ar-C'hoad|Saint-Jili-ar-Beskont]] ; Kerfalais, Coëtnevenoy (= Koad-Nevenez), Roc'hmelen, e [[Peurid-ar-Roc'h]] ; la Bouexière(= ar Veuzit), e [[Kawan]] ; Sant-Hilivay (= ''Elivet''), e [[Bulien]] ; Quilialan, e [[Pederneg]] ; Kervern ; Malbrousse, e [[Plerin]] ; Rumeur, [[Pañvrid-ar-Beskont]] ;  Goudemail, e [[Lanrodeg]] ; Kergoumar ; Pontneuf ; Grandval ; Mesmeur ; la Cholletière e [[Palud]] ; Vigneu, l'Hermitage & la Patoullière, e Pentelloù ; le Pec, e [[Arzhon-Raez|Arzhon]] ; Anguignac, e [[Felgerieg-Veur|Felgerieg]] ; Maison-Neuve ; les Jardins ; le Tertre ; le Colombier ; les Bignons la Varenne ha Juzet, en [[Gwenvenez-Penfaou|Gwenvenez-Penfaoù]] ; Launay, e Sant-Yann-ar-Granneg ; Grand mesnil (?) ; la Villeneuve (?). ''Geoffroi', en deus sinet feur-emglev [[Gwenrann|Gwennrann]] 1381 ; ''Guillaume'', prezidant ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] hag eskob [[Gwened]] e 1490 ; ''Jean'', bet lazhet e-kerzh [[Emgann Sant-Albin-an-Hiliber (1488)|emgann Sant-Albin-an-Hiliber]] e 1488.''</ref> * ''En argant, e gab dentek en gul.'' *Sturienn ː ''Utroque lumine valet'' ("Mat eo en daou zegouezh") [PPC] |- |[[Restr:du Bot de Kerbot.gif|100px]] |'''du Bot de Kerbot''' <ref>Aotrounez Kerbod ha Keralvez, e Sarzhav ; Grego, e Surzur ; markiz ar Roc'h, e Roche, en Santoz ; Trevarez, e Laz ; Koad ar Moal, e Plouzevede ; Gournoaz, e Gwiskri ; beskont ar C'hurru, e Milizag. Meneget e 1536, 1669. Skourr Grégo aet da get e 1826.</ref> * ''En glazur e gebrenn en aour, heuliet gant teir fempdiliaouenn en argant.''' [PPC] |- |[[Restr:Botloy.jpg|100px]] |'''Botloy''' <ref>'''BOTLOY''' (skourr eus an tiegezh Tournemine), aotrounez al lec'h se ha Kerdouzer, parrez [[Planiel]]; Kerguistin, parrez [[Sant-Loup|Lanloup]]; Launay (ar Wern), parrez [[Lezardrev]]; Koad-haleg, par. Locmaria (?); ar Billo, parrez [[Ar_Vinihi-Landreger]]; Kervenoù, parrez [[Plougonveur]]; Kergoat. - '''Geoffroi''', mab yaouankañ Olivier Tournemine, aotrou la Hunaudaye hag Isabeau de Machecoul, en deus diazezet ar familh se. Bet eo kabiten [[Gwengamp]] ha lazhet e-kerzh seiziz [[Ar_Roc'h-Derrien]], e 1347. Diouzh e zimez gant Jeanne, en deus bet bugalez hag o deus kemeret an anv Botloy : - '''Guillaume''', teñzorer iliz-veur [[Landreger]], bet klevet e-kerz an ensklaskoù santelezhadur [[Erwan Helouri|sant Erwan]] e 1330. - '''Pierre''', sekretour an Dug, e zimezas war dro 1420 gant Jeanne l'Évêque; </ref> * ''Palefarzhet etre aour ha glazur.'' [HGG] |- |[[Restr:Bouchaud de la Forestrie.png|100px]] |'''Bouchaud''' <ref>Aotrounez la Forestrie, la Pigneonnerie, les Hérettes, le Plessis, la Rivière. Selaourien ouzh Kambr ar C'hontoù adalek 1696 ; ''Julien'', jeneral ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1714 ; ''Julien-Nicolas'', jeneral ouzh Kambr ar C'hontoù e 1730 ; ''Jean-Baptiste'', jeneral ouzh ar C'hontoù e 1737, lakaet en enor e 1785 ; ur marc'heg urzh Sant-Mikael e 1747 ; ur sekretour ar roue e 1786.</ref>. * ''En argant e gebrenn en glazur heuliet ouzh kab gant ur vrizhenn erminig en sabel ; e gab en aour karget gant div rozenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Boucher de l'Epinay.png|100px]] |'''Boucher''' de l'Epinay <ref>Aotrounez l'Epinay, ? ; la Bertholière, e [[Orvez]] ; la Bazillière, e [[Lavreer-Botorel]] ; l'Etardière (e Lavreer-Botorel ?). ''Etienne'', chuin [[Naoned]] e 1564 ; ur gouarnour [[Machikoul]] e 1674 ; ''Jean-Baptiste'', pennalvokad Kambr ar C'hontoù e 1731.</ref> * ''En argant e deir falmezenn c'heotet, an div ouzh kab kein-ouzh-kein.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Boucherie.gif|100px]] |'''de la Boucherie''' <ref>Aotrounez al lec'h se, Fromenteau ha la Pinardière, par. [[Gwaled]]; Bois-Chollet, par. [[Sant-Enion-al-Lenn-Veur|Sant-Enion]]; l'Hébergement, par. [[Doulon]]. Réf. 1430, par. Gwaled, esk. Naoned. - '''Mathurin''', marc'heg Malta, komandour Arétin e 1524; - '''Rolland''', marc'heg an Urzh e 1572. Kemmesket e-barzh Chevigné.</ref> * ''En glazur e garv tremenant en aour, gwakoliet en erminoù'' [PPC] |- |[[Restr:Bouchet de la Fauvelière.gif|100px]] |'''du Bouchet''' <ref>Aotrounez la Fauvelière, e [[Baez]] ; la Motte, e [[Stredell]] ; la Haye, e [[Tourc'heg]] ; la Garenne, e [[Saoudan]] ; Mera, ? ; Pengenay, ?. ''Raoul'', en deus kemeret perzh en aloubadeg [[Laval (Mayenne)|Laval]] war ar Saozon er bloaz 1429. ''Guy'', teñzorer ar Vadalen [[Gwitreg]] ha prezidant kentañ ouzh Kambr ar C'hontoù e 1478 ; eskob Kernev e 1480. ''Pierre'', prezidant gant tog ouzh Breujoù Breizh e 1620.</ref> * ''En sabel e groaz koñchek en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Bouëxière de kerdute 1.gif|100px]] |'''de la Bouëxière''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha Kerduté, e [[Plouyann]]; Kerourc'hant, e [[Garlann]] Menegioù ha diskouezhadegoù eu 1427 da 1543, er parrezioù se, eskopti Treger. - '''François''', marc'heg breton Malta e 1529;</ref> * ''En argant e c'hwec'h ruilhenn en glazur, 3, 2, 2'' (PPC) |- |[[Restr:Bouin de Rains.png|100px]] |'''Bouin''' <ref>Aotrounez Rains ? ; Cacé, e [[Sant-Jili-Roazhon]]. ''Germain'', mirour al Levrioù ouzh Kambr ar C'hontoù e 1601 ; ''François'', mestr ouzh ar C'hontoù e 1673 ; tri c'hadoriad kentañ ouzh ar C'hontoù adalek 1724.</ref> * ''En glazur e leon kudennek en aour, heuliet ouzh kab gant div houadan ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Boulomer de Lorière.png|100px]] |'''Boulomer''' <ref>Aotrounez Lorière, e [[Nozieg]]. ''Jean'', selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù e 1529 ; ''Jean'', pennalvokad ouzh ar C'hontoù Breizh e 1558 (ar memes hini ?)</ref> * ''Dougen a ra un dreustell e deir rodig-kentr'' ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:De la Bourdonnaye.gif|100px]] |'''de la Bourdonnaye''' * ''En gul e zri bordon en argant peuliet'' (PPC) |- |[[Restr:Kermoisan-d.jpg|100px]] |'''le Bourgeois''' * ''En gul e seizh kregilhenn en argant, 3, 3, 1''<ref>Heñvel ouzh ''Kermoisan (de)''.</ref>. |- |[[Restr:Bourgogne de Vieillecour.png|100px]] |'''Bourgogne''' <ref>Aotrounez Vieillecour, e Malvid. Ur chuin Naoned e 1612 ; ''François'', maer [[Naoned]] e 1637 ; ''François'', selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù e 1688.</ref> * ''Troc'het etre aour hag argant ; e ezev en glazur heuliet gant peder rozenn ivez en glazur, 2, 2.'' * Sturienn ː ''Tout par amour et rien par force''. [PPC] |- |[[Restr:Braillon de Barigny.gif|100px]] |'''Braillon''' <ref>Familh c'henidik eus Pariz. Aotrounez Barigny. Aotrouniezh ebet anavet e Breizh. ''Louis'', doktor war ar [[mezegiezh|vezegiezh]], kuzulier Pariz e 1536. ''Michel'', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1554. ''Louis'', kadoriad ouzh Kambr ar C'hontoù e 1571 ha kadoriad gant tog ouzh Breujoù Breizh e 1577 ; aet da Anaon e 1587.</ref> * ''En argant e leon en gul, ur sourin en aour balirant.'' [PPC] |- |[[Restr:Brehet-de-Rosampoul.gif|100px]] |'''Bréhet''' <ref>Aotrounez Rosampoul, parrez [[Plougonven]], eskopti Landreger; hag al Lande (?). - '''Olivier''', eus parrez [[Plourc'han]], en deus gret le d'an dug etre uhelidi [[Landreger]] e 1347; - '''Louise''' dimezet e 1446 gant Maurice de Kerloaguen. - ?...  [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|marc'heg Malta]] e 1528. Dalc'het eo bet goude aotrouniezh Rosampoul gant familhoù Carné ha du Parc.</ref> * ''En aour e leon en gul kurunet en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Du Breil de Meillac.gif|100px]] |'''du Breil''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Melieg]] ; Bois-de-la-Roche, e [[Neant]] ; Chalonge, e [[Treveron]] ; konted Rays e [[Plouvalae]], e 1680 ; baroned Ourmeaux, pe Hommeaux, e [[Sant-Brewalaer]], e 1575 ; aotrounez la Caunelaye, e [[Kersaout]] ; konted Pontbriand e [[Sant-Briag]], e 1650 ; aotrounez la Gaudinaye, e [[Plouvalae]] ; la Touche, Belleville ha la Ville-Bothorel, e [[Pleurestud]] ; la Mellerie ha Plessis, en ar [[Ar Genkiz-Yuzhael|Genkiz-Yuzhael]] ; Penlan, e [[Kemper-Gwezhenneg]] ; la Motte-Olivet ha Boisruffier, e [[Plelin-Tregavoù|Pleslin]] ; la Grandville, e [[Brengoloù]] ; la Garde, e [[Sant-Yuzeg]] ; Sant-Tual ? ; la Corbonnaye, e [[Sperneg]] ; le Tertre, e [[Sant-Luner|Saint-Luner]] ; la Garaye, e [[Taden]] ; la Chatterie ? ; Châteaulétard, en [[Sant-Ervlon-ar-Roz|Sant-Ervlon]] ; la Marre-Jouan ? ; Plessis, e [[Planfili]] ; Riber ? ; la Boutbansais ha la Roche-Colombière, e [[Plegeneg]] ; la Chaloyère ? ; Landal, e [[Labouseg]]. ''Mathieu'', marc'heg, meneget da heul Olivier, mab Radulphe e-barzh dielloù abati Vieuxville e 1177 ha 1192. ''Guillaume'', senesal Penteür e 1227. ''Guillaume'', aotrou Bois-de-la-Roche, dimezet e 1283 gant Denise d'Anast. ''Jean'', mab Guérin, dimezet e 1360 gant Gervaise le Borgne. ''Rolland'', o mab, dimezet war-dro 1399 gant Olive Chastel, eus tiegezh Rouvraye, o deus roet ː ''Olivier'', pennprokulor ouzh ar Kambr ar C'hontoù e 1444, ha ''Rolland'', kadoriad ouzh ''[[Grands Jours|Grand-Jours]]'' Breizh e 1495, ha war-lerc'h ouzh breujoù Bourdel ; marvet e 1502. Ar familh se en deus roet ivez, abaoe ar {{XVvet kantved}}, senesaled Roazhon, kambrelaned, duged, kabitened kreñvlec'hioù, pevarzek marc'heg an Urzh abaoe 1561, ha tudjentil kambr ar roue, kabitened eus pemzek kant den brezel, marc'hegerien-skañv ha troadeien ; mistri kampoù ; ur marc'heg Malta e 1612 ; flec'h ar roue abaoe 1511 ; abaded Lanvaoz e 1735, Pempont e 1743, Sant-Yagu e 1767, Saint-Marcien en eskopti Auxerre e 1746, Meaubec en eskopti Bourges e 1750, Theulley en eskopti Dijon e 1766 ; un eskob Kebek, marvet e 1760, hag un penn strollad-listri e 1781.</ref> * ''En glazur e leon kudennek en argant.'' * Sturienn ː ''Parcere subjectis, debellare superbos''("Espernit ar sujidi, trec'hit ar re lorc'hus") [PPC] |- |[[Restr:Le Breton de Lancé.gif|100px]] |'''le Breton''' <ref>Aotrounez Lancé, e [[Noal-Kastellan|Noal]] (Kastellan), ha la Herpinière, et [[Kornilieg]]. Un arc'hdiagon Roazhon, kadoriad ouzh Kambr ar C'hontoù e 1473, aet da Anaon er bloaz 1490.</ref> * ''En gul e lammell en erminoù, heuliet gant ur penn bleiz en argant ouzh pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Bretton des Chapelles.png|100px]] |'''Bretton''' <ref>N'eo ket bet meneget ar barrez. ''Gatien'', jeneral war an Arc'hant ouzh Kambr ar C'hontoù e 1751.</ref> * ''En aour e deir falmezenn en geot'' [PPC] |- |[[Restr:Budes du Plessis.gif|100px]] |'''Budes''' <ref>Aotrounez Plessis-Budes, par. [[Sant-Kareg]]; d'[[Uzel]], par. an anv se;  Hirel, par. [[Pledran]]; Gareth; Couëdic. par. [[Megerieg]];  Launay-Couvran, par. [[Tregaeg]]; baron Sacé e Bro-Normandi; ao. Rufflay, par. [[Sant-Donan]]; Plessix-au-Noir; la Courbe; Blanchelande; kont Guébriant, par. [[Pludunoù]]; ao. Kerdaniel, par. [[Plagad]];  Tertre-Jouan ha Santez-Gwen, par. [[Ploufragan]]; Quatrevaux, par. [[Pleneventer]]; la Noë-Sèche; Coësquen; la Touche-Carméné; Plessix-Cottes, par. [[Henon]];  l'Espinasse; Bienassis; la Plesse.</ref> * ''En argant e binenn c'heotet, leinet gant ur sparfell en aour, hag hebiaet gant div flourdilizenn en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Bruneau du Fretay.png|100px]] |'''Bruneau''' <ref>Aotrounez Fretay ? Ur chuin [[Naoned]] e 1692 ; ''Claude'', pennc'hrefier ouzh Kambr ar C'hontoù e 1730.</ref> * ''En glazur e dri erezan treustellet en aour, leinet gant ur steredenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Budan de Boislaurent.png|100px]] |'''Budan''' <ref>Aotrounez Boislaurent, e [[Koeron]] ; Beavoir ? ; Russé ? ; Bois-Clair, e [[Mezansker]] ; Vivier ? ; Genneville, e Bro-Añjev ; la Haye, e [[Prevenkel]]. Ur sekretour ar roue e 1736 ; ''René-François Budan de la Haye'', pennalvokad ouzh Kambr ar C'hontoù e 1756, kadoriad e 1789 ; ur marichal- kamp e-kerzh an {{XIXvet kantved}}.</ref> * ''En glazur e gebrenn heuliet ouzh kab a-zehou gant ur brog hag ouzh kab a-gleiz gant un dant, ouzh beg gant un delfin balirant war ur mor geotek, an holl en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bullion de Vaulx.png|100px]] |'''Bullion''' <ref>Familh c'henidik eus Bourgogne. Aotrounez Vaulx ; Bonnelles (Enez-Frañs) ; markizien Gallardon e 1655, e Beauce ; markizien Courcy en 1681 ; aotrounez Fervagues, e Normandi ; Esclimont, Montlouët, e Beauce. ''Antoine'', kuzulier ar roue hag an Daofin, jeneral ouzh Kambr ar C'hontoù e 1538 ; ''Claude'', sekretour ar roue e 1567, dimezet gant Claude Vincent ; ''Jean'', mestr ouzh Kambr ar C'hontoù e 1572 ; ''Claude'', Sieller Meur ar roue e 1633 ; ul letanant-jeneral al luioù, marc'heg an Urzhioù e 1724 ; ur penn lestraz e 1754 ; daou varc'heg Malta e 1774. Skourr Montlouët kemmesket war-dro 1770 gant ''Parcevaux''.</ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4 en glazur e deir zreustell gommek en argant leinet gant ul leon difoupant en aour ; ouzh 2 ha 3 en argant e sourin en gul heuliet gant c'hwec'h kregilhenn ivez en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Buret de la Massais.gif|100px]] |'''Buret''' <ref>Aotrounez la Massais, eskopti Roazhon. Ur sekretour ar roue e 1764. Ur c'hrefier eus an aferioù sivil e Breujoù Breizh e 1785</ref> * ''En argant e gorlusk en mouk krogennet en geot ha treustellet.'' |} == C == {| class="wikitable" |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''de Cabellec''' * Ardamezioù disanvet. [PPC |- |[[Restr:Cabellic-l.jpg|100px]] |'''Le Cabellic''' <ref>Meneget e 1443, e [[Perroz-Gireg|Perros-Gireg]], bro-Dreger, eskopti Dol.. - '''Yves''', eskob Kernev e 1276</ref> * ''En gul e groaz krouget en argant, ur groazig ivez en argant ouzh pep konk'' [PPC] |- |[[Restr:Cabon.gif|100px]] |'''Cabon''' <ref>Aotrounez Kerandraon; Gorrequert; Châteaurun; Kergunic, e [[Kernouez]]; Keroudern; Kervéguen; Kerarret; Keralias, e [[Kersent-Plabenneg]]; Mesormel; Lesmaïdic. - Pennoù-kevredad, prokulored, noterioù e [[Lesneven]]; - Ur c'habiten ouzh rejimant Berry, bet fuzuilhet e [[Dilestradeg Kiberen|Kiberen]] e 1795.</ref> * ''En argant e zri fenn kabon diframmet en gul'' [PPC] |- |[[Restr:De Cahideuc.gif|100px]] |'''de Cahideuc''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e [[Ilfentig]]; markiz Bois-de-la-Motte, e [[Tregavoù]]; aotrounez la Cour, e [[Gouenaer]]; de [[Tremereg]], parrez an anv se; la Brosse, parrez [[An Onneg]];  Beaulieu, e [[Begnen]]; la Boullais; markiz Brie ha Chambière ha beskont la Motte, e [[Sant-Armael-ar-Gilli|Sant-Armael]]; aotrounez [[Hentieg]]; la Hunaudais, e [[Sant-Koulman]]; Broël, en [[Arzhal]]; markz Cucé, e [[Saozon-Sevigneg|Saozon]]; aotrounez Bellouan, e [[Menieg]].</ref> * ''En gul e zri fenn leonparzh en aour teodet en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Caignart.gif|100px]] |'''Caignart''' <ref>Aotrounez Kerbuchard ha Clachamp, e [[Pluverin]]; Coëtservel; Brangolo, e [[Zinzag-Lokrist|Zinzag]]. - '''Olivier''', gwareger en un diskouezhadeg Yann Beaumanoir e 1350; - '''Jean''', dimezet da Madeleine Mosnier war dro 1560. - Ar re Brangolo kemmesket gant ar re Chefdubois e 1697.</ref> * ''En gul e leon en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Caillard.gif|100px]] |'''Caillard''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Añjev. Ardamezeg 1696. - Ur aoditour er c’hontoù e 1747</ref> * ''En aour e dreustell gwezboellek etre argant ha glazur a deir derenn'' [PPC] |- |[[Restr:Caillaud du Souchay.png|100px]] |'''Caillaud''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Boatev. Aotroune Souchay ?; Trémissinière, e [[Sant-Donasian]]; Greffardière ?; Hamelinière, e Sant Similian ?; Bois-Tenet ? Montreuil ? - '''Claude''', chuin Naoned e 1630.</ref> * ''En glazur e gebrenn dentek, heuliet ouzh kab gant teir steredenn hag ouzh beg gant ur greskenn, an holl en argant; ur koail en aour etre brec'hennoù ar greskenn'' [PPC] |- |[[Restr:Cailleau de la Tour.png|100px]] |'''Cailleau''' <ref>Aotrounez la Tour (?); Fief-Maugeais; Beaumont, e [[Kazon]]</ref> * ''En glazur e dreustell en argant, heuliet ouzh kab gant ur manal en aour, hag ouzh beg gant div steredenn ivez en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Callouet-d.jpg|100px]] |'''de Calloët''' * ''En erminoù e leon en glazur, teodet ha krabanet en gul.'' |- |[[Restr:Callouet-kergomar.jpg|100px]] |'''de Calloët''' <ref>Aotrounez Lanidy, e [[Plouigno]]; Kerahel, e [[Bodsorc'hel|Botsorc'hel]]; Kerbrat, e [[Servel]]; Kerven, Portzcadiou; [[Lambal|Tregomar]] (parrez bet lonket gant [[Lambal]]); Toulbrunoët, e [[Merleag]]; Kerangouarec, Lostanvern, Kerastang, Trofor; Keriavily, e [[Plouared]]; ar Faoued (pehini ?); Kermaria, e [[Plouha]], al Lou, e [[Doloù]]; Lizandre, e [[Plouha]], Talarun, e [[Gwimaeg]]. - '''Pierre''', sekretour an Dug [[Yann V (dug Breizh)|Yann V]], ha goude sekretour ar Roue [[Charlez VII (Bro-C'hall)|Charlez VII]] e 1450; - '''Jean''', eskob [[Landreger]], aet da Anaon er bloaz 1504; - Tri alvokad jeneral ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] adalek 1621; unan kuzulier ar Stad e 1617; - Ur prezidant noblañs [[Landreger]] (e-kerzh emgann [[Kameled]] e 1694)</ref> * ''En aour e dreustell en glazur leinet gant un houadan ivez en glazur'' Sturienn ː Advise toi. [PPC] |- |[[Restr:Cambout-d.jpg|100px]] |'''du Cambout''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha Chef-du-Rost, par. [[Pluvaeg]]; baron [[Pontkastell-Keren|Pontkastell]] hag ar [[Ar Roc'h-Bernez|Roc'h-Bernez]]; markiz ha dug Coislin, par. [[Kambon]] ha par Bro-C'hall e 1663; beskont Carheil e 1685, par. [[Plesei]]; aotrounez Beçay, e Bro-Boatev; la Vieux-Ville; la Houssaye; Vauriou; Merionneg, par. [[Ar Baol-Skoubleg|Skoubleg]]; Crécy; Valleron; Plessix, par. [[Sant-Aelwez]]; Brignan par. [[Pontkastell-Keren|Pontkastell]]; la Bretesche, par. [[Merzhelieg]], la Sauvagère, par. [[Nivilieg]]; Beaumanoir, par. [[Bourc'h-Kintin]]; la Moquelays, par. [[Maroue]].</ref> * ''En gul e deir dreustell gwezboellek etre argant ha glazur a ziv derenn'' (siell [[1405]]). * Sturienn : ''Jamais en vain'' [PPC] |- |[[Restr:Cardin des Nouhes.png|100px]] |'''Cardin''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Boatev. - '''Jean''', tailhanter e Les Sables - '''Jean''', sekretour Stanislas, roue Pologn e 1759, ha pennc'hrefier ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1769; - '''Jean-Aimé-François''', selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1778;</ref> * ''En argant e gebrenn en sabel heuliet gant teir rozenn en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Cariou.jpg|100px]] |'''Cariou''' <ref>Aotrounez Kerguiniou, Gouazven, Kernevez, Sant-Visant, e [[Plouilio|Plouillio]]ː ar Rest, Kerilis, Roscerf; Tourelles, e [[Lokeored]]. C'hwec'h rummad; menegioù ha diskouezadegoù eus 1445 da 1543 e Plouillio, eskopti Treger.</ref> * ''En glazur e deir rodig kentr en aour, 2, 1.'' * Sturienn : ''Urgent stimuli'' [PPC] |- |[[Restr:De Carné.gif|100px]] |'''de Carné''' <ref>Aotrounez al lerc'h se e [[Noal-Muzilheg]], la Touche ha la Salle, e [[Serent]], Marzen, e [[Azereg (kumun)|Azereg]], Kerdaniel, e [[Laozag]]; beskonted Trouzilit, e [[Plougin]]; aotrounez Keriar, e [[Plourin-Gwitalmeze|Plourin]] (Gwitalmeze); beskonted Coëtquénann, e [[Plougerne]]; aotrounez Crémeur ha Liniac, e [[Gwenrann|Sant-Andrev-Gwenrann]]; Bléhéban ha Trévry, e [[Kaden]]; Cohignec, e [[Berrig]]; Blaison, Trécesson, e [[Kempenieg]]; Rosampoul ha Garspern, e [[Plougonven]]; Coëtcanton e [[Mêlwenn]]; beskonted Trevalaot, e [[Skaer]]; aotrounez Castellan e [[Sant-Varzhin-an-Oud]]; Pratanros, e [[Penharz]]; Kermliver, e [[Hañveg]]; Kerdineau, Plessix-Mareil, e [[Sant-Widel-Skovrid|Saint-Widel-Skovrid]]; beskonted Marcein, e [[Sant-Nazer]]; aoutrounez la Jonchais, e [[Donez]]; la Haultière, e [[Chantenay]]; la Rigaudière , en [[Ankiniz]]; la Roche, e [[Mezansker|Mesansker]]; Carnavalet. - '''Jean''', mestr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr ar C'hontoù]] e 1402; - '''Sylvestre''', marc'heg an Heureuchin (Ordre du Porc-épic, 1394 / 1498) e 1448 hag an [[Urzh an Erminig|Erminig]] e 1454; - '''Jean''', Abad Villeneuve; marvet e 1456; - '''Tristan''', mestr ostaliri hêrezhel ar rouanez [[Anna Breizh|Anna]]; marvet e 1535; - '''Marc''', e vab, letanant ar Roue e Breizh-Izel, kabiten [[Brest]] ha [[Gwenrann]], kambrellan ha denjentil boutin ar roue Fanch Iñ, anvet gant Herri II gwenaer meur, mestr meur ha adreizher jeneral dourioù ha koadoù Breizh; marvet e 1553; - nav marc'heg an urzh adalek 1568; - '''Guillaume''', provost [[Gwerzhav]] e 1532; - '''Catherine''', abadez la Joie e 1580; - '''Jérôme''', eil-amiral Breizh, marvet e 1580; - Gouarnourien [[Brest]], [[Montroulez]], ha [[Kemper]], eus 1566 da 1632; - un ezel akademiezh c'hall, marvet e 1870. </ref> * ''En aour e ziv dreustell en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Cassard de la Pantière.png|100px]] |'''Cassard''' <ref>Aotrounez la Pantière & Lepan, e [[Gwerzhav]]; la Joue ha la Frusière, e Gwinieg; Pontveix, e [[Konkerel]]; Brossay, e [[Fegerieg]]; le Tertre ha le Port, e [[Sant-Donasian]]. - Selaouerien ha mistri war [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]], adalek 1616; - '''Pierre''', maer Naoned e 1688; - '''Jean''', kabiten ouzh rejimant du Guébriant e 1702 </ref> * ''En argant e leon en sabel, leinet gant div valafenn (pe div wenanenn) ivez en sabel'' Sturienn ː ''Sans venin'' [PPC] |- |[[Restr:Du Cellier.gif|100px]] |'''du Cellier''' <ref>Aotrounez al lerc'h se ha la Ferrière, e [[Keller (kumun)|Keller]]; Beauchesne ha Pastiz, e [[Noal-ar-Gwilen]]; Crévy, e [[Pontkastell-Keren|Pontkastell]]; la Roche, e [[Gwenroc'h]]; Beau-Jardin ha la Souchais, e [[Sant-Albin-ar-C'hestell]]; la Cosnelais, la Roberdais, ha la Humaudais, e [[Malvid]]. - '''André''', kaset gant an Dug a-enep da osselin de Rohan, eskop [[Sant-Maloù]], e 1382; - '''Jean''', prezidant ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]], ha kañsellet ha senesal [[Roazhon]] e 1458. Familh aet da get.</ref> * ''En gul e dreustell en brizh, heuliet gant teir fempdiliaouenn en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Chaffault-d.jpg|100px]] |'''du Chaffault''' * ''En geot e leon en aour krabanet, teodet ha kurunennet en gul'' (siell [[1470]]). [PPC] |- |[[Restr:Chapelain de Kerezoult.gif|100px]] |'''Chapelain de Kerezoult''' * ''En argant e deir sourin en gul, e c'hrenngonk ivez en gul karget gant ur steredenn en argant''. [PPC] |- |[[File:de la Chapelle.gif|100px]] |'''de la Chapelle''' <ref>Aotrounez al lec'h se, er Chapel-Ploermael; Moulleg; Serent; Pestivien; les Brieux, parrez Plélann-Veur Menegioù eus 1426 da 1513 '''Olier''', marichal-meur Breizh e 1318</ref> * ''En gul e dreustell en erminoù'' [PPC] |- |[[Restr:Chapperon.jpg|100px]] |'''Chapperon''' <ref>            Genidig eus Bro-Añjev; aotrounez la Chapperonnière, par. Jallais, e-kichen Beaupréau; Savenières, par. [[Arned|Arned;]] Bernay ha Bourgneuf, e Bro-Boatev. Meneget e 1437, par. [[Arned|Arned;]], eskopti Naoned</ref> * ''En argant e zri fenngab en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Charbonneau.jpg|100px]] |'''Charbonneau''' * ''En glazur e dri skoed en argant, 2, 1, heuliet gant dek flourdilizenn en aour, 3, 3, 2, 1.'' (PPC) |- |[[Restr:Charette.gif|100px]] |'''Charette''' <ref>Aotrounez la Bretonnière ha la Thomassière, e [[Saotron]];  parrez [[Monteverzh]]; Beailieu, e [[Koeron]]; l'Ornière de l'étang, la Jou, la Rouillonnais, e [[Sant-Stefan-Brengoloù]];  Boisfoucault, e [[Sant-Masen-ar-Porzh|Sant-Masen]]; Briord, e [[Porzh-Pêr]]; Pellan, Houmeaux, e [[Mouzel]]; baroned la Colinière en 1775 hag aotrounez Boisbriant, e [[Doulon]]; la Contrie, e [[Koufeg]]; markizien la Gascherie e 1775, e [[Chapel-Erzh]]: la Haultière, e [[Chantenay]]; Ardennes e [[Santez-Pezhenn]]; Tiercent,  la Verrière, Treget, e [[Kerc'hevrel]]; la Guidoire e [[Kelenneg-ar-Mewan]]; la Ramée, e [[Prevenkel]]; la Guitonnière ?</ref> * ''En argant e leon en sabel krabanet ha teodet en gul, heuliet gant teir houadan en sabel iziliet ha pigoset en gul, 2, 1'' [PPC] |- |[[Restr:Charlet de la Garenne.gif|100px]] |'''Charlet''' <ref>Familh c'henidik eus Bro Boatev. Aotrounez la Garenne, Esbly, Lassy, Grandval, la Grange, la Poupardière. - '''Yves''', maer Poitiers e 1486, - '''Etienne''' ː kuzulier ouzh Breujoù Pariz e 1540, - '''François''' ha '''Charles''', kuzulierien ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1573 ha 1586; - '''Jacques''', kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kontoù Breizh]] e 1592; - ur floc'h ar Roue e 1720; - Ar rummad d'Esbly en neus kemmesket gant ar re ''Guémadeuc''.</ref> * ''En aour e erez en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Charon d'Ormeilles.png|100px]] |'''Charon''', pe '''Charron''' <ref>Familh c'henidik eus Pariz. Aotrounez d'Ormeilles; la Papolière, e [[Doulon]]. - '''Florimond''', jeneral war an arc'hant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1558.</ref> * ''En glazur e gebrenn heuliet ouzh kab gant div steredenn, hag ouzh beg gant ur rod, an holl en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Chasteigner-de-la-Chataigneraie.gif|100px]] |'''Chasteignier''' <ref>Genidik eus Bro-Boatev; aotrounez La Châtaigneraie ha La Roche-Pozay, e Bro-Boatev ; Lindois, e Bro-Angoumois ; Mallevault ; Le Rouvre, La Rochequairie, parrez Saint-Étienne-du-Bois ; La Thébaudais, parrez [[Gevrezeg]] ; Douet-Rouaud, parrez [[Lavreer-Botorel]] ; La Berlaire, parrez [[Henwinieg]] ; Bougon, parrez Bougenez. Menegoù ha diskouezadegoù eus 1427 da 1513, parrez Gevrezeg, eskopti Roazhon, hag al Lavreer, eskopti Naoned.</ref> * ''En aour e leonparzh geotet'' [PPC] |- |[[Restr:Du Chastellier de Corps-Nuds.gif|100px]] |'''du Chastellier''' <ref>Aotrounez al lec'h se e Kornuz; la Hautays e Trevo; Preauvé e Gwern; Chatelaugier e Ferred; la Jaroussaye, e Gentieg</ref> * ''En gul e vrec'h e dehoù loc'hant a-gleiz, o zerc'hel ur vloudilizenn en argant, heuliet gant pevar bezantenn ivez en argant, unan e kab, daou el lezioù, unan e beg'' [PPC] |- |[[Restr:Chauvin de la Mulotaye.svg|100px]] |'''Chauvin''' <ref>Aotrounez la Mulotaye e [[Morzhell]]; l'Espronnière, e [[Sant-Donasian]]; Bois-de-la-Musse ha l'Isle-Neuve, e [[Chantenay]]; l'Espinay, e [[Kerc'hfaou]]; Limaraud, e [[Abarrez]]; Montluc, e [[Sant-Stefan-Brengoloù]];  la Rochefordière, e [[Legneg]]; parrez [[Gwagenez]]. - '''Jean''', prezidant ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1413; - '''Guillaume''', kañseller an duged Pêr II ha Fañch II, prezidant kentañ ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1456, marc'heg [[Urzh an Erminig]]; marvet er prizonioù [[Gwened]] e 1481; - '''Yann''', e vab, en ur zimeziñ pennhêrez de la Musse, e gemeras anv hag ardemezioù la Musse</ref> * ''En argant e deir greskenn en gul, an hini ouzh beg war e eneb'' [PPC] |- |[[Restr:Cheminee de Boisbenest.jpg|100px]] |'''Cheminée''' <ref>Aotrounez Boisbenest, parrez [[Gwaled]] ; la Mesnardière. Menegioù ha diskouezadegoù eus 1430 da 1544, e Gwaled - '''Jean''', ezel eus gward [[Klison]] e 1464 ; - '''Simon''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1570 - '''Paul''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 11612</ref> * ''En argant e leonparzh en glazur kurunet en aour; e gab en gul karget gant tri fenn leon en argant kurunet en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Chenu-de-la-Bernardiere.gif|100px]] |'''Chenu''' <ref>Genidig eus Bro-Añjev; Aotrounez la Bernardière; Lendormière; Clairmont; la Thébaudière ha Boisgarnier, par. [[Keller (kumun)|Keller]]; Cerny; Bas-Plessix; Haut-Fossé; le Chesne, par. [[Lavreer-Botorel]]; Launay, par. [[Koufeg]]. - '''Georges''', mab Pierre, dimezet war dro 1550 gant Madeleine de la Rochecarbon. - '''Georges''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1597; - '''Jacques''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1605; - '''Hardy''', kabiten kêr ha kastell [[Oudon]], denjentil kambr Ao. ar Priñs e 1668; Kemesket dant Nicolas de Clays. </ref> * ''En erminoù; e gab talbennanek etre aour ha gwad a ziv rezenn'' (PPC) |- |[[Restr:Cherdel de Traoustang.gif|100px]] |'''Cherdel''' <ref>Aotrounez Traoustang, e Kamlez</ref> * ''En argant e ziv naer o gwidilañ penn ouzh penn'' (GdG) (PPC) |- |[[Restr:Chéreil des Vergers.png|100px]] |'''Chéreil''' <ref>Aotrounez les Vergers ?; la Rivière ha la Réauté, e [[Gwikomm]]; la Touche, e [[Plegastell]]; Bléhéban, e [[Kaden]]. - '''Mathurin''', sindik a kuzulier ouzh prezidial [[Roazhon]] e 1689; - ur sekretour ar Roue e 1738; - '''Mathurin-Pierre-François''', kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1753; - '''Mathurin-Jean-Paul''', kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1778;</ref> * ''En glazur e lammell en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Cillart de la Villehélio.gif|100px]] |'''Cillart''' <ref>Aotrounez Villehelio, e [[Plourc'han]]; Villeneuve, Coatarsant ha Lezerec, e [[Lanvaodez]]; Kerilis ha Kersaliou, e [[Pleuvihan]]; Kerasntivel; Landes; Pratiliy, Kergomar, Suville, e [[Tremelar]]; Kerguezennec, Kermainguy ha Kerantrez, e [[Tredarzeg]]; Clezmeur; Kerouazet ''* '''Henri''', eus parrez [[Pleuvihan]] hag e gwreg Jehanna, o deus diazezet Beauport e 1312.'' ''* '''Eudon''', floc'h Charlez Bleiz, bet graet prizonnier gantañ e-kerzh emgann [[Ar Roc'h-Derrien|Ar Roc'h-Derien]] e 1356;'' ''* '''Jean''', abad Beauport e 1376;'' ''* '''Jean''', floc'h marchosioù Loeiz a Anjou, roue Sikilia; en deus bet digant ar priñs se promesa 11.025 florin en aour, evitañ hag evit an 30 goaf eus e strolland, hag e oa e penn e-kerzh brezel adperc'hennidigezh rouantelez Sikilia e 1384;'' ''* '''Pierre''', mab da Yann, dimezet da Gatell la Lande war dro 1423;'' ''* '''Geoffroy''''' : ''touet en deus d'an dug etre uhelidi Goeloù e 1437;'' ''* '''Toussaint Cillart''', ha '''Jean-Bonaventure-Toussaint''', pennc'hrefierien mirourien-seier e Breujoù Breizh, ar c'hentañ e 1719, an eil e 1760.'' ''* ur brigadier troadigiezh e 1780;'' ''* Uu penn strollad-listri e 1786;'' ''* Triezel bet fuzuilhet e Kiberen e 1795''</ref> * ''En gul e gorn-hemolc'h en argant, lêrennet heñvel ouzh lammell'' Sturienn ː ''Mon corps et mon sang'' (PPC) |- |[[Restr:Clausse de Saint-Néry.gif|100px]] |'''Clausse''' <ref>Familh c'henidik eus Pikardi. Aotrounez Saint-Néry-en-Valois, Fieury, Marchaumont. Aotrouniezhoù disanvet e Breizh. - '''Cosme''', kadoriad kentañ ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1547; - '''Henry''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1566, mestr meur an Dourioù ha Koadeier Bro-C'hall e 1567; - Tri eskob, konted Châlons, eus 1572 da 1640</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant, heuliet gant tri fenn leonparzh en aour minellek en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Le Clavier.gif|100px]] |'''Le Clavier <ref>Aotrounez a Pageotière, Boisbidé, Moulin, Miniac, e [[Minieg-Morvan]]; la Bassetière, Villenouveaux, Ferrières. '''Jean''', sekretour ar Roue e 1655; Daou denjentil e gwenaerezh ar Roue e 1695; Skourr Minieg e n'eus kemmesket gant ar re ''de France''; Skourrioù all aet da get.</ref>''' * ''En gul e zaou alc'hwez en argant kein ouzh kein ha lammellet'' [PPC] |- |[[Restr:De Coëtlogon.gif|100px]] |'''de Coëtlogon''' <ref>Markizien al lerc'h se e 1622, ha Gué-de-l'Isle, e [[Pluvaeg]]; Kerberio, e [[Plistin]]; la Lande, e [[Pazieg]]; beskonted Méjusseaume e 1570 hag aotrounez la Motte-au-Viconte, e [[Reuz]]; baroned [[Ploueg-Grifed]]; aotrounez la Gaudinaye, e [[Ploermael]]; Ancremel, e [[Plouigno|Plouignio]]; Kervegant, e [[Plouzelambr]]; beskonted Louad ha Lezonnet, e [[Louad]]; Kerhel, e [[Lokmikael-an-Traezh|Lomikael]]; Lescrec'h, e [[Taole]]; Pontlo, la Bourdelaye, e [[Kempenieg]]; la Ville-Guyomarc'h, e [[Lanreunan|Laureunan]]; Gué-au-Duc, Bothléven, e [[Klegereg]]. - '''Olivier''', marc'heg an [[Urzh an Erminig|Erminig]], e 1454, prezidant ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|<nowiki/>]][[Kambr ar C'hontoù|C'hontoù]] e 1462; - '''Robert''', abad [[Sant-Meven|Saint-Meven]] e 1443; marvet e 1492; - '''Gilles''', kambrellan an dug Fañch II e 1479; - Tud-jentil kambr ar roueed Charlez IX hag Herri IV eus 1570 da 1596; - '''Guy''', abad Saint-Jean-des-Prés, ha goude [[Pempont]], marvet e 1472; - '''Michel''', abad Lanteneg  ha [[Banaleg-ar-Gevred|Banaleg]] (ar Gevred) e 1537; - '''Gilles''', abad Saint-Jean-des-Prés, marvet e 1506; - Tri c'huzulier ouzh [[Breujoù_Breizh]] eus 1619 da 1703; - Un eskob Kernev, marvet e 1706; - Un abad Bear (?) , eskob Sant-Brieg, ha goude Tournay; marvet e 1707; - Un abad Saint-Mesmie, en eskopti Châlons, e 1730; - Un abadez Moutons, en eskopti Avranches; - Ur marichal-c'hall, bezamiral, ha marc'heg an Urzh, marvet e 1730; - Ul letanant-jeneral armeoù ar Roue e 1748; - Daou ezel degemeret dindan enorioù Lez ar Roue e1781 ha 1784 </ref> * ''En gul e zri skoedig en erminoù'' Sturienn ː ''De tout temps Coëtlogon'' [PPC] |- |[[Restr:De Coëtlosquet.gif|100px]] |'''de Coëtlosquet''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e  [[Plouneour-Menez|Plouneour-''Menez'']];  Kerannot, e [[Sant-Tegoneg]]; les Salles; Keralivin he  Kerigou, er Minihi Léon; Kerduff;  Kergoat;  Keroman; Mesgoff; Kermorvan, e [[Plouganoù]]; les Isles (An Enezioù), e [[Gwimaeg]]; Kergoaret; la Pallue, e [[Plougouloum]]; Penlan, e [[Plounez]]; Ranvelin; Portzmeur, e  [[Sant-Martin-war-ar-Maez]].</ref> * ''En sabel hadet gant kanochennoù en argant, e leon kudennek ivez en argant balirant'' (PPC) |- |[[Restr:Coligny-d.jpg|100px]] |'''de Coligny''' * ''En gul e erez en argant pigoset, iziliet ha kurunet en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:De Commacre.png|100px]] |'''de Commacre''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Berri. - '''Gille'''s, kloarek-sekretour e 1492; prezidant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1526; - '''Maurice''', abad [[Landevenneg]] ha Boken e 1526; - '''Laurent''', abad Toussaint Angers e 1554.</ref> * ''En argant e deir moualc'henn en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Cornulier.gif|100px]] |'''Cornulier''' <ref>Aotrounez la Haudelinière, Lucinière, Montreuil, baron ha goude kont la Roche e 1718, e [[Enorzh]]; aotrounez la Haye, e [[Santez-Lusenn]]; la Touche, e [[Nozieg]]; beskonted [[Reudied]]; aotrounez Gravelles, e [[Santez-Onenn]]; markizien Château-Frémont e 1683;  e [[Sant-Ervlon-ar-Roz|Sant-Ervlon]]; kont Vair, e [[Arned]]; aotrounez Bois-Maqueau  ha la Sionnière, en [[Tilhieg]]; kont Largouët, en [[An Elven|Elven]]; baron [[Mousterlez]]; aotrounez la Caraterie ha la Pajotterie, e [[Sant-Stefan-Melveurzh|Sant-Stefan- Melveurzh]] ; de Pezle, de Lorière, la Grande-Haye, Jasson ha Malnoë, en  [[An Dosenneg|Dossenneg]]; baroned Lanvaux, e [[Gregam]]. - Pierre de la Haudelinière hag e vab Pierre, tro-war-dro kabiten an akebuterien war marc'h an aotrou Kastell-Briant e 1487 ha 1525. - Daou maer Naoned e 1569 ha 1605; - Daou jeneral war an Arc'hant e 1570 ha 1588; Ur c'habiten a hanter-kant den, gouarnour Naoned e 1596; - Daou vestr-meur war Dourioù ha Koadeier ha gwenaerien-meur Breizh e 1602 ha 1642; - Pierre, abbad Sant-Meven, Blanche-Couronne, ha Santekroaz Gwengamp, ha tro-war-dro eskop Landreger ha Roazhon (marvet e 1639); - Claude, aluzenner ar Roue, abbad Blanche-Couronne (marvet e 1681); - Seizh kadoriad gant tog adalek 1640; - Pevar c'hadoriad ouzh ar C'hontoù adalek 1674; - Parzek c'huzulier ar Stad; '- Daou marc'heg Sant-Lazar e 1681 ha 1723; - Ur marc'heg Malta e 1764, rener la Roche-Villedieu, e 1774; - Ur penn ran-arme eus luioù ar Roue e Bro-Vande (marvet e 1843) - Ur c'hommandant fuzuilherien war droad, bet lazhet e Sebastopol e 1855, - Un eil-amiral e 1868 (marvet e 1886)</ref> * ''En glazur e arbenn-c'harv en aour, leinet gant ur vrizhenn erminig en argant'' Sturienn ː ''Firmus ut cornus'' [PPC] |- |[[Restr:Cosnoal de Saint-Georges.png|100px]] |'''Cosnoal'''<small>, pe</small> '''Cosnoual''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Saoz. Aotrounez Saint-Georges, e [[Lostenk]]; Crano, en [[An Ignol|Ignol]]; Kerverien, e [[Sant-Karadeg-Tregonvael]]; Lieuzel, e [[Plegadeg]], Kerhuélic, e [[Baod]]. - '''Pierre''', mestr [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1531/2;</ref> * ''En argant e deir groaz pavek ha divouedet en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Coué du Brossay.png|100px]] |'''Coué''' <ref>Aotrounez Brossay, e [[Ranneg]]; Trégoudan; Kergurioné, e [[Krac'h]]; Salarun, e [[Teiz]]. - '''Jean''', en deus sinet feur-emglev [[Gwenrann]] 1381; - '''Julien''', selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1503</ref> * ''En argant e dreustell en sabel, heuliet gant teir flourdilizenn en gul'' [PPC] |- |[[Restr:De Couëtus.gif|100px]] |'''de Couëtus''' <ref>Aotrounez al lerc'h se e [[Karantoer|Karentoer]]; la Villelouais ha la Vallée, e [[Kempenieg]]; la Brétaudière, e [[Sant-Filberzh-Deaz|Sant-Filberzh]]; [[Ar Roc'h-Wenn|ar Roc'h-wenn]]; Penros ? </ref> * ''En argant e arbenn-c'harv en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Couperie de la Carizière.png|100px]] |'''Couperie''' <ref>Aotrounez la Carizière, en [[An Hae-Foazer|Hae-Foazer]]; Porthereau, e [[Gwerzhav]]; la Bogerie (?); la Lande ha Tartifume, e [[Porzh-Pêr]]. - '''Michel''', chuin [[Naoned]] e 1616; - '''Maurice''', selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1617</ref> * ''En glazur e dreustell en argant karget gant teir rozenn en gul, hag heuliet ouzh kab gant div steredenn en aour hag ouzh beg gant ur greskenn en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Courmeau de Leurmen.gif|100px]] |'''Courmeau de Leurmen''' * ''En gul e deir c'hregilhenn en argant.'' [GLB] [PPC] |- |[[Restr:De la Coussaye de Fougeray.png|100px]] |'''de la Coussaye''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Boatev. Keloù ebet diwar-benn aotrouniezhoù e Breizh. - '''Trajan de la Coussaye''' a zo bet mestr war ar C'hontoù e 1588, jeneral war an argant, ha kadoriad ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1601.</ref> * ''En gul e leon en aour; e gab en argant karget gant teir steredenn en glazur'' * Sturienn ː ''Patriæ subsidient astra leonis'' [PPC] |- |[[Restr:De Coutances-de-la-Celle.gif|100px]] |'''de Coutances''' <ref>Genidik eus [[Touren]]. Aotrounez la Celle, e Touren ; Boisdais ; la Bouvardière, parrez [[Sant-Ervlan]] ; Vigneu, parrez [[Koeron]] ; la Haye-Mahéas, e [[Sant-Stefan-Brengoloù]] ; la Mallève, e [[Chantenay]] ; Baillou. • '''Jean''', aotrou Négron, maer [[Teurgn|Tours]] e 1479 • '''Sidrac''' ha '''Louis''', marc'heien [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1575 ha 1595 • '''Valentin''', dimezet e 1570 gant Claudine Poidras • Ur floc'h d'ar roue [[Loeiz XIV (Bro-C'hall)|Louis XIV]] e 1702.</ref> * ''En glazur e ziv dreustell en argant, heuliet gant teir bezantenn en aour etre an treustelloù, laket 2 ha 1.'' *Sturienn ː ''Constantia, justicia et fidelitate'' (PPC) |- |[[Restr:Crocelay de la Violais.png|100px]] |'''Crocelay''' * ''En argant e sourin en gul heuliet gant teir melchonenn en sabel'' (PPC) |} == D == {| class="wikitable" |[[Restr:Daghon de la Justonnière.gif|100px]] |'''Dachon de la Justonnière''' <ref>Aotrounez la Justonnière, la Bérangeraye, la Varanne-Saint-Père ha les Rigaudières, e [[Mezansker]]; la Ragotière, la Billière ha la Salmonière, e [[Sant-Ervlon-ar-Roz|Sant-Ervlon-ar-Ro]]<nowiki/>z; Lorière, e [[Nozieg]]; Flessan. '''Jean''', aotrou la Justonnière, aet da Anaon e 1498, dimezet da uillemine Cuischard, tad ha mamm '''François''', a veve e 1529, pried Jeanne Blanchet, itron la Bérangeraye; diganto '''Guillaume''' ha '''Jean'''. '''Guillaume''', tad '''Jean''', tad-kozh '''Jacques''', kuzullier ou prezidial ha chuin [[Naoned]] e 1697, dimezet e 1599 da Anne Cassard, e ziskennidi staliet e bro Añjev, en o mesk ur marc'heg-floc'h mestr-meur urzh Malta e 1779, hag ur merc'h degemeret e Saint-Cyr e 1786</ref> * ''En gul e zaou leonparzh en aour an eil dreist egile'' [PPC] |- |[[File:Daen-d.jpg|100px]] |'''Daen''' * ''En glazur e zri arbenn demm en aour kerneliet ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Danguy du Redys.gif|100px]] |'''Danguy''' <ref>Familh c'henidik eus Orleañs. Aotrounez Redys; la Hulonnière, e [[Tarvieg]]; l'Ecurais, e [[Faouell]]; le Manais ?; la Blanchardaye, e Gwagenez. - Ur chuin [[Naoned]] e 1680; - daou mestr war [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] adalek 1723; - '''Jacques Danguy''', jeneral war [[Kambr ar C'hontoù Breizh|an Arc'hant]] e 1730; - ur c'habiten-kommandant rejimant Bassigny e 1778, bet tapet gant ar Vandeiz e [[Pembo]] ha dibennet e [[Naoned]] e 1793.</ref> * ''En argant e wezenn-bin diwriziet c'heotet, hebiaet gant div vrizhenn erminig en sabel'' |- |[[Restr:Daniel de la Motte.gif|100px]] |'''Daniel de la Motte''' <ref> Aotrounez la Motte, beli Dinan. Ardamezeg 1690. Keloù muioc'h ebet.</ref> * ''En glazur e deir steredenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Daniel de Kergomar.gif|100px]] |'''Daniel de Kergomar''' <ref> Aotrounez Kergomar ha Beaupré, e [[Korle]]; Kervegan, e [[Botoha]]. - '''Yves''', allouez Korle e 1705; - '''Christophe-Clair''', penn barner-konsul [[Naoned]] e 1774, ha maer Naoned e 1789; aet da Anaon e 1817.</ref> * ''En gul e lammell en aour, heuliet e kab hag e beg gant ur bezantenn ivez en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Danisy du Ver.png|100px]] |'''Danisy''' <ref>Aotrounez Ver; Bogat ha Lessac, e [[Gwenrann]]; ka Briordais, e [[Sant-Pêr-Raez]]</ref> * ''En argant e leon en sabel; e gab en aour karget gant teir greskenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Dantec de Tromorgant.png|100px]] |'''Le Dantec''' <ref>Aotrounez Tromorgant, e [[Perroz-Gireg]]; Kervern, e [[Lannolon]]</ref> * ''En argant e deir greskenn en sabel'' [GLB] [PPC] |- |[[Restr:Danvel de la Garenne.png|100px]] |'''Danvel''' <ref>Aotrounez la Garenne, e [[Gwiler-Porc'hoed]]; Kerrouault ?; la Ville-Augan (?) - '''Jamet''', o vevañ e 1513, dimezet gant Perrine Marion.</ref> * ''En sabel e lammell en aour'' [PPC] |- |[[Restr:De Derval.gif|100px]] |'''de Derval''' * ''En gul e nav bezantenn en aour, 3, 3, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:De Domaigne.jpg|100px]] |'''de Domaigné''' <ref>Aotrounez [[Dovanieg]], parrez an anv se, ha la Rouxière, e [[Pozieg]], eskopti [[Roazhon]] - '''Guy''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Rodez]] e 1440, ha komandour ar [[Gwerc'h-Breizh|Gwerc'h-Breiz]]<nowiki/>h e 1452; - '''Jean''', soudard gward ar [[Gwerc'h-Breizh|Gwerc'h-Breiz]] e 1464</ref> * ''En argant e gebrenn en sabel, heuliet gant teir dorzhell en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Dondel de Montigny.gif|100px]] |'''Dondel''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Vaen. Aotrounez Montigny. Brangolo; Pendreff, e [[Kaodan]]; Keranguen, e [[Henbont|Sant-Jili-Henbont]]; Kergonano, e [[Baden (Mor-Bihan)|Baden]]; Faouëdic, e [[Plañvour]]; Vaujouan, e [[Alaer]]; Trévoazec; du Parc; - '''Guillaume''', merstr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1661; kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1666; - '''Marc''', jeneral ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1686; - '''Jean-François''', eskob Dol, marvet e 1767.</ref> * ''En glazur e c'hourballask en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Doré de Beausoleil.png|100px]] |'''Doré''' <ref>Aotrounez Beausoleil ?; Lorière ( e [[Yaoued]]) - '''Pierre''' Doré de Lorière, selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1709. - '''Jean''' Doré de Lorière, pennalvokad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1725.</ref> * ''En glazur e fesk treustellet en aour, heuliet ouzh kab gant daou fenn leon en argant hag ouzh beg gant ur greskenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Du Dresnay.png|100px]] |'''du Dresnay''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Plougraz]]; Kervizien, e [[Skrigneg]]; Kerradennec, Kerroue, de Kerbihan ha Tregoad, e [[Logivi-Plougraz]]; Trobodec, [[Gurunuhel]]; Pontelory, Kercourtois, e [[Karaez-Plougêr|Plouger-Karaez]], Tredieg, e [[Rieg]]; ar Roz, e [[Banaleg]]; Locdu, par. e [[Louergad]]; Leslec'h ha Kerjean, e [[Plistin]]; Douron, [[Plegad-Moezan]]; Trobescont ha Keramezre, e [[Plegad-Gwerann]]; Pluscoat, e [[Bear|Botlezan]]; Roc'h-Huon, e [[Bear|Trezelan]]; Launay , e [[Brelevenez (Lannuon)|Brelevenez]]; Kerbaul, e [[Kastellaodren|Kastellaudren]]; Roc'hou, e [[Plouezoc'h]]; Castellennec, e [[Henvig]]; Coëtilézec, e [[Pleiber-Krist|Pleiber-Khrist]]; Lohennec, e [[Sant-Tegoneg]]; Kerlaudy ha Rosnevez, e [[Plouenan]]; Penaru, e [[Kastell-Paol|Minihy (Leon)]]; Pontplancoët, e [[Plougouloum]]; baron [[Mousterlez]].</ref> * ''En argant e groaz eoriek en sabel, heuliet gant teir c'hregilhenn en gul''[PPC] |- |[[Restr:Le Duc de la Busnelaye.gif|100px]] |'''Le Duc''' <ref>Aotrounez la Busnelaye, la Moinerie, eskopti Sant-Maloù. - '''Guillaume''', kuzulier ouzh [[Grands Jours|Grands-Jours]] e 1520; provost [[Roazhon]]; bet noblet e 1557 - '''Julien''', e vab, kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1554. Familh kemmesket gant hini Becdelièvre e 1590.</ref> * ''En gul e deir melchonenn en aour; e gab en argant'' |- | |'''Dwrgalet''' Aotrounez Kerloioù, parrez Plouilio. Bet dizarbennet e [[1670]], beli [[Montroulez]]. Ardamez ebet. |- |[[Restr:Noir-l-2.jpg|100px]] |'''Le Noir''' * ''En argant e c'hwec'h ruilhenn en gul gouremet ; ur skoed en glazur ouzh kondon''. |} == E == {| class="wikitable" |- |[[Restr:Eberard.jpg|100px]] |'''Eberard''' <ref>Aotrounez le Colombier, e [[Pleudehen]]. - '''Joscelin''', test e diazezidigezh Sant-Maloù [[Dinan]] e 1489; - '''Gilles''', unan eus ar Re-Unanet Sant-Maloù hag o deus aloubet ar c'hastell e 1590; - ur sekretour ar Roue 1703.</ref> * ''En glazur e deir greskenn en argant, 2 ouzh kab, 1 ouzh beg, ur steredenn en aour ouzh kondon''. [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Des Ebles.gif|100px]] |'''des Ebles''' <ref>Keloù ebet diwar benn an aotrouniezhoù. '''Perrot''', en deus sinet feur-emglev [[Gwenrann]] e [[Lambal]] e 1381.</ref> * ''Dougen a ra ul leon savant'' (livioù dizanavezet) [PPC] |- |[[Restr:De l'Ecluse de Longraye.gif|100px]] |'''de l'Ecluse''' <ref>Aotrounez Longraye, Trevoedel, eskopti Kernev ([[Beuzeg-ar-C'hab|Beuzeg]] ?). Ardamezeg 1696</ref> * ''En argant e gebrenn en sabel heuliet gant daou delfin geotet ouzh kab ha gant un aval-pin ivez en geot ouzh beg'' [PPC] |- | |'''de l'Ecorse''' ː gwelout '''de Lescorce''' |- |[[Restr:Eder de Beaumanoir.jpg|100px]] |'''Eder''' <ref>Aotrounez Beaumanoir, en al [[Al Leslae|Leslae]]; baron la Fontenelle, e [[Tregaeg]]; aotrounez la Villedoré ha la Villeraoul e [[Sant-Brieg|Saozon-Sant-Brieg]], Guerligon en [[Kaouennieg]], Kerrien, e [[Treglañviz]], la Haye ha la Mastinais, e [[Merzhelieg]], l'Ongle ha la Motte-Isar, e [[Gwenred]]. - '''Guillaume''', en deus sinet emglev Gwenrann 1364; - '''Raoullet''', prezidant e ar Gontoù e 1417; - '''Guillaume''', eskob Sant-Brieg (aet da Anaon e 1431); - '''Jean''', marc'heg an Erminig e 1454; - '''Guillaume''', abad Sant-Gweltaz ha Boken, ha goude eskob Kernev (aet da Anaon e 1546) - '''Guy''', Unannet brudet, gouarner Douarnenez, bet laket d'ar marv e 1602; </ref> * ''En gul e dreustell en argant, heuliet gant teir fempdiliaouenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Edern.gif|100px]] |'''Edern''' <ref>Jacques Edern, chuin [[Kastell-Paol]] hag asagn ar milis.</ref> * ''En gul e sourin en argant, hedet gant c'hwec'h steredenn en aour, 3, 3'' [PPC] |- |[[Restr:Edevin du Plessix-Bouchet.gif|100px]] |'''Edevin''' <ref>Aotrounez Plessix-Bouchet, e [[Sant-Ervlan]]; Maisonneuve, e [[Kordevez]]; la Sénéchallais ?; Boisaliette (?) - un ezel bet digemeret en urzh an noblañs da vare Breujoù 1754.</ref> * ''En glazur, e gebrenn faoutek en aour, heuliet gant tri sparfell ivez en aour'' [PPC] |- |[[File:Ellen-ledinec.jpg|100px]] |'''Ellen de Ledinec''' * ''En sabel e gastell en aour.'' |- |[[Restr:L'Epervier.png|100px]] |'''l'Epervier''' <ref>Hervez Guy le Borgne, hep ditour all ebet.</ref> * ''En glazur e sparfell en argant, etre e grabanoù ur skourrig loreen en aour'' [GlB] |- |[[Restr:De l’Épervier - de l'Espervier.gif|100px]] |'''de l'Epervier / de l'Espervier''' <ref>Aotrounez le Plessis-Raffray, e [[Dovanieg]]; la Bouvardière ha Langevinière, e [[Sant-Ervlan]]; la Gascherie, e [[Chapel-Erzh]]; l'Epine-Gaudin, e [[Sant-Juluan-Kankell|Sant-Juluan- Kankell]]; [[Lavreer-Botorel]];ː Briort, e [[Porzh-Pêr]]; Bois-Cornillé, e [[Izeg]]; la Richardais, e [[Mousterel-ar-Veineg|Mousterel]]; Boisglé, e [[Kesoue]]; la Gaillarderie, e [[Malvegon]]; l'Aulnaye ha la Haultière, e [[Chantenay]]; [[Orvez]]; [[Trelier]]; la Verrière, e [[Sant-Donasian]]; la Bourdinière, e [[Kastell-Tepaod]]. - '''Robert''', marc'heg an Erminig e 1454; - '''Jean''' ː kañseller Breizh eus 1439 da 1445; eskob Sant-Brieg e 1450; eskob Sant-Maloù eus 1450 da 1486; Kadoriad kentañ ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr ar C'hontoù]] e 1477 ha 1486; marvet e 1486. - '''Arthur''', gwenaer bras Breizh e 1488.</ref> * ''En glazur e lammell en aour, heuliet gant peder bezantenn ivez en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Arsac-d.jpg|100px]] |'''d'Arsac / d'Erzac''' * ''En sabel e erez dispak en argant pigoset ha krabanet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:De L'Espinay de la Hauteville.png|100px]] |'''de l'Espinay''' <ref>'''de L'espinay''' : Aotrounez al lerc'h se, Hauteville, Trémar, Buhel, Lalier, Malary, e [[Plesei]]; Chaffault ha la Roche-Ballue, e [[Kervegon]]; Monceaux, Brétaudières ha Pesle, e [[Sant-Filberzh-Deaz|Sant-Filberzh]]; Briort ha Prénouveau, e [[Porzh-Pêr]]; Vilaire, la Pommeraye; Clouzeaux, Bedouan, e [[Donez]]; Housseau, e [[Kerc'hfaou]]. Pemp rummad; diskouezhadeg 1544 e Kervegon. - '''Jean''', mab Pierre, teñzorer-jeneral eus 1499 da 1524, dimezet gant Bertranne Robelot; - '''Jean''', selaouer ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1515; - '''Guillaume''', dimezet e 1544 gant Marie du Chaffault, itron al lerc'h se ha Monceaux; - daou floc'h ar Roue e 1744;</ref> * ''En argant e zri bod-spern geotet'' * Sturienn ː ''Sequamus quò fata vocant'' [PPC] |} == F == {| class="wikitable" |- |[[Restr:Fablet.jpg|100px]] |'''Fablet''' <ref>Aotrounez la Motte (?), eskopti Roazhon. Ur c'huzulier er prezidial, maer, letanant-jeneral ar polis, ha kannad Roazhon er Stadoù e 1780;</ref> * ''En gul e groaz en argant karget gant pemp brizhenn erminig en sabel, e gab en glazur karget gant teir steredenn en argant.'' * sturienn : Ex voto publico [PPC] |- |[[Restr:Fabre.jpg|100px]] |'''Fabre''' <ref>Aotrounez les Oroux (?), hep muioc'h titouroù. Ne ouzer ket resis m'az eus ul letanant archerien e Gwened e 1780, en anv se, tad ur baron an impalaeriezh, letanant-jeneral e 1832( marvet e 1858), e oa eus ar familh-se. (PPC)</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant heuliet e kab gant daou morzhol en aour hag e beg gant ur garreg ivez en aour war ur savenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Fabri de Bonnepart.gif|100px]] |'''Fabri''' <ref>Familh c'henedig eus bro Toskana; aotrounez Bonnepart, e [[Teiz]], eskopti Gwened. - '''Guillaume''', chaloni [[Naoned]] ha prokulor an Dug e lez Roma e 1484; - un dilennad eus parrez [[Baod]] e 1513; - '''Jacques''', letanant-jeneral [[Gwened]] eus 1558 da 1570; - '''Jean''', abad [[Landevenneg]] e 1561</ref> * ''En glazur e sourin en aour karget gant ur rozenn en gul, hag heuliet gant div steredenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Fabroni.gif|100px]] |'''Fabroni''' <ref>Familh c'henidik eus bro Italia. Aotrou e Breizh e [[Presperieg]], [[Ploermael]], Baen (?), [[Algam]]. - '''Paul''', bet broadet dre lizheroù e 1566, dimezet da Françoise Allory, hag o deus bet Alexandre, aotrou le Gras, prokulor ar Roue e [[Ploermael]] e 1607, dimezet gant Anne Bréhault. - Kuzulierien e [[Breujoù Breizh]] e 1698, 1731, 1749</ref> * ''En glazur e sourin en aour karget gant tri morzhol en sabel, heuliet ouzh kab gant ur pellen en argant ha gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Fagon.gif|100px]] |'''Fagon''' <ref>Familh c'henedik eus Pariz. - '''Antoine''', mab d'ur medisin Louis XIV, ha Marie Noisereau, abad [[Sant-Meven]], eskob Lombez, hag eskob [[Gwened]] e 1719; aet da Anaon er bloaz 1742.</ref> * ''En glazur e leon savant e kleiz en aour, o sellout ouzh un danvad tremenant en argant, war ur savenn geotet; heuliet ouzhkab kleiz gant un heol en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Du Fail.gif|100px]] |'''du Fail''' <ref>Barradur ar re Raguenel. Aotrounez al lec'h se e [[Domloup]]; Château-Létard, e [[Sant-Ervlon-an-Dezerzh|Sant-Ervlon]]; la Hérissaye, e [[Pleveleg]]; - '''Raoul''', test e-barzh un donezonadur d'an abati Savigné e 1148; - '''Noël''', kuzulier e prezidial ha goude e Breujoù Roazhon e 1571; aozer meur a levrioù diwar barnadurezh ; aet da Aaon e Roazhon er bloaz 1591</ref> * ''Palefarzhet etre argant ha sabel.'' [PPC] |- |[[File:Faucigny-lucinge-d.jpg|100px]] |'''de Faucigny-Lucinge''' * ''Peuliet etre aour ha gul a c'hwec'h pezh, hag a zo Lucinge.'' [PPC] |- |[[Restr:La Faye de Saint-Genis.gif|100px]] |'''de La Faye de Genis''' <ref>Familh c'henedigk eus bro Limousin; Aotrounez Genis. - '''Laurent''', eskob [[Sant-Brieg]] e 1375; treuzkaset da [[Avranches]] e 1379; aet da Anaon er bloaz 1391</ref> * ''En gul e groaz en argant; e gab gourc'hranellek ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:De La Faye de la Grignonnaye.png|100px]] |'''de La Faye de la Grignonnais''' <ref>Aotrounez la Grignonnais, e Felgerieg ?; Perron, e [[Bozeg]]. - Ur chuin [[Naoned]] e 1661; - '''Jean''', lez-rener kevrenn medisinerezh skol-veur Naoned e 1696</ref> * ''En arc'hant e dreustell en gul karget gant teir daerenn en argant, hag heuliet ouzh kab gant ur skeudenn heol en gul hag ouzh beg gant un tan ivez en gul'' [PPC] |- |[[Restr:De Feydeau.gif|100px]] |'''Feydeau''' <ref>Familh c'henidig eus Bro-Marche. Aotrounez e Breizh eus Plessix, e parrez [[Nizon]], eskopti Kernev. Hi deus roet '''Louis''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1632, ur melestrour Breizh e 1716.</ref> * ''En glazur e gebrenn an aour heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Fontaine-dl.jpg|100px]] |'''de la Fontaine''' * ''En glazur e dreustell skoulmet en aour heuliet gant teir c'hregilhenn en argant, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:De Fontlebon.jpg|100px]] |'''Fontlebon''' <ref>Genidig eus Bro-Boatev; aotrounez al lec'h se, Loptière; la Ville-Solon, e [[Plerin]]; la Jartière, e Saint-Igneuc ([[Lanyugon]]); la Domneraye, e [[Ploareg|Ploareg;]] la Lande; Carivan; Chantelou; la Cornays. - '''Olivier''', marc'heg e 1264; - '''Jacques''', marc'heg Sant-Yann-Jerusalem e 1515, difenner Rodez e 1522; - '''Pierre''', gouarnour evit Charles du Quélennec, baron ar [[Pont-'n-Abad|Pont]] e 1561,dimezet gant Marguerite Renaud; - kabitened [[Hazhoù-Bazeleg|Hazhoù]] ha [[Kevrieg]], ha tudjentil kambr ar roue Herri IV e 1590; - ur merc'h e Saint-Cyr e 1787. </ref> * ''En argant e zri ererig en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Forest-goasven.jpg|100px]] |'''de la Forest de Goasven''' * ''En glazur e c'hwec'h fempdeliaouenn en aour, 3, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Fortia.gif|100px]] |'''Fortia''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Avignon. Aotrounez Plessix-Fromentière; Cléreau; Paradis; Urban. - '''Bernard''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1556; - '''Marc''', prezidant kentañ ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kontoû Breizh]] e 1551 </ref> * ''En glazur e dour en aour, mogeriet en sabel, war ur menez a c'hwec'h tamm geotet'' [PPC] |- |[[Restr:De France de la Billais.gif|100px]] |'''de France''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e [[Gwinien]]; la Billais; les Touches; les Vergers; la Bouëxière; Pléduc - '''Jacques''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1589; - '''Jean''', e vab, marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1580, denjentil kambr ar Roue e 1606; - ur merc'h e Saint-Cyr hag ur floc'h ar Roue e 1729;</ref> * ''En argant e deir flourdilizenn en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Fresneau de la Couronnerie.png|100px]] |'''Fresneau''' <ref>Aotrounez la Couronnerie, e [[Kerc'hfaou]]; la Templerie, e [[Kastell-Tepaod]]; la Blanchardière ha l'Ebaupin, e [[Gwerzhav]]. - Ur chuin [[Naoned]] e 1686; - Selaouerien ha mistri ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] adalek 1695; - ur jeneral ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar arc'hant]] e 1727; - un teñzorer Bro-C'hall e 1774; - ur sinet an enebadurioù e 1788.</ref> * ''En argant e onnenn diwriziek c'heotet, hebiaet gant div steredenn en glazur'' (PPC) |} == G == {| class="wikitable" |[[Restr:Gabard.jpg|100px]] |'''Gabard''' <ref>Aotrounez e [[Gwerzhav]], [[Sant-Filberzh-Deaz]], [[Merzhelieg]], [[Sant-Pêr-Raez]], Teieleg, [[Kerlouevig]], [[Pornizh]] (Itron-Varia), [[Bouez]]. '''- Jean''', aotrou la Noë, tad da François, doktor war an droed hag unan eus kabitened gwarnizon '''Naoned''' e 1543, bet noblet e 1547; dimezet, 1° da Jeanne Giraud, 2° da Louise Brecel; - daou c'huzulier e [[Breujoù Breizh]], adalek 1573; - ur provost ar varichaled e 1617; ur marc'heg an Urzh e 1638</ref> * ''En gul, div steredenn en aour ouzh kab, ur greskenn en argant ouzh beg.'' [PPC] |- |[[Restr:Gabillard.jpg|100px]] |'''Gabillard''' <ref>Genidig eus [[Mederieg]]. Ur penn-ofiser er brezelioù ar chouanerezh, bet noblet e 1816.</ref> * ''En argant e gaouenn en glazur, lagadek, pigosek hag iziliek en gul, heuliet ouzh dehoù gant ul lilienn en gwirion hag ouzh kleiz gant ur c'hleze en gul dornek en aour ; e gab en errminoù''. [PPC] |- |[[Restr:Gabriau-de-Riparfons.gif|100px]] |'''Gabriau''' <ref>Genidik eus bro Boatev. Daou c'huzulier e [[Breujoù Breizh]] adalek 1594.</ref> * ''En glazur e c'harv o tremen en aour.'' [PPC] |- |[[File:Gac-l.jpg|100px]] |'''Le Gac de Lansalut''' * ''En aour e leon en sabel, krabanet ha teodet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:De Gadagne.gif|100px]] |'''de Gadagne''' <ref>Familh c'henidik eus Provañs. - Un aluzenner ar rouanez Louise de Lorraine, abad [[Lokentaz]] e 1582 (aet da Anaon e 1593).</ref> * ''En gul e groaz garzentek en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le-Gall.jpg|100px]] |'''Ar Gall''' * ''En argant e leon krabanet ha teodet en aour ; div dreustell balirant en aour.'' |- |[[Restr:Garic-d.jpg|100px]] |'''de Garic''' * ''En argant e galon en gul, kurunennet en aour.'' |- |[[Restr:Garic-rondour-d.jpg|100px]] |'''de Garic de Roudour''' * ''En argant e dreustell en gul heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en gul, 2 ouzh kab, 1 ouzh beg.'' |- |[[Restr:Garnier-2.gif|100px]] |'''Garnier''' * ''En argant e ziv sourin en gul, c'hwec'h kregilhenn ivez en gul ouzh c'houremm, 2, 2, 2.'' |- |[[Restr:Gibon.gif|100px]] |'''Gibon''' <ref>Barradur eus ar re ar [[Porc'hoed]]; aotrounez al lerc'h se, e [[Pluverin]]; Grisso, e [[Gregam]]; Coëtlagat, e [[Gwened|Sant-Padarn]] (>Gwened); Keralbaud ha Pargo, e [[Ploveren]]; Kerizoët, e [[Pleskob]]; Coëtsal, e Itron-Varia ar Menez; la Ville-Pelotte, e [[Gwinien]]; Rogudas, e [[Aradon]]. Menegioù eus 1448 à 1536. * '''Guillaume''', eskob [[Roazhon]] e 1358; * '''Jean''', prezidant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e  1422 ha komiser evit adaozadeg mogajoù eskoptioù [[Roazhon]] ha [[Gwened]]; * '''Jean''', sekretour ha kuzulier an Dug, prokulor-jeneral ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] ha kannad an dugez Anna e-kichen an Impalaer ha ar roue Bro-Saoz er bloaz 1400; * Daou c'huzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1717 ha 1738; * Un abad [[Pornizh]] e 1777, * Ul letanant-jeneral e 1820. * Daou ezel bet digemeret ouzh enorioù Lez ar Roue e 1785 ha 1788. </ref> * ''En gul e deir manal ed en aour'' PPC] |- |[[Restr:Gibot de la Périnière.gif|100px]] |'''Gibot''' * ''En argant e leonparzh en sabel'' (PPC) |- |[[Restr:Gicqueau des Sorinières.png|100px]] |'''Gicqueau''' <ref>Aotrounez les Sorinières ?; la Pouparderie ha Souché, e [[Sant-Enion-al-Lenn-Veur]]. - '''Jaques''', mirour al Levrioù ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1647; - '''Nicolas''', prokulor ar Roue ouzh prezidial [[Naoned]] e 1696</ref> * ''En argant e sourin en gul karget gant ur c'hlazard en aour, heuliet gant daou c'hreunaval en glazur'' (PPC) |- |[[Restr:Goaffuec-d.jpg|100px]] |'''de Goaffuec''' * ''En argant e deir fempdeliaouenn en glazur, 2, 1 ; ur voualc'henn en glazur ouzh kondon.'' |- |[[Restr:Goalez.jpg|100px]] |'''Goalez''' * ''En gul e greskenn en argant heuliet gant c'hwec'h kregilhenn ivez en argant, 3, 3.'' |- |[[Restr:Goallon-d.jpg|100px]] |'''Goallon''' * ''En erminoù e deir zreustell en sabel.'' |- |[[Restr:Goaradur-d.jpg|100px]] |'''Goaradur''' * ''En gul e ziv greskenn en argant kein-ouzh-kein.'' |- |[[Restr:Goarand-l.jpg|100px]] |'''Goarand''' * ''En aour e dreustell en sabel, heuliet gant teir melchonenn ivez en sabel, 2, 1.'' |- |[[Restr:Godet-bzh.gif|100px]] |'''Godet''' * ''En argant e wezenn-olivez c'heotet, heuliet gant c'hwec'h c'hregilhenn en glazur peuliet, teir ouzh pep tu ; e gab sourinet a c'hwec'h pezh etre argant ha sabel.'' |- |[[Restr:Goheau des Kamonnières.gif|100px]] |'''Goheau''' <ref>Aotrounez les Jamonnières, parrez [[Sant-Filberzh-Deaz]], Livernière, parrez ar [[Chapel-Huelin]], la Maillardière, parrez [[Gwerzhav]], l'Ile-de-Bouin; Souché ha [[Sant-Enion-al-Lenn-Veur|Sant-Enion]], parrez an anv se; la Brossardière; la  Roulliére; la Ville-Morice; les Bretesches, parrez [[Reudied]]; Pois-Gautier, par. [[Sant-Pêr-Raez|Sant-Pêr Raez]]; la Haye-Tessondeau ha la Jennière, par. [[Gwaled]]; de Maumusson, par. [[Sant-Eler-Kaleon]]; Prénouveau, Plessix ha Branday, par. [[Porzh-Pêr]]; Bois-Macé, par. [[Oudon]]; Bois-de-la-Motte; la Jarrie. - '''Jean''', floc'h e-barzh un diskouezadeg 1371; - '''Jean''', aotrou Sant-Enion, dimezet gant Marie de Goulaine, intañvez e 1450; - '''Jean''', abad [[Banaleg-ar-Gevred]], marvet e 1509; - '''René''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1572.</ref> * ''En gul e zri helm war dreuz en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Gonidec-l.gif|100px]] |'''Le Gonidec''' * ''En argant e deir sourin en glazur.'' (PPC) |- |[[Restr:Gouer-l.jpg|100px]] |'''Le Gouer''' * ''En glazur e zri heol en aour, 2, 1.'' [HGG] |- |[[Restr:Gouere.jpg|100px]] |'''Gouere''' * ''En argant e leonerer en gul, krabanet, teodet ha pigoset en aour.'' [HGG] |- |[[Restr:Gouesdin-d.jpg|100px]] |'''du Gouezlin''' * ''En glazur e wezenn-bin en aour e frouez ivez en aour, ar c'hef karget gant ur c'honikl en argant.'' [ADV] [HGG] |- |[[Restr:Goff-l.gif|100px]] |'''Le Goff''' * ''En argant e gastell en sabel.'' |- |[[Restr:Goaz-Froment-d.jpg|100px]] |'''Goaz-Froment''' * ''En argant e deir eilenn treustellet en gul heulliet gant dek moualc'henn en sabel, 4, 3, 2, 1.'' |- |[[Restr:Goaz-quelen-d.jpg|100px]] |'''Goaz-Kelenn''' * ''En aour e dreustell en sabel karget gant teir wezenn en argant.'' |- |[[Restr:Goazmoval-d.jpg|100px]] |'''Goazmoval''' * ''En glazur plezhek en argant a c'hwec'h pezh; ur greskenn en gul ouzh kab.'' |- |[[Restr:Goulard de Marsays 1.gif|100px]] |'''Goulard''' <ref>Genidig eus Bro-Boatev, aotrounez Marsays; Beauvais; Sainte-Rame; la Vergne; la Boulaye; la Voulte; Theil (?); la Rochepallière, e [[Sant-Ervlon-ar-Roz|Sant Ervlon]]; Launay, e [[Koufeg]]. - '''Colas''', dimezet e 1445 Mabille de Montalembert; - '''Louis''', gourvab ar rev a-us, gouarnour evit kont priñs Navarra, adalek Herri IV, dimezet gant Marguerite de Talleyrand, merc'h priñs de Chalais; lazhet e-kerzh ar Saint-Barthélémy e 1572; - '''Henri''', gouarnour [[Gwenrann]] hag [[ar Groazig]] e 1660.</ref> * ''En glazur e leon en aour (neuz all ː en argant) krabanet, teodet, ha kurunet en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Guéguen de la Villecolué.gif|100px]] |'''Guéguen''' <ref>Aotrounez la Villecolié hag ar C'hos, e [[Hilion]]; la Croix-Cholin, e [[Ploufragan]]. - '''Guillaume''', bet ganet e [[Lambal-Arvor|Lambal]], kadoriad kentañ [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr ar C'hontoù]] Breizh, e 1485; abad ar [[abati Sant Salver|Salver-Santel]] e [[Redon]], hag eskop [[Naoned|Naoened]]; marvet e 1506. - '''Jean''', kuzuilier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1568</ref> * ''En argant e wezenn-olivez c'heotet; e c'hrenn-balefarzh en erminoù, karget gant div kadvouc'hal en gul peuliek'' |- |[[Restr:Guéhéneuc de la Villeneuve.gif|100px]] |'''Guéhéneuc''', pe '''Guéhenneuc''' <ref>Aotrounez la Villeneuve ha la Vieuville, e Toussaints ?; Garnouët, la Porte, ha Launay-Caro, e [[Mozhon]]; Goishue, e [[Lanhelen]]; la Bruyère, e [[Landujan]]; Lantricher; la Forestrie, Treffouët, la Ville-Morin, le Roz, Chantepie, le Paz; la Rivière, e Saint-Léger ?; Lozier, e [[Pluvaelgad]]; la Roncière, Glécouët ha Coëtuhan, e [[Brehant-Loudieg]].</ref> * ''En glazur e leon leonparzhet en argant, heuliet ouzh kab gant div vlourdilizenn ivez en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Guéhéneuc de la Briançais.gif|100px]] |'''Guéhéneuc de la Briançais''' * ''En gul e leon en argant heuliet gant pemp steredenn en aour, 2, 2, 1; e c'hrenngonk en glazur'' (PPC) |- |[[Restr:Guéhéneuc.gif|100px]] |'''Guéhéneuc''' <ref>Ur melestrour eus ar c'hoadoù, kont eus an impalaeriezh, senedour ha goude par eus Bro-C'hall; tad d'ul letanant-jeneral e 1830, ha d'ar varichalez Lannes, dugez Montebello.</ref> * ''Troc'het; ouzh 1, en geot e c'hleze en aour; ouzh 2, en glazur ha skoedig en aour, heuliet ouzh c'hourem gant pemp steredenn argant'' (PPC) |- |[[Restr:Goazouhalle-d.jpg|100px]] |'''de Goazouhalle''' <ref>Diasur eo ar stumm brezhonek.</ref> * ''En gul e dreustell en argant, diforc'het ouzh kab gant un drailhenn en aour a bevar bastell.'' |- |[[Restr:Goheau des Kamonnières.gif|100px]] |'''Goheau''' * ''En gul e zri helm war dreuz en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Gouern-de-la-porte.jpg|100px]] |'''Gouern de la Porte''' * ''En aour e zaou leonparzh en gul, an eil dreist egile.'' [HGG] |- |[[Restr:Guido de Villeneuve.png|100px]] |'''Guido''' <ref>Aotrounez Villeneuve, e [[Baod]]; Rest, Kermainguy ha Kergall, e [[Gregam]]; Bourgerel, e [[Baden (Mor-Bihan)|Baden]]; Beaupréau; Leslay; Bregoharn; Kervazo, e [[Mendon]]; Kerdestaroue, e [[Pleuwigner]]; Kerdrain, e [[Brec'h (kumun)|Brec'h]]. - '''Pierre''', teñzorer Bro-C'hall, ha jeneral war an [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Arc'hant Breizh]] e 1644</ref> * ''En glazur e rodig-kentr en aour e eizh derenn'' (PPC) |- |[[Restr:Guiho de la Landelle.png|100px]] |'''Guiho''' <ref>Aotrounez la Landelle, e [[Donez]]; Monnoël, e [[Konkerel]]; Chaffault, e [[Kervegon]]; la Châzteigneraie ?; Sauldraye ?; Trégomar. - '''Mathurin''', prokulor jeneral sindik kumuniezh Naoned e 1607; - '''Henry''', pennalvokad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr art C'hontoù Breizh]] e 1695; '''- Jean-Henry''', pennalvokad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr art C'hontoù Breizh]] e 1730;</ref> * ''En gul e gab en argant karget gant teir brizhenn erminig en sabel'' (PPC) |- |[[Restr:Guiller.gif|100px]] |'''Guiller''' <ref>Aotrounez Kerroue, Kerjegu, e [[Plougernevel]]; Glageolet, Kerfily, e [[Groñvel]]; Kernevez, e [[Pellann]]; Coëdiguel, e [[Bubri]]; Keriergarz, Sant-Armel, Kernic, e [[Plusulian]];  Feunteun-Pêr, e [[Pleurdud]]</ref> * ''En aour e sourd en sabel o tislonkañ flammoù en gul'' (PPC) |} == H == {| class="wikitable" |- |[[File:Habasque.jpg|100px]] |'''Habasque''', e brezhoneg '''an Habask''' <ref>Aotrounez Tregoadalan, e [[Plouganoù]]. Ar skourr Tregoadalan kemeset gant ar re '''La Haye''' e 1568.</ref> ''e galleg ː'' Le Doux * ''En aour e zaou leon en gul, an eil dreist egile''. [PPC] |- |[[Restr:Habel2.jpg|100px]] |'''Habel''' <ref>Aotrounez la Touche, e [[Pleven]]; Meutel, e [[Plevenon]]; Penguilly, e [[Landehen]]; la Haydurand, Saint-Mirel, e [[Plened-Yugon]]; Kerhuis, Kermarquer ? - '''Alain''', bet test e-barzh un donezadur graet gant Geoffroy de Penthièvre e Sant-Albin-ar-C'hoad e 1167; - '''Pierre''', aotrou la Touche, hag e gwreg '''Anne Paignon''', aet da Anaon e 1438.</ref> * ''En argant e deir joskenn moc'h-gouez en sabel diframmet en gul, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Haffont-d.jpg|100px]] |'''Haffont''' <ref>Aotrounez Kerulat, e [[Pornaleg-Leskonil|Pornaleg]]; Lestriagat, e [[Triagad]]; Kerescant, Pratmaria, e [[Lokmaria-Kemper|Lokmaria]]. Meneget etre 1426 ha 1562 e [[Plouivel]] (?), [[Pornaleg-Leskonil|Pornaleg]], [[Triagad]], [[Beuzeg-ar-C'hab]]. - '''Henri''', o vevañ e 1426, dimezet gant '''Amice de Lezongar'''; - ur merc'h e Saint-Cyr 1788; - ur c'habiten troadegiezh bet fuzuilhet e [[Kiberen]] e 1795</ref> * ''En gul e gudon en argant pigoset hag iziliet en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Haicault du Pont.gif|100px]] |'''Haicault''' <ref>Aotrounez du Pont, e [[Tourig]]. Ur maer [[Kastell-Briant]] e 1696</ref> * ''En argant e sourin en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Hallenaut de la Villecolvé.png|100px]] |'''Hallenaut''' <ref>Aotrounez la Villecolvé, e [[Pleuloc'h]]</ref> * ''En gul, e zek ganochenn en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Hallouin.png|100px]] |'''Hallouin''' <ref>Aotrounez Mochonnière, e Sant-Similian [[Naoned]], la Housinière, e Sant-Donasian Naoned. - '''Pêr''', chuin Naoned e 1667, hag eil-vaer e 1670</ref> * ''En aour e c'halon divaskellet en aour, leinet gant un eor en sabel; e gab en glazur karget gant teir steredenn en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Harouis de la Rivière.gif|100px]] |'''Harouys''' <ref>Aotrounez la Rivière, la Seilleraye, l'Epinay, ha la Pétorie, e [[Kerc'hfaou]]; la Touche, e [[Tarvieg]]; Lontis-Férusseau, e [[Gorre-Goulen]]; Teillé, e [[Sant-Ervlan]]. - '''Olivier''', teñzorer eneral Breizh e 1530; - '''Guillaume''', sekretour ar Roue, ha pennc'hrefier an Dorfedoù ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1551; - '''Charles''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1573; - maered [[Naoned]] eus 1571 da 1625; - '''Louis''', prezidant kentañ ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1619</ref> * ''En aour e deir sourin en gul, pep hini karget gant tri benn unkorn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:De Hersé.gif|100px]] |'''de Hersé''' * ''En glazur e deir oged en aour''.<ref>Familh c'henidik eus bro mVaen; aotrounez al lec'h se, du Coudray, de Rubesnard. Un eskob [[Dol]] e 1767; Ur vikel-vras ha priol Kernitron, e [[Lanneur]], bet fuzuilhet e [[Kiberen]] e 1795; Un eskob [[Naoned]] e 1838, aet da Anaon e 1849.</ref> |- |[[Restr:Heureau du Temple.png|100px]] |'''Heuro''' <ref>Aotrounez ''an Templ''. (n'ouzer ket pe-hini ǃ ). (Ardamezeg 1696). - '''Jean''', pennalvokad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1670.</ref> * ''En argant e sourin en gul, heuliet gant div rodig-kentr ivez en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Hévin de la Thébaudaye.gif|100px]] |'''Hévin''' * ''En glazur e eor en arc'hant heuliet gant div steredenn ivez en arc'hant''<ref>Familh c'henidik eus Bro Iwerzhon. Aotrounez la Thébaudaye, e [[Gevrezeg]]; Margat. - '''Pêr''', alvokad e Roazhon, - '''Pêr''', e vab, juriskonsul , prokulor-sindik ha kannad kentañ Roazhon e 1671; aet da Anaon e 1692; - un marc'heg-skañv mirourien ar Roue, bet gloazet e-kerzh emgann Steinkerque e 1692; - ur penn-c'hrefier eus an Imbourc'hioù e 1756</ref> |- |[[Restr:Du Hirel.gif|100px]] |'''Hirel''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Pledran]]; la Juallère, e [[Kersaout]]. - '''Guillaume''', en deus sinet feur-emglev [[Gwenrann]] 1381 - '''Françoise''', itron Hirel, dimezet gant Jean Budes, bet lazhet e-kerzh emgann Rosbec e 1382</ref> * ''En argant e deir groazell en sabel'' |- |[[Restr:Huchet-de-la-Huchetaye.gif|100px]][[Restr:Huchet de la Huchetaye.gif|100px]] |'''Huchet''' * ''En argant e zri hucher en sabel'' neuz all ː * ''Palefarzhet; ouzh 1 ha 4, en argant e zri hucher en sabel; ouzh 2 ha 3, en glazur e c'hwec'h c'hanochenn toull en argant 3, 2, 1'' |- |[[Restr:Ugues.jpg|100px]] |'''Huon''' * ''En glazur e garv tremenant en argant, kernielet ha krabanet en aour.'' [PPC] |} == I == {| class="wikitable" |- |[[Restr:Iffer-d.jpg|100px]] |'''d'Iffer''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha Rougeraye, [[Egineg]]. '''Acharis''' en deus sinet emglev [[Gwenrann]] 1381</ref> * ''En argant e zri ezev en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Iffert.jpg|100px]] |'''Iffer''' ''Iffer'', ''Iffert'' * ''En sabel e zri ezev en aour.'' [HGG] |- |[[Restr:Imbault.jpg|100px]] |'''Imbault''' <ref>Familh c'henidik eus bro Bonthieu; aotrounez la Mothe; la Charlottière, e bro Douren; Ramezeaux, Mesnil-le-Fêtu; Marigny, e-kichen Orleans̃. Bet dalc'het e 1668, beli Naoned. - '''Pêr''', kabiten ur gompagnunezh kezeg-goaferien, dimezet da vMichelle Postel en Abbeville e 1448; - '''Guillaume''', bet lazhet e-kerzh emgann Saint-Quentin e 1557; - '''Melaine''', eus kezeg-skañv an Daofin 1666; - ur merc'h e Saint-Cyr e 1701; - ur penn-c'hrefier e [[Breujoù Breizh]] e 1720; - Ul lodenn eus ar familh se staliet e Saint-Domingue.</ref> * ''En gul e bemp c'housourin en argant.'' * Sturienn ː ''Evertendum gigantes'' [PPC] |- |[[Restr:Imbert de la Rastardière.jpg|100px]] |'''Imbert''' <ref>Familh c'henidik eus bro Boatev; aotrounez la Rastardière, e [[Henwinieg]]; la Patouillère ha la Gibrais, e [[Sant-Sebastian-an-Enk|Sant-Sebastian]].Bet dizarbennet e 1668, beli Naoned - '''Jean''', tailhanter dineroù Breizh e 1660</ref> * ''En sabel e ziv gebrenn en argant.'' [CDH] [PPC] |- |[[File:Ynisan.jpg|100px]] |'''Inizan''' * ''En aour e dreustell en gul, heuliet gant div ruilhenn ivez en gul e kab hag unan e beg.'' |- |[[Restr:D'Invrande.gif|100px]] |'''d'Invrande''' <ref>Aotrounez e [[Plegeneg]], eskopti Dol. - '''Charles''', ofiser e meur a veli e 1869</ref> * ''En glazur e deir rodig-kentr en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Irland de Burnben.gif|100px]] |'''Irland''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Skos, bet dalc'het e Bro-Boatev e 1667. aotrounez [[Burnben]], Beaumont, Bazoges, Lavau, Fiefclairet. - '''Jean''', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1581; - '''Charles''', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1617; goude-se letanant war an dorfedoù ouzh prezidial [[Poitiers]] e 1620, ha maer ar gêr se e 1626; - '''Louis''', ezel ouzh Akademiezh c'hall e 1679.</ref> * ''En argant e ziv dreustell en gul, heuliet ouzh kab gant teir steredenn en glazur'' [PPC] |- |[[File:Isle-br.jpg|100px]] |'''de l'Isle''' <ref>Tri rummad eus an anv se gant ar ardamezioù se. 1. Rummad kentañ ː Aotrounez al lerc'h se ('''''An Enez''''' en Brezhoneg), e [[Mousteruz]]; Mezaubran, er [[Ar Vinic'hi|Vinic'hi]]; Goazanarc'hant, e [[Plourivoù]]; Ville-Mario, e [[Sant-Ke-Porzh-Olued|Sant-Ke]]; Verger, e [[Tredarzeg]]; Kerverzic, e [[Plistin]]. - '''Radulphe''', kroaziad e 1248 - '''Geoffroy''', test e-barzh imbourc'h santelezadur Sant-Erwan, e 1330; - '''Pierre''', eskob Landreger e 1324. Ar skourr henañ kemmesket gant ar re '''''Kerleau''''', war dro 1595; Ar skourr Mezaubran kemmesket gant ar re '''''Le Guales''''', e 1540. 2. Eil rummad ː Aotrounez la Cormeraye, e [[Chapel-Erzh]]; Pineau, Barre-Sauvage, Pezeries, e [[Kastell-Tepaod]]; la Verrrie, la Gironnière, e [[Santez-Lusenn]]; la Nicollière ha la Noë-Talbot, e [[Gwerzhav]]; la Ferté, e [[Gwaled]]; la Gravelle, e [[Meliner]]; Fiefrosti ha la Bretonnière, e [[Saotron]]; la Mariélière; Souchais; Molière; Dreneuc, e Baen (?) 3. Trivet rummad ː Aotrounez al lerc'h se, Kerbaol, Penanprat, Kergomar, e [[Gwimaeg]]; Cludon; ar C'hroashent. - '''Guillaume''', maer [[Naoned]], e 1658.</ref> * ''En gul e zek hanochenn en aour, 4, 3, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:De l'Isle de Kerham.gif|100px]] |'''de l'Isle de Kerham''' <ref>Aotrounez Kerham, e [[Kamlez]], eskopti Landreger. Keloù muioc'h ebet.</ref> * ''En argant, e deir fempdiliaouenn en gul; ur vlourdilizenn en glazur ouzh kondon'' [GlB] [PPC] |- |[[Restr:De l'Isle-de-Kervidou.jpg|100px]] |'''de l'Isle''' <ref>Aotrounez al lerc'h se e [[Plouganoù]]; Kervigou e [[Lanneur]]. Skourr henañ kemmedket war dro 1445 gant ar re '''La Haye'''. Goude-se, an aotrouniezh a zo tremenet gant ar re '''''Toupin,''''' '''''des Seillons''''', '''''le Chossec'''''. Skourr Kervidon kemmesket gant ar re '''''le Borgne'''''. </ref> * ''Sourinet etre aour ha glazur a c'hwec'h pezh; e gonk a-zehoù en gul, karget gant ur vlourdilizenn en argant'' Sturienn ː ''A chacun son rang'' [PPC] |- |[[Restr:De l'Isle en Gal.gif|100px]] |'''de l'Isle en Gal''' <ref>Aotrounez al lerc'h se e [[Ploueskad]]; Feunteunsant; Keriliz e [[Sant-Nouga]]. Menegioù ha diskouezadegoù eus 1444 ha 1434, e Sant-Nouga ha Tregondern</ref> * ''En gul e dour kranellet en argant, heuliet gant div c'hleze ouzh beg en argant, krogennoù en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Des Isles de Cambernon.gif|100px]] |'''des Isles''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Normandi; Aotrounez Cambernon; Libanderie, la Fosse-Hingant, e [[Sant-Kouloum]], eskopti Dol.</ref> * ''En argant e leon e, sabel, teodek en gul, ha kurunet en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Isnard.gif|100px]] |'''Isnard''' <ref>Genidik eus bro Savoie. Aotrounez Castello; kont eus la Monta. - '''Thomas''', kuzulier dug Bro-Savoie, abad Sant-Melen e 1619; aet da Anaon er bloaz 1659</ref> * ''En aour e lammell en gul, heuliet gant ur rodig-kentr en glazur ouzh pep konk'' [PPC] |- |[[Restr:Ivette de Boishamon.gif|100px]] |'''Ivette''' <ref>Aotrounez Boishamon ha Maugason, e [[Domloup]]; la Garenne; Benazé, e [[Noal-ar-Gwilen]]. - '''Pierre''', selaouer ouzh ar Gontoù, bet nobel e 1417.</ref> * ''en glazur e gebrenn en argant, heuliet gant teir fempdiliaouenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Izarn de Fraissinet.gif|100px]] |'''Izarn''' <ref>Genidik eus Bro Rouergue; Aotrounez Fraissinet; Haussy; kont Valady e 1701. - Ur gouarnour [[Gwenrann]] ha [[ar Groazig]] e 1765</ref> * ''en gul, e levran en e red en argant; e gab en glazur karget gant teir steredenn en aour'' [PPC] |} == J == {| class="wikitable" |- |[[File:Jacob-kerjegu.jpg|100px]] |'''Jacob''' <ref>Aotrounez la Vasse-Ville, Kerigou ha la Ville-Neuve, e [[Kraozon]]; Kerjegu, e-kichen [[Gwengamp]]; Pontguennec ha Runaudren, e [[Perroz-Gireg|Perroz]]; Prado, [[Vidé]] (?); Lescouët, Lesquivit, e [[Dirinonn]]. Bet dizarbennet e 1670, belioù [[Kemper]] ha [[Lannuon]]. - '''Michel''', abad Saint-Maurice Karnoed (marvet e 1554) - '''Amaury''', allouer [[Landreger]] e 1594</ref> * ''En gul e gebrenn en argant heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Jacobin-l.jpg|100px]] |'''Le Jacobin''' <ref>Aotrounez Mazarc'hant ha Brondusval, er [[Kastell-Paol|Minihi- Leon]]; Dourduff, l'Estang, Kervasdoue, e [[Plougouloum]]; Kercourteis, e [[Karaez-Plougêr|Plougêr-Karaez]], Chef-du-Bois / Penn-ar-C'hoad, e [[Ar Forest-Fouenant|Locamand]] (ar Forest-Fouenan). Anvet eus marc'hegiezh gozh e 1668; eizh rummad; menegioù ha diskouezadegoù eus 1443 da 1534, er Minihi-Leon. - '''Jean''', pried Jeanne de Roscoët e 1443, tad ha mamm '''Yves''', dimezet gant Jeanne Le Rouge, eus tiegezh Bourouguel. - '''Henry''', abad Sant-Vazhe e 1515; - Tri c'huzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1646, 1681, 1687; Skourr Keramprad kemesket gant ar re BUTAULT e 1704; Skourr an Dourduff kemesket gant ar re DERVAL war dro 1714.</ref> * ''En argant e skoed en glazur ouzh kondon, heuliet gant c'hwec'h ruilhenn en gul ouzh c'houremm, 3, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Jacquelot de la Mothe.gif|100px]] |'''Jacquelot''' <ref>Familh c'henidik eus bro Añjev; Aotrounez la Mothe ha la Villeneuve, e [[Kistinid]]; Boisrouvray, en [[An Tilh|Tilh]]; Beaufort, e [[Plergar]]; baron Camzillon, e [[Mesker]]; aotrounez Gué-de-l'Isle, e Pluvaeg; la Sauldraye, e [[Gwidel]] - '''Jean''', kuzulier e Breujoù Pariz e 1553, tad '''Adrien''', kuzulier e pezidial Anger, dimezet gant Jacquemine des Landes, hag o deus bet '''Adrien''', kuzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1576; dimezet gant Lucrèce Nouault; kuzulierien all e Breujoù Breizh e 1689, 1703, 1729, 1770; un denjentil boutin eus kambr ar Roue e 1650; ur vikel vras [[Gwened]], abad Sant-Yann-ar-Pradoù ([[Gilieg]]) e 1794.</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant, heuliet ouzh kab gant daou bav ivez en argant, hag ouzh beg gant ul levranez choukant ivez en argant ha gwakoliet en aour'' [PPC] |- | |'''Jaffrez''' ː gwelout '''Geffroy''' |- |[[Restr:Jagu de Trobescont.gif|100px]] |'''Jagu de Trobescont''' <ref> Aotrounez Traou ar Beskont e [[Sant-Laorañs]]. Keloù muioc'h ebet.</ref> * ''En sabel e deir dreustell en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Jagu de Mesaudren.gif|100px]] |'''Jagu de Mesaudren''' <ref>Aotrounez Mez-Aodren, e [[Gwimaeg]]; Prat-Meur, Pont-Izaag, Langouere, Kerangouez e [[Plouganoù]]; Kersalio ha Launay, e [[Pleuvihan]]; Kerneguez, [[Montroulez|Sant-Mazhe Montroulez]]</ref> * ''En sabel e leon en argant heuliet gant teir steredenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Jahou de l'Epinay.gif|100px]] |'''Jahou''' <ref>Aotrounez l'Epinay, e [[Sant-Sinforian]]; la Turpendoie, e [[Lalieg]]. Siell 1419. - '''Guillaume''', alvokad lez-azezoù e 1427.</ref> * ''En gul e dreustell en argant, heuliet gant teir greskenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Jaillard.gif|100px]] |'''Jaillard''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Boatev; dalc'het eno e 1667; Aotrounez la Maronnière, Moiron, Saint-Juire. Familh kemmesket e Breizh gant ar re Perron, Blanchard du Bois de la Musse, Rado du Matz, Pantin de la Guère ha Parcevaux. </ref> * ''En glazur e zri dour en aour'' Sturienn ː ''Turres fortitudo tenuit'' [PPC] |- |[[Restr:De la Jaille de la Jaille.gif|100px]][[Restr:De la Jaille (alias).gif|100px]] |'''de la Jaille''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Añjev. Aotrounez al lerc'h se; eus [[Porzhig]], Sant-Mikael-ar-C'hoad; baroned Mathefelon ha Durtal; aotrounez la Haye, e Saint-̥Mars de l'Olivier; la Provostière, et [[Banvre]]. - '''Yvon''', dimezet gant Mahaut, itron Porzhig wae-dro 1263, - '''Yvon''', bet lazhet e-kerzh emgann [[Ar Roc'h-Derrien|ar Roc'h]] er bloaz 1347. </ref> * ''En argant e groaz gwerzhidet en gul'' (siell 1196) neuz all ː * ''En aour e leon leonparzhet en gul, heuliet gant pemp c'hregilhenn en glazur'' (siell 1300) [PPC] |- |[[Restr:De la Jaille de Beuxes.gif|100px]] [[Restr:De la Jaille de Beuxes 2.gif|100px]] |'''de la Jaille''' <ref>Skourr ar re a-us; bet dalc'het gant melestradur [[Teurgn]] e 1668. Aotrounez Beuxes e Bro-Loudun; la Roche-Talbot, e Souvigné; Marsilly; Blonières; Thou; la Garde; Gentay; Chestelet, e Saint-Jean-sur-Erve; la Pellerinais, et Saint-Berthevin; Longlées, en Asnières. Bet dalc'het e 1701 gant melestradur [[Felger]]. - '''Tristan de Beuxes''' en eus heuliet Gwesklin e Bro-C'halisia er bloaz 1386; - '''Aymar''', aotrou La Roche-Talbot, e oa test en dimeziñ etre Louis de Rohan, aotrou Montbazon, ha Renée du Faou, er bloaz 1491; - Ur penn-kanolierezh Charette bet lazhet e 1796, e-kerzh embann la Bigaudière; - Ur jeneral brigadenn e 1870; breur d'ur jeneral rann-arme e 1877, ha d'un eil-amiral e 1883 </ref> * ''En argant e sourin gwerzhidet en gul'' neuz all * ''En argant e sourin gwerzhidet en gul; e vevenn en sabel karget gant eizh bezantenn en aour, hag a zo "des Roches"'' [PPC] |- |[[Restr:De Jalesnes.gif|100px]] |'''de Jalesnes''' <ref>Familh c'henidig eus Bro-Vaen. Jacques de Chalesnes, marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]], ha war lerc'h komandour [[ar Fouilhez]], [[Kemper]], hag [[Sant-Laorañs|ar Palakred]]</ref> * ''En argant e deir fempdiliaouenn en gul toullet en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Jegou de Kerloaguennic.jpg|100px]] |'''Jégou''' * ''En argant e hucher en sabel, heuliet gant tri banniel en glazur, karget pep hini gant er groazigan avalouek en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Jouault du Mesnil.png|100px]] |'''Jouault''' <ref>Aotrounez Mesnil (?). - '''Christophe''', tailhanter an temzioù-boued ouzh amiraliezh [[Naoned]] e 1696; - '''Jacques''', pennalvokad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1700.</ref> * ''En argant e wezenn-derv c'heotet heuliet gant tri joskenn moc'h-gouez en sabel; e gab en gwad skoret en aour, karget gant teir steredenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Jourdain-de-Kerverzic.gif|100px]] |'''Jourdain''' <ref>Aotrounez Kerverzic, parrez [[Plistin]]; Kerahel, parre [[Bodsorel]]. Menegioù ha diskouezhadegoù eus 1427 à 1543 - '''Yvon''', marc'heg Malta e 1562. Skourr Kerverzic kemmesket e 1632 gant DE L'ISLE; skourr Kerahel kemmesket gant CALLOËT. - '''Nicolas''', aotrou la Croix-Neuve (ar Groaz-Nevez ?), eus memes anv hag ardamezioù, bet gantañ titl noblañs e 1639. Aotrounez du Parc ha de Coutance, parrez [[Taden]], la Guilhommeraye, allouez Dinan, ha de la Lande, bet diarbennet e-kerzh adaozadeg 1668 ha melestradurioù 1701 ha 1714.</ref> * ''En glazur e greskenn en argant'' sturienn : ''Servire Deo, regnare est'' (PPC) |- |[[Restr:Jousseaume-de-Launay.gif|100px]] |'''Jousseaume''' <ref>Genidig eus Bro-Boatev, Aotrounez Launay, e-kichen [[Thouars]]; Couboureau; markiz la Bretesche e 1657, e [[Maezon-ar-Gwini|Maezon]]; aotrounez la Maillardiére, e [[Gwerzhav]]; la Clavelière, e [[Sant-Leven-Klison]]; [[Tiffauges]], e Bro-Boatev. - '''Jean''', dre bezañ sujed baronelezh Reuz, a ra le d'an dug Breizh e 1383; - '''Pierre''', o vevañ e 1445, dimezet gant Lucette Millon; - '''François''', e vab, dimezet e 1481 gant Guyonne de Beaumanoir; - '''Christophe''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1570; - '''Charles''', denjentil kambr ar Roue ha marc'heg an Urzh, dimezet e 1608 gant Constance de La Poëze, itron la Bretesche; - ul letanant-jeneral e 1693, hag ur marichal-kamp e 1788.  </ref> * ''En gul e deir groaz pavek en erminoù'' (PPC) |- |[[Restr:Jousselin de Tondest.png|100px]] |'''Jousselin''' <ref>Aotrounez Tondest, e [[Nivilieg]]; Trévolo, e [[Reoz]]; - '''Jean''' hag e vab '''Pierre''', eus parrez [[Gwenvenez-Penfaou]], bet noblet e 1426; - daou mestr [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] etre 1610 ha 1636</ref> * ''En glazur e zri c'hazh-balan en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Juzel du Cosquer.png|100px]] |'''Juzel''' <ref>Aotrounez Cosquer en [[Lostenk]]; Camper hag ar Park, e [[Kervignag]]; Bothurel, e [[Serent]]; Sant-Kujan, e [[Kleger]] - '''Jean''', selaouer ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1425; - '''Guillaume''', teñzorer-jeneral an dug e 1487</ref> * ''En gul e femp steredenn en aour, 2, 2, 1; e gonk en glazur karget gant ul leon en aour.'' [PPC] |} == K == {| class="wikitable" |- |[[Restr:Kaerbout-d.jpg|100px]] |'''de Kaerbout / de Kerbout''' <ref>Aotrounez al lerc'h se ha Coësquelen e [[Menieg]]; la Ville̠-Guencal, e [[Gwiler-Porc'hoed]]; la Vallée; e [[Loudieg]]; la Ville-au-Voyer, er [[Ploermael|Chapel-Ploermael]]</ref> * ''En gul e dri ezev en argant, 2, 1.'' [PPC] |- |[[File:Kemper-d.jpg|100px]] |'''''Kemper''''' ''Quimper (de)'' * ''En argant e leonparzh en sabel heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en sabel ouzh kab.'' |- |[[File:Kenechriou-d.jpg|100px]] |'''Kenec'hriou''' ''Quenec'hriou (de)'' * Palefarzhet etre argant ha sabel. — Heñvel ouzh ''Kernechriou (de)''. |- |[[File:Keradaran-d.jpg|100px]] |'''de Keradaran''' * ''En argant e binenn savennet geotet ; e garv en-gwirion tremenant ha balirant war kef ar wezenn''. |- |[[File:Keradreux-d.jpg|100px]] |'''de Kerdreux''' * ''En glazur e dri c'houleon en aour, 2, 1.'' |- |[[File:Keradreux-coscro-d.jpg|100px]] |'''de Keradreux-Coscro''' * ''En argant e dri leonparzh en glazur, 2, 1.'' |- |[[File:Keraennech-d.jpg|100px]] |'''de Keraennec'h''' * ''En argant e binenn c'heotet karget gant ur big en-gwirion balirant war ar c'hef''. |- |[[File:Keraer-d.jpg|100px]] |'''de Keraer''' * ''En gul e groaz divoueded en erminoù, eoriek ha divnaerek en aour''.<ref name="KANUS">Ardamezioù kanus.</ref> |- |[[File:Keraeret-d.jpg|110px]] |'''de Keraeret''' * ''Goudreustellet etre argant ha gul, e ziv naer tal-ouzh-tal peuliet, enweek etre ar goudreustelloù''.<ref name="KANUS" /> |- |[[File:Keralain-d.jpg|110px]] |'''de Keralain''' * ''En gul e leon en aour, krabanet ha teodet en argant.'' |- |[[File:Keralbaud-d.jpg|110px]] |'''de Keralbaud''' * ''En glazur e deir c'hroaz pavek en aour, 2, 1.'' |- |[[File:Keraldanet-d.jpg|110px]] |'''de Keraldanet''' * ''En gul e gab dentek en aour a bemp pezh.'' |- |[[File:Keraly-d.jpg|110px]] |'''de Keraly''' * ''En glazur e deir c'hregilhenn en argant, 2, 1 ; ur flourdilizenn en aour e kondon.'' |- |[[File:Keralio1-d.jpg|110px]] |'''de Keralio''' * ''En glazur e greskenn en argant, heuliet gant teir steredenn ivez en argant, 2, 1.'' |- |[[File:Keralio2-d.jpg|110px]] |'''de Keralio''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Priel]]. Menegioù 1427. - '''Guillaume''', marc'heg Rodez, bet lazhet e-kerzh aloubadeg ar plas se e 1522.</ref> * ''En aour e leonparzh en sabel.'' [PPC] |- |[[File:Keraliou-d.jpg|110px]] |'''de Keraliou''' * En argant e femp brizhenn erminig, 3, 2 ; e gab dentek en sabel a bemp pezh. |- |[[File:Kerambellec-d.jpg|110px]] |'''Kerambeleg''' ''Kerambellec (de)'' * ''En sabel e flourdilizenn en argant, hebiaet gant daou gleze kevliv o beg ouzh kab.'' |- |[[File:Keramborgne-d.jpg|110px]] |'''Keramborn''' ''Keramborgne (de)'' * ''En gul e helm war-dreuz en aour, heuliet gant teir c'hregilhenn en argant, 2 e kab, 1 e beg''. |- |[[File:Kerampuil-d.jpg|110px]] |'''Kerampuilh''' ''Kerampuil (de)'' * ''En gul e deir c'houlm en argant, 2, 1.'' |- |[[File:Kerandais-d.jpg|110px]] |'''Kerandaez''' ''Kerandais (de)'' * ''Brizhet etre argant ha gul.'' |- |[[File:Keranflech-d.jpg|110px]] |'''Keranflec'h''' ''Keranflech (de)'' * En argant e greskenn en glazur karget gant ur rozenn en argant, eilet gant teir c'hregilhenn en glazur, 2, 1. |- |[[File:Keranfors-d.jpg|110px]] |'''Keranforzh''' ''Keranfors (de)'' * En argant e dreustell en glazur leinet gant ur voualc'henn gevliv hebiaet gant div velionenn ivez kevliv ; ur velionenn ivez en glazur e beg. |- |[[File:Kerangal-d.jpg|110px]] |'''Kerangal (de)''' * En argant e erez dispak en sabel, e vodig olivezenn c'heotet frouezhet en gul etre e grabanoù. |- |[[File:Kerangarz-d.jpg|110px]] |'''Kerangars (de)''' * En glazur e greskenn en argant. |- |[[File:Keranglas-d.jpg|110px]] |'''Keranglas (de)''' * En argant e deir zreustell en glazur. |- |[[File:Kerangomar-d-dex.jpg|110px]] |'''Kerangomar (de)''' * En limestra e vrec'h vaneget a-zehoù, war e zorn un evn kevliv grizilhonet en aour. |- |[[File:Kerangomar-d.jpg|110px]] |'''Kerangomar (de)''' * En argant e deir zervenn en geot, ur greskenn en gul e kab. |- |[[File:Kerangouez-d.jpg|110px]] |'''Kerangouez (de)''' * En sabel e deir c'hebrenn en argant. |- |[[File:Kerangreon-d.jpg|110px]] |'''Kerangreon''' ''Kerangréon (de)'' * En aour e ziv dreustell skoulmet en gul, eilet gant eizh moualc'henn gevliv, 3, 3, 2. |- |[[File:Keranguen-d.jpg|110px]] |'''Kerangwenn''' ''Keranguen (de)'' * En aour e leon kudennek en gul. |- |[[File:Keranguen-kerdelan-d.jpg|100px]] |'''Kerangwenn Kerdelan''' ''Keranguen de Kerdelan (de)'' * En argant e deir zorzhell en gul, 2, 1. |- |[[Restr:Keranmeal-d.jpg|100px]] |'''Keranmeal (de)''' * En argant e greskenn en gul leinet gant teir flourdilizenn gevliv. |- |[[Restr:Kerannou-d.jpg|100px]] |'''Kerannou (de)''' * Talbennanek etre argant ha sabel ; e sourin en gul karget gant teir melionenn en argant. |- |[[Restr:Keranrais-d.jpg|100px]] |'''de Keranrais''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Plouared]]; la Rigaudière; Coatcanton, e [[Mêlwenn]]; Kervastard e [[Eliant]]; Coëtrédan; Runfao, e [[Ploubêr|Ploubêr.]] - Un aotrou kroaziad e 1248; - '''Alain''', dimezet gant Tiphaine de Pestivien, test e-kerzh santelezadur sant Erwan e 1330; - '''Olivier''' hag '''Alain''', e niz, flec'h e-kerzh [[Emgann an Tregont]], e 1350; - '''Even''', dimezet e 1369 gant Tiphaine le Voyer, itron la Rigaudière; en deus sinet emglev [[Gwenrann]] 1381.</ref> *''Brizhet etre argant ha gul a bemp linenn''. *Sturienn ː ''Ras ou comble.'' |- |[[Restr:Kerantour-d.jpg|100px]] |'''Kerantour (de)''' * En aour e flourdilizenn en glazur eilet gant teir c'hregilhenn en gul, 2, 1. |- |[[Restr:Keraot-d.jpg|100px]] |'''Keraod''' ''Keraot (de)'' * Palefarzhet : e 1 ha 4 en sabel e vrec'h a-zehoù o terc'hel un evn kevliv ; e 2 ha 3 en argant e gorn-hemolc'h en glazur liammet el lammel en gul. |- |[[Restr:Keraudy-d.jpg|100px]] |'''Keraodi''' ''Keraudy (de)'' * En argant e ziv dreustell en sabel. |- |[[Restr:Keraudren-d.jpg|100px]] |'''Keraodren''' ''Keraudren (de)'' * En glazur e groaz en aour, pep konk karget gant ur steredenn ivez en aour. |- |[[Restr:Keraudren-kerguyomar-d.jpg|110px]] |'''Keraodren a Gergwiomar''' ''Keraudren de Kerguyomar (de)'' * En glazur e dri aval-pin en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kerautem-d.jpg|110px]] |'''Keraotem''' ''Kerautem (de)'' * En gul e deir zreustell en argant. |- |[[Restr:Kerautret-d.jpg|110px]] |'''Keraotred''' ''Kerautret (de)'' * Gwezboellek etre gul hag aour a c'hwec'h linenn. |- |[[Restr:Kerascouet-d.jpg|110px]] |'''Keraskoed''' ''Kerascouët (de)'' * En gul e ziv hanochenn en argant e kab hag e goulourdrenn en aour e beg. [GLB] [PPC] |- |[[Restr:Kerasquer-d.jpg|110px]] |'''Kerasker''' ''Kerasquer (de)'' * En argant e ziv gadvouc'hal peuliet en gul. |- |[[Restr:Keratry-d1.jpg|110px]] |'''Keratri''' ''Keratry (de)'' * En glazur e gorn-hemolc'h en argant leinet gant ur rozenn gevliv. |- |[[Restr:Keraviou-d.jpg|110px]] |'''Keraviou (de)''' * Talbennanek etre argant ha sabel. |- |[[Restr:Keravis-d.jpg|110px]] |'''Keravis (de)''' * En argant e sourin en glazur karget gant teir c'hregilhenn en argant. |- |[[Restr:Kerazgan-d.jpg|110px]] |'''Kerazgan (de)''' * En argant e dreustell en gul karget gant ur gup tremenant en aour. |- |[[Restr:Kerazmant-d.jpg|110px]] |'''Kerazmant (de)''' * En sabel e deir bezantenn en argant. |- |[[Restr:Kerbain-d.jpg|110px]] |'''Kerbain (de)''' * Barlennet etre argant ha sabel. |- |[[Restr:Kerbervet-d.jpg|110px]] |'''Kerbervet (de)''' * En gul e deir mailhenn en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerbescat-d.jpg|110px]] |'''Kerbeskad''' ''Kerbescat (de)'' * En aour e leon kudennek en sabel, e c'housourin en gul. |- |[[Restr:Kerbiquet-d.jpg|110px]] |'''Kerbiged''' ''Kerbiquet (de)'' * En argant e bempdeliaouenn en sabel. |- |[[Restr:Kerbiriou-d.jpg|110px]] |'''Kerbiriou (de)''' * En sabel e deir rodig en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kerborio-d.jpg|110px]] |'''Kerborio (de)''' * En geot e leon kudennek en argant. |- |[[Restr:Kerboudet-d.jpg|110px]] |'''Kerboudet (de)''' * En glazur e zaou gleze en argant lammellet e beg. — Heñvel ouzh ''Kersalaun (de)''. |- |[[Restr:Kerboulard-d.jpg|110px]] |'''Kerboular''' ''Kerboulard (de)'' * En gul e erez dispak en argant, krabanet ha pigoset en aour. |- |[[Restr:Kerbouric-d.jpg|110px]] |'''de Kerbouric''' <ref>Aotrounez al lerc'h se e [[Servel]]; Krec'hlec'h, e [[Langoad]]; Goazven, e [[Brelevenez (Lannuon)|Berlevene]]; ar Stêr, e [[Treduder]]; Traonantrez, e [[Priel]]; Kerlast, e [[Kemper-Gwezhenneg|Kemper-Gwezenneg]]; ar Gosker, e [[Louaneg]]; Pontgauthier; Kerloaz, e [[Ploulec'h]]; Pennanec’h, e [[Gwimaeg]]; la Boissière (?). - '''Rolland''', senesal Léon 1307; - '''Frañsez''', o vevañ e 1427, dimezet gant Jeanne de Kerléau; - '''Frañsez''', marc'heg Rodez e 1500; komandour Moulins e Bro-vBourbonnais, marvet e 1518; - '''Frañsez''', marc'heg Malta e 1577.</ref> * ''En argant e lammell en gul heuliet gant peder fempdeliaouenn ivez en gul'' |- |[[Restr:Kerboutier-d.jpg|110px]] |'''Kerboutier (de)''' * En argant e binenn c'heotet frouezhet en aour, ur gouezhoc'h tremenant en sabel balirant war ar c'hef. |- |[[Restr:Kerbrat-d.jpg|110px]] |'''Kerbrat (de)''' * En gul e deir fempdeliaouenn en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerbreder-d.jpg|110px]] |'''Kerbreder (de)''' * Palefarzhet : e 1 ha 4 en glazur e zorn maneget en argant o terc'hel ur sparfell gevliv ; e 2 ha 3 en argant e greskenn en sabel eilet gant c'hwec'h torzhell en sabel, 3, 3. |- |[[Restr:Kerbuoch-d.jpg|110px]] |'''Kerbuoc'h (de)''' * En argant e sourin en sabel karget gant teir steredenn en aour. |- |[[Restr:Kerbusso-d.jpg|110px]] |'''Kerbusso (de)''' * En glazur e deir c'hreskenn en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerbuzic-d.jpg|110px]] |'''Kerbuzig''' ''Kerbuzic (de)'' * En sabel plezhek en aour, ur ruilhenn gevliv e kab. |- |[[Restr:Kerhallic-d.jpg|110px]] |'''Kerc'hallig''' ''Kerhallic (de)'' * En argant e dreustell en glazur leinet gant ur voualc'henn gevliv. — Heñvel ouzh ''Kergalic (de)'' ha ''Kergoz (de)''. |- |[[Restr:Kerhalz-d.jpg|110px]] |'''Kerc'halz''' ''Kerhalz (de)'' * En aour e hucher en sabel, liammet kevliv. |- |[[Restr:Kerharo-d.jpg|110px]] |'''Kerc'harv''' ''Kerharo (de)'' * En gul e benn karv leinet en aour. |- |[[Restr:Kerchoent-d.jpg|110px]] |'''Kerc'hoent (de)''' * Talbennanek etre argant ha sabel. |- |[[Restr:Kerchoent-coetquelfen-d.jpg|110px]] |'''Kerc'hoent a Goedkelven''' ''Kerc'hoent de Coetquelfen (de)'' * Palefarzhet : e 1 ha 4 talbennanek etre argant ha sabel ; e 2 ha 3 gwezboellek etre aour ha gul. |- |[[Restr:Kerdalaez-d.jpg|110px]] |'''Kerdalaez (de)''' * En aour e ziv dreustell en glazur. |- |[[Restr:Kerdanouarn-d.jpg|110px]] |'''Kerdanouarn (de)''' * En glazur e deir steredenn en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerderien-d.jpg|110px]] |'''Kerderien (de)''' * En glazur e leonerez en aour. |- |[[Restr:Kerdinam-d.jpg|110px]] |'''Kerdinavn''' ''Kerdinan (de)'' * En argant e greskenn en sabel, eilet gant teir zorzhell gevliv, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Kerdrean-d.jpg|110px]] |'''Kerdrean''' ''Kerdréan (de)'' * En sabel e seizh mailhenn en argant, 3, 3, 1. |- |[[Restr:Kerdreant-d.jpg|110px]] |'''Kerdreant''' ''Kerdréant (de)'' * En gul e leonparzh erminiget. |- |[[Restr:Kerdrein-d.jpg|110px]] |'''Kerdrein (de)''' * En erminig e gab dentek en sabel, pemp pezh. |- |[[Restr:Kerdreis-d.jpg|110px]] |'''Kerdreis (de)''' * En argant e ziv dreustell en gul. |- |[[Restr:Kerduel-d.jpg|110px]] |'''Kerduel (de)''' * En gul e c'hwec'h ruilhenn en argant, 3, 2, 1 ; e gab gwriet en glazur karget gant teir fempdeliaouenn en argant. |- |[[Restr:Keremar-d.jpg|110px]] |'''Keremar (de)''' * En argant e deir c'haouenn en sabel, krabanet, iziliet ha pigoset en gul. |- |[[Restr:Keremec-d.jpg|110px]] |'''Keremec (de)''' * En glazur e leon kudennek en argant. |- |[[Restr:Kereneoc-de.jpg|110px]] |'''Keremeoc''' ''Kerémeoc (de)'' * En glazur e leon brizhet etre argant ha gul. |- |[[Restr:Keremor-d.jpg|110px]] |'''Keremor (de)''' * Palefarzet : e 1 ha 4 en argant e baun rodellant en sabel ; e 2 ha 3 en argant e deir c'hregilhenn en gul ; ur greskenn en gul e kondon. |- |[[Restr:Kererault-d.jpg|110px]] |'''Kereraod''' ''Kererault (de)'' * En glazur plezhek en argant, ur flourdilizenn gevliv war ar glazur e kab. |- |[[Restr:Kererel-d.jpg|110px]] |'''Kererel''' ''Kerérel (de)'', ''Kerrel (de)'' * En gul e groaz en argant, un alarc'h kevliv pigoset hag iziliet en sabel e pep konk. |- |[[Restr:Kerespers-d.jpg|110px]] |'''Keresperz''' ''Kerespers (de)'' * En aour e greskenn en gul eilet gant c'hwec'h rozenn en gul, 3 e kab, 3 e beg. |- |[[Restr:Kerestat-d.jpg|110px]] |'''Kerestat (de)''' * En glazur e bav peuliek en argant eilet gant teir steredenn ivez en argant, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Kerfareguin-d.jpg|110px]] |'''Kerfaregen''' ''Kerfareguin (de)'' * En argant e zervenn c'heotet meziet en aour, ar c'hef karget gant ur gouezhoc'h kounnaret, goulaouet ha stilhonet en argant. |- |[[Restr:Kerfaven-d.jpg|110px]] |'''Kerfaven (de)''' * En argant e dreustell en gul. |- |[[Restr:Kerfloux-d.jpg|110px]] |'''Kerflouz''' ''Kerfloux (de)'' * En gul e deir c'hregilhenn en argant, 2, 1 ; leinet gant un drailhenn gevliv. |- |[[File:Kerfors-d.jpg|110px]] |'''Kerforz''' ''Kerfors (de)'' * En argant e gorn-hemolc'h en glazur, louanek hag ereek en glazur. |- |[[File:Kerfraval-d.jpg|110px]] |'''Kerfraval''' ''Kerfraval (de)'' * En glazur e groaz en argant karget en he c'halon gant un hanochenn en gul, ur rodig-kentr en argant e pep konk. |- |[[File:Kergadalan-d.jpg|110px]] |'''Kergadalan (de)''' * En argant e gorn-hemolc'h en sabel, louanek hag ereek en sabel. |- |[[File:Kergadaran-d.jpg|110px]] |'''Kergadaran (de)''' * En argant e binenn c'heotet frouezhet en aour, ar c'hef karget gant ur c'harv en-gwirion tremenant ha balirant. |- |[[Restr:Kergadeau-d.jpg|110px]] |'''Kergado''' ''Kergadeau (de)'' * En argant e deir zreustell en gul, e sourinan en glazur balirant ; e zrailhenn en gul e kab. |- |[[Restr:Kergadiou-d.jpg|110px]] |'''Kergadiou (de)''' * Treustellet kommek etre argant ha glazur a c'hwec'h pezh ; e grenngonk en erminig. |- |[[Restr:Kercadoret-d.jpg|110px]] |'''Kergadoret''' ''Kercadoret (de)'' * En glazur e deir c'hiprezenn en aour, 2, 1, eilet e kab gant ur greskenn en argant a-zehoù hag ur flourdilizenn gevliv a-gleiz. |- |[[Restr:Kergalic-d.jpg|110px]] |'''Kergalig''' ''Kergalic (de)'' * En argant e dreustell en glazur leinet gant ur voualc'henn gevliv. — Heñvel ouzh ''Kerhallic (de)'' ha ''Kergoz (de)''. |- |[[Restr:Kerganou-d.jpg|110px]] |'''Kerganou (de)''' * En glazur e gebrenn en argant, e eilet gant teir rodig-kentr gevliv, 2, 1. |- |[[Restr:Kergaradec-d.jpg|110px]] |'''Kergaradeg''' ''Kercaradec (de)'' * En glazur e bav en argant eilet gant ur steredenn en aour war beg ar biz-meud. |- |[[Restr:Kergariou-d.jpg|110px]] |'''Kergariou (de)''' * En argant plezhek en gul e grenn-gonk en limestra karget gant un tour en argant mogeriet en sabel. |- |[[Restr:Kergueheneuc-d.jpg|110px]] |'''Kergehenneg''' ''Kergueheneuc (de)'' * Troc'het etre argant ha gul, e leon an eil en egile. |- |[[Restr:Kerguelen-d.jpg|110px]] |'''Kergelen''' ''Kerguelen (de)'' * En argant e deir zreustell en gul leinet pep hini gant peder brizhenn erminig en sabel. |- |[[Restr:Kerguelen-meudec.jpg|110px]] |'''Kergelen a Veudeg''' ''Kerguelen de Meudec (de)'' * Palefarzhet : e 1 ha 4 en aour e gelenenn diwriziet geotet ; e 2 ha 3 gwezboellek etre argant ha gul. |- |[[Restr:Kergueris-d.jpg|110px]] |'''Kergeriz''' ''Kergueris (de)'' * En argant e c'hwec'h ruilhenn en gul, 3 e kab, 2 hag 1 e beg. |- |[[File:Kerguidu-d.jpg|110px]] |'''Kergidu''' ''Kerguidu (de)'' * En argant e leon en glazur kurunennet en aour, krabanet ha teodet en gul. |- |[[File:Kerguien-d.jpg|110px]] |'''Kergien''' ''Kerguien (de)'' * En glazur e aval-pin en aour, eilet gant teir fempdeliaouenn gevliv, 2, 1. |- |[[File:Kerguiniou-d.jpg|110px]] |'''Kerginiou''' ''Kerguiniou (de)'' * En argant e leon en gul krabanet, teodet ha kurunennet en aour. |- |[[File:Kerguiniou-keruranguen-d.jpg|110px]] |'''Kerginiou a Gerurangwenn''' ''Kerguiniou de Keruranguen (de)'' * En argant e deir zorzhell en gul, 2, 1. |- |[[Restr:Kerguizec-d.jpg|110px]] |'''Kergizeg''' ''Kerguizec (de)'' * Palefarzhet : e 1 ha 4 brizhet etre aour ha glazur ; e 2 ha 3 en gul. |- |[[Restr:Kerguizien-d.jpg|110px]] |'''Kergizien''' ''Kerguizien (de)'' * En aour e deir rozenn en gul, 2, 1. — Heñvel ouzh ''Keridiern (de)''. |- |[[Restr:Kerguiziau-d.jpg|110px]] |'''Kergiziou''' ''Kerguiziau (de)'' * En glazur e dri fenn erez diframmet en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerglan-d.jpg|110px]] |'''Kerglan (de)''' * En aour e zek ruilhenn en gul, 4, 3, 2, 1. |- |[[Restr:Kerglezrec-d.jpg|110px]] |'''Kerglezreg''' ''Kerglezrec (de)'' * En gul e groaz en argant bleuñvellek en aour, konket gant peder ruilhenn en aour. |- |[[Restr:Kergoat-d.jpg|110px]] |'''Kergoad''' ''Kergoat (de)'' * En aour e giprezenn en glazur. |- |[[Restr:Kergoet-d.jpg|110px]] |'''de Kergoet''' * ''En gul e groaz en aour plezhek en glazur.'' |- |[[Restr:Kergoet-lefaou-d.jpg|110px]] |'''de Kergoët-Lefaou''' * ''En glazur e leonparzh en aour, karget war ar skoaz gant ur greskenn en gul.'' |- |[[Restr:Kergoet-guilly-d.jpg|110px]] |'''de Kergoët du Guilly''' * ''En argant e bemp gwerzidenn en gul treustellet ha kenstaget, heuliet ouzh kab gant peder rozenn ivez en gul.'' |- |[[Restr:Kergoet-kerhuidonez-d.jpg|110px]] |'''de Kergoët-Kerhuidonez''' * ''En aour e binenn c'heotet e frouezh en aour.'' |- |[[Restr:Kergolleau-d.jpg|110px]] |'''de Kergolleau''' * ''En argant e deir dreustell en gul, e zrailhenn en glazur.'' |- |[[Restr:Kergomar-d.jpg|110px]] |'''de Kergomar''' * ''En erminoù e dreustell en gul karget gant teir rodig-kentr en aour.'' |- |[[Restr:Kergongar-d.jpg|110px]] |'''de Kergongar''' * ''En glazur e dri c'hloc'h en aour, 2, 1.'' |- |[[Restr:Kergorlay-d.jpg|110px]] |'''de Kergorlay''' * ''Brizhet etre aour ha gul.'' |- |[[Restr:Kergoual-d.jpg|110px]] |'''de Kergoual''' * ''En glazur e dreustell en aour leinet gant ur vrec'h a-zehoù o skorañ un evn, an holl en argant.'' |- |[[Restr:Kergouniou-d.jpg|110px]] |'''de Kergouniou''' * ''Treustellet etre aour ha sabel a c'hwec'h pezh ; ouzh kab ur greskenn en sabel.'' |- |[[Restr:Kerautret-d.jpg|110px]] |'''de Kergournadec'h''' * ''Gwezboellek etre aour ha gul.'' |- |[[Restr:Kergoff-d.jpg|110px]] |'''de Kergoff''' * ''En argant e dreustell en gul, heuliet gant c'hwec'h mailhenn en glazur, teir ouzh kab, teir ouzh beg.'' |- |[[Restr:Kergoz-d.jpg|110px]] |'''de Kergoz''' * En argant e dreustell en glazur leinet gant ur voualc'henn hivez en glazur. — Heñvel ouzh ''de'' ''Kerc'hallic'' ha ''de'' ''Kergalic'' . |- |[[Restr:Kergozou-d.jpg|110px]] |'''de Kergozou''' * ''En gul e groaz en argant ; ur c'housourin en argant e greiz-holl.'' |- |[[Restr:Kergravan-d.jpg|110px]] |'''de Kergravan''' * En sabel e dreustell en argant heuliet gant teir c'hroazig ivez en argant, 2 ouzh kab, 1 ouzh beg. |- |[[Restr:Kergrech-d.jpg|110px]] |'''de Kergrec'h''' * ''En argant e wezenn c'heotet, leinet gant ur big en-gwirion''. — Heñvel ouzh ''Kerguennech (de)''. |- |[[Restr:Kergrech2-d.jpg|110px]] |'''de Kergrec'h''' * ''En sabel e dreustell en argant karget gant teir fempdeliaouenn en sabel.'' |- |[[Restr:Blason famille bzh Kergrist.svg|110px]] |'''Kergrist (de)''' * En aour e greskenn en sabel, eilet gant pemp bezantenn gevliv, 3 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Kergroadez-d.jpg|110px]] |'''Kergroadez (de)''' * Treustellet etre argant ha sabel a c'hwec'h pezh. |- |[[Restr:Kergroas-d.jpg|110px]] |'''Kergroaz''' ''Kergroas (de)'' * En argant e groaz pavek en gul, konket gant peder mailhenn gevliv. |- |[[Restr:Kergroas-penvern-d.jpg|110px]] |'''Kergroaz a Benwern''' ''Kergroas de Penvern (de)'' * En glazur e groaz velionek en argant. [PPC] |- |[[Restr:Kerguvelen-d.jpg|110px]] |'''Kerguvelen (de)''' * En glazur e bav peuliek en argant eilet gant teir steredenn gevliv, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Kerguz-d.jpg|110px]] |'''Kerguz (de)''' * En argant e gorn-hemolc'h en glazur, louanek ha liammek en gul. |- |[[Restr:Kergu.jpg|110px]] |'''Kerguz a Velleville''' ''Kerguz de Belleville (de)'' * En argant e erez nijant, krabanet, pigoset ha grizilhonet en aour. |- |[[Restr:De Kergus de Kerstang.jpg|110px]] |'''Kerguz a Gerstang''' ''Kerguz de Kerstang (de)'' * En glazur e groaz pavek en argant. |- |[[Restr:Kerguen-d.jpg|110px]] |'''Kergwenn''' ''Kerguen (de)'' * En glazur e benn leonparzh en aour. |- |[[Restr:Kerguen2-d.jpg|110px]] |'''Kergwenn''' ''Kerguen (de)'' * En glazur e gebrenn leinet gant ur groazig hag eilet gant teir c'hregilhenn, an holl en argant. |- |[[Restr:Kergrech-d.jpg|110px]] |'''Kergwennec'h''' ''Kerguennech (de)'' * En argant e wezenn c'heotet, leinet gant ur big en-gwirion. — Heñvel e ''Kergrec'h (de)''. |- |[[Restr:Kerhamon-d.jpg|110px]] |'''Kerhamon (de)''' * En gul e lammell en argant eilet gant peder ruilhenn gevliv. |- |[[Restr:Kerherve-d.jpg|110px]] |'''Kerherve''' ''Kerhervé (de)'' * En argant e ziv dreustell en sabel. |- |[[Restr:Keriber-d.jpg|110px]] |'''Keriber (de)''' * En argant e leon en sabel. |- |[[Restr:Keridiern-d.jpg|110px]] |'''Keridiern (de)''' * En aour e deir rozenn en gul, 2, 1. — Heñvel ouzh ''Kerguizien (de)''. |- |[[Restr:Kerigou-d.jpg|110px]] |'''Kerigou (de)''' * Talbennanek etre argant ha sabel. |- |[[Restr:Kerimel-d.jpg|110px]] |'''Kerimel (de)''' * En argant e deir zreustell en sabel. |- |[[Restr:Kerimel-villeneuve-d.jpg|110px]] |'''Kerimel Kernevez''' ''Kerimel de Villeneuve (de)'' * En argant e deir zreustell en sabel, e leon kevliv balirant. |- |[[Restr:Kerimerch-d.jpg|110px]] |'''Kerimerc'h (de)''' * En erminig e greskenn en gul e kondon. |- |[[Restr:Kerinan-d.jpg|110px]] |'''Kerinan (de)''' * En gul e dreustell skoulmet en argant karget gant ur voualc'henn en gul. |- |[[Restr:Kerinizan-d.jpg|110px]] |'''Kerinizan (de)''' * Palefarzhet : e 1 ha 4 en gul karget gant pemp melionenn en aour lamellet, 2, 1, 2 ; e 2 ha 3 en argant karget gant ur wezenn c'heotet. |- |[[Restr:Kerincuff-d.jpg|110px]] |'''Kerinkuff''' ''Kerincuff (de)'' * En argant e ziv dreustell en gul eilet e kab gant div rozenn gevliv. |- |[[Restr:Kerinou-d.jpg|110px]] |'''Kerinou (de)''' * En glazur e dreustell zentek en argant. |- |[[Restr:Keryven-d.jpg|110px]] |'''Keriven''' ''Keryven (de)'' * En glazur e benn leonparzh en aour. |- |[[Restr:Kerizit-d.jpg|110px]] |'''Kerizit (de)''' * En glazur e dreustell en aour eilet e kab gant ur steredenn gevliv. |- |[[Restr:Kerjeffroy-d.jpg|110px]] |'''Kerjafrez''' ''Kerjeffroy (de)'' * En argant e zek melionenn en glazur, 4, 3, 2, 1. |- |[[Restr:Kerjagu-d.jpg|110px]] |'''Kerjagu (de)''' * En sabel e alarc'h en argant. |- |[[Restr:Kerjar-d.jpg|110px]] |'''Kerjar (de)''' * En aour e wezenn c'heotet. |- |[[Restr:Kerjosse-d.jpg|110px]] |'''Kerjoz''' ''Kerjosse (de)'' * En aour e zek kregilhenn en glazur, 4, 3, 2, 1. |- |[[Restr:Kerjurelay-d.jpg|110px]] |'''Kerjurelae''' ''Kerjurelay (de)'' * En argant e dreustell en gul brizhet e kab gant ur gregilhenn en glazur. [GLB] [PPC] |- |[[Restr:Kercabin-d.jpg|110px]] |'''Kerkaben''' ''Kercabin (de)'' * En gul e deir c'hroaz pavek en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kercabus-d.jpg|110px]] |'''Kerkabus''' ''Kercabus (de)'' * En argant plezhek en sabel, e groazig en gul e kondon. |- |[[Restr:Kercado-molac-d.jpg|110px]] |'''Kerkado-Molag''' ''Kercado-Molac (de)'' * En glazur e nav mailhenn en aour, 3, 3, 3, hebiaet ha skoret. |- |[[Restr:Kerlaouenan-d.jpg|110px]] |'''Kerlaouenan (de)''' ''de Kerlaouenan'' * En gul e bemp gwerzhid en aour lakaet en sourin. |- |[[Restr:Kerlavan-d.jpg|110px]] |'''Kerlavan (de)''' * Treustellet etre aour ha gul a c'hwec'h pezh ; e gebrenn en argant balirant. |- |[[Restr:Kerlazret-d.jpg|110px]] |'''Kerlazret (de)''' * En glazur e erez dispak en aour. |- |[[Restr:Kerlean-d.jpg|110px]] |'''Kerlean''' ''Kerléan (de)'' * Treustellet kommek a c'hwec'h pezh etre aour ha glazur. |- |[[Restr:Kerleguer-d.jpg|110px]] |'''Kerleger''' ''Kerléguer (de)'' * En argant e deir c'hroaz divouedet en gul, 2 e kab, 1 e beg ; e bempdeliaouenn en sabel er c'hondon. |- |[[Restr:Kerlenguy-d.jpg|110px]] |'''Kerlengi''' ''Kerlenguy (de)'' * En argant e erez dispak en sabel. |- |[[Restr:Kerleau-d.jpg|110px]] |'''de Kerleau''' <ref>Aotrounez al lerc'h se ha Meshuel, e [[Pleuvihan]]; Pontmen ha Gueranchanay, e [[Plouared]]; Goazanarc'hant, e [[Plourivoù]]; Kerbiquet e [[Plounez]]; l'Isle / an Enez, e [[Mousteruz]]. - '''Vincent''', abad [[Bear]] e 1443, Prières, e 1467; kañseller Breizh, hag eskob Leon e 1472. Marvet e 1476 - '''Philippe''', marc'heg M̥alta, komandant [[Gwerc'h-Breizh|Gwerc'h Breizh]] e 1523, priol meur Bro-C'hall e 1540; abad [[Ar Releg-Kerhuon|ar Releg]] ha [[Bear]]</ref> *''En glazur e c'harv tremenant en aour'' |- |[[Restr:Kerlec'h-d.jpg|110px]] |'''Kerlec'h (de)''' * Treustellet a c'hwec'h pezh etre aour ha gul. |- |[[Restr:Kerleynou-d.jpg|110px]] |'''Kerleinoù''' ''Kerleynou (de)'' * En sabel e zeir sparfell en argant pigoset en aour, 2, 1 ; e vevenn en gul. |- |[[Restr:Kerliver-d.jpg|110px]] |'''de Kerliver''' * ''En glazur e lammell goñchek en aour, heuliet gant pevar leon ivez en aour'' |- |[[Restr:Kerlivian-d.jpg|110px]] |'''de Kerlivian''' * ''En argant e dri manal en gul erenet ivez en gul.'' |- |[[Restr:Kerliviou-d.jpg|110px]] |'''de Kerliviou''' * ''En argant e erez dispak en sabel, pigoset hag iziliet en gul.'' |- |[[Restr:Coat of arms Kerliviou.gif|110px]] |'''de Kerliviou''' * ''En argant e dri hanaf en gul.'' |- |[[Restr:Kerliviry-d.jpg|110px]] |'''de Kerliviri''' * ''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4 en aour e leon en glazur karget war e skoaz gant un tour douget gant ur rod en argant ; ouzh 2 ha 3 en glazur e dreustell en erminoù heuliet gant teir delienn lore en aour, 2, 1.'' |- |[[Restr:Kerloaguen-d.jpg|110px]] |'''de Kerloagen''' <ref>Aotrounez al lerc'h se, Disqueou, Rosampoul, ha Garspern , e [[Plougonven]]; Kervezeg hag ar Run, e [[Plourin-Montroulez|Plourin]]; Bonabry, Perennoù, la Salle, la Bouëxière, e [[Pluguen]]; Crec'heuzen, e [[Kemper|Sant-Vazhe Kemper]]; Coatcanton, e [[Mêlwenn]]; Pratanras; Kervastard, e [[Eliant]]. - '''Maurice''', kadoriad ar C'hontoù e 1426, - '''Jean''', mestr ar C'hontoù e 1445, - '''Guillaume''', provost marichaled ostel an Dug e 1480</ref> * ''En argant e erez dispak en sabel, iziliet ha pigoset en gul.'' Sturienn ː ''Sans effroy'' [PPC] |- |[[Restr:Kerloscant-d.jpg|110px]] |'''de Kerloskant''' * ''En gul e deir bezantenn en argant, 2, 1.'' |- |[[Restr:Kerlosquet-d.jpg|110px]] |'''de Kerlosquet''' * ''En sabel e groaz koñchek en argant.'' |- |[[Restr:Kerlouan-d.jpg|110px]] |'''de Kerlouan''' * ''En argant e goulm en glazur.'' |- |[[Restr:Kerlouet-d.jpg|110px]] |'''Kerlouet (de)''' * En gul e deir fempdeliaouenn en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kerlozrec-d.jpg|110px]] |'''Kerlozreg''' ''Kerlozrec (de)'' * Peuliet etre aour ha glazur e c'hwec'h pezh. |- |[[Restr:Kermabo-d.jpg|110px]] |'''Kermabo (de)''' * En gul e nav hanochenn en argant, 3, 3, 3. |- |[[Restr:Kermabon-d.jpg|110px]] |'''Kermabon (de)''' * Palefarzhet : e 1 ha 4 en aour e deir zreustell en glazur karget gant eizh steredenn en aour, 3, 3, 2 ; e 2 ha 3 plezhek etre aour ha sabel a c'hwec'h pezh. |- |[[Restr:Kermadec-d.jpg|110px]] |'''Kermadeg''' ''Kermadec (de)'' * En glazur e hanaf en aour leinet gant ur velionenn gevliv. |- |[[Restr:Kermadiou-d.jpg|110px]] |'''Kermadiou (de)''' * En glazur e zek hanochenn en aour, 4, 3, 2, 1. |- |[[Restr:Kermarpin-d.jpg|110px]] |'''de Kermarpin''' * ''En argant e deir c'hreskenn en gul, 2, 1.'' |- |[[Restr:Kermenguy-d.jpg|100px]] |'''de Kermenguy''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e [[Gregam]]; la Patouillière ha Chesne-Cottereau, e [[Sant-Sebastian-an-Enk]]; Ramefort, e [[Pierig]]; Trévaly, e [[Pierig]]; la Biochetière, e [[Kornilieg]]; la Motte ha Plessix, e [[Tourc'heg]]. - '''Geoffroy''', kuzulier [[Janed Pentevr]] e 1348; - '''Pierre''', proviñsad Karmez, e Bro-Doren; aet da Anaon e 1471; - '''François''', allouer [[Naoned]], kuzulier ouzh [[Grands Jours|Grands-Jours]] e 1538, prezidant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1540; - '''François''', prezidant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1548, kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1554 - '''Guy''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1570; (aet da Anaon e 1583);</ref> * ''En aour e gelenenn c'heotet diwriziet ha dizeliennet.'' [PPC] |- |[[Restr:Kermorvan-keruzou-d.jpg|100px]] |'''Kermorvan a Geruzoù''' ''Kermorvan de Keruzou (de)'' * En argant e groaz eoriek en glazur. |- |[[Restr:Kernazret-d.jpg|100px]] |'''Kernaered''' ''Kernazret (de)'' * En argant e deir zreustell en gul, e ziv naer en glazur penn-ouzh-penn engweek etre an treustelloù, eilet gant teir c'hlouedenn en aour, 2 e kab, 1 e beg ; e vevenn genframmek etre argant ha gul.<ref name="KANUS" /> |- |[[Restr:Kernafflen-d.jpg|110px]] |'''Kernafflen (de)''' * En glazur e groaz en argant karget gant pemp flourdilizenn en gul ; konkek e 1 ha 3 gant div steredenn, e 2 ha 3, gant div greskenn, an holl en aour. |- |[[Restr:Kernechriou-d.jpg|110px]] |'''Kernec'hriou''' ''Kernechriou (de)'' * Palefarzhet etre argant ha sabel. — Heñvel ouzh ''Quenec'hriou (de)''. |- |[[Restr:Kernelien-d.jpg|110px]] |'''Kernelien (de)''' * En gul e leon en argant kurunennet en aour. |- |[[Restr:Kernegant-d.jpg|110px]] |'''Kernegant (de)''' * En gul hadet gant hanochennoù en argant, e leon balirant ivez en argant. |- |[[Restr:Kerneau-d.jpg|110px]] |'''Kernev''' ''Kerneau (de)'' * Palefarzhet : e 1 ha 4 en argant e greskenn en gul ; e 2 ha 3 en glazur plezhek en argant. |- |[[Restr:Kernevenoy-d.jpg|110px]] |'''Kernevenoe''' ''Kernevenoy (de)'' * Brizhet etre aour ha gul, e grenngonk en argant karget gant pemp brizhenn erminig en sabel lammellet. |- |[[Restr:Kernezne-d.jpg|110px]] |'''Kernezne (de)''' * En aour e deir c'hregilhenn en gul, 2, 1. — Heñvel ouzh ''Keroual (de)''. |- |[[Restr:Kernicher-d.jpg|110px]] |'''Kernicher (de)''' * En glazur e dri fav dehoù en argant eilet gant un houarn goufiziad kevliv er c'hondon. |- |[[Restr:Kernicol-d.jpg|110px]] |'''Kernikol''' ''Kernicol (de)'' * En gul e dri fav dehoù en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kerno-d.jpg|110px]] |'''Kerno (de)''' * En aour e dreustell en glazur eilet gant teir houadez ivez en glazur, 2, 1. |- |[[Restr:Kernuz-d.jpg|110px]] |'''Kernuz (de)''' * En aour e ziv gebrenn en gul eilet e kab gant un eilienn ivez en gul. |- |[[Restr:Keroneuf-d.jpg|110px]] |'''Keronev''' ''Keroneuf (de)'' * Treustellet a c'hwec'h pezh etre argant ha gul, e gebrenn en glazur balirant. |- |[[Restr:Keropartz-d.jpg|110px]] |'''Keropartz (de)''' * En glazur e gebrenn en aour eilet gant teir rodig-kentr kevliv, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Kerosven-d.jpg|110px]] |'''Kerosven (de)''' * En aour e rod en gul, e vevenn en sabel. |- |[[Restr:Keroual-d.jpg|110px]] |'''Keroual (de)''' * En aour e deir c'hregilhenn en gul, 2, 1. — Heñvel ouzh ''Kernezne (de)''. |- |[[Restr:Kerouallan-d.jpg|110px]] |'''Kerouallan (de)''' * En glazur e zek steredenn en argant, 4, 3, 2, 1. — Heñvel ouzh ''Kervenno (de)''. |- |[[Restr:Kerouallan-kervennec-d.jpg|110px]] |'''Kerouallan a Gervenneg''' ''Kerouallan de Kervennec (de)'' * En glazur e dri aval-pin en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerouant-d.jpg|110px]] |'''Kerouant (de)''' * En argant e groaz pavek en glazur. |- |[[Restr:Kerouartz-d.jpg|110px]] |'''Kerouartz (de)''' * En argant e rod en sabel eilet gant teir c'hroazigan kevliv, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Keroudault-d.jpg|110px]] |'''Keroudaod''' ''Keroudault (de)'' * En argant e gorn-hemolc'h eilet gant tri fenn gouezhoc'h, 2 e kab, 1 e beg, an holl en sabel. |- |[[Restr:Kerougant-d.jpg|110px]] |'''Kerougant (de)''' * En argant e flourdilizenn en glazur eilet gant teir c'hregilhenn en gul, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Keroul-d.jpg|110px]] |'''Keroul (de)''' * En aour e deir zervenn en gul, 2, 1. |- |[[Restr:Keroullay-d.jpg|110px]] |'''Keroulae''' ''Keroulay (de)'' * Brizhet, e gab en gul karget gant ul leon kreskant en aour, krabanet, teodet ha kurunennet en glazur. |- |[[Restr:Keroulaouen-d.jpg|110px]] |'''Keroulaouen (de)''' * Talbennanek etre argant ha sabel, e sourin en argant karget gant teir brizhenn erminig en sabel war-du ar sourin. |- |[[Restr:Keroulas-d.jpg|110px]] |'''Keroulaz''' ''Keroulas (de)'' * Treustellet etre argant ha glazur a c'hwec'h pezh. |- |[[Restr:Keroulle-d.jpg|110px]] |'''Keroulle''' ''Keroullé (de)'' * En argant e dri aval-pin geotet, 2, 1. |- |[[Restr:Kerourfi-d.jpg|110px]] |'''Kerourfi (de)''' * En glazur e dreustell en argant eilet gant c'hwec'h bezantenn kevliv, tri e kab, tri e beg. |- |[[Restr:Kerourguy-d.jpg|110px]] |'''Kerourgi''' ''Kerourgy (de)'' * En glazur e zaou gi redant en argant e kab, e gadgi kevliv e beg.<ref name="KANUS" /> |- |[[Restr:Kerouzere-d.jpg|110px]] |'''Kerouzere''' ''Kerouzéré (de)'' * En limestra e leon en argant. |- |[[Restr:Kerouzy-d.jpg|110px]] |'''Kerouzi''' ''Kerouzy (de)'' * En aour e leon kudennek en sabel. |- |[[Restr:Kerouzlac-d.jpg|110px]] |'''Kerouzlac'h''' ''Kerouzlac (de)'' * En aour e gebrenn en glazur karget e kab gant un arbenn karv en aour, eilet gant teir melionennn en gul, 2, 1. |- |[[Restr:Kerpaen-d.jpg|110px]] |'''Kerpaen (de)''' * En argant e zervenn c'heotet, ur gouezhoc'h en sabel tremenant balirant war kef ar wezenn. |- |[[Restr:Kerperenez-d.jpg|110px]] |'''Kerperenez''' ''Kerpérenez (de)'' * En sabel e dreustell dentek en argant eilet gant c'hwec'h bezantenn en aour, 3, 3. |- |[[Restr:Kerpezdron-d.jpg|110px]] |'''Kerpezdron (de)''' * En argant e greskenn en glazur e kondon eilet gant teir rodig kentr en sabel, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Kerpoisson-d.jpg|110px]] |'''Kerpoisson (de)''' * En aour e leon en gul e lost en e c'harbedenn. |- |[[Restr:Kerpondarmes-d.jpg|110px]] |'''Kerpondarmes (de)''' * En glazur e ziv dreustell en argant, ur greskenn gevliv er c'hondon. |- |[[Restr:Kerradennec-d.jpg|110px]] |'''Kerradenneg''' ''Kerradennec (de)'' * En argant e dour kranellek en gul leinet gant ur groaz en glazur. |- |[[Restr:Kerraoul-d.jpg|110px]] |'''Kerraoul (de)''' * En gul e c'hwec'h flourdilizenn en argant, 3, 2, 1 leinet gant un drailhenn gevliv. |- |[[Restr:Kerraoul-kernachant-d.jpg|110px]] |'''Kerraoul a Gernac'hant''' ''Kerraoul de Kernac'hant (de)'' * En gul e gab dentek en argant, pemp pezh. |- |[[Restr:Kerrenou-d.jpg|110px]] |'''Kerrenou (de)''' * En glazur e zañvad tremenant en argant. |- |[[Restr:Kerret-d.jpg|110px]] |'''Kerred''' ''Kerret (de)'' * En aour e leon kudennek en sabel; e c'housourin en gul. |- |[[Restr:Kerriec-d.jpg|110px]] |'''Kerrieg''' ''Kerriec (de)'' * En glazur e flourdilizenn en aour, hedet gant div vailhenn ivez en aour. |- |[[Restr:Kerriou-d.jpg|110px]] |'''Kerriou (de)''' * En gul e groaz koñchek en aour. |- |[[Restr:Kerrivoal-d.jpg|110px]] |'''Kerrivoal (de)''' * En sabel e dri fotev staenheñvel en argant. |- |[[Restr:Coat of arms Kerrivoal du Cosquer.png|110px]] |'''Kerrivoal ar Gozh Kêr''' ''Kerrivoal du Cosquer (de)'' * En argant e ziv dreustell en sabel. |- |[[Restr:Keroignant-d.jpg|110px]] |'''Kerroignant (de)''' * En glazur e vaneg houarn peuliek en argant. |- |[[Restr:Kerrom-d.jpg|110px]] |'''Kerrom (de)''' * En argant e ziv gebrenn en glazur. |- |[[Restr:Kerroz-d.jpg|110px]] |'''Kerroz (de)''' * En argant e dreustell en glazur eilet gant teir c'hregilhenn gevliv, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Kersabiec-d.jpg|110px]] |'''Kersabieg''' ''Kersabiec (de)'' * En sabel e leon en argant. |- |[[Restr:Kersalaun-d.jpg|110px]] |'''Kersalaun (de)''' * En glazur e zaou gleze en argant lammellet e beg. — Heñvel ouzh ''Kerboudet (de)''. |- |[[Restr:Kersaliou-d.jpg|110px]] |'''Kersaliou (de)''' * Treustellet etre argant ha gul a c'hwec'h pezh, e leon balirant en sabel krabanet, teodet ha kurunennet en aour. |- |[[Restr:Kersalou-d.jpg|110px]] |'''Kersalou (de)''' * En glazur e dri zour kranellet en aour, staget an eil ouzh egile, an hini kreiz uheloc'h ha leinet gant ur c'hilhog en sabel. |- |[[Restr:Kersaint-d.jpg|110px]] |'''Kersant''' ''Kersaint (de)'' * En argant e dri zour en gul kranellet a bevar fezh, 2, 1. |- |[[Restr:Kersaint-gilly-d.jpg|110px]] |'''Kersant-Jili''' ''Kersaint-Gilly (de)'' * En sabel e c'hwec'h melionenn en argant, 3, 2, 1. |- |[[Restr:Kersauzon-d.jpg|110px]] |'''Kersaozon''' ''Kersauzon (de)'' * En gul e ezev en argant e vroc'henn beuliek. |- |[[Restr:Kersauzon-bolore-d.jpg|110px]] |'''Kersaozon a Volore''' ''Kersauzon de Boloré (de)'' * En sabel e gastell en aour mogeriet en sabel ha leinet gant tri zourigan ivez en aour. |- |[[Restr:Kersaudy-d140.jpg|100px]] |'''Kersaudi''' ''Kersaudy (de)'' * En glazur e leonparzh en argant. |- |[[Restr:Kersy-d.jpg|100px]] |'''Kersi''' ''Kersy (de)'' * Rannet dentek etre argant ha sabel. |- |[[Restr:Kerscau-d.jpg|100px]] |'''Kerskav''' ''Kerscau (de)'' * En argant e zaou zelfin kein-ouzh-kein en glazur. |- |[[Restr:Kerscouach-d.jpg|110px]] |'''Kerskouarc'h''' ''Kerscouarc'h (de)'' * En argant e leon en sabel. |- |[[Restr:Kersulgar-d.jpg|110px]] |'''Kersulgar (de)''' * En glazur e deir flourdilizenn treustellet en argant leinet gant div bempdeliaouenn ivez en argant. |- |[[Restr:Keruzaouen-d.jpg|110px]] |'''Keruzaouenn''' ''Keruzaouen (de)'' * En sabel e leon leonparzhek en argant. |- |[[Restr:Keruzas-d.jpg|110px]] |'''Keruzas (de)''' * En gul e bemp flourdilizenn lammellet en argant, 2, 1, 2. |- |[[Restr:Keruzec-d.jpg|110px]] |'''Keruzec (de)''' * En sabel e zek hanochenn en argant, 4, 3, 2, 1. |- |[[Restr:Kerbalanec-d.jpg|110px]] |'''Kervalaneg''' ''Kerbalanec (de)'' * En aour e wezenn c'heotet, leinet gant ur big en-gwirion. |- |[[Restr:Kermarec-d.jpg|110px]] |'''Kervarc'heg''' ''Kermarec (de)'' * En gul e dreustell en argant. |- |[[Restr:Kermarec-kerbiquet-d.jpg|110px]] |'''Kervarc'heg-Kerbiged''' ''Kermarec de Kerbiquet (de)'' * En gul e c'hwec'h bezantenn en aour, 3, 2, 1 ; e gab en erminig. |- |[[Restr:Kermarec-traurout-d.jpg|110px]] |'''Kervarc'heg-Traouroud''' ''Kermarec de Traurout (de)'' * En gul e bemp ruilhenn en argant, 3, 2 ; e gab en argant karget gant teir rozenn en gul. |- |[[Restr:Kermarquer-df.jpg|110px]] |'''Kervarker''' ''Kermarker (de)'' * En glazur e dreustell en aour karget gant teir rodig kentr en sabel. |- |[[Restr:Kervasdoue-d.jpg|110px]] |'''Kervasdoue''' ''Kervasdoué (de)'' * Hadet gant erminig en sabel, e ziv flourdilizenn en gul peuliet an eil dreist eben. |- |[[Restr:Kermassonnet-d.jpg|110px]] |'''Kervasoned''' ''Kermassonnet (de)'' * En gul e deir c'hregilhenn en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kervastard-d.jpg|110px]] |'''Kervastard (de)''' * En argant kebret en sabel. |- |[[Restr:Kermatheman-d.jpg|110px]] |'''Kervataman''' ''Kermatheman (de)'' * En geot e deir mailhenn en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kermavan-d.jpg|110px]] |'''Kervavan''' ''Kermavan (de)'' * En aour e leon en glazur. |- |[[Restr:Kerveatoux-d.jpg|110px]] |'''Kerveadou''' ''Kervéatoux (de)'' * En aour e ziv dreustell gommek en glazur eilet e kab gant ur sterenn gevliv. |- |[[Restr:Kermeidic-d.jpg|110px]] |'''Kervedig''' ''Kermeidic (de)'' * Treustellet etre argant ha glazur a c'hwec'h pezh, e gebrenn valirant en argant. |- |[[Restr:Kerveguen-d.jpg|110px]] |'''Kervegen''' ''Kerveguen (de)'' * En geot e deir c'hregilhenn en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerveguen-Kurru-d.jpg|110px]] |'''Kervegen a Gurru''' ''Kerveguen de Curru (de)'' * En gul e deir c'hregilhenn en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kermel-d.jpg|110px]] |'''Kervel''' ''Kermel (de)'' * En gul e dreustell en argant eilet gant daou leonparzh en aour, unan e kab, unan e beg. |- |[[Restr:Kermellec-d.jpg|110px]] |'''Kervelleg''' ''Kermellec (de)'' * En aour e dreustell en gul eilet gant teir rodig-kentr gevliv, div e kab, unan e beg. |- |[[Restr:Kerven-d.jpg|110px]] |'''Kerven (de)''' * En glazur e gebrenn en argant leinet gant ur groaz krouget ha divouedet e kab, eilet gant teir c'hregilhenn, 2, 1, an holl en argant. |- |[[File:Keramanach-d.jpg|110px]] |'''Kervenac'h''' ''Keramanac'h (de)'' * En aour e vorvran en sabel. |- |[[Restr:Kermenguy-derrien-d.jpg|110px]] |'''Kervengi-Derc'hen''' ''Kermenguy-Derrien (de)'' * Talbennanek etre argant ha sabel, e dreustell en gul karget gant ur greskenn en argant. |- |[[Restr:Kerveno-d.jpg|110px]] |'''Kerveno''' ''Kervenno (de)'' * En glazur e zek steredenn en argant, 4, 3, 2, 1. — Heñvel ouzh ''Kerouallan (de)''. |- |[[Restr:Kermeno-d.jpg|110px]] |'''Kerveno''' ''Kermeno (de)'' * En gul e deir mailhenn en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kermeno-lojou-d.jpg|110px]] |'''Kerveno al Lojoù''' ''Kermeno du Lojou (de)'' * En argant e bemp mailhenn en glazur, 2, 2, 1. |- |[[Restr:Kermenou-d.jpg|110px]] |'''Kervenoù''' ''Kermenou (de)'' * En aour e deir zreustell gommek en glazur. |- |[[Restr:Kervenozael-d.jpg|110px]] |'''Kervenozael (de)''' * En argant e bemp gwerzhidenn en gul kenstag treustellet, leinet gant peder rodig-kentr gevliv. |- |[[Restr:Kerver-d.jpg|110px]] |'''Kerver (de)''' * En glazur e unkorneg en argant. |- |[[Restr:Kermerchou-d.jpg|110px]] |'''Kerverc'hoù''' ''Kermerc'hou (de)'' * En argant e groaz velionek en sabel karget gant pemp steredenn en aour. |- |[[Restr:Kerverder-d.jpg|110px]] |'''Kerverder (de)''' * En gul e gebrenn en argant eilet e beg gant ur arbenn ejon. |- |[[Restr:Kerverien-d.jpg|110px]] |'''Kerverien (de)''' * En aour e deir c'hebrenn en glazur. |- |[[Restr:Kerverien-Vaudeguy-d.jpg|110px]] |'''Kerverien a Vaodegi''' ''Kerverien de Vaudeguy (de)'' * En aour e deir c'hebrenn en glazur, e zrailhenn gevliv e kab. |- |[[Restr:Kermeur-d.jpg|110px]] |'''Kerveur''' ''Kermeur (de)'' * En sabel plezhek en aour a c'hwec'h pezh. |- |[[Restr:Kermeur-lescouet-d.jpg|110px]] |'''Kerveur al Leskoed''' ''Kermeur du Lescouët (de)'' * Treustellet etre gul hag aour a c'hwec'h pezh. |- |[[Restr:Kervezelou-d.jpg|110px]] |'''Kervezelou (de)''' * Palefarzhet : e 1 ha 4 en argant e deir moualc'henn en sabel, 2, 1 ; e 2 ha 3 en argant e deir zreustell gommek en glazur. |- |[[Restr:Kerbihan-d.jpg|110px]] |'''Kervihan''' ''Kerbihan (de)'' * En argant e deir sourin en glazur, e grenngonk en glazur karget gant ur bempdeliaouenn en argant. |- |[[Restr:Kervilliau-d.jpg|110px]] |'''Kerviliou''' ''Kervilliau (de)'' * Gwezboellek etre argant ha gul. |- |[[Restr:Kervilly-d.jpg|110px]] |'''Kervilli''' ''Kervilly (de)'' * En argant e groaz wezboellek etre gul hag argant. |- |[[Restr:Kervilzic-d.jpg|110px]] |'''Kervilzig''' ''Kervilzic (de)'' * En sabel e dreustell en aour eilet gant pemp kregilhenn gevliv, 3 e kab, 2 e beg. |- |[[Restr:Kermoisan-d.jpg|110px]] |'''Kervoezan''' ''Kermoisan (de)'' * En gul e seizh kregilhenn en argant, 3, 3, 1. — Heñvel ouzh ''Le Bourgeois''. |- |[[Restr:Kermorial-kermorvan-d.jpg|110px]] |'''Kervorial a Germorvan''' ''Kermorial de Kermorvan (de)'' * En glazur e gorn-hemolc'h en argant eilet gant teir flourdilizenn gevliv, 2 e kab, 1 e beg. |- | |'''Kervoroc'h''' ''Kermoroc'h (de)'' * Peuliet etre aour ha gul, e vevenn goñchek en gul. |- |[[Restr:Kerhoas-d.jpg|110px]] |'''Kerwazh''' ''Kerhoas (de)'' * En glazur e deir steredenn en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerguern-d.jpg|110px]] |'''Kerwern''' ''Kerguern (de)'' * En glazur e deir ruilhenn en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kerguern2-d.jpg|110px]] |'''Kerwern''' ''Kerguern (de)'' * En argant plezhek en glazur a c'hwec'h pezh. |- |[[Restr:Kerguernon-d.jpg|110px]] |'''Kerwernon''' ''Kerguernon (de)'' * En sabel e dri herlegon en argant, 2, 1. |- |[[File:Kerguen-penfrat.jpg|110px]] |'''Kerwern a Benfrat''' ''Kerguern de Penfrat (de)'' * En argant e wernenn c'heotet. |- |[[File:Kerguezay-d.jpg|110px]] |'''Kerwezae''' ''Kerguezay (de)'' * En erminig e dreustell en gul karget gant teir rodig-kentr en aour. |- |[[File:Kerguezangor-d.jpg|110px]] |'''Kerwezangor''' ''Kerguezangor (de)'' * En gul e groaz pavek en argant. |- |[[File:Kerguezec-d.jpg|110px]] |'''Kerguezec''' * ''Palefarzhet : e 1 ha 4 en argant, karget gant ur wezenn diwriziet c'heotet ; e 2 ha 3 en glazur.''<ref name="KANUS" /> |- |[[Restr:Kerjean-d.jpg|110px]] |'''de Kerjean''' * ''En sabel plezhek en aour a c'hwec'h pezh, e c'hrenngonk en gul karget gant ur groaz en argant.'' |- |[[Restr:De Kerjean de Kervennec.jpg|100px]] |'''de Kerjean de Kervennec''' * ''En argant e dour dir toet ha mogeriet en sabel.'' |- |[[Restr:Kerivon-d.jpg|100px]] |'''de Keryvon / Keréozen''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha Lemeuz, e [[Gwineventer]]; Cosquer, Kerivinec Molesne. '''Jean''', bev e 1426, dimezet gant Louise de Ploëlan, en deus bet e vereri noblet e 1452. Skourr henañ an tiegezh se en deus kemmesket gant ar re Parscau.</ref> * ''Gwezboellek etre aour ha gul, ur steredenn ivez en aour e kondon.'' * Sturienn ː ''Sequar quocumque licebit'' |- |[[Restr:Knolles.jpg|100px]][[Restr:Knolles 2.jpg|100px]] |'''Knolles''' <ref>'''Robert''', kantread saoz, feal da Yann a Voñtforzh; prizoniad e-kerzh [[Emgann an Tregont]] e 1351, e lakas prizoniad d'e zro kont Auxerre e-kerzh emgann [[an Alre]] e 1364; anvet gant ar Priñs Du evel senesal Gwiana e 1368, e lakas Du Guesclin da sevel seiziz [[Brest]] hag hini [[Derwal]] e 1373; sevel e reas ospis ar Saozon e [[Roma]] e 1380, hag e varvas e bro Saoz e 1406</ref> * ''Dougen a ra ur gebrenn karget gant teir melchonenn'' (siell 1363); livioù dizanavezet * neuz all ː ''En aour e dreustell en gul karget gant teir flourdilizenn en aour'' [PPC] |} == L == {| class="wikitable" |[[Restr:Labbaye-d.jpg|100px]] |'''de Labbaye''' <ref>Aotrounez Maisonneuve, la Rive, Penanguer, beli [[Karaez-Plougêr|Karaez]]; Ardamezeg 1696.</ref> * ''En argant e deir gwenanenn en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Labat-Riben.jpg|100px]] |'''Labat''' <ref>Genigik eus bro Agen. Aotrounez Riben; Plaineville. Dizarbennet e 1668, beli [[Sant-Brieg]]. - '''Pierre''', sindik Sant-Brieg e 1666; - un arc'hdiagon-meur Sant-Brieg e 1680.</ref> * ''En glazur e leon en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Lagadec trèfles.jpg|100px]] |'''Lagadec''' * ''En argant e deir melchonenn en glazur, 2, 1.'' |- |[[Restr:Lagadec-kernabat.jpg|100px]] |'''Le Lagadec de Kernabat''' * ''En erminoù e fempdeliaouenn en gul.'' |- |[[Restr:Lair de Lessongère.gif|100px]] |'''<big>Lair</big>''' <ref name="Lair">Stumm brezhonek ''*Lair'' : nann testeniekaet. Aotrounez Lessongère ha la Botardière, e [[Sant-Ervlan]]. - Un denjentil ar Roue, - Tri mestr [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar c'hontoù]] adalek 1676;</ref> * ''En glazur e gebrenn en aour heuliet ouzh kab gant div steredenn en argant, ouzh beg gant ur greskenn hivez en argant.'' |- |[[Restr:Lair-de-la-haye.jpg|100px]] |'''Lair de la Haye''' <ref name="Lair" /> * ''En glazur e groaz dentek heuliet ouzh kab gant ur steredenn en aour ouzh pep konk, hag ouzh beg gant ur rozenn ivez en aour ouzh pep konk.'' |- |[[Restr:Lallouette.gif|100px]] |'''Lallouette''' * ''En argant e dreustell en gul, karget gant teir steredenn en aour hag heuliet gant tri alc'hweder en sabel'' (siell [[1320]]). [PPC] |- |[[Restr:De la Landelle.jpg|100px]] |'''de la Landelle''' <ref>Aotrounez al lec'h, e [[Gwern-Porc'hoed]]; la Graë, e [[Paolieg|Paolie]]<nowiki/>g; la Vliieslouet; Roscanvec ha Talhouët, e [[Sant-Nolf]]; Couësnongle, e Sant-Yagu; Maretz; Tretrées, e [[Lannoez]]; Lohan, e [[Plaodren]]; le Pin, la Roberdière, ha le Temple, e [[Sant-Masen-ar-Porzh|Sant-Masen]]; [[Lantilieg]]; [[Treal]]; la Chesnaye-Aribart, e [[Gwazel]] </ref> * ''En argant e deir moualc'henn en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:De Langueouëz.jpg|100px]] |'''de Languéouëz''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Treouergad]]; e [[Kraozon]]; de Prantanroz, e [[Penharz|Penharz;]] Lescoulouarn, e [[Ploneour-Lanwern|Ploneour]]; Kergaradec, e [[Fouenant]]; Quinipily, e [[Baod]]; Kerivallan, e [[Brec'h (kumun)|Brec'h]];  Espinefort, e [[Langedig]]; Lezarscoët, e [[Plounevez-Porzay]]; ar Forest, e [[Ploudiern]]; Kerham, e [[Gwitevede]]. Menegioù ha diskouezadegoù eus 1426 da 1536, par. de Plouguin et Gwitevede, esk. Léon, Ploneour ha Ploudiern, esk. Krevev, ha Baod, esk. Gwened. Sturienn : ''Vim patitur qui vincere discit''. - '''Maurice''', bet lazhet e-kerzh emgann an Alre e 1364; - '''Hamon''', eus parrez Treouergad, bet klevet e-kerzh an enklask evit santelezhadur Charles Bleaz e 1371; - '''Tristan''', marc'heg Rodez, komandour ar Spered-Santel an Alre e 1510.</ref> * ̈''Treustellet ha kommek etre aour ha glazur; e gab en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Lansullien-d.jpg|100px]] |'''de Lansullien''' * ''En argant e deir gwerzhidenn en sabel peuliet ha kenstag.'' |- |[[Restr:Lantivy-d.jpg|100px]] |'''de Lantivy''' * ''En gul e c'hleze en argant peuliet beg ouzh beg''. |- |[[Restr:Lanuzouarn-d.jpg|100px]] |'''de Lanuzouarn''' * ''En argant e skoed en glazur ouzh kondon heuliet gant c'hwec'h ruilhenn gouremmet en gul, 3, 2, 1.'' |- |[[Restr:Le Lasseur de Ranzay.png|100px]] |'''Le Lasseur''' <ref>Familh c'henidik eus Normandi. Aotrounez Ranzay, e [[Sant-Donasian]], eskopti Naoned - '''René-François''' le Lasseur de Ramzay, pennalvokad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1784 (an hini diwezhañ ǃ)</ref> * ''En gul e gebrenn en argant, heuliet gant tri c'hilhog en aour, an daou ouzh kab penn-ouzh-penn'' [PPC] |- |[[Restr:De Lescoët de la Moquelais.gif|100px]] |'''de Lescoët''' <ref>Aotrounez al lerc'h se, la Moquelays, Sainte-Belienne, Soulleville, e [[Maroue]]; Rosay, e [[Landehen]]; Ville-Marie, e [[Andel]]; beskonted Boschet e 1608 hag aotrounez la Chalouzais, e [[Gwikomm]]; aotrounez la Guérande, e [[Henant-Bihan]]; la Ville-Geslin, Villepie, e [[Izeg]]; kastellour Galmellière, e 1627; Aotrounez Menezmeur, Pontgirouard, Poirier, la Gabillaudière, e [[Santez-Lusenn]]; Bois-Nouveau, e [[Sant-Juluan-Kankell|Sant-Juluan-Konkell]]; Launay-Dionis, e [[Chantenay]]. - '''Jean''', mestr war kanoliezh Breizh ha konestabl [[Roazhon]] e 1487; - '''Olivier''', floc'h, boutailher ha barazer ar rouanez [[Anna Breizh|Anna]] e 1510; - '''Auffray''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1586, kadoriad kentañ ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr ar C'hontoù]] Breizh e 1596; - Ur jeneral an arc'hant e 1617; - un abadez Bonlieu, en eskopti Lyon, e 1640</ref> * ''En sabel e sparfell en argant, krabanet, stagellet ha grizilhonek en aour, heuliet gant teir c'hregilhenn en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Lescoet-d.jpg|100px]] |'''de Lescoët''' * ''En sabel e dreustell en argant karget gant teir fempdeliaouenn en sabel.'' |- |[[Restr:Lesenet-d.jpg|110px]] |'''de Lesenet''' * ''En sabel e deir c'hroazig en argant.'' |- |[[Restr:De Lesmeleuc.gif|100px]] |'''de Lesmeleuc''' <ref>Aotrounez la Salle, e [[Andel]]; la Roche-au-Lion, e [[Lambal|Sant-Melen-Lambal]]; la Villemorel, e [[Bronn (kumun)|Bronn]]. - '''Maurice''' ha '''François''', marc'heien [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1581</ref> * ''En gul e sparfell en aour, heuliet gant teir c'hregilhenn en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Lespernez-d.jpg|100px]] |'''de Lespervez'''<ref>Aotrounez al lerc'h se e [[Ploneour-Lanwern|Ploneour]] ; Prathir; Hoaribac, e [[Persken]]. - '''Charles''', kadoriad kentañ ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr ar C'hontoù]] Breizh e 1444, kuzulier ha kambrellan an duged [[Yann V (dug Breizh)|Yann V]] ha Fañch Iñ. - '''Henri''', abad [[Kemperle]]; aet da Anaon e 1434 - '''Alain''', tro ha tro eskob [[Dol]] ha [[Kemper]], hag arc'heskob ''Caesarea''; marvet e 1434; - '''Jean''', eskob Kemper, marvet e 1472;</ref> * ''En sabel e deir eilenn treustellek en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Libault du Perray.png|100px]] |'''Libault''' <ref>Aotrounez Perray; la Templerie, e [[Pont-Marzhin|Pont-Marhin]]; Beaulieu ?; la Boissière, e [[Orvez|Orez]]; Bois-ès-Loup, e [[Koeron]]; Belabord ha la Belusterie, e [[Kastell-Tepaod]], la Haye, e [[Santez-Lusenn]]; la Chevasnerie e [[Sant-Gerent]]. - '''Gratien''', chuin [[Naoned]] e 1655; maer Naoned e 1671; - ̆'''Antoine''', mestr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1751; - '''François''', sekretour ar Roue e 1753, maer Naoned e 1764.</ref> * ''En argant e c'hwec'h flourdilizenn en gul, 3, 2, 1; e gab ivez en gul karget gant tri houarn goaf en argant, begoù ouzh kab'' [PPC] |- |[[Restr:De Liniers.gif|100px]] |'''de Ligné''' <ref>Genidig eus Bro-Boatev; aotrounez Airvault, Arnaillou, la Guyonnière, Soulièvre, la Grange, Saint-Pompain, la Bourbelière, Château-Gaillard. - '''Guy''', aotrou la Meilleraye (Melereg ?), dimezet e 1340 gant Mathurine Cherchemont, bet lazhet e-kerzh emgann Poitiers e 1356; - '''René des Liniers d'Amaillou''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1577; Liammet eo bet ar familh se e Breizh gant FONTAINE DE MERVÉ. Roet en deus ur penn-strollad-listri morlu Bro-Spagn, eil-roue Buenos-Ayres, bet fuzuilhet gant an emsavidi e 1810.</ref> * ''En argant e dreustell en gul; e vevenn en sabel bezantet en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Lohéac de Trévoazec.png|100px]] |'''<big>Lohéac</big>''' <ref>Aotrounez Trevoazeg, e [[Redene]]; Guilly, e [[Molan]]. - '''Mathieu''', prokulor ar Roue ouzh prezidial [[Kemper]] e 1590; - '''René''', mestr ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1675; - ur senechal [[Konk-Kerne|Kon-kerne]] e 1696</ref> * ''En argant e vailhenn en sabel'' [PPC] |- | |'''Louvel''' <ref>Aotrounez la Cotardière, Plessis, l'Espinay, e [[Parthenay]]; la Rivière, e [[Gevrezeg]]; Aulnays, e [[Sant-Gregor]]; la Touche, e [[Brezhiel]]; la Vallée ?. - '''Alain''', test e diazez abati Beaulieu e 1170; - '''Macé''', mestr e [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1400; - '''Julien''', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1579; - un abad Montmorel ouzh eskopti Avranches eus 1575 da 1595</ref> * ''En glazur e zri penn bleiz dideodek, diframmet en aour, ar genou digor-frank en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Loz de Kerillis.gif|100px]] |'''Loz''' * ''En gul e deir sparfell en argant pigoset ha grizilhonet en aour.'' |} == M == {| class="wikitable" |[[Restr:Mabille.gif|100px]] |'''Mabille''' <ref>Aotrounez des Granges (?), ha Rochereau (?). - '''Jean''', sekretour ar Roue e 1757; - Un eil-maer [[Naoned]] e 1687; -Daou sealaouer ouzh ar Gontoù e 1705 ha 1743</ref> * ''En glazur e zri skoedig en argant, pep hini karget gant teir brizhenn erminig en sabel''. [PPC] |- |[[Restr:Macé de Prébusson.gif|100px]] |'''Macé''' * ''Ur groaz pavek karget gant pemp kregilhenn'' (siell [[1380]]) ; livioù disanvet. [PPC] |- |[[Restr:Macé de la Villeon.gif|100px]] |'''Macé''' * ''En argant e deir rozenn en gul''. [PPC] |- |[[File:Machecoul-d.jpg|100px]] |'''de Machecoul''' * ''En argant e deir c'hebrenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Machefer.gif|100px]] |'''Machefer''' * ''En sabel e zri houarn-marc'h en argant''. [PPC] |- |[[Restr:Maczon.gif|100px]] |'''Maczon / Le Masson''' * ''En argant e deir delienn gelenn c'heotet.'' [PPC] |- |[[Restr:Madaillan.gif|100px]] |'''Madaillan''' * ''Palefarzhet: e 2 ha 4, benet etre aour ha gul, hag a zo Madaillan ; e 2 ha 3, en glazur e leon en aour, krabanet, teodet ha kurunennet ivez en aour, hag a zo L'Esparre'' ; siell [[1543]]. [PPC] |- |[[Restr:Madec de Pratanraz.gif|100px]] |'''Madec''' * ''En glazur e gleze flimminant en argant treustellet, e grogenn ha dornell en aour, heuliet e kab gant ur steredenn en argant hag e beg gant ur greskenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Madeleneau.gif|100px]] |'''Madeléneau''' * ''En argant e nav mezenn c'heotet 3, 3, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Madic du Dréneuc.gif|100px]] |'''Madic''' * ''En gul ezri leonig en argant'' ; meneget e [[1445]]. [PPC] |- |[[Restr:Madic du Dréneuc (alias).gif|100px]] |'''Madic''' (neuz all) * ''En aour e leon en gul''. [PPC] |- |[[Restr:Madio de Kerdréan.gif|100px]] |'''Madio''' * ''En gul e deir c'hreskenn en argant, diforc'het e kab gant ur skoed en doare banniel en glazur, karget gant peder mailhenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Mafay.gif|100px]] |'''Le Mafay''' * ''En argant e zek talbennan en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Magnelais.gif|100px]] |'''de Magnelais''' * ''En gul e sourin en aour'' (siell [[1337]]). [PPC] |- |[[Restr:Magon.gif|100px]] |'''Magon''' * ''En glazur e gebrenn en aour, heuliet e kab gant div steredenn ivez en aour hag e beg gant ul leon ivez en aour, kurunennet en argant''. [PPC] |- |[[Restr:Mahault de Minuello.gif|100px]] |'''Mahault''' <ref>Aotrounez Minuello, e [[Mêlwenn]]; Kerangoarc'h (?) - '''Riou''', o vəvañ e 1481, tad da '''Alain''', dimezet gant Marie de Rospiec </ref> * ''En argant e gorn-hemolc'h lêrennet en gul heuliet gant teir delienn kelenn geotet war o eneb'' [PPC] |- |[[Restr:Mainfeny du Breil.png|100px]] |'''Mainfeny''' <ref>Aotrounez du Breil, e [[Mondeverzh]]</ref> * ''En gul e gebrenn en argant, heuliet gant teir steredenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Le Maistre de Boisvert.jpg|100px]] |'''Le Maistre''' <ref>Menegioù da zont</ref> * ''En glazur e leon en argant, hebiaet gant daou c'hleze ivez en argant, dornellek en aour, begoù ouzh kab''. |- |[[Restr:De Malestroit.gif|100px]] |'''de Malestroit''' <ref>Baroned [[Malastred]] e 1451; aotrounez [[Kastell-Geron]], [[Komborn]], [[Ruzieg]], [[Derwal]], [[Oudon]]; baroned Keraër, e 1535, e [[Lokmaria-Kaer]]; aotrounez Plessis, e [[Krac'h]]; konted Langouët, en [[An Elven]]; aotrounez Kerambourg, e [[Landaol]]; Tremedern, e [[Gwimaeg]]; Plessis-Eon, e [[Plufur]]; Beaucours, e [[Botoha]]; Roguedas, e [[Aradon]],; Chastel, [[Mezansker]]; Soraye, e [[Kistinid]]; Marchaix; [[Uzel]]; Quifistre, e [[Sant-Molf]]; Pontkallek, e [[Berne]]; Tronchâteau, e [[Kleger]]. - '''Juhaël''', en eus heuliet obidoù [[Alan IV|Alan Fergant]], en iliz [[Redon]] e 1119; - '''Geoffroy''', kabiten [[an Alre]], ha '''Jean''', e vab, ber dibennet o-daou e Pariz e 1344, abalamour o devoa kemeret tu gant [[Yann Moñforzh (1294-1345)|Yann Moñforzh;]] - '''Jean''', kadoriad kentañ ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]], kañseller Breizh hag eskop [[Sant-Brieg]] ha goude [[Naoned]]; marvet e 1443 - '''Thibaud''', eskop [[Eskopti Treger|Landreger]], ha goude [[Eskopti Kerne|Kernev]]; marvet e 1408; - '''Guillaume''', eskop [[Naoned]], arc'heskop [[Thessaloniki]], hag abad Sant-Sever en eskopti [[Coutances]]; marvet e 1491</ref> * ''En gul e nav bezantenn en aour, 3, 3, 3'' [PPC] |- |[[Restr:Marc'hec de Kerbaul.gif|100px]] |'''Marc'hec / Marec / Chevalier''' <ref>Aotrounez Kerbaul, e [[Kastellaodren]]; Pellan, Kerguilly, ha Kerouzien, e [[Plagad]]; Kerouriou; Kereven ha Penker, e [[Gwimaeg]]; Kerenor ?; Kerouc'hant ?; Kerivoaz ?; Montbarot ha la Martinière, e [[Roazhon|Sant-Albin-Roazhon]]; la Boullaye, e [[Pazieg]]; Beaulac, e [[Goven]]; [[Ar Genkiz-Yuzhael]]. - '''Rolland''', kroaziad a 1248; - '''Geoffroy''', [[Eskopti Kerne|eskob Kernev]]; aet da Anaon e 1383; - '''Alain''', senesal [[Roazhon]], ha kuzulier ouzh ar [[Grands Jours|Grands-jours]] e 1498; en eus sinet feur-emglev dimeziñ etre Anna Breizh ha Loeiz XII e 1499; - '''Alain''', prezidant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1524; - '''Pierre''', kuzulier ouzh ar [[Grands Jours|Grands-jours]], ha goude ouzh [[Breujoù Breizh]] 1554; - '''René''', gouarnour [[Roazhon]] e 1583, marc'heg an Urzh e 1599; </ref> * ''En argant e leon en gul, krabanet, teodet, ha kurunet en aour, e dreustell balirant en sabel, karget gant teir rodig-kentr en argant'' Sturienn ː ''In te, Domine, speravi, non confudar in aeternum'' [PPC] |- |[[Restr:Le Maout.gif|100px]] |'''Le Maout''' <ref>Aotrounez Menez-Penpont ha Kergadiou, e [[Gourin (kumun)|Gourin]]. - Alain, eskob Leon, ha goude eskob Kernev; kadoria kentañ ouzg [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1486. Aet da Anaon er bloaz 1493.</ref> * ''En argant, e gebrenn en glazur, bevennet en aour'' [PPC] |- |[[Restr:De Marbeuf.gif|100px]] |'''de Marbeuf''' <ref>Genidig eus Bro-Añjev; Aotrounez du Chesne; de la Pilletière;  baron Blaison ha beskont Chemellier e Bro-Añjev; aotrounez la Sansonnière; [[Lalieg]], par. an anv se; Gailieu, par. de [[Gwizien]]; Cariguel, par. [[Ploareg]]; du Gué, par. [[Servon]]; Penanvern, par. [[Sant-Seo]]. </ref> * ''En glazur e zaou c'hleze en argant krogennek en aour ha lammellet, begoù ouzh beg'' [PPC] |- |[[Restr:Le Marié de la Barberie.png|100px]] |'''Le Marié''' <ref>Aotrounez la Barberie, la Garnizon, en [[Orvez]]; la Thomassière, e [[Saotron]]; - '''François''', chuin [[Naoned]] e 1601, eil-maer Naoned e 1603; - '''René''', mestr [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1659</ref> * ''En glazur, e levranez savant en argant, gwakoliet en aour, hag heuliet gant teir bezantenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Marigo.gif|100px]] |'''Marigo''' <ref>Aotrounez Kerguivio,e [[Neulieg]]; Rangouet, e [[Stival]]; Spernouet, Lye ha Guermen, e [[Kergrist]]. </ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4, en gwad e leon en aour; ouzh 2 ha 3, en aour e deir arbenn-karv en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Martin de Malros.png|100px]] |'''Martin''' <ref>Aotrounez Malros, e [[Plagad]]; Ville-Gohel, e [[Plerin]] - Alain, selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1498</ref> * ''En gul e rozenn-doubl en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Mellier.png|100px]] |'''Mellier''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Lyon. - '''Gérard''', jeneral war [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1702; marc'heg Sant-Lazar, ha maer [[Naoned]] eus 1720 da 1730. Dimezet e 1707 gant Renée Tarail.</ref> * ''En glazur e dreustell en argant, heuliet gant pevarzek bezantenn en aour, seizh ouzh kab laket 3, 4, seizh ouzh beg laket 4, 3'' [PPC] |- |[[Restr:Le Meneust.gif|100px]] |'''Le Meneust''' <ref>Aotrounez Bréquigny, e Sant-Stefan-[[Roazhon]]; Bouëdrier, e Toussaints ?; le Gué; Brécé, e [[Noal-ar-Sec'h]]; Bois-Jouan; Chastellier, e [[Bozeg]]; les Treilles; la Rouaidière; la Provostière, e [[Kerlouevig]]; le Classerie, e [[Reudied]]; l'Epronnière, e [[Sant-Donasian]]; Kerc'houant, e [[Garlann]]. - '''Guy,''' mirour al lizherennoù ha levrioù [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] ne 1521; - '''Guillaume''', selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1570; bet noblet e 1578; - '''Guy''', senesal Roazhon, marc'heg an Urzh e 1593; - Tri c'hadoriad gant tog e 1607, 1633, 1678, ha daou c'hadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1692 ha 1723. - ur marc'heg Malta e 1704.</ref> * ''En aour e dreustell en gul karget gant ul leonparzh en argant, hag heuliet gant teir rozenn en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Le Mercier de la Guillière.png|100px]] |'''Le Mercier de la Guillière''' <ref>Aotrounez la Guillière ?; Quénoumen ?; l'Ecluse ? Chalonge ? Portechaire?; Florémiaux ? - '''Jacques''', reizer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] 1644 - Ur chuin [[Naoned]] e 1575; - Selaouerien ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] adalek 1592</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant, heuliet ouzh kab gant div steredenn hag ouzh beg gant ur c'halon, an holl en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Le Mercier de Beaurepos.png|100px]] |'''Le Mercier de Beaurepos''' <ref>Aotrounez Beaurepos ha Keroman, e [[Gwipavaz]]. Diskouezadegoù e 1534 ha 1538, e [[Lambezelleg]]. Bet kadarnet dre lizheroù 1673, ha dalc'het ouzh ar C'huzul 1717; - '''Pierre''', reizher ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]], e Naoned, e 1632. Marvet e-kerzh hag e oa en karg.</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant, heuliet ouzh kab gant div c'hregilhenn ivez en argant, hag ouzh beg gant ur c'hloc'h en aour bazoulet en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Merien de Kerisac.png|100px]] |'''Merien''' <ref>Aotrounez Kerizag e [[Plouizi]]; Melchonneg, e [[Plouared]]; Keranbarz, e [[Plegad-Gwerann]]. - '''Jean''', en deus sinet feur-emglev [[Gwenrann]] 1381, a bet test e-kerzh imbourc'h santelezhadur [[Charlez Bleaz]] e 1371.</ref> * ''En aour e hoc'h-gouez tremenant en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Merlet du Paty.png|100px]] |'''Merlet''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Añjev. Aotrounez du Paty ? - Ur chuin [[Naoned]] e 1675 - Daou selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]], e 1749 ha 17890</ref> * ''En aour e leonerez en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Micault du Tertre.gif|100px]] |'''Micault''' <ref>Aotrounez du Tertre; Souleville, e [[Maroue]]; la Vieuville; Fontaine-Ménard e [[Melin]]. - '''Mathurin''', alvokad e [[Breujoù Breizh]], kannad [[Lambal]] er Stadoù e 1717; hendad ur c'habiten gwarded-aod kompagnunezh [[Hilion|Hillion]], kemeret perzh e emgann [[Sant-Kast-ar-Gwildoù|Sant-Kast]] e 1758; - '''Joseph-François''', bet ganet e [[Kastellaodren|Kastell-Aodren]] e 1777, noblet e 1815</ref> * ''En glazur e alarc'h en argant melezouriñ war vord ur veunteun ivez en argant, hag heuliet e kab gant un heol en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Michaël de la Bourgonnière.gif|100px]] |'''Michaël''', pe '''Michel''' <ref>Aotrounez la Bourgonnière ha la Tesserie, e [[Sant-Ervlan]]; la Rollandière e [[Keller (kumun)|Keller]]; Plessis, e [[Gwennenid]]; Ardennes, e [[Santez-Pezhenn]]; Lenfermière, e [[Sant-Marzh-ar-C'hoad]]. - '''Vincent''', hanafer ar rouanez [[Anna Breizh|Anna]] e 1500; dimezet da ː Jeanne le Parizy ha Jeanne de Boullay</ref> * ''Palefarzhet ː ouzh 1 ha 4 en sabel e dour en argant; ouzh 2 ha 3, en aour e deir groaz pavek en gul, e vevenn en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Michel de Kerveny.gif|100px]] |'''Michel''' <ref>Aotrounez Kerveny, e '''[[Plougonvelen]]'''; Carpont; Trovennec, e [[Fouenant]]. - '''Yvon''', o vevañ e 1503, dimezet da Jeanne de Launay, hag o deus bet '''Hervé''', dimezet gant Marie Heussaff; - ur plac'h e Saint-Cyr e 1706</ref> * ''Palefarzhet ː ouzh 1 ha 4, en sabel e nav mailhenn en argant; ouzh 2 h 3, en aour e c'hregilhenn en gul''[ [PPC] |- |[[Restr:Michel du Cosquer.gif|100px]] |'''Michel''' <ref> Aotrounez Kozker, e [[Kemperven]]; Keranroux, e [[Peurid-ar-Roc'h|Peurid ar Roc'h]]; Kervaeg, e [[Tredarzeg]]; Kerdaniel, e [[Kawan]]; la Ville Basse ?; Fontaines ? </ref> * ''En argant e benn Morian en sabel, talwedek en argant'' [GlB ; PPC] |- |[[Restr:Michel (de Nantes).gif|100px]] |'''Michel''' <ref>Gabriel, kenwerzher e [[Naoned]], bet noblet e 1747</ref> * ''En glazur e dreustell en aour karget gant ur c'halon en gul, hag heuliet gant teir melchonenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Michel de Kerlan.gif|100px]] |'''Michel''' <ref>Aotrounez Kerlan ?, eskopti Sant-Brieg. (Ardamezeg 1696)</ref> * ''En argant e skoedig en gul, heuliet gant c'hwec'h mailhenn en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Michel (de Rennes).gif|100px]] |'''Michel''' <ref>Eus eskopti Roazhon. Hep keloù muioc'h ebet. Bet noblet da vare ar Renevezidigezh, e 1816</ref> * ''En erminoù, e girin en glazur, leun a lili liorzh en gwirion, war un aoter en argant, skoret gant ur c'hleze treustellet ivez en glazur'' |- |[[Restr:Michel de la Michelière.gif|100px]] |'''Michel''' <ref>Familh c'henidig eus Normandi. Bet dalc'het eno e 1469, 1496, 1598, 1666. Aotrounez la Michelière, Vesly, Beaulieu, Bellouze, Cambernon, Monthuchon, Rafoville, Haccouville, Vieilles, l'Epiney, le Port, la Chesnaye, Châtelet, Montchaton, Annoville, Verdun. - '''Roger''', yaouer, letanant ar c'habiten [[Karnod]].</ref> * ''En glazur e groaz krouget en aour, heuliet gant ur c'hregilhenn ivez en aour e pep konk'' [PPC] |- |[[Restr:Michel de la Richardais.gif|100px]] |'''Michel''' <ref>Aotrounez la Richardais ha la Thébaudais, e [[Felgerieg-Veur]]; la Courbe, la Plainsnais, e [[Alaer]]. - '''Bertrand''', mab '''Alain''', aotrou la Richardais, o vevañ e 1513, dimezet gant Guillemette Grignonne, a zo gwrizienn ar re la Courbe; - '''Georges''', mab '''Charles''', o vevañ e 1513, dimezet gant Julienne de la Roche, a zo gwrizienn ar re la Thébaudais</ref> * ''En argant e deir moualc'henn en sabel'' [PPC] |- | |'''Michiel''' <ref>Rummad gentañ ː aotrounez Bossacoulart e [[Brug (kumun)|Brug]]; la Noë, e [[Ranneg]]; la M̥arre; Couëdro; Deffais, e [[Pontkastell-Keren|Pontkastell]]; Vaudoré, e [[Malañseg]]; Saint-Donat; Vaugrignon; la Prévotais; Prat; Carmois, e [[Pluhernin]]; la Grée, e [[Karantoer|Karentoer]] Eil rummad, anvet ivez '''Michel''' ː aotrounez la Garnison, en [[Orvez]]; la Grigoraye; la Haye; la Chesnais; la Poterie; Grilleau, er [[Chantenay]]; la Harduière ha le Justonnère, e [[Mezansker]]. - '''Guillaume''', hanafer Catherine de Luxembourg, tervet gwreg an dug [[Arzhur III (dug Breizh)|Arhzur III]], aet da Anaon er blozazs 1458, breur yaouanker da Jean, aotrou la Bossacoulart ha la Noë; - '''Loeiz''', prokulor-sindik e Breujoù [[ar Re Unanet]] e Gwened e 1592; - '''Jean''', aotrou Grillau, chuin [[Naoned]] e 1710; - daou sekretour ar Roue e 1732 ha 1747; - ur c'habiten dragoned ''Monsieur'' e 1788. </ref> * ''En argant e lammell brizhet karget ouzh kondon gant ur ruilhenn en gul, hag heuliet gant ur steredenn ivez en gul e pep konk'' [PPC] |- |[[Restr:Milon de Beaumanoir.png|100px]] |'''Milon''' <ref>Aotrounez Beaumanoir, e [[Peuñvrid]]; la Ville-Morel, Launay ha la Garenne, e [[Bronn (kumun)|Bronn]]; la Plesse, e Santez-Uriel; Bellevue, Kerjean, Keryvon, Kernyzan ?</ref> * ''En glazur e zri fenn levran diframmet en argant, gwakoliet en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Milon de la Touche.png|100px]] |'''Milon''' <ref>Aotrounez la Touche ha Vergeal, e [[Pazieg]]; Launay, e [[Gevrezeg]]; Salles ?; Musse, e [[Beloen|Baolon]]; Landes ?; Hallegre, e [[Sant-Jili-Roazhon|Sant-Jili]]. - '''Thomas''' ha '''Robin''', eus parrez Sant-Jili, bet noblet e 1452; - '''Yves''', teñzorer jeneral en dug e 1485; - '''Robert''', selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1524.</ref> * ''En argant e vrec'h ouzh dehoù gwisket ha maneget en gul, o skorañ ur sparfell en sabel, krabanet en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Miron-de-Beauvoir.gif|100px]] |'''Miron''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-[[Cerdanya]]; aotrounez Beauvoir-sur-Cher; Linières; l'Hermitage; Villeneuve. - '''Gabriel''', medisin ar rouanez Anna e 1507; - '''François''', jeneral war ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù Breizh]] e 1575, ha maer [[Naoned]] e 1578; - '''Marc''', medisin ar roue [[Herri III (Bro-C'hall)|Herri III]] e 1573; - '''Charles''', eskop Añjer , ha arc'heskop Lyon. Marvet e 1628; - '''Louis''', selaouer ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù Breizh]] e 1599, - '''François''', provost ar varc'hadourien Pariz, marvet e 1609.</ref> * ''En gul e dreustell en aour, heuliet ouzh kab gant ur berziliaouenn ivez en aour, hag ouzh beg gant un erminig tremenant en argant war ur savenn c'hotet'' [PPC] |- |[[Restr:Le Moal.gif|100px]] |'''Le / Ar Moal''' <ref>Keloù ebet diwar aotrouniezh bennak. - '''Raoul ar Moal''' a eo bet aluzenner ar roue gall [[Charlez VIII (Bro-C'hall)|Charlez VIII]], eskop Kernev e 1493, ha kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1498</ref> * ''En gul e gebrenn en aour heuliet gant teir bezantenn ivez en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Monneraye de la Villeblanche.gif|100px]] |'''Monneraye'''<ref>Aotrounez la Villeblanche, e [[Minieg-Morvan]]; la Riolais, Plessix, Mézières, Breil, la Vairie, Bourgneuf, la Aillardière, Rocher, Maynard, Restmeur, Cleio, en [[Karozh]]. '''Macé''', letanant Dinan, C'hwec'h sekretour ar Roue adalek 1617, Ur mestr eus ar C’hontoù e 1637, '''Pierre''', penn-c'hreffier evit an aferioù sivil e 1657, '''René''', aotrou la Meslée, advarner ar prokulor , Ur penn-provost e konestabliezh hag archerien Breizh, '''Gabriel''', kuzulier e Breujoù Breizh e 1695, Ur c'horonal bet lazhet dindan mogerioù Pariz e 1870</ref> * ''En aour e sourin en gul karget gant tri penn leon diframmet en argant hag hebiaet gant daou naer-nijant en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Montaigu-de-Boisdavid.gif|100px]] |'''de Montaigu''' <ref>Genidig eus Bro-Boatev. aotrounez Boisdavid. - '''Guillaume''', dimezet gant Catherine Phélippes , marvet e 1483; - '''Claude''', [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|marc'heg Malta]] e 1594; - '''Philippe''', [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|marc'heg Malta]] e 1640; - ur gouarnour Gerveur, bet lazhet e-kerzh emgann Lens e 1648; - ur floc'h ar Roue e 1688; - ur c'hannad e-kichen Republik Venezia e 1743, ha brigadier troadegiezh, marvet e 1764</ref> * ''En glazur e zaou leon en aour, teodet ha kurunet en argant'' (PPC) |- |[[Restr:De Montigny.jpg|100px]] |'''de Montigny''' <ref>Genidig eus Bro-Champagn; aotrounez Asches; Kerisper, par. [[Plunered]]; Beauregard, par. [[Sant-Teve]]; Kerdour; la Hautière; Tourteron; Châteaufur, par. de [[Plonévez-Lokrist|Plounévez-Lokrist]]; Dresnag, par. [[Logivi-Plougraz|Logivi-Plougras]]; Kerlan, par. de [[Sibirill|Sibiril]]; Trevien; la Motte. - '''Guillaume''', gouarnour Rewiz e 1551, dimezet gant Perrine Drouillard; - '''Louis''', e vab, kannad ouzh Breujoù Veur e Paris e 1593; - pevar marc'heg an Urzh eus 1574 da 1620, gouarnourien Gwened, an Alre, ha Suscinio; - '''Pierre''', marc'heg breton Malta e 1580; - un abad Sant-Gweltas-Rewiz e 1613; - daou pennalvokad hag ur c'hadoriad gant tog adalek 1623 ; - un aluzenner ar rouanez Marie-Thérése, eskop Leon, marvet e 1671 ha beziet en iliz ar Vadalen e Gwitreg.</ref> * ''En argant e leon en gul, karget war e skoaz gant ur steredenn en aour, hag heuliet gant c'hwec'h c'hregilhenn en glazur ouzh c'hourem'' |- |[[Restr:Morice de Kervagat.png|100px]] |'''Morice / Morvan''' <ref>Aotrounez Kervagad, e Kerien; Coëtquelfen, e [[Gwikourvest]]; Lérain, e [[Mourieg]] - '''Jean''', o vevañ e 1426, bet ad-noblet e 1652; - '''Yves''', pennalvokd e 1649, ha prokulor ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1651; </ref> * ''En argant e groaz eoriek en geot'' [PPC] |- |[[Restr:Morin de la Roche.png|100px]] |'''Morin''' <ref>Aotrounez la Roche ?; Tresle ?; Bois-d'Estréan; la Marchandrye; le Clérissais, e [[Maezon-ar-Stêr|Maezon]]; la Ferté ha la Ragotière, e [[Gwaled]]; la Sorinière; Chavagnes, e [[Sulieg]]; Jasson, e [[Porzh-Pêr]]. - '''Jean''', maer [[Naoned]] e 1570, kadoriad kentañ ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1574; - '''André''', maer [[Naoned]] e 1617; - '''Rolland''', Alvokad ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1639, ha kadoriad e 1643; - '''Jean''', kadoriad ouzh prezidial [[Gwened]], diazezour a Garmez ar e 1628</ref> * ''En argant, e wezenn c'heotet plantet war ur savenn c'heotet ivez, un hoc'h-gouez balirant war gef ar wezenn'' [PPC] |- |[[Restr:Le Mosnier de la Fresnays.png|100px]] |'''Mosnier / Le Mosnier''' <ref>Aotrounez la Fresnays ?, la Rivière ? - '''Pierre''', selaouer ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1594, ha grefier ivez ouzh ar C'hontoù evit an dug Mercoeur; - '''Julien-Célestin''', pennalvokad ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e1769</ref> * ''En argant e gab en glazur karget gant ur groazigan en aour'' [PPC] |- |[[Restr:De la Motte-de-Beauvoir.gif|100px]] |'''de la Motte''' <ref>Aotrounez Beauvoir ha Grande-Haye, en [[Arwerneg-Veur|Arwerneg]]; Maupirou; e [[Maezon-ar-Stêr|Maezhon]]; Bourgérard, [[Kastell-Briant|Sant-Yann-Bere]]; Bouvrais, e [[Gwerid]]; Chesvasne, e [[Rialeg]]; Longlée, e [[Enorzh]]. - '''Antoine''' ha '''Guillaume''', marc'heien [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1556 ha 1560.</ref> * ''En gul e zri leon en argant'' (PPC) |- |[[Restr:De la Motte de la Houffardiere.gif|100px]] |'''de la Motte''' <ref>Familh c'henidig eus Bro-Añjev. Aotrounez e Breizh e [[Lavreer-Botorel]], ha [[Konkerel]]. Sturienn : ''Lenitatis fortitudo comes''. - '''Louis-Angélique-Robert''', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1723; - '''Louis''', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1747; </ref> * ''En argant e leon en sabel, ur voualc'henn ivez en sabel ouzh pep konk; karget war e skoaz gant ur skoed en argant e dreustell flourdilizek ha ginflourdilizek en gul'' (PPC) |} == N == {| class="wikitable" |[[Restr:Nail de Mescaradec.gif|100px]] |'''Nail''' <ref>Aotrounez Meskaradeg, ([[Lanniliz]]); Sant-Vaode. prokulor ha noter ar Roue evit [[Beliezh|beli]] [[Brest]] e 1695</ref> * ''En aour e gebrenn en sabel, karget gant teir rozenn en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Nantrieul des Chesnayes.gif|100px]] |'''Nantrieul''' <ref>Aotrounez des Chesnayes, e Bro-Roazhon. - '''Pierre''', tailhanter war ar vogajoù [[Roazhon]] e 1696 [CDH] [PPC]</ref> *''En glazur e bemp bezantenn en aour, 3, 2.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Le Narvezec''' <ref>Aotrounez Pontguennec, e Perroz. Menegioù ha diskouezadegoù eus 1427 da 1543. Keloù ebet diwar-benn an ardamezioù.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Le Nas de Kernasquillec.jpg|100px]] |'''Le Nas''' * Aotrounez Kernasquirieg, e Tregrom. *''En argant e gebrenn en sabel; heuliet gant teir ruilhenn en sabel ivez'' [PPC] |- |[[Restr:Le Nas de Kergolher.gif|100px]] |'''Le Nas''' * Aotrounez Kergolher ha Kollizag e Plaodren * ''Plezhek etre argant ha glazur"'' (PPC) |- |[[File:Nau-br.jpg|100px]] |'''Nau''' * ''En glazur e leon en argant krabanet ha teodet en gul, kurunennet en aour, o terc'hel ur c'hleze en argant.'' |- |[[Restr:Nepvouet-d.jpg|100px]] |'''de Nepvouet''' * ''En sabel e gebrenn en aour heuliet gant teir rodig-kentr ivez en aour.'' |- |[[Restr:Nerestang-d.jpg|100px]] |'''de Nerestang''' * ''En glazur e deir sourin en aour, teir steredenn en argant etre ar sourin gentañ hag an eil, en o led war-du ar sourinoù.'' |- |[[Restr:Nerzic-d.jpg|100px]] |'''de Nerzic''' * ''En gul e zaou c'hleze en aour lammellet, begoù ouzh kab.'' |- |[[Restr:Neuville-ds.jpg|100px]] |'''de Neuville''' * ''En gul e lammell vrizhet''. |- |[[Restr:Neuville-dc.jpg|100px]] |'''de Neuville''' * ''En argant e deir c'hebrenn en gul''. |- |[[Restr:Nevet-d.jpg|100px]] |'''de Névet''' *''En aour e leonparzh kudennek en gul.'' |- |[[Restr:Nicolaï.gif|100px]] |'''Nicolaï''' * Genidik eus Paris. Antoine, kuzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1613 *''En glazur e c'hadgi redant en argant, gwakoliek en gul'' |- |[[Restr:Nicolas.gif|100px]] |'''Nikolas''''' * ''Dougen a ra ur sourin karget gant tri neze.'' (livioù dizanavezet) * Siell 1381. Yann en deus sinet [[feur-emglev Gwenrann]] 1381. |- |[[Restr:Nicolas-br.jpg|100px]] |'''Nicolas''' * ''En gul e dreustell en argant karget gant teir moualc'henn en sabel, heuliet gant tri fenn bleiz diframmet en aour, daou ouzh kab, unan ouzh beg.'' |- |[[Restr:Nicolas-kerviziou.jpg|100px]] |'''Nicolas de Kerviziou''' * ''En argant e binenn en glazur e dri aval en aour.'' |- |[[Restr:Nicolas-trevidy.jpg|100px]] |'''Nicolas de Trévidy''' * ''En argant e dreustell en glazur, e c'hrenngonk brizhet etre argant ha sabel.'' |- |[[Restr:Nicou de la Chauvinière.gif|100px]] |'''Nicou''' <ref>Aotrounez la Chauvinière ?. Ardamezeg 1696. Ur sekretour d'ar Roue e 1703</ref> * ''En aour, e menez en sabel, leinet gant un neizh en gul, tri benn hag gouzoug drask en glazur o loc'hant anezhañ.'' [PPC] |- |[[Restr:Niel de Vauniel.gif|100px]] |'''Niel''' <ref>Aotrounez Vauniel, Passoué ha Couësplan, e [[Gwern-Porc'hoed|Gwern]]; Plessix, e [[Anast]]; Bodouët, e [[Faouell]].</ref> * ''En sabel e c'hastell en aour; e gab en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Nielly.gif|100px]] |'''Nielly''' <ref>Kabiten ul lestr-taner e 1778; tad d'un eil-letanant lestr e 1786, eil-amiral e 1793, bet noblet gant un titl baron e 1825, aet da anaon e 1833.</ref> * ''En argant e lestr en gwirion, war ur mor en geot, ur flammenn en gul war beg e wern veur'' [PPC] |- |[[Restr:Ninon.gif|100px]] |'''Ninon''' <ref>Aotrouniezhoù dizanavezet. '''Alain''', gelvet evit diazeziñ ul leve evit kont ar Roue diwar havr Lannuon.</ref> * ''Dougen a ra teir bezantenn, pe dorzhell''. Livioù dizanavezet. Siell 1283. [PPC] |- |[[Restr:Ninon de Kerprigent.gif|100px]] |'''Ninon de Kerprigent''' <ref>Aotrounez Kerprigent, Kermérault, la Forest. (?) - '''Sébastien''', kuzulier e prezidial [[Kemper]] e 1700.</ref> * ''En glazur e seizh steredenn en argant, 3, 3, 1'' [GlB- PPC] |- |[[Restr:Noan-l.jpg|100px]] |'''Le Noan du Hentmeur''' <ref>Aotrounez Hentmeur e [[Plouilio|Plouillio]]; Kerdaniel, e [[Ploulec'h]].</ref> * ''En gul e zri c'hleze peuliet en argant, begoù ouzh kab.'' [GlB- PPC] |- |[[Restr:Noblet de Lespau.gif|100px]] |'''Noblet''' <ref>Aotrounez Lespau, e [[Chapel-Erzh]]; Chaffault, e [[Kervegon]]; la Brelesche ?; Villo ?; Bois-Rochefort ?; Roudour, e [[Sant-Seo]]; Morlen, e [[Lokenole]]; Runtanguy ?; Keranrun ?; Keryvon, e [[Fouenant]]. - '''François''', gouarnour an Tarv e 1586; - '''François''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1596; - '''Pierre''', pennalvokad ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1660; - '''Pierre''', letanant [[Gwenrann]] (war dro 1669) - '''Pierre''', maer [[Naoned]] e 1690; - '''Marguerite''', gouarnerez ar C'hlarissed [[Dinan]]; marvet e 1625</ref> * ''En aour e dreustell goñchek en sabel'' * Sturienn ː ''Nobilitas virtus'' [PPC)] |- |[[Restr:Noel-d-bzh.gif|100px]] |'''de Noël''' * ''En sabel e c'harv tremenant en aour.'' |- |[[Restr:Nouel-kerangue.jpg|100px]] |'''Nouël de Kerangue''' * ''En argant e binenn c'heotet e bevar aval en aour, harpet gant daou c'harv en sabel penn-ouzh-penn.'' |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Noves''' <ref>Meneg ebet</ref> |} == O == {| class="wikitable" |- |[[Restr:O-brien.gif|100px]] |'''O'Brien''' <ref name="IRL">Ginidik eus [[Iwerzhon]]. Baroned Inchiquin. - Ur c'habiten e rejimant Berwik (Bro Iwerzhon), e 1775; - Ur major e rejimant Walsh e 1780; - '''Fulup''', staliet e [[Sant-Maloù]], e lec'h e zimezas e 1695 Anna Whitte. - Anton-Visant, sekretour ar Roue e Kañsellerezh [[Roazhon]] e 1740 - Diouzh ar familh se e oa ivez '''Claude''', kont Thomond, beskont Clare, marichal C'hall e 1757, aet da Anaon e 1761</ref> * ''Palefarzhet : e 1 ha 4 en gul e zri leonparzh rannet etre aour hag argant, e 2 ha 3 en argant e dri beg en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Odet.gif|100px]] |'''Odet''' <ref>Meneg ebet e Pol Potier de Courcy</ref> * ''En glazur, e zri c'hleze peuliet en argant, begoù e beg.'' [HGG] [GLB] [PPC] |- |[[Restr:Ogeron.gif|100px]] |'''Ogeron''' <ref>Familh c'henidik eus bro Añjev; bet dalc'het eno e 1666; Aotrounez la Bouère. - '''Bertrand''', o vevañ e 1600, dimezet da Jeanne Blouin, hag o deus bet ː - '''Jean''', kuzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1646; - '''Bertrand''', kabiten morlu, diazezer ha gouarnour trevadenn [[Saint-Domingue]], bet noblet e 1643. </ref> * ''En argant e erez en gul iziliet en aour, e dreustell ivez en aour karget gant teir moualc'henn en sabel.'' |- |[[Restr:Ogier de Catuelan.gif|100px]] |'''Ogier''' <ref>Aotrounez Katuelan, e [[Henon]]; ar Roc'h, e [[Lanvelor]]; Kervidi, e [[Ilfinieg]]; Chateaubilly, e [[Ploufragan]]</ref> * ''En glazur, e seizh rozenn (pe pempdiliaouenn) en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Ogier de Beauvais.gif|100px]] |'''Ogier''' <ref>Familh c'henidig eus Bro-Añjev. Aotrounez Beauvais; la Claverie; la Valais - '''Jean''', alvokad e senesaliezh Añgers e 1511, dimezet da ː Marie Joullain, ha Renée Ernault. - '''René''', aoditour er c’hontoù e 1579; - '''Pierre''', chaloni [[Roazhon]] hag arc'hdiagon an Dezerzh, marvet e 1596; - '''Pierre''', kuzulier e [[Breujoù Breizh|Breujoù- Breizh]] e 1595, dimezet Perrine Juffé e 1591;</ref> * ''en argant e deir melionenn en sabel'' (neuz all : ''en glazur'') [PPC] |- |[[Restr:Olimant.gif|100px]] |'''Olimant''' <ref>Aotrounez la Ville-Jafre; Kerneguez; Kerenor;, Kerourio, e [[Karaez-Plougêr|Plouger-Karaez]]; Kerdudal, Botivez, en [[ar Faoued]]; Gollo, e [[Plourae]]. - '''Guillaume''', grefier e [[Karaez-Plougêr|Karaez]], dimezet e 1577 gant Catherine, itron Kerneguez - '''René''', belif Kastell-Nevez ha Landelo - '''Charles-Joseph''', mestr war an Dourioù ha koazdeier Breizh, bet noblet e 1698.</ref> * ''En argant e ziv dreustell en gul; e gab en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Olivet''' <ref>aotrounez la Martinière e Sant-Leonard. Bet dizarbennet e-kerzh an adreizhadur 1668, beli Felger</ref> En gortoz |- |[[Restr:Olivier-.gif|100px]] |'''Olivier''' <ref>Aotrouniezhoù dianavet. Bet dizarbennet e 1668, beli Lesneven. - '''Julien''', noter ar Roue e [[Landerne]] e 1668. </ref> * ''En glazur e wezenn en argant, heuliet gant teir greskenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Olivier--.gif|100px]] |'''Olivier''' <ref>Familh c'henidik eus Lyon. - '''Séraphin''', eskob Roazhon e 1599, kardinal e 1604; aet da Anaon e Roma er bloaz 1609. Kontet e vez hag e oa mab naturel da François Olivier de Leuville, kañselller Bro-C'hall e 1545</ref> * ''Palefarzhet; ouzh 1 ha 4, geotet en wezenn-olivez en argant; e 2 ha 3, en sabel, e gab en glazur karget gant teir flourdilizenn en aour, e zrailhenn en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Olivier du Bourdeau.gif|100px]] |'''Olivier du Bourdeau''' <ref>Aotrounez Bourdeau, e [[Plouha]]; la Fontaine, Kermorin, Kerjouan Launay.</ref> * ''En argant e zri penn levran en sabel gwakoliet en aour, leinet gant ur bempdiliaouenn en sabel'' Sturienn ː ''Ni trop, ni trop peu.'' [PPC] |- |[[Restr:Olivier de Kerjean.gif|100px]] |'''Olivier de Kerjean''' <ref>Aotrounez Keryann, e [[Sant-Nouga]]. - '''Jean''' hag e vab, '''Bernard''', noblet e 1426; - '''Henry''', dimezet da Marguerite de Lanrivinen e 1444 (Gwelout war-lerc'h ar re '''''Barbier''''')</ref> * ''En glazur, e goulm nijant en argant, en he beg ur bodig olivez geotet'' Sturienn ː ''Signum pacis'' [PPC] |- |[[Restr:Olivier de Kerthomas.gif|100px]] |'''Olivier de Kerthomas''' <ref>Aotrounez Kerthomas, e [[Lannolon]]; Kervegan ? Bet dizarbennet e-kerzh adreizhadur 1670, beli Sant-Brieg. - Ur senesal [[Landreger]], kannad e ar Breujoù e 1717.</ref> * ''En argant e groaz divouedet en sabel.'' [GLB - PPC] |- |[[Restr:Olivier du Pavillon.gif|100px]] |'''Olivier du Pavillon''' <ref>Aotrounez le Pavillon, la Plesse, la Blairie, les Barres, les Brulais, la Boussinière, beli Naoned. - Un nebeut aoditourien er c’hontoù adalek 1617, an hini diwezhañ bet enoret e 1777; - ur chuin [[Naoned]] e 1664; - un denjentil ''Monsieur'' e 1696.</ref> * ''En argant e wezenn-olivez en geot war ur savenn ivez en geeot'' [PPC] |- |[[Restr:Olivier du Coz-Castel.gif|100px]] |'''Olivier du Vieux-Châtel''' <ref>Aotrounez Kastell-Koz , Kersascouët, e [[Plougin]]. Ardamezeg 1696. - '''Claude''', medisin ar Roue er morlu e 1696; sekretour ar Roue e 1716; dimezet da Gatell Verduc. Familh kemmesket gant ar re ''Raison'', ''La Boissière'', de ''Blois''.</ref> * ''En glazur, e c'horverig nijant en aour, o sellout ouzh un heol ivez en aour a-zehoù'' [PPC] |- |[[Restr:Olivier-de-la-Villeneuve.gif|100px]] |'''l'Olivier de la Villeneuve''' <ref>Aotrounez la Villeneuve / Kernevez e [[Gwerliskin]]; Plessix, e [[Banaleg]]; ar Stang, e [[Skaer|Skae]]<nowiki/>r; Lokrist, e [[Trabrivan]]; Saint-Maur, Tronjoly, e [[Gourin (kumun)|Gourin]]; Kervern, e [[Plouilio|Plouillio]]; Botvrel, e [[Sant-Gwioñvarc'h|Sant-Gwiomar]]; Kerhamon ? - '''Jean''', eus parrez [[Plourac'h|Ploiurac'h]], senesal [[Lokarn|Duoad-Kelen]], bet noblet e 1462; - ur floc'h ar roue e 1688; - un abad [[Rialeg|Rillé]] e 1763, kuzulier kloareg e [[Breujoù Breizh]] e 1768; - ur penn strollad-listri e 1793; - ul letanant-lestr e 1786, an diwezhañ en anv se, bet fuzuilhet e [[Kiberen]] e 1795.</ref> * ''En argant e dreustell en gul kaeliet en aour, heuliet gant teir fempdiliaouenn en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Origny.gif|100px]] |'''d'Origny / Dorigny''' * Aotrounez Sant-Stefan (?); Kersalioù * ''En glazur e gebrenn en aour, heuliet gant tri flamm ivez en aour'' * Meur a ofiser eus milis ar Gêr Montroulez adalek 1693; '''Michel''', maer Montroulez e 1725 [PPC] |- |[[Restr:Orion-de-keranguiriec.gif|100px]] |'''Orion''' * Aotrounez Kerangirieg, Pleuzal * ''En argant, e groaz garzentek en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Oriot de Kergoat.gif|100px]] |'''Oriot''' * Aotrounez Kergoat, e Gwiglann; Portzmeur ha Kerbridou, e Plouganou; ar Runioù, e Sant-Mazhe (Lokvazhe ?); Koedamour e Plouyann. Daou sekretour ar Roue e 1673. * ''En glazur e gebrenn en aour, heuliet gant teir rodig-kentr ivez en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Orthiou de la Pénissière.gif|100px]] |'''Orthiou''' <ref>Familh c'henidik eus bro Añjev. Aotrounez la Pénissière, e [[Klison]]. Familh kemmesket gant ar re '''Becdelièvre'''</ref> * ''En argant e groaz en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:D'Orvaulx.gif|100px]] |'''d'Orvaulx''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Douren; delc'het eno e 1667; Aotrounez al lec'h-se. E Breizh, aotrounez la Bévrière, e [[Mousterlez]]</ref> * ''En sabel e sourin en argant hedet gant div c'housourin en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Oulf du Perray.gif|100px]] |'''Oulf''' <ref>Familh c'henidik eus vro-Sko. Aotrounez du Perray (?). - '''Patrice''', dimezet war dro 1550 gant '''Françoise de Forsanz''', hag o deus bet '''Judith''', dimezet gant '''Guillaume Rabinard'''.</ref> * ''En argant e vleiz savant en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:O'Schiel.gif|100px]] |'''O'Schiel''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Iwerzhon. Daou letanant e rejimant Walsh e 1781</ref> * ''En argant e leon heuliet e kab gant daou maneg-houarn hag e beg gant ur steredenn, an holl en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Osmont.gif|100px]] |'''d'Osmont''' <ref>Familh c'henidik eus Normandi. Bet dalc'het eno e 1667. Aotrounez Centeville; Mouyaulx. Meneget e-barzh un diskleriadeg eus 1788, beli Roazhon.</ref> * ''En gul e zivaskell e beg en erminoù'' Sturienn ː ''Nihil obstat'' [PPC] |- | |'''d'Osmonville''' ː gwelout Le Clerc |- |[[Restr:D'Ossat.gif|100px]] |'''d'Ossat''', pe '''Dossat''' <ref>Familh c'henidik euis Bro Gwaskogn. - '''Armand''', eskob [[Roazhon]] e 1596, laket en karg gant ar pab Klemeñs VIII da adunvaniñ Herri VI gant ar Gador-Sakr. Savet da gardinal e 1599. Aet da Anaon er bloaz 1604, ha bet sebeliet e Saint-Loeiz-ar-C'hallaoued.</ref> * ''En glazur e gudon en argant, ur vodig olivez geotet en he beg'' [PPC] |- |[[Restr:Oury du Bignon.gif|100px]] |'''Oury''' <ref>Aotrounez Bignon, e [[Noual-Pentevr|Noual]]. Menegioù ha diskouezhadegoù eus 1435 da 1569, e Noual ha [[Maroue]]. - '''Mathieu''', bet ganet e Caulnes, doktor war an doueoniezh, furcher-jeneral ar Feiz, e rouantelez C'hall; marvet e 1557. Ar familh he deus kemmesket gant ar re Collas.</ref> * ''En argant e leonparzh en glazur teodek en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Oussé.gif|100px]] |'''Oussé''' <ref>Ardamezioù kanus ː Oussé > galleg Os = askorn. Ardamezeg an Arsanailh. Aotrouniezhioù dizanavezet</ref> * ''En sabel e zri askorn-kelan en argant treustellet'' [PPC] |- |[[Restr:Ouvrier.gif|100px]] |'''d'Ouvrier''', pe '''Douvrier''' <ref>Genidik eus Bro Languedoc. Aotrouniezh ebet roet evit Breizh. - '''Rigal''', capitoul Toulouse en 1541; '''Hector''', aluzenner Maria de Medicis,hag eskop Dol e 1630; treuskaset da Nîmes en 1644ː aet da Anaon er bloaz 1655</ref> * En glazur e gebrenn en argant karget gant seizh moualc'henn en sabel, hag heuliet gant teir fourdilizenn en aour, savet pep hini gant teir dañvoezenn en aour [PPC] |- |[[Restr:Ouvroin de Poligné.gif|100px]] |'''Ouvroin''' <ref>Genidik eus Bro-Vaen. Aotrounez [[Polinieg]]. - '''Guillaume''', eskob Roazhon e 1328; aet da Anaon e 1347; - '''Jean''' ː senesal kontelezh Laval, bet lazhet e-kerzh emgann Baugé e 1421 </ref> * ''Gousourinet etre aour ha gul e zek pezh; e c'hrennbalefarzh e erminoù'' [PPC] |- |[[Restr:Ozanne de la Tour.gif|100px]] |'''Ozanne''' <ref>Ozanne de la Tour ?; - '''Julien''', arkitektour ha tisaver labourioù ar Roue, e savas ar c'hlozadur kentañ Brest e 1647; - '''Nicolas''', teñzorer morlu Brest e 1696.</ref> * ''Rannet; e 1 en sabel e dour en aour; e 2, en geot e deir sourin en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Ozanneau de Trémeleuc.gif|100px]] |'''d'Ozanneau''', pe '''Dozanneau''' <ref> Aotrounez Trémeleuc, e Sant-Albin-Gwenrann. Bet dizarbennet 1670, beli [[Gwenrann]].</ref> * ''En argant e arbenn ejen en glazur heuliet gant teir mailhenn ivez en glazur'' [PPC] |} == P == {| class="wikitable" |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Padioleau''' <ref>Aotrounez la Bronière, e [[Sant-Leven-ar-C'hoad]]. - Un selaouer ouzh ar C’hontoù e 1613; en deus savet levrioù diwar-benn barnadurezh.</ref> Ardamezioù en gortoz |- |[[Restr:Page-Cordemais.jpg|100px]] |'''Le Page de la Cordemais''' <ref>Aotrounez Cordemais, la Chevalleraye. Dizarbennet e 1669, beli Felger.</ref> * ''En aour plezhek en sabel a c'hwec'h pezh, e eilenn en gul treustellet ha balirant''. Ardamezeg 1696 [PPC] |- |[[Restr:Le Page de Ville-Urvoy.jpg|100px]] |'''Le Page de la Ville Urvoy''' <ref>Aotrounez la Ville-Urvoy ha l'Estang, e [[Pleuloc'h]]; Kermerien, e [[Goudelin]]; Penker ?, Kergrist ?; la Ville-Aubert, Pleuloc'h Menegioù ha diskouezadegoù eus 1423 da 1535.</ref> * ''En argant e erez impalaer en sabel pigoset hag iziliet en gul.'' [PPC].'' |- |[[Restr:Le Page de Ville-Urvoy.jpg|100px]] |'''Le Page de Saint-Nom''' <ref>Aotrounez Saint-Nom, e [[Gwenrann]]; Kerougat, e [[Azereg (kumun)|Azereg]]; la Bernardière ? - '''Yann''', bet noblet e 1700.</ref> * ''En argant e erez an impalaer en sabel pigoset hag iziliet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Pageot de la Trourie 1.gif|100px]] |'''Pageot''' <ref>Aotrounez la Trourie, e [[Saotron]].</ref> * ''En argant, e zaou gebrenn en gul, heuliet gant teir steredenn ivez en gul.'' 1696. [PPC] |- |[[Restr:Le Paigne.gif|100px]] |'''Le Paigné''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Añjev. Aotrounez l'Escoublière, e la Tillière; l'Ormoie, la Charouillère, la Chevalerie, la Touche, e [[Gwaled]]. Disarbennet e 1670, beli Naoned.</ref> * ''En gul, e deir grib en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Pain des Forges.gif|100px]] |'''Pain''' <ref>Familh c'henidik eus bro Boatev. Aotrounez les Forges ?, la Barillière ?, la Fenestre ? . Ardamezeg 1696. Tri c'huzulier e [[Breujoù Breizh]], eus 1568 da 1578.</ref> * ''En glazur e deir bezantenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Paindavoine <ref>Aotrounez la Chesnaye, e [[Sant-Turiav-Porc'hoed]]. Menegioù ha diskouzadegoù eus 1448 da 1543, er barrez se ha [[Karozh]]</ref>''' [PPC] |- |[[Restr:Painparay.gif|100px]] |'''Painparay''' <ref>̈ Guillaume, kenwerzher e [[Naoned]], bet noblet er bloaz 1785.</ref> * ''En glazur e eor en argant, heuliet gant eizh steredenn en aour ouzh c'hourem.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Painteur.gif|100px]] |'''Le Painteur''' <ref>Familh c'henidik eus Normandi. Aotrounez Lesnault ?, Bois-Jugan ?, Normeny ? - '''Jean''', dimezet er bloaz 1437, da Berrette, itron Maletot, e Malherbe .</ref> * ''Troc'het; e 1, en gul e ziv erez en argant; e 2, en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Palasne.gif|100px]] |'''Palasne''' <ref>Aotrounez Champeaux, Rumain, la Ménardière, Pélican, Villeauroux, e [[Kaouennieg]]. - '''Jean''', serjant jeneral [[Roazhon]] e 1674; - ur menegour er c’hansellerezh e 1745; - ur senesal [[Sant-Brieg]] e 1765, kannad e Stadoù 1789 hag e Kuzuliadeg 1792; - un adjudant-komandant, marc'heg an Impalaeriezh e 1808.</ref> * ''En glazur, e dreustell en argant karget gant tri houarn mulez en gul, hag heuliet gant teir delienn askol en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Palatin.gif|100px]] |'''Palatin''' <ref>Familh c'henidik eus Bro vBresse. Aotrounez Dio, e Languedoc; Montpeyroux, Montmort. - '''Jean''', aoutrou Montpeyroux, dimezet e 1484 da Marie de Choiseul; - ul letanant-koronal e rejimant Mortemart e 1712; - ur floc'h ar Roue e 1729.</ref> * ''Treustellet etre aour ha glazur; e vevenn en gul'' |- |[[Restr:De Pantin de la Hamelinière.jpg|100px]] |'''Pantin''' <ref>Genidig eus Bro-Añjev. aotrounez la Hamelinière, Boisrouault ha la Gaudinière, par. [[Maodilon]]; Landemont, par. an anv se; la Guère, par. [[Sant-Gerent]]; la Verrie, par. [[Belenieg]]; le Verger, la Rouaudière; la Villeraud; la Lauvinière, par. [[Mezansker]]; la Noë-de-Passay, par. [[Kerc'hevrel]]; Gras-Mouton, par. [[Kastell-Tepaod]]; Navinaux, par. [[Gwerzhav]]; Plessix-Moussard (?).</ref> * ''En argant e groaz en sabel, ur rodig-kentr en gul ouzh pep konk'' |- | |'''de Paris''' * ''En argant e groaz leun en gul, konket gant pevar gouleon tal-ouzh-tal ivez en gul.'' |- |[[File:Parc-d.jpg|100px]] |'''Le Parc''' * ''En argant e dreustell en sabel heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en sabel, 2, 1.'' |- |[[Restr:Parigné.gif|100px]] |'''de Parigné''' <ref>Aotrounez ar barrez [[Parinieg]], eskopti Roazhon. - '''Guillaume''', floc'h e-barzh un diskouezhadeg du Guesclin e 1371. - Familh kemmesket gant ar re ''Parthenay''</ref> * ''En argant e groaz en sabel'' |- |[[Restr:Pelaud de la Ville-Aubin.png|100px]] |'''Pelaud''' <ref>Aotrounez la Ville-Aubin, e [[Nivilieg]]; Vergier, e [[Gwenrann]]; la Bourgonnière, e Bouzillé, er Bro-Añjev. - '''Jean''', floc'h e-barzh un diskouezadeg e 1392; - '''René''', un den armoù e-barzh un diskouezadeg e 1491; - '''Julien''', selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1650</ref> * ''En argant e deir erez dispak en sabel'' |- |[[Restr:Perichon.jpg|100px]] |'''Perichon''' * ''En gul e c'hwec'h hanochenn en argant, 3, 2, 1.'' (PPC) |- |[[Restr:Du Perrier.gif|100px]] |'''du Perrier''' * ''En glazur e zek ganochenn en aour 4, 3, 2, 1'' (PPC) |- |[[Restr:Peschart-de-la-Choannière.gif|100px]] |'''Peschart''' <ref>Aotrounez la Chohannière ha la Touche, par. [[Karantoer]]; la Bothelleraye, Lourme, Bíenassís, ha la Villerolland, ha beskonted Bossac, e 1637, par. [[Presperieg]]; aotrounez Kerdavy ha Kerouault, par. [[Kistreberzh]]; Coëtergarf, par. [[Gregam]]; le Tertre, la Durantais, par. [[Sant-Yust]]; Limoges, par. de [[Gwened|Sant-Patern]]; baroned Beaumanoir, par. [[Evrann]]; aotrounez Boís-au-Voyer, Montferrand, par. [[Bonmaen]]; Kergolher, la Sauldraye.</ref> * ''En gul e sourin en aour, karget gant teir rozenn en glazur, hag heuliet gant peder c'haouenn en argant, 2, 2.'' (PPC) |- |[[Restr:Pestivien.gif|100px]] |'''de Pestivien''' <ref>Aotronez. al lec'h se, par. an anv se ([[Bulad-Pestivien]]); [[Groñvel]] par. an anv se; Roscolo; ar Wern, par. [[Gwiskri|Gwiscri]]; Kermabgwegano, par. [[Pleurdud]]; Goasvennou ha Kerourden, par. [[Plonevell]]; la Coudraye, par. [[Trabrivan]]; Coëtilez; Coëtcliviou, par. [[Trefrin]]; Kergurff, Keraudren, par. [[Kimerc'h]]; Penanprat, par. [[Gwimaeg|Gwímaeg]]; Cavilliers, e  Bro-Bikardi.</ref> * ''Brizhet etre argant ha sabel'' (PPC) |- |[[Restr:Picquet de la Flèche.gif|100px]] |'''Picquet''' * ''En glazur e deir c'hebrenn en aour, heuliet gant tri c'houarn goaf en argant peuliek, begoù e kab''. |- |[[Restr:Pichard du Page.png|100px]] |'''Pichard''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Boatev. Aotrounez le Page, Verger, Caillère, Pasty, la Blanchère. - Ur sekretour ar Roue ouzh Kansellerezh Veur e 1749; - '''Jean-Baptiste''' de la Blanchère, pennc'hrefier ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1781. </ref> * ''En glazur e gebrenn en aour karget gant daou leon penn ouzh penn c'heotet, hag heuliet ouzh kab gant div c'hroazigan en argant hag ouzh beg gant un erez en aour'' |- |[[Restr:Plantys.gif|100px]] |'''du Plantys''' * ''En aour plezhek en sabel'' |- |[[Restr:De Plédran.gif|100px]] |'''de Plédran''' <ref>Beskonted ar barrez, hag aotrounez Pirvit, e [[Pledran]]; Beaurepaire ha la Villeguermel, e [[Ilfinieg]]. - '''Jean''', abad [[Abati Santekroe (Gwengamp)|Santekroe]] Gwengamp e 1397, - '''Mathurin''', eskob [[Eskopti Dol|Dol]] e 1504; aet da Anaon e 1521; - '''Jean''', kuzulier ouzh [[Grands Jours|Grands-Jours]] ha prezidant ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1537</ref> * ''En aour e seizh mailhenn en glazur, 3, 3, 1'' [PPC] |- |[[Restr:Du Plessis de l'Abbaye-Jarno.jpg|100px]] |'''du Plessis''' <ref>Aotrounez al lec'h se hag an Abati-Jarno, e [[Gwern-Porc'hoed]]; la Ville-Guériff; Lahello. - '''Jean''', o vevañ e 1444, dimezet gant Isabeau Le Rebours; - '''Corentin''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1575.</ref> * ''En argant, e leon tremenant en sabel, ur rozenn en gul dindan ar gorzailhenn'' (PPC) |- |[[Restr:Ploheg.jpg|100px]] |'''de Ploeuc''' * ''En erminoù e deir c'hebrenn en gul.'' |- |[[Restr:De la Pommeraye.gif|100px]] |'''de la Pommeraye''' <ref> Aotrounez al lerc'h se ha la Bouëxière, e [[Karozh]]; la Morlaye, e [[Megerieg]]; Kerambar, e [[Ambon]]; Entrammes, e Bro-Vaen. - '''Gilles''', kazdoriad kentañ ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1537.</ref> * ''En gul, e zri c'hreunaval en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Du Pont d'Orville.gif|100px]] |'''du Pont''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Añjev; Aotrounez Oville, Echuilly, e Doué-d'Anjou; Loges, e [[Magoer]]; Fontenay, e [[Karnod]]; la Morinière, Tredudé, e [[Teiz]]. - '''Claude''', maer Angers e 1571, dimezet gant Françoise Bernardin, o deus bet ː '''Louis''', penn-alvokad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kontoù Breizh]] e 1606, kadoriad e 1623; - eizh c'huzuilier ouzh [[Breujoù Breizh]] adalek 1643; un eskob Metz e 1843, marvet e 1887. </ref> * ''En argant, e dreustell volzek evel ur pont, karget gant ur rodig-kentr en aour, hag heuliet gant teir rozenn en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Pontrouault.png|100px]] |'''de Pontrouault''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Merenell]]; la Touche-Abelin, e [[Saozon-Sevigneg]]; Saint-Aubin, et [[Sant-Albin-ar-Pavez]]; la Rivaudière, e [[Kavaneg]] Menegioù ha diskouezadegoù eus 1427 da 1513 Barr la Rivaudière kemmesket gant tiegezh '''Thierry'''</ref> * ''En glazur e groaz dornikellet en argant ha divnaeret en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Prégent-de-Crechquelhen.gif|100px]] |'''Prégent''', pe '''Prigent''' <ref>Aotrounez Krec'hkelien, e [[Gwikourvest]]. Meneget eus 1427 da 1448 - '''Jean''', eskob Leon e 1436, kañseller Breizh e 1445, eskob Sant-Brieg e 1450. Marvet eno e 1472.</ref> * ''En glazur e dreustell en aour heuliet gant tri grizilhon ivez en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Prézeau.gif|100px]] |'''Prézeau''' <ref>Aotrounez la Basse-Connetière, e [[Sant-Leven-Klison]]; Loiselière, e [[Gored (kumun)|Gored]]; la Ramée, e [[Gwerzhav]]; la Roche, e [[Yestinieg]]; la Thahalière, e [[Orvez]]; la Haye ?.</ref> * ''En glazur e groaz en argant heuliet gant peder c'hregilhenn ivez en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Le Puillon de Villéon.png|100px]] |'''Le Puillon''' <ref>Aotounez Villéon (?); Boblay, e [[Mêlann]]; Kerroman, e [[Plañvour]] (Bro-Wened). - '''Guillaume''', prokulor war an arc'hant e [[Pont-Skorf]] e 1666; - daou eil-letanant lestr; - ur selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1787; - ur jeneral brigadenn e 1853 </ref> * ''E limestra e greskenn en argant, heuliet gant teir steredenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Du Puy-du-Fou.gif|100px]] |'''du Puy-du-Faou''' <ref>Familh c'henidig eus Bro-Boatev; aotrounez al lec'h se; Combronde, e Bro-Arvern; Bourneau; la Noé; Fromenteau, par. [[Gwaled]]; la Giraudiére ha Roche-Pontdelouan, par. [[Lavreer-Botorel]]. - '''Hugues''', marc'heg, e-barzh un diskouezadeg 1419; - '''Pierre''', kambrellan ar Roue e 1489 ; - '''François''', floc'h ar Roue ha kabiten [[Naoned]] e 1543; - '''Joachim''', [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|marc'heg Malta]] e 1525 - '''Jacques''', [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|marc'heg Malta]] e 1562 - pemp varc'heg an Urzh eus 1562 da 1612</ref> * ''En gul e zeir vailhenn en argant'' [PPC] |} == Q == {| class="wikitable" |[[Restr:Quatrebarbes-Montmorillon.jpg|100px]] |'''Quatrebarbes''' <ref>Familh C'henidik eus Bro [[Poatev|Poitou]]. Skour eus ar re Montmorillon. Aotrounez Moussy; Jallais; la Rongère; Murs-sur-Loire; la Jonchère; la Mancelière; Montfourché; Bouillé; la Roussardière; Chasnay; Argenton; Fontenailles; la Marquisière, e [[Gwared]]; Juigné ha la Série, e [[Sant-Ervlon-ar-Roz|Sant-Ervlon]].</ref> * ''En sabel e sourin en argant hedet gant div rizenn ivez en argant.'' [HGG] [PPC] |- |[[Restr:De Quatrevaux.gif|100px]] |'''de Quatrevaux''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Pleneventer]], eskopti Sant-Brieg. Kemmesket gant ar re Budes du Tertre-Jouan.</ref> * ''En glazur e erez dispak en argant kurunet en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Québéron''' <ref>Aotrounez Kerred, e [[Kore (kumun)|Kore]]. Bet dizarbennet e 1670, beli Kemper</ref> Ardamezioù dizanavezet. [PPC] |- |[[Restr:De Québriac.gif|100px]] |'''de Québriac''' <ref>Aotrounez [[Kevrieg]]; Fléchay, e [[Sant-Meleg]]; Bois-Maigné, e Bazeleg; Launay, e [[Sulial]]; Blossac, e [[Goven]]; la Touche, e [[Sant-Visant-al-Lann]]; [[Kadeneg]]; la Rayais, la Hirlaye, e [[Bagar-Morvan]]; Patrion, la Ballue, Brécé, e [[Noal-Kastellan]]; - '''Normand''', senesal-meur Breizh e 1235; - '''Gilles''', abad Sant-Jakez-Montforzh e 1487; - '''Louis''', marc'heg an Urzh e 1580.</ref> * ''En glazur e deir flourdilizenn en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Québriac-d-2.gif|100px]] |'''de Québriac''' * neuz all ː ''En glazur e vlourdilizenn en argant leinet gant un drailhenn en gul''l [PPC] |- |[[Restr:Québriac-d-3.gif|100px]] |'''de Québriac''' * neuz all ː ''"div dreustell leinet gant ur gab amgranellet, e sourin balirant"'' livioù dizanavezet; siell 1300 [PPC] |- |[[Restr:De Quédillac-1.gif|100px]] [[Restr:De Quédillac-2.gif|100px]] [[Restr:De Quédillac-3.gif|100px]] |'''de Quédillac''' <ref>Aotrounez al lec'h se, [[Kedilieg]]; la Morandaye, e [[Koad-Yarnvili]]; la Pruneraye, e [[Sant-Karneg]]; [[Taden]]. - '''Mathieu''', kroazhiad e 1248; - '''Alain''', allouez Roc'han e 1293; - '''Janette''', abadez Sant-Jord, aet da Anaon e 1274; - '''Jeanne''', abadez Sant-Sulpis, aet da Anaon e 1461; - '''Jean''', abad Sant-Juluen Tours ha Baugerais en eskopti Tours e 1402. Skourr la Morandaye en deus kemmesket gant ar re Le Vayer.</ref> * ''Dougen a ra un ezev'' (livioù dizanavezet); (siell 1293) * ''En argant e deir dreustell en gul'' (siell 1390) * ''En gul e deir sourin en argant'' (G.L.B) |- |[[Restr:Queffaraze.gif|100px]] |'''Queffarazre''' <ref>Aotrounez Runtannig, e [[Plegad-Gwerann]]. Diskouezhadegoù eus 1463 da 1481, e [[Plegad-Gwerann|Plegad]], eskopti Treger</ref> * ''En argant e c'horn-hemolc'h en glazur, heuliet gant teir dorzhell en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Querfurus.gif|100px]] |'''Queffurus''' <ref>Siell 1306. - '''Alain''', en deus skrivet ur misal bro Leon, bet moulet e 1526</ref> * ''En argant e pemoc'h-gouez en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:De Quéhéon.gif|100px]] |'''de Quéhéon''' <ref>Skourr eus ar re du Guiny; aotrounez Rochelande; la Cochais, e [[Bezeg]]; la Domenchère, e [[Gwern-Porc'hoed|Gwern]] - '''Jean''', en deus sinet feur-emglev Gwenrann 1381</ref> * ''En glazur e greskenn en aour'' [PPC] |- | |'''Quéhillac''' ː gwelout Fourché. |- |[[Restr:Qhéhou.gif|100px]] |'''Quéhou''' <ref>Aotrounez Gorrépont, eskopti Leon. Parrez dizanavezet.</ref> * ''En sabel e deir melchonenn en argant, e vevenn ivez en argant'' [GlB] [PPC] |- |[[Restr:Queingoff.gif|100px]] |'''Queingoff''' <ref>Keloù ebet diwar benn parrezioù n'hag aotrounezhioù.</ref> * ''En gul, e c'hleze en argant peuliet e beg'' [GlB] [PPC] |- |[[Restr:Du Quélennec.gif|100px]] |'''de Quélenec / de Quélennec''' <ref>Barradur eus ar Re Avaugour. Baroned al lerc'h se ha Colledo, e [[Bourc'h-Kintin]]; beskonted ar Faou, e [[Rosloc'hen]]; baroned [[Pont-'n-Abad|Pont-n'Abad]]; baroned [[Rostrenenn]]; ; aotrounez la Roche-Helgomarc'h e [[Santoz]]; Bienassis, e [[Erge-ar-Mor]]; Pratanroux, e [[Penharz]], Coëtfao, e [[Pluguen]]; Rible, e [[Ploudiern]]; Kerellon, Kerpilly, Saint-Quérec, e [[Erge-ar-Mor]]; Hilguy, e [[Plogastell-Sant-Jermen]]; Kernevez ha Kozker, e [[Sant-Jili-Plijo]]; Coëtanfao, e [[Seglian]]; Coatcoazer, en [[Lanneur]]; Kerjolly ha Kersalic, e [[Plouha]]; la Brousse, e [[Henon]]; Kerglas, Belleville, Penanrun, Kergoët, e [[Sant-Hern]] * '''Philippe''', senesal Bro-Oueloù en 1268; * '''Morvan''', marc'heg e 1283; * '''Guillaume''', eskob Gwened; marvet e 1254; * '''Jean''', amiral Breizh e 1453; * '''Guyon'''; marc'heg urzh an Erminig e 1454; * '''Herve''', kadoriad kentañ ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1536; * '''Rolland''', marc'heg urzh Malta e 1550; * '''Jean''', gouarnour Kemper e 1592;</ref> * ''En erminoù, e gab en gul karget gant teir flourdilizenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:De Quéjau.gif|100px]] |'''de Quéjau''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Kempenieg]]; Lesnée, e [[Gwazel]]. Menegioù ha diskouezhadegoù eus 1440 da 1543. Ar skourr henañ kemmesket gant ar re '''des Grées''' war dro 1567.</ref> * ''En argant e deir rozenn en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Du Quengo.gif|100px]] |'''du Quengo''' * ''En aour e leon en sabel, krabanet, teodet, ha kurunet en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Quénouas.gif|100px]] |'''Quénouas''' * ''en sabel e arbenn-c'harv en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Quentric de Keralbin.gif|100px]] |'''Quentric''' <ref>Aotrounez Keralbin; Kerhuel, e [[Goudelin]]. Meneget adalek 1671; c'hwec'h rummad; dizkouezadegoù eus 1481 da 1503, e [[Peurid-ar-Roc'h]].</ref> * ''En glazur e dour en argant, heuliet gant teir rodig-kentr ivez en argant'' [PPC] |} == R == {| class="wikitable" |- |[[Restr:Rabaste.jpg|100px]] |'''Rabasté''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Añjev. Aotrounez la Rivière, e [[Carfantan|Carfantain]]; Pontfilly; e [[Tintenieg]]; la Besnerais; la Chapelle; la Haute-Touche; Montbuisson, e [[Gwipedel]]. - '''Eliot''', floc'h en un diskouezhadeg en le Mans e 1392.</ref> * ''En argant e deir logodenn-dall en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Rabaud du Châtelet.gif|100px]] |'''Rabaud''' <ref>Aotrounez Châtelet, er [[Belezeg]]; la Rabaudière, e [[Dovanieg]]. Menegioù ha diskouezhadegoù ey 1454 da 1513. - '''Pierre''', en deus sinet feur-emglev [[Gwenrann]] 1380.</ref> * ''en'' ''gul, e zri c'houstilh en argant sourinet, begoù ouzh beg'' [PPC] |- |[[Restr:Rabel de Saint-Malon.gif|100px]][[Restr:Rabel de Saint-Malon, alias.gif|100px]] |'''Rabel''' <ref>Aotrounez Sant-Malon ha la Lande, e [[Boursaout]]; Plessis, e [[Henant-Sal]] - Er bloaz 1448, dimezi̴ñ a ra '''Marguerite Rabel''' gant Ollivier de la Bourdonnaye. - '''Nicolas''', abad Boken e 1463</ref> * ''En sabel, e dour en argant'' neuz all * ''Palefarzhet etre aour ha glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Rabinart.gif|100px]] |'''Rabinart''' <ref>Aotrounez du Houx hag la Paviotais, e [[Talenseg]]; la Ferronnaye, e [[Brezhiel]]; du Plessix, e [[Kentreg]]. Menegioù eus 1513, eskoptioù Sant-Maloù ha Roazhon. Skourr du Houx kemmesket e 1608 gant ar re Forsanz. Skourr du Plessix kemmesket e 1623 gant ar re Huchet.</ref> *''En sabel, e nav c'hanochenn en argant, 3, 3, 2, 1, e zrailhenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Raboceau de la baronnière.gif|100px]] |'''Raboceau''' <ref>Aotrounez la Baronnière, e [[Orvez]]; Blotereau ha Verger, e Doulon; la Botière ha Ranzay, e Sant-Donasian (Naoned). - '''Pierre''', sekretour an dug (1463)</ref> * ''En argant e arbenn-c'harv en gul leinet gant daou evn en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Raborin''' <ref>Aotrounez Boiscléret, e [[Loskoed-ar-Mozon|Loskoed]], eskopti Sant-Maloù - '''Guillaume''', bet noblet e 1427.</ref> * en gortoz [PPC] |- |[[Restr:Rabuan.gif|100px]] |'''Rabuan''' <ref>Aotrounez la Croix, e [[Merelieg]]; ar Pont, e [[Landehen]]; la Brière, e [[Sant-Laoueneg]]; la Chèze, e [[Gwazel|Gwaze]]<nowiki/>l; le Rocher ha les Roulais, e [[Lanrelaz]]; la Hamonnaye, e [[Santez-Onenn]]; la Moisonnière, e [[Irodouer]]; Coudray, e [[Malañseg]].</ref> * ''En argant e zri roc'h-gwezboell en gul, an hini e beg skoret gant ur gebrenn divouedet ivez en gwad war e c'heneb; e vevenn c'heotet''. PPC] |- |[[Restr:Raby de Kerangrun.gif|100px]] |'''Raby''' <ref>Aotrounez Kerangrun; Kerseac'h, beli Brest. - ur c'hannad eus [[Brest]] er Breujoù 1742; - ul letanant fourgadenn e 1766; - ur maer Brest e 1785.</ref> * ''Troc'het; e 1, en argant e c'hi tremenant en sabel, kurunet en aour, hag o zerc'hell en e bav dehou ur c'hougleze ivez en aour; e 2, en glazur e seizh c'housourin en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Racappé de Beaulieu.gif|100px]] |'''Racappé de Beaulieu''' <ref>Aotrounez Beaulieu, e Mousterioù, eskopti Roazhon; meneget e 1426. Kemmesket gant ar re Cornillé.</ref> * ''Dougenn ar ra un dreustell heuliet gant teir brizhenn erminoù'' (livioù dizanavezet). siell 1418. [PPC] |- |[[Restr:Racappé de Maignanne.gif|100px]] |'''Racappé de Maignane''' <ref>Genidik eus Bro-Añjev. Markizien Maignane e 1701; aotrounez Vergier, e [[Ankiniz]]. Bet kemmesket e 1715 gant ar re la Tullaye.</ref> * ''En sabel e c'hwec'h roc'h-gwezboell en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Racine de Galisson.gif|100px]] |'''Racine''' <ref>Aotrounez Galisson, e [[Domloup]]. - '''Guillaume''', prokulor an dug e lez Roazhon e 1480; unan eus reizherien ''Coutume de Bretagne'', moulet e 1485; kuzulier en ''Devezhioù bras'' e 1495; - '''François''', prokulor-jeneral ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C’hontoù]] e 1520. Familh kemmesket gant ar re '''''Le Gonidec'''''. </ref> * ''En argant e deir houadez en gwirion pigoset hag iziliet en gul'' [PPC] |- |[[Restr:De Racinoux.gif|100px]] |'''Racinoux''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Sant-Owen-an-Alloz]]; Lorière, e Noual; la Touche, e [[Sant-Stefan-Gougleiz]]; la Hazardais; la Giraudais; Saint-Cyr; la Croix-Quarrée; Houettes; Pigueliais; Menegioù eus 1478 da 15134, e Sant-Owen ha Sant-Stefan, eskopti Roazhon. - Maestr '''Guillaume''', noter e lez an Iliz bedel e 1455; - Ur c'huzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1709; mestr war ar Rekedoù e 1720.</ref> * ''En argant e leon en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Ragaud de la Hautière.png|100px]] |'''Ragaud''' <ref>Aotrounez la Hautière, e [[Chantenay]]; Cadouzan, e [[Sant-Aelwez]]; du Bois (?); de la Jolescière (?); des Perrières (?) - '''Michel''', chuin Naoned e 1612 - Daou selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1628 ha 1683</ref> * ''En glazur e greskenn en aour'' [PPC] |- |[[File:Raguenel.jpg|100px]] |'''Raguenel''' <ref>Beskonted la Bellière e 1451, par. [[Pleudehen]]; ao. Chateloger ha Bonespoir, par. [[Sant-Ervlan]], — Montigné, par. [[Gwezin]], — la Touche, par. [[Gwaled|Gwalled]],— la Rivière, par. [[Koeron]], — baroned [[Malastred]], [[Kastell-Geron]], [[Derwal|Derval]], de [[Ruzieg]], [[Komborn]], — aot. Faugaret, par. [[Azereg (kumun)|Azereg]], — [[Felgerieg-Veur|Felgerieg]], par. an anv se, —  la Marchandrie, par. [[Bouez]], — Quélen, par. [[Gwegon]]. Menegioù eus 1427 da 1513 - '''Robin''', kuzulier ha kambrellan an duged Yann II, Arzhur II ha Yann III; marvet e 1320, - tad '''Robin''', anvet  ''ar Yaouak'', ha tad-kozh '''Robin''', marc'heger ouzh [[Emgann an Tregont]] e 1350,dimezet gant Jeanne de Dinan, itron la Belliére. Diouzh an eured se : -- 1° '''Guillaume''', bet lazhet e-kerzh emgann [[An Alre]] e 1364, dimezet gant Jeanne de Montfort; -- 2° '''Tiphaine''', gwreg gentañ Beltram Gwesklin - '''Yann''', bet lazhet e-kerzh emgann Azincourt e 1415; - '''Yann''', marichal Breizh e 1450; - '''Gilles''', abad Tronchet e 1437, marvet e 1473.</ref> * ''Palefarzhet etre argant ha sabel, e zrailhenn ouzh kab an eil en egile.'' (PPC) |- |[[Restr:Raguideau du Rocher.gif|100px]] |'''Raguideau''' <ref>Aotrounez du Rocher, e [[Meliner]]; Grémil, Vauguillaume ha Plessix, e [[Puñsel]]; la Rouaudière ?; - '''François''', pried Philiberte Morel e 1648, tad '''François''', kadoriad ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1683; - '''François''' (pe-hini?), penn-urcher ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1678. - '''Jean''', senesal [[Karaez-Plougêr|Karaez]] e 1713</ref> * ''En argant e zelfin ouzh kleiz, troc'het etre gul ha glazur'' (PPC) |- |[[Restr:Raimbaud de Prébilly.gif|100px]][[Restr:Raimbaud-Prébilly-allias.gif|100px]] |'''Raimbaud de Prébilly''' <ref>Familh c'henidik eus bro Añjev; Aotrounez Prébilly, e [[Sant-Pêr-Raez]]. Disarbennet e 1669, beli Naoned</ref> * ''En glazur e deir lankell en aour kenstag ha treustellet, heuliet gant teir melchonenn en argant'' (1696) neuz all ː * ''En aour e deir moualc'henn en sabel'' (1696) [PPC] |- |[[Restr:Raison-1568.gif|100px]] |'''Raison''' * ''En argant e greskenn en gul heuliet gant teir rozenn ivez en gul'' (skoed kent [[1568]]). |- |[[Restr:De La Rivière d'Auverné.gif|100px]] |'''de la Rivière d'Auverné''' <ref>Aotrounez al lerc'h-se, la Pilousière ha la Provosté, en [[Arwerneg-Veur|Arwerneg]]; la Chauvelière, e [[Yaoued]]; [[Aentieg]]; Quienparle, e [[Sant-Widel-Skovrid]]; Plessis, e [[Gwared]]; Hautbois, e [[Sant-Juluan-Gouwent]]; Houssay ha la Junière, e Treant ?; Crapado, e [[Pleneventer]]. - '''Jean''', prezidant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1418, ha goude se kañseller Breizh - '''Robert''', eskob [[Roazhon]]</ref> * ''En gul e gebrenn en erminoù'' [PPC] |- |[[Restr:Raison du Cleuziou.jpg|100px]] |'''Raison du Cleuziou''' * ''En erminoù e deir ruilhenn en sabel'' (skoed goude 1568). |- |[[Restr:Robineau-br.jpg|110px]] |'''Robineau''' * ''En glazur hadet gant stered en aour, e c'housourin ivez en aour balirant.'' |- |[[Restr:Robiou-treff.jpg|100px]] |'''Robiou du Treff''' * ''En argant e deir dreustell en gul.'' |- |[[Restr:De la Roche-Andry.jpg|100px]] |'''de la Roche-Andry''' <ref>Genidig eus Bro-Angoumois; aotrounez al lec'h se. - '''Jacques''', marc'hag Malta, komandour Naoned e 1527</ref> * ''Talbennanek etre gul hag argant, pep talbennan en argant karget gant div c'houdreustell en glazur'' |- |[[Restr:Roche-bernard-dl.jpg|100px]] |'''de la Roche-Bernard''' * ''En aour e erez dispak en sabel, pigoset hag iziliet en gul.'' |- |[[Restr:Roche-kerbileau-dl.jpg|100px]] |'''de la Roche de Kerbileau''' * ''En glazur e vrec'h a-zehoù maneget en argant, loc'hant a-gleiz, o skorañ ur sparfell ivez en argant stagellet ha grizilhonet en aour.'' |- |[[Restr:Rochefort-d-br.gif|100px]] |'''de Rochefort''' * ''En aour e gab dentek en glazur karget gant teir bezantenn en aour.'' |- |[[Restr:Roche-kerhurac-dl.jpg|100px]] |'''de la Roche de Kerhurac''' * ''En sabel hadet gant hanochennoù argant, an hini gentañ e kab karget gant un erminig en sabel ; e leon kudennek argant war an holl.'' |- |[[Restr:Roche-maurice-dl.gif|100px]] |'''de la Roche-Maurice''' <ref>Pol Potier de Courcy, ''Nobiliaire et armorial de Bretagne'' III/258</ref> * ''En sabel hadet gant hanochennoù argant, e leon argant balirant.'' |- |[[Restr:Roche-Traousulien-dl.gif|100px]] |'''de la Roche de Traousulien''' * ''En aour e ziv dreustell en sabel.'' |- |[[Restr:Roche-jagu-dl.jpg|100px]] |'''de la Roche-Jagu''' * ''En gul e bemp ruilhenn en aour, lamellet.'' |- | |'''Robert''' * ''En gul e deir c'hregilhenn en argant.'' |- |[[Restr:Roscerf-d.jpg|100px]] |'''de Rocerf''' * ''En gul e c'hwec'h ruilhenn en argant, 3, 2, 1.'' (PPC) |- |[[Restr:De Romilley.png|100px]] |'''de Romilley''' * ''En glazur e zaou leonparzh en aour an eil dreist egile, krabanet, teodet ha kurunet en gul'' (PPC) |- |[[Restr:De Rosmadec.gif|100px]] |'''de Rosmadec''' <ref>Aotrounez al lec'h se; beskonted Gouarlot hag aotrounez Kergoét, par. [[Kernevel]]; aotrounez Kergoniou, e [[Rosporden]]; Coëtquis, e [[Servel]]; Plessix-Josso ha Kernicol, par. [[Teiz]]; Kerlutu, par. [[Belz]]; l'Espinay; beskonted Mayneuf, par. [[Sant-Ider]]; kastellourien Buhen e 1632, par. [[Plourc'han]]; aotrounez la Ville-Solon, par. [[Plerin]]; le Bosc, par. [[Lannidig|Lannitdg]]; Kosker, par. [[Gwimaeg]]; Chefdubois, par. [[Plañvour]]; Bransquer; Kerlegan. - '''Riou''', mab '''Herve''', test e-barzh ar rannadur etre Herve hag Erard eus Leon e 1329; Riou, dimezet e 1396 gant Constance de Pestivien, intañvez  Jean d'Avaugour; - '''Pierre''', dimezet war dro 1500 gant Louise Josso, itron Plessix; - '''Marc''', marc'heg breton [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1524; - '''Etienne''', kuzulier ouzh ar [[Grands Jours|Grands-Jours]], hag ouzh ar [[Breujoù Breizh|Vreujoù]] e 1554, dimezet gant Jeanne du Haliay, itron Mayneuf; - '''Guillaume''', gwennaer meur, mestr meur hag adreizher Dourioù, ha Koadeier Breizh e 1573, marc'heg an Urzh ha gouarnour [[Gwitreg]]; marvet e 1608, tad d'ur '''Guillaume''' all,  marc'heg an Urzh e 1632; - ur marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1656, penn strollad-listri e 1690. Skour henañ kemmesket gant KERMENO, ha GUERNISAC; skour Plessix-Josso kemmesket gant ROSMADEC-MOLAC; skourioù Mayneuf ha Buhen kemmesket gant   BOISGELIN.</ref> * ''En aour e deir eilenn en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Le Rouge d'Encremer.gif|100px]] |'''le Rouge''' <ref>Aotrounez Encremer, e [[Plouigno]]; Treffrien, Begaignon, Kerbiriou ha Mezoulouarn, e [[Plistin]]; Kerveguen, e [[Plouzelambr]]; Guermeur; la Roche-Tanguy; Penanvern; Kerhuel, e [[Lokmikael-an-Traezh|Lomikael]]; la Motte-au-Vicomte, er [[Reuz]]; la Touche-Odierne, par. [[Roazhon|Sant-Stefan Roazhon]]; l'Herberie.</ref> * ''En argant plezhek en gul'' |- |[[Restr:Rouillé de la Mettrie.png|100px]] |'''Rouillé''' <ref>Aotrounez la Mettrie, ?; Grandchamps, e [[Sant-Brizh-Gougleiz]]. - '''François''', urcher gentañ ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1649; - un alouer beli Dol e 1696; - '''Louis''', mestr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1705. </ref> * ''En gul e deir maneg kleiz en aour; e gab ivez en aour karget gant teir rodig kentr en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Rousseau de la Houdinière.png|100px]] |'''Rousseau''' <ref>Aotrounez la Houdinière, e [[Gorre-Goulen]]; [[Sant-Enion-al-Lenn-Veur|Saint-Aignan]], er barrez an anv se; les Couteaux (?). - '''Jean''', moneizer et serjant an Dug e [[Gorre-Goulen]]; - '''Philippe''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1581; - '''René''', kuzulier ar Stad, ha pennprokulor ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1619; - '''Joseph''', jeneral ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]], ha kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1679; - Daou bar Bro-C'hall e-kerzh an XIXvet kantvad </ref> * ''En glazur, e dreustell en aour, heuliet ouzh kab gant daou penn leon diframmet, ha ouzh beg gant teir bezantenn, an holl ivez en aour'' |- |[[Restr:Rousselet de la Pardieu.png|100px]] |'''Rousselet''' <ref>Genidig eus Bro-[[Daofinez]]; aotrounez la Pardieu, Jaunage ha la Bâtie, e Bro-Daofinez; markiz Châteaurenault e 1620, e Bro-Douren; baroned Noyers e Bro-Normandi; beskonted Bro-Artezia e 1711; aotrounez [[Morzhell]]; Beaumont; konted Kraozon ha markizien Poulmig, parrez [[Kraozon]]; aotrounez [[Kameled]]; aotrounez Porzhe, e [[Plonevez-Porzhe|Plonevez]]; de la Blanchardaye, e [[Gwagenez]]; Rocheneuve. - '''François''', dimezet gant Méraude de Gondy, marvet e 1564; tad da '''Albert''', denjentil ar C'hambr e 1605; gouarnour [[Machikoul]] hag [[Ar Gerveur]] e 1616; - Tri abad [[Pornizh]] hag un abad [[Landevenneg]] eus 1647 de 1713; - Ur marc'heg Malta e 1699; - '''François-Louis''', bezamiral gall e 1703, ha marc'heg an Urzhioù; marvet e 1716; dimezet e oa bet e 1684 gant Marie-Anne-Renée de la Porte, itron d'Artois ha Kraozon,  e verc'h-vihan e gasas al leve se dre eured d'ar bezamiral  d'Estaing en 1746</ref> * ''En aour e wezenn-derv diframmet c'heotet ha meziet en aour'' |- |[[Restr:Le Run.gif|100px]] |'''Ar Run''' * ''En aour e vran en sabel, ur skourrig gwezhenn-olivez etre he c'hrabanoù, heuliet gant teir steredenn en sabel'' |- |[[Restr:De la Rye.gif|100px]] |'''de la Rye''' <ref>Familh c'henidig eus bro Boatev. Aotrounez la Côte de Mézière (Bro Roazhon ?). - '''Gabriel''', marc'heg an Urzh e 1589, dimezet gant Marie Catus, bet lazhet e-kerzh emgann Saint-Yriex-du-Perche e 1593</ref> * ''Treuzpalefarzhet etre argant ha glazur'' [GlB-PPC] |} == S == {| class="wikitable" |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''des Sablons''' <ref>Aotrounez kervaudry, e [[Lannolon]]. Bet dizarbennet e 1670, beli Sant-Brieg</ref> |- |[[Restr:Saffray-d.jpg|100px]] |'''de Saffray''' <ref>Familh c'henidik eus Normandi. Aotrounez Varaville; Maisy; Escoville; Anneville; Vimont. Liammet e Breizh gant ar re Rouge de Guerdavid</ref> * ''En argant e deir dreustell kommek en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:De Saffré.gif|100px]] |'''de Saffré''' <ref>Aotrounez al lec'h-se hag Houssay e [[Saverieg]]; [[Hezin-ar-Mengleuzioù|Hezin]]; la Jarrie, e [[Klion]]; Bougon e [[Koeron]]; Chavagne, e [[Sulieg]]; Marais-Henri, e [[Kalveg]]; la Tréhuère, en Ligné; la Moricière, en Port-Saint-Père; la Ville-Aubert, e [[Frozieg]]; la Mauvesetière, e [[Sant-Ervlan]]; la Gravière. - '''Foulques''', o vevañ e 1300; - '''Alain''', marc'heg, e-kerzh eu diskouezadeg e 1370, dimezet gant Philipotte de Laval; - '''Guillaume''', mestr war ar gwenaerezh e 1491;</ref> *''en glazur e deir c'hroazigan flourdilizet en aour; e gab ivez en aour'' [PPC] |- | |'''de Sagazan''' ː gwelout '''''le Monniès''''' |- |[[Restr:Le Sage.gif|100px]] |'''Le Sage''' <ref>Aotrounez Lesperan ha Launay-Caro, e Mozhon; Boishullin, e Presperieg; Buron (?) Menegioù ha diskouzhadegoù eus 1426 da 1513, eskopti Sant-Maloù. - '''Raoul''', march"eg, kaset da Vro-Saoz e 1419 gant an dug Yann V, evit goulenn krankiz e vamm Jeanne de Navarre, addimezet gant ar roue saoz. - '''Alain''', o vevañ e 1440, a zimez Jeanne des Isles; - '''Eon''', sekretour an dug e 1444, en deus bet e lojeiz Launay-Caro frankizet e 1444.</ref> *''en argant, e leon en gul, krabanet, teodet, ha kurunet en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Saget-de-la-Jonchère.gif|100px]] |'''Saget de la Jonchère''' <ref>Aotrounez la Jonchère, e [[Yaoueneg|Yaouneg]]; Beaulieu; la Feuillée, e [[Marzhinieg-Houarnruz]] - Merourien priñsed Condé e [[Kastell-Briant|Kastel-Briant]] adalek 1696; - '''René-Georges''', sekretour ar Roue e 1712; dimezet e 1274 gant Perrine Ruellan, merc'h baron [[An Tergant|an Tergan]]<nowiki/>t.</ref> *''en gul, e deir saezh stuc'het peuliet en argant, eilet gant teir rilhenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Saget-de-la-Jonchère-2.gif|100px]] |'''Saget de la Jonchère''' neuz all *''en gul, e deir saezh stuc'het peuliet en argant, heuliet gant teir rilhenn en aour; e gab en argant karget gant teir sourin en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Saget''' <ref>Menegioù ha diskouezadegoù eus 1440 da 1513, parrezioù [[Bezeg]], [[Pludunoù]], [[Henant-Sal]], en eskoptioù Sant-Maloù ha Sant-Brieg. - '''Raoul''', eus Bezeg, a gomz bezañ bet noblet ha franket gant an dug, dre lizheroù eus 1440; - '''Richard''' en em c'houlenn nobl, e-kerzh adaozadur 1513, e Henant-Sal.</ref> * ardamezioù dizanavezet. |- |[[Restr:Saguier.gif|100px]] |'''Saguier''' <ref>Aotrounez Luigné, e Bro Añjev; la Mauguitonnière ha Roussières, e [[Maezon-ar-Gwini]]. - '''François''', kuzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1610; - '''Claude''', kuzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1643; - '''Henry-René''', kuzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1673 / 74;</ref> * ''palefarzhet; e 1 ha 4, en argant e benn morian en sabel talwedek en argant; e 2 ha 3, en argant e wiñver en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Le Saige.gif|100px]] |'''Le Saige''' <ref>Aotrounez Corbennaye ha Vilhoët, e [[Sant-Leonarzh]]; Chanel, e [[Sant-Jord-Grehan]]; Boisrobin, e [[Kerruer]]; la Mettrie; Villèsbrunne, en [[An Onneg|Onneg]]; Bourbansais, e [[Plegeneg]]. - '''Guillaume''', marc'heg an Urzh e 1578; - ur floc'h ar Rouez e 1749; - ur merc'h e Saint-Cyr e 1753; - un emouestlad en emgann [[Sant-Kast-ar-Gwildoù|Sant-Kast]] e 1758 </ref> * ''En aour e deir gwerzhidenn en glazur treustellet, heuliet e beg gant ur greskenn ivez en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Le Saint.gif|100px]] |'''Le Saint''' <ref>Meneget eus 1446 da 1534, e Plougonvelen ha Lambezr, eskopti Leon. Ardamezeg an Arsanailh. - '''Yves''', bet noblet e 1450.</ref> * ''en aour e erez dispaket en gul, kelc'hiet gant ur seizhenn ivez en gul er gourem'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Aignan.gif|100px]] |'''de Saint-Aignan''' <ref>Aotrounez al lec'h, er parrez an añv-se; des Angles, e [[Machikoul]]; l'Arsangle, e [[Kerc'hevrel]]; l'Isle, e [[Onnod-Raez]]; Janciou, e [[Sant-Eler-Kaleon]]; Montils-Férusseau, e [[Gorre-Goulen]]. Meneget eus 1429 da 1435. Skourr henañ kemmesket e-kerzh ar XVt kantvad gant ar re '''''Goheau'''''.</ref> *''en gul e sourin en argant heuliet gant teir melchonenn ivez en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Saint Alouarn.jpg|100px]] |'''de Saint Alouarn''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha Kervegen, e [[Gwengad]]; Meneget eus 1426 da 1536. - '''Daniel''', abad [[Kemperle]] e 1521. Aet da Anaon e 1553. Kemmesket gant ar re '''Alleno'''.</ref> * ''En glazur e leonerez en argant.'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Amadour.gif|100px]] |'''de Saint-Amadour''' '''<ref>Aotronez al lec'h se e Bro-Añjev; la Ragotière, e [[Tilhieg]]; Tizé, e [[Torigneg-Fouilharzh|Torignieg]]; beskont [[Gwinien]] e 1519; aotrou [[Aentieg]]; Pont-Hay, la Motte, e [[Noal-ar-Gwilen]]; la Touche, e [[Kerlouevig]]; Navinaux, e [[Gwerzhav]]; [[Panezeg]]; la Tour, e [[Porzh-Pêr]]; [[Tarvieg]]; Sant-Jili. Meneget eus 1427 da 1513. - '''Foulques''', floc'h e-barzh un diskouezhadeg e Le Mans e 1380, dimezet da Guillemette de Châteaugiron, itron Tizé; - '''Guy''', floc'h eus tiegezh kont Richemont e 1424; dimezet da Jaketa Malestroit; - '''Guillaume''', mab an hini kent, en deus bet gant Marguerite de Québriac ː . 1. '''François''', kabiten Sant-Albinan-Hiliber, krambrella an dug Fañch II; aet da Anaon e 1521; . 2. '''Jean''', gwenaer-meur ha mestr-meur dourioù ha koadeier Breizh, en deus kemeret perzh e trizek emgann, ha savet da varc'heg gant Charlez VIII e-unan e-kerzh emgann Fornoue, e 1495; aet da Anaon e 1538;</ref>''' * ''En gul e dri fenn bleiz troc'het en argant'' neuz all ː * ''En gul e dri fenn bleiz troc'het en argant; e skoedig ouzh kondon en glazur karget gant teir flourdilizenn en argant, hag a zo Kevrieg'' (PPC |- |[[Restr:Saint-André-de-Montbrun.gif|100px]] |'''de Saint-André''' <ref>Familh c'henidig eus al Languedoc; aotrounez Montbrun. - '''François''', kanseller ar roue Louis XII en e stadoù eus Italia; letanant aotrouniez Genova; kuzulier e ''[[Devezhioù_bras]]'' Breizh e 1514.</ref> * ''en glazur e gastell a dri dour en argant, leinet gant teir steredenn en aour'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Aubin-de-la-Soudannaye 1.gif|100px]] [[Restr:De Saint-Aubin de la Soudannaye 2.gif|100px]] |'''de Saint-Aubin de la Soudannaye''' <ref>Aotrounez la Soudannaye, en [[Devrieg]]; Launay, e [[Faouell]]; la Morandais ha Série, e [[Kambon]]; Boquéhan, e [[Gwenred]]; la Châtaigneraie, e [[Sant-Brewenn]]; la Chaussée; Pineau; Bois; la Rivière, e [[Gwinieg-Breizh]]; la Briardais, e [[Sant-Pêr-Raez]] Meneget eus 1427 da 1544</ref> * ''en gul e sourin en argant'' neuz all ː * ''en argant e sourin gwerzhidet en gul, heuliet gant c'hwec'h dorzhell ivez en gul'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Aubin de Tromarzein.gif|110px]] |'''de Saint-Aubin de Tromarzein''' <ref>Aotrounez Trovarzhin ([[Kombrid]] ?) </ref> * ''en gul e deir greskenn en aour'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Brice de la Roche.gif|110px]] |'''de Saint-Brice'''<ref>Aotrounez al lec'h-se, eskopti Roazhon; ar Roc'h, e Kugenn. siell 1248</ref> * ''peuliek etre aour ha gul a c'hwec'h pezh'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Brieuc.gif|110px]] |'''de Saint-Brieuc'''<ref>Aotrounez al lec'h-se ha Pontménard, e Sant-Brieg-Maoron; Guern, e Talenseg; la Folie, e Breal; la Giquelaye, e Parzheneg; Plessix ha Lampâtre, e Goven; la Villechevrier, e Serent; Penbulzo, e Surzur. Meneget eus 1427 da 1513</ref> * ''en glazur e vrec'h en aour a-zehou loc'hant a-gleiz, o zerc'hel ur vlourdilizenn en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Saint-Cast.gif|110px]] |'''de Saint-Cast'''<ref>Aotrounez al lec'h-se, parrouz dindan ar memes anv, eskopti Sant-Brieg. siell 1302. '''Raymond''', eus arme ar Roue e Flandrez, e 1302</ref> * dougen a ra ur c'hloc'h (siell 1302) (PPC) |- |[[File:Saint-denis-db.jpg|110px]] |'''de Saint-Denis'''<ref>Aotrounez Kerdelant ha Kerilli, e Gwiklan; Kerdrein, e Sant-Tegoneg; Mesperenez, e Plouider; Kermoal, e Kleder; Brigneg, e Minihi-al-Leon; Lesgondam, e Plouvorn. Méneget eus 1426 da 1503</ref> * En glazur e groaz en argant. (PPC) |- |[[Restr:Saint-Denis de Lescoat.gif|100px]] |'''de Saint-Denis'''<ref>Genidik eus Normandi, bet dalc'het enno e 1666. Aotrounez e Breizh al Leskoad, e Plougin. Familh liammet e Breizh gant ar re ː Tournemine, Boiséon, du Refuge, Marquès. (GlB) (PPC)</ref> * Plezhek etre sabel hag argant; e gab ivez en argant karget gant ul leonparzh en gul. (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Denoual.gif|100px]] |'''de Saint-Denoual'''<ref>Beskont al lec'h, er barrez ar memes anv; aotrounez la Guisoujaye, la Planche, Tertre-Helleuc hag Croix-Chemin, en Henant-Bihan; Langouriant, en Erge-Ar-Mor. Meneget eus 1423 da 1535</ref> * en gul, e zek hanochenn en aour, 4, 2, 4 (PPC |- |[[Restr:De Bégaignon.gif|100px]] |'''de Saint-Didier'''<ref>Aotrounez al lec'h, er barrez an anv se; la Boulinière, e Melined. Meneget e 1427 (GlB) (PPC) Tiegezhioù all gant memes ardamezhioù ː de Begaignon, du Hallay</ref> * plezhek etre argant ha gul (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Ehen.gif|100px]] |'''de Saint-Ehen (de Saint-Eesn)'''<ref>Aotrounez al lec'h se ha la Fontaine, e Parzheneg. Menegioù eus 1427 da 1513.</ref> * en argant hadet gant mouilc'hi en glazur (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Eve.gif|100px]] |'''de Saint-Eve''' * treustellet etre argant ha gul a c'hwec'h pezh (GlB) (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Genys.gif|100px]] |'''de Saint-Genys'''<ref>Genidik eus Normandi. Aotrounez des Ourmeaux (pe Hommeaux), e Sant-Brewalaer; Ranlron, e Kedilieg</ref> * ''en glazur e gebrenn en aour, eilet e kab gant div steredennn, hag e beg gant ur wezenn derv, an holl en arc'hant'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Georges de Lannurien.gif|100px]] |'''de Saint-Georges'''<ref>Aoytrounez al lec'h ha Lannurien, e Ploueskad; Maezkeffuruz, e Plougouloum Méneget eus 1427 da 1481</ref> * ''en argant e groaz en gul'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Germain d'Annebaud.gif|100px]] |'''de Saint-Germain''' <ref>Familh c'henidik eus Normandi. Baroned Anebaud; Aotrounez Fontenay, Quesnay-le-Husson, Monthaloy ha la Chapelle e [[Sant-Jord-Restembaod]]; Refunel, e [[Marc'helleg-Raoul]]. - François, o vevan e 1463, dimezet da Varc’harid Husson, itron Quesnay</ref> * ''En gul e gebrenn en argant, heuliet gant teir bezantenn ivez en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Saint-Germain de Larchat.gif|100px]] |'''de Saint-Germain''' <ref>Familh c'henidik eus bro Normandi. Aotrounez Larchatː; la Rambourgère, e [[Lanvezhon]]</ref> * ''En aour e deir dorzhell en glazur'' (Ars.-PPC) |- |[[Restr:Saint-Gilles.gif|100px]] |'''de Saint-Gilles''' <ref>Aotrounez al lec'h se, [[Sant-Jili-Roazhon]]; [[Lanvezhon]]; Bois-Geoffroy, e [[Sant-Marzh-an-Il|Sant-Marzh an Il]]; Perronnays, Vaunoise, en [[Rovelieg]]; Moulin-Tizon, e [[Chapel-Hilveven]]; la Ménardière, e [[Gwipedel]]; Planteis, e [[Labouseg]]; Ville-ès-Clercs; le Gage, la Motte-Beaumanoir, e [[Plegeneg]]; Buat, e [[Bonmaen]]; Saubois, e [[Langan]]; la Durantais; la Fosse aux Loups, e [[Treverian]]; du Plessis, de la Haroye, e [[Bodeoù]]; la Ville-au-Sénéchal ha Montjardin, e [[Bezeg]]; Launay-d'Anguignac, e [[Felgerieg-al-Lann]]; Limaraud, e [[Abarrez]]; la Hélardière, e [[Donez]]; Pordo, e [[Blaen]]; Beaulieu ha Lessac, e [[Gwenrann]]; Ranlieieu, e [[Sant-Andrev-an-Dour]]; Reudied; la Rigaudière, en [[Ankiniz|Ankinis]]; la Rivière, e [[Porzh-Pêr]]; la Roche-Ballue, e [[Kervegon]]; la Touchelais, e [[Savenneg]]; la Ville-Frégon, e [[Bolvronn]]; la Vallerie, e [[Gorre-Goulen]]. Siell 1367 - '''Hervé''', kroaziad e 1248; - '''Bertrand''', dimezet gant Jeanne, merc'h Eudon de Montfort, war dro 1280 ; - '''Papillon''', en deus difennet kastell [[Sant-Albin-an-Hiliber]] a-enep Charlez Bleaz e 1341; - '''Olivier''', bet lazhet e-kerzh emgann Maupertuis e 1536; - '''Bertrand''', bet lazhet e-kerzh emgann Azincourt e 1415; - '''Matthieu''', abad Rillé e 1440; - daou zenjentil eus kambr ar Roue adalek 1567; - daou varc'heg an Urzh e 1587 ha 1660; - ur floc'h ar Roue e 1687 ha 1708;</ref> * ''En glazur hadet gant flourdiliz en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Saint-Gilles de Ledignan.gif|100px]] [[Restr:Saint-Gilles de Lédignan 2.gif|100px]] |'''de Saint-Gilles de Ledignan''' <ref>Aotrounez Ledignan (Languedoc) - '''Raoulet''' e oa en servij e 1444 gant Tangi ar C'hastell, provost Pariz; - '''François''', mab da Raoulet, dimezet gant Peronne Lucas e 1469. Ar familh se, treuzplantet e Bro-Languedoc, a zo bet dalc'het eno e 1671 .</ref> * ''En glazur e gebrenn en aour, heuliet gant teir rozenn ivez en aour'' neuz all ː * ''En glazur e deir rozenn en aour, e c'hrenngonk karget gant ul leonparz'' (livioù ar c'hrenngong dianav) (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Gondran.gif|100px]] [[Restr:De Saint-Gondran 2.gif|100px]] |'''de Saint-Gondran''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e [[Sant-Gondran]], eskopti Sant-Maloù. (Ardamezeg an Arsanailh). Neuz all, kavet ivez en Ardamezeg an Arsanailh</ref> * ''En glazur, e dreustell en gul, da enkerc'hat, heuliet gant teir c'hregilhenn en aour'' neuz all ː * ''En gul e femp roc'h-gwezboell en argant'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Goueznou.gif|100px]] |'''de Saint-Goueznou''', pe '''de Langoueznou''' <ref>Aotrounez al lec'h-se, parrez an anv se; Breignou, e [[Plouvien]]; Kervedel, Kerbrezel, e [[Plouarzhel]]; Keruznou, e [[Gwitalmeze]],; Lanruz, e [[Gwipavaz]]. - '''Jean''', abad [[Landevenneg]], e 1350; - '''Perceval''', o vevañ e 1443; - '''Tanguy''', o vevañ e 1574;</ref> * ''En gul e dreustell en aour, heuliet gant c'hwec'h bezantenn ivez en aour.'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Guédas.gif|100px]] |'''de Saint-Guédas''' <ref>Aotrounez al lec'h se , en [[Henant-Sal]]; beskont [[Sant-Denwal]] - '''Jean''', abad la Chaume e 1458; - '''Charles''', marc'heg an Urzh e 1570.</ref> * ''En sabel, e zaouzek steredenn en aour, 4, 4, 4'' (PPC) |- | |'''de Saint-Haouën''' ː gwelout '''''le Coat''''' |- |[[Restr:De Saint-Hugeon.gif|100px]] |'''de Saint-Hugeon''', pe '''Saint-Yvon''', pe '''Sant-Euzen''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e [[Brelevenez (Lannuon)|Brelevenez]]-Lannuon;ar Roudour, e [[Servel|Serve]]<nowiki/>l; -'''Huon''', marc'heg eus [[Emgann an Tregont]], e 1350;</ref> * ''En argant e groaz en sabel, e c'housourin en gul balirant'' (PPC) |- |[[Restr:Le Saint de Kerambellec.gif|100px]] |'''Le Saint de Kerambellec''' <ref>Aotrounez Kerambeleg ha Traonwoaz, e [[Pleuveur-Gaoter]]; Logevel, e [[Duaod]]; Kergrist, e [[Planiel]]; Kervarzhin, Kerluan, Koad ar sant, e [[Lanvaodez|Lanvodez]]. - '''Daniel''', eus Pleuveur, meneget e 1284; - '''Yvon''', a veve war dro 1284; dimezet e 1400 gant Jeanne de Kerrraoul.</ref> * ''En argant, e leon en sabel, heuliet gant peder moualc'henn ivez en sabel'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Martin de Kerpond'armes.png|100px]] |'''de Saint-Martin''' <ref>Aotrounez Kerpond'armes, la Jalouzie, Kerhuidé ha Teixon, e [[Gwenrann]]; Châlier, e [[Sant-Pêr-Raez]]; Ferté ha Launay, e [[Gwaled]]</ref> * ''En glazur e gastell leinet grant tri dour en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Saint-Mesmin.gif|100px]] |de '''Saint-Mesmin''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Orleañs; aotrounez al lerc'h se, Bruel, Mesnil. Meneg ebet diwar-benn aotrouniezhoù e Breizh. - '''Jacques''', prezidant kentañ ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù Breizh]] e 1428; - '''Aignan''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1554.</ref> * ''En glazur e groaz kenframmek etre argant ha gul, ur vlourdilizenn en aour ouzh pep konk'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Offange.gif|100px]] |de '''Saint-Offange''' <ref>Genidig eus Bro-Añjev; dalc'het eno e 1667; Aotrounez les Châtelliers; le Vivier; Saint-Sigismond; Heurtault, ha la Houssaye. (G. le B). - '''René''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Sant-Yann-Jeruzalem]], komandour ar Palakred ha , [[Pont-Melvez|Pontmelven]] (z), en eskopti Treger e 1600.</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant, heuliet gant teir rodig-kentr ivez en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Sarrebourse.png|100px]] |'''Sarrebourse''' <ref>Familh c'henidik eus Bro Orleañs. Aotrounez Mondeville; Audeville; la Guillonnière; Beaulieu; Pontleroy; Lary; Port-Lambert ha le Tertre, e [[Sant-Donasian]]. - Ur maer Orleañs e 1715; - un eil-maer [[Naoned]] e 1751; - ur jeneral ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1785; - ur marichal-kamp an ijinerezh e 1780; - ur marichal-kamp kanolierezh e 1814;</ref> * ''En glazur e groaz eoriek en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Savonnières.gif|100px]] |'''de Savonnières''' <ref>Famil c'henidig eus Bro-Boatev; Aorounez la Bretesche, la Roche; l'Espinay, e [[Kerc'hfaou]]; du Bois, par. [[Machikoul]]; Genest-Jahan, par. [[Sant-Masen-ar-Porzh|Sant-Masen]]. - '''Jean''', o vevañ e 1450, dimezet gant Anne Rougebec, diganto : - '''Félix''', dimezet e 1479 gant Anne de Brie, eus an tiegezh Serrant; - '''Charles''',marc'heg Malta e 1550; - '''Jacques''', abad Meillerai e 1556; - '''Mathurin''', eskob Bayeux e 1583; - '''Charles''', mab Yann ha Guyonne a vBeauvau, e stalias e Breizh e lec'h e zimezas e 1597 da Jeanne de Bréhand. - Marc'hegerien an Urzh ha daou denjentil ar Gambr adalek 1587; - '''Martin''', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1639, marvet e 1689; dimezet gant Marie Goddes de Varennes, mignonez tost da Mme de Sévigné, hag he ros dezhi al lesanv ''Trochanire''; - ul letanant gwarezherien e 1679, brigadier marc'hegiezh e 1691, bet lazhet ar vloaz se e-kerzh emgann Leuze; - ur beli meur Malta, penn strollad-listri ha komandant galeoù gall e 1750; - ul letanant gwarezherien, bet lazhet en ur zifenn ar Roue e-kerzh deizhioù Here 1789, e Versailles. - Un ezel bet digemeret ouzh Enorioù al Lez e 1781.</ref> * ''En gul e groaz pavek en aour'' (PPC) |- |[[Restr:De Secillon.gif|100px]] |'''de Sécillon''' * ''En glazur e deir werzhidenn en aour, 2, 1'' (PPC) |- |[[Restr:De Sévigné.gif|100px]] |'''de Sévigné''' * ''Palefarzhet etre sabel hag argant'' (PPC) |- |[[Restr:Soulard de la Thibaudière.png|100px]] |'''Soulard''' <ref>Familh c'henidik eux Bro-Boatev. Aotrounez la Thibaudière, ha la Roche. Ur selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1786</ref> * ''En argant e votez-lêr en geot'' (PPC) |- |[[Restr:Suyrot.gif|100px]] |'''Suyrot''' <ref>Genidig eus Bro-Boatev; dalc'het eno e 1667 ha 1699; aotrounez Lauberaye; Champeaux; la Socquetière; la Coussaye; les Champs, Mazeau, Angles; Autremont. Kemesket e Breizh gant familhoù LA ROCHE-SAINT-ANDRÉ, PÉPIN DE BELLE-ISLE, D'ANDIGNÉ ha CASTELLAN. - '''Amable''' Suyrot des Champs, marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1598; </ref> * ''Barlennet etre argant ha gul a eizh pezh'' (PPC) |} == T == {| class="wikitable" |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Le Tabareuc''' <ref>Aotrounez Kerfagon, Aotrounez e [[Alineg]]; - '''Eon''', bet noblet e 1439</ref> (PPC) |- |[[Restr:Taffart.gif|100px]] |'''Taffart''' <ref>Ginidik eus ar Perigord. Aotrounez Sant-Jermen. Bet dalc'het e 1669. - Ur c'habiten grenadourien ar Roue e rejimant rannvro Marmande, gant karg gantañ letanant-koronal e 1775</ref> * ''En glazur e gebrenn hebiaet gant div rozenn garennek ha deliennek hag heuliet ouzh kab gant ur steredenn hag ouzh beg gant ur greskenn, an holl en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Du Tail.gif|100px]] |'''du Tail''' <ref>Aotrounez les Mottes (eskopti Roazhon) - '''Renée''' ,e oa dimezet war dro 1480 gant '''''Jean Uguet de la Vairie'''''</ref> * ''Dougen a ra ur gebrenn'' ; siell 1416; livioù dizanvet (PPC) |- |[[Restr:Taillandier-l.jpg|100px]] |'''Le Taillandier''' <ref>Aotrounez la Guichardière, e Kornilieg; meneget etre 1427 ha 1513. - '''Jean''', floc'h [[Charlez Bleaz]] e 1355, dimezet gant Typhaine de Cornillé, itron de la Guichardière; - '''Amaury''', mab '''Philippot''', e oa aotreet dre lizheroù eus miz Here 1513, da gemer anv La Guichardière.</ref> * ''En argant e deir vran en sabel.'' (PPC) |- |[[File:Taillard.jpg|100px]] |'''Taillard''' <ref>Aotrounez Restolles ha Kerdaniel, e [[Plagad]]; Grandville, e [[Brengoloù]] Lizandre, Kerflec'h, Kertanguy, e [[Plouha]]; la Sauldraye, Kergroumel, Landeonec, Coatevez, e Milizag; Kerguilly, Villegoury, Kerhélo, Lanneger, Kerigonan, Quiliguen, Kergaol, Kerizil, e [[Daoulaz|Daoulaa]]; Kerlan ?; Kerillion ? - '''Rolland''', eus parrez [[Goudelin]], konestabl [[Ar Roc'h-Derrien|ar Roc'h-Derien]] ha [[Gwengamp]], graet prizonier e-kerzh emgann ar Roc'h-Derien e 1347 gant [[Charlez Bleaz]]; aet gantañ prizoniad da Vro-Saoz, ha sinet gantañ feur-emglev [[Gwenrann]] e 1381; - '''Rolland''' ha Jean, o deus touet d'an dug etre uhelidi Treger ha Goeloù e 1437; </ref> * ''En erminoù e femp gwerzhidenn en gul kenstaget ha sourinet.'' (PPC) |- |[[Restr:De Taillecol.gif|100px]] |'''de Taillecol''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e [[Ruzieg]]. Kemmesket war dro 1420 gant ar re ''du Rouvre''.</ref> * ''Dougen a ra ur vlourdilizenn heuliet gant c'hwec'h steredenn''. Siell 1371. Livioù dizanvet (PPC) |- |[[Restr:Taillefer de la Brunais.jpg|100px]] |'''Taillefer''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Krehen]]; la Mettrie, e [[Plelann-Vihan]]; Belestre, e [[Sant-Kouloum]]; la Métairie, e [[Kerruer]]; la Rivière-Texue, e [[Noal-ar-Gwilen|Noal-ar-Gwilun]]; la Brinais, e [[Brezhiel]]. - '''Jean''', senesal [[Dol]] e 1513; - '''Alain''', marc'heg an Urzh e 1606</ref> * ''En gul e zaou leonparzh en aour an eil dreist egile'' (PPC) |- |[[Restr:De Taillepied.gif|100px]] |'''de Taillepied''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Marzhinieg-Houarnruz]] - '''Thomas''', kroazhiad e 1248; - '''Pierre''', floc'h e-barzh un diskouezadeg 1380</ref> * ''Plezhek etre gul hag aour.'' (PPC) |- |[[Restr:De Taillepied de Bondy.jpg|100px]] |'''de Taillepied de Bondy''' <ref>Familh c'henidik eus Pariz; aotrounez la Garenne ? - ur sekretour ar Roue e 1736, hendad ur c'hont an impalaeriezh Iñ, par Bro-C'hall eus penn kentañ an XIXvet kantvad.</ref> * ''En glazur e deir greskenn en aour, e gab en aour karget gant teir rodig-kentr en gul'' (PPC) |- |[[Restr:De Taillis.jpg|100px]] |'''de Taillis''' <ref>Aotrounez al lec'h-se ha la Besnerie, en [[Talieg]]; la Dobiaye,en ar Veuzid, eskopti Roazhon. - Guillaume en eus sinet feur-emglev Gwenrann1381 - Gillette, abadez Sant-Sulpis, aet da Anaon e 1426</ref> * ''Dougen a ra ul leon, e vevenn dentek.'' Livioù dizanvet (PPC) |- |[[Restr:Taisne-de-Remonval.gif|100px]] |'''Taisne de Remonval''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Flandrez. Aotrounez Remonval. Ardamezeg 1696. Aotrouniezh, na titl, na karg ebet roet e Breizh gant PPC.</ref> * ''Palefarzhet, ouzh 1 ha 4 en geot e deir greskenn en argant; ouzh 2 ha 3 en aour e deir arzvleuñvenn en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Talec.jpg|100px]] |'''Talec''' * ''En glazur e deir melchonenn en argant, 2, 1.'' |- |[[Restr:Tallec.jpg|100px]] |'''Tallec''' * ''Treustellet ha kommek a c'hwec'h pezh etre aour ha glazur.'' |- |[[Restr:Talhouet-keraveon.jpg|100px]] |'''de Talhouët de Keraveon''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha la Motte, e [[Langedig]]; la Ville-Neuve (''Kernevez''), e [[Brec'h (kumun)|Brec'h]]; baroned Keraveon e 1636, en [[an Ardeven]]; aotrounez Coëtrivas, e [[Kervignag]]; Keraliou, e [[Belz]]; Kerrio, e [[Mendon]]; beskonted Coësby, e [[Gwegon]]; Brignac, e [[Serent]]; Kerdaniel, e [[Begnen|Bignen]]; la Gromillaye. - '''Alain''', dimezet war dro gant 1416 Henriette le Douarain; - '''Jean''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] 1575; </ref> * ''Talbennanek etre argant ha sabel.'' (PPC) |- |[[Restr:De Talhouët de Keredren.gif|100px]] |'''de Talhouët de Keredren''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e [[Pluhernin]]; Keredren ha Kerbizien, e  [[Kistreberzh]]; Treveran, Boisorhand, e [[Seizh]]; la Grationnaye, e [[Malañseg]]; [[Severeg]]; la Ville-Quéno, e [[Karantoer|Karantoe]]<nowiki/>r; Bonamour, e [[Treve]]; kont Villayers, e [[Oc'heg]]; markiz [[Egineg]]; ao. Kermínizig, e [[Sant-Tudal]]; Marzen, e [[Kaden]]; la Villeneuve ha la Coudraye, e [[Sant-Aelwez]]; la Souchaís, e [[Plaen-Raez]]; Lourmois, la Grée, la Jou,  Monthonnac, Couëdic ha Trevecar, e [[Nivilieg]]; Bellon ha Tremondet, [[An Elven|en Elven]];  Toulhouët, e Sulniag.</ref> * ''En argant e dri aval-pin en gwad en o enep'' (PPC) |- |[[Restr:Talhouet-Kerservant-d.jpg|100px]] |'''Talhouët de Kerservant''' * ''En aour e gab en sabel.'' |- |[[Restr:Talon du Boulay.gif|100px]] |'''Talon''' <ref>Genidik eus Bro-Iwerzhon; markiz Boulay. - '''Ome'''r, alvokad brudet e breujoù Pariz; - '''Charlez''', eskob Bro Leon e 1635</ref> * ''En glazur e gebrenn heuliet gant teir dañvoezenn loc'hant pep-hini diouzh ur greskenn, an holl en aour'' |- |[[Restr:Talour de la Carterie.png|100px]] |'''Talour''' <ref>Familh c'henidik euz Bro-Añjev. Aotrounez la Carterie, et [[Koeron]]; la Villonnière. - Tri ofiser ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] adalek 1713 </ref> * ''En glazur e groaz pavek en argant, karget ouzh kondon gant ur c'halon en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Thierry du Bois-Orcant.gif|100px]] |'''Thierry''' <ref>Aotrounez Bois-Orcant, e [[Noal-ar-Gwilen]]; la Prévalaye, en Hollsent ?; la Rivaudière, e [[Kavaneg]]; Sant-Aubin, e [[Sant-Albin-ar-Pavez]]; Bertry, la Dobiays ha la Teillaye, e [[Beuzid-ar-C'hoadoù]]; la Roche-Montbourcher, e [[Kugenn]]; Vaugeau ?; Plessis-Casso ?; Costardière, e [[Parzheneg]]; Langerais; Pontrouault, e [[Merenell]] .</ref> * ''En glazur e zri fenn levran en argant, gwakoliet en gwad, blougek ha tachet en aour'' |- |[[Restr:Thomasset.gif|100px]] |'''Thomasset''' * ''En argant e femp erminig en sabel, 3, 2; e gab en glazur karget gant ul leonerez en aour, krabanet et teodet en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Tissart des Dervalières.png|100px]] |'''Tissart''' <ref>Familh c'henidig eux Bro-Douren. Aotrounez Dervalières, e [[Chantenay]]; Drouillay, e [[Gwerzhav]]; Vair e [[Arned]]. - Joachim, jeneral ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù Breizh]] e 1524. Dimezet e 1540 gant Anne de Cardonne</ref> * ''Palefarzhet; ouzh 1 ha 4, en argant e deir dorzhell en gul; ouzh 2 ha 3, en argant e dreustell en glazur'' |- |[[Restr:Toullier de la Villemarie.png|100px]] |'''Toullier''' <ref>Aotrounez Villemarie, beli Dinan. - '''Charles-Bonaventure-Marie Toullier,''' gwiraour, alvokad ouzh Breujoù Breizh, kelenner war ar Gwir, dean kevrenn Roazhon. (Dol, 21 Genver 1752 / Roazhon, 19 Gwengolo 1835)</ref> * ''En glazur e sourin en argant karget gant teir dorzhell en gul, ha leinet gant ur rodig-kentr en argant'' [PPC] |- |[[Restr:De Tournemine.jpg|100px]] |'''de Tournemine''' <ref> (genidig eus Bro-Saoz), aotrounez al lec'h se ha baron la Hunaudaye e 1487, par. [[Pledeliav]]; aotrounez Botloy, e [[Planiel]]; [[Lezardrev]], par. an anv se; Plessix-Eon, par. [[Plufur]]; Barac'h, par. [[Louaneg]]; Kerméno, par.  [[Plougonveur]]; Coëtmeur Daoudour, par. de [[Gwikourvest]]; Kermilin, par. [[Trelaouenan|Trelaouean]]; Lescoat ha Trouzilit, par. [[Plougin]]; la Guerche-en-Retz, par. [[Sant-Brewenn]]; [[Saverieg]], par. an anv se; [[Hezin-ar-Mengleuzioù|Hezin]], par. an anv se; Jasson, par. [[Porzh-Pêr]]; [[Orvez]], par. an anv se; [[Santez-Pezhenn]], par. an anv se; Trémar, par. [[Plesei]]; baron [[Reuz]]; baron Camsillon, par. [[Mesker]].</ref> * ''Palefarzhet etre aour ha glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Touzé de Botloré.png|100px]] |'''Touzé''' <ref>Aotrounez Botloré, e [[Aradon]]. - '''Jean Touzé''', selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1680</ref> * ''Geotet e zri fenn levran en aour, gwakoliet en gul ha bouklet en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Treanna-d.jpg|100px]] |'''de Treanna''' * ''En argant e vailhenn en glazur.'' |- |[[Restr:Treziguidy.jpg|100px]] |'''de Tregon''' * ''En aour e dri aval-pin e kab en gul.'' — Heñvel ouzh ''Trésiguidy''. |- |[[Restr:De Tréléver.png|100px]] |'''de Tréléver''' <ref>Barradur eus tiegezh ar Roc'h-Ugu Aotrounez al lec'h se e [[Gwimaeg]]; Penanvern, e [[Plouganoù]]; la Bouëxiere (ar Veuzit), e [[Plegad-Gwerann]]</ref> * ''Sourinet etre erminoù ha gul.'' (Siell eus 1385) [PPC] |- |[[Restr:Treouret-d.jpg|100px]] |'''de Treouret''' * ''En argant e c'houezhoc'h tremenant en sabel'' ([HGG]). * ''En argant e c'houezhoc'h konnarek en sabel, lagadet ha stilhonet en argant'' ([PPC]). |- |[[Restr:Treziguidy.jpg|100px]] |'''Treziguidy''' * ''En aour e dri aval-pin e kab en gul.'' — Heñvel ouzh ''Trégain''. |- |[[Restr:Trolong du Rumain.gif|100px]] |'''Trolong du Rumain''' * ''Palefarzhet etre argant ha glazur, an argant karget gant pemp bezantenn en sabel lammellet, ar glazur karget gant ur c'hastell en argant.'' |- |[[Restr:Troys du Bois-Regnault.png|100px]] |'''Troys''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Orleañs . Aotrounez Bois-Regnault. N'eo ket bet roet aotrouniezh e Breizh. - Daou jeneral war an arc'hant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]]</ref> * ''En glazur, e gebrenn kenframmek etre aour ha gul, heuliet ouzh kab gant div steredenn en aour, hag ouzh beg gant ur c'harv en e c'hourvez ivez en aour'' |- |[[Restr:Blason Famille Tuffin.svg|100px]] |'''[[Armand Tuffin ar Roueri|Tuffin]]''' * ''En argant e sourin en sabel karget a deir greskenn en argant.'' |- |[[Restr:De la Tullaye.gif|100px]] |'''de la Tullaye''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha la Jaroussaye, e [[Gentieg]]; la Haye-Dirée, e [[Sant-Revig-ar-Plaen]]; Guépillon, e [[Sant-Owen-Reoger]]; Mée, e [[Marc'helleg-Raoul]]; Plessis-Tizon, Belleisle ha Port-Durand, e [[Sant-Donasian]]; Breil, e [[Kervarc'h]]; Launay-Gobin ?; Varennes ?; Coëtquelfen, e [[Gwikourvest]]; Troërin, e [[Plouvorn]]; markizien Maganne, et Bro-Añjev. - lies a selaouerien, mistri, ha penn-prokulored ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] eus 1555 da 1782; - ur plac'h a Saint-Cyr e 1711; - ur c'huzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1770; - un eil-amiral e 1816; marvet e 1821</ref> * ''En aour e leon savant en gul'' (PPC) |} == U == {| class="wikitable" |[[Restr:Ugues de la Ville-Hus.gif|100px]] |'''Ugues de la Ville-Hus''' <ref>Aotrounez la Ville-Hus, e [[Gwern-Porc'hoed]]; la Chastaignerais; du Parc; des Landes; du Chesnot. Meneget eus 1426 da 1513; 1669. '''Guillaume''', bev e 1426, tad '''Alain''', dimezet gant Jeanne Ryais, kerent '''Guillaume''', pried Olive Hudelor.</ref> * ''en glazur e c'harv tremenant en argant, kerneliet ha krabanet en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Uguet.jpg|100px]] |'''Uguet de la Vairie''' <ref>Aotrounez la Vairie, Servigné ha la Fosse-aux-Loups, e [[Dovanieg]]; la Chapelle-Cobats ha Chatteville, e Carfantain; l'Aumosne, e [[Kerruer]]; Bois-Botherel, Saint-Jean, Souchay. Menegioù eus 1454 da 1513. '''Jean''', marc'heg, maestr war kanolierezh Breizh e 1451; tad da '''Jean''', dimezet gant Renée du Tail, kerent '''Jean''', pried Renée Cobats, itron ar Chapel. Un emouestlad en emgann [[Sant-Kast-ar-Gwildoù|Sant-Kast]] e 1758.</ref> * ''en glazur e dri fenn leonparzh diframmet teodet en aour.'' (PPC) |- |[[File:Uguet-d.jpg|100px]] |'''Uguet'''<ref>Aotrounez Lupin ha la Ville-Galbrun e Sant-Kouloum; Beauregard, Chanteloup, la Guerche Menegioù eus 1478 à 1513; 1669</ref> * ''en argant e ziv greskenn en gul peuliet renket kein-ouzh-kein.'' (PPC) |- |[[Restr:D'Urfé.gif|110px]] |'''d'Urfé'''<ref>Genidik eus bro Forez Aotrounez al lec'h se, ha la Bastie; kont Châteauneuf; markiz Valromey. '''Pierre''', marc'heg an Erminig, floc'h meur eus kambr an dug e 1480, a war-lerc'h floc'h meur eus Frañs e 1483</ref> * ''brizhet e gab en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Urvoy de la Villeoury.gif|110px]] |'''d'Urvoy'''<ref>Aotrounez la Villeoury, les Fermes, e Maroue; la Cassouère, e Landehen; des Champscourts, de Closmadeuc ha du Tertre, e Lanvelor; la Touche-Bréhant; Belorient; Duault; Sant-Glen; Crénan, en ar Fouilh; Carboureux ha Sant-Vedan, e Sant-Vedan; Portzamparc, e Plounevez-Moedeg; Tourdelin, e Sant-Tual; Rabines; la Roche; Kerstainguy, en Allineg; la Villegourio; Chaigné; Malaguet. Meneget eus 1440 da 1513 '''Etienne''', kroaziad e 1248; '''Jean''', siner Emglev Gwenrann e 1381; Ul letanant-lestr, bet fuzuilhet e Kiberen e 1795; Ur marichal-kamp e 1845 </ref> * ''en argant e deir c'haouenn en sabel pigoset, iziliet ha lagadet en gul, 2, 1.'' — Evel ''Keremar (de)''. (PPC) |- |[[Restr:D'Ust.gif|100px]] |'''d'Ust'''<ref>Aotrounez al lec'h se e Sant-Andrev-an-Doureier; ; Trevecar, e Nivilieg; Molant e Breal (?); Talhout e Plunered. Menegioù eus 1426 à 1513</ref> * plezhek etre argant he sabel a c'hwec'h pezh. (PPC) |- |[[Restr:D'Uzel-1.gif|100px]] |'''d'Uzel'''<ref>Aotrounez al lec'h se, barrez Uzel</ref> * en glazur e deir bezantenn en aour (PPC) |- |[[Restr:D'Uzel-2.gif|100px]] |'''d'Uzel''' <small>(neuz all)</small> * en aour e sourin en glazur karget gant teir bezantenn en aour (PPC) |- |[[Restr:Uzille.gif|100px]] |'''Uzille'''<ref>Aotrounez du Coing; Kervellers; Keraudren; Toulbrunoet, parez Merleag</ref> * en argant e dreustell en gul karget gant teir greskenn en aour, hag eiliet gant teir melionenn geotet |} == V == {| class="wikitable" |[[Restr:La Vache.gif|100px]] |'''la Vache''' <ref>Aotrounez la Touche, e [[Krehen]]; le Miroir, e [[Plelann-Vihan]]; Domenesche ha Lorme, e [[Hezin-ar-Mengleuzioù|Hezin]]; Ossé, en [[Avallod-ar-Sec'h]]; le Tertre, e [[Sant-Albin-ar-C'hestell]]; la Touche e [[Sant-Visant-al-Lann|Sant-Visant-aL-Lann]]. Menegioù eus 1427 da 1544, beli Naoned. - '''Guillaume''', kroaziad e 1248; - '''Geoffroy''', senesal [[Ploermael]] e 1272; </ref> * ''en gul, e vuoc'h en argant'' (GlG / PPC) |- |[[Restr:La Vache de la Touche. 2.gif|100px]] |'''la Vache''' <small>(neuz all)</small> <ref>sceau / siell 1413</ref> * ''en gul e deir arbenn buoc'h en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Le Vacher.gif|100px]] |'''le Vacher''' <ref>Aotrounez Lohag, e Baden. Ur sindik Gwened e 1690</ref> * ''en gul, e beder dreustell en arc'hant'' (PPC) |- |[[Restr:Vahais.gif|100px]] |'''de Vahais''' <ref>Familh c'henidik eus Bro Vaen Aotrounez al lec'h-se; e Bro Vaen; la Bertrie, e [[Pereg (kumun)|Pereg]]; Bois-Renaud ha Saint-Quen, e [[Rialeg|Rialieg]]; Mauny, er [[Chapel-Glenn]]; Launay, e [[Sant-Inan]]. Meneget, 1532, 1669, 1720.</ref> * ''en glazur, e heol a zaouzek derenn en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Vaillant.gif|100px]] |'''Vaillant''' <ref>Genidig eus Orleañs. Moïse, kuzulier e Breujoù Breizh e 1888</ref> * ''en argant e deir rozenn en gul, ur greskenn ivez en gul ouzh kondon'' (PPC) |- |[[Restr:Vaillant de Guélis.gif|100px]] |'''Vaillant''' <ref>Famih c'henidik eus Bro-Saoz. Aotrounez Gwelis ? (du Guélis). - '''Germain''', abad [[Pempont]] e 1554, eskop Orleañs e 1586</ref> * ''en glazur, e eor en argant, e neuenner en sabel; leinet gant div rodig-kentr en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Le Vaillant du Paty.gif|100px]] |'''le Vaillant''' <ref>Aotrounez du Paty, de Chambonneau; Beli Gwitreg</ref> * ''en argant e erez en sabel'' (GlB) (PPC) |- |[[Restr:Le Vaillant de Penamprat.gif|100px]] |'''le Vaillant''' <ref>Aotrounez Penamprat, beli Lesneven</ref> * ''en argant e leon en gul, un dreustell ivez en gul balirant'' (Ardamezeg 1696) (PPC) |- |[[Restr:De Vair.gif|100px]] |'''de Vair''' <ref>Aotrounez al lerc'h se, en [[Arned]]; le Plessis, e Sant-Hervlon. Siell 1240</ref> * ''gwezboellek etre argant ha gul'' (PPC) |- |[[Restr:Du Val.gif|100px]] |'''du Val (an Traon)''' <ref>Aotrounez al lec'h se e Sant-Varzhin Montroulez. Kemmesket gant familh Kerret.</ref> * ''en arc'hant, e zaou dube penn ouzh penn en glazur, o pigosat ur c'halon en gwad'' (GlB) (PPC) |- |[[Restr:Val-db1.jpg|100px]] |'''du Val (an Traon)''' <ref>Aotrounez du Petit-Val (= Traon Bihan), e Sant-Vaze [[Montroulez]]; Ranlou (?); meneget eus 1481 - 1669</ref> * ''en glazur e c'harv tremenant en aour.'' (PPC) |- |[[Restr:De Kerjean de Kervennec.jpg|100px]] |'''du Val (an Traonmeur)''' <ref>Aotrounez Traonmeur, e [[Boc'harzh]] -Meneget eus 1426 da 1534</ref> * ''en argant e dour toet en sabel.'' (PPC) |- |[[Restr:Du Val de la Croix.gif|100px]] |'''du Val de la Croix''' <ref>Aotrounez ar Groaz (?); des Noyers (?) Thomas, noblet e 1628 Bet dalc'het e 1704</ref> * ''en sabel, e deir houadan pigoset en aour'' (GlB); (PPC) |- |[[Restr:Du Val de Coësby.gif|100px]] |'''du Val de Coësby'''<ref>Aotrounez al lerc'h-se, en [[Landevant]]; Coësby, e [[Gwegon]]; Kerrio, e [[Lokoal-Mendon|Mendon]]. Menegioù eus 1481 da 1536.</ref> * ''en argant e ziv dreustell en sabel, e vevenn en gul bezantet en aour'' (PPC) |- |[[Restr:De Val de Kergadiou.gif|100px]] |'''du Val de Kergadiou'''<ref>Aotrounez Kergadiou, e-kichen Kastell-Paol</ref> * en gul e femp gwerzhidenn renket ha kenstaget en argant (GlB) (PPC) |- |[[Restr:Du Val de la Touche.gif|100px]] |'''du Val de la Touche'''<ref>Aotrounez la Touche, en Ervored. Meneget e 1513</ref> * en sabel, e dri per en argant (PPC) |- |[[Restr:Valaize des Chapelles.gif|100px]] |'''Valaize'''<ref>Aotrounez les Chapelles, en Irodouer; la Mauvoisinière, e Bezeg siell 1423</ref> * dougen a ra un naer (PPC) |- |[[Restr:Validire.gif|100px]] |'''Validire'''<ref>Aotrounez Sant-Leon, e Merleag siell 1415 ger-ardamez : ''Deum time'' '''Jean Validire''', eskob Leon, e 1427, ha Gwened e 1433</ref> * en argant, e gab en gul karget gant teir fempdiliaouenn en argant (PPC) |- |[[Restr:Valleaux des Touches.gif|100px]] |'''Valleaux'''<ref>Aotrounez les Touches, Bois-Robin, e Marc'helle-Roperzh; la Meunerie, e Drougez Menegioù eus 1479 da 1513</ref> * en aour e deir sourin en gul (PPC) |- |[[Restr:De la Vallée.gif|100px]] |'''de la Vallée'''<ref name=":0">Aotrounez al lec'h se ha la Chèze, e Pluvaodan; la Haterie, e Pluvaelgad; la Pignonnaye, le Val, la Burie, e Megrid; la Forestrie, e Kersaout; la Hingrais, la Couvinaye, e Taden; la Chapelle-Chaussée; la Lande-Menguy, e Evrann. Menegioù eus 1444 da 1513</ref> * en gul, e dri ezev en argant '''Jakez''', kuzulier e [[Breujoù Breizh]] er bloaz 1598 (PPC) |- |[[Restr:De la Vallée (alias).gif|100px]] |'''de la Vallée'''<ref name=":0" /> alias / neuz all ː * en gul, e dri ezev en argant, ur rilhenn ivez en argant e kondon (PPC) |- |[[Restr:De la Vallée de Saint-Jouan.gif|100px]] |'''de la Vallée'''<ref>Aotrounez al lec'h se e Breal (pehini ?); Sant-Jouan; ar Roz; Kedilieg. Menegioù eus 1427 da 1513</ref> * en sabel, e dri fesk en argant treustellet, an eil dreist egile (PPC) |- |[[Restr:Valleilles.gif|100px]] |'''Valleilles'''<ref>Genidik eus Bro Arven '''François''' ha '''Barthélémy''', tad ha mab, aoditourien er c’hontoù e 1672 he 1688</ref> * en glazur, e c'hleze faoutet en argant kebrennet, dornellek en aour, eilet gant teir steredenn en argant (PPC) |- |[[Restr:Valleton.gif|100px]] |'''Valleton'''<ref>Aotrounez la Paille, la Garlnerie, le Désert, e Bozeg; la Garde, e Doulon; la Barossière, en Orvez; Douët-Garnier ha les Croix, e Saotron Menegioù ː 1666; 1669; 1712; 1719</ref> * en aour e c'halon en gul, heuliet e kab gant ur rozenn ivez en gul, hag e beg gant ur greskenn en glazur (PPC) |- |[[Restr:De la Valette de la Grée.gif|100px]] |'''de la Vallette'''<ref>Genidik eus Normandi. aotrounez la Grée, e Soulvac'h Bet dalc'het gant Breujoù Breizh e 1767, ha degemeret e Stadoù 1768</ref> * en argant, e dri leon en gul (PPC) |- |[[Restr:De la Vallette.gif|100px]] |'''de la Vallette'''<ref>Aotrounez al lec'h se, la Landelles, e Melined; la Rivière, e PEireg; le Bois-Mellet, les Fougerais; la Villesco, e Baez; les Forges, e ? Menegioù eus 1427 à 1513</ref> * ''en argant, e deir joskenn moc'h-gouezh diframmet en sabel'' (PPC) |- |[[Restr:Le Valois de Gallet.gif|100px]] |'''le Valois de Gallet''' <ref>Aotrounez Gallet, e Sant-Jord Roazhon; la Gunivrais, e Lanvezhon; Sereag, e Muzillag; Beaulieu, e Mesker; la Motte-Aleman, e Sant-Nazer. Menegioù : 1513; 1668</ref> * ''en glazur, e zaou c'hup penn-ouzh-penn en argant, chadennet en aour dre ar c'houzoug'' (PPC) |- |[[Restr:Le Valois de Villiers.gif|100px]] |'''le Valois de Villiers''' <ref>Familh c'henidik eus Bro Normandi. Aotrounez Villiers; la Porte; Lauzerois, e [[Parzieg]]. Bet dalc'het gant ar Melestradur beli Felger e 1669. - '''Louis''', eus parrez Escoville, eus beli Caen, bet noblet e 1577.</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant heuliet gant teir greskenn ivez en argant; e gab en gul karget gant teir rozenn en aour.'' (PPC) |- |[[Restr:Valori d'Estilly.gif|100px]] |'''Valori''' <ref>Familh c'henidik eus Florence ?, ha goude bro Añjev. Aotrounez Estilly ?; Launay ?; la Pommeraye ?; la Motte ? - '''Barthélémy''', kabiten Añgers e 1417; - ur mestr-ostel Louis de France, dug Añjev ha roue Naplez e 1426; - un abad [[Kemperle]] e 1566; - un abad [[Gweltaz-Lambrizig]] e 1763; - '''Philippe-Emmanuel''', dimezet gant Renée Mercille, itron [[Argantred-ar-Genkiz|Argantreg]], e 1678. Bet o deus bet ː '''Gervais-Paul''', dimezet e 1703 da Renée-Charlotte du Plessis d'Argentré; - marc'heien Malta, ha daou letanant-general. - tri ezel bet degemeret dindan enorioù al Lez adalek 1785</ref> * ''En aour e loreen geotet; e gab en gulː'' sturienn ː ''Aquilae valori laurus'' (PPC) |- |[[Restr:De Vannes de Scolpon.gif|100px]] |'''de Vannes / de Vennes''' <ref>Aotrounez Scolpon, e [[Begnen]]; Cano, e [[Sine]]; la Bétulière, e [[Gwared]]. - '''Pierre''', eskop [[Sant-Brieg]] adalek 1272; marvet e 1290; - '''Jean''', prokulor ha kontroller jeneral an Dug e 1439; kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] en 1442, dimezet gant Perrine Coulddebouc.</ref> * ''Dougen a ra div vuoc'h leinet gant ur vrizhenn erminig'' (livioù dianvet) Siell 1271 |- |[[Restr:Le Vandeur de Creizker.gif|100px]] |'''Le Vandeur''' <ref>Aotrounez ar C'hreizkêr e [[Sant-Teve]]. - '''Jean''' ha '''Guillaume''', bet noblet dre lizheroù 1599; - '''Jean''', mestr war an Dourioù hag ar C'hoadoù [[Gwened]] e 1696</ref> * ''En gul e deir greskenn en aour, ur vlourdilizenn ivez en aour e kondon''. (Ardamezeg 1696) (PPC) |- |[[Restr:Varennes-db.jpg|100px]] |'''de Varennes''' * ''En glazur e deir askolenn en aour, 2, 1.'' |- |[[Restr:Vay du Brossay.gif|100px]] |'''de Vay''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha Brossay, e [[Gwez (kumun)|Gwez]]; Tréveleuc ha la Johelaie, e [[Marzheg]]; Pas-Nantais ha la Rigaudière, e [[Mezansker]]; la Fleuriais, la Ragotière, la Baudrée ha Montjonnet, e [[Trefieg]]; la Ricardaye, e Saint-Jean-des-Marais; la Perverie, en [[Sant-Donasian|Sant-Donasien]]; Plessis, e [[Hentieg]]; la Rochefordière, en [[Legneg]]. - '''Jean''', selaouer ouzh ar C'hontoù e 1458, - '''Pierre''', pennprokulot ouzh ar C'hontoù e 1477, - '''Marie-Gédéon-Samuel''', kuzulier ouzh ar [[Breujoù Breizh|Vreujoù]] e 1760, - '''Louis-Joseph''', kuzulier ouzh ar [[Breujoù Breizh|Vreujoù]] e 1770,</ref> * ''En gul e greskenn en erminoù, leinet gant ur groazigan en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Védier de la Ville-Olivier.png|100px]] |'''Védier''' <ref>Aotrounez la Ville-Olivier (tri lec'h gant an anv se e Breizh). Da glask. - '''Charles-François''', jeneral war [[Kambr ar C'hontoù Breizh|an Arc'hant]] e 1726; ̠- '''Jean-François''', maer Naoned e 1732</ref> * ''En aour e lammell en geot karget gant pemp bezantenn en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Viart de Jussé.png|100px]] |'''Viart''' <ref>Aotrounez Jussé (?); Mouillemuse, e [[Gwern-ar-Sec'h|Gwer-ar-Sec'h]]. - '''Jean-Charles''', jeneral war an [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Arc'hant]] e 1752; marvet en karg; - '''Charles-Jean-Marie''', jeneral war an [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Arc'hant]] e 1783;</ref> * ''En glazur e zaou gwareg en aour lammellet, heuliet ouzh pep konk gant un houarn saezh en argant'' (PPC) |- |[[Restr:De Volvire.png|100px]] |'''de Volvire''' <ref>Familh c'henidig eus Bro-Boatev; aotrounez Nieuil-sur-l'Autise; la Rocheservière; Aotrounez e Breizh eus Fresnay, e [[Plesei]]; la Motte-Aleman, e [[Sant-Nazer]]; la Roche-Herve, e [[Merzhelieg]]; Goust, e [[Kerwall]]; Laujardière, e [[Gwaled]]; Ponts-de-Pirmil ([[Naoned]]); markizien Ruffec e 1588, e Bro-Angouleme; konted Bois-de-la-Roche e 1607, e [[Neant]]; markizien [[Sant-Brizh-Gougleiz|Sant-Brizh]] e 1650; baroned [[Sen]]; aotrounez Grenonville ha Quenervillen, e Bro-Normandi; aotrounez Pontsal, e [[Plougouvelen]]; Dreorz, e [[Prizieg]]. - '''Hugues''', kroaziad e 1248; - '''François''', bet graet prizonier dirak Pavia e 1511, ha kambreller boutin Loeiz XII; - '''Philippe''', marc'heg urzhioù ar Roue e 1582; letanant -jeneral ouzh gouarnamantoù Angoumois, Saintonge, Aunis; aet da Anaon e 1586; - Daou varichal-kamp e 1627 ha 1719; - Un abad lanvaux e 1713; - Ul letanant-jeneral armeoù ar Roue e 1746, komandant e Breizh; aet da Anaon e 175; - '''Anne-Toussainte de Volvire''', itron Bois-de-la-Roche, lesanvet ''ar Santez Neant'', aet da Anaon gant c'hwez ar santelez an 22 C'hwevrer 1694; beziet en iliz Neant.</ref> * ''Goudreustellet a zek pezh etre aour ha gul'' (PPC) |} == W == {| class="wikitable" |[[Restr:Walsh.gif|100px]] |'''Walsh''' <ref>Familh c'henidik eus [[Iwerzhon]]. Baroned Inchiquin. - Ur c'habiten e rejimant Berwik (Bro Iwerzhon), e 1775; - Ur major e rejimant Walsh e 1780; - '''Fulup''', staliet e [[Sant-Maloù]], e lec'h e zimezas e 1695 Anna Whitte. - '''Anton-Visant''', sekretour ar Roue e Kañsellerezh [[Roazhon]] e 1740 - Diouzh ar familh se e oa ivez '''Claude''', kont Thomond, beskont Clare, marichal C'hall e 1757, aet da Anaon e 1761</ref> * ''En argant e gebrenn en gul heuliet gant tri houarn dared en sabel.'' * Sturienn : ''Semper et ubique fidelis'' [PPC] |- |[[Restr:Whitte.gif|100px]] |'''Whitte''' <ref>Familh c'henidik eus bro Iwerzhon; aotrounez Albyville. Bet dalc'het dre lizheroù 1718, eskopti Sant-Maloù. Ur c'hontroller er c’hañsellerezh e 1754; ur marc'heg Malta e 1774</ref> * ''En argant e gebrenn en glazur heuliet gant teir rozenn en gul, deliaouet en geot ha nozelet en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Willaumez.gif|100px]] |'''Willaumez''' <ref>Familh c'henidik eus [[ar Gerveur]]. Ut c'habiten kanolierezh, marc'heg Sant-Loeiz e 1763, tad un eil asagn-lestr e-touez ergerzadeg d'Entrecasteaux e 1791, eil-amiral e 1819, kont ha par Bro-C'hall; aet da Anaon e 1845. Diskennidi ebet gantañ.</ref> * ''en gul e lestr en argant greet en aour, e-barzh ur c'helc'h emsonj rannet ivez en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Wolbock.gif|100px]] |'''Wolbock''' <ref>Familh c'henidik eus dugelezh Gelderland; be dalc'het dre lizheroù e 1609. Familh staliet e Breizh, liammet ouzh re ''La Grandière'', ha re ''Bruc de Montplaisir'' (PPC)</ref> * ''en gul e dreustell en aour'' (PPC) |} == X == == Y == {| class="wikitable" |+ |[[Restr:Yacenou.gif|100px]] |'''Yacenou''' * ''en argant e ziv dreustell en gul, heuliet gant eizh moualc'henn ivez en gul, 3, 2, 2, 1'' (GlB) (PPC) |- |[[Restr:Ylio.gif|100px]] |'''Ylio''' * ''en argant e zelienn iliav geotet'' (PPC) |- |[[Restr:Ynisan.jpg|100px]] |'''Ynisan''' <ref>Aotrounez Kerouriou he Loc'hant e [[Plouider]]; Lanever e Plounevez (- Lannevez, Plounevez-Lokrist ?); Kermorvan, Keraminou, Kerveguen, e [[Taole]]; Kerynisan e [[Plouganoù]]; Rukregen en [[Lanneur]]; Kerbinou e-kichen [[Pontrev]] Menegioù eus 1426 da 1503</ref> * ''en aour e dreustell en gul heuliet gant teir ruilhenn ivez en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Yrodouer.gif|100px]] |'''d'Yrodouer''' <ref>Aotrounez al lec'h, la Ville-Sénéchal ha la Passerais, en Irodouer; la Roche ha la Pelletrie, e la Rouexière (?); la Pervenchère, e Kazon; la Série e Sant-Ervlon ar Roz; le Plessix ha la Martinière e Legneg; la Quétraye e Mezansker; la Sionnière, e Tilhieg. Menegioù eus 1479 ha 1513 - '''Guillaume''', floc'h hag ofiser an dugez Marc'harid a Foix e 1475; - '''Pierre''', o vevañ e 1500, dimezet da Madeleine le Vicomte.</ref> * ''en argant e sourin en gul karget gant teir mailhenn en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Yvelin (1).gif|100px]] |'''Yvelin''' <ref>Familh c'henidik eus Normandi, dalc'het enno eus 1599 ha 1666 Aotrounez l'Yvelinière, Valderie, serjantelezh Maufras, la Pairie, Biéville</ref> * ''en gul e deir rozenn en argant; e gab en aour karget gant ul leon leonparzhet en sabel'' (GdG) |- |[[Restr:Yvelin (2).gif|100px]] |'''Yvelin''' <small>(alias / neuz all)</small> * ''troc'het ; e 1 en aour e leon leonparzhet en sabel; e 2 en gul e deir rozenn en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Yver.gif|100px]] |'''Yver''' <ref>Genidik eus Normandi, dalc'het e 1660 Aotrounez Clairfeuilles, Sant-Albin</ref> * ''en glazur e dreustellan en aour, heuliet gant teir steredenn ivez en aour'' (GlB) (PPC) |- |[[Restr:Yvignac.gif|100px]] |'''Yvignac''' <ref>Aotrounez al lec'h se hag al Launay, e [[Ivinieg]]; Boutron ha Langevinais, e [[Kerorgen]] Menegioù eus 1428 da 1513 sturienn : ''Selon le temps (Hervez an amzer)'' - '''Olivier''', kroaziad e 1248; - '''Guillaume''', floc'h e-barzh un diskouezhadeg 1356; - '''Olivie'''r, en deus sinet emglev [[Gwenrann]] 1381; - '''Louis''', mevel-ofiser ar c'habiten Charles du Parc e 1479; - '''Raoul''', o vevañ e 1513, dimezet da Guillemette Gautron.</ref> * ''en argant e ziv dreustell en sabel'' (PPC) |} == Z == {| class="wikitable" |[[Restr:De la Zouche.gif|100px]] |'''de la Zouche'''<ref>Barradur Porc'hoed Aotrounez al lec'h se, Haringworth, Pitton, Codnore e ro Saoz</ref> * en aour e zaouzek torzhell en gul; e c'hrenngonk en erminoù (PPC) |} ==Notennoù== {{Daveoù|bannoù = 3}} == Levrlennadur == * [ADV] Dizanv : ''* [ADV] Dizanv : [https://www.tudchentil.org/IMG/pdf/Armorial_Vaumeloisel_Tudchentil.pdf ''Armorial de Vaumeloisel'']'' * [CDH] Charles d'Hozier, ''Grand Armorial de France'', 1696, levrennoù VIII ''(Bretagne, 1ère partie)'' & IX ''(Bretagne, 2ème partie)'' * [F&P] Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine''. 2008 (ISBN 2-908752-83-2) * [GLB] Guy Le Borgne, ''Armorial breton'' (1667), Hachette Livre BNF, 2012 {{ISBN|978-2-0125-2435-4}} * [HGG] Henri Gourdon de Genouillac (1860) : [https://fr.wikisource.org/wiki/Recueil_d%E2%80%99armoiries_des_maisons_nobles_de_France/introduction ''Recueil d'armoiries des maisons nobles de France''] * [HT] Hervé Torchet : ''La réformation des fouages de 1426. Ancien diocèse du Saint-Brieuc''. Editions de la Pérennes. Paris. 2016 * [JPF] Jean-Paul Fernon : ''Dictionnaire d'héraldique''. Editions d'Héligoland. Pont-Authou (27 290). 2011 * [JSH] Jean de Saint-Houardon : ''Noblesse de Bretagne hier et aujourd'hui'' - Mémoires et Documents, 2007 {{ISBN|978-2-914611-39-8}} * [LD] Louis Dudoret : ''Seigneurs et seigneuries au pays de Beffou ({{XVvet}}-{{XVIIvet}})'' - Éditions de La Plomée, Guingamp, 2000 {{ISBN|978-2-912113-23-8}} * [OAB] Ofis ar Brezhoneg : ''Ar gartenn-hent kentañ e brezhoneg !'' 2003. * [PA] Patrick Amiot : ''Un armorial pour Dol-de-Bretagne et son pays''. Le Rouget de Dol. Hors série. 1999. ISSN 0761 8182 * [PPC] Pol Potier de Courcy (1890) : [https://fr.wikisource.org/wiki/Livre:Potier_de_Courcy_-_Nobiliaire_et_armorial_de_Bretagne,_1890,_tome_1.djvu ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''] * [VSA] Nicolas Viton de Saint Allais (1814), ''Nobiliaire universel de France'', Nabu Press, 2010 {{ISBN|978-1-1483-2409-8}} [https://books.google.fr/books?id=34oOAAAAQAAJ&pg=PA121&lpg=PA121&dq=Parampure&source=bl&ots=Vss0DHNBfJ&sig=R33SSS0l0fpTz6F0KyL9oz_ABUo&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwj084Sm3bDVAhWGWhoKHaBZBn8Q6AEIRzAE#v=onepage&q=Parampure&f=false Lenn en-linenn] [[Rummad:Ardamezouriezh]] tj8u1kr17zved23amx1hevy6p9pw7cg 2190681 2190680 2026-05-10T16:15:03Z Ar choler 52661 /* H */ kemmadurioù ha poentadur 2190681 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ * Amañ emañ diskouezet skoedoù familhoù an [[noblañs]]ed a Vreizh, gant o deskrivadur hervez reolennoù an [[ardamezouriezh]]. * Etre sonnelloù <span style="color:green;">'''[&nbsp;]'''</span> emañ an andonioù, a gavor el [[#Levrlennadur|Levrlennadur]]. {| class="wikitable" |- | [[#A|A]] • [[#B|B]] • [[#C|C]] • [[#D|D]] • [[#E|E]] • [[#F|F]] • [[#G|G]] • [[#H|H]] • [[#I|I]] • [[#J|J]] • [[#K|K]] • [[#L|L]] • [[#M|M]] • [[#N|N]] • [[#O|O]] • [[#P|P]] • [[#Q|Q]] • [[#R|R]] • [[#S|S]] • [[#T|T]] • [[#U|U]] • [[#V|V]] • [[#W|W]] • [[#X|X]] • [[#Y|Y]] • [[#Z|Z]] • [[#Notennoù|Notennoù]] • [[#Levrlennadur|Levrlennadur]] |- |} == A == {| class="wikitable" |- |[[Restr:Aage-dl.gif|100px]] |'''Aage'''<ref>Genidik eus Poatev. Aotrounez al lec'h se e Journé; la Villemie, Kerigomarc'h en [[Arzhanaou]]; Rueneuve e Trec'horanteg; de Fremeur; Moreag</ref> ''Age (de l')'', ''Lage (de)'' * ''En aour e erez daoubennek en gul, pigoset hag iziliet en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Abailard''', pe '''Abélard''' ('''Abalard''' e brezhoneg)<ref>Genidik eus [[ar Palez]], eskopti Naoned. Pêr, mab Beranger, abad Lokentaz e 1256; gwall vrudet abalamour d'e garantez gant Eloiza. Aet da Anaon er bloaz 1142. [[Astralabe]], o mab, chaloni Naoned, aet da Anaon er bloaz 1162.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Abalain''' [PPC] |- |[[Restr:Abbe-l2.jpg|100px]] |'''l'Abbé''' * ''En glazur e gammell abad en aour, hebiaet gant div greskenn ivez en aour.'' [ADV] |- |[[Restr:L'Abbe des Aubrays.jpg|100px]] |'''l'Abbé des Aubrays''' * ''En gul e deir c'hammell beuliek en aour, 2, 1.'' [ADV] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Abbé du Clos''' [ADV] |- |[[Restr:Abelin.gif|100px]] |'''d'Abelin''' <ref>Aotrounez la Touche, e Saozon (Sevigneg), eskopti Roazhon. Guillaume, senesal Gwitreg e 1382. Familh kemesket gant ar re Champaux, ha goude Pontrouault;</ref> * ''En glazur e sourin en argant, karget gant ul leonparzh en gul, ha leinet gant ur flourdilizenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Abhervé-Guéguen'''<ref>Menegoù eus 1426 da 1538, parrezioù Lanniliz ha Landeda, eskopti Leon</ref> [PPC] |- |[[Restr:Abillan.jpg|100px]] |'''Abillan''' * ''En glazur e deir balafenn en argant.'' |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Abmorvan'''<ref>Menegoù eus 1543 da 1538, parrez Landeda, eskopti Leon</ref> [PPC] |- |[[Restr:Aboville-db.jpg|100px]] |'''d'Aboville''' * ''En geot e gastell gant daou dour gwiblennek en argant, dedoullek ha mogeriet en sabel.'' [JSH] |- |[[Restr:Abraham.gif|100px]] |'''Abraham'''<ref>Aotrounez l'Hôtellerie e Ploufragan; la Ville-Angevin e Porzhig; Bélestre e Saint-Avban; Closmenier e Koedmaeg Siell 1381 Peurwiriekaet o bet feur-emglev Gwenrann 381 gant '''Perrot Abraham''' </ref> * ''En argant e deir eilenn en sabel, eilet gant dek steredenn en gul, 4, 3, 2, 1.'' |- |[[Restr:Abyven.jpg|100px]] |'''Abiven''' </br> ''Abyven''<ref>Aotrounez Kereog ha Keruzouarn, beli Lesvenen. Prokulored ar Roue, maered ha kannaded Lesneven er ar Stadoù adalek 1720</ref> * ''En argant e feunteun en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Achard.gif|100px]] |'''Achard'''<ref>Genidik eus Poatev. Aotrounez Pommier. Yann, floc'h evit konestabl Richemonrt er bloaz 1414</ref> * ''En argant e ziv dreustell en gul'' (siell [[1271]]). [PPC] |- | |'''Achon''' ː gwelout '''Dachon''' |- |[[Restr:Acigne-d.jpg|100px]] |'''d'Acigné'''<ref>(barradur Gwitreg) Aotrounez al lec'h se, e Gwitreg; la Lande ha la Grézionnaye, e Gwizien; beskonted Koedmen, e Tremeven; beskonted Tonkedeg; aotrounez Montjean en Añjev; Fontenay, e Chartrez; beskonted Louad; baroned Malastredt; beskonted Bellière, e Pleudehen; Châteauloger e Sant-Ervlon; Cramou, Beaumont, la Couppaye, en Kamlec'hieg; Cottouët; konted Komborn; baroned Kastell-Geron; Amanliz; Sillé-le-Guillaume, e Bro-Vaen; Chollet ha Bécon, en Añjev; baroned ar Roc'h-Ugu e Pleuzal; konted Grandbois (Koadmeur), e Landebaeron; aotrounez Troguindy, e Perwenan; la Touche-à-la Vache, e Krehen; Carnavalet, pe Kernevenoy, e Kemper-Gwezenneg; Carnabat, e Plouisi; Bois-Joli, e Kalveg; la Motte au Vicomte, e Reuz; la Villemario, e Sant-Ke; Kervenniou ha la Ferté, e Plouigno; Keruzeg, e Pleuveur-Bodou; la Villequéno.</ref> * ''En erminoù e dreustell zivouedet en gul karget gant teir flourdilizenn en aour.'' * Sturienn : ''Necque terrent monstra'' [PPC] |- |[[Restr:Adam-lion.jpg|100px]] |'''Adam de la Brandaisière'''<ref>Genidik eus bro Poatev. Aotrounez la Brandaisière, parrez Santez-Pezhenn, eskopti Naoned. Tri aoditour eus ar c’hontoù, eus 1571 da 1606.</ref> * ''En glazur e leon en argant.'' (PPC) |- |[[Restr:Adam-tourault.jpg|100px]] |'''Adam de Tourault'''<ref>Meneget e 1427 e Plouigno, eskopti Landreger. (Ardamezioù kanus)</ref> * ''En aour e dour kranellet en sabel, leinet gant un dourigan ivez en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Adam de Kermalvezan.jpg|100px]] |'''Adam de Kermalvezan'''<ref>Aotrounez Kermalvezen, parrez Plistin; Goashamon. Bet dizarbennet er bloavez 1669</ref> * Brizhet etre argant ha gul, e vevenn en sabel bezantet en argant. [PPC] [GLB] |- |[[Restr:Advocat-l.jpg|100px]] |'''l'Adocat''', pe '''Ladvocat'''<ref>Aotrounez la Crochais ha Landorel, e Plouvalae; la Baronnais e Sant-Enogad; la Provostaye, e Krehen; la Salle ?; du Pont ?; la Vieuville ?; Lesraudais ?; la Lande ?; Leffandais ?. Noblañs goz; meneget eus 1448 da 1513</ref> *En glazur e sourin c'harzentek en argant, eilet gant teir c'hregilhenn en aour, 2, 1. [PPC] |- |[[Restr:Agard-d.jpg|100px]] |'''d'Agard'''<ref>Genidik eus Bro bProvañs. Aotrounez la Coste. Gaspard, maer Brest e 1661 [PPC]</ref> * En gul e rodig-kentr en aour a eizh beg, e gab gwriet en glazur, karget gant ur groaz avalaouek en aour. [PPC] |- |[[Restr:Agay-d.jpg|100px]] |'''d'Agay'''<ref>Genidik eus Franche-Comté. Ur melestrour Breizh e 1767</ref> * En aour e leon en gul, e gab en glazur. [PPC] |- |[[Restr:Ages-ds.jpg|100px]] |'''des Ages'''<ref>Aotrounez Beauchamp; la Boltelerais, eskopti Sant-Maloù. Bet dizarbennet é 1668, beli Roazhon</ref> * En argant e lammell en sabel, ur rozenn en gul e pemp konk. [PPC] |- |[[Restr:Aiguillon-d.jpg|100px]] |'''d'Aiguillon'''<ref>Aotrounez Hugères ha la Motte, e Herzieg-Mez; la Juliennays ha Griffolet, e Sant-Stefan-Brengouloù; Montliez Menegoù eus 1427 da 1513 Siell 1381 (PPC)</ref> * En sabel e deir fempdeliaouenn en argant (siell [[1381]]) [PPC] |- |[[Restr:Albert-d2.jpg|100px]][[Restr:Albert d'Ailly.gif|100px]] |'''Albert'''<ref name="CV">Genidik eus [[Comtat Venaissin]]. Charles, gouarner Breizh, e c'halon a zo bet miret e Roazhon, er bloaz 1698 Familh kemmesket gant meur a familhoù all eus Breizh.</ref> * En aour e leon en gul, krabanet, teodet ha kurunet ivez en gul. alias / neuz all ː * palefarzhet; en 1 ha 4, en aour e leon en gul, krabanet, teodet ha kurunet ivez en gul; e 2 ha 3, en gul e zaou barr kerzhin lammellet en argant, e gab gwezboellek etre argant ha glazur a deir rezenn, hag a zo evit Ailly [PPC] |- |[[Restr:Aubin de Rennes.jpg|100px]] |'''Albin a Roazhon''' ''Aubin de Rennes'' * En gul e deir horzh en aour. [PPC] |- |[[Restr:Alègre.gif|100px]] |'''d'Alègre'''<ref>Un abadez Sant-Jord Roazhon e 1715; ur marichal gall evit kont ar Roue e Breizh, e 1724</ref> * En gul e dour en argant, hebiaet gant c'hwec'h flourdilizenn en aour, peuliet 3, 3. [PPC] [GdG] |- |[[Restr:Alesme-d2.jpg|100px]] |'''d'Alesme'''<ref>Genidik eus bro Akiten. Aotrounez Parampure. '''Toussaint''', kuzulier ou Breujoù Breizh e 1606.</ref> * En glazur e gebrenn en aour, eilet er c’hab gant ur greskenn ivez en aour ; e gab en gul karget gant teir rodig kentr en aour. [VSA] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Aline'''<ref>Aotrounez Kerdaniel, parrez Pont-'n-Abad, eskopti Kernev. Dizarbennet e 1670, beli Kemper</ref> [PPC] |- |[[Restr:Allain du Moulin-Bouëssel.svg|100px]] |'''Allain du Moulin-Bouëssel'''<ref>Aotrounez Moulin-Bouëssel e Gilieg; Gergouy, e Algan; Pont-Roquel, e Konkored; la Lande, Rouvray, e Langenan. Jean, prokulor ar Roue e sez Ploermael, ha war-lerc'h kuzulier Breujoù Breiz e 1575.</ref> * En aour e zek talbennan en gul. [PPC] |- |[[Restr:Allain-normand.svg|100px]] |'''Allain de la Berlinère'''<ref>Genidik eus Normandi. Bet dalc'het e 1666. Aotrounez la Berlinière; Penanrue. Bet dalc'het gant melestradurezh Breizh, e 1729.</ref> * En glazur e gebrenn en argant, eilet gant ur vezantenn en aour beg. [PPC] |- |[[Restr:Allaire-de-Rablais.jpg|100px]] |'''Allaire du Rablais'''<ref>Aotrounez ar Rablais, parrez ar Chapel-Erzh. Bet dalc'het e 1699. Jean, chuin Naoned e 1579. Un abbad Gwir-Sikour e 1761. Aet da Anaon e 1776</ref> * En glazur e gudon nijant en argant, eilet gant pevar ererig en aour. [PPC] |- |[[Restr:Allaneau.jpg|100px]] |'''Allaneau'''<ref>Genidik eus bro Anjev. Aotrounez la Grougerie, en Orvez; la Villeboscher. Bet dalc'het e 1704. '''Clément''' ha '''François''', tad ha mab, kuzulierien Breujoù Breizh e 1573 ha 1601</ref> * En glazur e ziv sourin en argant. [PPC] |- | {| class="wikitable" |- |[[Restr:Allanic.jpg|100px]] |} |'''Allanic'''<ref>Aotrounez Kerherry, e Bizhui; Kermabon; Bellechère. Dizarbennet e 1608, beli Gwened. '''Claude-Pierre''', maer An Alre (meneget war dro 1690)</ref> * En argant e yar c'heotet, eilet er c’hab gant daou ui el limestra [CDH]. [PPC] |- |[[Restr:Alleaume-n2.jpg|100px]] |'''Alleaume'''<ref name="NOR">Ginidik eus [[Normandi]]. Aotrounez la Ramée. Guillaume sekretour ar Roue e 1596. Ur prezidant e Breujoù Normandi e 1646</ref> * En glazur e gebrenn en aour, eilet e kab gant div rozenn en argant hag e beg gant ur goulm en aour e kleiz leinet gant ur steredenn ivez en aour. [PPC] |- | {| class="wikitable" |- |[[Restr:Allemand-1.jpg|100px]] |} |'''Allemand'''<ref>Eskopti Gwened. Ul letanant lestr, marc'heg Sant-Loeiz e 1744, tad un eil-amiral, e 1809, kont an Impalaeriezh. Aet da Anaon er bloaz 1826</ref> * En glazur e dri lestr en aour greet en argant [PPC] |- |[[Restr:Allemand-l.jpg|100px]] |'''l'Allemand'''<ref>Genidik eus ar Berri. Aotrounez Vouzeron. Etienne, maer Bourges, kuzulier e Breujoù Breizh en 1562</ref> * En gul, e gebrenn e aour, eilet gant teir rozenn en argant. [PPC] |- |[[File:Alleno-saint-allouarn.jpg|100px]] |'''Alleno'''<ref>Aotrounez Kersalic, e Sant-Tudal; ar Wern, e Gourin; Sant-Alouarn, e Gwengad; Kerguignen; Trogoazien; Trevien, e Teiz; Lindreuc, e Noal-Pondi; Penmenez, e Baod; Kersperlan, e Pluniav. Meneget eus 1448 da 1562.</ref> * En argant e deir joskenn gouezhoc'h en sabel, diframmet en gul. * Ger-ardamez : ''Mad é quélen é peb amzer'' [PPC] |- |[[Restr:Allenou.jpg|100px]] |'''Allenou'''<ref>Aotrounez la Primaudaye ha Guéhoussaye, e Henant-Bihan; la Ville-Angevin, e Porzhig; la Villebasse; Ribernar; Marais; Grandchamps; Closneuf. Menegoù eus 1448 da 1513</ref> * En argant e gab gourdentek en gul. [PPC] |- |[[Restr:Allerac.gif|100px]] |'''d'Allérac'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e Sant-Yust; la Bruyère, e Seizh; la Pavoissière et la Fonchais, e Gwinien. Menegioù eus 1427 da 1513.</ref> * En argant e erez impalaer en sabel. [PPC] |- |[[Restr:Alles-Boiscorbin.jpg|100px]] |'''Alles'''<ref>Aotrounez Boiscorbin, e Moezeg. Meneget e 1513 parrez Sant-Albin-Elvinieg, eskopti Roazhon. Familh kemmesket gant hini Bariller.</ref> * Ur sourin karget gant teir c'hreskenn; e grenngonk e kleiz karget gant ur steredenn (siell [[1418]]); livioù dizanavezet. [PPC] |- |[[Restr:Alliou.jpg|100px]] |'''Alliou''' * Tri orsel (siell [[1407]]) ; livioù dizanavezet.<ref>''Estamau'' pe ''orcel'' a raed eus an traezoù-se e galleg betek ar {{XVvet kantved}} ; gwelit Frédéric GODEFROY (1881), [http://www.micmap.org/dicfro/introduction/dictionnaire-godefroy ''Dictionnaire de l'ancienne langue française et de tous ses dialectes du IXe au XVe siècle''] : '''orsel''' ''g.'' eo ar ger brezhonek, gwelit [http://devri.bzh/dictionnaire/o/orsel/ Devri]. '''Pierre Alliou''' e oa aotrou Porzdon er barrez Plouber (Bro-Dreger). Mes ne ouzer ket resis m'az e oa eus ar memes familh.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Allixant-1.jpg|100px]]<br>[[Restr:Allixant-2b.jpg|100px]] |'''Allixant'''<ref name="NIV">Genidik eus [[Nivernais]]. '''Nicolas''', kuzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1559, prezidant ar Rekedoù e 1569; marvet e [[Roazhon]] er bloaz 1596.</ref> * En glazur e sourin en aour, eilet gant teir steredenn ivez en aour. *''Neuz all'' : + e gab en argant, karget gant un dreustell kranet en glazur. |- |[[Restr:Aloigny-d.jpg|100px]][[Restr:Aloigny-2.gif|100px]] |'''d'Aloigny'''<ref name="POI">Familh C'henidik eus Bro [[Poatev|Poitou]]. Aotrounez la Millaudière; markizien Rochefort ha le Blanc; aotrounez Boismorand; la Croye; Puy-Saint-Astier; les Bordes - '''Henri-Louis''', marichal Bro-C'hall e 1675; '''- Gui de Boismorand''', marc'heg Malta e 1625, komandour Ar Fouilhez, Pont-Melvez, Mael, Sant-Yann-Balaznant, Sant-Yann-al-Latran, beziet eno e 1691. Familh echu 1868.</ref> * ''En gul e bemp flourdilizenn en argant.'' *''neuz all'' ː ''teir flourdilizenn'' * Sturienn : ''Lilia semper florent''. [PPC] |- |[[Restr:Auray-d1.svg|100px]]<br>[[Restr:Auray-d.svg|100px]] |'''d'Auray''' * ''Gwezboellek etre aour ha glazur.'' * Neuz all : ''talbennanek etre aour ha glazur.'' [PPC] [GdG] |- |[[Restr:Amat-de-launay.jpg|100px]] |'''Amat'''<ref>Aotrounez ar Wern (l'Aunay) e Langoad. Ur c'habiten ar Roc'h-Derrien er bloaz 1490</ref> * ''En argant e dri fenn morvran, diframmet ha pigoset en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Amboise-d.jpg|100px]] |'''d'Amboise'''<ref name="AMB">Ginidik eus Touren; aotrounez al lec'h se ha lec'hioù all en dro Amboise. Françoise, merc'h Louis d'Amboise ha Mario de Rieux, gwreg Per, dug a Vreizh, e 1431</ref> * ''Peuliet etre aour ha gul a c'hwec'h pezh.'' [PPC] |- |[[Restr:Amboise-Chevillon.jpg|100px]] |'''d'Amboise de Chevillon'''<ref>François, kuzulier e Breujoù Breizh e 1583</ref> * ''En glazur e leon en aour, e gab peuliet etre aour ha gul, ar peul kentañ brizhet gant un delfin en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Ameline-cadeville.jpg|100px]] |'''Ameline de Cadeville'''<ref>Genidik eus Normandi. Aotrounez Cadeville; Noisemont; Quincy; la Chesnardière, e Chapel-Baz-Meur; Tredieg</ref> * ''Sourinet etre argant ha gul a eizh pezh, e gab en glazur karget gant un heol en aour.'' [PPC]. |- |[[Restr:Ameline-cadeville2.jpg|100px]] |'''Ameline de Cadeville''' * alias / neuz all *''En gul e deir sourin en argant, e dreustell en glazur karget gant un heol en aour.'' [JSH] |- |[[Restr:Amelot.jpg|100px]] |'''Amelot'''<ref>Genidik eus Orleañs. Un eskob Gwened e 1775; marvet e 1829</ref> * ''En glazur e deir c'halon en aour, leinet gant un heol ivez en aour.'' * Sturienn : ''Est illis igneus ardor'' [PPC] |- |[[Restr:Amenart.jpg|100px]] |'''Amenart'''<ref>Aotrounez [[ar Palez]], eskopti Naoned; Bouillé ha Changé, e bro Anjev. Siell 1392. Kemesket e 1497 gant familh ''Goulaine''</ref> * Gousourinet etre argant ha gul [PPC] |- |[[Restr:Amphernet1.jpg|100px]] |'''Amphernet, Anfernet, Enfernet'''<ref>Genidik eus Normandi. Aotrou Neufville e-kichen Vire; baron Montchauvet; Pontbellanger; aotrou Contrebisc; Kermadehoa, e Kernevel. '''Guillaume''', floc'h gant Duguesclin e 1370, teñsorer brezel e 1383; '''René''', prezidant e ''mortier'' e Breujoù Breizh e 1620;</ref> * En sabel e erez dispak en argant, pigoset hag iziliet en aour (siell [[1388]]) [PPC] |- |[[Restr:Amphernet-Pontbellanger.jpg|100px]] |'''d'Amfernet de Pontbellanger''' * En sabel e erez daoubennek dispak en argant, pigoset hag iziliet en aour. * Ger-ardamez :''Sunt fortia fortibus apta'' [JSH] |- |[[Restr:Amproux.jpg|100px]] |'''Amproux'''<ref>Aotrounez Pontpiétin ha la Massais, e Blaen; le Châtel, e Faouell; Calestré e Plesei; l'Abbaye e Kantenieg(?); Lorme 1668; 1701</ref> * ''Geotet e deir daerenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Amys1.jpg|100px]] |'''Amys'''<ref>Genidik eus bro Anjev. Aotrounez Ponceau; Olivet; la Grougeardière. - '''Zacharie'''; kuzulier e Breujoù Breizh e 1588. - '''Salomon''', kuzulier e Breujoù Breizh e 1590</ref> * ''En argant e gebrenn faoutek en gul, heuliet gant teir delienn gwinienn c'heotet.'' [PPC] |- |[[Restr:Anast.jpg|100px]] |'''d'Anast'''<ref>Aotrounez Anast eskopti Sant-Maloù. '''Thomas''', eskob Kernev, 1321. Familh kemesket gant familhoù ''du Breil'', ha ''Montauban''</ref> * ''En aour e groaz koñchek en sabel, ur steredenn ivez en sabel ouzh pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Ancenis-d.jpg|100px]] |'''d'Ancenis'''<ref>baron al lec'h se; l'Isle, Aurillé, la Rouvraye ha Lignières, en Argantred-ar-Genkiz</ref> * ''en gul, e deir fempdiliaouenn en argant, pep delienn karget gant un erminig'' sceau / siell 1276 Ger-stur ː ''Folium ejus non defluet'' (PPC) |- |[[Restr:Andigne-d.jpg|100px]] |'''d'Andigné'''<ref>Genidik eus bro Poatev Kastellad la Chasse e 1707, e Ilfentig; aotrou Saint-Jean ha Maisond-Neuves, e Sant-Malon; la Marche, Hallay, la Bouëxière, e Saoudan; Kermagaro ha la Roche, e Neant; la Grée, en Algam; les Touches, Mayneuf, e Sant-Ider; Saint-Germain, e Sant-Jermen-Gougleiz; Plessis Bardoul, e Plegastell; Beauregard e Moñforzh (''la Canne''); baron Maoron; aotrou la Soraye, e Kistinid; Keredeg, e Plouzane; baron Pordig; aotrou Lancrau, Resteau. An tiegezh se en deus roet meur a dud a renk ː - Jean, en deus sinet feur-skrid Genrann 1381; - C'hwec'h marc'heg Malta adalek 1597; - Seizh kuzulier e Breujoù-Breizh adalek 1611; - daou marichal-kamp e 1702 ha 1788; - un eskob Dax e 1773 (marvet e 1736)ː - un eskob bro Leon, ha goude eus Châlons-sur-Saône, aluzener ar rouanez Maria Leczinska, abad en eskopti Rouen, e 1773 (marvet e 1806); - un eskob Naoned e 1819 (marvet e 1822); - ur par Bro-C'hall e 1815, letanant-jeneral e 1823; - ur jeneral-brigadenn, bet gloazet e Sedan e 1870. </ref> * ''En argant e dri ererig en gul, pigoset hag iziliet en glazur.'' * Sturienn : ''Aquila non capit muscas'' [JSH] |- |[[Restr:Andrault.jpg|100px]] |'''Andrault'''<ref>Genidik eus Nivernais. Konted Langeron e 1656; markizien Maulévrier; aotrounez la Coste, e Sant-Juluan; Launay-Gouray ha Beauvais, e Brehand. Meneget e 1656; 1669; 1684; 1745; 1755</ref> * ''En glazur e deir steredenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:André (Dauphiné).jpg|100px]] |'''André'''<ref>Genidik eus an Dauphiné. Un eskop Kemper e 1802, baron an Impalaeriezh. Marvet e Paris, 1818 (PPC)</ref> * ''En gul e gadgi en argant gwakoliet en aour ; e gab en glazur karget gant un heol en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Andre de Crevy.jpg|100px]] |'''André de Crévy''' <ref>Aotrounez Crévy, e [[Sant-Lefer]]; Champeaux, le Tertre, la Hélardière, e [[Donez]]; la Guichardais, e [[Treal]]; la Touchelays, e [[Savenneg]]; Malarit, e [[Plesei]]. Meneget e 1448; 1568; 1588; 1590 '''Jean''', kuzulier an dug e 1448 '''Mathieu''', maer [[Naoned]] e 1568 '''Pierre''', avokad jeneral e Kontoù Breizh e 1588 '''Pierre''', maer [[Naoned]] e 1590 </ref> * ''En argant e gebrenn en sabel, heuliet gant teir melionenn ivez en sabel.'' * Sturienn : ''Sans venin'' |- |[[Restr:Andre de Durville.jpg|100px]] |'''André de Durville''' <ref>Aotrounez Durville, eskopti Roazhon, ha Prat-Meur, eskopti Kernev. (arm. 1696) Ur serjant jeneral Karaez e 1656 (PPC)</ref> * ''En gul e lammell en aour'' ([CDH]). [PPC] [CDH] |- |[[Restr:Andre de Villerain.jpg|100px]] |'''André de Villerain'''<ref>Aotrounez Villerain (?), Leheg, Kerlideg, eskopti Kernev. Arm. 1696 Ur prezidant e dog e Breujoù-Breizh</ref> * ''En gul e dreustell en aour, heuliet e kab gant div voualc'henn hag e beg gant div steredenn, an holl ivez en aour'' ([CDH]) [PPC] [CDH] |- |[[Restr:Andrieux.jpg|100px]] |'''Andrieux'''<ref>Aotrounez la Mazière. Dizarbennet gant melestradur, 1702</ref> * ''En aour e dreustell c'heotet karget gant teir ferenn en aour, heuliet gant teir c'harrell en gul karget gant ur groaz en argant,'' [PPC] |- |[[Restr:Angebault.jpg|100px]] |'''Angebault''', pe '''Angebeau'''<ref>Aotrounez Meix ha la Pacaudière, en [[An Dosenneg|Dosenneg]]; l'Etang-Jouan, e [[Klion]] (eskopti Naoned). '''Louis''', prokulor e prezidial Naoned e 1696</ref> * ''En aour e leonparzh en gul.'' *[PPC] |- |[[Restr:Angennes-d.jpg|100px]] |'''d'Angennes'''<ref name="PER">Genidik eus bro [[Perch (proviñs)|Perche]]. Aotrounez Boisorcant, e Noal-ar-Gwilen; Pontrouault, e Merenell; la Rivaudière, e Kavaneg. 1415; 1556; 1585; 1601; 1608; 1709 (PPC)</ref> * ''En sabel e lammell en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Angier-Loheac.jpg|100px]] |'''Anger de Lohéac'''<ref>Barradur Lohieg. Aotrounez Plessis-Anger, e Luzron; Châteaublanc, e Gwipri; de Crapado, e Pleveventer; la Marousière e Sant-Filberzh-Deaz; Mousterlez, parrez a anv se; Gué-au-Voyer ha la Séneschalière, e Sant-Juluan-Kankell; Kastell-Tepaod, parrez an anv se; la Rivière, e Arwerneg; la Chauvelière, e Joue; Houssay ha la Juinière, e Treant-Fleger; Lordines, la Clarté, Brétignolles, la Fresnaye. Ger ardamez ː ''Fides'' dek rummad; menegioù eus 1449 da 1479 (PPC)</ref> * ''Brizhet e sourinan en gul.'' *(PPC) |- |[[Restr:Anger-de-la-Haye.jpg|100px]] |'''Anger de la Haye''' * ''Brizhet etre argant ha glazur.'' [PA] |- |[[Restr:Anger du Plessis.jpg|100px]] |'''Anger du Plessis''' * ''Brizhet, karget gant teir c'hreskenn en gul.'' [ADV] |- |[[Restr:Anges-d.jpg|100px]] |'''des Anges'''<ref>Aotrounez la Villeneuve (Kernevez ?), Kervella, Lesven, beli Montroulez. Ur maer Montroulez e 1670</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant, heuliet gant teir ferenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Angevin-d.jpg|100px]][[Restr:Angevin (alias).gif|100px]] |'''Angevin'''<ref>Aotrounez la Mallardière, e [[Lavreer-Botorel]]; la Salmonière, e [[Sant-Juluan-Kankell]]; la Plissonnière (?)</ref> * ''En argant, e gebrenn heuliet e kab gant ur greskenn hebiaet gant div steredenn, an holl en gul, hag ouzh beg gant ur wezenn geotet'' *neuz allː ''en sabel e sourin en argant, karget gant ul leon en gul'' *[PPC] |- |[[Restr:Angleberme-d.jpg|100px]]<br>[[Restr:Anglebermer-d.jpg|100px]] |'''d'Angleberme'''<ref name="PIC">Genidik eus [[Pikardi|Picardie]]. Claude-Phyrus, prezidant an Enklaskoù e [[Breujoù Breizh]], e 1558</ref> * ''En gul e gebrenn en aour.'' *Neuz all : ''en glazur, plezhek en aour.'' [PPC] [HGG] |- |[[Restr:Angoulvent-d.jpg|100px]][[Restr:Angoulvent-d2.gif|100px]] |'''d'Angoulvent'''<ref>'''Alan''', aet dindan ar Groaz e 1428; '''Berthelot''' en deus sinet feur-emglev Genrann 1381.</ref> * ''En geot e dreustell en erminoù.'' *''alias / neuz all'' ː ''... e c'hrennbalefarzh karget gant teir sourin'' (siell 1379) * Sturienn : ''Vorat'' [PPC] |- |[[Restr:Anjorrant.gif|100px]] |'''Anjorrant'''<ref>Genidik eus Berry. Aotrounez Claye, la Villette, Attigny. '''Louis''', kuzulier ouez [[Breujoù Breizh]] e 1581</ref> * ''En glazur, e deir flourdilizenn en gwirion, bleuniet en aour ha deliennet en geot'' |- |[[Restr:Annebaud-d.jpg|100px]] |'''d'Annebaud'''<ref>Genidig eus bro Normandi. Baron Retz, e Machikoul; la Hunaudière, e Pledelieg; aotrounez les Huguetières, e Kerc'hevrel '''Jakez''', abad Beauport e 1539, eskob Lisieux, ha kardinal; marvet e 1558</ref> * ''En gul e groaz en brizh.'' [PPC] |- |[[Restr:Anneix.jpg|100px]] |'''Anneix'''<ref>Aotrounez an Domaine, les Milleries, e Meled; Souvenel, e Mousterel-ar(Gwast; Millaye, Launay-Mahé, la Reynière, le Coudray, Brincouyer, les Maliberts, la Houssaye en Bruz. '''Pierre,''' alvokad e Breujoù Breizh '''Noël''', alvokad e Breujoù Breizh '''Alexis-François-Jacques''', pennalvokad alvokaded Roazhon; marvet e 1758 (PPC)</ref> * ''En glazur, e steredenn en argant, heuliet gant teir groaz pavek ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Annor.jpg|100px]] |'''Annor'''<ref>Bastard eus Pentevr. Aotrounez la Motte-Mouëxigné, e Maroue; la Roche, e Ivinieg. Familh kemesket en hini ''Bréhant''.</ref> * ''En gul e fempdiliaouenn erminiget'' [PPC] |- |[[Restr:Anode.jpg|100px]] |'''Anode'''<ref>Aotrounez le Chastellier, e Brelidi, eskopti Landreger</ref> * ''Palefarzhet : en 1 ha 4 en gul e vlourdilizenn en argant ; e 2 ha 3 en aour leun.'' [PPC] |- |[[Restr:Anseau.jpg|100px]] |'''Anseau'''<ref>Eus parrez de Laz, eskopti Kernev↵↵Siell 1381↵↵'''Guillaume''', konestabl Gwengamp, klevet evel test e-kerzh proses santelezhadur Charlez Bleiz er bloaz 1371; sinet en deus feur-skrid Gwenrann 1381</ref> * ''E leon diforc'het gant ur sourin, livioù dianav'' (siell [[1381]]). [PPC] |- |[[Restr:Ansquer-Kergueno.jpg|100px]] |'''Ansquer de Kergueno'''<ref>Aotrounez Kergeno hag ar Rest, e Landelo; Roudoumeur, e Plounevez ar Faou Menegioù eus 1481 da 1536 (PPC)</ref> * ''En argant e bemp talbennan en gul lammellet.'' [PPC] |- |[[Restr:Ansquer-de-Quenechquivilly.gif|100px]] |'''Ansquer de Quénec'hquivilly'''<ref>Aotrounez Kenec'hkivilli ha Sant-Kijo, e Gwiskri; Kereven, Kerskav, [http://patrimoine.bzh/gertrude-diffusion/dossier/manoir-de-park-poulic-quimper/238035b9-cdf4-4521-8ffb-973a746152e1 Park-Poulic], e Kuzon (hirie e Kemper); Kernilis; Kericuff, en Erge-Vihan. Menegioù eus 1426 da 1562</ref> * ''En glazur e arbenn-c'harv en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Anthenaise.jpg|100px]]<br>[[Restr:Anthenaise-alias.jpg|100px]] |'''d'Anthenaise'''<ref name="MAI">Genidik eus [[Maine (proviñs)|Maine]]. Aotrounez en Breizh ː la Charoullière, la Chevalerie, la Rouchet, e Gwaled</ref> * ''En argant e erez daoubennek en gul, e eskell ouzh beg.'' * Neuz all : ''palefarzhet : en argant e erez daoubennek en gul en 1 ha 4, brizhet etre aour ha gul e 2 ha 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Antenaise.jpg|100px]] |'''d'Antenaise'''<ref name="MAI" /> * ''En argant e deir eilenn sourinet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Anteville-d1.gif|100px]][[Restr:Anteville-d2.gif|100px]] |'''d'Anteville'''<ref>Genidik eus Normandi Aotrounez la Cormeraye, la Villejosse, e Plened-Yugon Menegioù 1670, eskopti Sant-Brieg</ref> * ''En argant e deir dreustell en sabel, e lammell ivez en sabel balirant.'' *alias / neuz all ː ''e lammell en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Antigny-d.jpg|100px]] |'''d'Antigny'''<ref name="BOU">Genidik eus [[Bourgogn]]e</ref> * ''En aour e leon kudennek en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Anzeray-d.jpg|100px]] |'''d'Anzeray'''<ref>Genidik eus Normandi. Aotrounez, dre zimeziñ, eus Kervarher, e Pleuveur-Gaoter. Charlez, kuzulier e breujoù Normandi, dimezet e 1639 da Sainte Budes, itron Kermarker.</ref> * ''En glazur e dri fenn leonparzh en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Audran de Bourgain.jpg|100px]] |'''Audran de Bourgain''' * ''En geot e greskenn en argant karget gant teir rozenn en gul, heuliert e kab gant teir daerenn en aour''<ref>Enrollet d'an [[3 a viz Gouere]] [[1699]].</ref>. [PA] |- |[[Restr:Aoustin-Coudray.jpg|100px]] |'''Aoustin'''<ref>Genidig eus Bro Saoz; aotrounez Coudray, e Noual-war-Sec'h. Menegioù eus 1427 da 1440. '''Jean''', kabiten an Alre e 1396.</ref> * ''En gul e lammell en argant, karget ouzh c'halon gant un dorzhell en glazur'' (siell [[1382]]). [PPC] |- |[[Restr:Aoustin-Poteviniere.jpg|100px]] |'''Aoustin'''<ref>Aotrounez la Potevinière, e Santez-Lusenn; la Corbure; Rosinville. Dizarbennet e-kerz adaozadur 1668, beli Gwenrann</ref> * ''En glazur e gleze en argant peuliek, heuliet gant teir steredenn en aour, 1 e kab, 2 treustellet, hag ur greskenn ivez en aour e beg.'' [PPC] |- |[[Restr:Appelvoisin-d.jpg|100px]] |'''d'Appelvoisin'''<ref>Genidig eus ar Poatev Aotrounez al lec'h-se; aotrounez la Jouannière, e Ferreg, dre zimeziñ e 1605, gant Marie Mauhugon, itron la Jouannière, e Ferreg; beskont Ferreg</ref> * ''En gul e glouedenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Appigne-d.jpg|100px]]<br>[[Restr:Apigny.jpg|100px]] |'''d'Appigne / d'Apigny'''<ref name="NoBR">Aotrounez al lec'h se, e Reuz</ref> * ''En argant e per en sabel'' (siell [[1285]]). *Neuz all : ''en argant karget gant merveskennoù en gul, war o eneb, garennoù e kab''<ref>Merveskennoù : beskennoù an Itron Varia ''(Aquilegia vulgaris)''.</ref>. [PPC] [ADV] |- |[[Restr:Apremont-d.jpg|100px]][[Restr:D'Apremont-alias.gif|100px]] |'''d'Apremont'''<ref>Genidig eus Poatev. Aotrounez Ranneg, e Breizh. Meneget e 1351, 1364, 1390. (PPC)</ref> * ''En argant e deir c'hreskenn en gul.'' [PPC] * ''En gul e leon e aour kurunet en glazur'' [GlB] |- |[[Restr:Apuril.jpg|100px]] |'''Apuril''', pe '''Avril<ref>Aotrounez ar Vod, Lourmois, la Grée ha la Bouexière, e Nivilieg; Coësmeur, e Merzhelieg; Glécoët ha Coëtuhan, e Brehant-Loudieg; Trégouët, e Begaon; Lou, e Sant-Leri; la Landelle, e Gentieg. 1427; 1547; 1568; 1581</ref>''' * ''En argant e leon en sabel, krabanet ha teodet en gul'' (PPC) |- |[[Restr:D'Aragon.gif|100px]] |'''d'Aragon / ''Daragonis'''''<ref>Genidig eus Genava (Italia) Aotrounez les Buttes, Kerbézo ha Menahe, e Gwenrann; Bellebat, e Kroazieg; la Garzison, en Orvez. Ur echuin Naoned e 1576, eil-maer e 1578</ref> * ''En aour e bevar feul en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Arbaleste-l.jpg|100px]] |'''l'Arbaleste'''<ref>Genidig eus ar Gâtinais '''Guy''', kuzulier e ''Devezhioù Meur Breizh'', e 1495; Tad-kozh '''Guy''', maestr ar Gontoù, ha jeneral an Arc'hant Breizh e 1547</ref> * ''En aour e lammell en sabel heuliet gant pevar fustwareg en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''l'Arbalestrier'''<ref>Livioù dizanavezet. Aotrounez Lennuic, e Lokenvel. Familh kemmesket gant hini la Boëssière e-kerzh XVI^vet</ref> [PPC] |- |[[Restr:Arcembury.jpg|100px]] |'''Arcembury'''<ref>Aotrounez la Toustenaye, beli Dinan (''Arm. 1696'')</ref> * ''En argant e groaz en gul, karget gant peder c'hregilhenn en argant hag ur greskenn en aour e kondon, ur vlourdilizenn en sabel e pemp konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Larcher-bzh.jpg|100px]] |'''l'Archer, Larcher''' * ''En gul e dri bir en argant e beg.'' *Ger-ardamez : ''Le coup rien faut'' [PPC] |- |[[Restr:Ardaine-d.jpg|100px]] |'''d'Ardaine''' '''<ref>Aotrounez al l'ec'h se e Sant-Jord-Reintembault Dianav eo livioù ar sourin hag an delioù.</ref>''' * ''En argant hadet gant merveskennoù en glazur, e sourin karget gant deliennoù kelenn.'' [PPC]. |- |[[Restr:Arel-d.jpg|100px]] |'''Arel'''<ref>Aotrounez Kervarker, e [[Pleuveur-Gaoter]]; Leurmen, e [[Plouilio]]; Kermerc'hoù, e [[Garlann|Garlan]]; Koedgouzien, Kerveni, e [[Plouganoù|Plouganou]]: Lesgiel, e [[Priel]]; Restmeur, e [[Pañvrid-ar-Beskont]].</ref> * ''Palefarzhet etre argant ha glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Argent-d.jpg|100px]] |'''Argent''' (d')<ref>Aotrounez la Villerogon, er Vezvid</ref> * ''Gwezboellek etre argant ha gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Argentaye-d.jpg|100px]] |'''d'Argentaye'''<ref>Aotrounez al lec'h se, e Sant-Loheñvel</ref> * ''En argant e sourin kranet en gul, heuliet gant c'hwec'h moualc'h ivez en gul ouzh c’hourem.'' [PPC] |- | {| class="wikitable" |- |[[Restr:Argenton-d.jpg|100px]] |} |'''d'Argenton'''<ref>Genidig eus bro Poatev; aotrounez Kervouster, e Plougaznou; Kerambartz, e Plegad-Gwerann</ref> * ''En aour e deir dorzhell en gul, ar skoed hadet gant kroaziganoù argazeliek.'' [PPC] |- |[[Restr:Argentre-db.jpg|100px]] |'''d'Argentré'''<ref>Aotrounez al lec'h, ha Launel, e Argantreg-ar-Genkiz; Montmirel, e Kastell-Bourg; ar barrez Lanvezhon; Gosne, e Noal-ar-Gwilen; Chambellan; an Heizeg; du Val; la Guichardière, e Kornilieg; les Forges, e Eginieg; Boëssière; Taillis, e Ervored. ''"en arc'hant e groaz pavek en glazur"'' Sturienn : ''Porta coeli, crux'' (PPC)</ref>[[Restr:Bertrand-d-Argentre.jpg|thumb|Bertrand d'Argentré]] * ''En argant e groaz pavek en glazur.'' * Sturienn : ''Porta coeli, crux'' [PPC] |- |[[Restr:Argouges-d.jpg|100px]] |'''d'Argouges'''<ref>Genidig eus Normandi. E Breizh, baron Pont-n'Abad. - '''François''', kadoriad kentañ Breujoù Breizh e 1661. - '''Florent''', kuzulier e Breujoù Breizh e 1671. - '''Francis''', eskob Gwened e 1716</ref> * ''Palefarzhet etre aour ha glazur, e deir fempdiliaouenn en gul, 2, hag 1 balirant.'' [PPC] |- |[[Restr:Argy-d.jpg|100px]] |'''d'Argy'''<ref>Genidig eus bro Touren e Breizh, aotrounez les Dervallières e Chantenay; Vair, e Arbed '''Edme''', Marc'heg Malta (PPC)</ref> * ''En aour e bemp gouwifrell en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Aribart.jpg|100px]] |'''Aribart'''<ref>Aotrounez la Chesnaye, e Gwazhel</ref> * ''En argant e deir c'hebrenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Armaille-d.jpg|100px]] |'''d'Armaillé'''<ref>Aotrounez al lec'h, e-kichen Hazhoù; Hispan; Viviers; la Perrière e Landoveneg</ref> * ''En glazur e deir rodig-kentr en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Armynot.jpg|100px]] |'''Armynot'''<ref>'''Louis''', hanafer [[Anna_Breizh]]; bet lazhet e [[Fornoue]] e 1495. Ar familh, en em treuzlaket e [[Burgondia]] ha [[Champagn (proviñs)|Champagn]], a zo bet degemeret e Breujoù Burgondia e 1658.</ref> * ''En argant e deir vrizhenn e sabel.'' |- |[[Restr:Arnault.jpg|100px]] |'''Arnault'''<ref>Aotrounez Fumée, Macherière, la Motte, la Faulconnière, beli Naoned. Daou sealouer hag ur pennc'hrefier ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] adalek 1769</ref> * ''En glazur e sourin en aour karget gant teir zalbennan en gul, hag heuliet gant teir steredenn en argant, sourinet.'' [PPC] |- |<br>[[Restr:Arnous-Riviere-3.jpg|100px]]<br>[[Restr:Arnous-Rivière-1.jpg|100px]] |'''Arnous-Rivière'''<ref>Aotrounez le Coteau, e Gwared; la Baronnière, e Orvez. '''Nicolas''', koñsul war ar mac'hadurezh [[Naoned]], ha goude sekretour ar Roue e 1774; savet baron e 1816.</ref> * [JSH] ''Troc'het : en 1 en gul e deir steredenn treustellet en aour, e 2 en argant e stêr c'hommek en geot.'' * [PPC] ''En argant e stêr gommek en geot, e gab en gul karget gant teir steredenn en argant.'' |- |[[Restr:Arot-Hayes-Robert.jpg|100px]] |'''Arod'''<ref>Aotrounez les Hayes-Robert (?); la Monnerais (?)</ref> * ''En glazur e zenvarc'h en argant erminiget, o tougen ur vataraz ivez en argant erminet war e skoaz.'' [PPC] |- |[[Restr:Arquistade-d.jpg|100px]] |'''d'Arquistade, Darquistade'''<ref>Aotrounez la Maillardière, e Gwerzhav; le Sénéchalière, le Gué-au-Voyer, e Sant-Juluan-Kankell; Sant-Fulgent</ref> * ''En argant e gebrenn en gul, heuliet gant teir melionenn c'heotet.'' [PPC] |- |[[Restr:Arradon.jpg|100px]] |'''d'Arradon'''<ref>Aotrounez al lec'h ha Kerdrean, e Arradon; Quinipily, e [[Baod]]; [[Kamorzh]]; Grandville ha Kerherve, e [[Gregam]]p;</ref> * ''En sabel e seizh mailhenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Ars-d.jpg|100px]] |'''d'Ars'''<ref>Aotrounez Enez-Arzh; Boteren, e Ploveren; Rulliag ha Trevianteg, e Sant-Teve</ref> * ''En argant e deir fempdiliaouenn en gul, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:D'Arsac.gif|100px]] |'''d'Arsac''', pe '''d'Erzac'''<ref>Aotrounez al lec'h se e [[Dingad]]; Boisdenatz, e [[Anast]]</ref> * ''En sabel e erez dispak en argant, pigoset hag iziliet en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Artault-Chesnaye.jpg|100px]] |'''Artault'''<ref>Genidig eus bro Anjev aotrounez la Chesnaye. Guy, pried Françoise Cupif, tad ha mamm da Yann, mestr ar Gontoù e 1643, hemañ tad da Guy, mestr ar Gontoù e 1678</ref> * ''En gul e dri tour en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Artois-d.jpg|100px]] |'''d'Artois'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e Morzhell, eskopti Roazhon</ref> * ''En sabel e c'hrisilher en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Arthur du Stang.jpg|100px]] |'''Arthur'''<ref>Aotrounez ar Stang e Fouenant; Kestel, e Lokamo; Keralio, e Priel; Pelan,; Treguintin</ref> * ''En glazur e greskenn en argant, heuliet gant teir rodig-kentr ivez en argant, 2, 1'' [PPC] |- |[[Restr:Artur de la Motte.gif|100px]] |'''Arthur'''<ref>Aotrounez ar Voudenn; la Gibonays, e Treveron</ref> * ''En glazur e geskenn en aour heuliet e kab gant div steredenn ivez en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Artur du Ronceray.gif|100px]] |'''Artur'''<ref>Genidig eus Normandi; e Breizh, aotroù Plessis, la Villarmois, e Treant-Felger</ref> * ''En gul e c'hregilhenn en aour; e gab en argant'' * Sturienn ː Vir fidelis et fortis [PPC] |- |[[Restr:Arzon-1.jpg|100px]] [[Restr:Arzon-2.jpg|100px]] |'''Arzon''' * ''En aour e glouedenn en sabel''. * Neuz all : ''en glazur e deir steredenn en aour, 2, 1, heuliet ouzh kab gant ur ganevedenn en aour hag e beg gant ur greskenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Asserac.jpg|100px]] |'''Assérac'''<ref>Aotrounez al lec'h hag ar barrez-se; Ranrouët, e Erbigneg, eskopti Naoned</ref> * ''Barlennet etre aour ha glazur.'' *sturienn ː ''Franc à tout venant'' [PPC] |- |[[Restr:Aubaud.jpg|100px]] |'''Aubaud'''<ref>Aotrounez la Durandais, e Rovelieg; la Ville-Couvé, e Kaon; la Courbe, e Ilfentig; la Cormerie; le Verger; la Morandais; le Perron</ref> * ''En argant e erez dispak en sabel, krabanet ha pigoset en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Aubé de Braquemont.gif|100px]] |'''Aubé'''<ref>genidig eus Pikardi; aotrounez Braquemont</ref> * ''en gul e eizh talbennan en argant laket en kroaz'' [PPC] |- |[[Restr:De l'Aubépine.gif|100px]] |'''de l'Aubépine'''<ref>Genidig eus bro Beauce; '''Sébastien''', eskob [[Gwened]] e 1557.</ref> * ''Palefarzhet; en 1 ha 4, adpalefarzhet en 1 ha 4 en glazur e lammell divouedet en aour heuliet gant peder c'hanochenn ivez en aour, hag a zo l'Aubépine; e 2 ha 3 en gul e deir vleunienn spern-gwenn; e 2 ha 3 ar balefarzhioù en gul e groaz eoriek brizhet, hag a zo la Châtre.'' [PPC] |- |[[Restr:Aubert de la Villeaubert.gif|100px]] |'''Aubert'''<ref>Aotrounez la Villeaubert, e [[Kempenieg]], eskopti Sant-Maloù</ref> * ''En gul e dreustell en argant, karget gant daou c'harv tremenant en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Aubert de Tregomain.jpg|100px]] |'''Aubert'''<ref>Aotrounez Tregomain, e Chapel al Loc'hː; le Lou, al Loc'h; eskopti Sant-Maloù</ref> * ''En glazur e c'harrenn argant karget gant ur greskenn en gul.'' [PPC-JSH] |- |[[Restr:Aubert de Vincelles.gif|100px]] |'''Aubert'''<ref>Genidig eus Burgondia. Aotrounez Penanrun e Tregon. Ur c'habiten lestr e 1727, komandant Porzh-Loeiz. Ar familh se he deus kemesket gant ar re Cillart ha Kermenguy.</ref> * ''En aour e dri penn levran en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Aubert de la Criblerie.gif|100px]] |'''Aubert'''<ref>Genidig eus bro vMaen; aotrounez la Criblerie. E Breizh, aotrounez Langron, er Perzh; Bourgnouveau, e Sant-Albin-Roazhon; Launay; beaulieu; la Patrière; la Ménardière; la Glisselière</ref> * ''En gul e deir horzh en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Aubert de Saint-Gilles.gif|100px]] |'''Aubert'''<ref>Genidig eus Normandi; e Breizh, aotrounez Sant-Jili.</ref> * ''Peuliek a c'hwec'h pezh etre argant ha gul; e gab en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Aubier-l.jpg|100px]] |'''l'Aubier''', pe '''Laubier'''<ref>Aotrounez la Chaussée, e Gwerzhav; la Borderie, e Sant-Ervlan. '''Jean''', maestr meur war dourioù ha koadoù Breizh, ha maer Naoned e 1591</ref> * ''En argant e deir c'hrilh en sabel, an dornelloù bouklet ivez en sabel'' * [PPC] |- |[[Restr:Aubigne.jpg|100px]][[Restr:Aubigné de Landal.gif|100px]] |'''d'Aubigné''' <ref>Aotrounez al lec'h, parrez eus bro Roazhon; Landal, e Labouseg</ref> * ''En glazur e deir fellenn en aour leinet pep hini gant ur groaz ivez en aour'' (siell [[1196]]). * Neuz all : ''en gul e beder werzhidenn en argant treustellet, hag a zo Montsorel, heuliet gant c'hwec'h bezantenn ivez en argant, 3, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Aubigne-d.jpg|100px]] |'''d'Aubigné'''<ref>Genidig eus bro Anjev. Aotrounez e Breizh dre zimezhioù. '''Théodore-Agrippa d'Aubigné''', eil-amiral Breizh.</ref> * ''En gul e leon erminiget, krabanet, teodet ha kurunet en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Aubin-kerbouchard.jpg|100px]] |'''Aubin'''<ref>Aotrounez Kerbilly, e [[Kamoel]]; la Châteigneraye ha Gaincru, e [[Rufieg]]; Kerboucard, e Baz; la Fontaine, Botcouarc'h, e [[Sant-Padarn]]; Champoroux, Kergomar, la Ville-Gaudin ha Boisroualt, e [[Megerieg]]; Kerbenet, e [[Gwenrann]]; Locqueltas, e [[Aradon]]; Grosbo, e [[Karozh]]</ref> * ''En glazur e dreustell en aour, heuliet gant teir c'hroaz pavek ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Aubin-Tremaudet.jpg|100px]] |'''Aubin'''<ref>Aotrounez Trémaudet, e Bourc'h-Baz</ref> * ''En argant e wezenn en geot.'' [PPC] |- |[[Restr:Aubree.jpg|100px]] |'''Aubrée'''<ref>aotrounez Housset ?; la Porte ? ; Kernaou ?; Rhun ?</ref> * ''En argant e leonparzh leonek en gul o zerc'hel ur c'hleze ivez en gul, heuliet ouzh kab hag e beg gant ur steredenn ivez en gul ; e vevenn genframmek etre sabel hag aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Aubry de Monterfil.gif|100px]] |'''Aubry'''<ref>Aotrounez Monterfil, eskopti Sant-Maloù</ref> * ''En argant e deir flourdilizen en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Aubry-de-la-Lande.jpg|100px]] |'''Aubry'''<ref>Aotrounez la Lande, beli Sant-Brieg. Bernard, teller e Sant-Brieg e 1690</ref> * ''En glazur e zaou c'hoaf lammellet en argant, eilet e kab gant ur rodig-kentr en aour hag e beg gant ul leonparzh ivez en aour'' [PPC] [CDH] |- |[[Restr:Aubry-de-la-Villede.jpg|100px]] |'''Aubry'''<ref>Aotrounez la Villedé. '''François''', letanant milis [[Dinan]] e 1696</ref> * ''En glazur e zaou leon penn-ouzh-penn en aour o skorañ ur skoedig en argant karget gant un wezenn-olivez geotet.'' [PPC] [CDH] |- |[[Restr:Audebert-Guette.jpg|100px]] |'''Audebert'''<ref>genidig eus la Guette, bro Orleañs. '''Germain''', kadoriad e Orleañ, tad '''Nicolas''', kuzulier e Breujoù Breizh e 1582</ref> * ''En aour e deir rozenn en gul gant ur steredenn ivez en gul e kondon; e gab en glazur karget gant div flourdilizenn en aour, dre aotre Herri III'' [PPC] |- |[[Restr:Audibert-de-Villasse.jpg|100px]] |'''Audibert'''<ref>genidig eus ar Comtat-Venaissain; familh kemesket e Breizh gant familhoù Guymar hag Huchet de Cintré</ref> * ''En glazur e leon en aour, leinet gant div greskenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Audibon'''<ref>Aotrounez des Fossés, Bodean, la Réaulté e Gwikomm; la Jousselinière, e Trevo</ref> * [PPC] |- |[[Restr:Audic.jpg|100px]] |'''Audic'''<ref>Aotrounez Kerven; Tremeur ? eskopti Gwened. Menegeg e-kerzh diskouezhadegoù (montres) eus 1426 da 1536 e Marzen, Paolieg, ha Sant-Visant-an-Oud, eskopti Gwened</ref> * ''En aour e dreustell en ginerminoù gorreek, heuliet ouzh kab gant div steredenn en glazur hag e beg gant teir bazh eilhonek ha divouedet en geot'' ([CDH]). [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Audigier'''<ref>Aotrounez le Colombier, e Moigné; la Ricoquaye, e Sant-Gregor. meneget eus 1427 da 1513 er parrezioù se eus eskopti Roazhon</ref> * tresadenn ha livioù dizanavezet [PPC] |- |[[Restr:Audouyn.gif|100px]] |'''Audouyn'''<ref>Aotrounez Kernars; Restinoys; Cosquer; Kerimer; Villéon; Kergus; anvioù parrezioù dizanavezet. Ur prokulor ar Roue e prezidial Kemper e 1696.</ref> * En glazur e vrec'h a-zehoù en argant o zerc'hell ur c'hrizilher ivez en argant, heuliet e kab gant div rodig-kentr en aour [PPC] |- |[[Restr:Audren-Kerdrel.jpg|100px]] |'''Audren'''<ref>Aotrounez Kerdrel ha Kervelegan, e [[Lanniliz]]; Kervinot, e [[Gwinevez]]</ref> * En gul, e dri dour goloet en aour, mogeriet en sabel. *Sturienn ː ''Tour ha Tour'' [PPC][JSH] |- |[[Restr:Audren-Resto.jpg|100px]] |'''Audren'''<ref>Aotrounez ar Rest, e [[Brelevenez (Mor-Bihan)|Brelevenez]]; la Ville-Chevrier, e [[Serent]]; Maleville, e [[Ploermael]].</ref> * En glazur e dri fenn kadgi en argant. [PPC] |- |[[Restr:Audren-de-Brenillio.jpg|100px]] |'''Audren'''<ref>Aotrounez Brenillio, e [[Tourc'h (kumun)|Tourc'h]]; Coëtforn, e [[Skaer]]; Villeneuve (Kernevez ?) e [[Plougastell-Daoulaz|Plougastell]]</ref> * En argant e c'hilhog en sabel. [PPC] |- |[[Restr:Audren-Kerantour.jpg|100px]] |'''Audren'''<ref>Aotrounez Kerentour; beli Karaez</ref> * En aour e dreustell kranellet en glazur * ([CDH] [PPC]). |- |[[Restr:Auffray.jpg|100px]]<br>[[Restr:Auffray-de-Guelambert-2.jpg|100px]] |'''Auffray'''<ref>Aotrounez Guélambert ha Ville-Aubry, e [[Tregaeg]]; Mezgwenn, e [[Pañvrid-ar-Beskont]]; Roc'hbihan, e Sant-Mikael ([[Sant-Brieg]]); Grandville ([[Hilion]])</ref> * Treustellet etre argant ha sabel a c'hwec'h pezh, e leon en aour balirant * Neuz all : sourinet etre argant ha sabel a c'hwec'h pezh, e leon en aour balirant [PPC] |- |[[Restr:Auffret de la Vieuville.jpg|100px]] |'''Auffret'''<ref>Aotrounez Kozkêr; Kerizag, beli [[Kemperle]]</ref> * En glazur e gebrenn en aour heuliet gant teir c'hatellrodenn ivez en aour. [PPC] [HGG] |- |[[Restr:Auffroy-de-Kerbic-1.jpg|100px]] |'''Auffroy''' * Talbennanek etre argant ha sabel ''(siell [[1241]])''<ref>Aotrounez Kerbig, e [[Plouenan]]; Kerdelant, e [[Gwiglann]]; ar Roz ha Cornangazel e [[Kleder]]; Coareozen, e [[Landouzan]]</ref> [PPC] |- |[[Restr:Aulnette.gif|100px]] |'''Aulnette'''<ref>Aotrounez e [[Noal-ar-Gwilen]], [[Karantoer]], [[Goven]]</ref> * En glazur e deir greskenn en argant [PPC] |- |[[Restr:Des Aulnières.gif|100px]] |'''des Aulnières'''<ref>Aotrounez er [[Chapel-Yent]]</ref> * En glazur hadet gant hanochennoù en argant [PPC] |- |[[Restr:Aumer-d.jpg|100px]] |'''d'Aumer'''<ref>eneg ebet</ref> * En gul e deir sourin en argant, an hini gentañ karget gant ul leon en sabel. [PPC] |- |[[Restr:De l'Aumones.jpg|100px]] |'''de l'Aumônes'''<ref>Aotrounez al lec'h, e Kerruer; Marigné, en ar Peniti</ref> * ''En argant e ziv dreustell en gul, leinet gant div houadan en sabel'' (siell [[1400]]). [PPC] |- |[[Restr:Aumont de Villequier.gif|100px]] |'''d'Aumont'''<ref>Familh c'henidig eus bro Beauvais. Dug Aumont, Villequier, ha Piennes. Par bro-C'hall e 1655. '''Jean''', marichal Bro-C'hall e 1579, komandant evit kont ar Roue e Breizh, bet lazhet e-kerzh emgamm Komper e 1595.</ref> * ''En gul e gebrenn en gul, heuliet gant seizh moualc'henn ivez en gul, 4, 3'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Aumont''' <small>(de la Chesnaye)</small><ref>Aotrounez la Chesnay, e breal ( pehini ?)</ref> * Livioù dizanavezet [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Aumont''' <small>(du Linteau)</small><ref>Aotrounez Linteau, Villeblanche (Kergwenn ?) , beli [[Karaez-Plougêr|Karaez]]</ref> * Livioù dizanavezet [PPC] |- |[[Restr:Auray de Kermadio.gif|100px]] |'''d'Auray'''<ref>Aotrounez Kermadio, e [[Plunered]]; Beaumer, e [[Karnag]]</ref> * Gwezboellek etre aour ha glazur [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Auroux'''<ref>'''Jerôme''', kuzulier e Breujoù Pariz, ha goude kadoriad ar rekedoù e [[Breujoù Breizh]] e 1560; dimezet da Madeleine de Heère.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Ausprac.jpg|100px]] |'''Ausprac'''<ref>Aotrounez la Villepiraul, er [[Ar Fouilh|Fouilh]], eskopti Sant-Brieg</ref> * En glazur e deir c'hreskenn en aour, 2, 1. [PPC] |- |[[Restr:Aussonvilliers-d.jpg|100px]] |'''d'Aussonvilliers'''<ref>Genidig eus bro [[Pikardi]]. E Breizh, aotrounez e [[Meled]], [[Gwerzhav|Gwerzaou]], [[Porzh-Pêr]]</ref> * En glazur e lammell en aour, ur sterenn ivez en aour e pep konk. [PPC] |- |[[Restr:Autier.jpg|100px]] |'''Autier'''<ref name="AUV">Genidik eus Bro [[Arvern]]. Aotrounez Villemontée, la Grange. '''François''', eskob [[Sant-Maloù]] e 1660. Lies marc'hegerien Malta</ref> * En glazur e gab en aour karget gant ul leon leonparzhet en sabel. * Sturienn : ''Nec dura, nec aspera terrent'' |- |[[Restr:Autret.jpg|100px]] |'''Autret'''<ref>Aotrounez e [[Goulien]], [[Larred]], [[An Erge-Vras]], [[Kraozon]]</ref> * En aour e bemp pempenn gommek en glazur. [PPC] |- |[[Restr:Auvergne de Canteloup.jpg|100px]] |'''d'Auverge''' <ref>Aotrounez Chanteloup ha Riffray, e Kantlou; Coudray ha Boisselières, et Kornuz; Châtenay, en Heizeg; Fontenelles, e Meled</ref> * ''En sabel e groaz en argant, ur penn bleiz diframmet ivez en argant ouzh pep konk <ref>Teodek en gul hervez Gourdon de Genouillac</ref>'' [PPC] [GdG] |- |[[Restr:Aux-1.jpg|100px]] |'''d'Aux''' <ref name="GWI">Genidik eus [[Gwiana c'hall|Guyane]]. E Breizh, aotrounez la Hubaudière, e [[Sant-Yann-ar-Granneg]]; Châtillon, e [[Faouell]].</ref> * ''Troc'het : ouzh 1 en glazur e deir c'hoaf en argant, ouzh 2 en argant e leon en gul'' <ref>Eus ar familh Armagnac de Thermes, e [[Poatev|Poitou]], e teu ''en argant e leon en gul'' ; gwelit Gustave Chaix d'Est-Ange, [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1119943/f336.image.r=dictionnaire%20des%20familles%20fran%C3%A7aises%20anciennes%20ou%20notables%20%C3%A0%20la%20fin%20du%20XIXe%20si%C3%A8cle.langFR ''Dictionnaire des familles frençaises anciennes''].</ref>. [PPC] |- |[[Restr:Avaleuc-1.jpg|100px]] |'''Avaleuc''' <ref>Aotrounez la Grée (?) '''Jean''' e oa kuzulier an Dug er bloaz 1487, ha dimezet da Hylaire de Montauban</ref> * ''En glazur e dreustell en erminoù'' [GLB]. * Neuz all : ''en aour e dri fenn bleiz en sabel''. [PPC] |- |[[Restr:Avaugour-1.jpg|100px]]<br>[[Restr:Avaugour-d.jpg|100px]] |'''d'Avaugour''' <ref>Barradur tiegezh Penteur. Baron al lec'h se e [[Plijidi]], eskopti Treger. Aotrounez meur al lec'h all. Ur bajenn a vo savet war an tiegezh se.</ref> * Ardamezioù kozh : ''ur wezenn karget gant tri aval, livioù dianav'' (siell [[1198]]). * Ardamezioù nevez : ''en argant e gab en gul.'' Sturienn ː ''Utimur'' |- |[[Restr:Avaugour de Kergroix.jpg|100px]] |'''Avaugour de Kergroix''' <ref>Skourr tiegezh Avaugour. Kemmesket er 1600 gant ''Machecoul de Vieillevigne''</ref> * ''En argant e gab en gul karget gant ur vailhenn en aour''. [PPC] |- |[[Restr:Avenel.jpg|100px]]<br>[[Restr:Avenel de Villeneuve.jpg|100px]] |'''Avenel''' <ref>Familh c'henidik eus [[Normandi]]. Aotrounez la Ramée, la Villeneuve, la Moinerie, la Haute-Cour, Plessis, e [[Sant-Jord-Restembaod]]. '''Guillaume''', sekretour ar Roue e 1596. Ur prezidant e Breujoù Normandi e 1646.</ref> * ''En gul e dri ererig en argant'' * Neuz all : ''en gul e dri erez dispak en argant'' [ADV] |- |[[Restr:Avice de Tourville.jpg|100px]]<br>[[Restr:Avice-2.jpg|100px]] |'''Avice de Tourville''' <ref>Genidig eus Normandi. Aotrounez Tourville, la Fresnaye, Gottot. Degemeret gant stadoù Breizh e 1760</ref> * ''En glazur e nav aval-pin en aour, 3, 3, 3.'' * Neuz all : ''en glazur e c'hleze en argant peuliek ouzh kab, heuliet gant tri aval-pin en aour, 2, 1.'' [HGG] [PPC] |- |[[Restr:Avice de Mougon.jpg|100px]] |'''Avice de Mougon''' <ref>Genidik eus [[Poatev|Poitou]]. Guy, komandant ar Fouilhez, Pontmelven (Pontmelvez ?), Mael (Pestivien ?), Sant-Yann-Balaznant; Sant-Yann-a-Latran, sebeliet en iliz se e 1691. Familh aet da get e 1868</ref> * ''En glazur e dri diamant tric'hornek en argant, gant talbennoùigoù'' * Neuz all : ''talbennoùigoù en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:D'Avignon.jpg|100px]] |'''d'Avignon''', pe '''Davignon''' <ref>Aotrounez Fontenil, e Chantenay</ref> * ''En gul e lammell en argent, heuliet ouzh kab gant ur vezantenn, ouzh lezioù hag ouzh beg gant teir c'hregilhenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Avoine-d.jpg|100px]] |'''d'Avoine''' <ref>Genidig eus bro Anjev. Meneget en bali Naoned</ref> * ''En gul e leonparzh en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:D'Avoir.jpg|100px]] |'''d'Avoir''' <ref name="ANJ">Genidik eus [[Anjev]]. aotrounez Châteaufremont, e [[Sant-Ervlon]]; la Turmellière, e [[Kastell-Tepaod]]</ref> * ''En gul e groaz eoriek en aour'' (siell [[1378]]). [PPC] |- |[[Restr:Apuril.jpg|100px]] |'''Avril''', pe '''Apuril'''<ref>menegoù en gortoz</ref> * ''En argant e leon en sabel krabanet ha teodet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Avril-de-la-Roche.jpg|100px]] |'''Avril''', pe '''Auvril'''<ref>E Breizh, aotrounez la Pannière, e [[Gwaled]]; Kerroland ha Trevénégat, e [[Gwenrann]]</ref> * ''En argant e binenn c'heotet, e gab en glazur karget gant teir rozenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Avril de Langotiere.jpg|100px]] |'''Avril''', pe '''Auvril'''<ref>Aotrou la Langotière, e Klion; la Metaudais, e Ruzieg; Pontraut, e Merzhelieg</ref> * ''En argant e zervenn en geot meziet en aour, hebiaet gant div goulm penn-ouzh-penn en gul, en o beg ur skoultrig geotet.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Avril de Kerloguen.jpg|100px]] |'''Avril''' pe '''Apuril''' <ref>E Breizh aotrounez Kerloguen, beli Sant-Maloù</ref> * ''En argant e gebrenn en gul karget gant teir rozenn en aour, heuliet ouzh kab gant daou fenn leon en sabel hag ouzh beg gant ur steredenn ivez en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Aymer.jpg|100px]] |'''Aymer''' <ref>Genidig eus Poatev. Aotrounez Sainte Rhue, la Chevalerie. Aotrouniezhoù disanvet e Breizh. - '''Jacques''', marc'heg Sant-Yann [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Jeruzalem]] e 1527; komandour [[Kemper]] e 1527.</ref> * ''En argant e dreustell genframmek a bevar fezh etre sabel ha gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Aymeret de Gazeau.jpg|100px]] |'''Aymeret de Gazeau''' <ref name="IdF">Genidik eus [[Pariz]]; kuzulier e Breujoù Breizh e 1559. Aet da Anaon e 1559</ref> * ''En argant e gebrenn en sabel karget gant teir c'hregilhenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Ayrault du Rocher.jpg|100px]] |'''Ayrault'''<ref>Genidik eus [[Anjev|Añjev]]. aotrounez du Rocher, la Bouchetière. - '''Pierre''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1635</ref> * ''En glazur e ziv gebrenn en aour.'' [PPC] |- |} == B == {| class="wikitable" |- |[[Restr:Babin de la Gière.jpg|100px]] |'''Babin de la Gière'''<ref>Familh c'henidik eus Poitou; aotrouniezh ebet anvet e Breizh; daou aoditour e ar Gontoù dalek 1740.</ref> * ''En glazur e garv en aour o sellout ouzh ur steredenn ivez en aour, heuliet ouzh beg gant ur wagenn en argant, raoskl en geot o tont er-maez anezhi.'' [PPC] |- |[[Restr:De Langle de Biliais.gif|100px]] |'''Babouin'''<ref>Meneget eus 1428 da 1443 e [[Kordevez]] ; ''Jean'' ha ''Guillaume'', e vab, mevelien-gambr an dug eus 1403 da 1440. (PPC, rann I, p. 55). Anv kozh hag ardamezioù an tiegezh ''de Langle'', parrez [[Sant-Stefan-Brengoloù|Saint-Étienne-de-Montluc]] – ''cf.'' PPC pp. 32 ha 156.</ref> * ''En argant e erez en sabel iziliet ha pigoset en aour, heuliet gant teir zorzhell en sabel karget pep hini gant ur rodig-kentr en aour.'' [PPC] |- |[[File:Bachelier-b.jpg|100px]] |'''Bachelier'''<ref>Aotrounez du Pinier, Bercy, l'Hopitau, e Sant-Sir-Raez. ''Nicolas'', chuin Naoned e 1654 ; tri mestr war ar Gontoù adalek 1686.</ref> * ''En argant e binenn c'heotet, plantet war ur savenn ivez geotet.'' [PPC] |- |[[File:Baconniere-salverte.jpg|100px]] |'''Baconnière de Salverte''' * ''En glazur e gebrenn en argant heuliet gant teir hengurunenn en aour, e gab gwezboellek etre aour ha gul a ziv linenn.'' |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''le Bacre'''<ref>Dizarbennet e 1670, beli [[Roazhon]].</ref> |- |[[Restr:De Badam.jpg|100px]] |'''de Badam'''<ref>''Guy'', kuzulier an dug [[Arzhur II]] e 1309.</ref> * ''En argant e deir moualc'henn en gul, e grenngonk ivez en gul.'' [GLB] [HGG] [PPC] |- |[[Restr:Badereau.jpg|100px]] |'''Badereau'''<ref>Aotrounez la Saminière, e [[Santez-Lusenn]]; la Caffinière, e [[Ruvelieg]] ; Buttay, e [[Sant-Marzh-ar-C'hoad|Sant Marzh ar C'hoad]] ; Soulans.</ref> * ''En gul e zaou gleze lammellet, begoù e kab, heuliet e kab hag el lezioù gant teir steredenn, hag e beg gant ur greskenn, an holl en argant.'' [PPC] |- |[[File:Badereau-saint-martin.jpg|100px]] |'''Badereau de Saint-Martin''' * ''En gul e zaou gleze lammellet e beg, heuliet e kab hag el lezioù gant teir steredenn en aour, ha gant ur greskenn en argant e beg.'' |- |[[Restr:Baellec.gif|100px]] |'''Baellec'''<ref>Aotrounez Kervoualc'h , e [[Mêlann|Mêllan]]; Lokunole, e [[Kervignag]] ; Kerouallan, en [[An Ignol|Ignol]]; Kervihan, e Lesbin [[Pont-Skorf]]; Kerlezhoarn, e [[Bubri]].</ref> * ''En argant e erez dispak en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Bagatz-d.jpg|100px]] [[Restr:De Bagatz 2.jpg|100px]] |'''de Bagatz''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Gwizien]] ; Longlée, e [[Rester]] ; la Salmonaye, e [[Arwerneg-Veur|Auverné]]. ''Raoul'', konestabl [[Roazhon]] e 1451.</ref> * ''En argant e lammell en gul.'' * Neuz all ː ''En glazur hadet gant hanochennoù en argant, e c'housourin leun a erminoù balirant''<ref>Dornskrid ''Armorial de Bretagne'', [[1630]], ''Bibliothèque de l'Arsenal'', Paris.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Bages.gif|100px]] |'''Bages'''<ref>Eus eskopti Gwened. Ne ouzer ket muioc'h. ''Jean'', beliour beskont Roc'han e 1217.</ref> * ''Ur greskenn heuliet gant pemp hanochenn'' (siell 1217) |- |[[Restr:Baglion.jpg|100px]] |'''Baglion'''<ref name="AG1">Genidik eus bro [[Agen]]. [[François-Ignace de Baglion de Saillant|François-Ignace de Blaglion]] zo bet eskob Treger eus 1679 da 1686</ref> * ''En glazur e leon leonparzhet en aour, e bav dehou war ur c'hef e beg en gul ; heuliet e kab gant teir flourdilizenn en aour.'' [HGG] * Neuz all : ar c'hef ivez en aour, hag un drailhenn a pevar zamm a-us ar flourdiliz. [PPC] |- |[[Restr:Bagot-des-Salles.jpg|100px]] |'''Bagot des Salles'''<ref>Aotrounez les Salles, e [[Tregaeg]] ; la Roche-Blanche, la Ville Ménart, Prévallon. Diskouezadeg 1569, e Tregaeg. Maered Sant-Brieg adalek 1579.</ref> * ''En glazur e ruilhenn en aour.'' [CDH], [PPC] |- |[[Restr:Baguénet.gif|100px]] |'''Baguénet'''<ref>Livioù dianav. Meneg ebet war ar familh na war he lec'hiadur.</ref> * ''Dougen a ra ul lammell heuliet el lezioù gant div steredenn hag e beg gant ur greskenn ; e gab karget gant div groaz krouget.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bahaly.jpg|100px]] |'''de Bahaly'''<ref>Aotrounez Kerivot, e [[Pleuzal]].</ref> * ''En gul e groaz koñchek en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bahezre.jpg|100px]] |'''Le Bahezre'''<ref>Aotrounez e [[Sant-Vaeg]], [[Plijidi]], [[Boulvriag]], [[Duaod]], [[Mael-Pestivien|Mael-Pestvien]], [[Gwiler-Leon|Gwiler]], [[Lokarn]], [[Plourae]].</ref> * ''En argant e leon en gul krabanet ha teodet en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bahulost.jpg|100px]] |'''de Bahulost'''<ref>Aotrounez Kermathéman ha Kerniliz, e [[Pederneg]].</ref> * ''En glazur e dri skoed en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bahuno.jpg|100px]] |'''du Bahuno''' <ref>Aotrounez Demiville e [[Landevant]]; Kerollain, e [[Lanvodan]] ; Berinque, e [[Pleheneg]] ; Limoges, e Sant-Padarn ; Berrien, e [[Kergrist]] ; Kerdisson, e Stival ; Kermadehoa, e [[Plañvour]] ; Liskoët, e [[Boskazoù]] ; Bois-de-la-Roche, e [[Koadoud]] ; Penguilly, e [[Plourae]] ; Lannouedic, e [[Sarzhav]].</ref> * ''En sabel e vleiz tremenant en argant, leinet gant ur greskenn ivez en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Baillardel.jpg|100px]] |'''Baillardel''' <ref>familh c'henidik eus Normandi ; aotrounez Larenty. Ne ouzer ket muioc'h a-zivout ar familh-se e Breizh.</ref> * ''En glazur e varc'h divaskellek en argant, heuliet e kab gant daou gleze lamellet ivez en argant hag e beg gant ur verienenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Baillet.jpg|100px]] |'''Baillet''' <ref>Familh c'henidik eus Paris, aotrounez Sceaux, Tresmes, Silly. ''Jean'' Baillet ha Jeanne Le Cocq, e gompagnunez, bet noblet dre lizheroù Charlez, dug Normandi, e 1357. ''René'', kadoriad kentañ Breujoù Breizh e 1554; aet da Anaon e 1579. Familh kemmesket gant ar re ''Potier de Blanc-Mesnil''.</ref> * ''En glazur e sourin en argant heuliet gant daou leonerez en aour;'' (siell [[1501]]). [PPC] |- |[[Restr:De Baillet.jpg|100px]] |'''Baillet <ref name=":1">Aotrounez Kerandreff, e Sant-Karadeg, e-kichen an [[Henbont]] ; Kermoalec, e [[Mendon]] ; Locunolé, e [[Kervignag]] ; Kerouallan en [[An Ignol|Ignol]].</ref>''' * ''En argant e deir askolenn c'heotet bleuniet en gul''. [PPC] |- |[[Restr:De Bailleul de la Rigaudiere.jpg|100px]] |'''de Bailleul''' <ref>Familh c'henidik eus Maine. Aotrounez Boismaqueau, e [[Tilhieg]] ; la Rigaudière, Boisnouveau, la Coudraye, e [[An Dosenneg|Dosenneg]]. ''René'', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1575.</ref> * ''En argant e dri fenn bleiz diframmet en sabel.'' — Heñvel ouzh ''Baude de Vieuville''. [PPC] |- |[[Restr:Le Baillif de Sule.jpg|100px]] |'''le Baillif de Sule'''<ref>Aotrou al lec'h-se e [[Surzhur]] ; Killio, e [[Gwern]].</ref> * ''En aour e gastell en sabel, e sourinan en argant balirant.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Baillif de Coetjunval.jpg|100px]] |'''le Baillif de Coëtjunval'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e Plouzeniel.</ref> * ''En glazur e zaou orsel en aour, pep hini kurunet ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Baillif de Tourault.jpg|100px]] |'''le Baillif de Tourault'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Plougouskant]] ; Kernuz e [[Perroz-Gireg|Perroz]].</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant, heuliet gant teir bezantenn ivez en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Baillif de Kersimon.jpg|100px]] |'''le Baillif de Kersimon'''<ref>Aotrounez Kersimon ha Kerouledig, e [[Plougin]].</ref> * ''Palefarzhet etre aour ha gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Baillif de la Rivière.jpg|100px]] |'''le Baillif de la Rivière'''<ref>Genidik eus Normandi ; aotrounez Sant-Varzhin e [[Beuzeg-Konk]]. ''Jean-Pierre-Raymond Le Baillif de Portsaluden'' zo bet fuzuilhet goude [[dilestradeg Kiberen]], barnet e [[Gwened]], oadet a 39 bloaz.</ref> * ''En argant e wezenn-balmez c'heotet, e frouezh en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Baillif de Cleren.gif|100px]] |'''le Baillif de Cleren'''<ref>Aotrounez Cleren ha Belestre, e [[Plestan]] ; Champorien e Maroué.</ref> * ''En glazur e eor en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Baillon du Blancpignon.gif|100px]] |'''Baillon'''<ref>Aotrounez Blancpignon, Cervon, Longpré, la Coudre, e [[Sant-Meleg]].</ref> * ''En glazur e zaou gleze en argant, dornellet en aour, lammellet, heuliet e kab gant ur greskenn en argant.''<ref>En gul eo ar greskenn hervez [HGG] p. 33.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Bain de Landelle.jpg|100px]] |'''Bain de Landelle''' * ''En glazur e sourin en aour karget gant pemp kreskenn en gul, heuliet gant daou gadgi savant en argant'' (siell [[1696]]). [PPC] |- |[[Restr:De Bain de Poligné.jpg|100px]] |'''Bain de Poligné'''<ref>Aotrounez al lec'h-se, parrez e [[Bro-Roazhon]].</ref> * ''Talbennanek etre argant ha gul'' (siell [[1199]]). [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Bakr''' [PPC] |- |[[Restr:Balam (écu).jpg|100px]] |'''Balam'''<ref>''Guillaume'', kabiten Touffou e 1396.</ref> * ''En gul e leon en argant, e gab en glazur karget gant teir hanochenn en argant.'' [PPC]'' |- |[[Restr:Balathier.jpg|100px]] |'''Balathier'''<ref name="DAU">Genidik eus [[Daofinez|Dauphiné]]. Aotrounez Lantage (?), Bragelogne (?).</ref> * ''En sabel e dreustell en aour.'' [PPC] |- |[[File:Balaven-d.jpg|100px]] |'''Balavenne'''<ref>Aotrounez Kerlan, e [[Kamlez]]; Kervezeg, Ballac'h, Kermebel, e [[Plouganoù]]; Mezili, Lestrezeg, Lannigoù, e [[Taole]]. Ur gouarnour [[kastell an Tarv]] e 1576.</ref> * ''En argant e dri ezev en sabel, ur ruilhenn ivez en sabel e kondon.'' [PPC] |- |[[Restr:Blason-2.jpg|100px]] |'''Balazé''' * ''En aour e leon en sabel heuliet gant teir hanochenn ivez en sabel.'' [ADV] [F&P]<ref>[ADV] : "En aour e leon en sabel eilet gant hanochennoù en sabel", hep resisaat an niver a hanochennoù ; 3 hanochenn zo bet dibabet gant kumun [[Belezeg]] hag [F&P].</ref> |- |[[Restr:Ballan.jpg|100px]] |'''Ballan''' <ref>Aotrounez la Richardais (?), war a seblant e [[Sant-Enion-al-Lenn-Veur|Sant-Einion-al-Lenn-Veur]]. ''René-Julien Ballan'' de la Richardais, jeneral ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1786.</ref> * ''En sabel e dreustell en argant karget gant teir zorzhell en gul.'' [PPC] |- |[[File:Ballet-chenardiere.jpg|100px]] |'''Ballet''' <ref>Aotrounez la Chenardière, e [[Chapel-Baz-Meur]], Plessis-Glain, e [[Lavreer-Botorel]], Plessis-Tristan, e [[Sant-Juluan-Kankell]]. Familh aet da get en {{XVIIIvet kantved}}.</ref> * ''En sabel e vodig balaenn en aour'' <ref>Ardamezioù kanus : balaenn = ''balai''.</ref>. [PPC] |- |[[File:Ballineuc.jpg|100px]] |'''de Ballineuc''' * ''En argant e flourdilizenn en gul e kondon, heuliet gant peder moualc'henn, div e kab, div e beg.'' <ref>Aotrounez en eskopti Treger (hep gouzout muioc'h). Damheñvel ouzh [http://mairie-saintquayperros.fr/IMG/article_PDF/article_327.pdf skoed ar familh Cruguil] a [[Sant-Ke-Perroz]] ([GLB]).</ref>. [PPC] |- |[[Restr:Balore-d.jpg|100px]] |'''de Baloré''' <ref>Aotrounez al lec'h-se en [[Hengoad]], Kersaozon e [[Perwenan]].</ref> * ''En sabel e gastell en aour leinet gant tri tourigan ivez en aour.'' [GLB] [PPC] |- |[[Restr:Banchereau.jpg|100px]] |'''Banchereau''' <ref>Genidik eus Touraine. Michel-François Banchereau, eus degemer ar Gañsellerezh e 1763. Aotrouniezh ebet roet dindan an anv-se e Breizh</ref> * ''Gwezboellek etre gul hag aour, e gab en aour karget gant teir rozenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Baouec.gif|100px]] |'''Baouec''' <ref>Keloù ebet roet gant Potier de Courcy war ar familh-se.</ref> * ''En gul e groaz vranellek en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Baptiste-d.jpg|100px]] |'''Baptiste''' <ref>Familh genidik eus Navarra. Aotrounez Kermabian, e [[Kleder]].</ref> * ''En aour e dri zour toet ha kranellet en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Barac'h.jpg|100px]]<br>[[Restr:Barac'h (alias).jpg|100px]] |'''de Barac'h'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Louaneg]] ; Kerzon e [[Servel]] ; Gareth (?, marteze Garec e [[Ploubêr]]).</ref> * ''En argant e varc'h distern ha skoelf en sabel'' (siell [[1306]]). * Neuz all : ''en gul e deir sourin en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Barac'h du Rest.jpg|100px]] |'''de Barac'h''' <ref>Aotrounez al lec'h-se ha Portzven, e [[Louaneg]] ; Launay ha Rest e [[Ploubêr]]. ''Jean'' en deus sinet feur-skrid [[Gwenrann]] 1381.</ref> * ''Dougen a ra ur groaz dentek e kab, heuliet e kab gant daou beul dentek hag e beg gant teir gousourin dindan ar groaz'' (siell [[1381]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:De Barach (Ploerdut).jpg|100px]] |'''de Barac'h''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Pleurdud]].</ref> * ''En aour e ziv dreustell skoulmet en sabel''. [PPC] |- |[[Restr:Baratier (sceau).jpg|100px]] |'''Baratier''' <ref>Anv ar barrez n'eo ket roet gant PPC ; war a seblant eus [[Bro-Zol]]. ''Jean'' en deus sinet feur-ermglev Gwenrann 1381.</ref> * ''Ur groaz garzentek dereziaouek e tri fezh'' (siell [[1381]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:Barazer.jpg|100px]] |'''Barazer''' <ref>Kavet e vez tresadennoù gant ur sourin e-lec'h ur wifrell. Fazius int. Aotrounez Kerhuel, Kerserc'ho, Lannuguy, e [[Sant-Martin-war-ar-Maez]] ; Lannurien, e [[Gwikourvest]] ; Kermorvan, e [[Trezeni]] ; Kermouster (?).</ref> * ''En gul e wifrell en erminoù hebiaet gant div ruilhenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Barbais.gif|100px]] |'''de la Barbais''' <ref>Eus eskopti Roazhon. Hep muioc'h keloù. Diouzh ardamezeg an Arsenal.</ref> * ''En glazur e gebrenn peuliek etre argant ha gul, heuliet gant tri aval-pin en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Barbay.gif|100px]] |'''Barbay''' <ref>Familh c'henidik eus Perche. Ur penn-ofiser, bet noblet e 1818. N'ouzer ket muioc'h diwar e benn.</ref> * ''En glazur e gleze en argant krogennet en aour, heuliet gant un divaskell en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Barbechat.jpg|100px]] |'''Barbechat''' <ref>'''Josselin''', arc'hdiagon Naoned e 1239.</ref> * ''Ul leonparzh eilet gant c'hwec'h kroazigan, 3, 3'' (siell [[1365]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:Barberé de la Bauche.jpg|100px]] |'''Barberé''' <ref>Aotrounez la Bauche e [[Reudied]] ; le Bocage, la Bottière, e [[Sant-Donasian] ]; le Rocher, ?.</ref> * ''En sabel e dreustell en gul karget gant ur steredenn en aour, heuliet gant teir melionenn en aour, 2, 1, da enkerc'hat.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Barberie.gif|100px]] |'''de la Barberie''' <ref>Familh genidik eus Normandi. Aotrou e [[Melleg]].</ref> * ''En glazur e leon en aour, o terc'hel en e bav dehou ur c'hleze en argant ; e gab en argant karget gant teir brizhenn erminig en sabel.'' |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Barbette de la Bourgonnière''' <ref>Aotrounez la Bourgonnière, la Rivière, Bois-le-Jard, la Courberie, e [[Trevo]]. ''Olivier'', archer gward Gwerc'h-Breizh e 1464 ; bet noblet e 1466.</ref> * Keloù ebet a-zivout ar skoed. |- |[[Restr:Barbier de Kerjean.jpg|100px]] |'''Barbier / Bar Ver''' <ref>Aotrounez Lanarnuz, e [[Trelez]] ; markizien Keryann e 1618, e [[Sant-Nouga|Sant Nouga]] ; aotrounez Lanorgant, e [[Plouvorn]] ; Kernaou ha Killimadeg, e [[Plouzeniel]] ; Landouzan, en [[An Dreneg|Dreneg]] ; beskonted Trouzilit, e [[Plougin]] ; kastellour Lescouët e 1656, e [[Lesneven]] ; Mezarnou, e [[Gwineventer]] ; Kerc'hoënt, er Vinihi-[[Kastell-Paol|Leon]] ; Rodalvez e Langwengar ; Kernatoux, e [[Gwitalmeze]] ; Lescoat, e [[Lannarvili]] ; Kergoff ha Tromelin, e [[Kernouez]] ; Kergon, Kerannou ha Lesquiffio, e [[Pleiber-Krist]] ; Kerally ; ar Feunteun-Wenn ; Koedmenec'h, e [[Plouider|Plouider]]. Menegoù ha diskouezadegoù eus 1443 da 1534. ''Jacques'' ha ''Richard'', war ur baperenn-dremen roet gant ar roue Edouard II d'ar c'hont Richemont hag e strollad e 1324 ; ''Guillaume'', arbalastrer, hag ''Alain'', floc'h e-kerzh un diskouezadeg e 1378 ; ''Jean'', mirer an dug e 1420 ; dimezet da Sybille Pilguen ; Mestr ''Yves'', mab en hini a-raok, pried Marc'harid a Gersulgen, perc'henn war un ostaliri nobl divagaj, e 1443, e Plounevez ; ''Hamon'', kuzulier e "Devezhioù bras" Breizh hag abad Sant-Vazhe e 1533 ; ''René'', marc'heg Sant-Mikael, e 1612, pried Françoise de Quélen, hag o deus bet ''René'', dimezet e 1627 da Françoise de Parcevaux, itron Mezarnou ; ur marc'heg Malta e 1742 ; daou chaloni, konted Lyon, unan abad Ardorel, en eskopti Castres e 1761.</ref> * ''En argant e ziv dreustell en sabel.'' * Sturienn : ''Var va buez'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Barbier de Saint-Donan'''<ref>Aotrounez Sant-Donan, e [[Rufieg]].</ref> * Keloù ebet a-zivout ar skoed. |- |[[Restr:Barbier de la Bretonnière.jpg|100px]] |'''Barbier de la Bretonnière''' <ref>Aotrounez la Bretonnière, le Doré, e [[Beuzid-an-Doured]].</ref> * ''En glazur e zraeneg sourinet en aour, hebiaet e kab gant ur steredenn ivez en aour hag e beg gant ur greskenn en argant o skorañ ur c'halon en aour ; e gab en aour karget gant teir rozenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Barbot de Flavacourt.jpg|100px]] |'''Barbot''' <ref>Genidik eus Beauvaisis. Aotrounez la Drouétière, e [[Malvid]] ; la Perrière, e [[Legneg]]. ''Laurent'', alvokad ar roue e prezidial [[Naoned]] e 1669.</ref> * ''En glazur e groaz en argant, ul leonig en aour ouzh pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Barbu du Quilliou.gif|100px]] |'''Le Barbu / Barvet''' <ref>Aotrounez Killiou, e [[Plogastell-Sant-Jermen]] ; Lesmodeg, e [[Purid_ar_C'hab]] ; Bigoudou, e Sant-Marzhin, Trévehy, e [[Plouenan]] ; Tromenec'h, e [[Landeda]] ; Kerenez, e [[Kerlouan]] ; Ternant, e [[Plouvorn]] ; Coëtangal, e [[Plouziri]].</ref> * ''En aour e gizenn en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Barchou de Penhouën.jpg|100px]] |'''Barchou''' <ref>Genidik eus Orléanais ; aotrounez Penhouën, en eskopti Kernev.</ref> * ''En glazur e gorn a builhentez en aour hebiaet gant div steredenn en argant ; e gab en erminoù.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Barde.jpg|100px]] |'''de la Barde''' <ref name="GAT">Genidik eus [[Gâtinais]]. Markiz Marolles e 1661. ''Denez'', eskob Sant-Brieg e 1641 ; aet da Anaon e 1675.</ref> * ''Troc'het etre aour ha glazur, ar glazur karget gant ur rodig-kentr en aour, an aour karget gant teir c'hregilhenn en sabel, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bardon.jpg|100px]] |'''Bardon'''<ref>Familh aotrou Fief-l'Evêque ga Goust, e [[Kerwall]] ; Plessis (?).</ref> * ''En gul e deir c'hregilhenn en aour, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Bardoul du Plessis.jpg|100px]] |'''Bardoul'''<ref>Familh aotrou Plessis, [[Plegastell]] ; la Rousselière, e [[Frozieg]]. ''Jacques'', marc'heg Sant-Yann-Jeruzalem ; difennet en deus [[Enez Rodos}} seizet gant Mahomet II e 1480.</ref> * ''En aour e dreustell en glazur heuliet gant div c'houdreustell ivez en glazur, unan a-us, unan dindan an dreustell'' (siell [[1374]]). [PPC] |- |[[Restr:Bardoul du Closneuf.jpg|100px]] |'''Bardoul'''<ref>Familh aotrou la Bardoulays, e [[Sant-Meleg]] ; Closneuf, e [[Kaon]] ; la Ville-Maillard, la Ville-Davy, e [[Trefermael]] ; la Réauté, e [[Gwikomm]] ; hag all.</ref> * ''En argant e gadgi en sabel heuliet gant teir rodig-kentr en aour, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Bareau.gif|100px]] |'''Bareau'''<ref name="ANGOU">Genidik eus ''Angoumois''. ''François'', eskob Sant-Brieg, ha goude Roazhon, eus 1769 da 1790 ; aet da Anaon e 1820. E c'hoar, abadez Sant-Jorj Roazhon eus 1770 da 1790.</ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 en argant e dreustell en gul, ouzh 2 en argant e dour en sabel, ouzh 3 en gul e leon en argant, ouzh 4 en glazur e dreustell en aour skouret e beg gant un steredenn ivez en aour, e gab dentek en aour ; e gondon en aour e gebrenn en gul heuliet gant teir c'hreskenn ivez en gul, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Baril''' * Familh aotrou la Ville, er [[Chapel-Huelin]] ; bet dizarbennet e 1668. |- |[[Restr:Le Bariller de Riaval.gif|100px]] |'''le Bariller'''<ref>Aotrounez Riaval, e Sant-Helier ([[Roazhon]]) ; Boiscorbin, e [[Moezeg]].</ref> * ''En argant e gebrenn en glazur heuliet gant teir melionenn c'heotet, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Barillier du Saz.jpg|100px]] |'''Barillier'''<ref>Genidik eus Anjou. Aotrounez ar Saz e [[Chapel-Erzh]] ; la Touche, Bois-Joly, e [[Monteverzh]].</ref> * ''En glazur e gebrenn en aour heuliet ouzh kab gant div galon ivez en aour hag ouzh beg gant ur greskenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Barillière.gif|100px]] |'''de la Barillière'''<ref>Aotrounez al lec'h-se, Beaumont, ha le Plessis, e [[Kazon]] ; Meix, en [[An Dosenneg|Dosenneg]] ; Moulin, e [[Enorzh]] ; le Fresne, e [[Sant-Marzh-an-Dezerzh]].</ref> * ''En aour e groaz en gul, ul leonig ivez en gul e pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bariolle.gif|100px]] |'''de Bariolle'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Sant-Filberzh-Deaz]], ha la Pigossière e [[Pont-Marzhin]].</ref> * ''En argant e wezenn-balmez c'heotet war ur savenn ivez geotet ; e gab en glazur karget gant ur groaz en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Barillon de Bonnefons.gif|100px]] |'''Barillon de Bonnefons'''<ref>Familh c'henidik eus Poitou. Aotrounez e Breizh er Plessis-Tizon, e Sant-Donasian (Naoned).</ref> * ''En gul e deir barrikenn en aour, kelc'hiet en sabel.''<ref>Ardamezioù kanus : ''barillon'' = barrikennig.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Barillon de Morangis.gif|100px]] |'''Barillon de Morangis'''<ref>Familh c'henidik eus Champagne. Atrouniezh ebet roet dindan an anv-se e Breizh. Daou guzulier ouzh Breujoù Breizh adalek 1619 ; un eskob Luçon ; ur c'hannad e Bro-Saoz e 1672, kinniget gant an itron de Sévigné.</ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 & 4 en glazur e gebrenn en aour, heuliet ouzh kab gant div c'hregilhenn hag ouzh beg gant ur rozenn, an holl en aour ; ouzh 2 & 3 en gul e lammell en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Barisy de Kermaria.gif|100px]] |'''Barisy'''<ref>Aotrounez Kermaria & Keraudren e [[Pleurdud]] ; Kergariou, en [[An Ignol]] ; Kerouriou, e [[Langedig]].</ref> * ''En argant e deir joskenn diframmet en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Barjot de Marchefroy.gif|100px]] |'''Barjot'''<ref>Familh c'henidik eus Touraine ; aotrounez Marchefroy, Auneuil, Roncée, Moussy ; baroned Cholet. Aotrouniezh ebet roet dindan an anv-se e Breizh. Un alvokad jeneral ha daou gadoriad an imbourc'hioù adalek 1555 ; ur marc'heg Malta e 1684.</ref> *'' En glazur e leonerez en aour, heuliet a-zehou gant ur steredenn en aour ivez.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''de Barlagat'''<ref>Aotrounez al lec'h-se, la Carantaische, la Sablonnière, le Val, en [[Arwerneg-Veur|Arwerneg]].</ref> * Keloù ebet a-zivout an ardamezioù |- |[[Restr:Barnabé de la Papotière.gif|100px]] |'''Barnabé''' <ref>Aotrounez la Papotière, e [[Doulon]]. ''Pierre Barnabé de la Papotière'', jeneral war an Arc'hant e 1720 ha kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1759.</ref> * ''En argant e skoedig en sabel karget gant ul leon en argant kurunet en aour ha heuliet gant teir flourdilizenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Baron'''<ref>Dizarbennet dre adaozadur 1426, parrez [[Kerlouan]].</ref> |- |[[Restr:Baron de la Hattais.gif|100px]] |'''Baron de la Hatais'''<ref>Aotrounez la Hattais, la Pierre, en eskopti Roazhon. Mestr ''Alexis'', ofiser e sae-gambr hir eus ostel ar rouanez [[Anna Breizh|Anna]] e 1498. ''Julien'', eus parrez [[Kastellan-Gwennel]], laket klask warnañ gant senesal Roazhon dre ma oa ezel eus ar Re Unanet e 1590.</ref> * ''En glazur e lammell en argant heuliet gant daouzek talbennan en aour, teir ouzh pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Baron de Kerléau.gif|100px]]<br>[[Restr:Le Baron de Kerléau 2.jpg|100px]] |'''le Baron de Kerléau'''<ref>Aotrounez Kerleau, l'Estang, Boisjaffrez, Keruffé, Penaprat (eskopti Kemper). Dizarbennet er bloaz 1670, beli [[Kemper]]. Ur c'huzulier ouzh prezidial [[Kemper]] e 1660. Ur prokulor jeneral ouzh lez [[Roazhon]] ; aet da Anaon er bloaz 1805.</ref> * ''En argant e dreustell en geot heuliet gant teir melionenn ivez geotet, 2, 1.'' * Neuz all : ''en glazur e dri fenn erez diframmet en argant, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Baron de la Perdrillais.gif|100px]] |'''Baron de la Perdrillais'''<ref>Aotrounez la Perdrillais ha Coudray, e [[Presperieg]], la Villebaud, la Villecaro.</ref> * ''En argant e zaou leon penn-ouzh-penn en gul o skorañ ur rozenn ivez en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Baron du Taya.gif|100px]] |'''Baron du Taya'''<ref>Aotrounez Taya, e [[Neant]].</ref> * ''En argant e zaou leon penn-ouzh-penn en gul o skorañ ur vrizhenn erminig en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Baron de Nantes.gif|100px]] |'''Baron'''<ref>Genidik eus [[Naoned]]. Un alvokad e Breujoù Breizh, bet ganet e 1738, ha noblet e 1815.</ref> * ''En glazur e dri levr digor en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Baronnière.gif|100px]] |'''de la Baronnière'''<ref>Keloù ebet roet gant PPC diwar-benn ar familh se. Bez' ez eus ul lec'h gant anv-se e [[Gwaled]]. E pemp lec'h all ivez er-maez eus Breizh.</ref> * ''En argant e arbenn karv en gul heuliet ouzh kab gant tri evn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:De Barral (abbé).png|100px]] |'''de Barral''' <ref>Familh c'henidik eus Dauphiné. Konted al lec'h-se; markizien Arvillard ; baroned la Roche-Cormier. Un abad Lanteneg e 1786, breur d'un eskob Troyes e 1790, Meaux e 1802, hag arc'heskob Tours e 1815.</ref> * ''En gul e deir sourin en argant ; e gab en glazur karget gant teir c'hloc'h en argant bazoulet en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Barrault de la Chauvignière.gif|100px]] |'''Barrault'''<ref>Genidik eus Anjou ; aotrounez la Chauvinière ? ; les Essarts ? ; la Thibaudière ?.</ref> * ''En aour e zaou leonparzh en gul leinet gant un drailhenn en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Barre-Colombière.gif|100px]]<br>[[Restr:De la Barre Colombière 2.gif|100px]] |'''de la Barre'''<ref>Bet dalc'het e Normandi e [[1667]]. Aotrounez e Breizh e [[Plegeneg]], [[Kerruer]], [[Pleudehen]].</ref> * ''En glazur e deir c'hreskenn en aour.'' * Neuz all : ''e dreustell karget gant teir steredenn, heuliet gant teir c'hreskenn, 2, 1'' (siell [[1363]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:De la Barre.gif|100px]] |'''de la Barre'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Kastellan-Gwennel]].</ref> * ''En argant e gebrenn en gul heuliet gant teir steredenn en sabel, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Barre 2.gif|100px]] |'''de la Barre'''<ref>''Robin'' en deus sinet emglev [[Gwenrann]] 1381 e [[Moñforzh]].</ref> * ''Dougen a ra ur bempdelienn'' (siell [[1381]] ; livioù dinav. [PPC] |- |[[Restr:De la Barre de la Roumelière.gif|100px]] |'''de la Barre''' * ''En glazur e deir zreustell en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Barre du Hort.gif|100px]] |'''de la Barre''' <ref>Aotrounez du Hort (?). Ne ouzer ket muioc'h. War a seblant, hervez Pol Potier de Courcy, e vefe liammoù etre ar familh-se ha hini de la Barre de le Roumelière.</ref> * ''En glazur e deir zreustell en sabel, e leon en argant balirant''. [PPC] |- |[[Restr:De la Barre du Mesnillet.gif|100px]]<br>[[Restr:De la Barre du Mesnillet alias.gif|100px]] |'''de la Barre''' <ref>Familh c'henidik eus Normandi. Aotrounez Mesnilet, Nanteuil, la Rivière. Ur c'habiten Châteaugaillard e 1591 ; ur floc'h d'ar rouanez e 1756 ; un emouestlad ouzh arme ar [[pab]] [[Pi IX]], bet lazhet e [[Castelfidardo]] e 1860.</ref> * ''En argant e deir moualc'henn en sabel, 2, 1.'' * Neuz all : ''en gul e deir moualc'henn en argant, 2, 1''. [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Barré''' <ref>Aotrounez Bouteilles, e [[Bignon]]. Un diwaller sielloù e kañsellerezh Roazhon e 1741, alvokad ar C'hontoù e 1755.</ref> |- |[[Restr:Barrère.gif|100px]] |'''Barrère''' <ref name="GAS">Genidik eus [[Gwaskogn|Gascogne]]. Ul letanant ar reoue e [[Porzh-Loeiz]] e 1717 ; ur maer [[Montroulez]] e 1765. Familh bet noblet e 1817.</ref> * ''En glazur e gadgi en argant gwakoliet en aour, choukant war ur savenn c'heotet, astennet e bav dehou, o sellout ouzh ur steredenn en argant e konk kentañ ; e gab gwezboellek etre aour ha gul a deir linenn.'' [PPC] |- |[[Restr:Des Barres.gif|100px]] |'''des Barres''' <ref>Aotrounez al lec'h-se ha Champblanc, e [[Breal-Moñforzh|Breal]]-Montforzh.</ref> * ''En gul e groaz eoriek en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Barrieu.gif|100px]] |'''Barrieu'''<ref>'''Jacques''', kuzulier en amiraliezh [[Naoned]] e 1696.</ref> *''En argant e gebrenn en gul heuliet e kab gant div steredenn ivez en gul hag e beg gant un erez en sabel.'' [CDH]. [PPC] |- |[[Restr:Barrin des Rouxières.gif|100px]] |'''Barrin''' <ref>Familh c'henidikAuvergne. Markizien Boisgeffroy e 1663, e [[Sant-Marzh-an-Il]] ; markizien la Galisonnière e 1658, e Sant-Yann-Bere ; beskonted la Jeannière e 1644, hag aotrounez la Coignardière, e [[Meliner]] ; aotrounez Vincelles, la Bidière, e [[Maezon]] (?) beskonted Tréguil, e [[Ilfentig]] ; beskonted [[Talenseg]] e 1624 ; beskonted Lessongère, e [[Sant-Ervlan]] e 1642 ; baron Montbarrot e 1671, e [[Sant-Albin-Roazhon]] ; markizien Fromenteau e 1760, hag aotrounez Laudigère ha Montils, e [[Gwaled]] ; aotrounez Lussonnière, e [[Chapel-Huelin]] ; Plessis-Guerriff, e [[Presperieg]] ; Petit-Palet, Bazoges, Bas-Briacé, e [[Lavreer-Botorel]] ; Bois-Rouault, e Maodilon. ''Jean'', genidik eus Auvergne, e zeuas d'en em staliañ e Breizh, ma timezas gant Anne de Couaisnon e 1501. ''Toussaint'', floc'h ar c'honestabl [[Anne_de_Montmorency]], bet gloazet e-kerzh emgann Saint-Quentin e 1552, hag aet da abad Sant-Moris-Karnoed ; aet da Anaon e 1581. ''Louis'', kadoriad gant tog ouzh Breujoù Breizh, e 1577. Un dean er [[Ar Folgoad|Folgoad]] e 1596. Kadoridi ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1573 (''Jacques Barrin de la Galissonnière''), 1713 (''Armand-Christophe Barrin'', ivez eskob [[Landreger]]). Daou gadoriad ouzh ar [[Breujoù Breizh|Rekedoù]], ha seizh kuzulier ouzh ar [[Breujoù Breizh|Vreujoù]] eus 1600 da 1714. Daou letanant-jeneral [[Morlu|morluioù]] eus 1700 da 1746. Tri letanant-jeneral luioù ar roue adalek 1781. Un ezel bet degemeret ouzh enorioù Lez ar roue e 1788.</ref> * ''En glazur e deir balafenn en aour, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bart.jpg|100px]] |'''le Bart''' <ref>Aotrounez la Riotelaye, e [[Pazieg]] ; la Jaunaye ha Méjusseaume, e [[Reuz]].</ref> * ''En glazur e leonparzh en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bartaige.jpg|100px]] |'''Bartaije''' <ref>Aotrounez Brondusval, e [[Minic'hi_Leon]] ; Kerangroas, e [[Plouganoù]].</ref> * ''Plezhek etre argant ha glazur, diforc'het ouzh kab gant ur greskenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bartz.jpg|100px]] |'''le Bartz''' <ref>eskopti Gwened. Al lec'h resis n'eo ket bet roet. ''Guillaume'', kontroller ouzh Kañsellerezh e 1681.</ref> * ''En glazur e gebrenn en aour heuliet ouzh kab gant div steredenn en argant hag ouzh beg gant ur greskenn ivez en argant.''<ref>En aour eo ar greskenn hervez PPC.</ref> [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Baruau.gif|100px]] |'''Baruau''' <ref>Aotrounez Kersalaun, e [[Gwimaeg]].</ref> * ''En sabel e ziv balmezenn en argant, peuliek kein-ouzh-kein.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Barzic.gif|100px]] |'''le Barzic''' <ref>Aotrounez Keranstivel, e Lokmaria-[[Kemper]] ; Kerblat, Sant-Houardon e [[Landerne]] ; Kerodeven, Kerambellec, Kerc'houant, Botquénal et [[Loperc'hed]].</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant heuliet gant teir ginerminig ivez en argant.'' [CDH]. [PPC] |- |[[Restr:Bascher de la Villéon.gif|100px]] |'''Bascher''' <ref>Aotrounez la Villéon, Kerhamon, ? Dizarbennet e 1669, beli Sant-Brieg. Ar person ''Aimé'', jeneral urzh ar Gapusined e 1768, e oa eus ar familh-se.</ref> * ''En glazur e greskenn en argant''. [PPC] |- |[[Restr:Bascher de Villeboulain.gif|100px]]<br>[[Restr:Bascher de Villeboulain 2.gif|100px]] |'''Bascher''' <ref>Aotrounez la Villeboulain, eskopti Sant-Brieg. Dizarbennet e 1668, beli Sant Brieg</ref> * ''En argant e dreustell en gul heuliet ouzh kab gant teir mailhenn en glazur hag ouzh beg gant teir rodig-kentr ivez en glazur'' ([CDH]). * Neuz all : ''en aour e dri feul divouedet, troad hesank en sabel, e dreustell en glazur karget gant teir mailhenn en argant'' ([CDH]). [PPC] |- |[[Restr:Bascher du Préau.gif|100px]] |'''Bascher'''<ref>Aotrounez le Préau, e [[Reudied]] ; Mortiers ; beli [[Naoned]].</ref> * ''En argant e groaz bleuñvellek geotet karget gant ur c'hleze en aour peuliek, teir fempdelienn en glazur e konkoù 1 & 4, un dervenn c'heotet diframmet e konkoù 2 ha 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''le Bascle'''<ref>Aotrounez la Ville-ez-herbes ha Boschet, e [[Koad-Yarnvili]].</ref> * Neuz dianav. |- |[[Restr:Le Bascle.gif|100px]] |'''le Bascle''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Anjev ; aotrounez Perray ha la Roche-Baudon, e [[Meliner]], la Haye, e [[Tourc'heg]], du Pin (?) - Sturienn ː ''Et sina macula maria''</ref> * ''En gul e deir mailhenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:De Basoges.jpg|100px]] |'''de Basoges, de Bazouges'''<ref>Familh c'henidik eus Poitou ; aotrounez e [[Maodilon]], [[Gwaled]], [[Orvez]], [[Lavreer-Botorel]].</ref> * ''En glazur e leon goudreustellet etre argant ha gul.'' [PPC] |- |[[Restr:De Basouges.jpg|100px]] |'''de Basouges'''<ref>Eus eskopti Landreger. Ditour all ebet diwar-benn an tiegezh-se.</ref> * ''En glazur e dri skoedig en argant.'' [GLB] [PPC] |- |[[Restr:Basserdel.gif|100px]]<br>[[Restr:Basserdel-2.gif|100px]] |'''Basserdel'''<ref>Keloù ebet diwar-benn ar familh-se. Bet dalc'het gant ar melestradur e 1701.</ref> * ''Rannet etre aour ha glazur.'' * Neuz all : ''palefarzhet etre aour ha glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Basserode de Brétigny.gif|100px]] |'''Basserode de Brétigny'''<ref>Familh c'henidik eus [[Alamagn]]. ''Christian'', dimezet gant Marie Walter e 1558. ''Claude'', bet senesal [[Brest]] e 1700.</ref> * ''En glazur e leon en aour krabanek ha teodek en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Basset de Draylon.gif|100px]] |'''Basset de Draylon'''<ref>Genidik eus Bro-Saoz. ''Raoul'', dimezet kent 1397 da [[Janed_a_Vreizh]], c'hoar an dug [[Yann IV (dug Breizh)|Yann IV]]. ''Jean'', mestr ti an dug e 1370.</ref> * ''En gul e deir zreustell kranet en argant, pep hini karget gant pemp torzhell en gul'' (siell [[1370]]). [PPC] |- |[[Restr:Bastard de la Bastardière.gif|100px]] |'''le Bastard de la Bastardière'''<ref>Aotrounez la Bastardière, e [[Sant-Yann-ar-Granneg]] ; la Bastardière, e [[Gored (kumun)|Gored]] ; la Herpinière, e [[Lavreer-Botorel]].</ref> * ''Daourannet : ouzh 1 en aour e erez en sabel, ouzh 2 en glazur e flourdilizenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bastard de la Porte.gif|100px]] |'''le Bastard de la Porte'''<ref>Aotrounez la Porte ha Kerbiquet, e [[Gwern-Porc'hoed]] ; Villeneuve ha Métairies, e [[Gwinien]] ; Baulac, e [[Goven]] ; Kerboulven, en [[An Elven|Elven]].</ref> * ''En sabel e groaz en argant, teir flourdilizenn en argant ouzh pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bastard de Kerguiffinec.gif|100px]] |'''le Bastard de Kerguiffinec'''<ref>Aotrounez Kerguiffinec, e [[Tregeneg]] ; Mesmeur, e [[Tremeog]].</ref> * ''En argant e deir zreustell en gul, an hini gentañ leinet gant teir erminig en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bastelart.jpg|100px]] |'''Bastelart'''<ref>Aotrounez ha kastellerien ar Sal e 1681 ; aotrounez la Monnerie, la Touche-Blanche, la Noë-Briord ha la Clartière, e [[Onnod-Raez]] ; l'Hermitière, e [[Sant-Filberzh-Deaz]].</ref> * ''En aour e gebrenn en geot heuliet gant teir melchonenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Baston.gif|100px]] |'''Baston'''<ref>Aotrounez la Germeraye, la Riboisière ha Bonnefontaine, e [[Rovenieg]].</ref> * ''En aour e gebrenn en gul heuliet ouzh kab gant div melionenn en geot, ouzh beg gant ur bempdiliaouenn ivez en geot.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Bataille du Plessis.gif|100px]] |'''Bataille du Plessis'''<ref>Aotrounez Le Plessis, e [[Sevinieg]] ; Bretesches, [[Sant-Widel-Skovrid]] ; Roscoët ?</ref> * ''Teir c'hregilhenn leinet gant un drailhenn a dri fezh'' (siell [[1404]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:Baterel-d.jpg|100px]] |'''Batarel / Baterel'''<ref>Familh c'henidik eus Picardie ; aotrounez Lignières. ''Henri'', mab-bihan ''Nicolas'', aotrou a Lignières, o vevañ e 1548, e zimezas da Julienne des Prez er bloaz 1627.</ref> * ''En argant e zaou leonparzh en sabel kurunet ivez en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Baud. Blason.jpg|100px]] |'''de Baud'''<ref>Aotrounez ar barrez [[Baod]] ; Penanrun, Kernivinen, e [[Bubri]] ; Kermen, e [[Kaodan]] ; Bresséan, en [[an Ignel]] ; la Vigne-le-Houlle hag Espinefort, e [[Langedig]] ; Kerriec e [[Gwern-Porc'hoed]] ; Propriendo, e [[Ploveren]] ; Keroual, e [[Kervignag]].</ref> * ''En glazur e zek hanochenn en aour, 4, 3, 2, 1'' [PPC] |- |[[Restr:Le Baud de Kerautret.jpg|100px]] |'''le Baud de Kerautret'''<ref>Aotrounez e [[Sant-Vaze-Kemper]], [[Penharz]], [[Sant-Nolf]].</ref> * ''En argant e bempdiliaouenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Baud de Saint-Ouen.gif|100px]] |'''le Baud de Saint-Ouen, le Bault'''<ref>Familh c'henidik eus Maine. Aotrounez e Breizh e Sant-Owen ? ; [[Lanvezhon]], [[Dovanieg]].</ref> * ''En geot e deir zreustell en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Baude de Vieuville.gif|100px]] |'''Baude'''<ref>Aotrounez du Val (?) ; markizien la Vieuville e 1746, e [[Kastell-Noez]] ; baroned [[Pont-'n-Abad]] ; aotrounez Pontharouaer, e [[Sant-Yuzeg]] ; [[Sant-Pêr-Poualed]] ; [[ar Genkiz-Yuzhael]].</ref> * ''En argant e dri fenn bleiz diframmet en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Baudin.gif|100px]] |'''Baudin''' <ref>Baron an impalaeriezh ; eilamiral e 1808. Familh aet da get.</ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 leun en glazur, ouzh 4 en aour e zaou gleze lammellet en glazur, ouzh 2 ha 3 en gul e staon lestr en aour leinet gant div steredenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Baudot.gif|100px]] |'''Baudot''' <ref>Philippe, kuzulier e Kuzul Meur, unan eus ar re o deus sinet emglev dimeziñ an dugez Anna gant [[Loeiz XII (Bro-C'hall)|Loeiz XII Bro-C'hall]] e 1498.</ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4 en aour e gregilhenn en gul, ouzh 2 ha 3 en glazur e houadan en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Baudouin.gif|100px]] |'''Baudouin'''<ref>Familh aotrou Keraudren e [[Sarzhav]] ; Coathardouin e [[Moustoer-Remengol]].</ref> * ''En gul e nav hanochenn en argant, 3, 3, 2, 1, e grenngonk en argant karget gant un hanochenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Baudouin Verbusson.gif|100px]] |'''Baudouin de Verbusson'''<ref>Familh aotrou Verbusson ha Pastiz, [[Bruz]] ; du Plesis, la Rivière-Pélerin,e Sant-Armel.</ref> * ''En aour e groaz pavek en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Baudouin Bussonnière.gif|100px]] |'''Baudouin de la Buissonnière'''<ref>Aotrounez la Bussonnière, en [[Orvez]] ; la Ville, e [[Bouez]] ; Bois-Ollive, la Hubinière, Pas-Richeux, e [[Legneg]].</ref> * ''En gul e groaz pavek en aour.'' * Sturienn : ''Ubi crux, ibi patria'' [PPC] |- |[[Restr:Baudrain des Chateliers.gif|100px]] |'''Baudran'''<ref>Aotrounez les Châtelliers, Launay, Douets, les Grèves, la Massuère, Maupertuis</ref> * ''En glazur e sourin en aour (pe en argant), heuliet ouzh kab gant teir steredenn en aour hag ouzh beg gant ur greskenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Baudré de la Lande.gif|100px]] |'''Baudré'''<ref>Aotrounez la Lande e [[Trebrid]] ; la Touche, e [[Lanvelor]] ; du Breil, des Portes, des Bignons, de l'Orne, en [[Plened-Yugon]].</ref> * ''En argant e bemp hanochenn en sabel lammellet.'' [PPC] |- |[[Restr:Baudry du Plessix.gif|100px]] |'''Baudry'''<ref>Aotrounez Plessix ; la Brétinière, e [[Sant-Koulman]], eskopti Naoned.</ref> * ''En argant e deir zreustell en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Baulon.gif|100px]] |'''de Baulon'''<ref>Aotrounez [[Beloen]], la Mélatière, e [[Gwipri]] ; la Rivardière, e [[Kavaneg]].</ref> * ''Brizhet e lammell en gul'' (siell [[1378]]). * Neuz all : ''teir fempdelienn'' (siell [[1403]]). [PPC] |- |[[Restr:Baurin de Mouchon.gif|100px]] |'''Baurin'''<ref>Aotrounez Mouchon, Toulalan, e [[Rianteg]] ; ar Rest, e [[Brelevenez (Mor-Bihan)|Brelevenez]].</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant heuliet gant teir c'hreskenn ivez en argant, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Bausset de Roquefort.gif|100px]] |'''Bausset de Roquefort <ref>Familh c'henidik eus Provañs. Aotrou Roquefort. Un eskob Gwened, baron an Impalaeriezh, arc'heskob Aix e 1817. Marvet e 1828.</ref>''' *''En glazur e gebrenn en aour heuliet ouzh kab gant div steredenn a c'hwec'h derenn, hag ouzh beg gant ur garreg a c'hwec'h tamm.'' *sturienn ː ''Sola salus service Deo'' [PPC] |- |[[Restr:Bavalan-Trebiler.gif|100px]] |'''de Bavalan'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Aradon]] ; Trebiler e [[Surzhur]]. ''Jean'', kannad an dug Yann IV e 1360 ; kabiten kastell an Erminig, e Gwened, e 1387, ma savetaas buhez konestabl Klison.</ref> * ''En argant e deir zreustell en sabel'' (siell [[1307]]). [PPC] |- |[[Restr:Bavalan.jpg|100px]] |'''Bavalan''' * ''En sabel e beul en aour hebiaet gant c'hwec'h kroaz kroazigellet en argant, peuliek, teir e dehou, teir e kleiz.'' [ADV] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Bavery'''<ref>Aotrounez du Parc, e Taden ; la Fosse, Morville.</ref> *Dizarbennet e [[1668]]. |- |[[Restr:Le Baveux.gif|100px]] |'''le Baveux'''<ref>Familh c'henidik eus Anjou. Keloù ebet diwar-benn aotrounezhioù e Breizh.</ref> * ''En aour e dreustell granellek en glazur heuliet gant c'hwec'h flourdilizenn en gul, 3 ouzh kab, 3 ouzh beg.'' [PPC] |- |[[Restr:Baye de Coislin.gif|100px]] |'''Baye'''<ref>Aotrounez Coislin e [[Kambon]] ; Mérionnec, Promarzein, Saillé ha Beauregard, e [[Gwenrann]] ; la Cassemichère ha la Lussonnière, e [[Chapel-Huelin]] ; Jannière, e [[Meliner]] ; Girauidière, e [[Chapel-Baz-Meur]] ; Garenne, Aubannes, e [[Gored (kumun)|Gored]].</ref> * ''En gul e deir zruellad en argant karget pep hini gant pemp brizhenn erminig en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bazillays de Blotereau.png|100px]] |'''Bazillays'''<ref>Aotrounez Blotereau e Doulon. Ur chuin Naoned en 1692. Pevar penngrefier ouzh ar C'hontoù eus 1697 da 1720</ref> * ''En sabel e bas mulez en argant'' (ardamezeg 1696). [PPC] |- |[[Restr:Bazin.gif|100px]] |'''Bazin'''<ref>Familh c'henidik eus Champagne. Aotrouniezh ebet e Breizh. ''Armand'', bet abad Sant-Marzhin [[Gwerzhav]] e 1718 kent bezañ eskob Aire, hag arc'heskob Bourdel ha Rouen. ''Claude'', bet priol Primil [[Gwenrann]] e 1683.</ref> * ''En glazur e deir c'hurunenn dug en aour, 2 ouzh kab, 1 ouzh beg.'' [PPC] |- |[[Restr:Bazoges.jpg|100px]] |'''Bazoges''' * ''En sabel e groaz koñchek en aour.'' [ADV] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Bazouges''', '''de Bazouges'''<ref>Aotrounez la Coudraye, e [[Saoner]]. Bet dizarbennet e 1662, beli Roazhon.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Du Bé.gif|100px]] |'''du Bé'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Menieg]] ; la Morlaye, e Sant-Albin,(?) la Colinaye, e [[Sant-Yann-ar-C'houenon]] ; la Garenne ha la Hachenaye, e [[Pempont]] ; Trébert, e [[Konkored]] ; la Landes, e [[Stredell]].</ref> * ''En gul e dri skoedig en argant karget pep hini gant teir brizhenn erminig en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Béard de la Marre.gif|100px]] |'''Béard'''<ref>Aotrounez de la Marre (?), beli [[Roazhon]]. ''Olivier'', alvokad e Breujoù Breizh e 1696.</ref> * ''Palefarzhet etre glazur ha sabel, e groaz en argant karget gant nav hanochenn en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Béart du Désert.gif|100px]] |'''Béart du Désert'''<ref>Ardamezeg 1690. Beli Dinan. Keloù ebet ouzhpenn diwar-benn ar familh-se. ''Olivier'', alvokad e Breujoù Breizh e 1696.</ref> * ''En aour e vuoc'h ourouleret ha kernielek en glazur.'' [CDH]. [PPC] |- |[[Restr:Le Beau.gif|100px]] |'''le Beau'''<ref>Aotrounez [[Begnen]] ; Chastellier, beli Naoned. ''Yves'', prokulor war an tailhoù e [[Ankiniz]], e 1690 ; daou chuin [[Naoned]] e 1761.</ref> * ''En glazur e heol en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''le Beau'''<ref>Aotrounez Kerrolland. Bet dizarbennet e 1668, beli [[Montroulez]].</ref> [PPC] |- |[[Restr:Beaubois.gif|100px]][[Restr:De Beaubois. alias.gif|100px]] |'''de Beaubois'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Boursaout]].</ref> * ''En gul e deir steredenn en argant'' * Neuz all ː ''En gul e groaz en argant naerek en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaubois de Drefféac.gif|100px]] |'''Beaubois de Drefféac''' <ref>Aotrounez Beaubois e [[Devrieg]] ; la Ricordais, e [[Reoz]]. ''Herve'', abad [[Lokentaz]] e 1446 ; aet da Anaon e 1463.</ref> * ''En gul e nav federziliaouenn en aour, 3, 3, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaubourdays.png|100px]] |'''Beaubourdays'''<ref>Familh anvet e [[Matignon|Matignonhag]] [[Ar_Veuzid]].</ref> * ''Dougen a ra un arbenn-karv leinet gant ur groazigan'' (siell [[1391]]) ; livioù dianav. [PPC] |- | |'''de Béaucé''' ː gwelout de Lys |- |[[Restr:De Beaucé.gif|100px]] |'''de Beaucé''' <ref>Familh aotrou e [[Meled]], Toussains (?), [[Chapel-Yent]], [[Finioù]], [[Sant-Yann-ar-Gwilen]], [[Noal-ar-Sec'h]]. ''Hugues'', enklasker ar roue [[Loeiz IX (Bro-C'hall)|Loeiz IX]] en Anjou e 1225. ''Jean'', test e feur-emglev [[Gwenrann]] e 1365. Daou guzulier ouzh Breujoù Breizh, e 1609 ha 1638.</ref> * ''En argant e erez en sabel pigoset hag iziliet en gul, e sourinan en aour balirant.'' [PPC] |- | |'''de Beauchamps''' ː gwelout Henry |- |[[Restr:Beauchamps.gif|100px]] |'''de Beauchamps'''<ref>Aotrounez al lec'h-se, e ...? ''Pierre'', test e-kerzh un diazezidigezh e [[Redon]] e 1166. ''Raoul'', dimezet gant Clémence du Guesclin, c'hoar ar c'honestabl.</ref> * ''En glazur e groaz divouedet en argant heuliet gant teir c'hreskenn ivez en argant, 2 ouzh kab, 1 ouzh beg.'' [PPC] |- |[[Restr:Beauchesne.gif|100px]] |'''de Beauchesne''' <ref>Familh aotrou al lec'h-se e [[Lavreer-Botorel]] ; la Chevaleraye, e [[Merzhereg]] ; la Noë e [[Sainte-Opportune (Raez)|Sainte-Opportune en Retz]] ; la Porte Neuve, de Valleroy, de la Rembaudière, e [[Sant-Widel-Skovrid]].</ref> * ''En gul e groaz en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Beauclerc.gif|100px]] |'''Beauclerc''' <ref>Familh c'henidik eus Beauce, Orléanais, e Bro-C'hall. Aotrounez Rougemont ; baroned Achères. Aotrouniezh ebet roet dindan an anv-se e Breizh. ''Charles Beauclerc'', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1696.</ref> * ''En gul e gebrenn en aour heuliet ouzh kab gant daou benn bleiz en aour hag ouzj beg gant ur bleiz tremenant ivez en aour ; e gab en aour karget gant ur greskenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaucorps.gif|100px]] |'''de Beaucorps''' <ref>Aotrounez al lec'h-se en [[Sant-Kast-ar-Gwildoù|Sant-Kast]] ; les Landes, e [[Brehant-Monkontour]]. ''Geoffroy'', floc'h en [[Emgann an Tregont]].</ref> * ''En glazur e ziv dreustell en aour.'' *Sturienn ː ''Fiez-vous-y'' [PPC] |- | |'''de Beaucours'''ː gwelout '''Loz''' |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''de Beaucours'''<ref>Aotrounez e [[Botoha]], [[Pluskelleg]], [[Duaod]], [[Purid-Kintin|Purit-Kintin]], [[Mur (kumun)|Mur]], [[an Ignol]], [[Pleurdud|Pleurdutd]]. ''François'', bet dizarbennet e 1699.</ref> |- |[[Restr:Beaudiez.gif|100px]] |'''du Beaudiez'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Landunvez]] ; le Rest, la Motte, Touldrezen, Kerbral, Traonedern, e [[Plabenneg]] ; Garzjan, Kermoalec, Mezoù, e [[Plouvien]] ; Kergoual, e [[Gwinevez]].</ref> * ''En aour e deir zreustell gommek en glazur, ur velionenn ivez en glazur ouzh ar c'honk dehou''. [PPC] |- |[[Restr:Beaufort-2.gif|100px]] |'''de Beaufort'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Plergar]].</ref> * ''En gul e dri skoedig en erminoù'' (siell [[1222]]). [PPC] |- |[[Restr:De Beaufort.jpg|100px]] |'''de Beaufort'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Plergar]].</ref> * ''Tri skoedig karget pep hini gant dek hanochenn, 4, 3, 2, 1'' ; livioù dianav. [ADV] |- |[[Restr:Beaugeard.gif|100px]] |'''Beaugeard'''<ref>Paramantour kozh Sant-Maloù ; pennteñzorer er Breujoù ; marc'heg Sant-Mikael e 1775 ; noblet e 1777.</ref> * ''En gul e gebrenn en argant heuliet gant daouzek brizhenn ginerminig en aour, teir lodenn a 4 lakaet evel kroazioù.'' [PPC] |- |[[Restr:Beauharnais.gif|100px]] |'''Beauharnais'''<ref>Aotrounez les Salles ha Beaurepaire, e [[Landehen]].</ref> * ''En argant e dreustell en sabel, e deir moualc'henn ivez en sabel ouzh kab.'' Sturienn : ''Aultre ne sers'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Beaujouan.gif|100px]] |'''Beaujouan''' <ref>Aotrounez Kermadio, e [[Kervignag]] ; Kerminizic, e [[Sant-Tudal]]. ''Jean'', selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù e 1588. Ur senesal [[Henbont]] e 1597. ''Vincent'', mestr ouzh Kambr ar C'hontoù e 1661.</ref> * ''En geot e bemp kregilhenn en argant, 2, 2, 1 (pe : 1, 3, 1).'' [PPC] |- |[[Restr:Beaulac.gif|100px]] |'''de Beaulac''' <ref>Aotrounez e [[Goven]], [[Noal-Muzilheg]], [[Azereg (kumun)|Azereg]].</ref> * ''En argant e groaz pavek en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaulieu de Coëtquen.gif|100px]] |'''de Beaulieu''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Plelann-Veur]] ; Rouzays, e [[Gwezin]] ; Coëtquen, e [[Ploufragan]] ; la Ville-Juhel, e [[Sant-Brieg|Sant-Mikael-Sant-Brieg]].</ref> * ''En glazur e leon en argant heuliet gant nav bezantenn en aour, 4, 2, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaulieu du Plessis.gif|100px]] |'''Beaulieu''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Nozieg]] ; la Place, le Plessix, e [[Derwal|Dervwal]] ; Plessis-Marie, e [[Sant-Widel-Skovrid]] ; la Pommeraye, e [[Lanvoe]].</ref> * ''Dougen a ra ur gebrenn heuliet gant teir steredenn'' (siell [[1409]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:De Beaumanoir.gif|100px]] |'''de Beaumanoir''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Evrann]] ; parrez [[Medrigneg|Merdrigneg]] ; la Hardouinais e [[Sant-Laoueneg]] ; parrez [[Monkontour]] ; bestonted Besso, e [[Sant-Andrev-an-Dour]] ; baroned [[Pont-'n-Abad]] ha [[Rostrenenn]] ; aotrounez la Motte e [[Plegeneg]] ; Bois de la Motte e [[Tregavoù]] ; parrez [[Tremereg]] ; Kelenenneg, e [[Bourc'h-Kintin]] ; Boisbilly e [[Ploareg]] ; Landevonaye ? ; markizien Lavardin ; beskonted Sant-Yann ? ; baroned la Troussière hag aotrounez Malicorne e Maine ; aotrounez Beaufort ha Vallée ; Landemont, e Anjou ; konted Nègrepelisse, e bro Quercy. An tiegezh brudet-se, anvet adalek Hervé, o vevañ e 1202, en deus kemeret perzh en emgann Bouvines e 1214, en deus roet daou varichal Breizh, unan e penn ar Vretoned en [[Emgann an Tregont]] ; ur marichal gall e 1595 ; marc'heien urzh ar Spered Santel ; daou eskob Le Mans e 1601 ha 1671 ; un eskob Roazhon hag abad Beaulieu, marvet e 1711. Gant marv markiz de Beaumanoir de Lavardin, bet lazhet e-kerzh emgann Speyer (Alamagn) e 1703 ez eo aet ar familh-se da get.</ref> * ''En glazur e unnek hanochenn en argant, 4, 3, 4'' (siell [[1298]]). * Sturienn : ''J'aime qui m'aime'' ha ''Beaumanoir, bois ton sang'' [PPC] |- |[[Restr:Beaumez.gif|100px]] |'''de Beaumez''' <ref>Familh c'henidik eus Picardie ; aotrounez e [[Prizieg]] hag [[ar Gemene]].</ref> * ''En gul e groaz dentelezek en aour'' (siell [[1276]]). [PPC] |- |[[Restr:Jehan-de-Beaumont.jpg|100px]] |'''de Beaumont''' <ref>Aotrounez al lec'h-se ha la Guichardais, e [[Morzhell]] ; Monteval, e [[Roazhon|Sant-Steven-Roazhon]] ; Sainte-Foy, e Toussaint</ref> ''Jehan-de-Beaumont'' * ''Tri orsel, un drailhenn a dri zamm'' (siell [[1106]] - [[1400]]) ; livioù dianav. [ADV] [PPC] |- |[[Restr:De Beaumont 1.jpg|100px]] |'''de Beaumont'''<ref>Aotrounez al lec'h-se , Beauchesne ha la Haye, e [[Gwitei]] ; Breil-Varennes, Lanjouan, e [[Hirwerneg]].</ref> * ''En argant e dri fav heizez en gul krabanet en aour'' (siell [[1298]]). [HGG] [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''de Beaumont'''<ref>Aotrounez ar Grego, e [[Surzhur]] ; Kerdu, e [[Pleskob]] ; Val-Diliec, e [[Sant-Nolf]].</ref> ''de Beaumont du Grégo'' [PPC] |- |[[Restr:Beaumont de la Rochequairie.gif|100px]] |'''de Beaumont'''<ref>Familh c'henidik eus Poitou. Aotrouniezh ebet anvet dindan an anv-se e Breizh.</ref> ''de Beaumont de la Rochequairie'' * ''En gul e erez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaumont des Junies.gif|100px]] |'''de Beaumont'''<ref>Familh c'henidik eus Quercy. Aotrouniezh ebet roet dindan an anv-se e Breizh. ''Antoine'', eskob Roazhon eus 1759 da 1761.</ref> ''Beaumont des Junies'' * ''En glazur e zaou ejen en aour''. [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Beaumont''' (Montroulez)<ref>Familh c'henidik eus Montroulez. ''Mathieu'', barner e 1760 ; tad ur maer Montroulez e 1810. Ur baron an Impalaeriezh e 1810.</ref> [PPC] |- |[[Restr:De Beaumont.jpg|100px]] |'''de Beaumont''' * ''En glazur hadet gant flourdiliz en aour, e leon en aour balirant.'' [ADV] |- |[[Restr:Beaumont-de-la-Villemalart.jpg|100px]] |'''de Beaumont de la Villemalart''' * ''En argant e dri fav heizez en gul krabanet en aour, e zrailhenn en glazur.'' [ADV] |- |[[Restr:Jan Beaumont.jpg|100px]] |'''Jan de Beaumont''' * ''Karget gant tri houarn bir ouzh beg'' ; livioù dianav (siell [[1400]]). [ADV] |- |[[Restr:Marie-de-Beaumont (sceau).jpg|100px]] |'''Marie de Beaumont''' * ''Daou bav heizez, e grennbalefarzh karget gant ur greskenn'' (siell [[1362]]) ; livioù dianav. [ADV] |- |[[Restr:Beaune.gif|100px]] |'''de Beaune'''<ref name="TOU">Familh c'henidik eus Touraine. Aotrounez Samblançay. ''Guillaume'', jeneral war an Arc'hant ha mestr war ar C'hontoù kêr Naoned e 1492 ; ''Jacques'', eskob Gwened aet da Anaon e 1511 ; ''Martin'', mestr war ar C'hontoù Naoned e 1555.</ref> * ''En gul e gebrenn en argant heuliet gant teir bezantenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaupoil.gif|100px]] |'''Beaupoil'''<ref>Aotrounez la Moët-Mallet, eskopti Sant-Brieg ; la Force, e bro Perigord ; markizien Saint-Aulaire ; aorrounez Castelnouvel, Lanmary, Coutures, Luminadfe, Fontenilles, Monplaisir ; Brie, Dixmerie, Gorre, Mancelière, et [[Bagar-Bihan]].</ref> * ''En gul e dri stroll-kon en argant staget en glazur e peul.'' [PPC] |- |[[Restr:Beaurepaire.gif|100px]] |'''de Beaurepaire'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Plagad]] ; Boishauvet, la Roche, e [[Pledran|Pledran ;]]<nowiki/>Kermartin, e [[Plian]].</ref> * ''En aour e nav mailhenn en glazur, 3, 3, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Beauvais-d.gif|100px]] |'''de Beauvais'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Servon]] ; la Chesnaye, e [[Tintenieg]] ; la Haye, la Villeblanche, la Guillardère.</ref> * ''En argant e leon en gul teodet en aour ; e gab en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:De Beauvau.gif|100px]] |'''de Beauvau'''<ref>Familh c'henidik eus Anjou. Skourr ''Tigny'' kemmesket gant ar re ''Sénéchal de Quengo'', ha ''Carcado''.</ref> * ''En argant, ul leon en gul krabanet, teodet, ha kurunet en aour e pemp konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Beauvis.gif|100px]] |'''Beauvis'''<ref>Aotrounez la Rivaudays, e [[Frozieg]].</ref> * ''En aour e gebrenn en sabel heuliet gant teir c'haouenn ivez en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Du Bec.gif|100px]] |'''du Bec'''<ref>Familh c'henidik eus Normandi. Diganti eskibien Gwened, Naoned, Sant-Maloù. Familh kemmesket gant ar re Roc'han.</ref> * ''Gwerzhidet etre argant ha gul''. [PPC] |- |[[Restr:Le-Bec-de-Kerjegu-400.gif|100px]] |'''le Bec de Kerjegu'''<ref>Aotrounez Kerjegut ha Penancoat, eskopti Leon. ''Prijent'', maer [[Lesneven]] e 1698.</ref> * ''En argant e wezenn en geot heuliet e kab gant daou benn erez en sabel''. [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Bécart.gif|100px]] |'''Becart'''<ref>Aotrounez Aulnays, eskopti Sant-Maloù. Ur sekretour ar roue e kañsellerezh [[Pau]] e 1777.</ref> * ''En glazur e rozenn en argant, e gab en aour karget gant teir horzh en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Becdelièvre.gif|100px]] |'''Becdelièvre''' <ref>Beskonted Bouexic e 1637, e [[Gwipri]] ; aotrounez Boisbasset, e [[Anast]] ; Sainte-Maure, e [[Merenell]] ; Bury, e [[Kavan]] ; la Motte, Brossay, e [[Gwenvenez-Penfaou]] ; la Busnelays, la Seilleraye, e [[Kerc'hfaou]] ; Penhoët, e [[Fegerieg]] ; markiz Treambert e 1717, e [[Sant-Molf]] ; Belair, la Vallée, Hautbois, la Roche-Hervé, e [[Merzhelieg]] ; Téhillac ; markizien Quévilly, e Normandi e 1654 ; aotrounez Sasilly, en Anjou. ''Guillaume'', mab Thomas, genidik eus [[Lohieg]], sekretour an dug [[Yann_V]], bet noblet dre lizheroù an 12 Gouere 1442, gant e diegezh [[Sant-Andrev-an-Doureier]], eskopti Dol ; ''Pierre'', teñzorer Breizh, prokulor bourc'hizien [[Roazhon]] e 1440. Ur prezidant ouzh ar [[Breujoù Breizh|Rekedoù]] e 1652. Pemp prezidant kentañ ouzh [[Kambr Ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] adalek 1678. Daou varc'heg Malta adalek 1715. Kargoù ivez e Chinon, Rouen ; un eskob Nîmes e 1738 ; ur c'homandant arme ar pab Pi IX e Castelfidardo e 1860. </ref> * ''En sabel e ziv c'hroaz en argant, an troad hesanket ha melionek, heuliet gant ur gregilhenn ivez en argant ouzh beg.'' * Sturienn : ''Hoc tegmine tutus'' ("Ur goudor dur eo hennezh") [PPC] |- |[[Restr:Bécel.gif|100px]] |'''Bécel'''<ref>Aotrounez [[Benion]], eskopti Sant-Maloù. Un eskob Gwened e 1866.</ref> * ''En erminoù e groaz en glazur.'' * Sturienn : ''Caritas cum fide'' ("Karitez gant feiz") [PPC] |- |[[Restr:Béchameil.gif|100px]] |'''Béchameil'''<ref name="SOI">Familh c'henidik eus bro [[Soissons]]. Ur merour Breizh e 1696.</ref> * ''En glazur e gebrenn en aour heuliet gant teir falmezenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Béchenec.gif|100px]] |'''Bechenec'''<ref>Aotrounez la Jarretière, Fougerais, ha Boeuves, e Sant-Yann-Bere ([[Kastell-Briant]]).</ref> * Rannet ː ouzh 1 en sabel e leon en argant, ouzh 2 en aour e deir moualc'henn en sabel, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Bécheu.gif|100px]] |'''Bécheu'''<ref>Aotrounez Le Haut-Charil e [[Lohieg]] ; Moulin-Raoul, beli [[Gwitreg]].</ref> * ''En gul e dreustell en argant heuliet gant teir rod ivez en argant.''s [PPC] |- |[[Restr:Becmeur.gif|100px]] |'''de Becmeur'''<ref>Aotrounez Loqueltas ha Botoha ; Kergreiz ha Kergoal. - '''Alan''', dimezet war dro 1435 gant Hamone Le Mesguen </ref> * ''En argant e binenn diframmet en geot.'' [PPC] |- |[[Restr:Becmeur du Garz.gif|100px]] |'''de Becmeur'''<ref>Aotrounez ar Garzh e [[Boulvriag]] ; Coatridou, Resto, e Bothoa.</ref> * ''En argant e seizh mailhenn en gul, 3, 3, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Becquey'''<ref>Aotrounez Reneguy, e [[Sant-Andrev-an-Doureier|Sant-Andrev-en-Dour]]. Ur c'habiten gward-aod Sant-Nazer e 1745.</ref> * Bet dizarbennet e 1668, beli Gwenrann. [PPC] |- |[[Restr:Le Becre.gif|100px]] |'''le Bècre'''<ref>Aotrounez Coëtmeur, e [[Regini (kumun)|Regini]] ; Coëtrehouarn, e [[Baod]] ; Locoal ha Penhaer, e [[Kamorzh]].</ref> * ''En argant e vezenn en geot heuliet gant teir delienn derv ivez en geot.'' [PPC] |- |[[Restr:Bedeau.gif|100px]] |'''Bedeau'''<ref>Aotrounez Saint-Laud, e [[Doulon]] ; de Launay, e [[Faouell]] ; de L'Écochère, e [[Sant-Gerent]] ; de la Renardière, e [[Chantenay]].</ref> * ''En glazur e gebrenn en aour heuliet ouzh kab gant teir moualc'henn en argant, an hini greiz kurunennet, ha heuliet ouzh beg gant ur vataraz en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Bédée.gif|100px]] |'''de Bédée'''<ref>Familh aotrounez [[Bezeg]] ; e [[Plouvalae]], [[Pludunoù]], [[Ruskad (kumun)|Ruskad]], [[Sant-Kast-ar-Gwildoù|Sant-Kast]], [[Lambal|Maroué (Lambal)]], [[Pledran]], [[Boursaout]], [[Sant-Brieg|Saozon (Sant-Brieg)]].</ref> * ''En argant e dri arbenn karv en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bedel de Brandicoët.gif|100px]] |'''Bédel de Brandicoët'''<ref>Aotrounez Brandicoët, e [[Sant-Yagu-ar-Bineg]].</ref> * ''En gul e lammell en argant.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Bédel du Puy.gif|100px]] |'''Bédel du Puy'''<ref>Aotrounez Plaineville, la Courneuve, Bohu, la Teillière, e [[Sant-Postan]] ; la Reignenaye, en [[Erieg]].</ref> * ''En aour e gelorn en gul.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Bédou.gif|100px]] |'''Bédou'''<ref>'''Alan''', ur senesal [[Penteür]], war-dro 1420 ; soudard Yann Penhoët.</ref> * ''Ur groaz heuliet gant ur ruilhenn ouzh pemp konk'' (siell [[1400]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:De la Bédoyère.gif|100px]] |'''de la Bédoyère'''<ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Talenseg]], eskopti Sant-Maloù. Familh kemmesket gant hini ''Huchet''.</ref> * ''En glazur e c'hwec'h hanochenn doull en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bégaignon.gif|100px]] |'''de Bégaignon'''<ref>Aotrounez al lec'h-se, Kerhuiodonez, ha Rumen, e [[Plistin]] ; Kergadioù, e [[Boulvriag]], Coëtgoureden, e [[Bulad-Pestivien|Pestivien]] ; Villeneuve / Kernevez e [[Sant-Jili-Plijo]] ; Kerdéval, [[Pouldouran]] ; Suzlé, e [[Plijidi]]. ''Even'', eskob [[Landreger]] ; aet da Anaon e 1378.</ref> * ''En argant plezhek en gul a c'hwec'h pezh.'' [PPC] |- | |'''de la Bégassière''' Gwelout ar familh '''du Bouays''' |- |[[Restr:De Bégasson.gif|100px]] |'''de Bégasson''' <ref>Aotrounez al lerc'h se, e [[Plegadeg]]; la Ville-Guihart, e [[Serent]]; la Lardais, e [[Anast]]; les Métairies, e [[Nivilieg]]; la Porte; Trémédern, e [[Gwimaeg]]; Bois-Adam, e [[Ploareg]]; la Motte ha  Couëdic, e [[Kamlec'hieg]]; ar Roz, e [[Konkored|Koncored]]; la Forestrie,  e [[Kersaout|Kersaou]]<nowiki/>t; Rollieuc, e [[Merzhelieg]]; la Haye-Riau, e [[Sant-Filberzh-Deaz]]; Hirgarz, e [[Kraozon]]; Mareil,  e [[Sant-Aelwez]]; ar Vod ?.. Menegioù 1669, seizh remziad; menegioù ha diskouezadegoù eus 1428 da 1536, parrez Plegadeg, eskopti Gwened. - '''Perrot''', armet evit adkavout an dug e 1420, dimezet gant Charlotte de Brignac; - '''Thibaut''', profet dezhañ e 1485, lizhiri didamall evit bet kemeret perzh ouzh marv an teñzorer Landais; - tri floc'h ar Roue abaoe 1703; - '''Julien-René''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh|Breujoù]] e 1738, - ul letanant ar varichaled c'hall e [[Kemperle]] e 1775. Skour la Villeguihart ha  Tremedern, kemmesket war dro 1750 e-barzh ''Grignart''.</ref> * ''En argant e gefeleg en gul''.s [PPC] |- |[[Restr:Bégassoux.gif|100px]] |'''le Bégassoux'''<ref name="BÉC">Ardamezioù kanus : ''bécasse'' zo "kefeleg" e galleg. Aotrounez Couessura, e Sant-Melar e kichen [[Boursaout]] ; Boisrolland, e [[Kersaout]] ; le Charronnière, e [[Sant-Albin-al-Lann]]. Familh kemmesket gant hini le Febvre de la Laubrière.</ref> * ''En glazur e dri fenn kefeleg en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bégaud.gif|100px]] |'''Begaud'''<ref>Aotrounez Kervoyer, e [[Aradon]] ; Leffault, e [[Pluveleg]] ; Raulet, e [[Erbigneg]].</ref> * ''En argant e zaou beroked en geot kein-ouzh-kein pigosek hag iziliek en gul, heuliet ouzh kab gant ur bempdelienn en glazur hag ouzh beg gant teir c'hreskenn ivez en glazur.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Bégouin de Beauvais.gif|100px]] |'''Bégouin'''<ref>Aotrounez Beauvais, Chesnerond, la Chopinière, Le Bouère, e [[Brug (kumun)|Brug]], eskopti Sant-Maloù.</ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 & 4 en argant e flourdilizenn en gul ; ouzh 2 ha 3 en argant e greskenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bègue.gif|100px]] |'''le Bègue'''<ref name="LOR">Familh c'henidik eus [[Loren (rannvro)|Loren]]. Kemmesket e Breizh gant ar familhoù Parcevaux, Kerouartz ha Pastour.</ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4 en glazur e zluzh en argant, ouzh 2 ha 3 en glazur e skoedig en argant ; war an holl ouzh kondon ur skoed en argant e erez dispak en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Béjarry.gif|100px]] |'''Béjarry'''<ref>Familh c'henidik eus Poitou. Aotrounez la Roche-Gueffier, la Grigonnière, la Guesmenière, la Louherie, Sainte-Gemme.</ref> * ''En sabel e deir zreustell en argant''. [PPC] |- |[[Restr:Le Bel de la Rochefordière 1.gif|100px]]<br>[[Restr:Le Bel de la Rochefordière 2.gif|100px]] |'''Le Bel de la Rochefordière''' <ref>Aotrounez la Rochefordière, e [[Keller (kumun)|Keller]] ; la Clartière, e [[Machikoul]] ; Lesbaupin, e Maezon ; la Ville-Fougeré, e [[Nozieg]] ; Villehouin, e [[Bolvronn]] ; Penhoët, e [[Avezeg]] ; la Jallière, e [[Mousterlez]]. - '''Michel''', marc'heg Malya e 1545; - ur marc'heg Sant-Lazar e 1647 - '''Pierre-Guy''', marc'heg Malta e 1717;</ref> * ''En aour plezhek en glazur.'' * Neuz all : ''En glazur plezhek en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bel de Kersimon.gif|100px]] |'''Le Bel de Kersimon'''<ref>Aotrounez Kersimon, beli [[Kemperle]].</ref> * ''En argant plezhek en sabel, e grenngonk en glazur karget gant un heol en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bel de la Gavouyère.gif|100px]] |'''Le Bel de la Gavouyère'''<ref>Aotrounez la Gavouyère, e [[Sant-Albin-Elvinieg]] ; la Poitevinière, en [[Izeg]] ; Petitibois, en [[Pereg (kumun)|Pereg]] ; Trelnaud ha Lesnen, en [[Sant-Tual]] ; la Tour, e [[Sant-Pern]] ; la Motte-Rouxel, la Marchée, Lorière, en [[Saoner]] ; la Chevallerays, Belair, Aulnays, Penguily, e [[Sant-Glenn]].</ref> * ''En argant e deir flourdilizenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Belinaye.gif|100px]] |'''de la Belinaye'''<ref>Beskonted al lec'h-se e Sant-Kristof (?) ; aotrounez la Bélottière, e [[Belzeg]] ; la Teilleraye ; markizien la Doblais, e [[Sant-Yann-ar-C'houenon]] ; aotrounez Oranges, e [[Henwig-ar-C'houenon]] ; Racinoux, et [[Sant-Owen-an-Alloz|Sant-Ownen-an-Alloz]] ; Berty, e [[Beuzid-ar-C'hoadoù]].</ref> * ''En argant e dri arbenn tourzh en sabel.'' [PPC] |- | |'''de Bélizal''' ː gwelout Gouzillon. |- |[[Restr:Bellabre.gif|100px]] |'''Bellabre'''<ref>Aotrounez Les Renardières, Tellement, Plessis-le-Ghaisne, e [[Korzed]], eskopti Naoned.</ref> * ''En aour e wezenn-balmez en geot war ur savenn ivez en geot.'' [PPC] |- |[[Restr:Bellangier (le).gif|100px]] |'''le''' '''Bellangier'''<ref>Aotrounez la Fontenelle, la Ville-au-Fèvre, e [[Gorre]].</ref> * ''En gul e c'hleze peuliek en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bellangier.gif|100px]] |'''le Bellangier'''<ref>Aotrounez la Bellangerie ha Bois Lérault, e [[Bowidel]].</ref> * ''En glazur e binenn en argant heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bellay-du.gif|100px]] |'''du Bellay'''<ref>Familh c'henidik eus Anjou ; markizien Thouarcé ; priñsed Yvetot. E Breizh, aotrounez [[Oudon]], ha Pezeries e [[Kastell-Tepaod]].</ref> * ''En argant e sourin gwerzhidet en gul heuliet gant c'hwec'h flourdilizenn en glazur.'' [PPC] |- | |'''de Bellefond''' ː gwelout Pissonnet. |- | |'''de la Belleissue''' ː gwelout Nicol. |- | |'''de Bellevue''' ː gwelout Fournier. |- |[[Restr:La Bellière.gif|100px]] |'''La Bellière'''<ref>Beskontelezh, e [[Pleudehen]], eskopti Dol. Da gentañ d'ar familh a Zinan, ha goude d'an tiegezhioù Botherel, Raguénel de Malestroit, Rieux, Laval, Montjean, Acigné, Du Chastel, Rieux, Boiséon, Giraud ha Collin de Boishamon.</ref> * ''En aour e gab dentek en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bellin de la Furtais.gif|100px]] |'''Bellin de la Furtais'''<ref>War a seblant, eus kostez Montroulez. ''Julien'', maer Montroulez e 1665.</ref> * ''Sourinet etre argant ha gul a c'hwec'h pezh.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bellingant de Kerpabu.gif|100px]] |'''de Bellingant'''<ref>Aotrounez Kerbabu e [[Kerniliz]] ; Kerambelec ; Kerdouar e [[Plabenneg]] ; markiz Crénan, en [[ar Fouilh]].</ref> * ''En argant e deir fempdiliaouenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:De Belle-Isle.gif|100px]] |'''de Belle-Isle / Enez-Gaer'''<ref>Aotrounez al lec'h-se ha Tropont e Pederneg. Kemmesket gant an tiegezh Perrien.</ref> * ''En gul e greskenn en argant heuliet gant pemp c'hregilhenn en aour'' (siell [[1225]]). [PPC] |- |[[Restr:De Belleville.gif|100px]] |'''de Belleville'''<ref>Familh c'henidik eus Poitou. Kemmesket e Breizh gant aan tiegezhioù Clisson, Harpedane, Rohan ha Gondy.</ref> * ''Barlennet etre brizh ha gul'' (siell [[1342]]). [PPC] |- | |'''de la Bellissue''' ː gwelout Nicol. |- |[[Restr:Belloneau.gif|100px]] |'''Belloneau'''<ref>''Andrée'', abadez Sant-Sulpis Roazhon ha priolez Lokmaria-Kemper.</ref> * ''En argant e dreustell en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bellot de la Hunaudais.gif|100px]] |'''Bellot de la Hunaudaye'''<ref>Familh aotrounez la Hunaudaye ha Beaumont, en [[Izeg]] ; la Bridais, la Berthaudière, en [[Enorzh]] ; la Galmelière, la Herbetières, la Rigaudière ha Rivière-Péan, e [[Maezon-ar-Stêr]]. Tri aoditour ouzh ar C'hontoù adalek 1672.</ref> * ''En argant e groaz en sabel, e pep konk ur pav gup grizilhonet en aour hag ereet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bellot de la Placelière.gif|100px]] |'''Bellot de la Placelière'''<ref>Aotrounez la Placelière ha la Roulière, e [[Gwerzhav]].</ref> * ''En argant e baun rodellant en geot heuliet gant ur vrizhenn erminig en sabel e pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Belloteau de Beaulieu.gif|100px]] |'''Belloteau'''<ref>Familh c'henidik eus Touraine. E Breizh, aotrounez Beaulieu, e Sant Sebastian Naoned.</ref> * ''En gul e ziv bal krizet en aour, heuliet ouzh beg gant daou roc'h-gwezboell en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bellouan.gif|100px]] |'''de Bellouan'''<ref>Familh aotrounez al lec'h-se ha Couësbily, e [[Menieg]] ; la Villefief ha Bois du Loup, en [[Algam]] ; Closmarquer, [[Gwez (kumun)|Gwez]], er barrez se ; Vaujouan, en [[Alaer]] ; Bois de la Motte, e [[Tregavoù]] ; [[Tremereg]] ; la Haye, e [[Gwazel]] ; la Minière ha la Mottays, e [[Ruvenieg]] ; Montorin, Vauniel, e [[Gwern-Porc'hoed]] ; la Haultière, e [[Chantenay]].</ref> * ''En sabel e erez dispak en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Belon de Vézin 1.gif|100px]] [[Restr:Belon de Vézin 2.gif|100px]] |'''Belon de Vézin''' <ref>Aotrounez Vézin, eskopti Roazhon.</ref> * ''Teir zorzhell'' (siell [[1363]]) ; livioù dianav. * Neuz all : ''en glazur e gebrenn en aour heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Belon du Douet-Garnier.gif|100px]] |'''Belon du Douet-Garnier''' <ref>Aotrounez Douet-Garnier ha Porterie, e [[Naoned|Sant-Donasian Naoned]]. ''Isaac'', penngrefier ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1582 ; daou selaouer ouzh ar C'hontoù adalek 1718.</ref> * ''En argant e leon en sabel, hebiaet gant daou gleze ivez en sabel, begoù ouzh kab.'' [PPC] |- |[[Restr:Belordeau de la Grée.gif|100px]] |'''Belordeau''' <ref>Aotrounez la Grée, en [[Enorzh]]. ''Pierre'', alvokad e Breujoù Breizh e 1598.</ref> * ''En glazur e leon en argant, leinet gant un dreustellan ivez en argant, karget gant ur greskenn en gul hebiaet gant div steredenn ivez en gul.'' * Sturienn : ''Virtute conciliatur amor'' ("Dre ar galloud e c'hounezer ar garantez") [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Bembro''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Saoz. Aotrounez ar Rest, e [[Zinzag-Lokrist]]. ''Richard'', kabiten [[Ploermael]] evit kont Montfort, bet lazhet e-kerzh [[Emgann an Tregont]] e 1350 ; ''Robert'', kabiten ar [[Felgerieg-al-Lann|Felgerieg]], bet lazhet e-kerzh emgann al lec'h-se e 1353 ; ''Guillaume'', bet lazhet gant du Guesclin e-kerzh seziz [[Roazhon]] e 1357 ; ''Henri'', a blegas d'ar veskont a Roc'han e 1396.</ref> * Tresadenn en gortoz |- |[[Restr:Bellouan.jpg|100px]] |'''Bellouan''' * En glazur e joskenn gouezhoc'h en-gwirion eilet ouzh kab gant div steredenn en aour hag ouzh beg gant ur greskenn en argant.'' [ADV] |- |[[Restr:De Bénazé.gif|100px]] |'''de Bénazé''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Domloup]] ; la Vontentinaye, l'Isloire, la Gradmaison, e [[Gwennel]] ; Portanger, an Templ, la Roche, e [[Gwenroc'h]].</ref> * ''En argant e deir c'hreskenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bennerven-d.jpg|100px]] |'''de Ben(n)erven''' <ref>Aotrounez al lec'h-se ha Kerdanouarn, e [[Redene]] ; Kerbriant, Kerrest ha Kerguénel, e [[Plañvour]] ; Tredig e [[Gwidel]] ; Bresserien, e [[Prizieg]].</ref> * ''En argant e zervenn c'heotet mezek en aour, e c'houezhoc'h en gul tremenant e kef ar wezenn.'' [GDG][PPC] |- |[[Restr:Benoist de Lesnevé.gif|100px]] |'''Benoist de Lesnevé''' <ref>Aotrounez Leznevez, e [[Sant-Teve]] ; Gréthébaud, en [[Polieg]] ; la Porte. ''Jean'', selaouer ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C’hontoù]] e 1464.</ref> * ''En erminoù e deir c'hebrenn en gul karget gant bezantennoù en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Benoist de la Masure.gif|100px]] |'''Benoist de la Masure''' <ref>Aotrounez la Masure, beli Roazhon.</ref> * ''En argant e erez en sabel, pigoset hag iziliet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Benoist de la Closerie.gif|100px]] |'''Benoist de la Closerie'''<ref>Aotrounez la Closerie, beli Roazhon. ''François'', alvokad e Breujoù Breizh e 1690.</ref> * ''En argant e nav moualc'henn geotet ha lammellet, heuliet gant peder teirdiliaouenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bentelée.gif|100px]] |'''Bentelée / Bentley''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Saoz. Aotrounez la Roche-Moysan, en [[Arzano]], eskopti Gwened. ''Gautier'', pried Jeanne de Belleville, intañvez Ollivier de Clisson, e oa komandant e-kerzh emgann [[Maoron]] er bloaz 1352 ; abalamour da se ez eo bet savet da aotrou la Roche-Moysan.</ref> * ''Treustellet etre aour ha glazur a c'hwec'h pezh, e c'housourin en gul balirant a-greiz-holl.'' [PPC] |- |[[Restr:Bellouan de la Chapelle.jpg|100px]] |'''Bellouan de la Chapelle''' * ''Un erez dispak, gant ur sourinan'' (siell [[1401]]) ; livioù dianav. [ADV] |- |[[Restr:Benaise.jpg|100px]] |'''Benez''' * ''Karget gant ur pod skouarnet'' (siell [[1412]]) ; livioù dianav. [ADV] |- |[[Restr:Bérard du Demaine.gif|100px]] |'''Bérard du Demaine''' * ''En argant, e groaz flourdilizek en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bérard de Kermartin.gif|100px]] |'''Bérard de Kermartin''' <ref>Aotrounez Kervarzhin, e [[Ar Vinic'hi|Minihi-Landreger]] ; la Ville-Théart e [[ar Vezvid]] ; Coin, e [[Ruskad (kumun)|Ruskad]] ; Frost ; Pontfilly ; Verger ; les Landes, e [[Erge-ar-Mor|Erge-Armor]] ; la Fruglaye, e [[Plurien]] ; Villemain ha Grangier, e [[Plangonwal]] ; Bellemarte, e [[Plerin]] ; la Fauvelière, e [[Baez]] ; la Foucardière, e [[Sant-Merve]] ; konted Deciane er Piemont e 1521. ''Herve'', kroaziad e 1218 ; ''Thibaut'', dimezet da Jeanne Helory, itron Kervarzhin, war dro 1409 ; ''Alan'', dimezet gant Marguerite de Rochefort war-dro 1476 ; ''Alan'', o mab, senesal Lambal e 1498, dimezet gant Marc'harid Boislarouge ; ''Jean'', dimezet da Raoulette Cadoré e 1500, itron la Fauvelière ; ''Pierre'', aotrou la Foucardière ; da vare Bayard e oa e penn ur strollad e-kerzh brezelioù Piemont, hadre-se en deus bet kontelezh Decian eus 1521 ha 1529.</ref> * ''En argant e groaz koñchek en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bérard-du-Bois-Farouge.gif|100px]] |'''Bérard (2) du Bois-Farouge''' * Neuz all eus Bérard de Kermartin. * ''Palefarzhet ː e 1 ha 4, Bois-Farouge ; e 2 ha 3, Bérard ; a-greiz holl, Cadoré.'' [PPC] |- |[[Restr:Bérard-3.gif|100px]] |'''Bérard (3)''' * Eil neuz all eus Bérard de Kermartin. * ''En aour e erez dispak en sabel, karget gant ur skoed Bérard.'' [PPC] |- |[[Restr:Bérard de la Seigneurais.gif|100px]] |'''Bérard de la Seignerays''' <ref>Ur senesal [[Brest]] e 1690</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant heuliet e beg gant ur greskenn ivez en argant, e gab en argant karget gant teir balafenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bérard de la Ville-au-Voyer.gif|100px]] |'''Bérar / Bérard de la Ville-au-Voyer''' <ref>Aotrounez la Ville-au-Voyer, e la Chapelle (?) ; la Haute-Touche, e [[Mousterrin]] ; la Gassaye ( e [[Trelivan]] ?). ''Guillaume'', floc'h war boued genoù an dugez [[Anna Breizh|Anna]] e 1498.</ref> * ''En argant e dreustell en gul heuliet gant c'hwec'h torzhell en sabel, 3, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Béraudière de la.gif|100px]]<br>[[Restr:Béraudière de la, alias.gif|100px]] |'''de la Béraudière''' * ''En glazur e groaz forc'hek en argant''. * * Neuz all : ''palefarzhet ; ouzh 1 ha 4 en glazur e groaz forc'hek en argant ; ouzh 2 ha 3 en aour e erez dispak en gul.'' * Sturienn : ''Nil nisi Deo'' ("Netra nemet Doue") [PPC] |- |[[Restr:Bérault d'Estanges.gif|100px]] |'''Bérault d'Estanges''' * ''En gul e vleiz tremenant en argant eilet gant teir c'hregilhenn ivez en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bercle.gif|100px]] |'''Bercle''' * ''En glazur e dri leon leonparzhet e aour, krabanet ha teodet en gul.'' [GLB] [PPC] |- |[[Restr:Berezay.jpg|100px]] |'''Bérezay''' * ''En glazur e c'hoaf en aour, beg ouzh kab, heuliet gant daou gleze en argant krogennet en aour, beg ouzh kab ivez.'' [PPC] |- |[[Restr:Berien.jpg|100px]] |'''Berien''' * ''En gul e groaz koñchek en aour, e gab ivez en aour karget gant teir c'hregilhenn en gul.'' [ADV] |- |[[Restr:Berland de la Guitonnière.gif|100px]] |'''Berland de la Guitonnière'''<ref name="POI" /><ref>Ardamezioù kanus: "gwenneg" = ''merlan'' / Berland.</ref> * ''En glazur e zaou wenneg en argant, ar skoed hadet gant stered en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bergevin.gif|100px]] |'''Bergevin''' * ''En gul e gebrenn en aour, heuliet ouzh kab gant daou varr en argant, hag ouzh beg gant ur greskenn ivez en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bergoet.gif|100px]] |'''Bergoed''' * ''En argant e gebrenn en sabel heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bergues.gif|100px]] |'''Bergues''' * ''En geot e deir mailhenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Beeguiere.gif|100px]] |'''Berguière''' * ''En gul e groaz en argant heuliet gant peder c'hroazigenn ivez en argant, unan ouzh pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Berien-d.gif|100px]] |'''de Berien''' * ''En argant e deir eilenn en gul ; e grenngonk en aour karget gant ul leon en sabel.'' [GLB] |- |[[Restr:Beringhen-d.gif|100px]] |'''Beringhen''' * ''En argant e dri feul en gul, e gab en glazur karget gant div bempdeliaouenn en argant.'' [HGG] [PPC]<ref>Gant ur vi-koukoug : ''*Bebinghen''.</ref> |- |[[Restr:Béritault-1.gif|100px]] [[Restr:Béritault-2.gif|100px]] |'''Béritault''' <ref>Aotrounez Salboeuf; la Bruère, par. [[Luzevieg]]; la Contrie, par. [[Panezeg]]; la Chesnaye ?; - Ofiserien ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] adalek 1739</ref> * ''En gul e deir sourin en aour'' (1696) * Neuz all : ''en argant e gebrenn en glazur karget gant div goulm nijant penn-ouzh-penn en aour, heuliet ouzh kab gant div steredenn en aour hag ouzh beg gant tri fenn leon en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard.gif|100px]] |'''Bernard''' * ''En glazur e sourin en aour karget gant teir rodig-kentr en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de Bazouges.gif|100px]] |'''Bernard de Bazouges''' * ''En argant e sourin en glazur karget gant ur greskenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de la Bernardais.gif|100px]] |'''Bernard de la Bernarday''' * ''En argant e gebrenn en gul heuliet gant teir steredenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de Bougy.gif|100px]] |'''Bernard de Bougy''' * ''En glazur e deir zreustell gommek en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de Carentois.gif|100px]] |'''Bernard de Carentois''' * ''En gul e gastell a dri zour en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard d'Estiau.gif|100px]] |'''Bernard d'Estiau''' <ref>Genidig eus Bro-Añjev; aotrounez Estiau; Beaulieu; Belœil; la Rivière; la Hussaudière; la Fosserie; Joncheray; la Fayelle ha Courville, par. [[Pludunoù]]; la Cocherais, la Gâtinais ha la Pichardais, par. [[Krehen]]. - '''Jean''', bet noblet e 1177, maer Angers e 1485 (???), dimezet gant Guillemine Conan, eus tiegezh Rabestan; - '''Jean''', e vab, sekretour ar Roue, marvet e 1531: - '''Guillaume''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1564; - ur c'habiten bet lazhet e-kerzh arsailh Fribourg e 1744; - ur major kabitenelezh [[Plangoed]], levead gant ar Vreujoù evit e e gundu gaer e-kerzh emgann [[Sant-Kast-ar-Gwildoù|Sant-Kast]] e 1758.</ref> * ''En argant e zaou leonparzh en sabel, an eil dreist egile.'' * Sturienn : ''Honneur et tout pour honneur'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard du Haut-Cilly.gif|100px]] |'''Bernard du Haut-Cilly''' * ''Benet etre gul hag aour, ar gul karget gant teir ruilhenn en aour, an aour karget gant teir zorzhell en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de la Houdière.gif|100px]] |'''Bernard de la Houdinière''' <ref>Aotrounez la Hourdinière, e [[Gorre-Goulen]] ; la Turmelière, e [[Kastell-Tepaod]] ; Porterie, e [[Sant-Donasian]] ; Boisnouveau, e [[Sant-Juluan-Kankell]]. ''Pierre'', maer [[Naoned]] e 1615 ; kadoriad [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1556 ; ''René'', maer [[Naoned]] e 1633.</ref> * ''En argant e dour en sabel toet en gul war ur savenn c'heotet, skoret gant daou arzh en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de l'Isle-d'Aval.gif|100px]] |'''Bernard de l'Isle d'Aval''' * ''En sabel e leon en argant leinet gant ur rodig-kentr ivez en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de keraberio.jpg|100px]] |'''Bernard de Keraberio''' * ''En gul e zaou gleze lammellet o beg ouzh kab, heuliet gant div flourdilizenn, unan ouzh kab, unan ouzh beg, leziet gant div rodig-kentr, an holl en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de Lesmêe.gif|100px]] |'''Bernard de Lesmêe''' * ''En aour e dri fenn morian en sabel, talwedek en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard de Rezay.gif|100px]] |'''Bernard de Rezay''' * ''En glazur e ziv dreustell gommek en argant, e gab en sabel karget gant tri marc'heg gwezboell en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernard du Treil.gif|100px]] |'''Bernard du Treil''' * ''Troc'het etre aour ha glazur, e gebrenn valirant en erminoù, heuliet ouzh kab gant div houadan en sabel hag ouzh beg gant ur groaz eoriek en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Bernardais.gif|100px]] |'''de la Bernardais''' <ref>Aotrounez al lec'h se, beli Roazhon (hep gouzout muioc'h). Bet dizarbennet e-kerzh adaoz 1668. </ref> * ''En argant hadet gant kregin en gul, e erez daourannet etre glazur ha sabel ha balirant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bernier de la Chapelle.gif|100px]] |'''Bernier de la Chapelle''' * ''En argant e dreustell en gul heuliet gant c'hwec'h pempdiliaouenn ivez en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Berruyer du Margaro.gif|100px]] |'''Le Berruier de Margaro''' <ref>Aotrounez Margaro ha la Villebilly, par. [[Sevinieg]]; du Tertre-Volance ha la Barbottais, par [[Plened-Yugon]]; la lande, par. [[Plestan]]; Coibicor, par. [[Erieg]]; ar Resto, par. [[Regini (kumun)|Regini]]. Sturienn : ''Meliora sequuntur''. - '''Jean''', dimezet war dro 1513, gant Jeanne Hudelor. Ur familh gant ar memes anv hag ar memes ardamezioù e Bro-Douren, en deus roet Martin, eskop Le Mans, aet da Anaon e 1465; ur skour all bet dalc'het e Bro-Champagn e 1667.</ref> * ''En glazur e zri fod en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Berruyer de Villiers.gif|100px]] |'''Le Berruier de Villiers''' * ''En glazur e helm en argant grilhet ha war-dreuz.'' [PPC] |- |[[Restr:Berry de Lessay.gif|100px]] |'''Berry de Lessay''' * ''En argant e dri fenn gadgi en sabel gwakoliet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertaud de la Guitonnière.gif|100px]] |'''Bertaud de la Guitonnière''' * ''En glazur e zaou vraog en argant peuliet kein-ouzh-kein.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertaud du Hamel.gif|100px]] |'''Bertaud du Hamel''' * ''En aour e sourin en sabel karget gant teir bezantenn en argant, heuliet gant c'hwec'h ruilhenn en gul gouremet.'' [PPC] |- ||[[Restr:Berthelot du Baschemin.gif|100px]] |'''Berthelot du Baschemin''' * ''En argant e zaou leon en sabel, an eil dreist egile.'' [PPC] |- |[[Restr:Berthelot de Boumois.gif|100px]] |'''Berthelot de Boumois''' * ''Rannet etre erminoù ha glazur, e gebrenn heuliet gant teir mailhenn an eil en eben.'' [PPC] |- |[[Restr:Berthelot de la Pavagère.gif|100px]] |'''Berthelot de la Pavagère''' * ''En argant e gebrenn en glazur heuliet ouzh kab gant div steredenn ivez en glazur hag ouzh beg gant un erez dispak en sabel leinet gant ur greskenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Berthelot de Saint-Ilan.gif|100px]] |'''Berthelot de Saint-Ilan''' * ''En glazur e zri fenn leonparzh en aour, pep hini leinet gant ur flourdilizenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Berthelot de Versigny.gif|100px]] |'''Berthelot de Versigny''' * ''En glazur e gebrenn en aour heuliet gant teir bezantenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertho de Maritaine 2.gif|100px]] |'''Bertho(u) de Maritaine''' * ''En aour e sparfell en sabel e benn a-gleiz, grizilhonet en sabel, heuliet gant teir rodig-kentr en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Berthelot de la Rousselière.gif|100px]] |'''Berthois de la Rousselière et des Bretonnières''' * ''En argant e leon kurunennet en gul, e gab en glazur karget gant ur greskenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Berthou des Fontaines.gif|100px]] |'''Berthou des Fontaines''' * ''En aour e sparfell en sabel e benn e kleiz, ur skourrig geotet en e bav dehou, heuliet gant teir rodig-kentr en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertier de la Ville-Guénéal.gif|100px]] |'''Bertier de la Ville-Guénéal''' * ''En glazur e ejon skoelf en aour''. [PPC] |- |[[Restr:Bertin d'Avennes.gif|100px]] |'''Bertin d'Avennes''' * ''Talbennanek etre argant ha gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertin de Bourdeille.gif|100px]] |'''Bertin de Bourdeille''' * ''Palefarzhet : ouzh 1 en glazur e gleze peuliet en argant ; ouzh 2 ha 3 en aour e deir rozenn en gul plantet war ur savenn c'heotet, e gab en glazur karget gant teir steredenn en aour ; ouzh 4 en glazur e leon en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertram.gif|100px]] |'''Bertram''' * ''Teir c'havan, 2, 1'' ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:Bertrand de Coeuvres.gif|100px]] |'''Bertrand de Coeuvres''' * ''En argant e gebrenn en gul heuliet gant teir c'halon ivez en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertrand-Geslin.gif|100px]] |'''Bertrand-Geslin''' * ''Palefarzhet : ouzh 1 en aour e sourin en glazur karget gant teir steredenn en argant, ouzh 2 ha 3 en glazur e lestr en argant mordoant war ur mor ivez en argant, ouzh 4 en sabel e helm en aour war dreuz treuzet gant ur c'hleze sourinet e beg en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertrand du Hertré.gif|100px]] |'''Bertrand du Hertré''' * ''En argant e erez en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bertrand-d-bzh.jpg|100px]] |'''Bertrand de Launay'''<ref name="NOR" /> * ''En aour e leon c'heotet''. [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Bertrand de la Pichonnais''' |- |[[Restr:Bertrand de la Roterie.gif|100px]] |'''Bertrand de la Roterie''' * ''En glazur e groaz en argant, konket gant ur penn leonparzh ivez en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Bertrand de Tronjoly''' [PPC] |- |[[Restr:Bertrand de Villelles.gif|100px]] |'''Bertrand de Villelles''' * ''En glazur e garv tremenant en aour, e gab en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bervet du Cosquer.gif|100px]] |'''Le Bervet du Cosquer''' * ''En gul e groaz krouget en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Berziau de Molins.gif|100px]] |'''Berziau de Molins''' * ''En gul e deir melionenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Besançon de Souligné.gif|100px]] |'''Besançon de Souligné''' * ''En aour e benn morian kordigellet en argant heuliet gant teir melionenn c'heotet.'' [PPC] |- |[[Restr:Beschais de la Villeaubois.gif|100px]] |'''Beschais de la Villeaubois''' <ref>Aotrounez la Villeaubois ; Garmeaux, e [[Gentieg]] ; la Place ? ; la Pommeraye ? ; la Garenne ? </ref> * ''En argant e greskenn en gul heuliet gant teir steredenn ivez en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Beschart.jpg|100px]] |'''Beschart''' pe '''Béchard de Saint-Baud''' * ''En glazur e deir fal en argant, 2, 1.'' * Sturienn : ''Memorare novissima tua'' ("Kouna da hini diwezhañ") [PPC] |- |[[Restr:Le Beschu de la Fraschetière 1.gif|100px]]<br>[[Restr:Beschu-Fraschetière-2.gif|100px]] |'''Le Beschu de la Fraschetière''' * ''En glazur e gerc'heiz en aour eilet gant teir c'hroaz Sant-Anton en argant.'' * Neuz all : ''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4 en glazur e gerc'heiz en aour heuliet gant teir c'hroaz Sant-Anton en argant ; e 2 ha 3 barlennet etre aour ha glazur a eizh pezh, pep barlenn aour karget gant ur steredenn en argant''. [PPC] |- |[[Restr:Bescont-le.gif|100px]] |'''Le Bescont''' <ref>Menegoù ha diskouezadegoù eus 1427 da 1503 e Boulvriag, Ploneour, ha Plougonvelen. ''Guillaume'', eus [[Milizag]] ; ''Gabriel'', eus Kerprigent , e [[Plogastell-Sant-Jermen]], maer [[Brest]] e 1651.</ref> * ''En glazur e bilikan en aour en e wadennoù ivez en aour''. [PPC] |- |[[Restr:Besné-d-1.gif|100px]]<br>[[Restr:Besné-d-2.gif|100px]] |'''de Besné''' * ''Brizhet ha ginvrizhet etre aour ha gul.'' * Neuz all : ''en argant e leon kudennek c'heotet''. [HGG] [PPC] |- |[[Restr:Bessac de Cambon.gif|100px]] |'''de Bessac''' * ''En aour e leon en sabel heuliet ouzh kab gant div steredenn en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Blason famille fr Bessart.svg|100px]] |'''Bessart du Parc''' * ''En argant e ziv dreustell en gul heuliet gant seizh moualc'henn en sabel, 3,3,1.'' [PPC] |- |[[Restr:Bessart de la Bessardais.gif|100px]] |'''Bessart (Bessard) de la Bessardais''' * ''Ur greskenn heuliet gant nav moualc'henn, 4 ha 5, leinet gant un drailhenn'' ; siell [[1216]], livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:Besso-d.gif|100px]] |'''du Besso''' * ''En aour e deir c'hebrenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Besso-d-2.gif|100px]] |'''du Besso''' * ''Dek hanochenn, 4, 3, 2, 1'' ; siell [[1380]], livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:De Bethune.gif|100px]] |'''de Béthune''' * ''En argant e dreustell en gul.'' * Sturienn ː ''Nunquam marcessit virtus'' ("Nepred n'eo aet ar vertuz da get") [PPC] |- |[[Restr:Bezay.gif|100px]] |'''Bezay''' * ''En argant e deir gwerzhidenn genstag en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Biaille de la Milletière.gif|100px]] |'''Biaille''' <ref>Familh c'henidik eus Poitou. Aotrounez la Milletière ha Lengibaudière. Daou penngrefier hag ur selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù adalek 1732.</ref> * ''En geot e zaouzek hanochenn en aour, 4, 4, 3, 1.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Biard de la Colinière.gif|100px]] |'''Biard de la Colinière''' * ''En argant e dri ererig en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Biard du Val.gif|100px]] |'''Biard du Val''' * ''Palefarzhet etre glazur ha sabel, e groaz florañsek en argant karget gant nav hanochenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bidart de la Barrais.gif|100px]] |'''Bidart de la Barrais''' * ''En argant e zaou speg lamellet en sabel ereet en geot, eilet gant peder brizhenn erminig en sabel, unan e pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Bidé de la Bidéaie.gif|100px]] |'''Bidé de la Bidéaie''' * ''En argant e leon en sabel krabanek ha teodek en gul eilet e konk 1 gant ur greskenn en glazur, e konk 2 gant ur steredenn en gul hag ouzh beg gant un eil steredenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bidégan.gif|100px]] |'''Bidégan''' * ''En argant e deir sourin en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bidon de Sucé.gif|100px]] |'''Bidon des Rochettes''' * ''En argant e gebrenn en glazur eilet gant teir melionenn c'heotet.'' [PPC] |- |[[Restr:Biet du Coudray.gif|100px]] |'''Biet du Coudray''' * ''En argant e ziv greskenn en gul an eil dreist eben ; e gab en glazur karget gant teir steredenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Biffart des Salles.gif|100px]] |'''Biffart des Salles''' * ''En argant e ziv wareg lammellet, an eil en glazur hag eben en gul, eilet gant pevar houarn-saezh en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bigarré.gif|100px]] |'''Bigarré''' * ''En aour e c'hwec'h moualc'henn en sabel.'', 3, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Bigarré (de Belle-Isle-en-Mer).gif|100px]] |'''Bigarré'''<ref>Genidik eus [[ar Gerveur]].</ref> * ''Palefarzhet : e 1 geotet e leon en aour, e 2 ha 3 en aour e eor en sabel, e 4 en glazur e lestr mordoant en argant konket gant ur steredenn ivez en argant''<ref>Tresadennoù disheñvel a gaver en eil konk.</ref>. [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Bignan (de)''' |- |[[Restr:Bigot-l.jpg|100px]] |'''de Bigot''' * ''En argant e ziv dreustell en gul eilet gant c'hwec'h pempdelienn ivez en gul, 3, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bigot des Fontaines.gif|100px]] |'''le Bigot des Fontaines'''<ref>Familh c'henidik eus Berry. Aotrounez des Fontaines, des Marais, de la Motte ? ; beskonted Morogues ; aotrounez la Touanne ha Chezelles, e Berry ; Genetais, la Villefréhour ha Lourmel, e [[Pleuloc'h]] ; les Salles ? ; Neufbourg ? ; Kergariou ([[Ploubêr]] ?). ''Michel'', bet noblet da vare Charlez V e 1369 ; ''Pierre'', chuin Bourges e 1186 ; ''Nicolas'', sekretour ar roue e 1588, dimezet e Breizh gant Hélène Guiomar ; ur floc'h ar roue e 1588 ; an tad Roussaint de Saint Luc, aozer ur c'hounskrid diwar-benn uhelidi Breizh e 1691 ; ur c'huzulier e Breujoù e 1732. Skourr Morogues en deus roet ur pennletanant ar Morlu ; aet da Anaon er bloaz 1781. Skourr Préameneu, eus parrez [[Gwerial]], eskopti Roazhon, en deus roet ur ministr kehelioù ; kont an Impalaeriezh ha par Bro-C'hall ; aet da Anaon e 1825.</ref> * ''En sabel e dri fenn leonparzh en aour''. [PPC] |- |[[Restr:Le Bigot de Kerjégu.gif|100px]] |'''Bigot de Kerjégu (Le)''' * ''En argant e wiñver e limestra kurunennet en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bigot du Noyer.gif|100px]] |'''Bigot du Noyer (le)''' * ''En argant e leon kudennek en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bigot des Parquets.gif|100px]] |'''Bigot des Parquets''' * ''En argant e gebrenn en sabel eilet gant teir rozenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bigot de Runbezre.gif|100px]] |'''Bigot de Runbezre (Le)''' * ''En argant e ziv dreustell en gul eilet gant c'hwec'h pempdiliaouenn ivez en gul, 3, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Bigot de la Villerabel.gif|100px]] |'''le Bigot de la Villerabel''' * ''Palefarzhet : e 1 ha 4 en argant e leon kudennek en sabel kurunennet en gul, e 2 ha 3 en gul e greskenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Bigottière de Perchambault.gif|100px]] |'''Bigottière de Perchambault (de la)''' * 'En glazur e lammell zentek en aour eilet gant pevar fenn leon diframmet ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bihan de Kerhellon.gif|100px]] |'''Le Bihan de Kerhellon''' <ref>Aotrounez Kerhellon, e [[Gwinevez]]. Menegoù ha diskouezadegoù eus 1426 da 1534. ''Jean'' war-dro 1510, dimezet gant Catherine de Kerscau.</ref> * ''En erminoù e bempdiliaouenn en gul.'' [HGG] [PPC] |- |[[Restr:Le Bihan de Keruzouarn.gif|100px]] |'''Bihan de Keruzouarn (Le)''' * ''En sabel e groaz pavek en argant, karget e kondon gant ur greskenn en gul.' [PPC] |- |[[Restr:Le Bihan de Pennelé.gif|100px]] |'''Bihan de Pennelé (Le)''' * ''En aour e gebrenn en gul difoupant diouzh ur mor en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bihannic de Guicquerneau.gif|100px]] |'''Bihannic de Guicquerneau (Le)''' * ''En gul e zaou zelfin en aour peuliet penn-ouzh-penn.'' [PPC] |- |[[Restr:Billarts.gif|100px]] |'''Billarts''' * ''En argant e erez dispak en sabel, pigoset hag iziliet en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Billeheust du Manoir.gif|100px]] |'''Billeheust du Manoir''' * ''En glazur e gebrenn faoutet en argant eilet gant teir rozenn ivez en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Billes de Kerfaven.gif|100px]] |'''Billes de Kerfaven''' * ''En argant e wezenn c'heotet hebiaet e kleiz gant ur steredenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Billette de Kerouel.gif|100px]]<br>[[Restr:Billette de Kerouel (alias).gif|100px]] |'''Billette de Kerouel''' * 'En sabel e deir zreustell en argant.'' * Neuz all : ''en limestra e dri fesk treustellet ha peuliet''<ref>http://heraldique.forumactif.org/t4885-position-pour-3-poissons?highlight=Poissons</ref> ''en aour, e gab en glazur karget gant teir hanochenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Billon du Domaine.gif|100px]] |'''Billon du Domaine''' * ''En glazur e gebrenn en aour eilet gant teir hanochenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:De Billouart.jpg|100px]] |'''Billouart de Trémillec''' * ''En aour e groaz divouedet en glazur leinet gant div rodig-kentr en glazur.' [PPC] |- |[[Restr:Billy de la Briançais.gif|100px]] |'''Billy de la Briançais''' * ''En aour e groaz divouedet en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:Bilsic du Cleuzdon.gif|100px]] |'''Bilsic du Cleuzdon''' * ''En gul e groaz divouedet en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Binet des Tournelles.gif|100px]][[Restr:Binet des Tournelles.png|100px]] |'''Binet des Tournelles''' <ref>Familh c'henidik eus Touraine. Aotrounez e Breizh e Porzh-Pêr ha Pentelloù. A-douez tud veur roet gant ar familh-se, ''Victor Binet de Montifray'', kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kontoù Breizh]] e 1602.</ref> * ''En gul e gab en aour karget gant teir c'hroazigan kroaziganek o zroad sanket en glazur.'' [HGG] * Neuz all ː ''En gul e gab en aour karget gant teir c'hroazigan hesank'' [PPC] |- |[[Restr:De la Binolais des Verdières.gif|100px]] |'''Binolais des Verdières (de la)''' * ''En aour e dreustell gommek geotet karget gant un alarc'h en argant, eilet gant tri fav leon en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bintin.jpg|100px]] |'''Bintin (de)''' * ''En aour e groaz koñchek en sabel.'' [HGG] * En aour e groaz koñchek en sabel eilet gant peder flourdilizenn (siell [[1306]]). [PPC]<ref>Ne ro ket livioù ar flourdilizennoù.</ref> |- |[[Restr:Bintin du Bodel.gif|100px]] |'''Bintin du Bodel''' * ''En sabel e dri skoedig en aour, ur rodig-kentr ivez en aour e kondon.'' [PPC] |- |[[Restr:De Bintin de Bodel.gif|100px]] |'''Bintin de Bodel (de)''' * ''Rannet : e 1 en argant e deir delienn gelenn c'heotet, e 2 en sabel e dri skoedig en aour, 2, 1.'' [HGG], |- |[[Restr:De la Bintinaye.gif|100px]] |'''de la Bintinaye''' * ''En sabel e deir sourin en gul karget gant un dreustell ivez en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Biré de la Grenotière.gif|100px]] |'''Biré de la Grenotière''' * ''En glazur e varr greunavalenn dreustellet en aour, karget gant tri greunaval digor en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Bitaut du Plessis.gif|100px]] |'''Bitaut du Plessis''' * ''En sabel e gebrenn en argant eilet gant ur rodig-kentr ivez en argant e beg.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Bizaie.gif|100px]] |'''de la Bizaie''' * ''En argant e zube en sabel''<ref>Ardamezioù kanus : ''biset'' a reer e galleg eus un dube ''(Columba livia)''.</ref>. [PPC] |- |[[Restr:Bizeul de la Jaulnaye.gif|100px]]<br>[[Restr:Bizeul de la Jaulnaye 2.gif|100px]] |'''Bizeul de la Jaulnaye''' * ''En glazur e zaou lagad en aour treustellet<ref>Ardamezioù kanus : ''bizeul'' = ''bis uel'', "daou lagad", e galleg an {{XIIvet kantved}}.</ref>. * Neuz all ː ''en argant e dreustell en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Bizien.png|100px]] |'''Bizien''' * ''En glazur e groaz en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Bizien de Kerigomarc'h.gif|100px]] |'''Bizien de Kerigomarc'h''' * ''Palefarzhet : en 1 ha 4 en argant e dreustell en sabel eilet gant ur steredenn en gul ouzh kab hag ur greskenn ivez en gul ouzh beg ; e 2 ha 3, adpalefarzhet : en 1 ha 4 en gul, e 2 ha 3 en sabel e groaz en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Blain.gif|100px]] |'''de Blain''' * ''Brizhet e greskenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:De Blais.gif|100px]] |'''de Blais''' <ref>Aotrouien [[Champtoceaux]] ([[Maine-et-Loire]]), hag a oa en eskopti Naoned kent an [[Dispac'h_gall]].</ref> * ''En aour e dreustell en gul heuliet gant c'hwec'h moualc'henn gouremmet ivez en gul, 3, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Blais de la Violière.gif|100px]] |'''Blais de la Violière''' * ''En glazur e bemp buan en argant tremenant an eil dreist egile, un eilenn en gul balirant ha peuliet.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Blanc (le).gif|100px]] |'''Blanc (Le)''' * ''En glazur e dreustell en aour eilet ouzh kab gant ur greskenn en argant leinet gant ur steredenn en aour ha hebiaet gant div steredenn ivez en aour, hag e beg gant ul leon tremenant en argant."" [PPC] |- |[[Restr:Le Blanc de la Baume.gif|100px]] |'''Blanc de la Baume (Le)''' * ''Troc'het etre gul hag aour, e leon leonparzhet troc'het etre argant ha sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Blanc de Guenrouet.gif|100px]] |'''Blanc de Guengueret (Le)''' * ''En gul e deir sourin en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Blanchard de la Blanchardaye.gif|100px]] |'''Blanchard de la Blanchardais''' * ''Pemp talbennan'' (siell [[1379]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:Blanchard de la Burahaye.gif|100px]] |'''Blanchard de la Buharaye''' * ''En glazur e deir c'hreskenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Blanchard des Fougerais.gif|100px]] |'''Blanchard des Fougerais''' * ''En argant e ziv dreustell en sabel, karget pep hini gant ur vailhenn en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Blanchard de Keranduel.gif|100px]] |'''Blanchard de Keranduel''' * ''En gul e gorverig en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Blanchard de Lessongère.svg|100px]] |'''Blanchard de Lessongère''' <ref>Aotrounez Lessongère, e [[Sant-Ervlan]] ; baroned, e 1644, ha goude markizien Bois-de-la-Musse e 1660, e [[Chantenay]]. Daou vaer [[Naoned]] adalek 1611 ; ''Jean'', pennprokulor ouzh Kambr ar C'hontoù e 1612 ; daou brezidant ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] adalek 1634 ; daou guzulier ouzh Breujoù Breizh e 1719 ha 1783.</ref> * ''En glazur e dreustell en argant, heuliet gant pemp bezantenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Blanchard de la Burahaye.gif|100px]] |'''Blanchard du Minihic''' * ''En glazur e deir c'hreskenn en argant.'' (skourr hini Buharaye) [PPC] |- |[[Restr:De la Blanchardaye.gif|100px]] |'''de la Blanchardaye''' * ''En gul e flourdilizenn en argant.'' *[GLB] [PPC] |- |[[Restr:Blanche de Toussaint.gif|100px]] |'''Blanche''' * ''Div erez kein-ouzh-kein, o divaskell e beg'' (siell 1390) ; livioù dianav. *[PPC] |- |[[Restr:Blandin de la Guibetière.gif|100px]] |'''Blandin de la Guibetière''' * ''En argant e zrailhenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Blason de Mirebeau.gif|100px]] |'''de Blason de Mirebeau''' * ''Sourinet a c'hwec'h pezh'' (siell [[1246]]) ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:Le Blond de la Tour.png|100px]] |'''Le Blond''' <ref>Familh c'henidik eus Poitou. Aotrounez la Tour (pelec'h ?). N'eus ket bet roet aotrouniezh ebet e Breizh.</ref> * ''En aour e zaou peul en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Le Bloy du Tay.gif|100px]] |'''Le Bloy (/ Bloay)''' <ref>Aotrounez Tay, e [[Karozh]] ; Cargoulé ?, la Pelletière (Sant-Mikael-keveger?). ''Steven'', tailhanter dineroù hag arc'hant aotrouniezh [[Gwenvenez-Penfaou|Gwenvenez]] e 1540 ; ''François'', prezidant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] ha letanant [[Naoned]] e 1565.</ref> * ''En glazur e deir melionenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bot-d.jpg|100px]] |'''du Bod''' * ''En gul e gastell en aour mogeriet en sabel leinet gant tri zour bannielek, an hini kreiz uc'heloc'h eget an daou all.'' [HGG] |- |[[Restr:Du Boisbaudry.jpg|100px]] |'''du Boisbaudry''' * ''En aour e ziv dreustell en sabel, an hini gentañ karget gant teir hag an eil gant div bezantenn en argant'' (PPC) |- |[[Restr:De Boiséon * Bois-Eon.jpg|100px]] |'''de Bois-Eon / Boiséon''' <ref>'''A'''otrounez ha konted al lec'h se e 1617, par. [[Lanneur]]; beskonted la Bellière, par. [[Pleudehen]]; ao. koadnizan, par. [[Plûned|Plûnet]]; [[Goudelin]], par an anv se; baroned  Kerouzéré. par. [[Sibirill|Sibérill]]; ao. Kerandraon, par. [[Plougerne]]; Trogoff, par. [[Ploueskad]]; Coatlez, par. [[Gwinevez]]; Coëtsabiec; [[Koatreven]], par.an anv se; Penn ar C'hoad, par. [[Peurid-ar-Roc'h]]; Mesnault; Runfao, par. [[Ploubêr]]; Kozquer, par. [[Gwimaeg]]; Hellez ha Bouëxiére, par. [[Lanneur]]; Keranraiz, par. [[Plouared]]; Penanguern; Guérand, par. de [[Plegad-Gwerann|Plegad]]; Kerbrat, par. [[Sevinieg]]; Chateloger, par. [[Sant-Ervlon-an-Dezerzh|Sant-Ervlon]].</ref> *''En glazur e gebrenn en argant heuliet gant tri fenn leonparzh en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Boislève des Roches.png|100px]] |'''Boislève''' <ref>Aotrounez les Roches, la Nobilière, e [[Santez-Lusenn]] ; la Pageaudière. ''Etienne'', chuin [[Naoned]] e 1577 ; ''Robert'', mestr war [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1622.</ref> * ''En argant e deir rozenn en gul ; e gab en glazur karget gant teir lammell en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bouju de la Mesnolière.gif|100px]] |'''Boju''' <ref>'''BOJU''' pe '''BOUJU''' ; genidig eus Bro-Boatev. Aotrounez Mesnoliére; l'Arsangle, parrez [[Kerc'hevrel]]; la Joue, parrez [[Sant-Stefan-Brengoloù]]; le Vivier, parrez [[Machikoul]]. - '''Perrot''', serjant an aotrouniezh [[Nozieg]] e 1445; - '''André''', marc'heg Malta e 1566; - '''Louis''', kadoriad ouzh an Enklaskoù e 1644, dimezet 1° gant Lucrèce Ménardeau, 2° gant Louise de Chateaubriand. Kemmesket e 1679 gant Charette. </ref> * ''En glazur e deir fempdiliaouenn en argant'' (GlB - PPC) |- |[[Restr:Le Borgne de Kernier.gif|100px]] |'''le Borgne''' <ref>Aotrounez Kernier, e [[Plouvara]] ; Couësbo, e [[Gwern-Porc'hoed]] ; la Villebalain, e [[Pleuloc'h]] ; Liffreg ; la Villebasse, e [[Sant-Jili-ar-C'hoad|Saint-Jili-ar-Beskont]] ; Kerfalais, Coëtnevenoy (= Koad-Nevenez), Roc'hmelen, e [[Peurid-ar-Roc'h]] ; la Bouexière(= ar Veuzit), e [[Kawan]] ; Sant-Hilivay (= ''Elivet''), e [[Bulien]] ; Quilialan, e [[Pederneg]] ; Kervern ; Malbrousse, e [[Plerin]] ; Rumeur, [[Pañvrid-ar-Beskont]] ;  Goudemail, e [[Lanrodeg]] ; Kergoumar ; Pontneuf ; Grandval ; Mesmeur ; la Cholletière e [[Palud]] ; Vigneu, l'Hermitage & la Patoullière, e Pentelloù ; le Pec, e [[Arzhon-Raez|Arzhon]] ; Anguignac, e [[Felgerieg-Veur|Felgerieg]] ; Maison-Neuve ; les Jardins ; le Tertre ; le Colombier ; les Bignons la Varenne ha Juzet, en [[Gwenvenez-Penfaou|Gwenvenez-Penfaoù]] ; Launay, e Sant-Yann-ar-Granneg ; Grand mesnil (?) ; la Villeneuve (?). ''Geoffroi', en deus sinet feur-emglev [[Gwenrann|Gwennrann]] 1381 ; ''Guillaume'', prezidant ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] hag eskob [[Gwened]] e 1490 ; ''Jean'', bet lazhet e-kerzh [[Emgann Sant-Albin-an-Hiliber (1488)|emgann Sant-Albin-an-Hiliber]] e 1488.''</ref> * ''En argant, e gab dentek en gul.'' *Sturienn ː ''Utroque lumine valet'' ("Mat eo en daou zegouezh") [PPC] |- |[[Restr:du Bot de Kerbot.gif|100px]] |'''du Bot de Kerbot''' <ref>Aotrounez Kerbod ha Keralvez, e Sarzhav ; Grego, e Surzur ; markiz ar Roc'h, e Roche, en Santoz ; Trevarez, e Laz ; Koad ar Moal, e Plouzevede ; Gournoaz, e Gwiskri ; beskont ar C'hurru, e Milizag. Meneget e 1536, 1669. Skourr Grégo aet da get e 1826.</ref> * ''En glazur e gebrenn en aour, heuliet gant teir fempdiliaouenn en argant.''' [PPC] |- |[[Restr:Botloy.jpg|100px]] |'''Botloy''' <ref>'''BOTLOY''' (skourr eus an tiegezh Tournemine), aotrounez al lec'h se ha Kerdouzer, parrez [[Planiel]]; Kerguistin, parrez [[Sant-Loup|Lanloup]]; Launay (ar Wern), parrez [[Lezardrev]]; Koad-haleg, par. Locmaria (?); ar Billo, parrez [[Ar_Vinihi-Landreger]]; Kervenoù, parrez [[Plougonveur]]; Kergoat. - '''Geoffroi''', mab yaouankañ Olivier Tournemine, aotrou la Hunaudaye hag Isabeau de Machecoul, en deus diazezet ar familh se. Bet eo kabiten [[Gwengamp]] ha lazhet e-kerzh seiziz [[Ar_Roc'h-Derrien]], e 1347. Diouzh e zimez gant Jeanne, en deus bet bugalez hag o deus kemeret an anv Botloy : - '''Guillaume''', teñzorer iliz-veur [[Landreger]], bet klevet e-kerz an ensklaskoù santelezhadur [[Erwan Helouri|sant Erwan]] e 1330. - '''Pierre''', sekretour an Dug, e zimezas war dro 1420 gant Jeanne l'Évêque; </ref> * ''Palefarzhet etre aour ha glazur.'' [HGG] |- |[[Restr:Bouchaud de la Forestrie.png|100px]] |'''Bouchaud''' <ref>Aotrounez la Forestrie, la Pigneonnerie, les Hérettes, le Plessis, la Rivière. Selaourien ouzh Kambr ar C'hontoù adalek 1696 ; ''Julien'', jeneral ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1714 ; ''Julien-Nicolas'', jeneral ouzh Kambr ar C'hontoù e 1730 ; ''Jean-Baptiste'', jeneral ouzh ar C'hontoù e 1737, lakaet en enor e 1785 ; ur marc'heg urzh Sant-Mikael e 1747 ; ur sekretour ar roue e 1786.</ref>. * ''En argant e gebrenn en glazur heuliet ouzh kab gant ur vrizhenn erminig en sabel ; e gab en aour karget gant div rozenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Boucher de l'Epinay.png|100px]] |'''Boucher''' de l'Epinay <ref>Aotrounez l'Epinay, ? ; la Bertholière, e [[Orvez]] ; la Bazillière, e [[Lavreer-Botorel]] ; l'Etardière (e Lavreer-Botorel ?). ''Etienne'', chuin [[Naoned]] e 1564 ; ur gouarnour [[Machikoul]] e 1674 ; ''Jean-Baptiste'', pennalvokad Kambr ar C'hontoù e 1731.</ref> * ''En argant e deir falmezenn c'heotet, an div ouzh kab kein-ouzh-kein.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Boucherie.gif|100px]] |'''de la Boucherie''' <ref>Aotrounez al lec'h se, Fromenteau ha la Pinardière, par. [[Gwaled]]; Bois-Chollet, par. [[Sant-Enion-al-Lenn-Veur|Sant-Enion]]; l'Hébergement, par. [[Doulon]]. Réf. 1430, par. Gwaled, esk. Naoned. - '''Mathurin''', marc'heg Malta, komandour Arétin e 1524; - '''Rolland''', marc'heg an Urzh e 1572. Kemmesket e-barzh Chevigné.</ref> * ''En glazur e garv tremenant en aour, gwakoliet en erminoù'' [PPC] |- |[[Restr:Bouchet de la Fauvelière.gif|100px]] |'''du Bouchet''' <ref>Aotrounez la Fauvelière, e [[Baez]] ; la Motte, e [[Stredell]] ; la Haye, e [[Tourc'heg]] ; la Garenne, e [[Saoudan]] ; Mera, ? ; Pengenay, ?. ''Raoul'', en deus kemeret perzh en aloubadeg [[Laval (Mayenne)|Laval]] war ar Saozon er bloaz 1429. ''Guy'', teñzorer ar Vadalen [[Gwitreg]] ha prezidant kentañ ouzh Kambr ar C'hontoù e 1478 ; eskob Kernev e 1480. ''Pierre'', prezidant gant tog ouzh Breujoù Breizh e 1620.</ref> * ''En sabel e groaz koñchek en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:De la Bouëxière de kerdute 1.gif|100px]] |'''de la Bouëxière''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha Kerduté, e [[Plouyann]]; Kerourc'hant, e [[Garlann]] Menegioù ha diskouezhadegoù eu 1427 da 1543, er parrezioù se, eskopti Treger. - '''François''', marc'heg breton Malta e 1529;</ref> * ''En argant e c'hwec'h ruilhenn en glazur, 3, 2, 2'' (PPC) |- |[[Restr:Bouin de Rains.png|100px]] |'''Bouin''' <ref>Aotrounez Rains ? ; Cacé, e [[Sant-Jili-Roazhon]]. ''Germain'', mirour al Levrioù ouzh Kambr ar C'hontoù e 1601 ; ''François'', mestr ouzh ar C'hontoù e 1673 ; tri c'hadoriad kentañ ouzh ar C'hontoù adalek 1724.</ref> * ''En glazur e leon kudennek en aour, heuliet ouzh kab gant div houadan ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Boulomer de Lorière.png|100px]] |'''Boulomer''' <ref>Aotrounez Lorière, e [[Nozieg]]. ''Jean'', selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù e 1529 ; ''Jean'', pennalvokad ouzh ar C'hontoù Breizh e 1558 (ar memes hini ?)</ref> * ''Dougen a ra un dreustell e deir rodig-kentr'' ; livioù dianav. [PPC] |- |[[Restr:De la Bourdonnaye.gif|100px]] |'''de la Bourdonnaye''' * ''En gul e zri bordon en argant peuliet'' (PPC) |- |[[Restr:Kermoisan-d.jpg|100px]] |'''le Bourgeois''' * ''En gul e seizh kregilhenn en argant, 3, 3, 1''<ref>Heñvel ouzh ''Kermoisan (de)''.</ref>. |- |[[Restr:Bourgogne de Vieillecour.png|100px]] |'''Bourgogne''' <ref>Aotrounez Vieillecour, e Malvid. Ur chuin Naoned e 1612 ; ''François'', maer [[Naoned]] e 1637 ; ''François'', selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù e 1688.</ref> * ''Troc'het etre aour hag argant ; e ezev en glazur heuliet gant peder rozenn ivez en glazur, 2, 2.'' * Sturienn ː ''Tout par amour et rien par force''. [PPC] |- |[[Restr:Braillon de Barigny.gif|100px]] |'''Braillon''' <ref>Familh c'henidik eus Pariz. Aotrounez Barigny. Aotrouniezh ebet anavet e Breizh. ''Louis'', doktor war ar [[mezegiezh|vezegiezh]], kuzulier Pariz e 1536. ''Michel'', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1554. ''Louis'', kadoriad ouzh Kambr ar C'hontoù e 1571 ha kadoriad gant tog ouzh Breujoù Breizh e 1577 ; aet da Anaon e 1587.</ref> * ''En argant e leon en gul, ur sourin en aour balirant.'' [PPC] |- |[[Restr:Brehet-de-Rosampoul.gif|100px]] |'''Bréhet''' <ref>Aotrounez Rosampoul, parrez [[Plougonven]], eskopti Landreger; hag al Lande (?). - '''Olivier''', eus parrez [[Plourc'han]], en deus gret le d'an dug etre uhelidi [[Landreger]] e 1347; - '''Louise''' dimezet e 1446 gant Maurice de Kerloaguen. - ?...  [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|marc'heg Malta]] e 1528. Dalc'het eo bet goude aotrouniezh Rosampoul gant familhoù Carné ha du Parc.</ref> * ''En aour e leon en gul kurunet en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Du Breil de Meillac.gif|100px]] |'''du Breil''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Melieg]] ; Bois-de-la-Roche, e [[Neant]] ; Chalonge, e [[Treveron]] ; konted Rays e [[Plouvalae]], e 1680 ; baroned Ourmeaux, pe Hommeaux, e [[Sant-Brewalaer]], e 1575 ; aotrounez la Caunelaye, e [[Kersaout]] ; konted Pontbriand e [[Sant-Briag]], e 1650 ; aotrounez la Gaudinaye, e [[Plouvalae]] ; la Touche, Belleville ha la Ville-Bothorel, e [[Pleurestud]] ; la Mellerie ha Plessis, en ar [[Ar Genkiz-Yuzhael|Genkiz-Yuzhael]] ; Penlan, e [[Kemper-Gwezhenneg]] ; la Motte-Olivet ha Boisruffier, e [[Plelin-Tregavoù|Pleslin]] ; la Grandville, e [[Brengoloù]] ; la Garde, e [[Sant-Yuzeg]] ; Sant-Tual ? ; la Corbonnaye, e [[Sperneg]] ; le Tertre, e [[Sant-Luner|Saint-Luner]] ; la Garaye, e [[Taden]] ; la Chatterie ? ; Châteaulétard, en [[Sant-Ervlon-ar-Roz|Sant-Ervlon]] ; la Marre-Jouan ? ; Plessis, e [[Planfili]] ; Riber ? ; la Boutbansais ha la Roche-Colombière, e [[Plegeneg]] ; la Chaloyère ? ; Landal, e [[Labouseg]]. ''Mathieu'', marc'heg, meneget da heul Olivier, mab Radulphe e-barzh dielloù abati Vieuxville e 1177 ha 1192. ''Guillaume'', senesal Penteür e 1227. ''Guillaume'', aotrou Bois-de-la-Roche, dimezet e 1283 gant Denise d'Anast. ''Jean'', mab Guérin, dimezet e 1360 gant Gervaise le Borgne. ''Rolland'', o mab, dimezet war-dro 1399 gant Olive Chastel, eus tiegezh Rouvraye, o deus roet ː ''Olivier'', pennprokulor ouzh ar Kambr ar C'hontoù e 1444, ha ''Rolland'', kadoriad ouzh ''[[Grands Jours|Grand-Jours]]'' Breizh e 1495, ha war-lerc'h ouzh breujoù Bourdel ; marvet e 1502. Ar familh se en deus roet ivez, abaoe ar {{XVvet kantved}}, senesaled Roazhon, kambrelaned, duged, kabitened kreñvlec'hioù, pevarzek marc'heg an Urzh abaoe 1561, ha tudjentil kambr ar roue, kabitened eus pemzek kant den brezel, marc'hegerien-skañv ha troadeien ; mistri kampoù ; ur marc'heg Malta e 1612 ; flec'h ar roue abaoe 1511 ; abaded Lanvaoz e 1735, Pempont e 1743, Sant-Yagu e 1767, Saint-Marcien en eskopti Auxerre e 1746, Meaubec en eskopti Bourges e 1750, Theulley en eskopti Dijon e 1766 ; un eskob Kebek, marvet e 1760, hag un penn strollad-listri e 1781.</ref> * ''En glazur e leon kudennek en argant.'' * Sturienn ː ''Parcere subjectis, debellare superbos''("Espernit ar sujidi, trec'hit ar re lorc'hus") [PPC] |- |[[Restr:Le Breton de Lancé.gif|100px]] |'''le Breton''' <ref>Aotrounez Lancé, e [[Noal-Kastellan|Noal]] (Kastellan), ha la Herpinière, et [[Kornilieg]]. Un arc'hdiagon Roazhon, kadoriad ouzh Kambr ar C'hontoù e 1473, aet da Anaon er bloaz 1490.</ref> * ''En gul e lammell en erminoù, heuliet gant ur penn bleiz en argant ouzh pep konk.'' [PPC] |- |[[Restr:Bretton des Chapelles.png|100px]] |'''Bretton''' <ref>N'eo ket bet meneget ar barrez. ''Gatien'', jeneral war an Arc'hant ouzh Kambr ar C'hontoù e 1751.</ref> * ''En aour e deir falmezenn en geot'' [PPC] |- |[[Restr:Budes du Plessis.gif|100px]] |'''Budes''' <ref>Aotrounez Plessis-Budes, par. [[Sant-Kareg]]; d'[[Uzel]], par. an anv se;  Hirel, par. [[Pledran]]; Gareth; Couëdic. par. [[Megerieg]];  Launay-Couvran, par. [[Tregaeg]]; baron Sacé e Bro-Normandi; ao. Rufflay, par. [[Sant-Donan]]; Plessix-au-Noir; la Courbe; Blanchelande; kont Guébriant, par. [[Pludunoù]]; ao. Kerdaniel, par. [[Plagad]];  Tertre-Jouan ha Santez-Gwen, par. [[Ploufragan]]; Quatrevaux, par. [[Pleneventer]]; la Noë-Sèche; Coësquen; la Touche-Carméné; Plessix-Cottes, par. [[Henon]];  l'Espinasse; Bienassis; la Plesse.</ref> * ''En argant e binenn c'heotet, leinet gant ur sparfell en aour, hag hebiaet gant div flourdilizenn en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Bruneau du Fretay.png|100px]] |'''Bruneau''' <ref>Aotrounez Fretay ? Ur chuin [[Naoned]] e 1692 ; ''Claude'', pennc'hrefier ouzh Kambr ar C'hontoù e 1730.</ref> * ''En glazur e dri erezan treustellet en aour, leinet gant ur steredenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Budan de Boislaurent.png|100px]] |'''Budan''' <ref>Aotrounez Boislaurent, e [[Koeron]] ; Beavoir ? ; Russé ? ; Bois-Clair, e [[Mezansker]] ; Vivier ? ; Genneville, e Bro-Añjev ; la Haye, e [[Prevenkel]]. Ur sekretour ar roue e 1736 ; ''René-François Budan de la Haye'', pennalvokad ouzh Kambr ar C'hontoù e 1756, kadoriad e 1789 ; ur marichal- kamp e-kerzh an {{XIXvet kantved}}.</ref> * ''En glazur e gebrenn heuliet ouzh kab a-zehou gant ur brog hag ouzh kab a-gleiz gant un dant, ouzh beg gant un delfin balirant war ur mor geotek, an holl en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Bullion de Vaulx.png|100px]] |'''Bullion''' <ref>Familh c'henidik eus Bourgogne. Aotrounez Vaulx ; Bonnelles (Enez-Frañs) ; markizien Gallardon e 1655, e Beauce ; markizien Courcy en 1681 ; aotrounez Fervagues, e Normandi ; Esclimont, Montlouët, e Beauce. ''Antoine'', kuzulier ar roue hag an Daofin, jeneral ouzh Kambr ar C'hontoù e 1538 ; ''Claude'', sekretour ar roue e 1567, dimezet gant Claude Vincent ; ''Jean'', mestr ouzh Kambr ar C'hontoù e 1572 ; ''Claude'', Sieller Meur ar roue e 1633 ; ul letanant-jeneral al luioù, marc'heg an Urzhioù e 1724 ; ur penn lestraz e 1754 ; daou varc'heg Malta e 1774. Skourr Montlouët kemmesket war-dro 1770 gant ''Parcevaux''.</ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4 en glazur e deir zreustell gommek en argant leinet gant ul leon difoupant en aour ; ouzh 2 ha 3 en argant e sourin en gul heuliet gant c'hwec'h kregilhenn ivez en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Buret de la Massais.gif|100px]] |'''Buret''' <ref>Aotrounez la Massais, eskopti Roazhon. Ur sekretour ar roue e 1764. Ur c'hrefier eus an aferioù sivil e Breujoù Breizh e 1785</ref> * ''En argant e gorlusk en mouk krogennet en geot ha treustellet.'' |} == C == {| class="wikitable" |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''de Cabellec''' * Ardamezioù disanvet. [PPC |- |[[Restr:Cabellic-l.jpg|100px]] |'''Le Cabellic''' <ref>Meneget e 1443, e [[Perroz-Gireg|Perros-Gireg]], bro-Dreger, eskopti Dol.. - '''Yves''', eskob Kernev e 1276</ref> * ''En gul e groaz krouget en argant, ur groazig ivez en argant ouzh pep konk'' [PPC] |- |[[Restr:Cabon.gif|100px]] |'''Cabon''' <ref>Aotrounez Kerandraon; Gorrequert; Châteaurun; Kergunic, e [[Kernouez]]; Keroudern; Kervéguen; Kerarret; Keralias, e [[Kersent-Plabenneg]]; Mesormel; Lesmaïdic. - Pennoù-kevredad, prokulored, noterioù e [[Lesneven]]; - Ur c'habiten ouzh rejimant Berry, bet fuzuilhet e [[Dilestradeg Kiberen|Kiberen]] e 1795.</ref> * ''En argant e zri fenn kabon diframmet en gul'' [PPC] |- |[[Restr:De Cahideuc.gif|100px]] |'''de Cahideuc''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e [[Ilfentig]]; markiz Bois-de-la-Motte, e [[Tregavoù]]; aotrounez la Cour, e [[Gouenaer]]; de [[Tremereg]], parrez an anv se; la Brosse, parrez [[An Onneg]];  Beaulieu, e [[Begnen]]; la Boullais; markiz Brie ha Chambière ha beskont la Motte, e [[Sant-Armael-ar-Gilli|Sant-Armael]]; aotrounez [[Hentieg]]; la Hunaudais, e [[Sant-Koulman]]; Broël, en [[Arzhal]]; markz Cucé, e [[Saozon-Sevigneg|Saozon]]; aotrounez Bellouan, e [[Menieg]].</ref> * ''En gul e zri fenn leonparzh en aour teodet en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Caignart.gif|100px]] |'''Caignart''' <ref>Aotrounez Kerbuchard ha Clachamp, e [[Pluverin]]; Coëtservel; Brangolo, e [[Zinzag-Lokrist|Zinzag]]. - '''Olivier''', gwareger en un diskouezhadeg Yann Beaumanoir e 1350; - '''Jean''', dimezet da Madeleine Mosnier war dro 1560. - Ar re Brangolo kemmesket gant ar re Chefdubois e 1697.</ref> * ''En gul e leon en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Caillard.gif|100px]] |'''Caillard''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Añjev. Ardamezeg 1696. - Ur aoditour er c’hontoù e 1747</ref> * ''En aour e dreustell gwezboellek etre argant ha glazur a deir derenn'' [PPC] |- |[[Restr:Caillaud du Souchay.png|100px]] |'''Caillaud''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Boatev. Aotroune Souchay ?; Trémissinière, e [[Sant-Donasian]]; Greffardière ?; Hamelinière, e Sant Similian ?; Bois-Tenet ? Montreuil ? - '''Claude''', chuin Naoned e 1630.</ref> * ''En glazur e gebrenn dentek, heuliet ouzh kab gant teir steredenn hag ouzh beg gant ur greskenn, an holl en argant; ur koail en aour etre brec'hennoù ar greskenn'' [PPC] |- |[[Restr:Cailleau de la Tour.png|100px]] |'''Cailleau''' <ref>Aotrounez la Tour (?); Fief-Maugeais; Beaumont, e [[Kazon]]</ref> * ''En glazur e dreustell en argant, heuliet ouzh kab gant ur manal en aour, hag ouzh beg gant div steredenn ivez en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Callouet-d.jpg|100px]] |'''de Calloët''' * ''En erminoù e leon en glazur, teodet ha krabanet en gul.'' |- |[[Restr:Callouet-kergomar.jpg|100px]] |'''de Calloët''' <ref>Aotrounez Lanidy, e [[Plouigno]]; Kerahel, e [[Bodsorc'hel|Botsorc'hel]]; Kerbrat, e [[Servel]]; Kerven, Portzcadiou; [[Lambal|Tregomar]] (parrez bet lonket gant [[Lambal]]); Toulbrunoët, e [[Merleag]]; Kerangouarec, Lostanvern, Kerastang, Trofor; Keriavily, e [[Plouared]]; ar Faoued (pehini ?); Kermaria, e [[Plouha]], al Lou, e [[Doloù]]; Lizandre, e [[Plouha]], Talarun, e [[Gwimaeg]]. - '''Pierre''', sekretour an Dug [[Yann V (dug Breizh)|Yann V]], ha goude sekretour ar Roue [[Charlez VII (Bro-C'hall)|Charlez VII]] e 1450; - '''Jean''', eskob [[Landreger]], aet da Anaon er bloaz 1504; - Tri alvokad jeneral ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] adalek 1621; unan kuzulier ar Stad e 1617; - Ur prezidant noblañs [[Landreger]] (e-kerzh emgann [[Kameled]] e 1694)</ref> * ''En aour e dreustell en glazur leinet gant un houadan ivez en glazur'' Sturienn ː Advise toi. [PPC] |- |[[Restr:Cambout-d.jpg|100px]] |'''du Cambout''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha Chef-du-Rost, par. [[Pluvaeg]]; baron [[Pontkastell-Keren|Pontkastell]] hag ar [[Ar Roc'h-Bernez|Roc'h-Bernez]]; markiz ha dug Coislin, par. [[Kambon]] ha par Bro-C'hall e 1663; beskont Carheil e 1685, par. [[Plesei]]; aotrounez Beçay, e Bro-Boatev; la Vieux-Ville; la Houssaye; Vauriou; Merionneg, par. [[Ar Baol-Skoubleg|Skoubleg]]; Crécy; Valleron; Plessix, par. [[Sant-Aelwez]]; Brignan par. [[Pontkastell-Keren|Pontkastell]]; la Bretesche, par. [[Merzhelieg]], la Sauvagère, par. [[Nivilieg]]; Beaumanoir, par. [[Bourc'h-Kintin]]; la Moquelays, par. [[Maroue]].</ref> * ''En gul e deir dreustell gwezboellek etre argant ha glazur a ziv derenn'' (siell [[1405]]). * Sturienn : ''Jamais en vain'' [PPC] |- |[[Restr:Cardin des Nouhes.png|100px]] |'''Cardin''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Boatev. - '''Jean''', tailhanter e Les Sables - '''Jean''', sekretour Stanislas, roue Pologn e 1759, ha pennc'hrefier ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1769; - '''Jean-Aimé-François''', selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1778;</ref> * ''En argant e gebrenn en sabel heuliet gant teir rozenn en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Cariou.jpg|100px]] |'''Cariou''' <ref>Aotrounez Kerguiniou, Gouazven, Kernevez, Sant-Visant, e [[Plouilio|Plouillio]]ː ar Rest, Kerilis, Roscerf; Tourelles, e [[Lokeored]]. C'hwec'h rummad; menegioù ha diskouezadegoù eus 1445 da 1543 e Plouillio, eskopti Treger.</ref> * ''En glazur e deir rodig kentr en aour, 2, 1.'' * Sturienn : ''Urgent stimuli'' [PPC] |- |[[Restr:De Carné.gif|100px]] |'''de Carné''' <ref>Aotrounez al lerc'h se e [[Noal-Muzilheg]], la Touche ha la Salle, e [[Serent]], Marzen, e [[Azereg (kumun)|Azereg]], Kerdaniel, e [[Laozag]]; beskonted Trouzilit, e [[Plougin]]; aotrounez Keriar, e [[Plourin-Gwitalmeze|Plourin]] (Gwitalmeze); beskonted Coëtquénann, e [[Plougerne]]; aotrounez Crémeur ha Liniac, e [[Gwenrann|Sant-Andrev-Gwenrann]]; Bléhéban ha Trévry, e [[Kaden]]; Cohignec, e [[Berrig]]; Blaison, Trécesson, e [[Kempenieg]]; Rosampoul ha Garspern, e [[Plougonven]]; Coëtcanton e [[Mêlwenn]]; beskonted Trevalaot, e [[Skaer]]; aotrounez Castellan e [[Sant-Varzhin-an-Oud]]; Pratanros, e [[Penharz]]; Kermliver, e [[Hañveg]]; Kerdineau, Plessix-Mareil, e [[Sant-Widel-Skovrid|Saint-Widel-Skovrid]]; beskonted Marcein, e [[Sant-Nazer]]; aoutrounez la Jonchais, e [[Donez]]; la Haultière, e [[Chantenay]]; la Rigaudière , en [[Ankiniz]]; la Roche, e [[Mezansker|Mesansker]]; Carnavalet. - '''Jean''', mestr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr ar C'hontoù]] e 1402; - '''Sylvestre''', marc'heg an Heureuchin (Ordre du Porc-épic, 1394 / 1498) e 1448 hag an [[Urzh an Erminig|Erminig]] e 1454; - '''Jean''', Abad Villeneuve; marvet e 1456; - '''Tristan''', mestr ostaliri hêrezhel ar rouanez [[Anna Breizh|Anna]]; marvet e 1535; - '''Marc''', e vab, letanant ar Roue e Breizh-Izel, kabiten [[Brest]] ha [[Gwenrann]], kambrellan ha denjentil boutin ar roue Fanch Iñ, anvet gant Herri II gwenaer meur, mestr meur ha adreizher jeneral dourioù ha koadoù Breizh; marvet e 1553; - nav marc'heg an urzh adalek 1568; - '''Guillaume''', provost [[Gwerzhav]] e 1532; - '''Catherine''', abadez la Joie e 1580; - '''Jérôme''', eil-amiral Breizh, marvet e 1580; - Gouarnourien [[Brest]], [[Montroulez]], ha [[Kemper]], eus 1566 da 1632; - un ezel akademiezh c'hall, marvet e 1870. </ref> * ''En aour e ziv dreustell en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Cassard de la Pantière.png|100px]] |'''Cassard''' <ref>Aotrounez la Pantière & Lepan, e [[Gwerzhav]]; la Joue ha la Frusière, e Gwinieg; Pontveix, e [[Konkerel]]; Brossay, e [[Fegerieg]]; le Tertre ha le Port, e [[Sant-Donasian]]. - Selaouerien ha mistri war [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]], adalek 1616; - '''Pierre''', maer Naoned e 1688; - '''Jean''', kabiten ouzh rejimant du Guébriant e 1702 </ref> * ''En argant e leon en sabel, leinet gant div valafenn (pe div wenanenn) ivez en sabel'' Sturienn ː ''Sans venin'' [PPC] |- |[[Restr:Du Cellier.gif|100px]] |'''du Cellier''' <ref>Aotrounez al lerc'h se ha la Ferrière, e [[Keller (kumun)|Keller]]; Beauchesne ha Pastiz, e [[Noal-ar-Gwilen]]; Crévy, e [[Pontkastell-Keren|Pontkastell]]; la Roche, e [[Gwenroc'h]]; Beau-Jardin ha la Souchais, e [[Sant-Albin-ar-C'hestell]]; la Cosnelais, la Roberdais, ha la Humaudais, e [[Malvid]]. - '''André''', kaset gant an Dug a-enep da osselin de Rohan, eskop [[Sant-Maloù]], e 1382; - '''Jean''', prezidant ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]], ha kañsellet ha senesal [[Roazhon]] e 1458. Familh aet da get.</ref> * ''En gul e dreustell en brizh, heuliet gant teir fempdiliaouenn en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Chaffault-d.jpg|100px]] |'''du Chaffault''' * ''En geot e leon en aour krabanet, teodet ha kurunennet en gul'' (siell [[1470]]). [PPC] |- |[[Restr:Chapelain de Kerezoult.gif|100px]] |'''Chapelain de Kerezoult''' * ''En argant e deir sourin en gul, e c'hrenngonk ivez en gul karget gant ur steredenn en argant''. [PPC] |- |[[File:de la Chapelle.gif|100px]] |'''de la Chapelle''' <ref>Aotrounez al lec'h se, er Chapel-Ploermael; Moulleg; Serent; Pestivien; les Brieux, parrez Plélann-Veur Menegioù eus 1426 da 1513 '''Olier''', marichal-meur Breizh e 1318</ref> * ''En gul e dreustell en erminoù'' [PPC] |- |[[Restr:Chapperon.jpg|100px]] |'''Chapperon''' <ref>            Genidig eus Bro-Añjev; aotrounez la Chapperonnière, par. Jallais, e-kichen Beaupréau; Savenières, par. [[Arned|Arned;]] Bernay ha Bourgneuf, e Bro-Boatev. Meneget e 1437, par. [[Arned|Arned;]], eskopti Naoned</ref> * ''En argant e zri fenngab en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Charbonneau.jpg|100px]] |'''Charbonneau''' * ''En glazur e dri skoed en argant, 2, 1, heuliet gant dek flourdilizenn en aour, 3, 3, 2, 1.'' (PPC) |- |[[Restr:Charette.gif|100px]] |'''Charette''' <ref>Aotrounez la Bretonnière ha la Thomassière, e [[Saotron]];  parrez [[Monteverzh]]; Beailieu, e [[Koeron]]; l'Ornière de l'étang, la Jou, la Rouillonnais, e [[Sant-Stefan-Brengoloù]];  Boisfoucault, e [[Sant-Masen-ar-Porzh|Sant-Masen]]; Briord, e [[Porzh-Pêr]]; Pellan, Houmeaux, e [[Mouzel]]; baroned la Colinière en 1775 hag aotrounez Boisbriant, e [[Doulon]]; la Contrie, e [[Koufeg]]; markizien la Gascherie e 1775, e [[Chapel-Erzh]]: la Haultière, e [[Chantenay]]; Ardennes e [[Santez-Pezhenn]]; Tiercent,  la Verrière, Treget, e [[Kerc'hevrel]]; la Guidoire e [[Kelenneg-ar-Mewan]]; la Ramée, e [[Prevenkel]]; la Guitonnière ?</ref> * ''En argant e leon en sabel krabanet ha teodet en gul, heuliet gant teir houadan en sabel iziliet ha pigoset en gul, 2, 1'' [PPC] |- |[[Restr:Charlet de la Garenne.gif|100px]] |'''Charlet''' <ref>Familh c'henidik eus Bro Boatev. Aotrounez la Garenne, Esbly, Lassy, Grandval, la Grange, la Poupardière. - '''Yves''', maer Poitiers e 1486, - '''Etienne''' ː kuzulier ouzh Breujoù Pariz e 1540, - '''François''' ha '''Charles''', kuzulierien ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1573 ha 1586; - '''Jacques''', kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kontoù Breizh]] e 1592; - ur floc'h ar Roue e 1720; - Ar rummad d'Esbly en neus kemmesket gant ar re ''Guémadeuc''.</ref> * ''En aour e erez en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Charon d'Ormeilles.png|100px]] |'''Charon''', pe '''Charron''' <ref>Familh c'henidik eus Pariz. Aotrounez d'Ormeilles; la Papolière, e [[Doulon]]. - '''Florimond''', jeneral war an arc'hant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1558.</ref> * ''En glazur e gebrenn heuliet ouzh kab gant div steredenn, hag ouzh beg gant ur rod, an holl en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Chasteigner-de-la-Chataigneraie.gif|100px]] |'''Chasteignier''' <ref>Genidik eus Bro-Boatev; aotrounez La Châtaigneraie ha La Roche-Pozay, e Bro-Boatev ; Lindois, e Bro-Angoumois ; Mallevault ; Le Rouvre, La Rochequairie, parrez Saint-Étienne-du-Bois ; La Thébaudais, parrez [[Gevrezeg]] ; Douet-Rouaud, parrez [[Lavreer-Botorel]] ; La Berlaire, parrez [[Henwinieg]] ; Bougon, parrez Bougenez. Menegoù ha diskouezadegoù eus 1427 da 1513, parrez Gevrezeg, eskopti Roazhon, hag al Lavreer, eskopti Naoned.</ref> * ''En aour e leonparzh geotet'' [PPC] |- |[[Restr:Du Chastellier de Corps-Nuds.gif|100px]] |'''du Chastellier''' <ref>Aotrounez al lec'h se e Kornuz; la Hautays e Trevo; Preauvé e Gwern; Chatelaugier e Ferred; la Jaroussaye, e Gentieg</ref> * ''En gul e vrec'h e dehoù loc'hant a-gleiz, o zerc'hel ur vloudilizenn en argant, heuliet gant pevar bezantenn ivez en argant, unan e kab, daou el lezioù, unan e beg'' [PPC] |- |[[Restr:Chauvin de la Mulotaye.svg|100px]] |'''Chauvin''' <ref>Aotrounez la Mulotaye e [[Morzhell]]; l'Espronnière, e [[Sant-Donasian]]; Bois-de-la-Musse ha l'Isle-Neuve, e [[Chantenay]]; l'Espinay, e [[Kerc'hfaou]]; Limaraud, e [[Abarrez]]; Montluc, e [[Sant-Stefan-Brengoloù]];  la Rochefordière, e [[Legneg]]; parrez [[Gwagenez]]. - '''Jean''', prezidant ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1413; - '''Guillaume''', kañseller an duged Pêr II ha Fañch II, prezidant kentañ ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1456, marc'heg [[Urzh an Erminig]]; marvet er prizonioù [[Gwened]] e 1481; - '''Yann''', e vab, en ur zimeziñ pennhêrez de la Musse, e gemeras anv hag ardemezioù la Musse</ref> * ''En argant e deir greskenn en gul, an hini ouzh beg war e eneb'' [PPC] |- |[[Restr:Cheminee de Boisbenest.jpg|100px]] |'''Cheminée''' <ref>Aotrounez Boisbenest, parrez [[Gwaled]] ; la Mesnardière. Menegioù ha diskouezadegoù eus 1430 da 1544, e Gwaled - '''Jean''', ezel eus gward [[Klison]] e 1464 ; - '''Simon''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1570 - '''Paul''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 11612</ref> * ''En argant e leonparzh en glazur kurunet en aour; e gab en gul karget gant tri fenn leon en argant kurunet en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Chenu-de-la-Bernardiere.gif|100px]] |'''Chenu''' <ref>Genidig eus Bro-Añjev; Aotrounez la Bernardière; Lendormière; Clairmont; la Thébaudière ha Boisgarnier, par. [[Keller (kumun)|Keller]]; Cerny; Bas-Plessix; Haut-Fossé; le Chesne, par. [[Lavreer-Botorel]]; Launay, par. [[Koufeg]]. - '''Georges''', mab Pierre, dimezet war dro 1550 gant Madeleine de la Rochecarbon. - '''Georges''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1597; - '''Jacques''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1605; - '''Hardy''', kabiten kêr ha kastell [[Oudon]], denjentil kambr Ao. ar Priñs e 1668; Kemesket dant Nicolas de Clays. </ref> * ''En erminoù; e gab talbennanek etre aour ha gwad a ziv rezenn'' (PPC) |- |[[Restr:Cherdel de Traoustang.gif|100px]] |'''Cherdel''' <ref>Aotrounez Traoustang, e Kamlez</ref> * ''En argant e ziv naer o gwidilañ penn ouzh penn'' (GdG) (PPC) |- |[[Restr:Chéreil des Vergers.png|100px]] |'''Chéreil''' <ref>Aotrounez les Vergers ?; la Rivière ha la Réauté, e [[Gwikomm]]; la Touche, e [[Plegastell]]; Bléhéban, e [[Kaden]]. - '''Mathurin''', sindik a kuzulier ouzh prezidial [[Roazhon]] e 1689; - ur sekretour ar Roue e 1738; - '''Mathurin-Pierre-François''', kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1753; - '''Mathurin-Jean-Paul''', kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1778;</ref> * ''En glazur e lammell en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Cillart de la Villehélio.gif|100px]] |'''Cillart''' <ref>Aotrounez Villehelio, e [[Plourc'han]]; Villeneuve, Coatarsant ha Lezerec, e [[Lanvaodez]]; Kerilis ha Kersaliou, e [[Pleuvihan]]; Kerasntivel; Landes; Pratiliy, Kergomar, Suville, e [[Tremelar]]; Kerguezennec, Kermainguy ha Kerantrez, e [[Tredarzeg]]; Clezmeur; Kerouazet ''* '''Henri''', eus parrez [[Pleuvihan]] hag e gwreg Jehanna, o deus diazezet Beauport e 1312.'' ''* '''Eudon''', floc'h Charlez Bleiz, bet graet prizonnier gantañ e-kerzh emgann [[Ar Roc'h-Derrien|Ar Roc'h-Derien]] e 1356;'' ''* '''Jean''', abad Beauport e 1376;'' ''* '''Jean''', floc'h marchosioù Loeiz a Anjou, roue Sikilia; en deus bet digant ar priñs se promesa 11.025 florin en aour, evitañ hag evit an 30 goaf eus e strolland, hag e oa e penn e-kerzh brezel adperc'hennidigezh rouantelez Sikilia e 1384;'' ''* '''Pierre''', mab da Yann, dimezet da Gatell la Lande war dro 1423;'' ''* '''Geoffroy''''' : ''touet en deus d'an dug etre uhelidi Goeloù e 1437;'' ''* '''Toussaint Cillart''', ha '''Jean-Bonaventure-Toussaint''', pennc'hrefierien mirourien-seier e Breujoù Breizh, ar c'hentañ e 1719, an eil e 1760.'' ''* ur brigadier troadigiezh e 1780;'' ''* Uu penn strollad-listri e 1786;'' ''* Triezel bet fuzuilhet e Kiberen e 1795''</ref> * ''En gul e gorn-hemolc'h en argant, lêrennet heñvel ouzh lammell'' Sturienn ː ''Mon corps et mon sang'' (PPC) |- |[[Restr:Clausse de Saint-Néry.gif|100px]] |'''Clausse''' <ref>Familh c'henidik eus Pikardi. Aotrounez Saint-Néry-en-Valois, Fieury, Marchaumont. Aotrouniezhoù disanvet e Breizh. - '''Cosme''', kadoriad kentañ ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1547; - '''Henry''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1566, mestr meur an Dourioù ha Koadeier Bro-C'hall e 1567; - Tri eskob, konted Châlons, eus 1572 da 1640</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant, heuliet gant tri fenn leonparzh en aour minellek en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Le Clavier.gif|100px]] |'''Le Clavier <ref>Aotrounez a Pageotière, Boisbidé, Moulin, Miniac, e [[Minieg-Morvan]]; la Bassetière, Villenouveaux, Ferrières. '''Jean''', sekretour ar Roue e 1655; Daou denjentil e gwenaerezh ar Roue e 1695; Skourr Minieg e n'eus kemmesket gant ar re ''de France''; Skourrioù all aet da get.</ref>''' * ''En gul e zaou alc'hwez en argant kein ouzh kein ha lammellet'' [PPC] |- |[[Restr:De Coëtlogon.gif|100px]] |'''de Coëtlogon''' <ref>Markizien al lerc'h se e 1622, ha Gué-de-l'Isle, e [[Pluvaeg]]; Kerberio, e [[Plistin]]; la Lande, e [[Pazieg]]; beskonted Méjusseaume e 1570 hag aotrounez la Motte-au-Viconte, e [[Reuz]]; baroned [[Ploueg-Grifed]]; aotrounez la Gaudinaye, e [[Ploermael]]; Ancremel, e [[Plouigno|Plouignio]]; Kervegant, e [[Plouzelambr]]; beskonted Louad ha Lezonnet, e [[Louad]]; Kerhel, e [[Lokmikael-an-Traezh|Lomikael]]; Lescrec'h, e [[Taole]]; Pontlo, la Bourdelaye, e [[Kempenieg]]; la Ville-Guyomarc'h, e [[Lanreunan|Laureunan]]; Gué-au-Duc, Bothléven, e [[Klegereg]]. - '''Olivier''', marc'heg an [[Urzh an Erminig|Erminig]], e 1454, prezidant ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|<nowiki/>]][[Kambr ar C'hontoù|C'hontoù]] e 1462; - '''Robert''', abad [[Sant-Meven|Saint-Meven]] e 1443; marvet e 1492; - '''Gilles''', kambrellan an dug Fañch II e 1479; - Tud-jentil kambr ar roueed Charlez IX hag Herri IV eus 1570 da 1596; - '''Guy''', abad Saint-Jean-des-Prés, ha goude [[Pempont]], marvet e 1472; - '''Michel''', abad Lanteneg  ha [[Banaleg-ar-Gevred|Banaleg]] (ar Gevred) e 1537; - '''Gilles''', abad Saint-Jean-des-Prés, marvet e 1506; - Tri c'huzulier ouzh [[Breujoù_Breizh]] eus 1619 da 1703; - Un eskob Kernev, marvet e 1706; - Un abad Bear (?) , eskob Sant-Brieg, ha goude Tournay; marvet e 1707; - Un abad Saint-Mesmie, en eskopti Châlons, e 1730; - Un abadez Moutons, en eskopti Avranches; - Ur marichal-c'hall, bezamiral, ha marc'heg an Urzh, marvet e 1730; - Ul letanant-jeneral armeoù ar Roue e 1748; - Daou ezel degemeret dindan enorioù Lez ar Roue e1781 ha 1784 </ref> * ''En gul e zri skoedig en erminoù'' Sturienn ː ''De tout temps Coëtlogon'' [PPC] |- |[[Restr:De Coëtlosquet.gif|100px]] |'''de Coëtlosquet''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e  [[Plouneour-Menez|Plouneour-''Menez'']];  Kerannot, e [[Sant-Tegoneg]]; les Salles; Keralivin he  Kerigou, er Minihi Léon; Kerduff;  Kergoat;  Keroman; Mesgoff; Kermorvan, e [[Plouganoù]]; les Isles (An Enezioù), e [[Gwimaeg]]; Kergoaret; la Pallue, e [[Plougouloum]]; Penlan, e [[Plounez]]; Ranvelin; Portzmeur, e  [[Sant-Martin-war-ar-Maez]].</ref> * ''En sabel hadet gant kanochennoù en argant, e leon kudennek ivez en argant balirant'' (PPC) |- |[[Restr:Coligny-d.jpg|100px]] |'''de Coligny''' * ''En gul e erez en argant pigoset, iziliet ha kurunet en glazur.'' [PPC] |- |[[Restr:De Commacre.png|100px]] |'''de Commacre''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Berri. - '''Gille'''s, kloarek-sekretour e 1492; prezidant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1526; - '''Maurice''', abad [[Landevenneg]] ha Boken e 1526; - '''Laurent''', abad Toussaint Angers e 1554.</ref> * ''En argant e deir moualc'henn en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Cornulier.gif|100px]] |'''Cornulier''' <ref>Aotrounez la Haudelinière, Lucinière, Montreuil, baron ha goude kont la Roche e 1718, e [[Enorzh]]; aotrounez la Haye, e [[Santez-Lusenn]]; la Touche, e [[Nozieg]]; beskonted [[Reudied]]; aotrounez Gravelles, e [[Santez-Onenn]]; markizien Château-Frémont e 1683;  e [[Sant-Ervlon-ar-Roz|Sant-Ervlon]]; kont Vair, e [[Arned]]; aotrounez Bois-Maqueau  ha la Sionnière, en [[Tilhieg]]; kont Largouët, en [[An Elven|Elven]]; baron [[Mousterlez]]; aotrounez la Caraterie ha la Pajotterie, e [[Sant-Stefan-Melveurzh|Sant-Stefan- Melveurzh]] ; de Pezle, de Lorière, la Grande-Haye, Jasson ha Malnoë, en  [[An Dosenneg|Dossenneg]]; baroned Lanvaux, e [[Gregam]]. - Pierre de la Haudelinière hag e vab Pierre, tro-war-dro kabiten an akebuterien war marc'h an aotrou Kastell-Briant e 1487 ha 1525. - Daou maer Naoned e 1569 ha 1605; - Daou jeneral war an Arc'hant e 1570 ha 1588; Ur c'habiten a hanter-kant den, gouarnour Naoned e 1596; - Daou vestr-meur war Dourioù ha Koadeier ha gwenaerien-meur Breizh e 1602 ha 1642; - Pierre, abbad Sant-Meven, Blanche-Couronne, ha Santekroaz Gwengamp, ha tro-war-dro eskop Landreger ha Roazhon (marvet e 1639); - Claude, aluzenner ar Roue, abbad Blanche-Couronne (marvet e 1681); - Seizh kadoriad gant tog adalek 1640; - Pevar c'hadoriad ouzh ar C'hontoù adalek 1674; - Parzek c'huzulier ar Stad; '- Daou marc'heg Sant-Lazar e 1681 ha 1723; - Ur marc'heg Malta e 1764, rener la Roche-Villedieu, e 1774; - Ur penn ran-arme eus luioù ar Roue e Bro-Vande (marvet e 1843) - Ur c'hommandant fuzuilherien war droad, bet lazhet e Sebastopol e 1855, - Un eil-amiral e 1868 (marvet e 1886)</ref> * ''En glazur e arbenn-c'harv en aour, leinet gant ur vrizhenn erminig en argant'' Sturienn ː ''Firmus ut cornus'' [PPC] |- |[[Restr:Cosnoal de Saint-Georges.png|100px]] |'''Cosnoal'''<small>, pe</small> '''Cosnoual''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Saoz. Aotrounez Saint-Georges, e [[Lostenk]]; Crano, en [[An Ignol|Ignol]]; Kerverien, e [[Sant-Karadeg-Tregonvael]]; Lieuzel, e [[Plegadeg]], Kerhuélic, e [[Baod]]. - '''Pierre''', mestr [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1531/2;</ref> * ''En argant e deir groaz pavek ha divouedet en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Coué du Brossay.png|100px]] |'''Coué''' <ref>Aotrounez Brossay, e [[Ranneg]]; Trégoudan; Kergurioné, e [[Krac'h]]; Salarun, e [[Teiz]]. - '''Jean''', en deus sinet feur-emglev [[Gwenrann]] 1381; - '''Julien''', selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1503</ref> * ''En argant e dreustell en sabel, heuliet gant teir flourdilizenn en gul'' [PPC] |- |[[Restr:De Couëtus.gif|100px]] |'''de Couëtus''' <ref>Aotrounez al lerc'h se e [[Karantoer|Karentoer]]; la Villelouais ha la Vallée, e [[Kempenieg]]; la Brétaudière, e [[Sant-Filberzh-Deaz|Sant-Filberzh]]; [[Ar Roc'h-Wenn|ar Roc'h-wenn]]; Penros ? </ref> * ''En argant e arbenn-c'harv en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Couperie de la Carizière.png|100px]] |'''Couperie''' <ref>Aotrounez la Carizière, en [[An Hae-Foazer|Hae-Foazer]]; Porthereau, e [[Gwerzhav]]; la Bogerie (?); la Lande ha Tartifume, e [[Porzh-Pêr]]. - '''Michel''', chuin [[Naoned]] e 1616; - '''Maurice''', selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1617</ref> * ''En glazur e dreustell en argant karget gant teir rozenn en gul, hag heuliet ouzh kab gant div steredenn en aour hag ouzh beg gant ur greskenn en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Courmeau de Leurmen.gif|100px]] |'''Courmeau de Leurmen''' * ''En gul e deir c'hregilhenn en argant.'' [GLB] [PPC] |- |[[Restr:De la Coussaye de Fougeray.png|100px]] |'''de la Coussaye''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Boatev. Keloù ebet diwar-benn aotrouniezhoù e Breizh. - '''Trajan de la Coussaye''' a zo bet mestr war ar C'hontoù e 1588, jeneral war an argant, ha kadoriad ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1601.</ref> * ''En gul e leon en aour; e gab en argant karget gant teir steredenn en glazur'' * Sturienn ː ''Patriæ subsidient astra leonis'' [PPC] |- |[[Restr:De Coutances-de-la-Celle.gif|100px]] |'''de Coutances''' <ref>Genidik eus [[Touren]]. Aotrounez la Celle, e Touren ; Boisdais ; la Bouvardière, parrez [[Sant-Ervlan]] ; Vigneu, parrez [[Koeron]] ; la Haye-Mahéas, e [[Sant-Stefan-Brengoloù]] ; la Mallève, e [[Chantenay]] ; Baillou. • '''Jean''', aotrou Négron, maer [[Teurgn|Tours]] e 1479 • '''Sidrac''' ha '''Louis''', marc'heien [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1575 ha 1595 • '''Valentin''', dimezet e 1570 gant Claudine Poidras • Ur floc'h d'ar roue [[Loeiz XIV (Bro-C'hall)|Louis XIV]] e 1702.</ref> * ''En glazur e ziv dreustell en argant, heuliet gant teir bezantenn en aour etre an treustelloù, laket 2 ha 1.'' *Sturienn ː ''Constantia, justicia et fidelitate'' (PPC) |- |[[Restr:Crocelay de la Violais.png|100px]] |'''Crocelay''' * ''En argant e sourin en gul heuliet gant teir melchonenn en sabel'' (PPC) |} == D == {| class="wikitable" |[[Restr:Daghon de la Justonnière.gif|100px]] |'''Dachon de la Justonnière''' <ref>Aotrounez la Justonnière, la Bérangeraye, la Varanne-Saint-Père ha les Rigaudières, e [[Mezansker]]; la Ragotière, la Billière ha la Salmonière, e [[Sant-Ervlon-ar-Roz|Sant-Ervlon-ar-Ro]]<nowiki/>z; Lorière, e [[Nozieg]]; Flessan. '''Jean''', aotrou la Justonnière, aet da Anaon e 1498, dimezet da uillemine Cuischard, tad ha mamm '''François''', a veve e 1529, pried Jeanne Blanchet, itron la Bérangeraye; diganto '''Guillaume''' ha '''Jean'''. '''Guillaume''', tad '''Jean''', tad-kozh '''Jacques''', kuzullier ou prezidial ha chuin [[Naoned]] e 1697, dimezet e 1599 da Anne Cassard, e ziskennidi staliet e bro Añjev, en o mesk ur marc'heg-floc'h mestr-meur urzh Malta e 1779, hag ur merc'h degemeret e Saint-Cyr e 1786</ref> * ''En gul e zaou leonparzh en aour an eil dreist egile'' [PPC] |- |[[File:Daen-d.jpg|100px]] |'''Daen''' * ''En glazur e zri arbenn demm en aour kerneliet ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Danguy du Redys.gif|100px]] |'''Danguy''' <ref>Familh c'henidik eus Orleañs. Aotrounez Redys; la Hulonnière, e [[Tarvieg]]; l'Ecurais, e [[Faouell]]; le Manais ?; la Blanchardaye, e Gwagenez. - Ur chuin [[Naoned]] e 1680; - daou mestr war [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] adalek 1723; - '''Jacques Danguy''', jeneral war [[Kambr ar C'hontoù Breizh|an Arc'hant]] e 1730; - ur c'habiten-kommandant rejimant Bassigny e 1778, bet tapet gant ar Vandeiz e [[Pembo]] ha dibennet e [[Naoned]] e 1793.</ref> * ''En argant e wezenn-bin diwriziet c'heotet, hebiaet gant div vrizhenn erminig en sabel'' |- |[[Restr:Daniel de la Motte.gif|100px]] |'''Daniel de la Motte''' <ref> Aotrounez la Motte, beli Dinan. Ardamezeg 1690. Keloù muioc'h ebet.</ref> * ''En glazur e deir steredenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Daniel de Kergomar.gif|100px]] |'''Daniel de Kergomar''' <ref> Aotrounez Kergomar ha Beaupré, e [[Korle]]; Kervegan, e [[Botoha]]. - '''Yves''', allouez Korle e 1705; - '''Christophe-Clair''', penn barner-konsul [[Naoned]] e 1774, ha maer Naoned e 1789; aet da Anaon e 1817.</ref> * ''En gul e lammell en aour, heuliet e kab hag e beg gant ur bezantenn ivez en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Danisy du Ver.png|100px]] |'''Danisy''' <ref>Aotrounez Ver; Bogat ha Lessac, e [[Gwenrann]]; ka Briordais, e [[Sant-Pêr-Raez]]</ref> * ''En argant e leon en sabel; e gab en aour karget gant teir greskenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Dantec de Tromorgant.png|100px]] |'''Le Dantec''' <ref>Aotrounez Tromorgant, e [[Perroz-Gireg]]; Kervern, e [[Lannolon]]</ref> * ''En argant e deir greskenn en sabel'' [GLB] [PPC] |- |[[Restr:Danvel de la Garenne.png|100px]] |'''Danvel''' <ref>Aotrounez la Garenne, e [[Gwiler-Porc'hoed]]; Kerrouault ?; la Ville-Augan (?) - '''Jamet''', o vevañ e 1513, dimezet gant Perrine Marion.</ref> * ''En sabel e lammell en aour'' [PPC] |- |[[Restr:De Derval.gif|100px]] |'''de Derval''' * ''En gul e nav bezantenn en aour, 3, 3, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:De Domaigne.jpg|100px]] |'''de Domaigné''' <ref>Aotrounez [[Dovanieg]], parrez an anv se, ha la Rouxière, e [[Pozieg]], eskopti [[Roazhon]] - '''Guy''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Rodez]] e 1440, ha komandour ar [[Gwerc'h-Breizh|Gwerc'h-Breiz]]<nowiki/>h e 1452; - '''Jean''', soudard gward ar [[Gwerc'h-Breizh|Gwerc'h-Breiz]] e 1464</ref> * ''En argant e gebrenn en sabel, heuliet gant teir dorzhell en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Dondel de Montigny.gif|100px]] |'''Dondel''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Vaen. Aotrounez Montigny. Brangolo; Pendreff, e [[Kaodan]]; Keranguen, e [[Henbont|Sant-Jili-Henbont]]; Kergonano, e [[Baden (Mor-Bihan)|Baden]]; Faouëdic, e [[Plañvour]]; Vaujouan, e [[Alaer]]; Trévoazec; du Parc; - '''Guillaume''', merstr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1661; kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1666; - '''Marc''', jeneral ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1686; - '''Jean-François''', eskob Dol, marvet e 1767.</ref> * ''En glazur e c'hourballask en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Doré de Beausoleil.png|100px]] |'''Doré''' <ref>Aotrounez Beausoleil ?; Lorière ( e [[Yaoued]]) - '''Pierre''' Doré de Lorière, selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1709. - '''Jean''' Doré de Lorière, pennalvokad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1725.</ref> * ''En glazur e fesk treustellet en aour, heuliet ouzh kab gant daou fenn leon en argant hag ouzh beg gant ur greskenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Du Dresnay.png|100px]] |'''du Dresnay''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Plougraz]]; Kervizien, e [[Skrigneg]]; Kerradennec, Kerroue, de Kerbihan ha Tregoad, e [[Logivi-Plougraz]]; Trobodec, [[Gurunuhel]]; Pontelory, Kercourtois, e [[Karaez-Plougêr|Plouger-Karaez]], Tredieg, e [[Rieg]]; ar Roz, e [[Banaleg]]; Locdu, par. e [[Louergad]]; Leslec'h ha Kerjean, e [[Plistin]]; Douron, [[Plegad-Moezan]]; Trobescont ha Keramezre, e [[Plegad-Gwerann]]; Pluscoat, e [[Bear|Botlezan]]; Roc'h-Huon, e [[Bear|Trezelan]]; Launay , e [[Brelevenez (Lannuon)|Brelevenez]]; Kerbaul, e [[Kastellaodren|Kastellaudren]]; Roc'hou, e [[Plouezoc'h]]; Castellennec, e [[Henvig]]; Coëtilézec, e [[Pleiber-Krist|Pleiber-Khrist]]; Lohennec, e [[Sant-Tegoneg]]; Kerlaudy ha Rosnevez, e [[Plouenan]]; Penaru, e [[Kastell-Paol|Minihy (Leon)]]; Pontplancoët, e [[Plougouloum]]; baron [[Mousterlez]].</ref> * ''En argant e groaz eoriek en sabel, heuliet gant teir c'hregilhenn en gul''[PPC] |- |[[Restr:Le Duc de la Busnelaye.gif|100px]] |'''Le Duc''' <ref>Aotrounez la Busnelaye, la Moinerie, eskopti Sant-Maloù. - '''Guillaume''', kuzulier ouzh [[Grands Jours|Grands-Jours]] e 1520; provost [[Roazhon]]; bet noblet e 1557 - '''Julien''', e vab, kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1554. Familh kemmesket gant hini Becdelièvre e 1590.</ref> * ''En gul e deir melchonenn en aour; e gab en argant'' |- | |'''Dwrgalet''' Aotrounez Kerloioù, parrez Plouilio. Bet dizarbennet e [[1670]], beli [[Montroulez]]. Ardamez ebet. |- |[[Restr:Noir-l-2.jpg|100px]] |'''Le Noir''' * ''En argant e c'hwec'h ruilhenn en gul gouremet ; ur skoed en glazur ouzh kondon''. |} == E == {| class="wikitable" |- |[[Restr:Eberard.jpg|100px]] |'''Eberard''' <ref>Aotrounez le Colombier, e [[Pleudehen]]. - '''Joscelin''', test e diazezidigezh Sant-Maloù [[Dinan]] e 1489; - '''Gilles''', unan eus ar Re-Unanet Sant-Maloù hag o deus aloubet ar c'hastell e 1590; - ur sekretour ar Roue 1703.</ref> * ''En glazur e deir greskenn en argant, 2 ouzh kab, 1 ouzh beg, ur steredenn en aour ouzh kondon''. [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Des Ebles.gif|100px]] |'''des Ebles''' <ref>Keloù ebet diwar benn an aotrouniezhoù. '''Perrot''', en deus sinet feur-emglev [[Gwenrann]] e [[Lambal]] e 1381.</ref> * ''Dougen a ra ul leon savant'' (livioù dizanavezet) [PPC] |- |[[Restr:De l'Ecluse de Longraye.gif|100px]] |'''de l'Ecluse''' <ref>Aotrounez Longraye, Trevoedel, eskopti Kernev ([[Beuzeg-ar-C'hab|Beuzeg]] ?). Ardamezeg 1696</ref> * ''En argant e gebrenn en sabel heuliet gant daou delfin geotet ouzh kab ha gant un aval-pin ivez en geot ouzh beg'' [PPC] |- | |'''de l'Ecorse''' ː gwelout '''de Lescorce''' |- |[[Restr:Eder de Beaumanoir.jpg|100px]] |'''Eder''' <ref>Aotrounez Beaumanoir, en al [[Al Leslae|Leslae]]; baron la Fontenelle, e [[Tregaeg]]; aotrounez la Villedoré ha la Villeraoul e [[Sant-Brieg|Saozon-Sant-Brieg]], Guerligon en [[Kaouennieg]], Kerrien, e [[Treglañviz]], la Haye ha la Mastinais, e [[Merzhelieg]], l'Ongle ha la Motte-Isar, e [[Gwenred]]. - '''Guillaume''', en deus sinet emglev Gwenrann 1364; - '''Raoullet''', prezidant e ar Gontoù e 1417; - '''Guillaume''', eskob Sant-Brieg (aet da Anaon e 1431); - '''Jean''', marc'heg an Erminig e 1454; - '''Guillaume''', abad Sant-Gweltaz ha Boken, ha goude eskob Kernev (aet da Anaon e 1546) - '''Guy''', Unannet brudet, gouarner Douarnenez, bet laket d'ar marv e 1602; </ref> * ''En gul e dreustell en argant, heuliet gant teir fempdiliaouenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Edern.gif|100px]] |'''Edern''' <ref>Jacques Edern, chuin [[Kastell-Paol]] hag asagn ar milis.</ref> * ''En gul e sourin en argant, hedet gant c'hwec'h steredenn en aour, 3, 3'' [PPC] |- |[[Restr:Edevin du Plessix-Bouchet.gif|100px]] |'''Edevin''' <ref>Aotrounez Plessix-Bouchet, e [[Sant-Ervlan]]; Maisonneuve, e [[Kordevez]]; la Sénéchallais ?; Boisaliette (?) - un ezel bet digemeret en urzh an noblañs da vare Breujoù 1754.</ref> * ''En glazur, e gebrenn faoutek en aour, heuliet gant tri sparfell ivez en aour'' [PPC] |- |[[File:Ellen-ledinec.jpg|100px]] |'''Ellen de Ledinec''' * ''En sabel e gastell en aour.'' |- |[[Restr:L'Epervier.png|100px]] |'''l'Epervier''' <ref>Hervez Guy le Borgne, hep ditour all ebet.</ref> * ''En glazur e sparfell en argant, etre e grabanoù ur skourrig loreen en aour'' [GlB] |- |[[Restr:De l’Épervier - de l'Espervier.gif|100px]] |'''de l'Epervier / de l'Espervier''' <ref>Aotrounez le Plessis-Raffray, e [[Dovanieg]]; la Bouvardière ha Langevinière, e [[Sant-Ervlan]]; la Gascherie, e [[Chapel-Erzh]]; l'Epine-Gaudin, e [[Sant-Juluan-Kankell|Sant-Juluan- Kankell]]; [[Lavreer-Botorel]];ː Briort, e [[Porzh-Pêr]]; Bois-Cornillé, e [[Izeg]]; la Richardais, e [[Mousterel-ar-Veineg|Mousterel]]; Boisglé, e [[Kesoue]]; la Gaillarderie, e [[Malvegon]]; l'Aulnaye ha la Haultière, e [[Chantenay]]; [[Orvez]]; [[Trelier]]; la Verrière, e [[Sant-Donasian]]; la Bourdinière, e [[Kastell-Tepaod]]. - '''Robert''', marc'heg an Erminig e 1454; - '''Jean''' ː kañseller Breizh eus 1439 da 1445; eskob Sant-Brieg e 1450; eskob Sant-Maloù eus 1450 da 1486; Kadoriad kentañ ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr ar C'hontoù]] e 1477 ha 1486; marvet e 1486. - '''Arthur''', gwenaer bras Breizh e 1488.</ref> * ''En glazur e lammell en aour, heuliet gant peder bezantenn ivez en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Arsac-d.jpg|100px]] |'''d'Arsac / d'Erzac''' * ''En sabel e erez dispak en argant pigoset ha krabanet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:De L'Espinay de la Hauteville.png|100px]] |'''de l'Espinay''' <ref>'''de L'espinay''' : Aotrounez al lerc'h se, Hauteville, Trémar, Buhel, Lalier, Malary, e [[Plesei]]; Chaffault ha la Roche-Ballue, e [[Kervegon]]; Monceaux, Brétaudières ha Pesle, e [[Sant-Filberzh-Deaz|Sant-Filberzh]]; Briort ha Prénouveau, e [[Porzh-Pêr]]; Vilaire, la Pommeraye; Clouzeaux, Bedouan, e [[Donez]]; Housseau, e [[Kerc'hfaou]]. Pemp rummad; diskouezhadeg 1544 e Kervegon. - '''Jean''', mab Pierre, teñzorer-jeneral eus 1499 da 1524, dimezet gant Bertranne Robelot; - '''Jean''', selaouer ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1515; - '''Guillaume''', dimezet e 1544 gant Marie du Chaffault, itron al lerc'h se ha Monceaux; - daou floc'h ar Roue e 1744;</ref> * ''En argant e zri bod-spern geotet'' * Sturienn ː ''Sequamus quò fata vocant'' [PPC] |} == F == {| class="wikitable" |- |[[Restr:Fablet.jpg|100px]] |'''Fablet''' <ref>Aotrounez la Motte (?), eskopti Roazhon. Ur c'huzulier er prezidial, maer, letanant-jeneral ar polis, ha kannad Roazhon er Stadoù e 1780;</ref> * ''En gul e groaz en argant karget gant pemp brizhenn erminig en sabel, e gab en glazur karget gant teir steredenn en argant.'' * sturienn : Ex voto publico [PPC] |- |[[Restr:Fabre.jpg|100px]] |'''Fabre''' <ref>Aotrounez les Oroux (?), hep muioc'h titouroù. Ne ouzer ket resis m'az eus ul letanant archerien e Gwened e 1780, en anv se, tad ur baron an impalaeriezh, letanant-jeneral e 1832( marvet e 1858), e oa eus ar familh-se. (PPC)</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant heuliet e kab gant daou morzhol en aour hag e beg gant ur garreg ivez en aour war ur savenn en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Fabri de Bonnepart.gif|100px]] |'''Fabri''' <ref>Familh c'henedig eus bro Toskana; aotrounez Bonnepart, e [[Teiz]], eskopti Gwened. - '''Guillaume''', chaloni [[Naoned]] ha prokulor an Dug e lez Roma e 1484; - un dilennad eus parrez [[Baod]] e 1513; - '''Jacques''', letanant-jeneral [[Gwened]] eus 1558 da 1570; - '''Jean''', abad [[Landevenneg]] e 1561</ref> * ''En glazur e sourin en aour karget gant ur rozenn en gul, hag heuliet gant div steredenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Fabroni.gif|100px]] |'''Fabroni''' <ref>Familh c'henidik eus bro Italia. Aotrou e Breizh e [[Presperieg]], [[Ploermael]], Baen (?), [[Algam]]. - '''Paul''', bet broadet dre lizheroù e 1566, dimezet da Françoise Allory, hag o deus bet Alexandre, aotrou le Gras, prokulor ar Roue e [[Ploermael]] e 1607, dimezet gant Anne Bréhault. - Kuzulierien e [[Breujoù Breizh]] e 1698, 1731, 1749</ref> * ''En glazur e sourin en aour karget gant tri morzhol en sabel, heuliet ouzh kab gant ur pellen en argant ha gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Fagon.gif|100px]] |'''Fagon''' <ref>Familh c'henedik eus Pariz. - '''Antoine''', mab d'ur medisin Louis XIV, ha Marie Noisereau, abad [[Sant-Meven]], eskob Lombez, hag eskob [[Gwened]] e 1719; aet da Anaon er bloaz 1742.</ref> * ''En glazur e leon savant e kleiz en aour, o sellout ouzh un danvad tremenant en argant, war ur savenn geotet; heuliet ouzhkab kleiz gant un heol en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Du Fail.gif|100px]] |'''du Fail''' <ref>Barradur ar re Raguenel. Aotrounez al lec'h se e [[Domloup]]; Château-Létard, e [[Sant-Ervlon-an-Dezerzh|Sant-Ervlon]]; la Hérissaye, e [[Pleveleg]]; - '''Raoul''', test e-barzh un donezonadur d'an abati Savigné e 1148; - '''Noël''', kuzulier e prezidial ha goude e Breujoù Roazhon e 1571; aozer meur a levrioù diwar barnadurezh ; aet da Aaon e Roazhon er bloaz 1591</ref> * ''Palefarzhet etre argant ha sabel.'' [PPC] |- |[[File:Faucigny-lucinge-d.jpg|100px]] |'''de Faucigny-Lucinge''' * ''Peuliet etre aour ha gul a c'hwec'h pezh, hag a zo Lucinge.'' [PPC] |- |[[Restr:La Faye de Saint-Genis.gif|100px]] |'''de La Faye de Genis''' <ref>Familh c'henedigk eus bro Limousin; Aotrounez Genis. - '''Laurent''', eskob [[Sant-Brieg]] e 1375; treuzkaset da [[Avranches]] e 1379; aet da Anaon er bloaz 1391</ref> * ''En gul e groaz en argant; e gab gourc'hranellek ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:De La Faye de la Grignonnaye.png|100px]] |'''de La Faye de la Grignonnais''' <ref>Aotrounez la Grignonnais, e Felgerieg ?; Perron, e [[Bozeg]]. - Ur chuin [[Naoned]] e 1661; - '''Jean''', lez-rener kevrenn medisinerezh skol-veur Naoned e 1696</ref> * ''En arc'hant e dreustell en gul karget gant teir daerenn en argant, hag heuliet ouzh kab gant ur skeudenn heol en gul hag ouzh beg gant un tan ivez en gul'' [PPC] |- |[[Restr:De Feydeau.gif|100px]] |'''Feydeau''' <ref>Familh c'henidig eus Bro-Marche. Aotrounez e Breizh eus Plessix, e parrez [[Nizon]], eskopti Kernev. Hi deus roet '''Louis''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1632, ur melestrour Breizh e 1716.</ref> * ''En glazur e gebrenn an aour heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Fontaine-dl.jpg|100px]] |'''de la Fontaine''' * ''En glazur e dreustell skoulmet en aour heuliet gant teir c'hregilhenn en argant, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:De Fontlebon.jpg|100px]] |'''Fontlebon''' <ref>Genidig eus Bro-Boatev; aotrounez al lec'h se, Loptière; la Ville-Solon, e [[Plerin]]; la Jartière, e Saint-Igneuc ([[Lanyugon]]); la Domneraye, e [[Ploareg|Ploareg;]] la Lande; Carivan; Chantelou; la Cornays. - '''Olivier''', marc'heg e 1264; - '''Jacques''', marc'heg Sant-Yann-Jerusalem e 1515, difenner Rodez e 1522; - '''Pierre''', gouarnour evit Charles du Quélennec, baron ar [[Pont-'n-Abad|Pont]] e 1561,dimezet gant Marguerite Renaud; - kabitened [[Hazhoù-Bazeleg|Hazhoù]] ha [[Kevrieg]], ha tudjentil kambr ar roue Herri IV e 1590; - ur merc'h e Saint-Cyr e 1787. </ref> * ''En argant e zri ererig en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Forest-goasven.jpg|100px]] |'''de la Forest de Goasven''' * ''En glazur e c'hwec'h fempdeliaouenn en aour, 3, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Fortia.gif|100px]] |'''Fortia''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Avignon. Aotrounez Plessix-Fromentière; Cléreau; Paradis; Urban. - '''Bernard''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1556; - '''Marc''', prezidant kentañ ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kontoû Breizh]] e 1551 </ref> * ''En glazur e dour en aour, mogeriet en sabel, war ur menez a c'hwec'h tamm geotet'' [PPC] |- |[[Restr:De France de la Billais.gif|100px]] |'''de France''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e [[Gwinien]]; la Billais; les Touches; les Vergers; la Bouëxière; Pléduc - '''Jacques''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1589; - '''Jean''', e vab, marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1580, denjentil kambr ar Roue e 1606; - ur merc'h e Saint-Cyr hag ur floc'h ar Roue e 1729;</ref> * ''En argant e deir flourdilizenn en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Fresneau de la Couronnerie.png|100px]] |'''Fresneau''' <ref>Aotrounez la Couronnerie, e [[Kerc'hfaou]]; la Templerie, e [[Kastell-Tepaod]]; la Blanchardière ha l'Ebaupin, e [[Gwerzhav]]. - Ur chuin [[Naoned]] e 1686; - Selaouerien ha mistri ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] adalek 1695; - ur jeneral ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar arc'hant]] e 1727; - un teñzorer Bro-C'hall e 1774; - ur sinet an enebadurioù e 1788.</ref> * ''En argant e onnenn diwriziek c'heotet, hebiaet gant div steredenn en glazur'' (PPC) |} == G == {| class="wikitable" |[[Restr:Gabard.jpg|100px]] |'''Gabard''' <ref>Aotrounez e [[Gwerzhav]], [[Sant-Filberzh-Deaz]], [[Merzhelieg]], [[Sant-Pêr-Raez]], Teieleg, [[Kerlouevig]], [[Pornizh]] (Itron-Varia), [[Bouez]]. '''- Jean''', aotrou la Noë, tad da François, doktor war an droed hag unan eus kabitened gwarnizon '''Naoned''' e 1543, bet noblet e 1547; dimezet, 1° da Jeanne Giraud, 2° da Louise Brecel; - daou c'huzulier e [[Breujoù Breizh]], adalek 1573; - ur provost ar varichaled e 1617; ur marc'heg an Urzh e 1638</ref> * ''En gul, div steredenn en aour ouzh kab, ur greskenn en argant ouzh beg.'' [PPC] |- |[[Restr:Gabillard.jpg|100px]] |'''Gabillard''' <ref>Genidig eus [[Mederieg]]. Ur penn-ofiser er brezelioù ar chouanerezh, bet noblet e 1816.</ref> * ''En argant e gaouenn en glazur, lagadek, pigosek hag iziliek en gul, heuliet ouzh dehoù gant ul lilienn en gwirion hag ouzh kleiz gant ur c'hleze en gul dornek en aour ; e gab en errminoù''. [PPC] |- |[[Restr:Gabriau-de-Riparfons.gif|100px]] |'''Gabriau''' <ref>Genidik eus bro Boatev. Daou c'huzulier e [[Breujoù Breizh]] adalek 1594.</ref> * ''En glazur e c'harv o tremen en aour.'' [PPC] |- |[[File:Gac-l.jpg|100px]] |'''Le Gac de Lansalut''' * ''En aour e leon en sabel, krabanet ha teodet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:De Gadagne.gif|100px]] |'''de Gadagne''' <ref>Familh c'henidik eus Provañs. - Un aluzenner ar rouanez Louise de Lorraine, abad [[Lokentaz]] e 1582 (aet da Anaon e 1593).</ref> * ''En gul e groaz garzentek en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le-Gall.jpg|100px]] |'''Ar Gall''' * ''En argant e leon krabanet ha teodet en aour ; div dreustell balirant en aour.'' |- |[[Restr:Garic-d.jpg|100px]] |'''de Garic''' * ''En argant e galon en gul, kurunennet en aour.'' |- |[[Restr:Garic-rondour-d.jpg|100px]] |'''de Garic de Roudour''' * ''En argant e dreustell en gul heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en gul, 2 ouzh kab, 1 ouzh beg.'' |- |[[Restr:Garnier-2.gif|100px]] |'''Garnier''' * ''En argant e ziv sourin en gul, c'hwec'h kregilhenn ivez en gul ouzh c'houremm, 2, 2, 2.'' |- |[[Restr:Gibon.gif|100px]] |'''Gibon''' <ref>Barradur eus ar re ar [[Porc'hoed]]; aotrounez al lerc'h se, e [[Pluverin]]; Grisso, e [[Gregam]]; Coëtlagat, e [[Gwened|Sant-Padarn]] (>Gwened); Keralbaud ha Pargo, e [[Ploveren]]; Kerizoët, e [[Pleskob]]; Coëtsal, e Itron-Varia ar Menez; la Ville-Pelotte, e [[Gwinien]]; Rogudas, e [[Aradon]]. Menegioù eus 1448 à 1536. * '''Guillaume''', eskob [[Roazhon]] e 1358; * '''Jean''', prezidant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e  1422 ha komiser evit adaozadeg mogajoù eskoptioù [[Roazhon]] ha [[Gwened]]; * '''Jean''', sekretour ha kuzulier an Dug, prokulor-jeneral ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] ha kannad an dugez Anna e-kichen an Impalaer ha ar roue Bro-Saoz er bloaz 1400; * Daou c'huzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1717 ha 1738; * Un abad [[Pornizh]] e 1777, * Ul letanant-jeneral e 1820. * Daou ezel bet digemeret ouzh enorioù Lez ar Roue e 1785 ha 1788. </ref> * ''En gul e deir manal ed en aour'' PPC] |- |[[Restr:Gibot de la Périnière.gif|100px]] |'''Gibot''' * ''En argant e leonparzh en sabel'' (PPC) |- |[[Restr:Gicqueau des Sorinières.png|100px]] |'''Gicqueau''' <ref>Aotrounez les Sorinières ?; la Pouparderie ha Souché, e [[Sant-Enion-al-Lenn-Veur]]. - '''Jaques''', mirour al Levrioù ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1647; - '''Nicolas''', prokulor ar Roue ouzh prezidial [[Naoned]] e 1696</ref> * ''En argant e sourin en gul karget gant ur c'hlazard en aour, heuliet gant daou c'hreunaval en glazur'' (PPC) |- |[[Restr:Goaffuec-d.jpg|100px]] |'''de Goaffuec''' * ''En argant e deir fempdeliaouenn en glazur, 2, 1 ; ur voualc'henn en glazur ouzh kondon.'' |- |[[Restr:Goalez.jpg|100px]] |'''Goalez''' * ''En gul e greskenn en argant heuliet gant c'hwec'h kregilhenn ivez en argant, 3, 3.'' |- |[[Restr:Goallon-d.jpg|100px]] |'''Goallon''' * ''En erminoù e deir zreustell en sabel.'' |- |[[Restr:Goaradur-d.jpg|100px]] |'''Goaradur''' * ''En gul e ziv greskenn en argant kein-ouzh-kein.'' |- |[[Restr:Goarand-l.jpg|100px]] |'''Goarand''' * ''En aour e dreustell en sabel, heuliet gant teir melchonenn ivez en sabel, 2, 1.'' |- |[[Restr:Godet-bzh.gif|100px]] |'''Godet''' * ''En argant e wezenn-olivez c'heotet, heuliet gant c'hwec'h c'hregilhenn en glazur peuliet, teir ouzh pep tu ; e gab sourinet a c'hwec'h pezh etre argant ha sabel.'' |- |[[Restr:Goheau des Kamonnières.gif|100px]] |'''Goheau''' <ref>Aotrounez les Jamonnières, parrez [[Sant-Filberzh-Deaz]], Livernière, parrez ar [[Chapel-Huelin]], la Maillardière, parrez [[Gwerzhav]], l'Ile-de-Bouin; Souché ha [[Sant-Enion-al-Lenn-Veur|Sant-Enion]], parrez an anv se; la Brossardière; la  Roulliére; la Ville-Morice; les Bretesches, parrez [[Reudied]]; Pois-Gautier, par. [[Sant-Pêr-Raez|Sant-Pêr Raez]]; la Haye-Tessondeau ha la Jennière, par. [[Gwaled]]; de Maumusson, par. [[Sant-Eler-Kaleon]]; Prénouveau, Plessix ha Branday, par. [[Porzh-Pêr]]; Bois-Macé, par. [[Oudon]]; Bois-de-la-Motte; la Jarrie. - '''Jean''', floc'h e-barzh un diskouezadeg 1371; - '''Jean''', aotrou Sant-Enion, dimezet gant Marie de Goulaine, intañvez e 1450; - '''Jean''', abad [[Banaleg-ar-Gevred]], marvet e 1509; - '''René''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1572.</ref> * ''En gul e zri helm war dreuz en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Gonidec-l.gif|100px]] |'''Le Gonidec''' * ''En argant e deir sourin en glazur.'' (PPC) |- |[[Restr:Gouer-l.jpg|100px]] |'''Le Gouer''' * ''En glazur e zri heol en aour, 2, 1.'' [HGG] |- |[[Restr:Gouere.jpg|100px]] |'''Gouere''' * ''En argant e leonerer en gul, krabanet, teodet ha pigoset en aour.'' [HGG] |- |[[Restr:Gouesdin-d.jpg|100px]] |'''du Gouezlin''' * ''En glazur e wezenn-bin en aour e frouez ivez en aour, ar c'hef karget gant ur c'honikl en argant.'' [ADV] [HGG] |- |[[Restr:Goff-l.gif|100px]] |'''Le Goff''' * ''En argant e gastell en sabel.'' |- |[[Restr:Goaz-Froment-d.jpg|100px]] |'''Goaz-Froment''' * ''En argant e deir eilenn treustellet en gul heulliet gant dek moualc'henn en sabel, 4, 3, 2, 1.'' |- |[[Restr:Goaz-quelen-d.jpg|100px]] |'''Goaz-Kelenn''' * ''En aour e dreustell en sabel karget gant teir wezenn en argant.'' |- |[[Restr:Goazmoval-d.jpg|100px]] |'''Goazmoval''' * ''En glazur plezhek en argant a c'hwec'h pezh; ur greskenn en gul ouzh kab.'' |- |[[Restr:Goulard de Marsays 1.gif|100px]] |'''Goulard''' <ref>Genidig eus Bro-Boatev, aotrounez Marsays; Beauvais; Sainte-Rame; la Vergne; la Boulaye; la Voulte; Theil (?); la Rochepallière, e [[Sant-Ervlon-ar-Roz|Sant Ervlon]]; Launay, e [[Koufeg]]. - '''Colas''', dimezet e 1445 Mabille de Montalembert; - '''Louis''', gourvab ar rev a-us, gouarnour evit kont priñs Navarra, adalek Herri IV, dimezet gant Marguerite de Talleyrand, merc'h priñs de Chalais; lazhet e-kerzh ar Saint-Barthélémy e 1572; - '''Henri''', gouarnour [[Gwenrann]] hag [[ar Groazig]] e 1660.</ref> * ''En glazur e leon en aour (neuz all ː en argant) krabanet, teodet, ha kurunet en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Guéguen de la Villecolué.gif|100px]] |'''Guéguen''' <ref>Aotrounez la Villecolié hag ar C'hos, e [[Hilion]]; la Croix-Cholin, e [[Ploufragan]]. - '''Guillaume''', bet ganet e [[Lambal-Arvor|Lambal]], kadoriad kentañ [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr ar C'hontoù]] Breizh, e 1485; abad ar [[abati Sant Salver|Salver-Santel]] e [[Redon]], hag eskop [[Naoned|Naoened]]; marvet e 1506. - '''Jean''', kuzuilier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1568</ref> * ''En argant e wezenn-olivez c'heotet; e c'hrenn-balefarzh en erminoù, karget gant div kadvouc'hal en gul peuliek'' |- |[[Restr:Guéhéneuc de la Villeneuve.gif|100px]] |'''Guéhéneuc''', pe '''Guéhenneuc''' <ref>Aotrounez la Villeneuve ha la Vieuville, e Toussaints ?; Garnouët, la Porte, ha Launay-Caro, e [[Mozhon]]; Goishue, e [[Lanhelen]]; la Bruyère, e [[Landujan]]; Lantricher; la Forestrie, Treffouët, la Ville-Morin, le Roz, Chantepie, le Paz; la Rivière, e Saint-Léger ?; Lozier, e [[Pluvaelgad]]; la Roncière, Glécouët ha Coëtuhan, e [[Brehant-Loudieg]].</ref> * ''En glazur e leon leonparzhet en argant, heuliet ouzh kab gant div vlourdilizenn ivez en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Guéhéneuc de la Briançais.gif|100px]] |'''Guéhéneuc de la Briançais''' * ''En gul e leon en argant heuliet gant pemp steredenn en aour, 2, 2, 1; e c'hrenngonk en glazur'' (PPC) |- |[[Restr:Guéhéneuc.gif|100px]] |'''Guéhéneuc''' <ref>Ur melestrour eus ar c'hoadoù, kont eus an impalaeriezh, senedour ha goude par eus Bro-C'hall; tad d'ul letanant-jeneral e 1830, ha d'ar varichalez Lannes, dugez Montebello.</ref> * ''Troc'het; ouzh 1, en geot e c'hleze en aour; ouzh 2, en glazur ha skoedig en aour, heuliet ouzh c'hourem gant pemp steredenn argant'' (PPC) |- |[[Restr:Goazouhalle-d.jpg|100px]] |'''de Goazouhalle''' <ref>Diasur eo ar stumm brezhonek.</ref> * ''En gul e dreustell en argant, diforc'het ouzh kab gant un drailhenn en aour a bevar bastell.'' |- |[[Restr:Goheau des Kamonnières.gif|100px]] |'''Goheau''' * ''En gul e zri helm war dreuz en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Gouern-de-la-porte.jpg|100px]] |'''Gouern de la Porte''' * ''En aour e zaou leonparzh en gul, an eil dreist egile.'' [HGG] |- |[[Restr:Guido de Villeneuve.png|100px]] |'''Guido''' <ref>Aotrounez Villeneuve, e [[Baod]]; Rest, Kermainguy ha Kergall, e [[Gregam]]; Bourgerel, e [[Baden (Mor-Bihan)|Baden]]; Beaupréau; Leslay; Bregoharn; Kervazo, e [[Mendon]]; Kerdestaroue, e [[Pleuwigner]]; Kerdrain, e [[Brec'h (kumun)|Brec'h]]. - '''Pierre''', teñzorer Bro-C'hall, ha jeneral war an [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Arc'hant Breizh]] e 1644</ref> * ''En glazur e rodig-kentr en aour e eizh derenn'' (PPC) |- |[[Restr:Guiho de la Landelle.png|100px]] |'''Guiho''' <ref>Aotrounez la Landelle, e [[Donez]]; Monnoël, e [[Konkerel]]; Chaffault, e [[Kervegon]]; la Châzteigneraie ?; Sauldraye ?; Trégomar. - '''Mathurin''', prokulor jeneral sindik kumuniezh Naoned e 1607; - '''Henry''', pennalvokad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr art C'hontoù Breizh]] e 1695; '''- Jean-Henry''', pennalvokad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr art C'hontoù Breizh]] e 1730;</ref> * ''En gul e gab en argant karget gant teir brizhenn erminig en sabel'' (PPC) |- |[[Restr:Guiller.gif|100px]] |'''Guiller''' <ref>Aotrounez Kerroue, Kerjegu, e [[Plougernevel]]; Glageolet, Kerfily, e [[Groñvel]]; Kernevez, e [[Pellann]]; Coëdiguel, e [[Bubri]]; Keriergarz, Sant-Armel, Kernic, e [[Plusulian]];  Feunteun-Pêr, e [[Pleurdud]]</ref> * ''En aour e sourd en sabel o tislonkañ flammoù en gul'' (PPC) |} == H == {| class="wikitable" |- |[[File:Habasque.jpg|100px]] |'''Habasque''', e brezhoneg '''an Habask''' <ref>Aotrounez Tregoadalan, e [[Plouganoù]]. Ar skourr Tregoadalan kemeset gant ar re '''La Haye''' e 1568.</ref> ''e galleg ː'' Le Doux * ''En aour e zaou leon en gul, an eil dreist egile''. [PPC] |- |[[Restr:Habel2.jpg|100px]] |'''Habel''' <ref>Aotrounez la Touche, e [[Pleven]] ; Meutel, e [[Plevenon]] ; Penguilly, e [[Landehen]] ; la Haydurand, Saint-Mirel, e [[Plened-Yugon]] ; Kerhuis, Kermarquer ? - '''Alain''', bet test e-barzh un donezadur graet gant Geoffroy de Penthièvre e Sant-Albin-ar-C'hoad e 1167 ; - '''Pierre''', aotrou la Touche, hag e gwreg '''Anne Paignon''', aet da Anaon e 1438.</ref> * ''En argant e deir joskenn moc'h-gouez en sabel diframmet en gul, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Haffont-d.jpg|100px]] |'''Haffont''' <ref>Aotrounez Kerulat, e [[Pornaleg-Leskonil|Pornaleg]] ; Lestriagat, e [[Triagad]] ; Kerescant, Pratmaria, e [[Lokmaria-Kemper|Lokmaria]]. Meneget etre 1426 ha 1562 e [[Plouivel]] (?), [[Pornaleg-Leskonil|Pornaleg]], [[Triagad]], [[Beuzeg-ar-C'hab]]. - '''Henri''', o vevañ e 1426, dimezet gant '''Amice de Lezongar''' ; - ur verc'h e Saint-Cyr 1788 ; - ur c'habiten troadegiezh bet fuzuilhet e [[Kiberen]] e 1795.</ref> * ''En gul e gudon en argant pigoset hag iziliet en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Haicault du Pont.gif|100px]] |'''Haicault''' <ref>Aotrounez du Pont, e [[Tourig]]. Ur maer [[Kastell-Briant]] e 1696.</ref> * ''En argant e sourin en glazur''. [PPC] |- |[[Restr:Hallenaut de la Villecolvé.png|100px]] |'''Hallenaut''' <ref>Aotrounez la Villecolvé, e [[Pleuloc'h]].</ref> * ''En gul e zek kanochenn en argant''. [PPC] |- |[[Restr:Hallouin.png|100px]] |'''Hallouin''' <ref>Aotrounez Mochonnière, e Sant-Similian [[Naoned]], La Housinière, e Sant-Donasian Naoned. - '''Pêr''', chuin Naoned e 1667, hag eilmaer e 1670.</ref> * ''En aour e galon divaskellet en aour, leinet gant un eor en sabel ; e gab en glazur karget gant teir steredenn en argant''. [PPC] |- |[[Restr:Harouis de la Rivière.gif|100px]] |'''Harouys''' <ref>Aotrounez La Rivière, La Seilleraye, L'Épinay, ha La Pétorie, e [[Kerc'hfaou]] ; La Touche, e [[Tarvieg]] ; Lontis-Férusseau, e [[Gorre-Goulen]] ; Teillé, e [[Sant-Ervlan]]. - '''Olivier''', teñzorer jeneral Breizh e 1530 ; - '''Guillaume''', sekretour ar Roue, ha penngrefier an Dorfedoù ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1551 ; - '''Charles''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1573 ; - maered [[Naoned]] eus 1571 da 1625 ; - '''Louis''', prezidant kentañ ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1619.</ref> * ''En aour e deir sourin en gul, pep hini karget gant tri fenn unkorneg en aour''. [PPC] |- |[[Restr:De Hersé.gif|100px]] |'''de Hersé''' * ''En glazur e deir oged en aour''.<ref>Familh c'henidik eus bro Vaen; aotrounez al lec'h se, du Coudray, de Rubesnard. Un eskob [[Dol]] e 1767 ; ur vikel-vras ha priol Kernitron, e [[Lanneur]], bet fuzuilhet e [[Kiberen]] e 1795 ; un eskob [[Naoned]] e 1838, aet da Anaon e 1849.</ref> |- |[[Restr:Heureau du Temple.png|100px]] |'''Heuro''' <ref>Aotrounez ''an Templ''. (n'ouzer ket pe hini). (Ardamezeg 1696). - '''Jean''', pennalvokad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1670.</ref> * ''En argant e sourin en gul, heuliet gant div rodig-kentr ivez en gul''. [PPC] |- |[[Restr:Hévin de la Thébaudaye.gif|100px]] |'''Hévin''' * ''En glazur e eor en argant heuliet gant div steredenn ivez en argant''<ref>Familh c'henidik eus Iwerzhon. Aotrounez La Thébaudaye, e [[Gevrezeg]] ; Margat. - '''Pêr''', alvokad e Roazhon ; - '''Pêr''', e vab, juriskonsul , prokulor-sindik ha kannad kentañ Roazhon e 1671 ; aet da Anaon e 1692 ; - un marc'heg-skañv mirourien ar Roue, bet gloazet e-kerzh emgann Steinkerque e 1692 ; - ur penngrefier en Imbourc'hioù e 1756.</ref> |- |[[Restr:Du Hirel.gif|100px]] |'''Hirel''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Pledran]] ; La Juallère, e [[Kersaout]]. - '''Guillaume''', en deus sinet feur-emglev [[Gwenrann]] 1381 ; - '''Françoise''', itron Hirel, dimezet gant Jean Budes, bet lazhet e-kerzh emgann Rosbec e 1382.</ref> * ''En argant e deir c'hroazell en sabel''. |- |[[Restr:Huchet-de-la-Huchetaye.gif|100px]][[Restr:Huchet de la Huchetaye.gif|100px]] |'''Huchet''' * ''En argant e dri hucher en sabel''. Neuz all ː * ''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4 en argant e dri hucher en sabel ; ouzh 2 ha 3 en glazur e c'hwec'h kanochenn doull en argant 3, 2, 1''. |- |[[Restr:Ugues.jpg|100px]] |'''Huon''' * ''En glazur e garv tremenant en argant, kernielet ha krabanet en aour.'' [PPC] |} == I == {| class="wikitable" |- |[[Restr:Iffer-d.jpg|100px]] |'''d'Iffer''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha Rougeraye, [[Egineg]]. '''Acharis''' en deus sinet emglev [[Gwenrann]] 1381</ref> * ''En argant e zri ezev en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Iffert.jpg|100px]] |'''Iffer''' ''Iffer'', ''Iffert'' * ''En sabel e zri ezev en aour.'' [HGG] |- |[[Restr:Imbault.jpg|100px]] |'''Imbault''' <ref>Familh c'henidik eus bro Bonthieu; aotrounez la Mothe; la Charlottière, e bro Douren; Ramezeaux, Mesnil-le-Fêtu; Marigny, e-kichen Orleans̃. Bet dalc'het e 1668, beli Naoned. - '''Pêr''', kabiten ur gompagnunezh kezeg-goaferien, dimezet da vMichelle Postel en Abbeville e 1448; - '''Guillaume''', bet lazhet e-kerzh emgann Saint-Quentin e 1557; - '''Melaine''', eus kezeg-skañv an Daofin 1666; - ur merc'h e Saint-Cyr e 1701; - ur penn-c'hrefier e [[Breujoù Breizh]] e 1720; - Ul lodenn eus ar familh se staliet e Saint-Domingue.</ref> * ''En gul e bemp c'housourin en argant.'' * Sturienn ː ''Evertendum gigantes'' [PPC] |- |[[Restr:Imbert de la Rastardière.jpg|100px]] |'''Imbert''' <ref>Familh c'henidik eus bro Boatev; aotrounez la Rastardière, e [[Henwinieg]]; la Patouillère ha la Gibrais, e [[Sant-Sebastian-an-Enk|Sant-Sebastian]].Bet dizarbennet e 1668, beli Naoned - '''Jean''', tailhanter dineroù Breizh e 1660</ref> * ''En sabel e ziv gebrenn en argant.'' [CDH] [PPC] |- |[[File:Ynisan.jpg|100px]] |'''Inizan''' * ''En aour e dreustell en gul, heuliet gant div ruilhenn ivez en gul e kab hag unan e beg.'' |- |[[Restr:D'Invrande.gif|100px]] |'''d'Invrande''' <ref>Aotrounez e [[Plegeneg]], eskopti Dol. - '''Charles''', ofiser e meur a veli e 1869</ref> * ''En glazur e deir rodig-kentr en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Irland de Burnben.gif|100px]] |'''Irland''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Skos, bet dalc'het e Bro-Boatev e 1667. aotrounez [[Burnben]], Beaumont, Bazoges, Lavau, Fiefclairet. - '''Jean''', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1581; - '''Charles''', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1617; goude-se letanant war an dorfedoù ouzh prezidial [[Poitiers]] e 1620, ha maer ar gêr se e 1626; - '''Louis''', ezel ouzh Akademiezh c'hall e 1679.</ref> * ''En argant e ziv dreustell en gul, heuliet ouzh kab gant teir steredenn en glazur'' [PPC] |- |[[File:Isle-br.jpg|100px]] |'''de l'Isle''' <ref>Tri rummad eus an anv se gant ar ardamezioù se. 1. Rummad kentañ ː Aotrounez al lerc'h se ('''''An Enez''''' en Brezhoneg), e [[Mousteruz]]; Mezaubran, er [[Ar Vinic'hi|Vinic'hi]]; Goazanarc'hant, e [[Plourivoù]]; Ville-Mario, e [[Sant-Ke-Porzh-Olued|Sant-Ke]]; Verger, e [[Tredarzeg]]; Kerverzic, e [[Plistin]]. - '''Radulphe''', kroaziad e 1248 - '''Geoffroy''', test e-barzh imbourc'h santelezadur Sant-Erwan, e 1330; - '''Pierre''', eskob Landreger e 1324. Ar skourr henañ kemmesket gant ar re '''''Kerleau''''', war dro 1595; Ar skourr Mezaubran kemmesket gant ar re '''''Le Guales''''', e 1540. 2. Eil rummad ː Aotrounez la Cormeraye, e [[Chapel-Erzh]]; Pineau, Barre-Sauvage, Pezeries, e [[Kastell-Tepaod]]; la Verrrie, la Gironnière, e [[Santez-Lusenn]]; la Nicollière ha la Noë-Talbot, e [[Gwerzhav]]; la Ferté, e [[Gwaled]]; la Gravelle, e [[Meliner]]; Fiefrosti ha la Bretonnière, e [[Saotron]]; la Mariélière; Souchais; Molière; Dreneuc, e Baen (?) 3. Trivet rummad ː Aotrounez al lerc'h se, Kerbaol, Penanprat, Kergomar, e [[Gwimaeg]]; Cludon; ar C'hroashent. - '''Guillaume''', maer [[Naoned]], e 1658.</ref> * ''En gul e zek hanochenn en aour, 4, 3, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:De l'Isle de Kerham.gif|100px]] |'''de l'Isle de Kerham''' <ref>Aotrounez Kerham, e [[Kamlez]], eskopti Landreger. Keloù muioc'h ebet.</ref> * ''En argant, e deir fempdiliaouenn en gul; ur vlourdilizenn en glazur ouzh kondon'' [GlB] [PPC] |- |[[Restr:De l'Isle-de-Kervidou.jpg|100px]] |'''de l'Isle''' <ref>Aotrounez al lerc'h se e [[Plouganoù]]; Kervigou e [[Lanneur]]. Skourr henañ kemmedket war dro 1445 gant ar re '''La Haye'''. Goude-se, an aotrouniezh a zo tremenet gant ar re '''''Toupin,''''' '''''des Seillons''''', '''''le Chossec'''''. Skourr Kervidon kemmesket gant ar re '''''le Borgne'''''. </ref> * ''Sourinet etre aour ha glazur a c'hwec'h pezh; e gonk a-zehoù en gul, karget gant ur vlourdilizenn en argant'' Sturienn ː ''A chacun son rang'' [PPC] |- |[[Restr:De l'Isle en Gal.gif|100px]] |'''de l'Isle en Gal''' <ref>Aotrounez al lerc'h se e [[Ploueskad]]; Feunteunsant; Keriliz e [[Sant-Nouga]]. Menegioù ha diskouezadegoù eus 1444 ha 1434, e Sant-Nouga ha Tregondern</ref> * ''En gul e dour kranellet en argant, heuliet gant div c'hleze ouzh beg en argant, krogennoù en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Des Isles de Cambernon.gif|100px]] |'''des Isles''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Normandi; Aotrounez Cambernon; Libanderie, la Fosse-Hingant, e [[Sant-Kouloum]], eskopti Dol.</ref> * ''En argant e leon e, sabel, teodek en gul, ha kurunet en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Isnard.gif|100px]] |'''Isnard''' <ref>Genidik eus bro Savoie. Aotrounez Castello; kont eus la Monta. - '''Thomas''', kuzulier dug Bro-Savoie, abad Sant-Melen e 1619; aet da Anaon er bloaz 1659</ref> * ''En aour e lammell en gul, heuliet gant ur rodig-kentr en glazur ouzh pep konk'' [PPC] |- |[[Restr:Ivette de Boishamon.gif|100px]] |'''Ivette''' <ref>Aotrounez Boishamon ha Maugason, e [[Domloup]]; la Garenne; Benazé, e [[Noal-ar-Gwilen]]. - '''Pierre''', selaouer ouzh ar Gontoù, bet nobel e 1417.</ref> * ''en glazur e gebrenn en argant, heuliet gant teir fempdiliaouenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Izarn de Fraissinet.gif|100px]] |'''Izarn''' <ref>Genidik eus Bro Rouergue; Aotrounez Fraissinet; Haussy; kont Valady e 1701. - Ur gouarnour [[Gwenrann]] ha [[ar Groazig]] e 1765</ref> * ''en gul, e levran en e red en argant; e gab en glazur karget gant teir steredenn en aour'' [PPC] |} == J == {| class="wikitable" |- |[[File:Jacob-kerjegu.jpg|100px]] |'''Jacob''' <ref>Aotrounez la Vasse-Ville, Kerigou ha la Ville-Neuve, e [[Kraozon]]; Kerjegu, e-kichen [[Gwengamp]]; Pontguennec ha Runaudren, e [[Perroz-Gireg|Perroz]]; Prado, [[Vidé]] (?); Lescouët, Lesquivit, e [[Dirinonn]]. Bet dizarbennet e 1670, belioù [[Kemper]] ha [[Lannuon]]. - '''Michel''', abad Saint-Maurice Karnoed (marvet e 1554) - '''Amaury''', allouer [[Landreger]] e 1594</ref> * ''En gul e gebrenn en argant heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Jacobin-l.jpg|100px]] |'''Le Jacobin''' <ref>Aotrounez Mazarc'hant ha Brondusval, er [[Kastell-Paol|Minihi- Leon]]; Dourduff, l'Estang, Kervasdoue, e [[Plougouloum]]; Kercourteis, e [[Karaez-Plougêr|Plougêr-Karaez]], Chef-du-Bois / Penn-ar-C'hoad, e [[Ar Forest-Fouenant|Locamand]] (ar Forest-Fouenan). Anvet eus marc'hegiezh gozh e 1668; eizh rummad; menegioù ha diskouezadegoù eus 1443 da 1534, er Minihi-Leon. - '''Jean''', pried Jeanne de Roscoët e 1443, tad ha mamm '''Yves''', dimezet gant Jeanne Le Rouge, eus tiegezh Bourouguel. - '''Henry''', abad Sant-Vazhe e 1515; - Tri c'huzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1646, 1681, 1687; Skourr Keramprad kemesket gant ar re BUTAULT e 1704; Skourr an Dourduff kemesket gant ar re DERVAL war dro 1714.</ref> * ''En argant e skoed en glazur ouzh kondon, heuliet gant c'hwec'h ruilhenn en gul ouzh c'houremm, 3, 2, 1.'' [PPC] |- |[[Restr:Jacquelot de la Mothe.gif|100px]] |'''Jacquelot''' <ref>Familh c'henidik eus bro Añjev; Aotrounez la Mothe ha la Villeneuve, e [[Kistinid]]; Boisrouvray, en [[An Tilh|Tilh]]; Beaufort, e [[Plergar]]; baron Camzillon, e [[Mesker]]; aotrounez Gué-de-l'Isle, e Pluvaeg; la Sauldraye, e [[Gwidel]] - '''Jean''', kuzulier e Breujoù Pariz e 1553, tad '''Adrien''', kuzulier e pezidial Anger, dimezet gant Jacquemine des Landes, hag o deus bet '''Adrien''', kuzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1576; dimezet gant Lucrèce Nouault; kuzulierien all e Breujoù Breizh e 1689, 1703, 1729, 1770; un denjentil boutin eus kambr ar Roue e 1650; ur vikel vras [[Gwened]], abad Sant-Yann-ar-Pradoù ([[Gilieg]]) e 1794.</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant, heuliet ouzh kab gant daou bav ivez en argant, hag ouzh beg gant ul levranez choukant ivez en argant ha gwakoliet en aour'' [PPC] |- | |'''Jaffrez''' ː gwelout '''Geffroy''' |- |[[Restr:Jagu de Trobescont.gif|100px]] |'''Jagu de Trobescont''' <ref> Aotrounez Traou ar Beskont e [[Sant-Laorañs]]. Keloù muioc'h ebet.</ref> * ''En sabel e deir dreustell en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Jagu de Mesaudren.gif|100px]] |'''Jagu de Mesaudren''' <ref>Aotrounez Mez-Aodren, e [[Gwimaeg]]; Prat-Meur, Pont-Izaag, Langouere, Kerangouez e [[Plouganoù]]; Kersalio ha Launay, e [[Pleuvihan]]; Kerneguez, [[Montroulez|Sant-Mazhe Montroulez]]</ref> * ''En sabel e leon en argant heuliet gant teir steredenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Jahou de l'Epinay.gif|100px]] |'''Jahou''' <ref>Aotrounez l'Epinay, e [[Sant-Sinforian]]; la Turpendoie, e [[Lalieg]]. Siell 1419. - '''Guillaume''', alvokad lez-azezoù e 1427.</ref> * ''En gul e dreustell en argant, heuliet gant teir greskenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Jaillard.gif|100px]] |'''Jaillard''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Boatev; dalc'het eno e 1667; Aotrounez la Maronnière, Moiron, Saint-Juire. Familh kemmesket e Breizh gant ar re Perron, Blanchard du Bois de la Musse, Rado du Matz, Pantin de la Guère ha Parcevaux. </ref> * ''En glazur e zri dour en aour'' Sturienn ː ''Turres fortitudo tenuit'' [PPC] |- |[[Restr:De la Jaille de la Jaille.gif|100px]][[Restr:De la Jaille (alias).gif|100px]] |'''de la Jaille''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Añjev. Aotrounez al lerc'h se; eus [[Porzhig]], Sant-Mikael-ar-C'hoad; baroned Mathefelon ha Durtal; aotrounez la Haye, e Saint-̥Mars de l'Olivier; la Provostière, et [[Banvre]]. - '''Yvon''', dimezet gant Mahaut, itron Porzhig wae-dro 1263, - '''Yvon''', bet lazhet e-kerzh emgann [[Ar Roc'h-Derrien|ar Roc'h]] er bloaz 1347. </ref> * ''En argant e groaz gwerzhidet en gul'' (siell 1196) neuz all ː * ''En aour e leon leonparzhet en gul, heuliet gant pemp c'hregilhenn en glazur'' (siell 1300) [PPC] |- |[[Restr:De la Jaille de Beuxes.gif|100px]] [[Restr:De la Jaille de Beuxes 2.gif|100px]] |'''de la Jaille''' <ref>Skourr ar re a-us; bet dalc'het gant melestradur [[Teurgn]] e 1668. Aotrounez Beuxes e Bro-Loudun; la Roche-Talbot, e Souvigné; Marsilly; Blonières; Thou; la Garde; Gentay; Chestelet, e Saint-Jean-sur-Erve; la Pellerinais, et Saint-Berthevin; Longlées, en Asnières. Bet dalc'het e 1701 gant melestradur [[Felger]]. - '''Tristan de Beuxes''' en eus heuliet Gwesklin e Bro-C'halisia er bloaz 1386; - '''Aymar''', aotrou La Roche-Talbot, e oa test en dimeziñ etre Louis de Rohan, aotrou Montbazon, ha Renée du Faou, er bloaz 1491; - Ur penn-kanolierezh Charette bet lazhet e 1796, e-kerzh embann la Bigaudière; - Ur jeneral brigadenn e 1870; breur d'ur jeneral rann-arme e 1877, ha d'un eil-amiral e 1883 </ref> * ''En argant e sourin gwerzhidet en gul'' neuz all * ''En argant e sourin gwerzhidet en gul; e vevenn en sabel karget gant eizh bezantenn en aour, hag a zo "des Roches"'' [PPC] |- |[[Restr:De Jalesnes.gif|100px]] |'''de Jalesnes''' <ref>Familh c'henidig eus Bro-Vaen. Jacques de Chalesnes, marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]], ha war lerc'h komandour [[ar Fouilhez]], [[Kemper]], hag [[Sant-Laorañs|ar Palakred]]</ref> * ''En argant e deir fempdiliaouenn en gul toullet en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Jegou de Kerloaguennic.jpg|100px]] |'''Jégou''' * ''En argant e hucher en sabel, heuliet gant tri banniel en glazur, karget pep hini gant er groazigan avalouek en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Jouault du Mesnil.png|100px]] |'''Jouault''' <ref>Aotrounez Mesnil (?). - '''Christophe''', tailhanter an temzioù-boued ouzh amiraliezh [[Naoned]] e 1696; - '''Jacques''', pennalvokad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1700.</ref> * ''En argant e wezenn-derv c'heotet heuliet gant tri joskenn moc'h-gouez en sabel; e gab en gwad skoret en aour, karget gant teir steredenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Jourdain-de-Kerverzic.gif|100px]] |'''Jourdain''' <ref>Aotrounez Kerverzic, parrez [[Plistin]]; Kerahel, parre [[Bodsorel]]. Menegioù ha diskouezhadegoù eus 1427 à 1543 - '''Yvon''', marc'heg Malta e 1562. Skourr Kerverzic kemmesket e 1632 gant DE L'ISLE; skourr Kerahel kemmesket gant CALLOËT. - '''Nicolas''', aotrou la Croix-Neuve (ar Groaz-Nevez ?), eus memes anv hag ardamezioù, bet gantañ titl noblañs e 1639. Aotrounez du Parc ha de Coutance, parrez [[Taden]], la Guilhommeraye, allouez Dinan, ha de la Lande, bet diarbennet e-kerzh adaozadeg 1668 ha melestradurioù 1701 ha 1714.</ref> * ''En glazur e greskenn en argant'' sturienn : ''Servire Deo, regnare est'' (PPC) |- |[[Restr:Jousseaume-de-Launay.gif|100px]] |'''Jousseaume''' <ref>Genidig eus Bro-Boatev, Aotrounez Launay, e-kichen [[Thouars]]; Couboureau; markiz la Bretesche e 1657, e [[Maezon-ar-Gwini|Maezon]]; aotrounez la Maillardiére, e [[Gwerzhav]]; la Clavelière, e [[Sant-Leven-Klison]]; [[Tiffauges]], e Bro-Boatev. - '''Jean''', dre bezañ sujed baronelezh Reuz, a ra le d'an dug Breizh e 1383; - '''Pierre''', o vevañ e 1445, dimezet gant Lucette Millon; - '''François''', e vab, dimezet e 1481 gant Guyonne de Beaumanoir; - '''Christophe''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1570; - '''Charles''', denjentil kambr ar Roue ha marc'heg an Urzh, dimezet e 1608 gant Constance de La Poëze, itron la Bretesche; - ul letanant-jeneral e 1693, hag ur marichal-kamp e 1788.  </ref> * ''En gul e deir groaz pavek en erminoù'' (PPC) |- |[[Restr:Jousselin de Tondest.png|100px]] |'''Jousselin''' <ref>Aotrounez Tondest, e [[Nivilieg]]; Trévolo, e [[Reoz]]; - '''Jean''' hag e vab '''Pierre''', eus parrez [[Gwenvenez-Penfaou]], bet noblet e 1426; - daou mestr [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] etre 1610 ha 1636</ref> * ''En glazur e zri c'hazh-balan en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Juzel du Cosquer.png|100px]] |'''Juzel''' <ref>Aotrounez Cosquer en [[Lostenk]]; Camper hag ar Park, e [[Kervignag]]; Bothurel, e [[Serent]]; Sant-Kujan, e [[Kleger]] - '''Jean''', selaouer ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1425; - '''Guillaume''', teñzorer-jeneral an dug e 1487</ref> * ''En gul e femp steredenn en aour, 2, 2, 1; e gonk en glazur karget gant ul leon en aour.'' [PPC] |} == K == {| class="wikitable" |- |[[Restr:Kaerbout-d.jpg|100px]] |'''de Kaerbout / de Kerbout''' <ref>Aotrounez al lerc'h se ha Coësquelen e [[Menieg]]; la Ville̠-Guencal, e [[Gwiler-Porc'hoed]]; la Vallée; e [[Loudieg]]; la Ville-au-Voyer, er [[Ploermael|Chapel-Ploermael]]</ref> * ''En gul e dri ezev en argant, 2, 1.'' [PPC] |- |[[File:Kemper-d.jpg|100px]] |'''''Kemper''''' ''Quimper (de)'' * ''En argant e leonparzh en sabel heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en sabel ouzh kab.'' |- |[[File:Kenechriou-d.jpg|100px]] |'''Kenec'hriou''' ''Quenec'hriou (de)'' * Palefarzhet etre argant ha sabel. — Heñvel ouzh ''Kernechriou (de)''. |- |[[File:Keradaran-d.jpg|100px]] |'''de Keradaran''' * ''En argant e binenn savennet geotet ; e garv en-gwirion tremenant ha balirant war kef ar wezenn''. |- |[[File:Keradreux-d.jpg|100px]] |'''de Kerdreux''' * ''En glazur e dri c'houleon en aour, 2, 1.'' |- |[[File:Keradreux-coscro-d.jpg|100px]] |'''de Keradreux-Coscro''' * ''En argant e dri leonparzh en glazur, 2, 1.'' |- |[[File:Keraennech-d.jpg|100px]] |'''de Keraennec'h''' * ''En argant e binenn c'heotet karget gant ur big en-gwirion balirant war ar c'hef''. |- |[[File:Keraer-d.jpg|100px]] |'''de Keraer''' * ''En gul e groaz divoueded en erminoù, eoriek ha divnaerek en aour''.<ref name="KANUS">Ardamezioù kanus.</ref> |- |[[File:Keraeret-d.jpg|110px]] |'''de Keraeret''' * ''Goudreustellet etre argant ha gul, e ziv naer tal-ouzh-tal peuliet, enweek etre ar goudreustelloù''.<ref name="KANUS" /> |- |[[File:Keralain-d.jpg|110px]] |'''de Keralain''' * ''En gul e leon en aour, krabanet ha teodet en argant.'' |- |[[File:Keralbaud-d.jpg|110px]] |'''de Keralbaud''' * ''En glazur e deir c'hroaz pavek en aour, 2, 1.'' |- |[[File:Keraldanet-d.jpg|110px]] |'''de Keraldanet''' * ''En gul e gab dentek en aour a bemp pezh.'' |- |[[File:Keraly-d.jpg|110px]] |'''de Keraly''' * ''En glazur e deir c'hregilhenn en argant, 2, 1 ; ur flourdilizenn en aour e kondon.'' |- |[[File:Keralio1-d.jpg|110px]] |'''de Keralio''' * ''En glazur e greskenn en argant, heuliet gant teir steredenn ivez en argant, 2, 1.'' |- |[[File:Keralio2-d.jpg|110px]] |'''de Keralio''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Priel]]. Menegioù 1427. - '''Guillaume''', marc'heg Rodez, bet lazhet e-kerzh aloubadeg ar plas se e 1522.</ref> * ''En aour e leonparzh en sabel.'' [PPC] |- |[[File:Keraliou-d.jpg|110px]] |'''de Keraliou''' * En argant e femp brizhenn erminig, 3, 2 ; e gab dentek en sabel a bemp pezh. |- |[[File:Kerambellec-d.jpg|110px]] |'''Kerambeleg''' ''Kerambellec (de)'' * ''En sabel e flourdilizenn en argant, hebiaet gant daou gleze kevliv o beg ouzh kab.'' |- |[[File:Keramborgne-d.jpg|110px]] |'''Keramborn''' ''Keramborgne (de)'' * ''En gul e helm war-dreuz en aour, heuliet gant teir c'hregilhenn en argant, 2 e kab, 1 e beg''. |- |[[File:Kerampuil-d.jpg|110px]] |'''Kerampuilh''' ''Kerampuil (de)'' * ''En gul e deir c'houlm en argant, 2, 1.'' |- |[[File:Kerandais-d.jpg|110px]] |'''Kerandaez''' ''Kerandais (de)'' * ''Brizhet etre argant ha gul.'' |- |[[File:Keranflech-d.jpg|110px]] |'''Keranflec'h''' ''Keranflech (de)'' * En argant e greskenn en glazur karget gant ur rozenn en argant, eilet gant teir c'hregilhenn en glazur, 2, 1. |- |[[File:Keranfors-d.jpg|110px]] |'''Keranforzh''' ''Keranfors (de)'' * En argant e dreustell en glazur leinet gant ur voualc'henn gevliv hebiaet gant div velionenn ivez kevliv ; ur velionenn ivez en glazur e beg. |- |[[File:Kerangal-d.jpg|110px]] |'''Kerangal (de)''' * En argant e erez dispak en sabel, e vodig olivezenn c'heotet frouezhet en gul etre e grabanoù. |- |[[File:Kerangarz-d.jpg|110px]] |'''Kerangars (de)''' * En glazur e greskenn en argant. |- |[[File:Keranglas-d.jpg|110px]] |'''Keranglas (de)''' * En argant e deir zreustell en glazur. |- |[[File:Kerangomar-d-dex.jpg|110px]] |'''Kerangomar (de)''' * En limestra e vrec'h vaneget a-zehoù, war e zorn un evn kevliv grizilhonet en aour. |- |[[File:Kerangomar-d.jpg|110px]] |'''Kerangomar (de)''' * En argant e deir zervenn en geot, ur greskenn en gul e kab. |- |[[File:Kerangouez-d.jpg|110px]] |'''Kerangouez (de)''' * En sabel e deir c'hebrenn en argant. |- |[[File:Kerangreon-d.jpg|110px]] |'''Kerangreon''' ''Kerangréon (de)'' * En aour e ziv dreustell skoulmet en gul, eilet gant eizh moualc'henn gevliv, 3, 3, 2. |- |[[File:Keranguen-d.jpg|110px]] |'''Kerangwenn''' ''Keranguen (de)'' * En aour e leon kudennek en gul. |- |[[File:Keranguen-kerdelan-d.jpg|100px]] |'''Kerangwenn Kerdelan''' ''Keranguen de Kerdelan (de)'' * En argant e deir zorzhell en gul, 2, 1. |- |[[Restr:Keranmeal-d.jpg|100px]] |'''Keranmeal (de)''' * En argant e greskenn en gul leinet gant teir flourdilizenn gevliv. |- |[[Restr:Kerannou-d.jpg|100px]] |'''Kerannou (de)''' * Talbennanek etre argant ha sabel ; e sourin en gul karget gant teir melionenn en argant. |- |[[Restr:Keranrais-d.jpg|100px]] |'''de Keranrais''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Plouared]]; la Rigaudière; Coatcanton, e [[Mêlwenn]]; Kervastard e [[Eliant]]; Coëtrédan; Runfao, e [[Ploubêr|Ploubêr.]] - Un aotrou kroaziad e 1248; - '''Alain''', dimezet gant Tiphaine de Pestivien, test e-kerzh santelezadur sant Erwan e 1330; - '''Olivier''' hag '''Alain''', e niz, flec'h e-kerzh [[Emgann an Tregont]], e 1350; - '''Even''', dimezet e 1369 gant Tiphaine le Voyer, itron la Rigaudière; en deus sinet emglev [[Gwenrann]] 1381.</ref> *''Brizhet etre argant ha gul a bemp linenn''. *Sturienn ː ''Ras ou comble.'' |- |[[Restr:Kerantour-d.jpg|100px]] |'''Kerantour (de)''' * En aour e flourdilizenn en glazur eilet gant teir c'hregilhenn en gul, 2, 1. |- |[[Restr:Keraot-d.jpg|100px]] |'''Keraod''' ''Keraot (de)'' * Palefarzhet : e 1 ha 4 en sabel e vrec'h a-zehoù o terc'hel un evn kevliv ; e 2 ha 3 en argant e gorn-hemolc'h en glazur liammet el lammel en gul. |- |[[Restr:Keraudy-d.jpg|100px]] |'''Keraodi''' ''Keraudy (de)'' * En argant e ziv dreustell en sabel. |- |[[Restr:Keraudren-d.jpg|100px]] |'''Keraodren''' ''Keraudren (de)'' * En glazur e groaz en aour, pep konk karget gant ur steredenn ivez en aour. |- |[[Restr:Keraudren-kerguyomar-d.jpg|110px]] |'''Keraodren a Gergwiomar''' ''Keraudren de Kerguyomar (de)'' * En glazur e dri aval-pin en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kerautem-d.jpg|110px]] |'''Keraotem''' ''Kerautem (de)'' * En gul e deir zreustell en argant. |- |[[Restr:Kerautret-d.jpg|110px]] |'''Keraotred''' ''Kerautret (de)'' * Gwezboellek etre gul hag aour a c'hwec'h linenn. |- |[[Restr:Kerascouet-d.jpg|110px]] |'''Keraskoed''' ''Kerascouët (de)'' * En gul e ziv hanochenn en argant e kab hag e goulourdrenn en aour e beg. [GLB] [PPC] |- |[[Restr:Kerasquer-d.jpg|110px]] |'''Kerasker''' ''Kerasquer (de)'' * En argant e ziv gadvouc'hal peuliet en gul. |- |[[Restr:Keratry-d1.jpg|110px]] |'''Keratri''' ''Keratry (de)'' * En glazur e gorn-hemolc'h en argant leinet gant ur rozenn gevliv. |- |[[Restr:Keraviou-d.jpg|110px]] |'''Keraviou (de)''' * Talbennanek etre argant ha sabel. |- |[[Restr:Keravis-d.jpg|110px]] |'''Keravis (de)''' * En argant e sourin en glazur karget gant teir c'hregilhenn en argant. |- |[[Restr:Kerazgan-d.jpg|110px]] |'''Kerazgan (de)''' * En argant e dreustell en gul karget gant ur gup tremenant en aour. |- |[[Restr:Kerazmant-d.jpg|110px]] |'''Kerazmant (de)''' * En sabel e deir bezantenn en argant. |- |[[Restr:Kerbain-d.jpg|110px]] |'''Kerbain (de)''' * Barlennet etre argant ha sabel. |- |[[Restr:Kerbervet-d.jpg|110px]] |'''Kerbervet (de)''' * En gul e deir mailhenn en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerbescat-d.jpg|110px]] |'''Kerbeskad''' ''Kerbescat (de)'' * En aour e leon kudennek en sabel, e c'housourin en gul. |- |[[Restr:Kerbiquet-d.jpg|110px]] |'''Kerbiged''' ''Kerbiquet (de)'' * En argant e bempdeliaouenn en sabel. |- |[[Restr:Kerbiriou-d.jpg|110px]] |'''Kerbiriou (de)''' * En sabel e deir rodig en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kerborio-d.jpg|110px]] |'''Kerborio (de)''' * En geot e leon kudennek en argant. |- |[[Restr:Kerboudet-d.jpg|110px]] |'''Kerboudet (de)''' * En glazur e zaou gleze en argant lammellet e beg. — Heñvel ouzh ''Kersalaun (de)''. |- |[[Restr:Kerboulard-d.jpg|110px]] |'''Kerboular''' ''Kerboulard (de)'' * En gul e erez dispak en argant, krabanet ha pigoset en aour. |- |[[Restr:Kerbouric-d.jpg|110px]] |'''de Kerbouric''' <ref>Aotrounez al lerc'h se e [[Servel]]; Krec'hlec'h, e [[Langoad]]; Goazven, e [[Brelevenez (Lannuon)|Berlevene]]; ar Stêr, e [[Treduder]]; Traonantrez, e [[Priel]]; Kerlast, e [[Kemper-Gwezhenneg|Kemper-Gwezenneg]]; ar Gosker, e [[Louaneg]]; Pontgauthier; Kerloaz, e [[Ploulec'h]]; Pennanec’h, e [[Gwimaeg]]; la Boissière (?). - '''Rolland''', senesal Léon 1307; - '''Frañsez''', o vevañ e 1427, dimezet gant Jeanne de Kerléau; - '''Frañsez''', marc'heg Rodez e 1500; komandour Moulins e Bro-vBourbonnais, marvet e 1518; - '''Frañsez''', marc'heg Malta e 1577.</ref> * ''En argant e lammell en gul heuliet gant peder fempdeliaouenn ivez en gul'' |- |[[Restr:Kerboutier-d.jpg|110px]] |'''Kerboutier (de)''' * En argant e binenn c'heotet frouezhet en aour, ur gouezhoc'h tremenant en sabel balirant war ar c'hef. |- |[[Restr:Kerbrat-d.jpg|110px]] |'''Kerbrat (de)''' * En gul e deir fempdeliaouenn en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerbreder-d.jpg|110px]] |'''Kerbreder (de)''' * Palefarzhet : e 1 ha 4 en glazur e zorn maneget en argant o terc'hel ur sparfell gevliv ; e 2 ha 3 en argant e greskenn en sabel eilet gant c'hwec'h torzhell en sabel, 3, 3. |- |[[Restr:Kerbuoch-d.jpg|110px]] |'''Kerbuoc'h (de)''' * En argant e sourin en sabel karget gant teir steredenn en aour. |- |[[Restr:Kerbusso-d.jpg|110px]] |'''Kerbusso (de)''' * En glazur e deir c'hreskenn en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerbuzic-d.jpg|110px]] |'''Kerbuzig''' ''Kerbuzic (de)'' * En sabel plezhek en aour, ur ruilhenn gevliv e kab. |- |[[Restr:Kerhallic-d.jpg|110px]] |'''Kerc'hallig''' ''Kerhallic (de)'' * En argant e dreustell en glazur leinet gant ur voualc'henn gevliv. — Heñvel ouzh ''Kergalic (de)'' ha ''Kergoz (de)''. |- |[[Restr:Kerhalz-d.jpg|110px]] |'''Kerc'halz''' ''Kerhalz (de)'' * En aour e hucher en sabel, liammet kevliv. |- |[[Restr:Kerharo-d.jpg|110px]] |'''Kerc'harv''' ''Kerharo (de)'' * En gul e benn karv leinet en aour. |- |[[Restr:Kerchoent-d.jpg|110px]] |'''Kerc'hoent (de)''' * Talbennanek etre argant ha sabel. |- |[[Restr:Kerchoent-coetquelfen-d.jpg|110px]] |'''Kerc'hoent a Goedkelven''' ''Kerc'hoent de Coetquelfen (de)'' * Palefarzhet : e 1 ha 4 talbennanek etre argant ha sabel ; e 2 ha 3 gwezboellek etre aour ha gul. |- |[[Restr:Kerdalaez-d.jpg|110px]] |'''Kerdalaez (de)''' * En aour e ziv dreustell en glazur. |- |[[Restr:Kerdanouarn-d.jpg|110px]] |'''Kerdanouarn (de)''' * En glazur e deir steredenn en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerderien-d.jpg|110px]] |'''Kerderien (de)''' * En glazur e leonerez en aour. |- |[[Restr:Kerdinam-d.jpg|110px]] |'''Kerdinavn''' ''Kerdinan (de)'' * En argant e greskenn en sabel, eilet gant teir zorzhell gevliv, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Kerdrean-d.jpg|110px]] |'''Kerdrean''' ''Kerdréan (de)'' * En sabel e seizh mailhenn en argant, 3, 3, 1. |- |[[Restr:Kerdreant-d.jpg|110px]] |'''Kerdreant''' ''Kerdréant (de)'' * En gul e leonparzh erminiget. |- |[[Restr:Kerdrein-d.jpg|110px]] |'''Kerdrein (de)''' * En erminig e gab dentek en sabel, pemp pezh. |- |[[Restr:Kerdreis-d.jpg|110px]] |'''Kerdreis (de)''' * En argant e ziv dreustell en gul. |- |[[Restr:Kerduel-d.jpg|110px]] |'''Kerduel (de)''' * En gul e c'hwec'h ruilhenn en argant, 3, 2, 1 ; e gab gwriet en glazur karget gant teir fempdeliaouenn en argant. |- |[[Restr:Keremar-d.jpg|110px]] |'''Keremar (de)''' * En argant e deir c'haouenn en sabel, krabanet, iziliet ha pigoset en gul. |- |[[Restr:Keremec-d.jpg|110px]] |'''Keremec (de)''' * En glazur e leon kudennek en argant. |- |[[Restr:Kereneoc-de.jpg|110px]] |'''Keremeoc''' ''Kerémeoc (de)'' * En glazur e leon brizhet etre argant ha gul. |- |[[Restr:Keremor-d.jpg|110px]] |'''Keremor (de)''' * Palefarzet : e 1 ha 4 en argant e baun rodellant en sabel ; e 2 ha 3 en argant e deir c'hregilhenn en gul ; ur greskenn en gul e kondon. |- |[[Restr:Kererault-d.jpg|110px]] |'''Kereraod''' ''Kererault (de)'' * En glazur plezhek en argant, ur flourdilizenn gevliv war ar glazur e kab. |- |[[Restr:Kererel-d.jpg|110px]] |'''Kererel''' ''Kerérel (de)'', ''Kerrel (de)'' * En gul e groaz en argant, un alarc'h kevliv pigoset hag iziliet en sabel e pep konk. |- |[[Restr:Kerespers-d.jpg|110px]] |'''Keresperz''' ''Kerespers (de)'' * En aour e greskenn en gul eilet gant c'hwec'h rozenn en gul, 3 e kab, 3 e beg. |- |[[Restr:Kerestat-d.jpg|110px]] |'''Kerestat (de)''' * En glazur e bav peuliek en argant eilet gant teir steredenn ivez en argant, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Kerfareguin-d.jpg|110px]] |'''Kerfaregen''' ''Kerfareguin (de)'' * En argant e zervenn c'heotet meziet en aour, ar c'hef karget gant ur gouezhoc'h kounnaret, goulaouet ha stilhonet en argant. |- |[[Restr:Kerfaven-d.jpg|110px]] |'''Kerfaven (de)''' * En argant e dreustell en gul. |- |[[Restr:Kerfloux-d.jpg|110px]] |'''Kerflouz''' ''Kerfloux (de)'' * En gul e deir c'hregilhenn en argant, 2, 1 ; leinet gant un drailhenn gevliv. |- |[[File:Kerfors-d.jpg|110px]] |'''Kerforz''' ''Kerfors (de)'' * En argant e gorn-hemolc'h en glazur, louanek hag ereek en glazur. |- |[[File:Kerfraval-d.jpg|110px]] |'''Kerfraval''' ''Kerfraval (de)'' * En glazur e groaz en argant karget en he c'halon gant un hanochenn en gul, ur rodig-kentr en argant e pep konk. |- |[[File:Kergadalan-d.jpg|110px]] |'''Kergadalan (de)''' * En argant e gorn-hemolc'h en sabel, louanek hag ereek en sabel. |- |[[File:Kergadaran-d.jpg|110px]] |'''Kergadaran (de)''' * En argant e binenn c'heotet frouezhet en aour, ar c'hef karget gant ur c'harv en-gwirion tremenant ha balirant. |- |[[Restr:Kergadeau-d.jpg|110px]] |'''Kergado''' ''Kergadeau (de)'' * En argant e deir zreustell en gul, e sourinan en glazur balirant ; e zrailhenn en gul e kab. |- |[[Restr:Kergadiou-d.jpg|110px]] |'''Kergadiou (de)''' * Treustellet kommek etre argant ha glazur a c'hwec'h pezh ; e grenngonk en erminig. |- |[[Restr:Kercadoret-d.jpg|110px]] |'''Kergadoret''' ''Kercadoret (de)'' * En glazur e deir c'hiprezenn en aour, 2, 1, eilet e kab gant ur greskenn en argant a-zehoù hag ur flourdilizenn gevliv a-gleiz. |- |[[Restr:Kergalic-d.jpg|110px]] |'''Kergalig''' ''Kergalic (de)'' * En argant e dreustell en glazur leinet gant ur voualc'henn gevliv. — Heñvel ouzh ''Kerhallic (de)'' ha ''Kergoz (de)''. |- |[[Restr:Kerganou-d.jpg|110px]] |'''Kerganou (de)''' * En glazur e gebrenn en argant, e eilet gant teir rodig-kentr gevliv, 2, 1. |- |[[Restr:Kergaradec-d.jpg|110px]] |'''Kergaradeg''' ''Kercaradec (de)'' * En glazur e bav en argant eilet gant ur steredenn en aour war beg ar biz-meud. |- |[[Restr:Kergariou-d.jpg|110px]] |'''Kergariou (de)''' * En argant plezhek en gul e grenn-gonk en limestra karget gant un tour en argant mogeriet en sabel. |- |[[Restr:Kergueheneuc-d.jpg|110px]] |'''Kergehenneg''' ''Kergueheneuc (de)'' * Troc'het etre argant ha gul, e leon an eil en egile. |- |[[Restr:Kerguelen-d.jpg|110px]] |'''Kergelen''' ''Kerguelen (de)'' * En argant e deir zreustell en gul leinet pep hini gant peder brizhenn erminig en sabel. |- |[[Restr:Kerguelen-meudec.jpg|110px]] |'''Kergelen a Veudeg''' ''Kerguelen de Meudec (de)'' * Palefarzhet : e 1 ha 4 en aour e gelenenn diwriziet geotet ; e 2 ha 3 gwezboellek etre argant ha gul. |- |[[Restr:Kergueris-d.jpg|110px]] |'''Kergeriz''' ''Kergueris (de)'' * En argant e c'hwec'h ruilhenn en gul, 3 e kab, 2 hag 1 e beg. |- |[[File:Kerguidu-d.jpg|110px]] |'''Kergidu''' ''Kerguidu (de)'' * En argant e leon en glazur kurunennet en aour, krabanet ha teodet en gul. |- |[[File:Kerguien-d.jpg|110px]] |'''Kergien''' ''Kerguien (de)'' * En glazur e aval-pin en aour, eilet gant teir fempdeliaouenn gevliv, 2, 1. |- |[[File:Kerguiniou-d.jpg|110px]] |'''Kerginiou''' ''Kerguiniou (de)'' * En argant e leon en gul krabanet, teodet ha kurunennet en aour. |- |[[File:Kerguiniou-keruranguen-d.jpg|110px]] |'''Kerginiou a Gerurangwenn''' ''Kerguiniou de Keruranguen (de)'' * En argant e deir zorzhell en gul, 2, 1. |- |[[Restr:Kerguizec-d.jpg|110px]] |'''Kergizeg''' ''Kerguizec (de)'' * Palefarzhet : e 1 ha 4 brizhet etre aour ha glazur ; e 2 ha 3 en gul. |- |[[Restr:Kerguizien-d.jpg|110px]] |'''Kergizien''' ''Kerguizien (de)'' * En aour e deir rozenn en gul, 2, 1. — Heñvel ouzh ''Keridiern (de)''. |- |[[Restr:Kerguiziau-d.jpg|110px]] |'''Kergiziou''' ''Kerguiziau (de)'' * En glazur e dri fenn erez diframmet en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerglan-d.jpg|110px]] |'''Kerglan (de)''' * En aour e zek ruilhenn en gul, 4, 3, 2, 1. |- |[[Restr:Kerglezrec-d.jpg|110px]] |'''Kerglezreg''' ''Kerglezrec (de)'' * En gul e groaz en argant bleuñvellek en aour, konket gant peder ruilhenn en aour. |- |[[Restr:Kergoat-d.jpg|110px]] |'''Kergoad''' ''Kergoat (de)'' * En aour e giprezenn en glazur. |- |[[Restr:Kergoet-d.jpg|110px]] |'''de Kergoet''' * ''En gul e groaz en aour plezhek en glazur.'' |- |[[Restr:Kergoet-lefaou-d.jpg|110px]] |'''de Kergoët-Lefaou''' * ''En glazur e leonparzh en aour, karget war ar skoaz gant ur greskenn en gul.'' |- |[[Restr:Kergoet-guilly-d.jpg|110px]] |'''de Kergoët du Guilly''' * ''En argant e bemp gwerzidenn en gul treustellet ha kenstaget, heuliet ouzh kab gant peder rozenn ivez en gul.'' |- |[[Restr:Kergoet-kerhuidonez-d.jpg|110px]] |'''de Kergoët-Kerhuidonez''' * ''En aour e binenn c'heotet e frouezh en aour.'' |- |[[Restr:Kergolleau-d.jpg|110px]] |'''de Kergolleau''' * ''En argant e deir dreustell en gul, e zrailhenn en glazur.'' |- |[[Restr:Kergomar-d.jpg|110px]] |'''de Kergomar''' * ''En erminoù e dreustell en gul karget gant teir rodig-kentr en aour.'' |- |[[Restr:Kergongar-d.jpg|110px]] |'''de Kergongar''' * ''En glazur e dri c'hloc'h en aour, 2, 1.'' |- |[[Restr:Kergorlay-d.jpg|110px]] |'''de Kergorlay''' * ''Brizhet etre aour ha gul.'' |- |[[Restr:Kergoual-d.jpg|110px]] |'''de Kergoual''' * ''En glazur e dreustell en aour leinet gant ur vrec'h a-zehoù o skorañ un evn, an holl en argant.'' |- |[[Restr:Kergouniou-d.jpg|110px]] |'''de Kergouniou''' * ''Treustellet etre aour ha sabel a c'hwec'h pezh ; ouzh kab ur greskenn en sabel.'' |- |[[Restr:Kerautret-d.jpg|110px]] |'''de Kergournadec'h''' * ''Gwezboellek etre aour ha gul.'' |- |[[Restr:Kergoff-d.jpg|110px]] |'''de Kergoff''' * ''En argant e dreustell en gul, heuliet gant c'hwec'h mailhenn en glazur, teir ouzh kab, teir ouzh beg.'' |- |[[Restr:Kergoz-d.jpg|110px]] |'''de Kergoz''' * En argant e dreustell en glazur leinet gant ur voualc'henn hivez en glazur. — Heñvel ouzh ''de'' ''Kerc'hallic'' ha ''de'' ''Kergalic'' . |- |[[Restr:Kergozou-d.jpg|110px]] |'''de Kergozou''' * ''En gul e groaz en argant ; ur c'housourin en argant e greiz-holl.'' |- |[[Restr:Kergravan-d.jpg|110px]] |'''de Kergravan''' * En sabel e dreustell en argant heuliet gant teir c'hroazig ivez en argant, 2 ouzh kab, 1 ouzh beg. |- |[[Restr:Kergrech-d.jpg|110px]] |'''de Kergrec'h''' * ''En argant e wezenn c'heotet, leinet gant ur big en-gwirion''. — Heñvel ouzh ''Kerguennech (de)''. |- |[[Restr:Kergrech2-d.jpg|110px]] |'''de Kergrec'h''' * ''En sabel e dreustell en argant karget gant teir fempdeliaouenn en sabel.'' |- |[[Restr:Blason famille bzh Kergrist.svg|110px]] |'''Kergrist (de)''' * En aour e greskenn en sabel, eilet gant pemp bezantenn gevliv, 3 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Kergroadez-d.jpg|110px]] |'''Kergroadez (de)''' * Treustellet etre argant ha sabel a c'hwec'h pezh. |- |[[Restr:Kergroas-d.jpg|110px]] |'''Kergroaz''' ''Kergroas (de)'' * En argant e groaz pavek en gul, konket gant peder mailhenn gevliv. |- |[[Restr:Kergroas-penvern-d.jpg|110px]] |'''Kergroaz a Benwern''' ''Kergroas de Penvern (de)'' * En glazur e groaz velionek en argant. [PPC] |- |[[Restr:Kerguvelen-d.jpg|110px]] |'''Kerguvelen (de)''' * En glazur e bav peuliek en argant eilet gant teir steredenn gevliv, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Kerguz-d.jpg|110px]] |'''Kerguz (de)''' * En argant e gorn-hemolc'h en glazur, louanek ha liammek en gul. |- |[[Restr:Kergu.jpg|110px]] |'''Kerguz a Velleville''' ''Kerguz de Belleville (de)'' * En argant e erez nijant, krabanet, pigoset ha grizilhonet en aour. |- |[[Restr:De Kergus de Kerstang.jpg|110px]] |'''Kerguz a Gerstang''' ''Kerguz de Kerstang (de)'' * En glazur e groaz pavek en argant. |- |[[Restr:Kerguen-d.jpg|110px]] |'''Kergwenn''' ''Kerguen (de)'' * En glazur e benn leonparzh en aour. |- |[[Restr:Kerguen2-d.jpg|110px]] |'''Kergwenn''' ''Kerguen (de)'' * En glazur e gebrenn leinet gant ur groazig hag eilet gant teir c'hregilhenn, an holl en argant. |- |[[Restr:Kergrech-d.jpg|110px]] |'''Kergwennec'h''' ''Kerguennech (de)'' * En argant e wezenn c'heotet, leinet gant ur big en-gwirion. — Heñvel e ''Kergrec'h (de)''. |- |[[Restr:Kerhamon-d.jpg|110px]] |'''Kerhamon (de)''' * En gul e lammell en argant eilet gant peder ruilhenn gevliv. |- |[[Restr:Kerherve-d.jpg|110px]] |'''Kerherve''' ''Kerhervé (de)'' * En argant e ziv dreustell en sabel. |- |[[Restr:Keriber-d.jpg|110px]] |'''Keriber (de)''' * En argant e leon en sabel. |- |[[Restr:Keridiern-d.jpg|110px]] |'''Keridiern (de)''' * En aour e deir rozenn en gul, 2, 1. — Heñvel ouzh ''Kerguizien (de)''. |- |[[Restr:Kerigou-d.jpg|110px]] |'''Kerigou (de)''' * Talbennanek etre argant ha sabel. |- |[[Restr:Kerimel-d.jpg|110px]] |'''Kerimel (de)''' * En argant e deir zreustell en sabel. |- |[[Restr:Kerimel-villeneuve-d.jpg|110px]] |'''Kerimel Kernevez''' ''Kerimel de Villeneuve (de)'' * En argant e deir zreustell en sabel, e leon kevliv balirant. |- |[[Restr:Kerimerch-d.jpg|110px]] |'''Kerimerc'h (de)''' * En erminig e greskenn en gul e kondon. |- |[[Restr:Kerinan-d.jpg|110px]] |'''Kerinan (de)''' * En gul e dreustell skoulmet en argant karget gant ur voualc'henn en gul. |- |[[Restr:Kerinizan-d.jpg|110px]] |'''Kerinizan (de)''' * Palefarzhet : e 1 ha 4 en gul karget gant pemp melionenn en aour lamellet, 2, 1, 2 ; e 2 ha 3 en argant karget gant ur wezenn c'heotet. |- |[[Restr:Kerincuff-d.jpg|110px]] |'''Kerinkuff''' ''Kerincuff (de)'' * En argant e ziv dreustell en gul eilet e kab gant div rozenn gevliv. |- |[[Restr:Kerinou-d.jpg|110px]] |'''Kerinou (de)''' * En glazur e dreustell zentek en argant. |- |[[Restr:Keryven-d.jpg|110px]] |'''Keriven''' ''Keryven (de)'' * En glazur e benn leonparzh en aour. |- |[[Restr:Kerizit-d.jpg|110px]] |'''Kerizit (de)''' * En glazur e dreustell en aour eilet e kab gant ur steredenn gevliv. |- |[[Restr:Kerjeffroy-d.jpg|110px]] |'''Kerjafrez''' ''Kerjeffroy (de)'' * En argant e zek melionenn en glazur, 4, 3, 2, 1. |- |[[Restr:Kerjagu-d.jpg|110px]] |'''Kerjagu (de)''' * En sabel e alarc'h en argant. |- |[[Restr:Kerjar-d.jpg|110px]] |'''Kerjar (de)''' * En aour e wezenn c'heotet. |- |[[Restr:Kerjosse-d.jpg|110px]] |'''Kerjoz''' ''Kerjosse (de)'' * En aour e zek kregilhenn en glazur, 4, 3, 2, 1. |- |[[Restr:Kerjurelay-d.jpg|110px]] |'''Kerjurelae''' ''Kerjurelay (de)'' * En argant e dreustell en gul brizhet e kab gant ur gregilhenn en glazur. [GLB] [PPC] |- |[[Restr:Kercabin-d.jpg|110px]] |'''Kerkaben''' ''Kercabin (de)'' * En gul e deir c'hroaz pavek en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kercabus-d.jpg|110px]] |'''Kerkabus''' ''Kercabus (de)'' * En argant plezhek en sabel, e groazig en gul e kondon. |- |[[Restr:Kercado-molac-d.jpg|110px]] |'''Kerkado-Molag''' ''Kercado-Molac (de)'' * En glazur e nav mailhenn en aour, 3, 3, 3, hebiaet ha skoret. |- |[[Restr:Kerlaouenan-d.jpg|110px]] |'''Kerlaouenan (de)''' ''de Kerlaouenan'' * En gul e bemp gwerzhid en aour lakaet en sourin. |- |[[Restr:Kerlavan-d.jpg|110px]] |'''Kerlavan (de)''' * Treustellet etre aour ha gul a c'hwec'h pezh ; e gebrenn en argant balirant. |- |[[Restr:Kerlazret-d.jpg|110px]] |'''Kerlazret (de)''' * En glazur e erez dispak en aour. |- |[[Restr:Kerlean-d.jpg|110px]] |'''Kerlean''' ''Kerléan (de)'' * Treustellet kommek a c'hwec'h pezh etre aour ha glazur. |- |[[Restr:Kerleguer-d.jpg|110px]] |'''Kerleger''' ''Kerléguer (de)'' * En argant e deir c'hroaz divouedet en gul, 2 e kab, 1 e beg ; e bempdeliaouenn en sabel er c'hondon. |- |[[Restr:Kerlenguy-d.jpg|110px]] |'''Kerlengi''' ''Kerlenguy (de)'' * En argant e erez dispak en sabel. |- |[[Restr:Kerleau-d.jpg|110px]] |'''de Kerleau''' <ref>Aotrounez al lerc'h se ha Meshuel, e [[Pleuvihan]]; Pontmen ha Gueranchanay, e [[Plouared]]; Goazanarc'hant, e [[Plourivoù]]; Kerbiquet e [[Plounez]]; l'Isle / an Enez, e [[Mousteruz]]. - '''Vincent''', abad [[Bear]] e 1443, Prières, e 1467; kañseller Breizh, hag eskob Leon e 1472. Marvet e 1476 - '''Philippe''', marc'heg M̥alta, komandant [[Gwerc'h-Breizh|Gwerc'h Breizh]] e 1523, priol meur Bro-C'hall e 1540; abad [[Ar Releg-Kerhuon|ar Releg]] ha [[Bear]]</ref> *''En glazur e c'harv tremenant en aour'' |- |[[Restr:Kerlec'h-d.jpg|110px]] |'''Kerlec'h (de)''' * Treustellet a c'hwec'h pezh etre aour ha gul. |- |[[Restr:Kerleynou-d.jpg|110px]] |'''Kerleinoù''' ''Kerleynou (de)'' * En sabel e zeir sparfell en argant pigoset en aour, 2, 1 ; e vevenn en gul. |- |[[Restr:Kerliver-d.jpg|110px]] |'''de Kerliver''' * ''En glazur e lammell goñchek en aour, heuliet gant pevar leon ivez en aour'' |- |[[Restr:Kerlivian-d.jpg|110px]] |'''de Kerlivian''' * ''En argant e dri manal en gul erenet ivez en gul.'' |- |[[Restr:Kerliviou-d.jpg|110px]] |'''de Kerliviou''' * ''En argant e erez dispak en sabel, pigoset hag iziliet en gul.'' |- |[[Restr:Coat of arms Kerliviou.gif|110px]] |'''de Kerliviou''' * ''En argant e dri hanaf en gul.'' |- |[[Restr:Kerliviry-d.jpg|110px]] |'''de Kerliviri''' * ''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4 en aour e leon en glazur karget war e skoaz gant un tour douget gant ur rod en argant ; ouzh 2 ha 3 en glazur e dreustell en erminoù heuliet gant teir delienn lore en aour, 2, 1.'' |- |[[Restr:Kerloaguen-d.jpg|110px]] |'''de Kerloagen''' <ref>Aotrounez al lerc'h se, Disqueou, Rosampoul, ha Garspern , e [[Plougonven]]; Kervezeg hag ar Run, e [[Plourin-Montroulez|Plourin]]; Bonabry, Perennoù, la Salle, la Bouëxière, e [[Pluguen]]; Crec'heuzen, e [[Kemper|Sant-Vazhe Kemper]]; Coatcanton, e [[Mêlwenn]]; Pratanras; Kervastard, e [[Eliant]]. - '''Maurice''', kadoriad ar C'hontoù e 1426, - '''Jean''', mestr ar C'hontoù e 1445, - '''Guillaume''', provost marichaled ostel an Dug e 1480</ref> * ''En argant e erez dispak en sabel, iziliet ha pigoset en gul.'' Sturienn ː ''Sans effroy'' [PPC] |- |[[Restr:Kerloscant-d.jpg|110px]] |'''de Kerloskant''' * ''En gul e deir bezantenn en argant, 2, 1.'' |- |[[Restr:Kerlosquet-d.jpg|110px]] |'''de Kerlosquet''' * ''En sabel e groaz koñchek en argant.'' |- |[[Restr:Kerlouan-d.jpg|110px]] |'''de Kerlouan''' * ''En argant e goulm en glazur.'' |- |[[Restr:Kerlouet-d.jpg|110px]] |'''Kerlouet (de)''' * En gul e deir fempdeliaouenn en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kerlozrec-d.jpg|110px]] |'''Kerlozreg''' ''Kerlozrec (de)'' * Peuliet etre aour ha glazur e c'hwec'h pezh. |- |[[Restr:Kermabo-d.jpg|110px]] |'''Kermabo (de)''' * En gul e nav hanochenn en argant, 3, 3, 3. |- |[[Restr:Kermabon-d.jpg|110px]] |'''Kermabon (de)''' * Palefarzhet : e 1 ha 4 en aour e deir zreustell en glazur karget gant eizh steredenn en aour, 3, 3, 2 ; e 2 ha 3 plezhek etre aour ha sabel a c'hwec'h pezh. |- |[[Restr:Kermadec-d.jpg|110px]] |'''Kermadeg''' ''Kermadec (de)'' * En glazur e hanaf en aour leinet gant ur velionenn gevliv. |- |[[Restr:Kermadiou-d.jpg|110px]] |'''Kermadiou (de)''' * En glazur e zek hanochenn en aour, 4, 3, 2, 1. |- |[[Restr:Kermarpin-d.jpg|110px]] |'''de Kermarpin''' * ''En argant e deir c'hreskenn en gul, 2, 1.'' |- |[[Restr:Kermenguy-d.jpg|100px]] |'''de Kermenguy''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e [[Gregam]]; la Patouillière ha Chesne-Cottereau, e [[Sant-Sebastian-an-Enk]]; Ramefort, e [[Pierig]]; Trévaly, e [[Pierig]]; la Biochetière, e [[Kornilieg]]; la Motte ha Plessix, e [[Tourc'heg]]. - '''Geoffroy''', kuzulier [[Janed Pentevr]] e 1348; - '''Pierre''', proviñsad Karmez, e Bro-Doren; aet da Anaon e 1471; - '''François''', allouer [[Naoned]], kuzulier ouzh [[Grands Jours|Grands-Jours]] e 1538, prezidant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1540; - '''François''', prezidant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1548, kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1554 - '''Guy''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1570; (aet da Anaon e 1583);</ref> * ''En aour e gelenenn c'heotet diwriziet ha dizeliennet.'' [PPC] |- |[[Restr:Kermorvan-keruzou-d.jpg|100px]] |'''Kermorvan a Geruzoù''' ''Kermorvan de Keruzou (de)'' * En argant e groaz eoriek en glazur. |- |[[Restr:Kernazret-d.jpg|100px]] |'''Kernaered''' ''Kernazret (de)'' * En argant e deir zreustell en gul, e ziv naer en glazur penn-ouzh-penn engweek etre an treustelloù, eilet gant teir c'hlouedenn en aour, 2 e kab, 1 e beg ; e vevenn genframmek etre argant ha gul.<ref name="KANUS" /> |- |[[Restr:Kernafflen-d.jpg|110px]] |'''Kernafflen (de)''' * En glazur e groaz en argant karget gant pemp flourdilizenn en gul ; konkek e 1 ha 3 gant div steredenn, e 2 ha 3, gant div greskenn, an holl en aour. |- |[[Restr:Kernechriou-d.jpg|110px]] |'''Kernec'hriou''' ''Kernechriou (de)'' * Palefarzhet etre argant ha sabel. — Heñvel ouzh ''Quenec'hriou (de)''. |- |[[Restr:Kernelien-d.jpg|110px]] |'''Kernelien (de)''' * En gul e leon en argant kurunennet en aour. |- |[[Restr:Kernegant-d.jpg|110px]] |'''Kernegant (de)''' * En gul hadet gant hanochennoù en argant, e leon balirant ivez en argant. |- |[[Restr:Kerneau-d.jpg|110px]] |'''Kernev''' ''Kerneau (de)'' * Palefarzhet : e 1 ha 4 en argant e greskenn en gul ; e 2 ha 3 en glazur plezhek en argant. |- |[[Restr:Kernevenoy-d.jpg|110px]] |'''Kernevenoe''' ''Kernevenoy (de)'' * Brizhet etre aour ha gul, e grenngonk en argant karget gant pemp brizhenn erminig en sabel lammellet. |- |[[Restr:Kernezne-d.jpg|110px]] |'''Kernezne (de)''' * En aour e deir c'hregilhenn en gul, 2, 1. — Heñvel ouzh ''Keroual (de)''. |- |[[Restr:Kernicher-d.jpg|110px]] |'''Kernicher (de)''' * En glazur e dri fav dehoù en argant eilet gant un houarn goufiziad kevliv er c'hondon. |- |[[Restr:Kernicol-d.jpg|110px]] |'''Kernikol''' ''Kernicol (de)'' * En gul e dri fav dehoù en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kerno-d.jpg|110px]] |'''Kerno (de)''' * En aour e dreustell en glazur eilet gant teir houadez ivez en glazur, 2, 1. |- |[[Restr:Kernuz-d.jpg|110px]] |'''Kernuz (de)''' * En aour e ziv gebrenn en gul eilet e kab gant un eilienn ivez en gul. |- |[[Restr:Keroneuf-d.jpg|110px]] |'''Keronev''' ''Keroneuf (de)'' * Treustellet a c'hwec'h pezh etre argant ha gul, e gebrenn en glazur balirant. |- |[[Restr:Keropartz-d.jpg|110px]] |'''Keropartz (de)''' * En glazur e gebrenn en aour eilet gant teir rodig-kentr kevliv, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Kerosven-d.jpg|110px]] |'''Kerosven (de)''' * En aour e rod en gul, e vevenn en sabel. |- |[[Restr:Keroual-d.jpg|110px]] |'''Keroual (de)''' * En aour e deir c'hregilhenn en gul, 2, 1. — Heñvel ouzh ''Kernezne (de)''. |- |[[Restr:Kerouallan-d.jpg|110px]] |'''Kerouallan (de)''' * En glazur e zek steredenn en argant, 4, 3, 2, 1. — Heñvel ouzh ''Kervenno (de)''. |- |[[Restr:Kerouallan-kervennec-d.jpg|110px]] |'''Kerouallan a Gervenneg''' ''Kerouallan de Kervennec (de)'' * En glazur e dri aval-pin en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerouant-d.jpg|110px]] |'''Kerouant (de)''' * En argant e groaz pavek en glazur. |- |[[Restr:Kerouartz-d.jpg|110px]] |'''Kerouartz (de)''' * En argant e rod en sabel eilet gant teir c'hroazigan kevliv, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Keroudault-d.jpg|110px]] |'''Keroudaod''' ''Keroudault (de)'' * En argant e gorn-hemolc'h eilet gant tri fenn gouezhoc'h, 2 e kab, 1 e beg, an holl en sabel. |- |[[Restr:Kerougant-d.jpg|110px]] |'''Kerougant (de)''' * En argant e flourdilizenn en glazur eilet gant teir c'hregilhenn en gul, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Keroul-d.jpg|110px]] |'''Keroul (de)''' * En aour e deir zervenn en gul, 2, 1. |- |[[Restr:Keroullay-d.jpg|110px]] |'''Keroulae''' ''Keroulay (de)'' * Brizhet, e gab en gul karget gant ul leon kreskant en aour, krabanet, teodet ha kurunennet en glazur. |- |[[Restr:Keroulaouen-d.jpg|110px]] |'''Keroulaouen (de)''' * Talbennanek etre argant ha sabel, e sourin en argant karget gant teir brizhenn erminig en sabel war-du ar sourin. |- |[[Restr:Keroulas-d.jpg|110px]] |'''Keroulaz''' ''Keroulas (de)'' * Treustellet etre argant ha glazur a c'hwec'h pezh. |- |[[Restr:Keroulle-d.jpg|110px]] |'''Keroulle''' ''Keroullé (de)'' * En argant e dri aval-pin geotet, 2, 1. |- |[[Restr:Kerourfi-d.jpg|110px]] |'''Kerourfi (de)''' * En glazur e dreustell en argant eilet gant c'hwec'h bezantenn kevliv, tri e kab, tri e beg. |- |[[Restr:Kerourguy-d.jpg|110px]] |'''Kerourgi''' ''Kerourgy (de)'' * En glazur e zaou gi redant en argant e kab, e gadgi kevliv e beg.<ref name="KANUS" /> |- |[[Restr:Kerouzere-d.jpg|110px]] |'''Kerouzere''' ''Kerouzéré (de)'' * En limestra e leon en argant. |- |[[Restr:Kerouzy-d.jpg|110px]] |'''Kerouzi''' ''Kerouzy (de)'' * En aour e leon kudennek en sabel. |- |[[Restr:Kerouzlac-d.jpg|110px]] |'''Kerouzlac'h''' ''Kerouzlac (de)'' * En aour e gebrenn en glazur karget e kab gant un arbenn karv en aour, eilet gant teir melionennn en gul, 2, 1. |- |[[Restr:Kerpaen-d.jpg|110px]] |'''Kerpaen (de)''' * En argant e zervenn c'heotet, ur gouezhoc'h en sabel tremenant balirant war kef ar wezenn. |- |[[Restr:Kerperenez-d.jpg|110px]] |'''Kerperenez''' ''Kerpérenez (de)'' * En sabel e dreustell dentek en argant eilet gant c'hwec'h bezantenn en aour, 3, 3. |- |[[Restr:Kerpezdron-d.jpg|110px]] |'''Kerpezdron (de)''' * En argant e greskenn en glazur e kondon eilet gant teir rodig kentr en sabel, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Kerpoisson-d.jpg|110px]] |'''Kerpoisson (de)''' * En aour e leon en gul e lost en e c'harbedenn. |- |[[Restr:Kerpondarmes-d.jpg|110px]] |'''Kerpondarmes (de)''' * En glazur e ziv dreustell en argant, ur greskenn gevliv er c'hondon. |- |[[Restr:Kerradennec-d.jpg|110px]] |'''Kerradenneg''' ''Kerradennec (de)'' * En argant e dour kranellek en gul leinet gant ur groaz en glazur. |- |[[Restr:Kerraoul-d.jpg|110px]] |'''Kerraoul (de)''' * En gul e c'hwec'h flourdilizenn en argant, 3, 2, 1 leinet gant un drailhenn gevliv. |- |[[Restr:Kerraoul-kernachant-d.jpg|110px]] |'''Kerraoul a Gernac'hant''' ''Kerraoul de Kernac'hant (de)'' * En gul e gab dentek en argant, pemp pezh. |- |[[Restr:Kerrenou-d.jpg|110px]] |'''Kerrenou (de)''' * En glazur e zañvad tremenant en argant. |- |[[Restr:Kerret-d.jpg|110px]] |'''Kerred''' ''Kerret (de)'' * En aour e leon kudennek en sabel; e c'housourin en gul. |- |[[Restr:Kerriec-d.jpg|110px]] |'''Kerrieg''' ''Kerriec (de)'' * En glazur e flourdilizenn en aour, hedet gant div vailhenn ivez en aour. |- |[[Restr:Kerriou-d.jpg|110px]] |'''Kerriou (de)''' * En gul e groaz koñchek en aour. |- |[[Restr:Kerrivoal-d.jpg|110px]] |'''Kerrivoal (de)''' * En sabel e dri fotev staenheñvel en argant. |- |[[Restr:Coat of arms Kerrivoal du Cosquer.png|110px]] |'''Kerrivoal ar Gozh Kêr''' ''Kerrivoal du Cosquer (de)'' * En argant e ziv dreustell en sabel. |- |[[Restr:Keroignant-d.jpg|110px]] |'''Kerroignant (de)''' * En glazur e vaneg houarn peuliek en argant. |- |[[Restr:Kerrom-d.jpg|110px]] |'''Kerrom (de)''' * En argant e ziv gebrenn en glazur. |- |[[Restr:Kerroz-d.jpg|110px]] |'''Kerroz (de)''' * En argant e dreustell en glazur eilet gant teir c'hregilhenn gevliv, 2 e kab, 1 e beg. |- |[[Restr:Kersabiec-d.jpg|110px]] |'''Kersabieg''' ''Kersabiec (de)'' * En sabel e leon en argant. |- |[[Restr:Kersalaun-d.jpg|110px]] |'''Kersalaun (de)''' * En glazur e zaou gleze en argant lammellet e beg. — Heñvel ouzh ''Kerboudet (de)''. |- |[[Restr:Kersaliou-d.jpg|110px]] |'''Kersaliou (de)''' * Treustellet etre argant ha gul a c'hwec'h pezh, e leon balirant en sabel krabanet, teodet ha kurunennet en aour. |- |[[Restr:Kersalou-d.jpg|110px]] |'''Kersalou (de)''' * En glazur e dri zour kranellet en aour, staget an eil ouzh egile, an hini kreiz uheloc'h ha leinet gant ur c'hilhog en sabel. |- |[[Restr:Kersaint-d.jpg|110px]] |'''Kersant''' ''Kersaint (de)'' * En argant e dri zour en gul kranellet a bevar fezh, 2, 1. |- |[[Restr:Kersaint-gilly-d.jpg|110px]] |'''Kersant-Jili''' ''Kersaint-Gilly (de)'' * En sabel e c'hwec'h melionenn en argant, 3, 2, 1. |- |[[Restr:Kersauzon-d.jpg|110px]] |'''Kersaozon''' ''Kersauzon (de)'' * En gul e ezev en argant e vroc'henn beuliek. |- |[[Restr:Kersauzon-bolore-d.jpg|110px]] |'''Kersaozon a Volore''' ''Kersauzon de Boloré (de)'' * En sabel e gastell en aour mogeriet en sabel ha leinet gant tri zourigan ivez en aour. |- |[[Restr:Kersaudy-d140.jpg|100px]] |'''Kersaudi''' ''Kersaudy (de)'' * En glazur e leonparzh en argant. |- |[[Restr:Kersy-d.jpg|100px]] |'''Kersi''' ''Kersy (de)'' * Rannet dentek etre argant ha sabel. |- |[[Restr:Kerscau-d.jpg|100px]] |'''Kerskav''' ''Kerscau (de)'' * En argant e zaou zelfin kein-ouzh-kein en glazur. |- |[[Restr:Kerscouach-d.jpg|110px]] |'''Kerskouarc'h''' ''Kerscouarc'h (de)'' * En argant e leon en sabel. |- |[[Restr:Kersulgar-d.jpg|110px]] |'''Kersulgar (de)''' * En glazur e deir flourdilizenn treustellet en argant leinet gant div bempdeliaouenn ivez en argant. |- |[[Restr:Keruzaouen-d.jpg|110px]] |'''Keruzaouenn''' ''Keruzaouen (de)'' * En sabel e leon leonparzhek en argant. |- |[[Restr:Keruzas-d.jpg|110px]] |'''Keruzas (de)''' * En gul e bemp flourdilizenn lammellet en argant, 2, 1, 2. |- |[[Restr:Keruzec-d.jpg|110px]] |'''Keruzec (de)''' * En sabel e zek hanochenn en argant, 4, 3, 2, 1. |- |[[Restr:Kerbalanec-d.jpg|110px]] |'''Kervalaneg''' ''Kerbalanec (de)'' * En aour e wezenn c'heotet, leinet gant ur big en-gwirion. |- |[[Restr:Kermarec-d.jpg|110px]] |'''Kervarc'heg''' ''Kermarec (de)'' * En gul e dreustell en argant. |- |[[Restr:Kermarec-kerbiquet-d.jpg|110px]] |'''Kervarc'heg-Kerbiged''' ''Kermarec de Kerbiquet (de)'' * En gul e c'hwec'h bezantenn en aour, 3, 2, 1 ; e gab en erminig. |- |[[Restr:Kermarec-traurout-d.jpg|110px]] |'''Kervarc'heg-Traouroud''' ''Kermarec de Traurout (de)'' * En gul e bemp ruilhenn en argant, 3, 2 ; e gab en argant karget gant teir rozenn en gul. |- |[[Restr:Kermarquer-df.jpg|110px]] |'''Kervarker''' ''Kermarker (de)'' * En glazur e dreustell en aour karget gant teir rodig kentr en sabel. |- |[[Restr:Kervasdoue-d.jpg|110px]] |'''Kervasdoue''' ''Kervasdoué (de)'' * Hadet gant erminig en sabel, e ziv flourdilizenn en gul peuliet an eil dreist eben. |- |[[Restr:Kermassonnet-d.jpg|110px]] |'''Kervasoned''' ''Kermassonnet (de)'' * En gul e deir c'hregilhenn en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kervastard-d.jpg|110px]] |'''Kervastard (de)''' * En argant kebret en sabel. |- |[[Restr:Kermatheman-d.jpg|110px]] |'''Kervataman''' ''Kermatheman (de)'' * En geot e deir mailhenn en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kermavan-d.jpg|110px]] |'''Kervavan''' ''Kermavan (de)'' * En aour e leon en glazur. |- |[[Restr:Kerveatoux-d.jpg|110px]] |'''Kerveadou''' ''Kervéatoux (de)'' * En aour e ziv dreustell gommek en glazur eilet e kab gant ur sterenn gevliv. |- |[[Restr:Kermeidic-d.jpg|110px]] |'''Kervedig''' ''Kermeidic (de)'' * Treustellet etre argant ha glazur a c'hwec'h pezh, e gebrenn valirant en argant. |- |[[Restr:Kerveguen-d.jpg|110px]] |'''Kervegen''' ''Kerveguen (de)'' * En geot e deir c'hregilhenn en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerveguen-Kurru-d.jpg|110px]] |'''Kervegen a Gurru''' ''Kerveguen de Curru (de)'' * En gul e deir c'hregilhenn en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kermel-d.jpg|110px]] |'''Kervel''' ''Kermel (de)'' * En gul e dreustell en argant eilet gant daou leonparzh en aour, unan e kab, unan e beg. |- |[[Restr:Kermellec-d.jpg|110px]] |'''Kervelleg''' ''Kermellec (de)'' * En aour e dreustell en gul eilet gant teir rodig-kentr gevliv, div e kab, unan e beg. |- |[[Restr:Kerven-d.jpg|110px]] |'''Kerven (de)''' * En glazur e gebrenn en argant leinet gant ur groaz krouget ha divouedet e kab, eilet gant teir c'hregilhenn, 2, 1, an holl en argant. |- |[[File:Keramanach-d.jpg|110px]] |'''Kervenac'h''' ''Keramanac'h (de)'' * En aour e vorvran en sabel. |- |[[Restr:Kermenguy-derrien-d.jpg|110px]] |'''Kervengi-Derc'hen''' ''Kermenguy-Derrien (de)'' * Talbennanek etre argant ha sabel, e dreustell en gul karget gant ur greskenn en argant. |- |[[Restr:Kerveno-d.jpg|110px]] |'''Kerveno''' ''Kervenno (de)'' * En glazur e zek steredenn en argant, 4, 3, 2, 1. — Heñvel ouzh ''Kerouallan (de)''. |- |[[Restr:Kermeno-d.jpg|110px]] |'''Kerveno''' ''Kermeno (de)'' * En gul e deir mailhenn en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kermeno-lojou-d.jpg|110px]] |'''Kerveno al Lojoù''' ''Kermeno du Lojou (de)'' * En argant e bemp mailhenn en glazur, 2, 2, 1. |- |[[Restr:Kermenou-d.jpg|110px]] |'''Kervenoù''' ''Kermenou (de)'' * En aour e deir zreustell gommek en glazur. |- |[[Restr:Kervenozael-d.jpg|110px]] |'''Kervenozael (de)''' * En argant e bemp gwerzhidenn en gul kenstag treustellet, leinet gant peder rodig-kentr gevliv. |- |[[Restr:Kerver-d.jpg|110px]] |'''Kerver (de)''' * En glazur e unkorneg en argant. |- |[[Restr:Kermerchou-d.jpg|110px]] |'''Kerverc'hoù''' ''Kermerc'hou (de)'' * En argant e groaz velionek en sabel karget gant pemp steredenn en aour. |- |[[Restr:Kerverder-d.jpg|110px]] |'''Kerverder (de)''' * En gul e gebrenn en argant eilet e beg gant ur arbenn ejon. |- |[[Restr:Kerverien-d.jpg|110px]] |'''Kerverien (de)''' * En aour e deir c'hebrenn en glazur. |- |[[Restr:Kerverien-Vaudeguy-d.jpg|110px]] |'''Kerverien a Vaodegi''' ''Kerverien de Vaudeguy (de)'' * En aour e deir c'hebrenn en glazur, e zrailhenn gevliv e kab. |- |[[Restr:Kermeur-d.jpg|110px]] |'''Kerveur''' ''Kermeur (de)'' * En sabel plezhek en aour a c'hwec'h pezh. |- |[[Restr:Kermeur-lescouet-d.jpg|110px]] |'''Kerveur al Leskoed''' ''Kermeur du Lescouët (de)'' * Treustellet etre gul hag aour a c'hwec'h pezh. |- |[[Restr:Kervezelou-d.jpg|110px]] |'''Kervezelou (de)''' * Palefarzhet : e 1 ha 4 en argant e deir moualc'henn en sabel, 2, 1 ; e 2 ha 3 en argant e deir zreustell gommek en glazur. |- |[[Restr:Kerbihan-d.jpg|110px]] |'''Kervihan''' ''Kerbihan (de)'' * En argant e deir sourin en glazur, e grenngonk en glazur karget gant ur bempdeliaouenn en argant. |- |[[Restr:Kervilliau-d.jpg|110px]] |'''Kerviliou''' ''Kervilliau (de)'' * Gwezboellek etre argant ha gul. |- |[[Restr:Kervilly-d.jpg|110px]] |'''Kervilli''' ''Kervilly (de)'' * En argant e groaz wezboellek etre gul hag argant. |- |[[Restr:Kervilzic-d.jpg|110px]] |'''Kervilzig''' ''Kervilzic (de)'' * En sabel e dreustell en aour eilet gant pemp kregilhenn gevliv, 3 e kab, 2 e beg. |- |[[Restr:Kermoisan-d.jpg|110px]] |'''Kervoezan''' ''Kermoisan (de)'' * En gul e seizh kregilhenn en argant, 3, 3, 1. — Heñvel ouzh ''Le Bourgeois''. |- |[[Restr:Kermorial-kermorvan-d.jpg|110px]] |'''Kervorial a Germorvan''' ''Kermorial de Kermorvan (de)'' * En glazur e gorn-hemolc'h en argant eilet gant teir flourdilizenn gevliv, 2 e kab, 1 e beg. |- | |'''Kervoroc'h''' ''Kermoroc'h (de)'' * Peuliet etre aour ha gul, e vevenn goñchek en gul. |- |[[Restr:Kerhoas-d.jpg|110px]] |'''Kerwazh''' ''Kerhoas (de)'' * En glazur e deir steredenn en aour, 2, 1. |- |[[Restr:Kerguern-d.jpg|110px]] |'''Kerwern''' ''Kerguern (de)'' * En glazur e deir ruilhenn en argant, 2, 1. |- |[[Restr:Kerguern2-d.jpg|110px]] |'''Kerwern''' ''Kerguern (de)'' * En argant plezhek en glazur a c'hwec'h pezh. |- |[[Restr:Kerguernon-d.jpg|110px]] |'''Kerwernon''' ''Kerguernon (de)'' * En sabel e dri herlegon en argant, 2, 1. |- |[[File:Kerguen-penfrat.jpg|110px]] |'''Kerwern a Benfrat''' ''Kerguern de Penfrat (de)'' * En argant e wernenn c'heotet. |- |[[File:Kerguezay-d.jpg|110px]] |'''Kerwezae''' ''Kerguezay (de)'' * En erminig e dreustell en gul karget gant teir rodig-kentr en aour. |- |[[File:Kerguezangor-d.jpg|110px]] |'''Kerwezangor''' ''Kerguezangor (de)'' * En gul e groaz pavek en argant. |- |[[File:Kerguezec-d.jpg|110px]] |'''Kerguezec''' * ''Palefarzhet : e 1 ha 4 en argant, karget gant ur wezenn diwriziet c'heotet ; e 2 ha 3 en glazur.''<ref name="KANUS" /> |- |[[Restr:Kerjean-d.jpg|110px]] |'''de Kerjean''' * ''En sabel plezhek en aour a c'hwec'h pezh, e c'hrenngonk en gul karget gant ur groaz en argant.'' |- |[[Restr:De Kerjean de Kervennec.jpg|100px]] |'''de Kerjean de Kervennec''' * ''En argant e dour dir toet ha mogeriet en sabel.'' |- |[[Restr:Kerivon-d.jpg|100px]] |'''de Keryvon / Keréozen''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha Lemeuz, e [[Gwineventer]]; Cosquer, Kerivinec Molesne. '''Jean''', bev e 1426, dimezet gant Louise de Ploëlan, en deus bet e vereri noblet e 1452. Skourr henañ an tiegezh se en deus kemmesket gant ar re Parscau.</ref> * ''Gwezboellek etre aour ha gul, ur steredenn ivez en aour e kondon.'' * Sturienn ː ''Sequar quocumque licebit'' |- |[[Restr:Knolles.jpg|100px]][[Restr:Knolles 2.jpg|100px]] |'''Knolles''' <ref>'''Robert''', kantread saoz, feal da Yann a Voñtforzh; prizoniad e-kerzh [[Emgann an Tregont]] e 1351, e lakas prizoniad d'e zro kont Auxerre e-kerzh emgann [[an Alre]] e 1364; anvet gant ar Priñs Du evel senesal Gwiana e 1368, e lakas Du Guesclin da sevel seiziz [[Brest]] hag hini [[Derwal]] e 1373; sevel e reas ospis ar Saozon e [[Roma]] e 1380, hag e varvas e bro Saoz e 1406</ref> * ''Dougen a ra ur gebrenn karget gant teir melchonenn'' (siell 1363); livioù dizanavezet * neuz all ː ''En aour e dreustell en gul karget gant teir flourdilizenn en aour'' [PPC] |} == L == {| class="wikitable" |[[Restr:Labbaye-d.jpg|100px]] |'''de Labbaye''' <ref>Aotrounez Maisonneuve, la Rive, Penanguer, beli [[Karaez-Plougêr|Karaez]]; Ardamezeg 1696.</ref> * ''En argant e deir gwenanenn en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Labat-Riben.jpg|100px]] |'''Labat''' <ref>Genigik eus bro Agen. Aotrounez Riben; Plaineville. Dizarbennet e 1668, beli [[Sant-Brieg]]. - '''Pierre''', sindik Sant-Brieg e 1666; - un arc'hdiagon-meur Sant-Brieg e 1680.</ref> * ''En glazur e leon en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Lagadec trèfles.jpg|100px]] |'''Lagadec''' * ''En argant e deir melchonenn en glazur, 2, 1.'' |- |[[Restr:Lagadec-kernabat.jpg|100px]] |'''Le Lagadec de Kernabat''' * ''En erminoù e fempdeliaouenn en gul.'' |- |[[Restr:Lair de Lessongère.gif|100px]] |'''<big>Lair</big>''' <ref name="Lair">Stumm brezhonek ''*Lair'' : nann testeniekaet. Aotrounez Lessongère ha la Botardière, e [[Sant-Ervlan]]. - Un denjentil ar Roue, - Tri mestr [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar c'hontoù]] adalek 1676;</ref> * ''En glazur e gebrenn en aour heuliet ouzh kab gant div steredenn en argant, ouzh beg gant ur greskenn hivez en argant.'' |- |[[Restr:Lair-de-la-haye.jpg|100px]] |'''Lair de la Haye''' <ref name="Lair" /> * ''En glazur e groaz dentek heuliet ouzh kab gant ur steredenn en aour ouzh pep konk, hag ouzh beg gant ur rozenn ivez en aour ouzh pep konk.'' |- |[[Restr:Lallouette.gif|100px]] |'''Lallouette''' * ''En argant e dreustell en gul, karget gant teir steredenn en aour hag heuliet gant tri alc'hweder en sabel'' (siell [[1320]]). [PPC] |- |[[Restr:De la Landelle.jpg|100px]] |'''de la Landelle''' <ref>Aotrounez al lec'h, e [[Gwern-Porc'hoed]]; la Graë, e [[Paolieg|Paolie]]<nowiki/>g; la Vliieslouet; Roscanvec ha Talhouët, e [[Sant-Nolf]]; Couësnongle, e Sant-Yagu; Maretz; Tretrées, e [[Lannoez]]; Lohan, e [[Plaodren]]; le Pin, la Roberdière, ha le Temple, e [[Sant-Masen-ar-Porzh|Sant-Masen]]; [[Lantilieg]]; [[Treal]]; la Chesnaye-Aribart, e [[Gwazel]] </ref> * ''En argant e deir moualc'henn en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:De Langueouëz.jpg|100px]] |'''de Languéouëz''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Treouergad]]; e [[Kraozon]]; de Prantanroz, e [[Penharz|Penharz;]] Lescoulouarn, e [[Ploneour-Lanwern|Ploneour]]; Kergaradec, e [[Fouenant]]; Quinipily, e [[Baod]]; Kerivallan, e [[Brec'h (kumun)|Brec'h]];  Espinefort, e [[Langedig]]; Lezarscoët, e [[Plounevez-Porzay]]; ar Forest, e [[Ploudiern]]; Kerham, e [[Gwitevede]]. Menegioù ha diskouezadegoù eus 1426 da 1536, par. de Plouguin et Gwitevede, esk. Léon, Ploneour ha Ploudiern, esk. Krevev, ha Baod, esk. Gwened. Sturienn : ''Vim patitur qui vincere discit''. - '''Maurice''', bet lazhet e-kerzh emgann an Alre e 1364; - '''Hamon''', eus parrez Treouergad, bet klevet e-kerzh an enklask evit santelezhadur Charles Bleaz e 1371; - '''Tristan''', marc'heg Rodez, komandour ar Spered-Santel an Alre e 1510.</ref> * ̈''Treustellet ha kommek etre aour ha glazur; e gab en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Lansullien-d.jpg|100px]] |'''de Lansullien''' * ''En argant e deir gwerzhidenn en sabel peuliet ha kenstag.'' |- |[[Restr:Lantivy-d.jpg|100px]] |'''de Lantivy''' * ''En gul e c'hleze en argant peuliet beg ouzh beg''. |- |[[Restr:Lanuzouarn-d.jpg|100px]] |'''de Lanuzouarn''' * ''En argant e skoed en glazur ouzh kondon heuliet gant c'hwec'h ruilhenn gouremmet en gul, 3, 2, 1.'' |- |[[Restr:Le Lasseur de Ranzay.png|100px]] |'''Le Lasseur''' <ref>Familh c'henidik eus Normandi. Aotrounez Ranzay, e [[Sant-Donasian]], eskopti Naoned - '''René-François''' le Lasseur de Ramzay, pennalvokad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1784 (an hini diwezhañ ǃ)</ref> * ''En gul e gebrenn en argant, heuliet gant tri c'hilhog en aour, an daou ouzh kab penn-ouzh-penn'' [PPC] |- |[[Restr:De Lescoët de la Moquelais.gif|100px]] |'''de Lescoët''' <ref>Aotrounez al lerc'h se, la Moquelays, Sainte-Belienne, Soulleville, e [[Maroue]]; Rosay, e [[Landehen]]; Ville-Marie, e [[Andel]]; beskonted Boschet e 1608 hag aotrounez la Chalouzais, e [[Gwikomm]]; aotrounez la Guérande, e [[Henant-Bihan]]; la Ville-Geslin, Villepie, e [[Izeg]]; kastellour Galmellière, e 1627; Aotrounez Menezmeur, Pontgirouard, Poirier, la Gabillaudière, e [[Santez-Lusenn]]; Bois-Nouveau, e [[Sant-Juluan-Kankell|Sant-Juluan-Konkell]]; Launay-Dionis, e [[Chantenay]]. - '''Jean''', mestr war kanoliezh Breizh ha konestabl [[Roazhon]] e 1487; - '''Olivier''', floc'h, boutailher ha barazer ar rouanez [[Anna Breizh|Anna]] e 1510; - '''Auffray''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1586, kadoriad kentañ ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr ar C'hontoù]] Breizh e 1596; - Ur jeneral an arc'hant e 1617; - un abadez Bonlieu, en eskopti Lyon, e 1640</ref> * ''En sabel e sparfell en argant, krabanet, stagellet ha grizilhonek en aour, heuliet gant teir c'hregilhenn en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Lescoet-d.jpg|100px]] |'''de Lescoët''' * ''En sabel e dreustell en argant karget gant teir fempdeliaouenn en sabel.'' |- |[[Restr:Lesenet-d.jpg|110px]] |'''de Lesenet''' * ''En sabel e deir c'hroazig en argant.'' |- |[[Restr:De Lesmeleuc.gif|100px]] |'''de Lesmeleuc''' <ref>Aotrounez la Salle, e [[Andel]]; la Roche-au-Lion, e [[Lambal|Sant-Melen-Lambal]]; la Villemorel, e [[Bronn (kumun)|Bronn]]. - '''Maurice''' ha '''François''', marc'heien [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1581</ref> * ''En gul e sparfell en aour, heuliet gant teir c'hregilhenn en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Lespernez-d.jpg|100px]] |'''de Lespervez'''<ref>Aotrounez al lerc'h se e [[Ploneour-Lanwern|Ploneour]] ; Prathir; Hoaribac, e [[Persken]]. - '''Charles''', kadoriad kentañ ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr ar C'hontoù]] Breizh e 1444, kuzulier ha kambrellan an duged [[Yann V (dug Breizh)|Yann V]] ha Fañch Iñ. - '''Henri''', abad [[Kemperle]]; aet da Anaon e 1434 - '''Alain''', tro ha tro eskob [[Dol]] ha [[Kemper]], hag arc'heskob ''Caesarea''; marvet e 1434; - '''Jean''', eskob Kemper, marvet e 1472;</ref> * ''En sabel e deir eilenn treustellek en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Libault du Perray.png|100px]] |'''Libault''' <ref>Aotrounez Perray; la Templerie, e [[Pont-Marzhin|Pont-Marhin]]; Beaulieu ?; la Boissière, e [[Orvez|Orez]]; Bois-ès-Loup, e [[Koeron]]; Belabord ha la Belusterie, e [[Kastell-Tepaod]], la Haye, e [[Santez-Lusenn]]; la Chevasnerie e [[Sant-Gerent]]. - '''Gratien''', chuin [[Naoned]] e 1655; maer Naoned e 1671; - ̆'''Antoine''', mestr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1751; - '''François''', sekretour ar Roue e 1753, maer Naoned e 1764.</ref> * ''En argant e c'hwec'h flourdilizenn en gul, 3, 2, 1; e gab ivez en gul karget gant tri houarn goaf en argant, begoù ouzh kab'' [PPC] |- |[[Restr:De Liniers.gif|100px]] |'''de Ligné''' <ref>Genidig eus Bro-Boatev; aotrounez Airvault, Arnaillou, la Guyonnière, Soulièvre, la Grange, Saint-Pompain, la Bourbelière, Château-Gaillard. - '''Guy''', aotrou la Meilleraye (Melereg ?), dimezet e 1340 gant Mathurine Cherchemont, bet lazhet e-kerzh emgann Poitiers e 1356; - '''René des Liniers d'Amaillou''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1577; Liammet eo bet ar familh se e Breizh gant FONTAINE DE MERVÉ. Roet en deus ur penn-strollad-listri morlu Bro-Spagn, eil-roue Buenos-Ayres, bet fuzuilhet gant an emsavidi e 1810.</ref> * ''En argant e dreustell en gul; e vevenn en sabel bezantet en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Lohéac de Trévoazec.png|100px]] |'''<big>Lohéac</big>''' <ref>Aotrounez Trevoazeg, e [[Redene]]; Guilly, e [[Molan]]. - '''Mathieu''', prokulor ar Roue ouzh prezidial [[Kemper]] e 1590; - '''René''', mestr ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1675; - ur senechal [[Konk-Kerne|Kon-kerne]] e 1696</ref> * ''En argant e vailhenn en sabel'' [PPC] |- | |'''Louvel''' <ref>Aotrounez la Cotardière, Plessis, l'Espinay, e [[Parthenay]]; la Rivière, e [[Gevrezeg]]; Aulnays, e [[Sant-Gregor]]; la Touche, e [[Brezhiel]]; la Vallée ?. - '''Alain''', test e diazez abati Beaulieu e 1170; - '''Macé''', mestr e [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1400; - '''Julien''', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1579; - un abad Montmorel ouzh eskopti Avranches eus 1575 da 1595</ref> * ''En glazur e zri penn bleiz dideodek, diframmet en aour, ar genou digor-frank en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Loz de Kerillis.gif|100px]] |'''Loz''' * ''En gul e deir sparfell en argant pigoset ha grizilhonet en aour.'' |} == M == {| class="wikitable" |[[Restr:Mabille.gif|100px]] |'''Mabille''' <ref>Aotrounez des Granges (?), ha Rochereau (?). - '''Jean''', sekretour ar Roue e 1757; - Un eil-maer [[Naoned]] e 1687; -Daou sealaouer ouzh ar Gontoù e 1705 ha 1743</ref> * ''En glazur e zri skoedig en argant, pep hini karget gant teir brizhenn erminig en sabel''. [PPC] |- |[[Restr:Macé de Prébusson.gif|100px]] |'''Macé''' * ''Ur groaz pavek karget gant pemp kregilhenn'' (siell [[1380]]) ; livioù disanvet. [PPC] |- |[[Restr:Macé de la Villeon.gif|100px]] |'''Macé''' * ''En argant e deir rozenn en gul''. [PPC] |- |[[File:Machecoul-d.jpg|100px]] |'''de Machecoul''' * ''En argant e deir c'hebrenn en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Machefer.gif|100px]] |'''Machefer''' * ''En sabel e zri houarn-marc'h en argant''. [PPC] |- |[[Restr:Maczon.gif|100px]] |'''Maczon / Le Masson''' * ''En argant e deir delienn gelenn c'heotet.'' [PPC] |- |[[Restr:Madaillan.gif|100px]] |'''Madaillan''' * ''Palefarzhet: e 2 ha 4, benet etre aour ha gul, hag a zo Madaillan ; e 2 ha 3, en glazur e leon en aour, krabanet, teodet ha kurunennet ivez en aour, hag a zo L'Esparre'' ; siell [[1543]]. [PPC] |- |[[Restr:Madec de Pratanraz.gif|100px]] |'''Madec''' * ''En glazur e gleze flimminant en argant treustellet, e grogenn ha dornell en aour, heuliet e kab gant ur steredenn en argant hag e beg gant ur greskenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Madeleneau.gif|100px]] |'''Madeléneau''' * ''En argant e nav mezenn c'heotet 3, 3, 3.'' [PPC] |- |[[Restr:Madic du Dréneuc.gif|100px]] |'''Madic''' * ''En gul ezri leonig en argant'' ; meneget e [[1445]]. [PPC] |- |[[Restr:Madic du Dréneuc (alias).gif|100px]] |'''Madic''' (neuz all) * ''En aour e leon en gul''. [PPC] |- |[[Restr:Madio de Kerdréan.gif|100px]] |'''Madio''' * ''En gul e deir c'hreskenn en argant, diforc'het e kab gant ur skoed en doare banniel en glazur, karget gant peder mailhenn en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Mafay.gif|100px]] |'''Le Mafay''' * ''En argant e zek talbennan en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Magnelais.gif|100px]] |'''de Magnelais''' * ''En gul e sourin en aour'' (siell [[1337]]). [PPC] |- |[[Restr:Magon.gif|100px]] |'''Magon''' * ''En glazur e gebrenn en aour, heuliet e kab gant div steredenn ivez en aour hag e beg gant ul leon ivez en aour, kurunennet en argant''. [PPC] |- |[[Restr:Mahault de Minuello.gif|100px]] |'''Mahault''' <ref>Aotrounez Minuello, e [[Mêlwenn]]; Kerangoarc'h (?) - '''Riou''', o vəvañ e 1481, tad da '''Alain''', dimezet gant Marie de Rospiec </ref> * ''En argant e gorn-hemolc'h lêrennet en gul heuliet gant teir delienn kelenn geotet war o eneb'' [PPC] |- |[[Restr:Mainfeny du Breil.png|100px]] |'''Mainfeny''' <ref>Aotrounez du Breil, e [[Mondeverzh]]</ref> * ''En gul e gebrenn en argant, heuliet gant teir steredenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Le Maistre de Boisvert.jpg|100px]] |'''Le Maistre''' <ref>Menegioù da zont</ref> * ''En glazur e leon en argant, hebiaet gant daou c'hleze ivez en argant, dornellek en aour, begoù ouzh kab''. |- |[[Restr:De Malestroit.gif|100px]] |'''de Malestroit''' <ref>Baroned [[Malastred]] e 1451; aotrounez [[Kastell-Geron]], [[Komborn]], [[Ruzieg]], [[Derwal]], [[Oudon]]; baroned Keraër, e 1535, e [[Lokmaria-Kaer]]; aotrounez Plessis, e [[Krac'h]]; konted Langouët, en [[An Elven]]; aotrounez Kerambourg, e [[Landaol]]; Tremedern, e [[Gwimaeg]]; Plessis-Eon, e [[Plufur]]; Beaucours, e [[Botoha]]; Roguedas, e [[Aradon]],; Chastel, [[Mezansker]]; Soraye, e [[Kistinid]]; Marchaix; [[Uzel]]; Quifistre, e [[Sant-Molf]]; Pontkallek, e [[Berne]]; Tronchâteau, e [[Kleger]]. - '''Juhaël''', en eus heuliet obidoù [[Alan IV|Alan Fergant]], en iliz [[Redon]] e 1119; - '''Geoffroy''', kabiten [[an Alre]], ha '''Jean''', e vab, ber dibennet o-daou e Pariz e 1344, abalamour o devoa kemeret tu gant [[Yann Moñforzh (1294-1345)|Yann Moñforzh;]] - '''Jean''', kadoriad kentañ ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]], kañseller Breizh hag eskop [[Sant-Brieg]] ha goude [[Naoned]]; marvet e 1443 - '''Thibaud''', eskop [[Eskopti Treger|Landreger]], ha goude [[Eskopti Kerne|Kernev]]; marvet e 1408; - '''Guillaume''', eskop [[Naoned]], arc'heskop [[Thessaloniki]], hag abad Sant-Sever en eskopti [[Coutances]]; marvet e 1491</ref> * ''En gul e nav bezantenn en aour, 3, 3, 3'' [PPC] |- |[[Restr:Marc'hec de Kerbaul.gif|100px]] |'''Marc'hec / Marec / Chevalier''' <ref>Aotrounez Kerbaul, e [[Kastellaodren]]; Pellan, Kerguilly, ha Kerouzien, e [[Plagad]]; Kerouriou; Kereven ha Penker, e [[Gwimaeg]]; Kerenor ?; Kerouc'hant ?; Kerivoaz ?; Montbarot ha la Martinière, e [[Roazhon|Sant-Albin-Roazhon]]; la Boullaye, e [[Pazieg]]; Beaulac, e [[Goven]]; [[Ar Genkiz-Yuzhael]]. - '''Rolland''', kroaziad a 1248; - '''Geoffroy''', [[Eskopti Kerne|eskob Kernev]]; aet da Anaon e 1383; - '''Alain''', senesal [[Roazhon]], ha kuzulier ouzh ar [[Grands Jours|Grands-jours]] e 1498; en eus sinet feur-emglev dimeziñ etre Anna Breizh ha Loeiz XII e 1499; - '''Alain''', prezidant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1524; - '''Pierre''', kuzulier ouzh ar [[Grands Jours|Grands-jours]], ha goude ouzh [[Breujoù Breizh]] 1554; - '''René''', gouarnour [[Roazhon]] e 1583, marc'heg an Urzh e 1599; </ref> * ''En argant e leon en gul, krabanet, teodet, ha kurunet en aour, e dreustell balirant en sabel, karget gant teir rodig-kentr en argant'' Sturienn ː ''In te, Domine, speravi, non confudar in aeternum'' [PPC] |- |[[Restr:Le Maout.gif|100px]] |'''Le Maout''' <ref>Aotrounez Menez-Penpont ha Kergadiou, e [[Gourin (kumun)|Gourin]]. - Alain, eskob Leon, ha goude eskob Kernev; kadoria kentañ ouzg [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1486. Aet da Anaon er bloaz 1493.</ref> * ''En argant, e gebrenn en glazur, bevennet en aour'' [PPC] |- |[[Restr:De Marbeuf.gif|100px]] |'''de Marbeuf''' <ref>Genidig eus Bro-Añjev; Aotrounez du Chesne; de la Pilletière;  baron Blaison ha beskont Chemellier e Bro-Añjev; aotrounez la Sansonnière; [[Lalieg]], par. an anv se; Gailieu, par. de [[Gwizien]]; Cariguel, par. [[Ploareg]]; du Gué, par. [[Servon]]; Penanvern, par. [[Sant-Seo]]. </ref> * ''En glazur e zaou c'hleze en argant krogennek en aour ha lammellet, begoù ouzh beg'' [PPC] |- |[[Restr:Le Marié de la Barberie.png|100px]] |'''Le Marié''' <ref>Aotrounez la Barberie, la Garnizon, en [[Orvez]]; la Thomassière, e [[Saotron]]; - '''François''', chuin [[Naoned]] e 1601, eil-maer Naoned e 1603; - '''René''', mestr [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1659</ref> * ''En glazur, e levranez savant en argant, gwakoliet en aour, hag heuliet gant teir bezantenn ivez en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Marigo.gif|100px]] |'''Marigo''' <ref>Aotrounez Kerguivio,e [[Neulieg]]; Rangouet, e [[Stival]]; Spernouet, Lye ha Guermen, e [[Kergrist]]. </ref> * ''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4, en gwad e leon en aour; ouzh 2 ha 3, en aour e deir arbenn-karv en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Martin de Malros.png|100px]] |'''Martin''' <ref>Aotrounez Malros, e [[Plagad]]; Ville-Gohel, e [[Plerin]] - Alain, selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1498</ref> * ''En gul e rozenn-doubl en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Mellier.png|100px]] |'''Mellier''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Lyon. - '''Gérard''', jeneral war [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1702; marc'heg Sant-Lazar, ha maer [[Naoned]] eus 1720 da 1730. Dimezet e 1707 gant Renée Tarail.</ref> * ''En glazur e dreustell en argant, heuliet gant pevarzek bezantenn en aour, seizh ouzh kab laket 3, 4, seizh ouzh beg laket 4, 3'' [PPC] |- |[[Restr:Le Meneust.gif|100px]] |'''Le Meneust''' <ref>Aotrounez Bréquigny, e Sant-Stefan-[[Roazhon]]; Bouëdrier, e Toussaints ?; le Gué; Brécé, e [[Noal-ar-Sec'h]]; Bois-Jouan; Chastellier, e [[Bozeg]]; les Treilles; la Rouaidière; la Provostière, e [[Kerlouevig]]; le Classerie, e [[Reudied]]; l'Epronnière, e [[Sant-Donasian]]; Kerc'houant, e [[Garlann]]. - '''Guy,''' mirour al lizherennoù ha levrioù [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] ne 1521; - '''Guillaume''', selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1570; bet noblet e 1578; - '''Guy''', senesal Roazhon, marc'heg an Urzh e 1593; - Tri c'hadoriad gant tog e 1607, 1633, 1678, ha daou c'hadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1692 ha 1723. - ur marc'heg Malta e 1704.</ref> * ''En aour e dreustell en gul karget gant ul leonparzh en argant, hag heuliet gant teir rozenn en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Le Mercier de la Guillière.png|100px]] |'''Le Mercier de la Guillière''' <ref>Aotrounez la Guillière ?; Quénoumen ?; l'Ecluse ? Chalonge ? Portechaire?; Florémiaux ? - '''Jacques''', reizer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] 1644 - Ur chuin [[Naoned]] e 1575; - Selaouerien ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] adalek 1592</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant, heuliet ouzh kab gant div steredenn hag ouzh beg gant ur c'halon, an holl en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Le Mercier de Beaurepos.png|100px]] |'''Le Mercier de Beaurepos''' <ref>Aotrounez Beaurepos ha Keroman, e [[Gwipavaz]]. Diskouezadegoù e 1534 ha 1538, e [[Lambezelleg]]. Bet kadarnet dre lizheroù 1673, ha dalc'het ouzh ar C'huzul 1717; - '''Pierre''', reizher ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]], e Naoned, e 1632. Marvet e-kerzh hag e oa en karg.</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant, heuliet ouzh kab gant div c'hregilhenn ivez en argant, hag ouzh beg gant ur c'hloc'h en aour bazoulet en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Merien de Kerisac.png|100px]] |'''Merien''' <ref>Aotrounez Kerizag e [[Plouizi]]; Melchonneg, e [[Plouared]]; Keranbarz, e [[Plegad-Gwerann]]. - '''Jean''', en deus sinet feur-emglev [[Gwenrann]] 1381, a bet test e-kerzh imbourc'h santelezhadur [[Charlez Bleaz]] e 1371.</ref> * ''En aour e hoc'h-gouez tremenant en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Merlet du Paty.png|100px]] |'''Merlet''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Añjev. Aotrounez du Paty ? - Ur chuin [[Naoned]] e 1675 - Daou selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]], e 1749 ha 17890</ref> * ''En aour e leonerez en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Micault du Tertre.gif|100px]] |'''Micault''' <ref>Aotrounez du Tertre; Souleville, e [[Maroue]]; la Vieuville; Fontaine-Ménard e [[Melin]]. - '''Mathurin''', alvokad e [[Breujoù Breizh]], kannad [[Lambal]] er Stadoù e 1717; hendad ur c'habiten gwarded-aod kompagnunezh [[Hilion|Hillion]], kemeret perzh e emgann [[Sant-Kast-ar-Gwildoù|Sant-Kast]] e 1758; - '''Joseph-François''', bet ganet e [[Kastellaodren|Kastell-Aodren]] e 1777, noblet e 1815</ref> * ''En glazur e alarc'h en argant melezouriñ war vord ur veunteun ivez en argant, hag heuliet e kab gant un heol en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Michaël de la Bourgonnière.gif|100px]] |'''Michaël''', pe '''Michel''' <ref>Aotrounez la Bourgonnière ha la Tesserie, e [[Sant-Ervlan]]; la Rollandière e [[Keller (kumun)|Keller]]; Plessis, e [[Gwennenid]]; Ardennes, e [[Santez-Pezhenn]]; Lenfermière, e [[Sant-Marzh-ar-C'hoad]]. - '''Vincent''', hanafer ar rouanez [[Anna Breizh|Anna]] e 1500; dimezet da ː Jeanne le Parizy ha Jeanne de Boullay</ref> * ''Palefarzhet ː ouzh 1 ha 4 en sabel e dour en argant; ouzh 2 ha 3, en aour e deir groaz pavek en gul, e vevenn en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Michel de Kerveny.gif|100px]] |'''Michel''' <ref>Aotrounez Kerveny, e '''[[Plougonvelen]]'''; Carpont; Trovennec, e [[Fouenant]]. - '''Yvon''', o vevañ e 1503, dimezet da Jeanne de Launay, hag o deus bet '''Hervé''', dimezet gant Marie Heussaff; - ur plac'h e Saint-Cyr e 1706</ref> * ''Palefarzhet ː ouzh 1 ha 4, en sabel e nav mailhenn en argant; ouzh 2 h 3, en aour e c'hregilhenn en gul''[ [PPC] |- |[[Restr:Michel du Cosquer.gif|100px]] |'''Michel''' <ref> Aotrounez Kozker, e [[Kemperven]]; Keranroux, e [[Peurid-ar-Roc'h|Peurid ar Roc'h]]; Kervaeg, e [[Tredarzeg]]; Kerdaniel, e [[Kawan]]; la Ville Basse ?; Fontaines ? </ref> * ''En argant e benn Morian en sabel, talwedek en argant'' [GlB ; PPC] |- |[[Restr:Michel (de Nantes).gif|100px]] |'''Michel''' <ref>Gabriel, kenwerzher e [[Naoned]], bet noblet e 1747</ref> * ''En glazur e dreustell en aour karget gant ur c'halon en gul, hag heuliet gant teir melchonenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Michel de Kerlan.gif|100px]] |'''Michel''' <ref>Aotrounez Kerlan ?, eskopti Sant-Brieg. (Ardamezeg 1696)</ref> * ''En argant e skoedig en gul, heuliet gant c'hwec'h mailhenn en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Michel (de Rennes).gif|100px]] |'''Michel''' <ref>Eus eskopti Roazhon. Hep keloù muioc'h ebet. Bet noblet da vare ar Renevezidigezh, e 1816</ref> * ''En erminoù, e girin en glazur, leun a lili liorzh en gwirion, war un aoter en argant, skoret gant ur c'hleze treustellet ivez en glazur'' |- |[[Restr:Michel de la Michelière.gif|100px]] |'''Michel''' <ref>Familh c'henidig eus Normandi. Bet dalc'het eno e 1469, 1496, 1598, 1666. Aotrounez la Michelière, Vesly, Beaulieu, Bellouze, Cambernon, Monthuchon, Rafoville, Haccouville, Vieilles, l'Epiney, le Port, la Chesnaye, Châtelet, Montchaton, Annoville, Verdun. - '''Roger''', yaouer, letanant ar c'habiten [[Karnod]].</ref> * ''En glazur e groaz krouget en aour, heuliet gant ur c'hregilhenn ivez en aour e pep konk'' [PPC] |- |[[Restr:Michel de la Richardais.gif|100px]] |'''Michel''' <ref>Aotrounez la Richardais ha la Thébaudais, e [[Felgerieg-Veur]]; la Courbe, la Plainsnais, e [[Alaer]]. - '''Bertrand''', mab '''Alain''', aotrou la Richardais, o vevañ e 1513, dimezet gant Guillemette Grignonne, a zo gwrizienn ar re la Courbe; - '''Georges''', mab '''Charles''', o vevañ e 1513, dimezet gant Julienne de la Roche, a zo gwrizienn ar re la Thébaudais</ref> * ''En argant e deir moualc'henn en sabel'' [PPC] |- | |'''Michiel''' <ref>Rummad gentañ ː aotrounez Bossacoulart e [[Brug (kumun)|Brug]]; la Noë, e [[Ranneg]]; la M̥arre; Couëdro; Deffais, e [[Pontkastell-Keren|Pontkastell]]; Vaudoré, e [[Malañseg]]; Saint-Donat; Vaugrignon; la Prévotais; Prat; Carmois, e [[Pluhernin]]; la Grée, e [[Karantoer|Karentoer]] Eil rummad, anvet ivez '''Michel''' ː aotrounez la Garnison, en [[Orvez]]; la Grigoraye; la Haye; la Chesnais; la Poterie; Grilleau, er [[Chantenay]]; la Harduière ha le Justonnère, e [[Mezansker]]. - '''Guillaume''', hanafer Catherine de Luxembourg, tervet gwreg an dug [[Arzhur III (dug Breizh)|Arhzur III]], aet da Anaon er blozazs 1458, breur yaouanker da Jean, aotrou la Bossacoulart ha la Noë; - '''Loeiz''', prokulor-sindik e Breujoù [[ar Re Unanet]] e Gwened e 1592; - '''Jean''', aotrou Grillau, chuin [[Naoned]] e 1710; - daou sekretour ar Roue e 1732 ha 1747; - ur c'habiten dragoned ''Monsieur'' e 1788. </ref> * ''En argant e lammell brizhet karget ouzh kondon gant ur ruilhenn en gul, hag heuliet gant ur steredenn ivez en gul e pep konk'' [PPC] |- |[[Restr:Milon de Beaumanoir.png|100px]] |'''Milon''' <ref>Aotrounez Beaumanoir, e [[Peuñvrid]]; la Ville-Morel, Launay ha la Garenne, e [[Bronn (kumun)|Bronn]]; la Plesse, e Santez-Uriel; Bellevue, Kerjean, Keryvon, Kernyzan ?</ref> * ''En glazur e zri fenn levran diframmet en argant, gwakoliet en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Milon de la Touche.png|100px]] |'''Milon''' <ref>Aotrounez la Touche ha Vergeal, e [[Pazieg]]; Launay, e [[Gevrezeg]]; Salles ?; Musse, e [[Beloen|Baolon]]; Landes ?; Hallegre, e [[Sant-Jili-Roazhon|Sant-Jili]]. - '''Thomas''' ha '''Robin''', eus parrez Sant-Jili, bet noblet e 1452; - '''Yves''', teñzorer jeneral en dug e 1485; - '''Robert''', selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1524.</ref> * ''En argant e vrec'h ouzh dehoù gwisket ha maneget en gul, o skorañ ur sparfell en sabel, krabanet en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Miron-de-Beauvoir.gif|100px]] |'''Miron''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-[[Cerdanya]]; aotrounez Beauvoir-sur-Cher; Linières; l'Hermitage; Villeneuve. - '''Gabriel''', medisin ar rouanez Anna e 1507; - '''François''', jeneral war ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù Breizh]] e 1575, ha maer [[Naoned]] e 1578; - '''Marc''', medisin ar roue [[Herri III (Bro-C'hall)|Herri III]] e 1573; - '''Charles''', eskop Añjer , ha arc'heskop Lyon. Marvet e 1628; - '''Louis''', selaouer ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù Breizh]] e 1599, - '''François''', provost ar varc'hadourien Pariz, marvet e 1609.</ref> * ''En gul e dreustell en aour, heuliet ouzh kab gant ur berziliaouenn ivez en aour, hag ouzh beg gant un erminig tremenant en argant war ur savenn c'hotet'' [PPC] |- |[[Restr:Le Moal.gif|100px]] |'''Le / Ar Moal''' <ref>Keloù ebet diwar aotrouniezh bennak. - '''Raoul ar Moal''' a eo bet aluzenner ar roue gall [[Charlez VIII (Bro-C'hall)|Charlez VIII]], eskop Kernev e 1493, ha kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1498</ref> * ''En gul e gebrenn en aour heuliet gant teir bezantenn ivez en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Monneraye de la Villeblanche.gif|100px]] |'''Monneraye'''<ref>Aotrounez la Villeblanche, e [[Minieg-Morvan]]; la Riolais, Plessix, Mézières, Breil, la Vairie, Bourgneuf, la Aillardière, Rocher, Maynard, Restmeur, Cleio, en [[Karozh]]. '''Macé''', letanant Dinan, C'hwec'h sekretour ar Roue adalek 1617, Ur mestr eus ar C’hontoù e 1637, '''Pierre''', penn-c'hreffier evit an aferioù sivil e 1657, '''René''', aotrou la Meslée, advarner ar prokulor , Ur penn-provost e konestabliezh hag archerien Breizh, '''Gabriel''', kuzulier e Breujoù Breizh e 1695, Ur c'horonal bet lazhet dindan mogerioù Pariz e 1870</ref> * ''En aour e sourin en gul karget gant tri penn leon diframmet en argant hag hebiaet gant daou naer-nijant en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Montaigu-de-Boisdavid.gif|100px]] |'''de Montaigu''' <ref>Genidig eus Bro-Boatev. aotrounez Boisdavid. - '''Guillaume''', dimezet gant Catherine Phélippes , marvet e 1483; - '''Claude''', [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|marc'heg Malta]] e 1594; - '''Philippe''', [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|marc'heg Malta]] e 1640; - ur gouarnour Gerveur, bet lazhet e-kerzh emgann Lens e 1648; - ur floc'h ar Roue e 1688; - ur c'hannad e-kichen Republik Venezia e 1743, ha brigadier troadegiezh, marvet e 1764</ref> * ''En glazur e zaou leon en aour, teodet ha kurunet en argant'' (PPC) |- |[[Restr:De Montigny.jpg|100px]] |'''de Montigny''' <ref>Genidig eus Bro-Champagn; aotrounez Asches; Kerisper, par. [[Plunered]]; Beauregard, par. [[Sant-Teve]]; Kerdour; la Hautière; Tourteron; Châteaufur, par. de [[Plonévez-Lokrist|Plounévez-Lokrist]]; Dresnag, par. [[Logivi-Plougraz|Logivi-Plougras]]; Kerlan, par. de [[Sibirill|Sibiril]]; Trevien; la Motte. - '''Guillaume''', gouarnour Rewiz e 1551, dimezet gant Perrine Drouillard; - '''Louis''', e vab, kannad ouzh Breujoù Veur e Paris e 1593; - pevar marc'heg an Urzh eus 1574 da 1620, gouarnourien Gwened, an Alre, ha Suscinio; - '''Pierre''', marc'heg breton Malta e 1580; - un abad Sant-Gweltas-Rewiz e 1613; - daou pennalvokad hag ur c'hadoriad gant tog adalek 1623 ; - un aluzenner ar rouanez Marie-Thérése, eskop Leon, marvet e 1671 ha beziet en iliz ar Vadalen e Gwitreg.</ref> * ''En argant e leon en gul, karget war e skoaz gant ur steredenn en aour, hag heuliet gant c'hwec'h c'hregilhenn en glazur ouzh c'hourem'' |- |[[Restr:Morice de Kervagat.png|100px]] |'''Morice / Morvan''' <ref>Aotrounez Kervagad, e Kerien; Coëtquelfen, e [[Gwikourvest]]; Lérain, e [[Mourieg]] - '''Jean''', o vevañ e 1426, bet ad-noblet e 1652; - '''Yves''', pennalvokd e 1649, ha prokulor ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1651; </ref> * ''En argant e groaz eoriek en geot'' [PPC] |- |[[Restr:Morin de la Roche.png|100px]] |'''Morin''' <ref>Aotrounez la Roche ?; Tresle ?; Bois-d'Estréan; la Marchandrye; le Clérissais, e [[Maezon-ar-Stêr|Maezon]]; la Ferté ha la Ragotière, e [[Gwaled]]; la Sorinière; Chavagnes, e [[Sulieg]]; Jasson, e [[Porzh-Pêr]]. - '''Jean''', maer [[Naoned]] e 1570, kadoriad kentañ ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1574; - '''André''', maer [[Naoned]] e 1617; - '''Rolland''', Alvokad ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1639, ha kadoriad e 1643; - '''Jean''', kadoriad ouzh prezidial [[Gwened]], diazezour a Garmez ar e 1628</ref> * ''En argant, e wezenn c'heotet plantet war ur savenn c'heotet ivez, un hoc'h-gouez balirant war gef ar wezenn'' [PPC] |- |[[Restr:Le Mosnier de la Fresnays.png|100px]] |'''Mosnier / Le Mosnier''' <ref>Aotrounez la Fresnays ?, la Rivière ? - '''Pierre''', selaouer ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1594, ha grefier ivez ouzh ar C'hontoù evit an dug Mercoeur; - '''Julien-Célestin''', pennalvokad ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e1769</ref> * ''En argant e gab en glazur karget gant ur groazigan en aour'' [PPC] |- |[[Restr:De la Motte-de-Beauvoir.gif|100px]] |'''de la Motte''' <ref>Aotrounez Beauvoir ha Grande-Haye, en [[Arwerneg-Veur|Arwerneg]]; Maupirou; e [[Maezon-ar-Stêr|Maezhon]]; Bourgérard, [[Kastell-Briant|Sant-Yann-Bere]]; Bouvrais, e [[Gwerid]]; Chesvasne, e [[Rialeg]]; Longlée, e [[Enorzh]]. - '''Antoine''' ha '''Guillaume''', marc'heien [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1556 ha 1560.</ref> * ''En gul e zri leon en argant'' (PPC) |- |[[Restr:De la Motte de la Houffardiere.gif|100px]] |'''de la Motte''' <ref>Familh c'henidig eus Bro-Añjev. Aotrounez e Breizh e [[Lavreer-Botorel]], ha [[Konkerel]]. Sturienn : ''Lenitatis fortitudo comes''. - '''Louis-Angélique-Robert''', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1723; - '''Louis''', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1747; </ref> * ''En argant e leon en sabel, ur voualc'henn ivez en sabel ouzh pep konk; karget war e skoaz gant ur skoed en argant e dreustell flourdilizek ha ginflourdilizek en gul'' (PPC) |} == N == {| class="wikitable" |[[Restr:Nail de Mescaradec.gif|100px]] |'''Nail''' <ref>Aotrounez Meskaradeg, ([[Lanniliz]]); Sant-Vaode. prokulor ha noter ar Roue evit [[Beliezh|beli]] [[Brest]] e 1695</ref> * ''En aour e gebrenn en sabel, karget gant teir rozenn en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Nantrieul des Chesnayes.gif|100px]] |'''Nantrieul''' <ref>Aotrounez des Chesnayes, e Bro-Roazhon. - '''Pierre''', tailhanter war ar vogajoù [[Roazhon]] e 1696 [CDH] [PPC]</ref> *''En glazur e bemp bezantenn en aour, 3, 2.'' [CDH] [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Le Narvezec''' <ref>Aotrounez Pontguennec, e Perroz. Menegioù ha diskouezadegoù eus 1427 da 1543. Keloù ebet diwar-benn an ardamezioù.</ref> [PPC] |- |[[Restr:Le Nas de Kernasquillec.jpg|100px]] |'''Le Nas''' * Aotrounez Kernasquirieg, e Tregrom. *''En argant e gebrenn en sabel; heuliet gant teir ruilhenn en sabel ivez'' [PPC] |- |[[Restr:Le Nas de Kergolher.gif|100px]] |'''Le Nas''' * Aotrounez Kergolher ha Kollizag e Plaodren * ''Plezhek etre argant ha glazur"'' (PPC) |- |[[File:Nau-br.jpg|100px]] |'''Nau''' * ''En glazur e leon en argant krabanet ha teodet en gul, kurunennet en aour, o terc'hel ur c'hleze en argant.'' |- |[[Restr:Nepvouet-d.jpg|100px]] |'''de Nepvouet''' * ''En sabel e gebrenn en aour heuliet gant teir rodig-kentr ivez en aour.'' |- |[[Restr:Nerestang-d.jpg|100px]] |'''de Nerestang''' * ''En glazur e deir sourin en aour, teir steredenn en argant etre ar sourin gentañ hag an eil, en o led war-du ar sourinoù.'' |- |[[Restr:Nerzic-d.jpg|100px]] |'''de Nerzic''' * ''En gul e zaou c'hleze en aour lammellet, begoù ouzh kab.'' |- |[[Restr:Neuville-ds.jpg|100px]] |'''de Neuville''' * ''En gul e lammell vrizhet''. |- |[[Restr:Neuville-dc.jpg|100px]] |'''de Neuville''' * ''En argant e deir c'hebrenn en gul''. |- |[[Restr:Nevet-d.jpg|100px]] |'''de Névet''' *''En aour e leonparzh kudennek en gul.'' |- |[[Restr:Nicolaï.gif|100px]] |'''Nicolaï''' * Genidik eus Paris. Antoine, kuzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1613 *''En glazur e c'hadgi redant en argant, gwakoliek en gul'' |- |[[Restr:Nicolas.gif|100px]] |'''Nikolas''''' * ''Dougen a ra ur sourin karget gant tri neze.'' (livioù dizanavezet) * Siell 1381. Yann en deus sinet [[feur-emglev Gwenrann]] 1381. |- |[[Restr:Nicolas-br.jpg|100px]] |'''Nicolas''' * ''En gul e dreustell en argant karget gant teir moualc'henn en sabel, heuliet gant tri fenn bleiz diframmet en aour, daou ouzh kab, unan ouzh beg.'' |- |[[Restr:Nicolas-kerviziou.jpg|100px]] |'''Nicolas de Kerviziou''' * ''En argant e binenn en glazur e dri aval en aour.'' |- |[[Restr:Nicolas-trevidy.jpg|100px]] |'''Nicolas de Trévidy''' * ''En argant e dreustell en glazur, e c'hrenngonk brizhet etre argant ha sabel.'' |- |[[Restr:Nicou de la Chauvinière.gif|100px]] |'''Nicou''' <ref>Aotrounez la Chauvinière ?. Ardamezeg 1696. Ur sekretour d'ar Roue e 1703</ref> * ''En aour, e menez en sabel, leinet gant un neizh en gul, tri benn hag gouzoug drask en glazur o loc'hant anezhañ.'' [PPC] |- |[[Restr:Niel de Vauniel.gif|100px]] |'''Niel''' <ref>Aotrounez Vauniel, Passoué ha Couësplan, e [[Gwern-Porc'hoed|Gwern]]; Plessix, e [[Anast]]; Bodouët, e [[Faouell]].</ref> * ''En sabel e c'hastell en aour; e gab en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Nielly.gif|100px]] |'''Nielly''' <ref>Kabiten ul lestr-taner e 1778; tad d'un eil-letanant lestr e 1786, eil-amiral e 1793, bet noblet gant un titl baron e 1825, aet da anaon e 1833.</ref> * ''En argant e lestr en gwirion, war ur mor en geot, ur flammenn en gul war beg e wern veur'' [PPC] |- |[[Restr:Ninon.gif|100px]] |'''Ninon''' <ref>Aotrouniezhoù dizanavezet. '''Alain''', gelvet evit diazeziñ ul leve evit kont ar Roue diwar havr Lannuon.</ref> * ''Dougen a ra teir bezantenn, pe dorzhell''. Livioù dizanavezet. Siell 1283. [PPC] |- |[[Restr:Ninon de Kerprigent.gif|100px]] |'''Ninon de Kerprigent''' <ref>Aotrounez Kerprigent, Kermérault, la Forest. (?) - '''Sébastien''', kuzulier e prezidial [[Kemper]] e 1700.</ref> * ''En glazur e seizh steredenn en argant, 3, 3, 1'' [GlB- PPC] |- |[[Restr:Noan-l.jpg|100px]] |'''Le Noan du Hentmeur''' <ref>Aotrounez Hentmeur e [[Plouilio|Plouillio]]; Kerdaniel, e [[Ploulec'h]].</ref> * ''En gul e zri c'hleze peuliet en argant, begoù ouzh kab.'' [GlB- PPC] |- |[[Restr:Noblet de Lespau.gif|100px]] |'''Noblet''' <ref>Aotrounez Lespau, e [[Chapel-Erzh]]; Chaffault, e [[Kervegon]]; la Brelesche ?; Villo ?; Bois-Rochefort ?; Roudour, e [[Sant-Seo]]; Morlen, e [[Lokenole]]; Runtanguy ?; Keranrun ?; Keryvon, e [[Fouenant]]. - '''François''', gouarnour an Tarv e 1586; - '''François''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1596; - '''Pierre''', pennalvokad ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1660; - '''Pierre''', letanant [[Gwenrann]] (war dro 1669) - '''Pierre''', maer [[Naoned]] e 1690; - '''Marguerite''', gouarnerez ar C'hlarissed [[Dinan]]; marvet e 1625</ref> * ''En aour e dreustell goñchek en sabel'' * Sturienn ː ''Nobilitas virtus'' [PPC)] |- |[[Restr:Noel-d-bzh.gif|100px]] |'''de Noël''' * ''En sabel e c'harv tremenant en aour.'' |- |[[Restr:Nouel-kerangue.jpg|100px]] |'''Nouël de Kerangue''' * ''En argant e binenn c'heotet e bevar aval en aour, harpet gant daou c'harv en sabel penn-ouzh-penn.'' |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Noves''' <ref>Meneg ebet</ref> |} == O == {| class="wikitable" |- |[[Restr:O-brien.gif|100px]] |'''O'Brien''' <ref name="IRL">Ginidik eus [[Iwerzhon]]. Baroned Inchiquin. - Ur c'habiten e rejimant Berwik (Bro Iwerzhon), e 1775; - Ur major e rejimant Walsh e 1780; - '''Fulup''', staliet e [[Sant-Maloù]], e lec'h e zimezas e 1695 Anna Whitte. - Anton-Visant, sekretour ar Roue e Kañsellerezh [[Roazhon]] e 1740 - Diouzh ar familh se e oa ivez '''Claude''', kont Thomond, beskont Clare, marichal C'hall e 1757, aet da Anaon e 1761</ref> * ''Palefarzhet : e 1 ha 4 en gul e zri leonparzh rannet etre aour hag argant, e 2 ha 3 en argant e dri beg en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Odet.gif|100px]] |'''Odet''' <ref>Meneg ebet e Pol Potier de Courcy</ref> * ''En glazur, e zri c'hleze peuliet en argant, begoù e beg.'' [HGG] [GLB] [PPC] |- |[[Restr:Ogeron.gif|100px]] |'''Ogeron''' <ref>Familh c'henidik eus bro Añjev; bet dalc'het eno e 1666; Aotrounez la Bouère. - '''Bertrand''', o vevañ e 1600, dimezet da Jeanne Blouin, hag o deus bet ː - '''Jean''', kuzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1646; - '''Bertrand''', kabiten morlu, diazezer ha gouarnour trevadenn [[Saint-Domingue]], bet noblet e 1643. </ref> * ''En argant e erez en gul iziliet en aour, e dreustell ivez en aour karget gant teir moualc'henn en sabel.'' |- |[[Restr:Ogier de Catuelan.gif|100px]] |'''Ogier''' <ref>Aotrounez Katuelan, e [[Henon]]; ar Roc'h, e [[Lanvelor]]; Kervidi, e [[Ilfinieg]]; Chateaubilly, e [[Ploufragan]]</ref> * ''En glazur, e seizh rozenn (pe pempdiliaouenn) en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Ogier de Beauvais.gif|100px]] |'''Ogier''' <ref>Familh c'henidig eus Bro-Añjev. Aotrounez Beauvais; la Claverie; la Valais - '''Jean''', alvokad e senesaliezh Añgers e 1511, dimezet da ː Marie Joullain, ha Renée Ernault. - '''René''', aoditour er c’hontoù e 1579; - '''Pierre''', chaloni [[Roazhon]] hag arc'hdiagon an Dezerzh, marvet e 1596; - '''Pierre''', kuzulier e [[Breujoù Breizh|Breujoù- Breizh]] e 1595, dimezet Perrine Juffé e 1591;</ref> * ''en argant e deir melionenn en sabel'' (neuz all : ''en glazur'') [PPC] |- |[[Restr:Olimant.gif|100px]] |'''Olimant''' <ref>Aotrounez la Ville-Jafre; Kerneguez; Kerenor;, Kerourio, e [[Karaez-Plougêr|Plouger-Karaez]]; Kerdudal, Botivez, en [[ar Faoued]]; Gollo, e [[Plourae]]. - '''Guillaume''', grefier e [[Karaez-Plougêr|Karaez]], dimezet e 1577 gant Catherine, itron Kerneguez - '''René''', belif Kastell-Nevez ha Landelo - '''Charles-Joseph''', mestr war an Dourioù ha koazdeier Breizh, bet noblet e 1698.</ref> * ''En argant e ziv dreustell en gul; e gab en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Olivet''' <ref>aotrounez la Martinière e Sant-Leonard. Bet dizarbennet e-kerzh an adreizhadur 1668, beli Felger</ref> En gortoz |- |[[Restr:Olivier-.gif|100px]] |'''Olivier''' <ref>Aotrouniezhoù dianavet. Bet dizarbennet e 1668, beli Lesneven. - '''Julien''', noter ar Roue e [[Landerne]] e 1668. </ref> * ''En glazur e wezenn en argant, heuliet gant teir greskenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Olivier--.gif|100px]] |'''Olivier''' <ref>Familh c'henidik eus Lyon. - '''Séraphin''', eskob Roazhon e 1599, kardinal e 1604; aet da Anaon e Roma er bloaz 1609. Kontet e vez hag e oa mab naturel da François Olivier de Leuville, kañselller Bro-C'hall e 1545</ref> * ''Palefarzhet; ouzh 1 ha 4, geotet en wezenn-olivez en argant; e 2 ha 3, en sabel, e gab en glazur karget gant teir flourdilizenn en aour, e zrailhenn en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Olivier du Bourdeau.gif|100px]] |'''Olivier du Bourdeau''' <ref>Aotrounez Bourdeau, e [[Plouha]]; la Fontaine, Kermorin, Kerjouan Launay.</ref> * ''En argant e zri penn levran en sabel gwakoliet en aour, leinet gant ur bempdiliaouenn en sabel'' Sturienn ː ''Ni trop, ni trop peu.'' [PPC] |- |[[Restr:Olivier de Kerjean.gif|100px]] |'''Olivier de Kerjean''' <ref>Aotrounez Keryann, e [[Sant-Nouga]]. - '''Jean''' hag e vab, '''Bernard''', noblet e 1426; - '''Henry''', dimezet da Marguerite de Lanrivinen e 1444 (Gwelout war-lerc'h ar re '''''Barbier''''')</ref> * ''En glazur, e goulm nijant en argant, en he beg ur bodig olivez geotet'' Sturienn ː ''Signum pacis'' [PPC] |- |[[Restr:Olivier de Kerthomas.gif|100px]] |'''Olivier de Kerthomas''' <ref>Aotrounez Kerthomas, e [[Lannolon]]; Kervegan ? Bet dizarbennet e-kerzh adreizhadur 1670, beli Sant-Brieg. - Ur senesal [[Landreger]], kannad e ar Breujoù e 1717.</ref> * ''En argant e groaz divouedet en sabel.'' [GLB - PPC] |- |[[Restr:Olivier du Pavillon.gif|100px]] |'''Olivier du Pavillon''' <ref>Aotrounez le Pavillon, la Plesse, la Blairie, les Barres, les Brulais, la Boussinière, beli Naoned. - Un nebeut aoditourien er c’hontoù adalek 1617, an hini diwezhañ bet enoret e 1777; - ur chuin [[Naoned]] e 1664; - un denjentil ''Monsieur'' e 1696.</ref> * ''En argant e wezenn-olivez en geot war ur savenn ivez en geeot'' [PPC] |- |[[Restr:Olivier du Coz-Castel.gif|100px]] |'''Olivier du Vieux-Châtel''' <ref>Aotrounez Kastell-Koz , Kersascouët, e [[Plougin]]. Ardamezeg 1696. - '''Claude''', medisin ar Roue er morlu e 1696; sekretour ar Roue e 1716; dimezet da Gatell Verduc. Familh kemmesket gant ar re ''Raison'', ''La Boissière'', de ''Blois''.</ref> * ''En glazur, e c'horverig nijant en aour, o sellout ouzh un heol ivez en aour a-zehoù'' [PPC] |- |[[Restr:Olivier-de-la-Villeneuve.gif|100px]] |'''l'Olivier de la Villeneuve''' <ref>Aotrounez la Villeneuve / Kernevez e [[Gwerliskin]]; Plessix, e [[Banaleg]]; ar Stang, e [[Skaer|Skae]]<nowiki/>r; Lokrist, e [[Trabrivan]]; Saint-Maur, Tronjoly, e [[Gourin (kumun)|Gourin]]; Kervern, e [[Plouilio|Plouillio]]; Botvrel, e [[Sant-Gwioñvarc'h|Sant-Gwiomar]]; Kerhamon ? - '''Jean''', eus parrez [[Plourac'h|Ploiurac'h]], senesal [[Lokarn|Duoad-Kelen]], bet noblet e 1462; - ur floc'h ar roue e 1688; - un abad [[Rialeg|Rillé]] e 1763, kuzulier kloareg e [[Breujoù Breizh]] e 1768; - ur penn strollad-listri e 1793; - ul letanant-lestr e 1786, an diwezhañ en anv se, bet fuzuilhet e [[Kiberen]] e 1795.</ref> * ''En argant e dreustell en gul kaeliet en aour, heuliet gant teir fempdiliaouenn en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Origny.gif|100px]] |'''d'Origny / Dorigny''' * Aotrounez Sant-Stefan (?); Kersalioù * ''En glazur e gebrenn en aour, heuliet gant tri flamm ivez en aour'' * Meur a ofiser eus milis ar Gêr Montroulez adalek 1693; '''Michel''', maer Montroulez e 1725 [PPC] |- |[[Restr:Orion-de-keranguiriec.gif|100px]] |'''Orion''' * Aotrounez Kerangirieg, Pleuzal * ''En argant, e groaz garzentek en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Oriot de Kergoat.gif|100px]] |'''Oriot''' * Aotrounez Kergoat, e Gwiglann; Portzmeur ha Kerbridou, e Plouganou; ar Runioù, e Sant-Mazhe (Lokvazhe ?); Koedamour e Plouyann. Daou sekretour ar Roue e 1673. * ''En glazur e gebrenn en aour, heuliet gant teir rodig-kentr ivez en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Orthiou de la Pénissière.gif|100px]] |'''Orthiou''' <ref>Familh c'henidik eus bro Añjev. Aotrounez la Pénissière, e [[Klison]]. Familh kemmesket gant ar re '''Becdelièvre'''</ref> * ''En argant e groaz en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:D'Orvaulx.gif|100px]] |'''d'Orvaulx''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Douren; delc'het eno e 1667; Aotrounez al lec'h-se. E Breizh, aotrounez la Bévrière, e [[Mousterlez]]</ref> * ''En sabel e sourin en argant hedet gant div c'housourin en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Oulf du Perray.gif|100px]] |'''Oulf''' <ref>Familh c'henidik eus vro-Sko. Aotrounez du Perray (?). - '''Patrice''', dimezet war dro 1550 gant '''Françoise de Forsanz''', hag o deus bet '''Judith''', dimezet gant '''Guillaume Rabinard'''.</ref> * ''En argant e vleiz savant en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:O'Schiel.gif|100px]] |'''O'Schiel''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Iwerzhon. Daou letanant e rejimant Walsh e 1781</ref> * ''En argant e leon heuliet e kab gant daou maneg-houarn hag e beg gant ur steredenn, an holl en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Osmont.gif|100px]] |'''d'Osmont''' <ref>Familh c'henidik eus Normandi. Bet dalc'het eno e 1667. Aotrounez Centeville; Mouyaulx. Meneget e-barzh un diskleriadeg eus 1788, beli Roazhon.</ref> * ''En gul e zivaskell e beg en erminoù'' Sturienn ː ''Nihil obstat'' [PPC] |- | |'''d'Osmonville''' ː gwelout Le Clerc |- |[[Restr:D'Ossat.gif|100px]] |'''d'Ossat''', pe '''Dossat''' <ref>Familh c'henidik euis Bro Gwaskogn. - '''Armand''', eskob [[Roazhon]] e 1596, laket en karg gant ar pab Klemeñs VIII da adunvaniñ Herri VI gant ar Gador-Sakr. Savet da gardinal e 1599. Aet da Anaon er bloaz 1604, ha bet sebeliet e Saint-Loeiz-ar-C'hallaoued.</ref> * ''En glazur e gudon en argant, ur vodig olivez geotet en he beg'' [PPC] |- |[[Restr:Oury du Bignon.gif|100px]] |'''Oury''' <ref>Aotrounez Bignon, e [[Noual-Pentevr|Noual]]. Menegioù ha diskouezhadegoù eus 1435 da 1569, e Noual ha [[Maroue]]. - '''Mathieu''', bet ganet e Caulnes, doktor war an doueoniezh, furcher-jeneral ar Feiz, e rouantelez C'hall; marvet e 1557. Ar familh he deus kemmesket gant ar re Collas.</ref> * ''En argant e leonparzh en glazur teodek en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Oussé.gif|100px]] |'''Oussé''' <ref>Ardamezioù kanus ː Oussé > galleg Os = askorn. Ardamezeg an Arsanailh. Aotrouniezhioù dizanavezet</ref> * ''En sabel e zri askorn-kelan en argant treustellet'' [PPC] |- |[[Restr:Ouvrier.gif|100px]] |'''d'Ouvrier''', pe '''Douvrier''' <ref>Genidik eus Bro Languedoc. Aotrouniezh ebet roet evit Breizh. - '''Rigal''', capitoul Toulouse en 1541; '''Hector''', aluzenner Maria de Medicis,hag eskop Dol e 1630; treuskaset da Nîmes en 1644ː aet da Anaon er bloaz 1655</ref> * En glazur e gebrenn en argant karget gant seizh moualc'henn en sabel, hag heuliet gant teir fourdilizenn en aour, savet pep hini gant teir dañvoezenn en aour [PPC] |- |[[Restr:Ouvroin de Poligné.gif|100px]] |'''Ouvroin''' <ref>Genidik eus Bro-Vaen. Aotrounez [[Polinieg]]. - '''Guillaume''', eskob Roazhon e 1328; aet da Anaon e 1347; - '''Jean''' ː senesal kontelezh Laval, bet lazhet e-kerzh emgann Baugé e 1421 </ref> * ''Gousourinet etre aour ha gul e zek pezh; e c'hrennbalefarzh e erminoù'' [PPC] |- |[[Restr:Ozanne de la Tour.gif|100px]] |'''Ozanne''' <ref>Ozanne de la Tour ?; - '''Julien''', arkitektour ha tisaver labourioù ar Roue, e savas ar c'hlozadur kentañ Brest e 1647; - '''Nicolas''', teñzorer morlu Brest e 1696.</ref> * ''Rannet; e 1 en sabel e dour en aour; e 2, en geot e deir sourin en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Ozanneau de Trémeleuc.gif|100px]] |'''d'Ozanneau''', pe '''Dozanneau''' <ref> Aotrounez Trémeleuc, e Sant-Albin-Gwenrann. Bet dizarbennet 1670, beli [[Gwenrann]].</ref> * ''En argant e arbenn ejen en glazur heuliet gant teir mailhenn ivez en glazur'' [PPC] |} == P == {| class="wikitable" |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Padioleau''' <ref>Aotrounez la Bronière, e [[Sant-Leven-ar-C'hoad]]. - Un selaouer ouzh ar C’hontoù e 1613; en deus savet levrioù diwar-benn barnadurezh.</ref> Ardamezioù en gortoz |- |[[Restr:Page-Cordemais.jpg|100px]] |'''Le Page de la Cordemais''' <ref>Aotrounez Cordemais, la Chevalleraye. Dizarbennet e 1669, beli Felger.</ref> * ''En aour plezhek en sabel a c'hwec'h pezh, e eilenn en gul treustellet ha balirant''. Ardamezeg 1696 [PPC] |- |[[Restr:Le Page de Ville-Urvoy.jpg|100px]] |'''Le Page de la Ville Urvoy''' <ref>Aotrounez la Ville-Urvoy ha l'Estang, e [[Pleuloc'h]]; Kermerien, e [[Goudelin]]; Penker ?, Kergrist ?; la Ville-Aubert, Pleuloc'h Menegioù ha diskouezadegoù eus 1423 da 1535.</ref> * ''En argant e erez impalaer en sabel pigoset hag iziliet en gul.'' [PPC].'' |- |[[Restr:Le Page de Ville-Urvoy.jpg|100px]] |'''Le Page de Saint-Nom''' <ref>Aotrounez Saint-Nom, e [[Gwenrann]]; Kerougat, e [[Azereg (kumun)|Azereg]]; la Bernardière ? - '''Yann''', bet noblet e 1700.</ref> * ''En argant e erez an impalaer en sabel pigoset hag iziliet en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:Pageot de la Trourie 1.gif|100px]] |'''Pageot''' <ref>Aotrounez la Trourie, e [[Saotron]].</ref> * ''En argant, e zaou gebrenn en gul, heuliet gant teir steredenn ivez en gul.'' 1696. [PPC] |- |[[Restr:Le Paigne.gif|100px]] |'''Le Paigné''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Añjev. Aotrounez l'Escoublière, e la Tillière; l'Ormoie, la Charouillère, la Chevalerie, la Touche, e [[Gwaled]]. Disarbennet e 1670, beli Naoned.</ref> * ''En gul, e deir grib en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Pain des Forges.gif|100px]] |'''Pain''' <ref>Familh c'henidik eus bro Boatev. Aotrounez les Forges ?, la Barillière ?, la Fenestre ? . Ardamezeg 1696. Tri c'huzulier e [[Breujoù Breizh]], eus 1568 da 1578.</ref> * ''En glazur e deir bezantenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Paindavoine <ref>Aotrounez la Chesnaye, e [[Sant-Turiav-Porc'hoed]]. Menegioù ha diskouzadegoù eus 1448 da 1543, er barrez se ha [[Karozh]]</ref>''' [PPC] |- |[[Restr:Painparay.gif|100px]] |'''Painparay''' <ref>̈ Guillaume, kenwerzher e [[Naoned]], bet noblet er bloaz 1785.</ref> * ''En glazur e eor en argant, heuliet gant eizh steredenn en aour ouzh c'hourem.'' [PPC] |- |[[Restr:Le Painteur.gif|100px]] |'''Le Painteur''' <ref>Familh c'henidik eus Normandi. Aotrounez Lesnault ?, Bois-Jugan ?, Normeny ? - '''Jean''', dimezet er bloaz 1437, da Berrette, itron Maletot, e Malherbe .</ref> * ''Troc'het; e 1, en gul e ziv erez en argant; e 2, en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Palasne.gif|100px]] |'''Palasne''' <ref>Aotrounez Champeaux, Rumain, la Ménardière, Pélican, Villeauroux, e [[Kaouennieg]]. - '''Jean''', serjant jeneral [[Roazhon]] e 1674; - ur menegour er c’hansellerezh e 1745; - ur senesal [[Sant-Brieg]] e 1765, kannad e Stadoù 1789 hag e Kuzuliadeg 1792; - un adjudant-komandant, marc'heg an Impalaeriezh e 1808.</ref> * ''En glazur, e dreustell en argant karget gant tri houarn mulez en gul, hag heuliet gant teir delienn askol en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Palatin.gif|100px]] |'''Palatin''' <ref>Familh c'henidik eus Bro vBresse. Aotrounez Dio, e Languedoc; Montpeyroux, Montmort. - '''Jean''', aoutrou Montpeyroux, dimezet e 1484 da Marie de Choiseul; - ul letanant-koronal e rejimant Mortemart e 1712; - ur floc'h ar Roue e 1729.</ref> * ''Treustellet etre aour ha glazur; e vevenn en gul'' |- |[[Restr:De Pantin de la Hamelinière.jpg|100px]] |'''Pantin''' <ref>Genidig eus Bro-Añjev. aotrounez la Hamelinière, Boisrouault ha la Gaudinière, par. [[Maodilon]]; Landemont, par. an anv se; la Guère, par. [[Sant-Gerent]]; la Verrie, par. [[Belenieg]]; le Verger, la Rouaudière; la Villeraud; la Lauvinière, par. [[Mezansker]]; la Noë-de-Passay, par. [[Kerc'hevrel]]; Gras-Mouton, par. [[Kastell-Tepaod]]; Navinaux, par. [[Gwerzhav]]; Plessix-Moussard (?).</ref> * ''En argant e groaz en sabel, ur rodig-kentr en gul ouzh pep konk'' |- | |'''de Paris''' * ''En argant e groaz leun en gul, konket gant pevar gouleon tal-ouzh-tal ivez en gul.'' |- |[[File:Parc-d.jpg|100px]] |'''Le Parc''' * ''En argant e dreustell en sabel heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en sabel, 2, 1.'' |- |[[Restr:Parigné.gif|100px]] |'''de Parigné''' <ref>Aotrounez ar barrez [[Parinieg]], eskopti Roazhon. - '''Guillaume''', floc'h e-barzh un diskouezhadeg du Guesclin e 1371. - Familh kemmesket gant ar re ''Parthenay''</ref> * ''En argant e groaz en sabel'' |- |[[Restr:Pelaud de la Ville-Aubin.png|100px]] |'''Pelaud''' <ref>Aotrounez la Ville-Aubin, e [[Nivilieg]]; Vergier, e [[Gwenrann]]; la Bourgonnière, e Bouzillé, er Bro-Añjev. - '''Jean''', floc'h e-barzh un diskouezadeg e 1392; - '''René''', un den armoù e-barzh un diskouezadeg e 1491; - '''Julien''', selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1650</ref> * ''En argant e deir erez dispak en sabel'' |- |[[Restr:Perichon.jpg|100px]] |'''Perichon''' * ''En gul e c'hwec'h hanochenn en argant, 3, 2, 1.'' (PPC) |- |[[Restr:Du Perrier.gif|100px]] |'''du Perrier''' * ''En glazur e zek ganochenn en aour 4, 3, 2, 1'' (PPC) |- |[[Restr:Peschart-de-la-Choannière.gif|100px]] |'''Peschart''' <ref>Aotrounez la Chohannière ha la Touche, par. [[Karantoer]]; la Bothelleraye, Lourme, Bíenassís, ha la Villerolland, ha beskonted Bossac, e 1637, par. [[Presperieg]]; aotrounez Kerdavy ha Kerouault, par. [[Kistreberzh]]; Coëtergarf, par. [[Gregam]]; le Tertre, la Durantais, par. [[Sant-Yust]]; Limoges, par. de [[Gwened|Sant-Patern]]; baroned Beaumanoir, par. [[Evrann]]; aotrounez Boís-au-Voyer, Montferrand, par. [[Bonmaen]]; Kergolher, la Sauldraye.</ref> * ''En gul e sourin en aour, karget gant teir rozenn en glazur, hag heuliet gant peder c'haouenn en argant, 2, 2.'' (PPC) |- |[[Restr:Pestivien.gif|100px]] |'''de Pestivien''' <ref>Aotronez. al lec'h se, par. an anv se ([[Bulad-Pestivien]]); [[Groñvel]] par. an anv se; Roscolo; ar Wern, par. [[Gwiskri|Gwiscri]]; Kermabgwegano, par. [[Pleurdud]]; Goasvennou ha Kerourden, par. [[Plonevell]]; la Coudraye, par. [[Trabrivan]]; Coëtilez; Coëtcliviou, par. [[Trefrin]]; Kergurff, Keraudren, par. [[Kimerc'h]]; Penanprat, par. [[Gwimaeg|Gwímaeg]]; Cavilliers, e  Bro-Bikardi.</ref> * ''Brizhet etre argant ha sabel'' (PPC) |- |[[Restr:Picquet de la Flèche.gif|100px]] |'''Picquet''' * ''En glazur e deir c'hebrenn en aour, heuliet gant tri c'houarn goaf en argant peuliek, begoù e kab''. |- |[[Restr:Pichard du Page.png|100px]] |'''Pichard''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Boatev. Aotrounez le Page, Verger, Caillère, Pasty, la Blanchère. - Ur sekretour ar Roue ouzh Kansellerezh Veur e 1749; - '''Jean-Baptiste''' de la Blanchère, pennc'hrefier ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1781. </ref> * ''En glazur e gebrenn en aour karget gant daou leon penn ouzh penn c'heotet, hag heuliet ouzh kab gant div c'hroazigan en argant hag ouzh beg gant un erez en aour'' |- |[[Restr:Plantys.gif|100px]] |'''du Plantys''' * ''En aour plezhek en sabel'' |- |[[Restr:De Plédran.gif|100px]] |'''de Plédran''' <ref>Beskonted ar barrez, hag aotrounez Pirvit, e [[Pledran]]; Beaurepaire ha la Villeguermel, e [[Ilfinieg]]. - '''Jean''', abad [[Abati Santekroe (Gwengamp)|Santekroe]] Gwengamp e 1397, - '''Mathurin''', eskob [[Eskopti Dol|Dol]] e 1504; aet da Anaon e 1521; - '''Jean''', kuzulier ouzh [[Grands Jours|Grands-Jours]] ha prezidant ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1537</ref> * ''En aour e seizh mailhenn en glazur, 3, 3, 1'' [PPC] |- |[[Restr:Du Plessis de l'Abbaye-Jarno.jpg|100px]] |'''du Plessis''' <ref>Aotrounez al lec'h se hag an Abati-Jarno, e [[Gwern-Porc'hoed]]; la Ville-Guériff; Lahello. - '''Jean''', o vevañ e 1444, dimezet gant Isabeau Le Rebours; - '''Corentin''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1575.</ref> * ''En argant, e leon tremenant en sabel, ur rozenn en gul dindan ar gorzailhenn'' (PPC) |- |[[Restr:Ploheg.jpg|100px]] |'''de Ploeuc''' * ''En erminoù e deir c'hebrenn en gul.'' |- |[[Restr:De la Pommeraye.gif|100px]] |'''de la Pommeraye''' <ref> Aotrounez al lerc'h se ha la Bouëxière, e [[Karozh]]; la Morlaye, e [[Megerieg]]; Kerambar, e [[Ambon]]; Entrammes, e Bro-Vaen. - '''Gilles''', kazdoriad kentañ ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] e 1537.</ref> * ''En gul, e zri c'hreunaval en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Du Pont d'Orville.gif|100px]] |'''du Pont''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Añjev; Aotrounez Oville, Echuilly, e Doué-d'Anjou; Loges, e [[Magoer]]; Fontenay, e [[Karnod]]; la Morinière, Tredudé, e [[Teiz]]. - '''Claude''', maer Angers e 1571, dimezet gant Françoise Bernardin, o deus bet ː '''Louis''', penn-alvokad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kontoù Breizh]] e 1606, kadoriad e 1623; - eizh c'huzuilier ouzh [[Breujoù Breizh]] adalek 1643; un eskob Metz e 1843, marvet e 1887. </ref> * ''En argant, e dreustell volzek evel ur pont, karget gant ur rodig-kentr en aour, hag heuliet gant teir rozenn en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Pontrouault.png|100px]] |'''de Pontrouault''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Merenell]]; la Touche-Abelin, e [[Saozon-Sevigneg]]; Saint-Aubin, et [[Sant-Albin-ar-Pavez]]; la Rivaudière, e [[Kavaneg]] Menegioù ha diskouezadegoù eus 1427 da 1513 Barr la Rivaudière kemmesket gant tiegezh '''Thierry'''</ref> * ''En glazur e groaz dornikellet en argant ha divnaeret en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Prégent-de-Crechquelhen.gif|100px]] |'''Prégent''', pe '''Prigent''' <ref>Aotrounez Krec'hkelien, e [[Gwikourvest]]. Meneget eus 1427 da 1448 - '''Jean''', eskob Leon e 1436, kañseller Breizh e 1445, eskob Sant-Brieg e 1450. Marvet eno e 1472.</ref> * ''En glazur e dreustell en aour heuliet gant tri grizilhon ivez en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Prézeau.gif|100px]] |'''Prézeau''' <ref>Aotrounez la Basse-Connetière, e [[Sant-Leven-Klison]]; Loiselière, e [[Gored (kumun)|Gored]]; la Ramée, e [[Gwerzhav]]; la Roche, e [[Yestinieg]]; la Thahalière, e [[Orvez]]; la Haye ?.</ref> * ''En glazur e groaz en argant heuliet gant peder c'hregilhenn ivez en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Le Puillon de Villéon.png|100px]] |'''Le Puillon''' <ref>Aotounez Villéon (?); Boblay, e [[Mêlann]]; Kerroman, e [[Plañvour]] (Bro-Wened). - '''Guillaume''', prokulor war an arc'hant e [[Pont-Skorf]] e 1666; - daou eil-letanant lestr; - ur selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1787; - ur jeneral brigadenn e 1853 </ref> * ''E limestra e greskenn en argant, heuliet gant teir steredenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Du Puy-du-Fou.gif|100px]] |'''du Puy-du-Faou''' <ref>Familh c'henidig eus Bro-Boatev; aotrounez al lec'h se; Combronde, e Bro-Arvern; Bourneau; la Noé; Fromenteau, par. [[Gwaled]]; la Giraudiére ha Roche-Pontdelouan, par. [[Lavreer-Botorel]]. - '''Hugues''', marc'heg, e-barzh un diskouezadeg 1419; - '''Pierre''', kambrellan ar Roue e 1489 ; - '''François''', floc'h ar Roue ha kabiten [[Naoned]] e 1543; - '''Joachim''', [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|marc'heg Malta]] e 1525 - '''Jacques''', [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|marc'heg Malta]] e 1562 - pemp varc'heg an Urzh eus 1562 da 1612</ref> * ''En gul e zeir vailhenn en argant'' [PPC] |} == Q == {| class="wikitable" |[[Restr:Quatrebarbes-Montmorillon.jpg|100px]] |'''Quatrebarbes''' <ref>Familh C'henidik eus Bro [[Poatev|Poitou]]. Skour eus ar re Montmorillon. Aotrounez Moussy; Jallais; la Rongère; Murs-sur-Loire; la Jonchère; la Mancelière; Montfourché; Bouillé; la Roussardière; Chasnay; Argenton; Fontenailles; la Marquisière, e [[Gwared]]; Juigné ha la Série, e [[Sant-Ervlon-ar-Roz|Sant-Ervlon]].</ref> * ''En sabel e sourin en argant hedet gant div rizenn ivez en argant.'' [HGG] [PPC] |- |[[Restr:De Quatrevaux.gif|100px]] |'''de Quatrevaux''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Pleneventer]], eskopti Sant-Brieg. Kemmesket gant ar re Budes du Tertre-Jouan.</ref> * ''En glazur e erez dispak en argant kurunet en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Québéron''' <ref>Aotrounez Kerred, e [[Kore (kumun)|Kore]]. Bet dizarbennet e 1670, beli Kemper</ref> Ardamezioù dizanavezet. [PPC] |- |[[Restr:De Québriac.gif|100px]] |'''de Québriac''' <ref>Aotrounez [[Kevrieg]]; Fléchay, e [[Sant-Meleg]]; Bois-Maigné, e Bazeleg; Launay, e [[Sulial]]; Blossac, e [[Goven]]; la Touche, e [[Sant-Visant-al-Lann]]; [[Kadeneg]]; la Rayais, la Hirlaye, e [[Bagar-Morvan]]; Patrion, la Ballue, Brécé, e [[Noal-Kastellan]]; - '''Normand''', senesal-meur Breizh e 1235; - '''Gilles''', abad Sant-Jakez-Montforzh e 1487; - '''Louis''', marc'heg an Urzh e 1580.</ref> * ''En glazur e deir flourdilizenn en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Québriac-d-2.gif|100px]] |'''de Québriac''' * neuz all ː ''En glazur e vlourdilizenn en argant leinet gant un drailhenn en gul''l [PPC] |- |[[Restr:Québriac-d-3.gif|100px]] |'''de Québriac''' * neuz all ː ''"div dreustell leinet gant ur gab amgranellet, e sourin balirant"'' livioù dizanavezet; siell 1300 [PPC] |- |[[Restr:De Quédillac-1.gif|100px]] [[Restr:De Quédillac-2.gif|100px]] [[Restr:De Quédillac-3.gif|100px]] |'''de Quédillac''' <ref>Aotrounez al lec'h se, [[Kedilieg]]; la Morandaye, e [[Koad-Yarnvili]]; la Pruneraye, e [[Sant-Karneg]]; [[Taden]]. - '''Mathieu''', kroazhiad e 1248; - '''Alain''', allouez Roc'han e 1293; - '''Janette''', abadez Sant-Jord, aet da Anaon e 1274; - '''Jeanne''', abadez Sant-Sulpis, aet da Anaon e 1461; - '''Jean''', abad Sant-Juluen Tours ha Baugerais en eskopti Tours e 1402. Skourr la Morandaye en deus kemmesket gant ar re Le Vayer.</ref> * ''Dougen a ra un ezev'' (livioù dizanavezet); (siell 1293) * ''En argant e deir dreustell en gul'' (siell 1390) * ''En gul e deir sourin en argant'' (G.L.B) |- |[[Restr:Queffaraze.gif|100px]] |'''Queffarazre''' <ref>Aotrounez Runtannig, e [[Plegad-Gwerann]]. Diskouezhadegoù eus 1463 da 1481, e [[Plegad-Gwerann|Plegad]], eskopti Treger</ref> * ''En argant e c'horn-hemolc'h en glazur, heuliet gant teir dorzhell en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Querfurus.gif|100px]] |'''Queffurus''' <ref>Siell 1306. - '''Alain''', en deus skrivet ur misal bro Leon, bet moulet e 1526</ref> * ''En argant e pemoc'h-gouez en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:De Quéhéon.gif|100px]] |'''de Quéhéon''' <ref>Skourr eus ar re du Guiny; aotrounez Rochelande; la Cochais, e [[Bezeg]]; la Domenchère, e [[Gwern-Porc'hoed|Gwern]] - '''Jean''', en deus sinet feur-emglev Gwenrann 1381</ref> * ''En glazur e greskenn en aour'' [PPC] |- | |'''Quéhillac''' ː gwelout Fourché. |- |[[Restr:Qhéhou.gif|100px]] |'''Quéhou''' <ref>Aotrounez Gorrépont, eskopti Leon. Parrez dizanavezet.</ref> * ''En sabel e deir melchonenn en argant, e vevenn ivez en argant'' [GlB] [PPC] |- |[[Restr:Queingoff.gif|100px]] |'''Queingoff''' <ref>Keloù ebet diwar benn parrezioù n'hag aotrounezhioù.</ref> * ''En gul, e c'hleze en argant peuliet e beg'' [GlB] [PPC] |- |[[Restr:Du Quélennec.gif|100px]] |'''de Quélenec / de Quélennec''' <ref>Barradur eus ar Re Avaugour. Baroned al lerc'h se ha Colledo, e [[Bourc'h-Kintin]]; beskonted ar Faou, e [[Rosloc'hen]]; baroned [[Pont-'n-Abad|Pont-n'Abad]]; baroned [[Rostrenenn]]; ; aotrounez la Roche-Helgomarc'h e [[Santoz]]; Bienassis, e [[Erge-ar-Mor]]; Pratanroux, e [[Penharz]], Coëtfao, e [[Pluguen]]; Rible, e [[Ploudiern]]; Kerellon, Kerpilly, Saint-Quérec, e [[Erge-ar-Mor]]; Hilguy, e [[Plogastell-Sant-Jermen]]; Kernevez ha Kozker, e [[Sant-Jili-Plijo]]; Coëtanfao, e [[Seglian]]; Coatcoazer, en [[Lanneur]]; Kerjolly ha Kersalic, e [[Plouha]]; la Brousse, e [[Henon]]; Kerglas, Belleville, Penanrun, Kergoët, e [[Sant-Hern]] * '''Philippe''', senesal Bro-Oueloù en 1268; * '''Morvan''', marc'heg e 1283; * '''Guillaume''', eskob Gwened; marvet e 1254; * '''Jean''', amiral Breizh e 1453; * '''Guyon'''; marc'heg urzh an Erminig e 1454; * '''Herve''', kadoriad kentañ ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1536; * '''Rolland''', marc'heg urzh Malta e 1550; * '''Jean''', gouarnour Kemper e 1592;</ref> * ''En erminoù, e gab en gul karget gant teir flourdilizenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:De Quéjau.gif|100px]] |'''de Quéjau''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Kempenieg]]; Lesnée, e [[Gwazel]]. Menegioù ha diskouezhadegoù eus 1440 da 1543. Ar skourr henañ kemmesket gant ar re '''des Grées''' war dro 1567.</ref> * ''En argant e deir rozenn en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Du Quengo.gif|100px]] |'''du Quengo''' * ''En aour e leon en sabel, krabanet, teodet, ha kurunet en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Quénouas.gif|100px]] |'''Quénouas''' * ''en sabel e arbenn-c'harv en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Quentric de Keralbin.gif|100px]] |'''Quentric''' <ref>Aotrounez Keralbin; Kerhuel, e [[Goudelin]]. Meneget adalek 1671; c'hwec'h rummad; dizkouezadegoù eus 1481 da 1503, e [[Peurid-ar-Roc'h]].</ref> * ''En glazur e dour en argant, heuliet gant teir rodig-kentr ivez en argant'' [PPC] |} == R == {| class="wikitable" |- |[[Restr:Rabaste.jpg|100px]] |'''Rabasté''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Añjev. Aotrounez la Rivière, e [[Carfantan|Carfantain]]; Pontfilly; e [[Tintenieg]]; la Besnerais; la Chapelle; la Haute-Touche; Montbuisson, e [[Gwipedel]]. - '''Eliot''', floc'h en un diskouezhadeg en le Mans e 1392.</ref> * ''En argant e deir logodenn-dall en sabel.'' [PPC] |- |[[Restr:Rabaud du Châtelet.gif|100px]] |'''Rabaud''' <ref>Aotrounez Châtelet, er [[Belezeg]]; la Rabaudière, e [[Dovanieg]]. Menegioù ha diskouezhadegoù ey 1454 da 1513. - '''Pierre''', en deus sinet feur-emglev [[Gwenrann]] 1380.</ref> * ''en'' ''gul, e zri c'houstilh en argant sourinet, begoù ouzh beg'' [PPC] |- |[[Restr:Rabel de Saint-Malon.gif|100px]][[Restr:Rabel de Saint-Malon, alias.gif|100px]] |'''Rabel''' <ref>Aotrounez Sant-Malon ha la Lande, e [[Boursaout]]; Plessis, e [[Henant-Sal]] - Er bloaz 1448, dimezi̴ñ a ra '''Marguerite Rabel''' gant Ollivier de la Bourdonnaye. - '''Nicolas''', abad Boken e 1463</ref> * ''En sabel, e dour en argant'' neuz all * ''Palefarzhet etre aour ha glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Rabinart.gif|100px]] |'''Rabinart''' <ref>Aotrounez du Houx hag la Paviotais, e [[Talenseg]]; la Ferronnaye, e [[Brezhiel]]; du Plessix, e [[Kentreg]]. Menegioù eus 1513, eskoptioù Sant-Maloù ha Roazhon. Skourr du Houx kemmesket e 1608 gant ar re Forsanz. Skourr du Plessix kemmesket e 1623 gant ar re Huchet.</ref> *''En sabel, e nav c'hanochenn en argant, 3, 3, 2, 1, e zrailhenn ivez en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Raboceau de la baronnière.gif|100px]] |'''Raboceau''' <ref>Aotrounez la Baronnière, e [[Orvez]]; Blotereau ha Verger, e Doulon; la Botière ha Ranzay, e Sant-Donasian (Naoned). - '''Pierre''', sekretour an dug (1463)</ref> * ''En argant e arbenn-c'harv en gul leinet gant daou evn en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Raborin''' <ref>Aotrounez Boiscléret, e [[Loskoed-ar-Mozon|Loskoed]], eskopti Sant-Maloù - '''Guillaume''', bet noblet e 1427.</ref> * en gortoz [PPC] |- |[[Restr:Rabuan.gif|100px]] |'''Rabuan''' <ref>Aotrounez la Croix, e [[Merelieg]]; ar Pont, e [[Landehen]]; la Brière, e [[Sant-Laoueneg]]; la Chèze, e [[Gwazel|Gwaze]]<nowiki/>l; le Rocher ha les Roulais, e [[Lanrelaz]]; la Hamonnaye, e [[Santez-Onenn]]; la Moisonnière, e [[Irodouer]]; Coudray, e [[Malañseg]].</ref> * ''En argant e zri roc'h-gwezboell en gul, an hini e beg skoret gant ur gebrenn divouedet ivez en gwad war e c'heneb; e vevenn c'heotet''. PPC] |- |[[Restr:Raby de Kerangrun.gif|100px]] |'''Raby''' <ref>Aotrounez Kerangrun; Kerseac'h, beli Brest. - ur c'hannad eus [[Brest]] er Breujoù 1742; - ul letanant fourgadenn e 1766; - ur maer Brest e 1785.</ref> * ''Troc'het; e 1, en argant e c'hi tremenant en sabel, kurunet en aour, hag o zerc'hell en e bav dehou ur c'hougleze ivez en aour; e 2, en glazur e seizh c'housourin en argant.'' [PPC] |- |[[Restr:Racappé de Beaulieu.gif|100px]] |'''Racappé de Beaulieu''' <ref>Aotrounez Beaulieu, e Mousterioù, eskopti Roazhon; meneget e 1426. Kemmesket gant ar re Cornillé.</ref> * ''Dougenn ar ra un dreustell heuliet gant teir brizhenn erminoù'' (livioù dizanavezet). siell 1418. [PPC] |- |[[Restr:Racappé de Maignanne.gif|100px]] |'''Racappé de Maignane''' <ref>Genidik eus Bro-Añjev. Markizien Maignane e 1701; aotrounez Vergier, e [[Ankiniz]]. Bet kemmesket e 1715 gant ar re la Tullaye.</ref> * ''En sabel e c'hwec'h roc'h-gwezboell en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Racine de Galisson.gif|100px]] |'''Racine''' <ref>Aotrounez Galisson, e [[Domloup]]. - '''Guillaume''', prokulor an dug e lez Roazhon e 1480; unan eus reizherien ''Coutume de Bretagne'', moulet e 1485; kuzulier en ''Devezhioù bras'' e 1495; - '''François''', prokulor-jeneral ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C’hontoù]] e 1520. Familh kemmesket gant ar re '''''Le Gonidec'''''. </ref> * ''En argant e deir houadez en gwirion pigoset hag iziliet en gul'' [PPC] |- |[[Restr:De Racinoux.gif|100px]] |'''Racinoux''' <ref>Aotrounez al lec'h se e [[Sant-Owen-an-Alloz]]; Lorière, e Noual; la Touche, e [[Sant-Stefan-Gougleiz]]; la Hazardais; la Giraudais; Saint-Cyr; la Croix-Quarrée; Houettes; Pigueliais; Menegioù eus 1478 da 15134, e Sant-Owen ha Sant-Stefan, eskopti Roazhon. - Maestr '''Guillaume''', noter e lez an Iliz bedel e 1455; - Ur c'huzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1709; mestr war ar Rekedoù e 1720.</ref> * ''En argant e leon en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Ragaud de la Hautière.png|100px]] |'''Ragaud''' <ref>Aotrounez la Hautière, e [[Chantenay]]; Cadouzan, e [[Sant-Aelwez]]; du Bois (?); de la Jolescière (?); des Perrières (?) - '''Michel''', chuin Naoned e 1612 - Daou selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1628 ha 1683</ref> * ''En glazur e greskenn en aour'' [PPC] |- |[[File:Raguenel.jpg|100px]] |'''Raguenel''' <ref>Beskonted la Bellière e 1451, par. [[Pleudehen]]; ao. Chateloger ha Bonespoir, par. [[Sant-Ervlan]], — Montigné, par. [[Gwezin]], — la Touche, par. [[Gwaled|Gwalled]],— la Rivière, par. [[Koeron]], — baroned [[Malastred]], [[Kastell-Geron]], [[Derwal|Derval]], de [[Ruzieg]], [[Komborn]], — aot. Faugaret, par. [[Azereg (kumun)|Azereg]], — [[Felgerieg-Veur|Felgerieg]], par. an anv se, —  la Marchandrie, par. [[Bouez]], — Quélen, par. [[Gwegon]]. Menegioù eus 1427 da 1513 - '''Robin''', kuzulier ha kambrellan an duged Yann II, Arzhur II ha Yann III; marvet e 1320, - tad '''Robin''', anvet  ''ar Yaouak'', ha tad-kozh '''Robin''', marc'heger ouzh [[Emgann an Tregont]] e 1350,dimezet gant Jeanne de Dinan, itron la Belliére. Diouzh an eured se : -- 1° '''Guillaume''', bet lazhet e-kerzh emgann [[An Alre]] e 1364, dimezet gant Jeanne de Montfort; -- 2° '''Tiphaine''', gwreg gentañ Beltram Gwesklin - '''Yann''', bet lazhet e-kerzh emgann Azincourt e 1415; - '''Yann''', marichal Breizh e 1450; - '''Gilles''', abad Tronchet e 1437, marvet e 1473.</ref> * ''Palefarzhet etre argant ha sabel, e zrailhenn ouzh kab an eil en egile.'' (PPC) |- |[[Restr:Raguideau du Rocher.gif|100px]] |'''Raguideau''' <ref>Aotrounez du Rocher, e [[Meliner]]; Grémil, Vauguillaume ha Plessix, e [[Puñsel]]; la Rouaudière ?; - '''François''', pried Philiberte Morel e 1648, tad '''François''', kadoriad ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1683; - '''François''' (pe-hini?), penn-urcher ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1678. - '''Jean''', senesal [[Karaez-Plougêr|Karaez]] e 1713</ref> * ''En argant e zelfin ouzh kleiz, troc'het etre gul ha glazur'' (PPC) |- |[[Restr:Raimbaud de Prébilly.gif|100px]][[Restr:Raimbaud-Prébilly-allias.gif|100px]] |'''Raimbaud de Prébilly''' <ref>Familh c'henidik eus bro Añjev; Aotrounez Prébilly, e [[Sant-Pêr-Raez]]. Disarbennet e 1669, beli Naoned</ref> * ''En glazur e deir lankell en aour kenstag ha treustellet, heuliet gant teir melchonenn en argant'' (1696) neuz all ː * ''En aour e deir moualc'henn en sabel'' (1696) [PPC] |- |[[Restr:Raison-1568.gif|100px]] |'''Raison''' * ''En argant e greskenn en gul heuliet gant teir rozenn ivez en gul'' (skoed kent [[1568]]). |- |[[Restr:De La Rivière d'Auverné.gif|100px]] |'''de la Rivière d'Auverné''' <ref>Aotrounez al lerc'h-se, la Pilousière ha la Provosté, en [[Arwerneg-Veur|Arwerneg]]; la Chauvelière, e [[Yaoued]]; [[Aentieg]]; Quienparle, e [[Sant-Widel-Skovrid]]; Plessis, e [[Gwared]]; Hautbois, e [[Sant-Juluan-Gouwent]]; Houssay ha la Junière, e Treant ?; Crapado, e [[Pleneventer]]. - '''Jean''', prezidant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1418, ha goude se kañseller Breizh - '''Robert''', eskob [[Roazhon]]</ref> * ''En gul e gebrenn en erminoù'' [PPC] |- |[[Restr:Raison du Cleuziou.jpg|100px]] |'''Raison du Cleuziou''' * ''En erminoù e deir ruilhenn en sabel'' (skoed goude 1568). |- |[[Restr:Robineau-br.jpg|110px]] |'''Robineau''' * ''En glazur hadet gant stered en aour, e c'housourin ivez en aour balirant.'' |- |[[Restr:Robiou-treff.jpg|100px]] |'''Robiou du Treff''' * ''En argant e deir dreustell en gul.'' |- |[[Restr:De la Roche-Andry.jpg|100px]] |'''de la Roche-Andry''' <ref>Genidig eus Bro-Angoumois; aotrounez al lec'h se. - '''Jacques''', marc'hag Malta, komandour Naoned e 1527</ref> * ''Talbennanek etre gul hag argant, pep talbennan en argant karget gant div c'houdreustell en glazur'' |- |[[Restr:Roche-bernard-dl.jpg|100px]] |'''de la Roche-Bernard''' * ''En aour e erez dispak en sabel, pigoset hag iziliet en gul.'' |- |[[Restr:Roche-kerbileau-dl.jpg|100px]] |'''de la Roche de Kerbileau''' * ''En glazur e vrec'h a-zehoù maneget en argant, loc'hant a-gleiz, o skorañ ur sparfell ivez en argant stagellet ha grizilhonet en aour.'' |- |[[Restr:Rochefort-d-br.gif|100px]] |'''de Rochefort''' * ''En aour e gab dentek en glazur karget gant teir bezantenn en aour.'' |- |[[Restr:Roche-kerhurac-dl.jpg|100px]] |'''de la Roche de Kerhurac''' * ''En sabel hadet gant hanochennoù argant, an hini gentañ e kab karget gant un erminig en sabel ; e leon kudennek argant war an holl.'' |- |[[Restr:Roche-maurice-dl.gif|100px]] |'''de la Roche-Maurice''' <ref>Pol Potier de Courcy, ''Nobiliaire et armorial de Bretagne'' III/258</ref> * ''En sabel hadet gant hanochennoù argant, e leon argant balirant.'' |- |[[Restr:Roche-Traousulien-dl.gif|100px]] |'''de la Roche de Traousulien''' * ''En aour e ziv dreustell en sabel.'' |- |[[Restr:Roche-jagu-dl.jpg|100px]] |'''de la Roche-Jagu''' * ''En gul e bemp ruilhenn en aour, lamellet.'' |- | |'''Robert''' * ''En gul e deir c'hregilhenn en argant.'' |- |[[Restr:Roscerf-d.jpg|100px]] |'''de Rocerf''' * ''En gul e c'hwec'h ruilhenn en argant, 3, 2, 1.'' (PPC) |- |[[Restr:De Romilley.png|100px]] |'''de Romilley''' * ''En glazur e zaou leonparzh en aour an eil dreist egile, krabanet, teodet ha kurunet en gul'' (PPC) |- |[[Restr:De Rosmadec.gif|100px]] |'''de Rosmadec''' <ref>Aotrounez al lec'h se; beskonted Gouarlot hag aotrounez Kergoét, par. [[Kernevel]]; aotrounez Kergoniou, e [[Rosporden]]; Coëtquis, e [[Servel]]; Plessix-Josso ha Kernicol, par. [[Teiz]]; Kerlutu, par. [[Belz]]; l'Espinay; beskonted Mayneuf, par. [[Sant-Ider]]; kastellourien Buhen e 1632, par. [[Plourc'han]]; aotrounez la Ville-Solon, par. [[Plerin]]; le Bosc, par. [[Lannidig|Lannitdg]]; Kosker, par. [[Gwimaeg]]; Chefdubois, par. [[Plañvour]]; Bransquer; Kerlegan. - '''Riou''', mab '''Herve''', test e-barzh ar rannadur etre Herve hag Erard eus Leon e 1329; Riou, dimezet e 1396 gant Constance de Pestivien, intañvez  Jean d'Avaugour; - '''Pierre''', dimezet war dro 1500 gant Louise Josso, itron Plessix; - '''Marc''', marc'heg breton [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1524; - '''Etienne''', kuzulier ouzh ar [[Grands Jours|Grands-Jours]], hag ouzh ar [[Breujoù Breizh|Vreujoù]] e 1554, dimezet gant Jeanne du Haliay, itron Mayneuf; - '''Guillaume''', gwennaer meur, mestr meur hag adreizher Dourioù, ha Koadeier Breizh e 1573, marc'heg an Urzh ha gouarnour [[Gwitreg]]; marvet e 1608, tad d'ur '''Guillaume''' all,  marc'heg an Urzh e 1632; - ur marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1656, penn strollad-listri e 1690. Skour henañ kemmesket gant KERMENO, ha GUERNISAC; skour Plessix-Josso kemmesket gant ROSMADEC-MOLAC; skourioù Mayneuf ha Buhen kemmesket gant   BOISGELIN.</ref> * ''En aour e deir eilenn en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Le Rouge d'Encremer.gif|100px]] |'''le Rouge''' <ref>Aotrounez Encremer, e [[Plouigno]]; Treffrien, Begaignon, Kerbiriou ha Mezoulouarn, e [[Plistin]]; Kerveguen, e [[Plouzelambr]]; Guermeur; la Roche-Tanguy; Penanvern; Kerhuel, e [[Lokmikael-an-Traezh|Lomikael]]; la Motte-au-Vicomte, er [[Reuz]]; la Touche-Odierne, par. [[Roazhon|Sant-Stefan Roazhon]]; l'Herberie.</ref> * ''En argant plezhek en gul'' |- |[[Restr:Rouillé de la Mettrie.png|100px]] |'''Rouillé''' <ref>Aotrounez la Mettrie, ?; Grandchamps, e [[Sant-Brizh-Gougleiz]]. - '''François''', urcher gentañ ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1649; - un alouer beli Dol e 1696; - '''Louis''', mestr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1705. </ref> * ''En gul e deir maneg kleiz en aour; e gab ivez en aour karget gant teir rodig kentr en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Rousseau de la Houdinière.png|100px]] |'''Rousseau''' <ref>Aotrounez la Houdinière, e [[Gorre-Goulen]]; [[Sant-Enion-al-Lenn-Veur|Saint-Aignan]], er barrez an anv se; les Couteaux (?). - '''Jean''', moneizer et serjant an Dug e [[Gorre-Goulen]]; - '''Philippe''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1581; - '''René''', kuzulier ar Stad, ha pennprokulor ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1619; - '''Joseph''', jeneral ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]], ha kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1679; - Daou bar Bro-C'hall e-kerzh an XIXvet kantvad </ref> * ''En glazur, e dreustell en aour, heuliet ouzh kab gant daou penn leon diframmet, ha ouzh beg gant teir bezantenn, an holl ivez en aour'' |- |[[Restr:Rousselet de la Pardieu.png|100px]] |'''Rousselet''' <ref>Genidig eus Bro-[[Daofinez]]; aotrounez la Pardieu, Jaunage ha la Bâtie, e Bro-Daofinez; markiz Châteaurenault e 1620, e Bro-Douren; baroned Noyers e Bro-Normandi; beskonted Bro-Artezia e 1711; aotrounez [[Morzhell]]; Beaumont; konted Kraozon ha markizien Poulmig, parrez [[Kraozon]]; aotrounez [[Kameled]]; aotrounez Porzhe, e [[Plonevez-Porzhe|Plonevez]]; de la Blanchardaye, e [[Gwagenez]]; Rocheneuve. - '''François''', dimezet gant Méraude de Gondy, marvet e 1564; tad da '''Albert''', denjentil ar C'hambr e 1605; gouarnour [[Machikoul]] hag [[Ar Gerveur]] e 1616; - Tri abad [[Pornizh]] hag un abad [[Landevenneg]] eus 1647 de 1713; - Ur marc'heg Malta e 1699; - '''François-Louis''', bezamiral gall e 1703, ha marc'heg an Urzhioù; marvet e 1716; dimezet e oa bet e 1684 gant Marie-Anne-Renée de la Porte, itron d'Artois ha Kraozon,  e verc'h-vihan e gasas al leve se dre eured d'ar bezamiral  d'Estaing en 1746</ref> * ''En aour e wezenn-derv diframmet c'heotet ha meziet en aour'' |- |[[Restr:Le Run.gif|100px]] |'''Ar Run''' * ''En aour e vran en sabel, ur skourrig gwezhenn-olivez etre he c'hrabanoù, heuliet gant teir steredenn en sabel'' |- |[[Restr:De la Rye.gif|100px]] |'''de la Rye''' <ref>Familh c'henidig eus bro Boatev. Aotrounez la Côte de Mézière (Bro Roazhon ?). - '''Gabriel''', marc'heg an Urzh e 1589, dimezet gant Marie Catus, bet lazhet e-kerzh emgann Saint-Yriex-du-Perche e 1593</ref> * ''Treuzpalefarzhet etre argant ha glazur'' [GlB-PPC] |} == S == {| class="wikitable" |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''des Sablons''' <ref>Aotrounez kervaudry, e [[Lannolon]]. Bet dizarbennet e 1670, beli Sant-Brieg</ref> |- |[[Restr:Saffray-d.jpg|100px]] |'''de Saffray''' <ref>Familh c'henidik eus Normandi. Aotrounez Varaville; Maisy; Escoville; Anneville; Vimont. Liammet e Breizh gant ar re Rouge de Guerdavid</ref> * ''En argant e deir dreustell kommek en gul.'' [PPC] |- |[[Restr:De Saffré.gif|100px]] |'''de Saffré''' <ref>Aotrounez al lec'h-se hag Houssay e [[Saverieg]]; [[Hezin-ar-Mengleuzioù|Hezin]]; la Jarrie, e [[Klion]]; Bougon e [[Koeron]]; Chavagne, e [[Sulieg]]; Marais-Henri, e [[Kalveg]]; la Tréhuère, en Ligné; la Moricière, en Port-Saint-Père; la Ville-Aubert, e [[Frozieg]]; la Mauvesetière, e [[Sant-Ervlan]]; la Gravière. - '''Foulques''', o vevañ e 1300; - '''Alain''', marc'heg, e-kerzh eu diskouezadeg e 1370, dimezet gant Philipotte de Laval; - '''Guillaume''', mestr war ar gwenaerezh e 1491;</ref> *''en glazur e deir c'hroazigan flourdilizet en aour; e gab ivez en aour'' [PPC] |- | |'''de Sagazan''' ː gwelout '''''le Monniès''''' |- |[[Restr:Le Sage.gif|100px]] |'''Le Sage''' <ref>Aotrounez Lesperan ha Launay-Caro, e Mozhon; Boishullin, e Presperieg; Buron (?) Menegioù ha diskouzhadegoù eus 1426 da 1513, eskopti Sant-Maloù. - '''Raoul''', march"eg, kaset da Vro-Saoz e 1419 gant an dug Yann V, evit goulenn krankiz e vamm Jeanne de Navarre, addimezet gant ar roue saoz. - '''Alain''', o vevañ e 1440, a zimez Jeanne des Isles; - '''Eon''', sekretour an dug e 1444, en deus bet e lojeiz Launay-Caro frankizet e 1444.</ref> *''en argant, e leon en gul, krabanet, teodet, ha kurunet en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Saget-de-la-Jonchère.gif|100px]] |'''Saget de la Jonchère''' <ref>Aotrounez la Jonchère, e [[Yaoueneg|Yaouneg]]; Beaulieu; la Feuillée, e [[Marzhinieg-Houarnruz]] - Merourien priñsed Condé e [[Kastell-Briant|Kastel-Briant]] adalek 1696; - '''René-Georges''', sekretour ar Roue e 1712; dimezet e 1274 gant Perrine Ruellan, merc'h baron [[An Tergant|an Tergan]]<nowiki/>t.</ref> *''en gul, e deir saezh stuc'het peuliet en argant, eilet gant teir rilhenn en aour'' [PPC] |- |[[Restr:Saget-de-la-Jonchère-2.gif|100px]] |'''Saget de la Jonchère''' neuz all *''en gul, e deir saezh stuc'het peuliet en argant, heuliet gant teir rilhenn en aour; e gab en argant karget gant teir sourin en sabel'' [PPC] |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Saget''' <ref>Menegioù ha diskouezadegoù eus 1440 da 1513, parrezioù [[Bezeg]], [[Pludunoù]], [[Henant-Sal]], en eskoptioù Sant-Maloù ha Sant-Brieg. - '''Raoul''', eus Bezeg, a gomz bezañ bet noblet ha franket gant an dug, dre lizheroù eus 1440; - '''Richard''' en em c'houlenn nobl, e-kerzh adaozadur 1513, e Henant-Sal.</ref> * ardamezioù dizanavezet. |- |[[Restr:Saguier.gif|100px]] |'''Saguier''' <ref>Aotrounez Luigné, e Bro Añjev; la Mauguitonnière ha Roussières, e [[Maezon-ar-Gwini]]. - '''François''', kuzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1610; - '''Claude''', kuzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1643; - '''Henry-René''', kuzulier e [[Breujoù Breizh]] e 1673 / 74;</ref> * ''palefarzhet; e 1 ha 4, en argant e benn morian en sabel talwedek en argant; e 2 ha 3, en argant e wiñver en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Le Saige.gif|100px]] |'''Le Saige''' <ref>Aotrounez Corbennaye ha Vilhoët, e [[Sant-Leonarzh]]; Chanel, e [[Sant-Jord-Grehan]]; Boisrobin, e [[Kerruer]]; la Mettrie; Villèsbrunne, en [[An Onneg|Onneg]]; Bourbansais, e [[Plegeneg]]. - '''Guillaume''', marc'heg an Urzh e 1578; - ur floc'h ar Rouez e 1749; - ur merc'h e Saint-Cyr e 1753; - un emouestlad en emgann [[Sant-Kast-ar-Gwildoù|Sant-Kast]] e 1758 </ref> * ''En aour e deir gwerzhidenn en glazur treustellet, heuliet e beg gant ur greskenn ivez en glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Le Saint.gif|100px]] |'''Le Saint''' <ref>Meneget eus 1446 da 1534, e Plougonvelen ha Lambezr, eskopti Leon. Ardamezeg an Arsanailh. - '''Yves''', bet noblet e 1450.</ref> * ''en aour e erez dispaket en gul, kelc'hiet gant ur seizhenn ivez en gul er gourem'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Aignan.gif|100px]] |'''de Saint-Aignan''' <ref>Aotrounez al lec'h, er parrez an añv-se; des Angles, e [[Machikoul]]; l'Arsangle, e [[Kerc'hevrel]]; l'Isle, e [[Onnod-Raez]]; Janciou, e [[Sant-Eler-Kaleon]]; Montils-Férusseau, e [[Gorre-Goulen]]. Meneget eus 1429 da 1435. Skourr henañ kemmesket e-kerzh ar XVt kantvad gant ar re '''''Goheau'''''.</ref> *''en gul e sourin en argant heuliet gant teir melchonenn ivez en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Saint Alouarn.jpg|100px]] |'''de Saint Alouarn''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha Kervegen, e [[Gwengad]]; Meneget eus 1426 da 1536. - '''Daniel''', abad [[Kemperle]] e 1521. Aet da Anaon e 1553. Kemmesket gant ar re '''Alleno'''.</ref> * ''En glazur e leonerez en argant.'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Amadour.gif|100px]] |'''de Saint-Amadour''' '''<ref>Aotronez al lec'h se e Bro-Añjev; la Ragotière, e [[Tilhieg]]; Tizé, e [[Torigneg-Fouilharzh|Torignieg]]; beskont [[Gwinien]] e 1519; aotrou [[Aentieg]]; Pont-Hay, la Motte, e [[Noal-ar-Gwilen]]; la Touche, e [[Kerlouevig]]; Navinaux, e [[Gwerzhav]]; [[Panezeg]]; la Tour, e [[Porzh-Pêr]]; [[Tarvieg]]; Sant-Jili. Meneget eus 1427 da 1513. - '''Foulques''', floc'h e-barzh un diskouezhadeg e Le Mans e 1380, dimezet da Guillemette de Châteaugiron, itron Tizé; - '''Guy''', floc'h eus tiegezh kont Richemont e 1424; dimezet da Jaketa Malestroit; - '''Guillaume''', mab an hini kent, en deus bet gant Marguerite de Québriac ː . 1. '''François''', kabiten Sant-Albinan-Hiliber, krambrella an dug Fañch II; aet da Anaon e 1521; . 2. '''Jean''', gwenaer-meur ha mestr-meur dourioù ha koadeier Breizh, en deus kemeret perzh e trizek emgann, ha savet da varc'heg gant Charlez VIII e-unan e-kerzh emgann Fornoue, e 1495; aet da Anaon e 1538;</ref>''' * ''En gul e dri fenn bleiz troc'het en argant'' neuz all ː * ''En gul e dri fenn bleiz troc'het en argant; e skoedig ouzh kondon en glazur karget gant teir flourdilizenn en argant, hag a zo Kevrieg'' (PPC |- |[[Restr:Saint-André-de-Montbrun.gif|100px]] |'''de Saint-André''' <ref>Familh c'henidig eus al Languedoc; aotrounez Montbrun. - '''François''', kanseller ar roue Louis XII en e stadoù eus Italia; letanant aotrouniez Genova; kuzulier e ''[[Devezhioù_bras]]'' Breizh e 1514.</ref> * ''en glazur e gastell a dri dour en argant, leinet gant teir steredenn en aour'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Aubin-de-la-Soudannaye 1.gif|100px]] [[Restr:De Saint-Aubin de la Soudannaye 2.gif|100px]] |'''de Saint-Aubin de la Soudannaye''' <ref>Aotrounez la Soudannaye, en [[Devrieg]]; Launay, e [[Faouell]]; la Morandais ha Série, e [[Kambon]]; Boquéhan, e [[Gwenred]]; la Châtaigneraie, e [[Sant-Brewenn]]; la Chaussée; Pineau; Bois; la Rivière, e [[Gwinieg-Breizh]]; la Briardais, e [[Sant-Pêr-Raez]] Meneget eus 1427 da 1544</ref> * ''en gul e sourin en argant'' neuz all ː * ''en argant e sourin gwerzhidet en gul, heuliet gant c'hwec'h dorzhell ivez en gul'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Aubin de Tromarzein.gif|110px]] |'''de Saint-Aubin de Tromarzein''' <ref>Aotrounez Trovarzhin ([[Kombrid]] ?) </ref> * ''en gul e deir greskenn en aour'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Brice de la Roche.gif|110px]] |'''de Saint-Brice'''<ref>Aotrounez al lec'h-se, eskopti Roazhon; ar Roc'h, e Kugenn. siell 1248</ref> * ''peuliek etre aour ha gul a c'hwec'h pezh'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Brieuc.gif|110px]] |'''de Saint-Brieuc'''<ref>Aotrounez al lec'h-se ha Pontménard, e Sant-Brieg-Maoron; Guern, e Talenseg; la Folie, e Breal; la Giquelaye, e Parzheneg; Plessix ha Lampâtre, e Goven; la Villechevrier, e Serent; Penbulzo, e Surzur. Meneget eus 1427 da 1513</ref> * ''en glazur e vrec'h en aour a-zehou loc'hant a-gleiz, o zerc'hel ur vlourdilizenn en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Saint-Cast.gif|110px]] |'''de Saint-Cast'''<ref>Aotrounez al lec'h-se, parrouz dindan ar memes anv, eskopti Sant-Brieg. siell 1302. '''Raymond''', eus arme ar Roue e Flandrez, e 1302</ref> * dougen a ra ur c'hloc'h (siell 1302) (PPC) |- |[[File:Saint-denis-db.jpg|110px]] |'''de Saint-Denis'''<ref>Aotrounez Kerdelant ha Kerilli, e Gwiklan; Kerdrein, e Sant-Tegoneg; Mesperenez, e Plouider; Kermoal, e Kleder; Brigneg, e Minihi-al-Leon; Lesgondam, e Plouvorn. Méneget eus 1426 da 1503</ref> * En glazur e groaz en argant. (PPC) |- |[[Restr:Saint-Denis de Lescoat.gif|100px]] |'''de Saint-Denis'''<ref>Genidik eus Normandi, bet dalc'het enno e 1666. Aotrounez e Breizh al Leskoad, e Plougin. Familh liammet e Breizh gant ar re ː Tournemine, Boiséon, du Refuge, Marquès. (GlB) (PPC)</ref> * Plezhek etre sabel hag argant; e gab ivez en argant karget gant ul leonparzh en gul. (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Denoual.gif|100px]] |'''de Saint-Denoual'''<ref>Beskont al lec'h, er barrez ar memes anv; aotrounez la Guisoujaye, la Planche, Tertre-Helleuc hag Croix-Chemin, en Henant-Bihan; Langouriant, en Erge-Ar-Mor. Meneget eus 1423 da 1535</ref> * en gul, e zek hanochenn en aour, 4, 2, 4 (PPC |- |[[Restr:De Bégaignon.gif|100px]] |'''de Saint-Didier'''<ref>Aotrounez al lec'h, er barrez an anv se; la Boulinière, e Melined. Meneget e 1427 (GlB) (PPC) Tiegezhioù all gant memes ardamezhioù ː de Begaignon, du Hallay</ref> * plezhek etre argant ha gul (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Ehen.gif|100px]] |'''de Saint-Ehen (de Saint-Eesn)'''<ref>Aotrounez al lec'h se ha la Fontaine, e Parzheneg. Menegioù eus 1427 da 1513.</ref> * en argant hadet gant mouilc'hi en glazur (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Eve.gif|100px]] |'''de Saint-Eve''' * treustellet etre argant ha gul a c'hwec'h pezh (GlB) (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Genys.gif|100px]] |'''de Saint-Genys'''<ref>Genidik eus Normandi. Aotrounez des Ourmeaux (pe Hommeaux), e Sant-Brewalaer; Ranlron, e Kedilieg</ref> * ''en glazur e gebrenn en aour, eilet e kab gant div steredennn, hag e beg gant ur wezenn derv, an holl en arc'hant'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Georges de Lannurien.gif|100px]] |'''de Saint-Georges'''<ref>Aoytrounez al lec'h ha Lannurien, e Ploueskad; Maezkeffuruz, e Plougouloum Méneget eus 1427 da 1481</ref> * ''en argant e groaz en gul'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Germain d'Annebaud.gif|100px]] |'''de Saint-Germain''' <ref>Familh c'henidik eus Normandi. Baroned Anebaud; Aotrounez Fontenay, Quesnay-le-Husson, Monthaloy ha la Chapelle e [[Sant-Jord-Restembaod]]; Refunel, e [[Marc'helleg-Raoul]]. - François, o vevan e 1463, dimezet da Varc’harid Husson, itron Quesnay</ref> * ''En gul e gebrenn en argant, heuliet gant teir bezantenn ivez en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Saint-Germain de Larchat.gif|100px]] |'''de Saint-Germain''' <ref>Familh c'henidik eus bro Normandi. Aotrounez Larchatː; la Rambourgère, e [[Lanvezhon]]</ref> * ''En aour e deir dorzhell en glazur'' (Ars.-PPC) |- |[[Restr:Saint-Gilles.gif|100px]] |'''de Saint-Gilles''' <ref>Aotrounez al lec'h se, [[Sant-Jili-Roazhon]]; [[Lanvezhon]]; Bois-Geoffroy, e [[Sant-Marzh-an-Il|Sant-Marzh an Il]]; Perronnays, Vaunoise, en [[Rovelieg]]; Moulin-Tizon, e [[Chapel-Hilveven]]; la Ménardière, e [[Gwipedel]]; Planteis, e [[Labouseg]]; Ville-ès-Clercs; le Gage, la Motte-Beaumanoir, e [[Plegeneg]]; Buat, e [[Bonmaen]]; Saubois, e [[Langan]]; la Durantais; la Fosse aux Loups, e [[Treverian]]; du Plessis, de la Haroye, e [[Bodeoù]]; la Ville-au-Sénéchal ha Montjardin, e [[Bezeg]]; Launay-d'Anguignac, e [[Felgerieg-al-Lann]]; Limaraud, e [[Abarrez]]; la Hélardière, e [[Donez]]; Pordo, e [[Blaen]]; Beaulieu ha Lessac, e [[Gwenrann]]; Ranlieieu, e [[Sant-Andrev-an-Dour]]; Reudied; la Rigaudière, en [[Ankiniz|Ankinis]]; la Rivière, e [[Porzh-Pêr]]; la Roche-Ballue, e [[Kervegon]]; la Touchelais, e [[Savenneg]]; la Ville-Frégon, e [[Bolvronn]]; la Vallerie, e [[Gorre-Goulen]]. Siell 1367 - '''Hervé''', kroaziad e 1248; - '''Bertrand''', dimezet gant Jeanne, merc'h Eudon de Montfort, war dro 1280 ; - '''Papillon''', en deus difennet kastell [[Sant-Albin-an-Hiliber]] a-enep Charlez Bleaz e 1341; - '''Olivier''', bet lazhet e-kerzh emgann Maupertuis e 1536; - '''Bertrand''', bet lazhet e-kerzh emgann Azincourt e 1415; - '''Matthieu''', abad Rillé e 1440; - daou zenjentil eus kambr ar Roue adalek 1567; - daou varc'heg an Urzh e 1587 ha 1660; - ur floc'h ar Roue e 1687 ha 1708;</ref> * ''En glazur hadet gant flourdiliz en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Saint-Gilles de Ledignan.gif|100px]] [[Restr:Saint-Gilles de Lédignan 2.gif|100px]] |'''de Saint-Gilles de Ledignan''' <ref>Aotrounez Ledignan (Languedoc) - '''Raoulet''' e oa en servij e 1444 gant Tangi ar C'hastell, provost Pariz; - '''François''', mab da Raoulet, dimezet gant Peronne Lucas e 1469. Ar familh se, treuzplantet e Bro-Languedoc, a zo bet dalc'het eno e 1671 .</ref> * ''En glazur e gebrenn en aour, heuliet gant teir rozenn ivez en aour'' neuz all ː * ''En glazur e deir rozenn en aour, e c'hrenngonk karget gant ul leonparz'' (livioù ar c'hrenngong dianav) (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Gondran.gif|100px]] [[Restr:De Saint-Gondran 2.gif|100px]] |'''de Saint-Gondran''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e [[Sant-Gondran]], eskopti Sant-Maloù. (Ardamezeg an Arsanailh). Neuz all, kavet ivez en Ardamezeg an Arsanailh</ref> * ''En glazur, e dreustell en gul, da enkerc'hat, heuliet gant teir c'hregilhenn en aour'' neuz all ː * ''En gul e femp roc'h-gwezboell en argant'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Goueznou.gif|100px]] |'''de Saint-Goueznou''', pe '''de Langoueznou''' <ref>Aotrounez al lec'h-se, parrez an anv se; Breignou, e [[Plouvien]]; Kervedel, Kerbrezel, e [[Plouarzhel]]; Keruznou, e [[Gwitalmeze]],; Lanruz, e [[Gwipavaz]]. - '''Jean''', abad [[Landevenneg]], e 1350; - '''Perceval''', o vevañ e 1443; - '''Tanguy''', o vevañ e 1574;</ref> * ''En gul e dreustell en aour, heuliet gant c'hwec'h bezantenn ivez en aour.'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Guédas.gif|100px]] |'''de Saint-Guédas''' <ref>Aotrounez al lec'h se , en [[Henant-Sal]]; beskont [[Sant-Denwal]] - '''Jean''', abad la Chaume e 1458; - '''Charles''', marc'heg an Urzh e 1570.</ref> * ''En sabel, e zaouzek steredenn en aour, 4, 4, 4'' (PPC) |- | |'''de Saint-Haouën''' ː gwelout '''''le Coat''''' |- |[[Restr:De Saint-Hugeon.gif|100px]] |'''de Saint-Hugeon''', pe '''Saint-Yvon''', pe '''Sant-Euzen''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e [[Brelevenez (Lannuon)|Brelevenez]]-Lannuon;ar Roudour, e [[Servel|Serve]]<nowiki/>l; -'''Huon''', marc'heg eus [[Emgann an Tregont]], e 1350;</ref> * ''En argant e groaz en sabel, e c'housourin en gul balirant'' (PPC) |- |[[Restr:Le Saint de Kerambellec.gif|100px]] |'''Le Saint de Kerambellec''' <ref>Aotrounez Kerambeleg ha Traonwoaz, e [[Pleuveur-Gaoter]]; Logevel, e [[Duaod]]; Kergrist, e [[Planiel]]; Kervarzhin, Kerluan, Koad ar sant, e [[Lanvaodez|Lanvodez]]. - '''Daniel''', eus Pleuveur, meneget e 1284; - '''Yvon''', a veve war dro 1284; dimezet e 1400 gant Jeanne de Kerrraoul.</ref> * ''En argant, e leon en sabel, heuliet gant peder moualc'henn ivez en sabel'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Martin de Kerpond'armes.png|100px]] |'''de Saint-Martin''' <ref>Aotrounez Kerpond'armes, la Jalouzie, Kerhuidé ha Teixon, e [[Gwenrann]]; Châlier, e [[Sant-Pêr-Raez]]; Ferté ha Launay, e [[Gwaled]]</ref> * ''En glazur e gastell leinet grant tri dour en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Saint-Mesmin.gif|100px]] |de '''Saint-Mesmin''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Orleañs; aotrounez al lerc'h se, Bruel, Mesnil. Meneg ebet diwar-benn aotrouniezhoù e Breizh. - '''Jacques''', prezidant kentañ ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù Breizh]] e 1428; - '''Aignan''', kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1554.</ref> * ''En glazur e groaz kenframmek etre argant ha gul, ur vlourdilizenn en aour ouzh pep konk'' (PPC) |- |[[Restr:De Saint-Offange.gif|100px]] |de '''Saint-Offange''' <ref>Genidig eus Bro-Añjev; dalc'het eno e 1667; Aotrounez les Châtelliers; le Vivier; Saint-Sigismond; Heurtault, ha la Houssaye. (G. le B). - '''René''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Sant-Yann-Jeruzalem]], komandour ar Palakred ha , [[Pont-Melvez|Pontmelven]] (z), en eskopti Treger e 1600.</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant, heuliet gant teir rodig-kentr ivez en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Sarrebourse.png|100px]] |'''Sarrebourse''' <ref>Familh c'henidik eus Bro Orleañs. Aotrounez Mondeville; Audeville; la Guillonnière; Beaulieu; Pontleroy; Lary; Port-Lambert ha le Tertre, e [[Sant-Donasian]]. - Ur maer Orleañs e 1715; - un eil-maer [[Naoned]] e 1751; - ur jeneral ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1785; - ur marichal-kamp an ijinerezh e 1780; - ur marichal-kamp kanolierezh e 1814;</ref> * ''En glazur e groaz eoriek en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Savonnières.gif|100px]] |'''de Savonnières''' <ref>Famil c'henidig eus Bro-Boatev; Aorounez la Bretesche, la Roche; l'Espinay, e [[Kerc'hfaou]]; du Bois, par. [[Machikoul]]; Genest-Jahan, par. [[Sant-Masen-ar-Porzh|Sant-Masen]]. - '''Jean''', o vevañ e 1450, dimezet gant Anne Rougebec, diganto : - '''Félix''', dimezet e 1479 gant Anne de Brie, eus an tiegezh Serrant; - '''Charles''',marc'heg Malta e 1550; - '''Jacques''', abad Meillerai e 1556; - '''Mathurin''', eskob Bayeux e 1583; - '''Charles''', mab Yann ha Guyonne a vBeauvau, e stalias e Breizh e lec'h e zimezas e 1597 da Jeanne de Bréhand. - Marc'hegerien an Urzh ha daou denjentil ar Gambr adalek 1587; - '''Martin''', kuzulier ouzh Breujoù Breizh e 1639, marvet e 1689; dimezet gant Marie Goddes de Varennes, mignonez tost da Mme de Sévigné, hag he ros dezhi al lesanv ''Trochanire''; - ul letanant gwarezherien e 1679, brigadier marc'hegiezh e 1691, bet lazhet ar vloaz se e-kerzh emgann Leuze; - ur beli meur Malta, penn strollad-listri ha komandant galeoù gall e 1750; - ul letanant gwarezherien, bet lazhet en ur zifenn ar Roue e-kerzh deizhioù Here 1789, e Versailles. - Un ezel bet digemeret ouzh Enorioù al Lez e 1781.</ref> * ''En gul e groaz pavek en aour'' (PPC) |- |[[Restr:De Secillon.gif|100px]] |'''de Sécillon''' * ''En glazur e deir werzhidenn en aour, 2, 1'' (PPC) |- |[[Restr:De Sévigné.gif|100px]] |'''de Sévigné''' * ''Palefarzhet etre sabel hag argant'' (PPC) |- |[[Restr:Soulard de la Thibaudière.png|100px]] |'''Soulard''' <ref>Familh c'henidik eux Bro-Boatev. Aotrounez la Thibaudière, ha la Roche. Ur selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1786</ref> * ''En argant e votez-lêr en geot'' (PPC) |- |[[Restr:Suyrot.gif|100px]] |'''Suyrot''' <ref>Genidig eus Bro-Boatev; dalc'het eno e 1667 ha 1699; aotrounez Lauberaye; Champeaux; la Socquetière; la Coussaye; les Champs, Mazeau, Angles; Autremont. Kemesket e Breizh gant familhoù LA ROCHE-SAINT-ANDRÉ, PÉPIN DE BELLE-ISLE, D'ANDIGNÉ ha CASTELLAN. - '''Amable''' Suyrot des Champs, marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] e 1598; </ref> * ''Barlennet etre argant ha gul a eizh pezh'' (PPC) |} == T == {| class="wikitable" |[[Restr:Dessin en attente.jpg|100px]] |'''Le Tabareuc''' <ref>Aotrounez Kerfagon, Aotrounez e [[Alineg]]; - '''Eon''', bet noblet e 1439</ref> (PPC) |- |[[Restr:Taffart.gif|100px]] |'''Taffart''' <ref>Ginidik eus ar Perigord. Aotrounez Sant-Jermen. Bet dalc'het e 1669. - Ur c'habiten grenadourien ar Roue e rejimant rannvro Marmande, gant karg gantañ letanant-koronal e 1775</ref> * ''En glazur e gebrenn hebiaet gant div rozenn garennek ha deliennek hag heuliet ouzh kab gant ur steredenn hag ouzh beg gant ur greskenn, an holl en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Du Tail.gif|100px]] |'''du Tail''' <ref>Aotrounez les Mottes (eskopti Roazhon) - '''Renée''' ,e oa dimezet war dro 1480 gant '''''Jean Uguet de la Vairie'''''</ref> * ''Dougen a ra ur gebrenn'' ; siell 1416; livioù dizanvet (PPC) |- |[[Restr:Taillandier-l.jpg|100px]] |'''Le Taillandier''' <ref>Aotrounez la Guichardière, e Kornilieg; meneget etre 1427 ha 1513. - '''Jean''', floc'h [[Charlez Bleaz]] e 1355, dimezet gant Typhaine de Cornillé, itron de la Guichardière; - '''Amaury''', mab '''Philippot''', e oa aotreet dre lizheroù eus miz Here 1513, da gemer anv La Guichardière.</ref> * ''En argant e deir vran en sabel.'' (PPC) |- |[[File:Taillard.jpg|100px]] |'''Taillard''' <ref>Aotrounez Restolles ha Kerdaniel, e [[Plagad]]; Grandville, e [[Brengoloù]] Lizandre, Kerflec'h, Kertanguy, e [[Plouha]]; la Sauldraye, Kergroumel, Landeonec, Coatevez, e Milizag; Kerguilly, Villegoury, Kerhélo, Lanneger, Kerigonan, Quiliguen, Kergaol, Kerizil, e [[Daoulaz|Daoulaa]]; Kerlan ?; Kerillion ? - '''Rolland''', eus parrez [[Goudelin]], konestabl [[Ar Roc'h-Derrien|ar Roc'h-Derien]] ha [[Gwengamp]], graet prizonier e-kerzh emgann ar Roc'h-Derien e 1347 gant [[Charlez Bleaz]]; aet gantañ prizoniad da Vro-Saoz, ha sinet gantañ feur-emglev [[Gwenrann]] e 1381; - '''Rolland''' ha Jean, o deus touet d'an dug etre uhelidi Treger ha Goeloù e 1437; </ref> * ''En erminoù e femp gwerzhidenn en gul kenstaget ha sourinet.'' (PPC) |- |[[Restr:De Taillecol.gif|100px]] |'''de Taillecol''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e [[Ruzieg]]. Kemmesket war dro 1420 gant ar re ''du Rouvre''.</ref> * ''Dougen a ra ur vlourdilizenn heuliet gant c'hwec'h steredenn''. Siell 1371. Livioù dizanvet (PPC) |- |[[Restr:Taillefer de la Brunais.jpg|100px]] |'''Taillefer''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Krehen]]; la Mettrie, e [[Plelann-Vihan]]; Belestre, e [[Sant-Kouloum]]; la Métairie, e [[Kerruer]]; la Rivière-Texue, e [[Noal-ar-Gwilen|Noal-ar-Gwilun]]; la Brinais, e [[Brezhiel]]. - '''Jean''', senesal [[Dol]] e 1513; - '''Alain''', marc'heg an Urzh e 1606</ref> * ''En gul e zaou leonparzh en aour an eil dreist egile'' (PPC) |- |[[Restr:De Taillepied.gif|100px]] |'''de Taillepied''' <ref>Aotrounez al lec'h-se e [[Marzhinieg-Houarnruz]] - '''Thomas''', kroazhiad e 1248; - '''Pierre''', floc'h e-barzh un diskouezadeg 1380</ref> * ''Plezhek etre gul hag aour.'' (PPC) |- |[[Restr:De Taillepied de Bondy.jpg|100px]] |'''de Taillepied de Bondy''' <ref>Familh c'henidik eus Pariz; aotrounez la Garenne ? - ur sekretour ar Roue e 1736, hendad ur c'hont an impalaeriezh Iñ, par Bro-C'hall eus penn kentañ an XIXvet kantvad.</ref> * ''En glazur e deir greskenn en aour, e gab en aour karget gant teir rodig-kentr en gul'' (PPC) |- |[[Restr:De Taillis.jpg|100px]] |'''de Taillis''' <ref>Aotrounez al lec'h-se ha la Besnerie, en [[Talieg]]; la Dobiaye,en ar Veuzid, eskopti Roazhon. - Guillaume en eus sinet feur-emglev Gwenrann1381 - Gillette, abadez Sant-Sulpis, aet da Anaon e 1426</ref> * ''Dougen a ra ul leon, e vevenn dentek.'' Livioù dizanvet (PPC) |- |[[Restr:Taisne-de-Remonval.gif|100px]] |'''Taisne de Remonval''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Flandrez. Aotrounez Remonval. Ardamezeg 1696. Aotrouniezh, na titl, na karg ebet roet e Breizh gant PPC.</ref> * ''Palefarzhet, ouzh 1 ha 4 en geot e deir greskenn en argant; ouzh 2 ha 3 en aour e deir arzvleuñvenn en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Talec.jpg|100px]] |'''Talec''' * ''En glazur e deir melchonenn en argant, 2, 1.'' |- |[[Restr:Tallec.jpg|100px]] |'''Tallec''' * ''Treustellet ha kommek a c'hwec'h pezh etre aour ha glazur.'' |- |[[Restr:Talhouet-keraveon.jpg|100px]] |'''de Talhouët de Keraveon''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha la Motte, e [[Langedig]]; la Ville-Neuve (''Kernevez''), e [[Brec'h (kumun)|Brec'h]]; baroned Keraveon e 1636, en [[an Ardeven]]; aotrounez Coëtrivas, e [[Kervignag]]; Keraliou, e [[Belz]]; Kerrio, e [[Mendon]]; beskonted Coësby, e [[Gwegon]]; Brignac, e [[Serent]]; Kerdaniel, e [[Begnen|Bignen]]; la Gromillaye. - '''Alain''', dimezet war dro gant 1416 Henriette le Douarain; - '''Jean''', marc'heg [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Malta]] 1575; </ref> * ''Talbennanek etre argant ha sabel.'' (PPC) |- |[[Restr:De Talhouët de Keredren.gif|100px]] |'''de Talhouët de Keredren''' <ref>Aotrounez al lec'h se, e [[Pluhernin]]; Keredren ha Kerbizien, e  [[Kistreberzh]]; Treveran, Boisorhand, e [[Seizh]]; la Grationnaye, e [[Malañseg]]; [[Severeg]]; la Ville-Quéno, e [[Karantoer|Karantoe]]<nowiki/>r; Bonamour, e [[Treve]]; kont Villayers, e [[Oc'heg]]; markiz [[Egineg]]; ao. Kermínizig, e [[Sant-Tudal]]; Marzen, e [[Kaden]]; la Villeneuve ha la Coudraye, e [[Sant-Aelwez]]; la Souchaís, e [[Plaen-Raez]]; Lourmois, la Grée, la Jou,  Monthonnac, Couëdic ha Trevecar, e [[Nivilieg]]; Bellon ha Tremondet, [[An Elven|en Elven]];  Toulhouët, e Sulniag.</ref> * ''En argant e dri aval-pin en gwad en o enep'' (PPC) |- |[[Restr:Talhouet-Kerservant-d.jpg|100px]] |'''Talhouët de Kerservant''' * ''En aour e gab en sabel.'' |- |[[Restr:Talon du Boulay.gif|100px]] |'''Talon''' <ref>Genidik eus Bro-Iwerzhon; markiz Boulay. - '''Ome'''r, alvokad brudet e breujoù Pariz; - '''Charlez''', eskob Bro Leon e 1635</ref> * ''En glazur e gebrenn heuliet gant teir dañvoezenn loc'hant pep-hini diouzh ur greskenn, an holl en aour'' |- |[[Restr:Talour de la Carterie.png|100px]] |'''Talour''' <ref>Familh c'henidik euz Bro-Añjev. Aotrounez la Carterie, et [[Koeron]]; la Villonnière. - Tri ofiser ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] adalek 1713 </ref> * ''En glazur e groaz pavek en argant, karget ouzh kondon gant ur c'halon en gul'' [PPC] |- |[[Restr:Thierry du Bois-Orcant.gif|100px]] |'''Thierry''' <ref>Aotrounez Bois-Orcant, e [[Noal-ar-Gwilen]]; la Prévalaye, en Hollsent ?; la Rivaudière, e [[Kavaneg]]; Sant-Aubin, e [[Sant-Albin-ar-Pavez]]; Bertry, la Dobiays ha la Teillaye, e [[Beuzid-ar-C'hoadoù]]; la Roche-Montbourcher, e [[Kugenn]]; Vaugeau ?; Plessis-Casso ?; Costardière, e [[Parzheneg]]; Langerais; Pontrouault, e [[Merenell]] .</ref> * ''En glazur e zri fenn levran en argant, gwakoliet en gwad, blougek ha tachet en aour'' |- |[[Restr:Thomasset.gif|100px]] |'''Thomasset''' * ''En argant e femp erminig en sabel, 3, 2; e gab en glazur karget gant ul leonerez en aour, krabanet et teodet en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Tissart des Dervalières.png|100px]] |'''Tissart''' <ref>Familh c'henidig eux Bro-Douren. Aotrounez Dervalières, e [[Chantenay]]; Drouillay, e [[Gwerzhav]]; Vair e [[Arned]]. - Joachim, jeneral ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù Breizh]] e 1524. Dimezet e 1540 gant Anne de Cardonne</ref> * ''Palefarzhet; ouzh 1 ha 4, en argant e deir dorzhell en gul; ouzh 2 ha 3, en argant e dreustell en glazur'' |- |[[Restr:Toullier de la Villemarie.png|100px]] |'''Toullier''' <ref>Aotrounez Villemarie, beli Dinan. - '''Charles-Bonaventure-Marie Toullier,''' gwiraour, alvokad ouzh Breujoù Breizh, kelenner war ar Gwir, dean kevrenn Roazhon. (Dol, 21 Genver 1752 / Roazhon, 19 Gwengolo 1835)</ref> * ''En glazur e sourin en argant karget gant teir dorzhell en gul, ha leinet gant ur rodig-kentr en argant'' [PPC] |- |[[Restr:De Tournemine.jpg|100px]] |'''de Tournemine''' <ref> (genidig eus Bro-Saoz), aotrounez al lec'h se ha baron la Hunaudaye e 1487, par. [[Pledeliav]]; aotrounez Botloy, e [[Planiel]]; [[Lezardrev]], par. an anv se; Plessix-Eon, par. [[Plufur]]; Barac'h, par. [[Louaneg]]; Kerméno, par.  [[Plougonveur]]; Coëtmeur Daoudour, par. de [[Gwikourvest]]; Kermilin, par. [[Trelaouenan|Trelaouean]]; Lescoat ha Trouzilit, par. [[Plougin]]; la Guerche-en-Retz, par. [[Sant-Brewenn]]; [[Saverieg]], par. an anv se; [[Hezin-ar-Mengleuzioù|Hezin]], par. an anv se; Jasson, par. [[Porzh-Pêr]]; [[Orvez]], par. an anv se; [[Santez-Pezhenn]], par. an anv se; Trémar, par. [[Plesei]]; baron [[Reuz]]; baron Camsillon, par. [[Mesker]].</ref> * ''Palefarzhet etre aour ha glazur'' [PPC] |- |[[Restr:Touzé de Botloré.png|100px]] |'''Touzé''' <ref>Aotrounez Botloré, e [[Aradon]]. - '''Jean Touzé''', selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1680</ref> * ''Geotet e zri fenn levran en aour, gwakoliet en gul ha bouklet en argant'' [PPC] |- |[[Restr:Treanna-d.jpg|100px]] |'''de Treanna''' * ''En argant e vailhenn en glazur.'' |- |[[Restr:Treziguidy.jpg|100px]] |'''de Tregon''' * ''En aour e dri aval-pin e kab en gul.'' — Heñvel ouzh ''Trésiguidy''. |- |[[Restr:De Tréléver.png|100px]] |'''de Tréléver''' <ref>Barradur eus tiegezh ar Roc'h-Ugu Aotrounez al lec'h se e [[Gwimaeg]]; Penanvern, e [[Plouganoù]]; la Bouëxiere (ar Veuzit), e [[Plegad-Gwerann]]</ref> * ''Sourinet etre erminoù ha gul.'' (Siell eus 1385) [PPC] |- |[[Restr:Treouret-d.jpg|100px]] |'''de Treouret''' * ''En argant e c'houezhoc'h tremenant en sabel'' ([HGG]). * ''En argant e c'houezhoc'h konnarek en sabel, lagadet ha stilhonet en argant'' ([PPC]). |- |[[Restr:Treziguidy.jpg|100px]] |'''Treziguidy''' * ''En aour e dri aval-pin e kab en gul.'' — Heñvel ouzh ''Trégain''. |- |[[Restr:Trolong du Rumain.gif|100px]] |'''Trolong du Rumain''' * ''Palefarzhet etre argant ha glazur, an argant karget gant pemp bezantenn en sabel lammellet, ar glazur karget gant ur c'hastell en argant.'' |- |[[Restr:Troys du Bois-Regnault.png|100px]] |'''Troys''' <ref>Familh c'henidik eus Bro-Orleañs . Aotrounez Bois-Regnault. N'eo ket bet roet aotrouniezh e Breizh. - Daou jeneral war an arc'hant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]]</ref> * ''En glazur, e gebrenn kenframmek etre aour ha gul, heuliet ouzh kab gant div steredenn en aour, hag ouzh beg gant ur c'harv en e c'hourvez ivez en aour'' |- |[[Restr:Blason Famille Tuffin.svg|100px]] |'''[[Armand Tuffin ar Roueri|Tuffin]]''' * ''En argant e sourin en sabel karget a deir greskenn en argant.'' |- |[[Restr:De la Tullaye.gif|100px]] |'''de la Tullaye''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha la Jaroussaye, e [[Gentieg]]; la Haye-Dirée, e [[Sant-Revig-ar-Plaen]]; Guépillon, e [[Sant-Owen-Reoger]]; Mée, e [[Marc'helleg-Raoul]]; Plessis-Tizon, Belleisle ha Port-Durand, e [[Sant-Donasian]]; Breil, e [[Kervarc'h]]; Launay-Gobin ?; Varennes ?; Coëtquelfen, e [[Gwikourvest]]; Troërin, e [[Plouvorn]]; markizien Maganne, et Bro-Añjev. - lies a selaouerien, mistri, ha penn-prokulored ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] eus 1555 da 1782; - ur plac'h a Saint-Cyr e 1711; - ur c'huzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1770; - un eil-amiral e 1816; marvet e 1821</ref> * ''En aour e leon savant en gul'' (PPC) |} == U == {| class="wikitable" |[[Restr:Ugues de la Ville-Hus.gif|100px]] |'''Ugues de la Ville-Hus''' <ref>Aotrounez la Ville-Hus, e [[Gwern-Porc'hoed]]; la Chastaignerais; du Parc; des Landes; du Chesnot. Meneget eus 1426 da 1513; 1669. '''Guillaume''', bev e 1426, tad '''Alain''', dimezet gant Jeanne Ryais, kerent '''Guillaume''', pried Olive Hudelor.</ref> * ''en glazur e c'harv tremenant en argant, kerneliet ha krabanet en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Uguet.jpg|100px]] |'''Uguet de la Vairie''' <ref>Aotrounez la Vairie, Servigné ha la Fosse-aux-Loups, e [[Dovanieg]]; la Chapelle-Cobats ha Chatteville, e Carfantain; l'Aumosne, e [[Kerruer]]; Bois-Botherel, Saint-Jean, Souchay. Menegioù eus 1454 da 1513. '''Jean''', marc'heg, maestr war kanolierezh Breizh e 1451; tad da '''Jean''', dimezet gant Renée du Tail, kerent '''Jean''', pried Renée Cobats, itron ar Chapel. Un emouestlad en emgann [[Sant-Kast-ar-Gwildoù|Sant-Kast]] e 1758.</ref> * ''en glazur e dri fenn leonparzh diframmet teodet en aour.'' (PPC) |- |[[File:Uguet-d.jpg|100px]] |'''Uguet'''<ref>Aotrounez Lupin ha la Ville-Galbrun e Sant-Kouloum; Beauregard, Chanteloup, la Guerche Menegioù eus 1478 à 1513; 1669</ref> * ''en argant e ziv greskenn en gul peuliet renket kein-ouzh-kein.'' (PPC) |- |[[Restr:D'Urfé.gif|110px]] |'''d'Urfé'''<ref>Genidik eus bro Forez Aotrounez al lec'h se, ha la Bastie; kont Châteauneuf; markiz Valromey. '''Pierre''', marc'heg an Erminig, floc'h meur eus kambr an dug e 1480, a war-lerc'h floc'h meur eus Frañs e 1483</ref> * ''brizhet e gab en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Urvoy de la Villeoury.gif|110px]] |'''d'Urvoy'''<ref>Aotrounez la Villeoury, les Fermes, e Maroue; la Cassouère, e Landehen; des Champscourts, de Closmadeuc ha du Tertre, e Lanvelor; la Touche-Bréhant; Belorient; Duault; Sant-Glen; Crénan, en ar Fouilh; Carboureux ha Sant-Vedan, e Sant-Vedan; Portzamparc, e Plounevez-Moedeg; Tourdelin, e Sant-Tual; Rabines; la Roche; Kerstainguy, en Allineg; la Villegourio; Chaigné; Malaguet. Meneget eus 1440 da 1513 '''Etienne''', kroaziad e 1248; '''Jean''', siner Emglev Gwenrann e 1381; Ul letanant-lestr, bet fuzuilhet e Kiberen e 1795; Ur marichal-kamp e 1845 </ref> * ''en argant e deir c'haouenn en sabel pigoset, iziliet ha lagadet en gul, 2, 1.'' — Evel ''Keremar (de)''. (PPC) |- |[[Restr:D'Ust.gif|100px]] |'''d'Ust'''<ref>Aotrounez al lec'h se e Sant-Andrev-an-Doureier; ; Trevecar, e Nivilieg; Molant e Breal (?); Talhout e Plunered. Menegioù eus 1426 à 1513</ref> * plezhek etre argant he sabel a c'hwec'h pezh. (PPC) |- |[[Restr:D'Uzel-1.gif|100px]] |'''d'Uzel'''<ref>Aotrounez al lec'h se, barrez Uzel</ref> * en glazur e deir bezantenn en aour (PPC) |- |[[Restr:D'Uzel-2.gif|100px]] |'''d'Uzel''' <small>(neuz all)</small> * en aour e sourin en glazur karget gant teir bezantenn en aour (PPC) |- |[[Restr:Uzille.gif|100px]] |'''Uzille'''<ref>Aotrounez du Coing; Kervellers; Keraudren; Toulbrunoet, parez Merleag</ref> * en argant e dreustell en gul karget gant teir greskenn en aour, hag eiliet gant teir melionenn geotet |} == V == {| class="wikitable" |[[Restr:La Vache.gif|100px]] |'''la Vache''' <ref>Aotrounez la Touche, e [[Krehen]]; le Miroir, e [[Plelann-Vihan]]; Domenesche ha Lorme, e [[Hezin-ar-Mengleuzioù|Hezin]]; Ossé, en [[Avallod-ar-Sec'h]]; le Tertre, e [[Sant-Albin-ar-C'hestell]]; la Touche e [[Sant-Visant-al-Lann|Sant-Visant-aL-Lann]]. Menegioù eus 1427 da 1544, beli Naoned. - '''Guillaume''', kroaziad e 1248; - '''Geoffroy''', senesal [[Ploermael]] e 1272; </ref> * ''en gul, e vuoc'h en argant'' (GlG / PPC) |- |[[Restr:La Vache de la Touche. 2.gif|100px]] |'''la Vache''' <small>(neuz all)</small> <ref>sceau / siell 1413</ref> * ''en gul e deir arbenn buoc'h en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Le Vacher.gif|100px]] |'''le Vacher''' <ref>Aotrounez Lohag, e Baden. Ur sindik Gwened e 1690</ref> * ''en gul, e beder dreustell en arc'hant'' (PPC) |- |[[Restr:Vahais.gif|100px]] |'''de Vahais''' <ref>Familh c'henidik eus Bro Vaen Aotrounez al lec'h-se; e Bro Vaen; la Bertrie, e [[Pereg (kumun)|Pereg]]; Bois-Renaud ha Saint-Quen, e [[Rialeg|Rialieg]]; Mauny, er [[Chapel-Glenn]]; Launay, e [[Sant-Inan]]. Meneget, 1532, 1669, 1720.</ref> * ''en glazur, e heol a zaouzek derenn en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Vaillant.gif|100px]] |'''Vaillant''' <ref>Genidig eus Orleañs. Moïse, kuzulier e Breujoù Breizh e 1888</ref> * ''en argant e deir rozenn en gul, ur greskenn ivez en gul ouzh kondon'' (PPC) |- |[[Restr:Vaillant de Guélis.gif|100px]] |'''Vaillant''' <ref>Famih c'henidik eus Bro-Saoz. Aotrounez Gwelis ? (du Guélis). - '''Germain''', abad [[Pempont]] e 1554, eskop Orleañs e 1586</ref> * ''en glazur, e eor en argant, e neuenner en sabel; leinet gant div rodig-kentr en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Le Vaillant du Paty.gif|100px]] |'''le Vaillant''' <ref>Aotrounez du Paty, de Chambonneau; Beli Gwitreg</ref> * ''en argant e erez en sabel'' (GlB) (PPC) |- |[[Restr:Le Vaillant de Penamprat.gif|100px]] |'''le Vaillant''' <ref>Aotrounez Penamprat, beli Lesneven</ref> * ''en argant e leon en gul, un dreustell ivez en gul balirant'' (Ardamezeg 1696) (PPC) |- |[[Restr:De Vair.gif|100px]] |'''de Vair''' <ref>Aotrounez al lerc'h se, en [[Arned]]; le Plessis, e Sant-Hervlon. Siell 1240</ref> * ''gwezboellek etre argant ha gul'' (PPC) |- |[[Restr:Du Val.gif|100px]] |'''du Val (an Traon)''' <ref>Aotrounez al lec'h se e Sant-Varzhin Montroulez. Kemmesket gant familh Kerret.</ref> * ''en arc'hant, e zaou dube penn ouzh penn en glazur, o pigosat ur c'halon en gwad'' (GlB) (PPC) |- |[[Restr:Val-db1.jpg|100px]] |'''du Val (an Traon)''' <ref>Aotrounez du Petit-Val (= Traon Bihan), e Sant-Vaze [[Montroulez]]; Ranlou (?); meneget eus 1481 - 1669</ref> * ''en glazur e c'harv tremenant en aour.'' (PPC) |- |[[Restr:De Kerjean de Kervennec.jpg|100px]] |'''du Val (an Traonmeur)''' <ref>Aotrounez Traonmeur, e [[Boc'harzh]] -Meneget eus 1426 da 1534</ref> * ''en argant e dour toet en sabel.'' (PPC) |- |[[Restr:Du Val de la Croix.gif|100px]] |'''du Val de la Croix''' <ref>Aotrounez ar Groaz (?); des Noyers (?) Thomas, noblet e 1628 Bet dalc'het e 1704</ref> * ''en sabel, e deir houadan pigoset en aour'' (GlB); (PPC) |- |[[Restr:Du Val de Coësby.gif|100px]] |'''du Val de Coësby'''<ref>Aotrounez al lerc'h-se, en [[Landevant]]; Coësby, e [[Gwegon]]; Kerrio, e [[Lokoal-Mendon|Mendon]]. Menegioù eus 1481 da 1536.</ref> * ''en argant e ziv dreustell en sabel, e vevenn en gul bezantet en aour'' (PPC) |- |[[Restr:De Val de Kergadiou.gif|100px]] |'''du Val de Kergadiou'''<ref>Aotrounez Kergadiou, e-kichen Kastell-Paol</ref> * en gul e femp gwerzhidenn renket ha kenstaget en argant (GlB) (PPC) |- |[[Restr:Du Val de la Touche.gif|100px]] |'''du Val de la Touche'''<ref>Aotrounez la Touche, en Ervored. Meneget e 1513</ref> * en sabel, e dri per en argant (PPC) |- |[[Restr:Valaize des Chapelles.gif|100px]] |'''Valaize'''<ref>Aotrounez les Chapelles, en Irodouer; la Mauvoisinière, e Bezeg siell 1423</ref> * dougen a ra un naer (PPC) |- |[[Restr:Validire.gif|100px]] |'''Validire'''<ref>Aotrounez Sant-Leon, e Merleag siell 1415 ger-ardamez : ''Deum time'' '''Jean Validire''', eskob Leon, e 1427, ha Gwened e 1433</ref> * en argant, e gab en gul karget gant teir fempdiliaouenn en argant (PPC) |- |[[Restr:Valleaux des Touches.gif|100px]] |'''Valleaux'''<ref>Aotrounez les Touches, Bois-Robin, e Marc'helle-Roperzh; la Meunerie, e Drougez Menegioù eus 1479 da 1513</ref> * en aour e deir sourin en gul (PPC) |- |[[Restr:De la Vallée.gif|100px]] |'''de la Vallée'''<ref name=":0">Aotrounez al lec'h se ha la Chèze, e Pluvaodan; la Haterie, e Pluvaelgad; la Pignonnaye, le Val, la Burie, e Megrid; la Forestrie, e Kersaout; la Hingrais, la Couvinaye, e Taden; la Chapelle-Chaussée; la Lande-Menguy, e Evrann. Menegioù eus 1444 da 1513</ref> * en gul, e dri ezev en argant '''Jakez''', kuzulier e [[Breujoù Breizh]] er bloaz 1598 (PPC) |- |[[Restr:De la Vallée (alias).gif|100px]] |'''de la Vallée'''<ref name=":0" /> alias / neuz all ː * en gul, e dri ezev en argant, ur rilhenn ivez en argant e kondon (PPC) |- |[[Restr:De la Vallée de Saint-Jouan.gif|100px]] |'''de la Vallée'''<ref>Aotrounez al lec'h se e Breal (pehini ?); Sant-Jouan; ar Roz; Kedilieg. Menegioù eus 1427 da 1513</ref> * en sabel, e dri fesk en argant treustellet, an eil dreist egile (PPC) |- |[[Restr:Valleilles.gif|100px]] |'''Valleilles'''<ref>Genidik eus Bro Arven '''François''' ha '''Barthélémy''', tad ha mab, aoditourien er c’hontoù e 1672 he 1688</ref> * en glazur, e c'hleze faoutet en argant kebrennet, dornellek en aour, eilet gant teir steredenn en argant (PPC) |- |[[Restr:Valleton.gif|100px]] |'''Valleton'''<ref>Aotrounez la Paille, la Garlnerie, le Désert, e Bozeg; la Garde, e Doulon; la Barossière, en Orvez; Douët-Garnier ha les Croix, e Saotron Menegioù ː 1666; 1669; 1712; 1719</ref> * en aour e c'halon en gul, heuliet e kab gant ur rozenn ivez en gul, hag e beg gant ur greskenn en glazur (PPC) |- |[[Restr:De la Valette de la Grée.gif|100px]] |'''de la Vallette'''<ref>Genidik eus Normandi. aotrounez la Grée, e Soulvac'h Bet dalc'het gant Breujoù Breizh e 1767, ha degemeret e Stadoù 1768</ref> * en argant, e dri leon en gul (PPC) |- |[[Restr:De la Vallette.gif|100px]] |'''de la Vallette'''<ref>Aotrounez al lec'h se, la Landelles, e Melined; la Rivière, e PEireg; le Bois-Mellet, les Fougerais; la Villesco, e Baez; les Forges, e ? Menegioù eus 1427 à 1513</ref> * ''en argant, e deir joskenn moc'h-gouezh diframmet en sabel'' (PPC) |- |[[Restr:Le Valois de Gallet.gif|100px]] |'''le Valois de Gallet''' <ref>Aotrounez Gallet, e Sant-Jord Roazhon; la Gunivrais, e Lanvezhon; Sereag, e Muzillag; Beaulieu, e Mesker; la Motte-Aleman, e Sant-Nazer. Menegioù : 1513; 1668</ref> * ''en glazur, e zaou c'hup penn-ouzh-penn en argant, chadennet en aour dre ar c'houzoug'' (PPC) |- |[[Restr:Le Valois de Villiers.gif|100px]] |'''le Valois de Villiers''' <ref>Familh c'henidik eus Bro Normandi. Aotrounez Villiers; la Porte; Lauzerois, e [[Parzieg]]. Bet dalc'het gant ar Melestradur beli Felger e 1669. - '''Louis''', eus parrez Escoville, eus beli Caen, bet noblet e 1577.</ref> * ''En glazur e gebrenn en argant heuliet gant teir greskenn ivez en argant; e gab en gul karget gant teir rozenn en aour.'' (PPC) |- |[[Restr:Valori d'Estilly.gif|100px]] |'''Valori''' <ref>Familh c'henidik eus Florence ?, ha goude bro Añjev. Aotrounez Estilly ?; Launay ?; la Pommeraye ?; la Motte ? - '''Barthélémy''', kabiten Añgers e 1417; - ur mestr-ostel Louis de France, dug Añjev ha roue Naplez e 1426; - un abad [[Kemperle]] e 1566; - un abad [[Gweltaz-Lambrizig]] e 1763; - '''Philippe-Emmanuel''', dimezet gant Renée Mercille, itron [[Argantred-ar-Genkiz|Argantreg]], e 1678. Bet o deus bet ː '''Gervais-Paul''', dimezet e 1703 da Renée-Charlotte du Plessis d'Argentré; - marc'heien Malta, ha daou letanant-general. - tri ezel bet degemeret dindan enorioù al Lez adalek 1785</ref> * ''En aour e loreen geotet; e gab en gulː'' sturienn ː ''Aquilae valori laurus'' (PPC) |- |[[Restr:De Vannes de Scolpon.gif|100px]] |'''de Vannes / de Vennes''' <ref>Aotrounez Scolpon, e [[Begnen]]; Cano, e [[Sine]]; la Bétulière, e [[Gwared]]. - '''Pierre''', eskop [[Sant-Brieg]] adalek 1272; marvet e 1290; - '''Jean''', prokulor ha kontroller jeneral an Dug e 1439; kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] en 1442, dimezet gant Perrine Coulddebouc.</ref> * ''Dougen a ra div vuoc'h leinet gant ur vrizhenn erminig'' (livioù dianvet) Siell 1271 |- |[[Restr:Le Vandeur de Creizker.gif|100px]] |'''Le Vandeur''' <ref>Aotrounez ar C'hreizkêr e [[Sant-Teve]]. - '''Jean''' ha '''Guillaume''', bet noblet dre lizheroù 1599; - '''Jean''', mestr war an Dourioù hag ar C'hoadoù [[Gwened]] e 1696</ref> * ''En gul e deir greskenn en aour, ur vlourdilizenn ivez en aour e kondon''. (Ardamezeg 1696) (PPC) |- |[[Restr:Varennes-db.jpg|100px]] |'''de Varennes''' * ''En glazur e deir askolenn en aour, 2, 1.'' |- |[[Restr:Vay du Brossay.gif|100px]] |'''de Vay''' <ref>Aotrounez al lec'h se ha Brossay, e [[Gwez (kumun)|Gwez]]; Tréveleuc ha la Johelaie, e [[Marzheg]]; Pas-Nantais ha la Rigaudière, e [[Mezansker]]; la Fleuriais, la Ragotière, la Baudrée ha Montjonnet, e [[Trefieg]]; la Ricardaye, e Saint-Jean-des-Marais; la Perverie, en [[Sant-Donasian|Sant-Donasien]]; Plessis, e [[Hentieg]]; la Rochefordière, en [[Legneg]]. - '''Jean''', selaouer ouzh ar C'hontoù e 1458, - '''Pierre''', pennprokulot ouzh ar C'hontoù e 1477, - '''Marie-Gédéon-Samuel''', kuzulier ouzh ar [[Breujoù Breizh|Vreujoù]] e 1760, - '''Louis-Joseph''', kuzulier ouzh ar [[Breujoù Breizh|Vreujoù]] e 1770,</ref> * ''En gul e greskenn en erminoù, leinet gant ur groazigan en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Védier de la Ville-Olivier.png|100px]] |'''Védier''' <ref>Aotrounez la Ville-Olivier (tri lec'h gant an anv se e Breizh). Da glask. - '''Charles-François''', jeneral war [[Kambr ar C'hontoù Breizh|an Arc'hant]] e 1726; ̠- '''Jean-François''', maer Naoned e 1732</ref> * ''En aour e lammell en geot karget gant pemp bezantenn en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Viart de Jussé.png|100px]] |'''Viart''' <ref>Aotrounez Jussé (?); Mouillemuse, e [[Gwern-ar-Sec'h|Gwer-ar-Sec'h]]. - '''Jean-Charles''', jeneral war an [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Arc'hant]] e 1752; marvet en karg; - '''Charles-Jean-Marie''', jeneral war an [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Arc'hant]] e 1783;</ref> * ''En glazur e zaou gwareg en aour lammellet, heuliet ouzh pep konk gant un houarn saezh en argant'' (PPC) |- |[[Restr:De Volvire.png|100px]] |'''de Volvire''' <ref>Familh c'henidig eus Bro-Boatev; aotrounez Nieuil-sur-l'Autise; la Rocheservière; Aotrounez e Breizh eus Fresnay, e [[Plesei]]; la Motte-Aleman, e [[Sant-Nazer]]; la Roche-Herve, e [[Merzhelieg]]; Goust, e [[Kerwall]]; Laujardière, e [[Gwaled]]; Ponts-de-Pirmil ([[Naoned]]); markizien Ruffec e 1588, e Bro-Angouleme; konted Bois-de-la-Roche e 1607, e [[Neant]]; markizien [[Sant-Brizh-Gougleiz|Sant-Brizh]] e 1650; baroned [[Sen]]; aotrounez Grenonville ha Quenervillen, e Bro-Normandi; aotrounez Pontsal, e [[Plougouvelen]]; Dreorz, e [[Prizieg]]. - '''Hugues''', kroaziad e 1248; - '''François''', bet graet prizonier dirak Pavia e 1511, ha kambreller boutin Loeiz XII; - '''Philippe''', marc'heg urzhioù ar Roue e 1582; letanant -jeneral ouzh gouarnamantoù Angoumois, Saintonge, Aunis; aet da Anaon e 1586; - Daou varichal-kamp e 1627 ha 1719; - Un abad lanvaux e 1713; - Ul letanant-jeneral armeoù ar Roue e 1746, komandant e Breizh; aet da Anaon e 175; - '''Anne-Toussainte de Volvire''', itron Bois-de-la-Roche, lesanvet ''ar Santez Neant'', aet da Anaon gant c'hwez ar santelez an 22 C'hwevrer 1694; beziet en iliz Neant.</ref> * ''Goudreustellet a zek pezh etre aour ha gul'' (PPC) |} == W == {| class="wikitable" |[[Restr:Walsh.gif|100px]] |'''Walsh''' <ref>Familh c'henidik eus [[Iwerzhon]]. Baroned Inchiquin. - Ur c'habiten e rejimant Berwik (Bro Iwerzhon), e 1775; - Ur major e rejimant Walsh e 1780; - '''Fulup''', staliet e [[Sant-Maloù]], e lec'h e zimezas e 1695 Anna Whitte. - '''Anton-Visant''', sekretour ar Roue e Kañsellerezh [[Roazhon]] e 1740 - Diouzh ar familh se e oa ivez '''Claude''', kont Thomond, beskont Clare, marichal C'hall e 1757, aet da Anaon e 1761</ref> * ''En argant e gebrenn en gul heuliet gant tri houarn dared en sabel.'' * Sturienn : ''Semper et ubique fidelis'' [PPC] |- |[[Restr:Whitte.gif|100px]] |'''Whitte''' <ref>Familh c'henidik eus bro Iwerzhon; aotrounez Albyville. Bet dalc'het dre lizheroù 1718, eskopti Sant-Maloù. Ur c'hontroller er c’hañsellerezh e 1754; ur marc'heg Malta e 1774</ref> * ''En argant e gebrenn en glazur heuliet gant teir rozenn en gul, deliaouet en geot ha nozelet en aour.'' [PPC] |- |[[Restr:Willaumez.gif|100px]] |'''Willaumez''' <ref>Familh c'henidik eus [[ar Gerveur]]. Ut c'habiten kanolierezh, marc'heg Sant-Loeiz e 1763, tad un eil asagn-lestr e-touez ergerzadeg d'Entrecasteaux e 1791, eil-amiral e 1819, kont ha par Bro-C'hall; aet da Anaon e 1845. Diskennidi ebet gantañ.</ref> * ''en gul e lestr en argant greet en aour, e-barzh ur c'helc'h emsonj rannet ivez en aour'' (PPC) |- |[[Restr:Wolbock.gif|100px]] |'''Wolbock''' <ref>Familh c'henidik eus dugelezh Gelderland; be dalc'het dre lizheroù e 1609. Familh staliet e Breizh, liammet ouzh re ''La Grandière'', ha re ''Bruc de Montplaisir'' (PPC)</ref> * ''en gul e dreustell en aour'' (PPC) |} == X == == Y == {| class="wikitable" |+ |[[Restr:Yacenou.gif|100px]] |'''Yacenou''' * ''en argant e ziv dreustell en gul, heuliet gant eizh moualc'henn ivez en gul, 3, 2, 2, 1'' (GlB) (PPC) |- |[[Restr:Ylio.gif|100px]] |'''Ylio''' * ''en argant e zelienn iliav geotet'' (PPC) |- |[[Restr:Ynisan.jpg|100px]] |'''Ynisan''' <ref>Aotrounez Kerouriou he Loc'hant e [[Plouider]]; Lanever e Plounevez (- Lannevez, Plounevez-Lokrist ?); Kermorvan, Keraminou, Kerveguen, e [[Taole]]; Kerynisan e [[Plouganoù]]; Rukregen en [[Lanneur]]; Kerbinou e-kichen [[Pontrev]] Menegioù eus 1426 da 1503</ref> * ''en aour e dreustell en gul heuliet gant teir ruilhenn ivez en gul'' (PPC) |- |[[Restr:Yrodouer.gif|100px]] |'''d'Yrodouer''' <ref>Aotrounez al lec'h, la Ville-Sénéchal ha la Passerais, en Irodouer; la Roche ha la Pelletrie, e la Rouexière (?); la Pervenchère, e Kazon; la Série e Sant-Ervlon ar Roz; le Plessix ha la Martinière e Legneg; la Quétraye e Mezansker; la Sionnière, e Tilhieg. Menegioù eus 1479 ha 1513 - '''Guillaume''', floc'h hag ofiser an dugez Marc'harid a Foix e 1475; - '''Pierre''', o vevañ e 1500, dimezet da Madeleine le Vicomte.</ref> * ''en argant e sourin en gul karget gant teir mailhenn en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Yvelin (1).gif|100px]] |'''Yvelin''' <ref>Familh c'henidik eus Normandi, dalc'het enno eus 1599 ha 1666 Aotrounez l'Yvelinière, Valderie, serjantelezh Maufras, la Pairie, Biéville</ref> * ''en gul e deir rozenn en argant; e gab en aour karget gant ul leon leonparzhet en sabel'' (GdG) |- |[[Restr:Yvelin (2).gif|100px]] |'''Yvelin''' <small>(alias / neuz all)</small> * ''troc'het ; e 1 en aour e leon leonparzhet en sabel; e 2 en gul e deir rozenn en argant'' (PPC) |- |[[Restr:Yver.gif|100px]] |'''Yver''' <ref>Genidik eus Normandi, dalc'het e 1660 Aotrounez Clairfeuilles, Sant-Albin</ref> * ''en glazur e dreustellan en aour, heuliet gant teir steredenn ivez en aour'' (GlB) (PPC) |- |[[Restr:Yvignac.gif|100px]] |'''Yvignac''' <ref>Aotrounez al lec'h se hag al Launay, e [[Ivinieg]]; Boutron ha Langevinais, e [[Kerorgen]] Menegioù eus 1428 da 1513 sturienn : ''Selon le temps (Hervez an amzer)'' - '''Olivier''', kroaziad e 1248; - '''Guillaume''', floc'h e-barzh un diskouezhadeg 1356; - '''Olivie'''r, en deus sinet emglev [[Gwenrann]] 1381; - '''Louis''', mevel-ofiser ar c'habiten Charles du Parc e 1479; - '''Raoul''', o vevañ e 1513, dimezet da Guillemette Gautron.</ref> * ''en argant e ziv dreustell en sabel'' (PPC) |} == Z == {| class="wikitable" |[[Restr:De la Zouche.gif|100px]] |'''de la Zouche'''<ref>Barradur Porc'hoed Aotrounez al lec'h se, Haringworth, Pitton, Codnore e ro Saoz</ref> * en aour e zaouzek torzhell en gul; e c'hrenngonk en erminoù (PPC) |} ==Notennoù== {{Daveoù|bannoù = 3}} == Levrlennadur == * [ADV] Dizanv : ''* [ADV] Dizanv : [https://www.tudchentil.org/IMG/pdf/Armorial_Vaumeloisel_Tudchentil.pdf ''Armorial de Vaumeloisel'']'' * [CDH] Charles d'Hozier, ''Grand Armorial de France'', 1696, levrennoù VIII ''(Bretagne, 1ère partie)'' & IX ''(Bretagne, 2ème partie)'' * [F&P] Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine''. 2008 (ISBN 2-908752-83-2) * [GLB] Guy Le Borgne, ''Armorial breton'' (1667), Hachette Livre BNF, 2012 {{ISBN|978-2-0125-2435-4}} * [HGG] Henri Gourdon de Genouillac (1860) : [https://fr.wikisource.org/wiki/Recueil_d%E2%80%99armoiries_des_maisons_nobles_de_France/introduction ''Recueil d'armoiries des maisons nobles de France''] * [HT] Hervé Torchet : ''La réformation des fouages de 1426. Ancien diocèse du Saint-Brieuc''. Editions de la Pérennes. Paris. 2016 * [JPF] Jean-Paul Fernon : ''Dictionnaire d'héraldique''. Editions d'Héligoland. Pont-Authou (27 290). 2011 * [JSH] Jean de Saint-Houardon : ''Noblesse de Bretagne hier et aujourd'hui'' - Mémoires et Documents, 2007 {{ISBN|978-2-914611-39-8}} * [LD] Louis Dudoret : ''Seigneurs et seigneuries au pays de Beffou ({{XVvet}}-{{XVIIvet}})'' - Éditions de La Plomée, Guingamp, 2000 {{ISBN|978-2-912113-23-8}} * [OAB] Ofis ar Brezhoneg : ''Ar gartenn-hent kentañ e brezhoneg !'' 2003. * [PA] Patrick Amiot : ''Un armorial pour Dol-de-Bretagne et son pays''. Le Rouget de Dol. Hors série. 1999. ISSN 0761 8182 * [PPC] Pol Potier de Courcy (1890) : [https://fr.wikisource.org/wiki/Livre:Potier_de_Courcy_-_Nobiliaire_et_armorial_de_Bretagne,_1890,_tome_1.djvu ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''] * [VSA] Nicolas Viton de Saint Allais (1814), ''Nobiliaire universel de France'', Nabu Press, 2010 {{ISBN|978-1-1483-2409-8}} [https://books.google.fr/books?id=34oOAAAAQAAJ&pg=PA121&lpg=PA121&dq=Parampure&source=bl&ots=Vss0DHNBfJ&sig=R33SSS0l0fpTz6F0KyL9oz_ABUo&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwj084Sm3bDVAhWGWhoKHaBZBn8Q6AEIRzAE#v=onepage&q=Parampure&f=false Lenn en-linenn] [[Rummad:Ardamezouriezh]] cqoa4ccxn574fnz11hppntrax0j55qb 0 119719 2190695 1792264 2026-05-11T00:06:27Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190695 wikitext text/x-wiki {{infobox UK place |country = Kembre |welsh_name= |official_name= Tredelm |english_name= Templeton Templeton|static_image= |latitude= 51.7683 |longitude= -4.7363 |map_type= |unitary_wales= Sir Benfro |community_wales= Tredelm |constituency_welsh_assembly= [[Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro]] |constituency_westminster=[[Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro]] |post_town= Arberth |postcode_district = SA67 |postcode_area= |dial_code= |os_grid_reference= SN11SW22 |population= 920 }} '''Tredeml''' (''Templeton'' e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e gevred [[Sir Benfro]], [[Kembre]], 112.4 km eus [[Kerdiz]]. Emañ er c'hreisteiz da gêr [[Arberth]]. E 2011 e oa poblet gant 947 a dud, ha 136 anezho (14,8%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'', Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics'')]</ref>. Soñjal a reer e teu an anv eus [[Urzh an Templ|Marc'heien Urzh an Templ]] a vije bet diazezet eno a-raok ma vije kemeret o madoù gant [[Urzh Sant Yann Jeruzalem|Marc'heien Urzh Sant Yann]] a oa ur gomandiri ganto e [[Slebets]]. Meneget eo al lec'h e skridoù latin, evel ''Villa temparil'' e [[1282]] hag evel ''Villa Templarorium Campestris'' er bloaz war-lerc'h. ==Notennoù== {{Daveoù}} {{Sir Benfro}} [[Rummad:Kumuniezhoù Sir Benfro]] [[Rummad:Kêriadennoù Sir Benfro]] ajisnkq570r9xa5a6juci9q9l34fsba 0 125376 2190725 1698000 2026-05-11T05:27:07Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190725 wikitext text/x-wiki [[Restr:Flint Town Hall.jpg|thumb|280px|Ti-kêr Y Fflint]] '''Y Fflint''' (''Flint'' e saozneg) zo ur gêr hag ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e biz [[Kembre]], e [[Sir y Fflint]]. Kreizenn velestradurel ar gontelezh eo Y Fflint, war lez aber an [[Dyfrdwy]]. Kreskiñ a reas kêr en {{XIXvet kantved}} dreist-holl. E-kichen kêr emañ [[Kastell Y Fflint]], savet etre [[1277]] ha [[1280]] gant [[Edouarzh Iañ (Bro-Saoz)|Edouarzh I{{añ}}]], roue Bro-Saoz. Dalc'het e voe [[Eisteddfod Vroadel]] Kembre e kêr Y Fflint e 1969. E 2011 e oa poblet gant {{formatnum:12953}} a dud, ha 1 509 anezho (12,1%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'', Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics'')]</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} {{Kêrioù Sir y Fflint}} {{DEFAULTSORT:Fflint, Y}} [[Rummad:Kêrioù Sir y Fflint]] [[Rummad:Kumuniezhoù Sir y Fflint]] 4gne3h8qqo9jp3jzpaoaq7b16e8y2dk 0 126169 2190696 1698291 2026-05-11T00:07:50Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190696 wikitext text/x-wiki '''Trelawnyd a Gwaenysgor''' (''Trelawnyd ha Gwaenysgor'') zo ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] eus [[Kembre]], e [[Sir y Fflint]]. Enni emañ kêriadenn [[Trelawnyd]] ha kêriadenn [[Gwaenysgor]], e gwalarn ar gontelezh. E 2011 e oa poblet gant 820 a dud, ha 228 anezho (28,4%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'' Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics)'']</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumuniezhoù Sir y Fflint]] i7r377wnz73gor05l2nbj4musx4cski 0 126494 2190759 2190539 2026-05-11T08:00:02Z Kestenn 14086 /* Pennadoù kar */ 2190759 wikitext text/x-wiki {{Infobox/Deroù}} {{Infobox/Titl|Ar Redadeg|E1E1E1|}} {{Infobox/Skeudenn|Ar Redadeg 2018 - Plouguerne 03.jpg}} {{Infobox/Istitl|Degouezh ar Redadeg e Plougerne (2018)}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Krouidigezh| Miz Mae [[2008]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Padelezh|Mae [[2008]] - Bremañ}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Doare|Aozadur digorvo}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Ger-stur|Brezhoneg ha plijadur}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Lec'h pennañ|[[Morzhell]], [[Il-ha-Gwilen]], [[Breizh]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Bro|[[Restr:Flag of Brittany.svg|22px]] [[Breizh]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Deiz-ha-bloaz|Miz Mae}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Anvioù all| "Ar redadeg evit ar Brezhoneg"<br /> "Ar redadeg a di da di" }} {{Infobox/Linenn gemmesk|Lec'hienn internet|https://www.ar-redadeg.bzh/}} {{Infobox/Notennig|Infobox Bro}} {{Infobox/Dibenn}} '''Ar Redadeg''' zo ur [[redadeg]] a-eiladoù hir, war droad, noz-deiz e-pad meur a zevezh, aozet a-hed hag a-dreuz [[Breizh]] evit dastum arc'hant evit ar [[brezhoneg]] hag ar [[gallaoueg]]. Bep eil bloaz e vez aozet en deizioù kentañ a [[Mae|Vae]]. Aozet eo gant ar gevredigezh '''Ar Redadeg''', diazezet e [[Morzhell]], e [[Bro-Roazhon]]. Aozet e oa bet ar [[Redadeg 2008|Redadeg kentañ]] e [[2008]], gant [[Diwan]], evit lidañ he 30 vloaz. Savet eo war batrom [[Korrika]] [[Euskal Herria]] a zo bet krouet e [[1980]] hag a vez redet bremañ bep eil vloaz. Eno e vez redet war-dro 2 300&nbsp;km dre an holl vroioù [[euskarek]] ([[Euskadi]] ha [[Nafarroa]] e [[Spagn]], hag [[Iparralde]] e [[Bro-C'hall]]). ==Doare ar Redadeg== Ur redadeg a-eiladoù eo, war-dro 9&nbsp;km a vez redet bep eurvezh. Pep kilometr a vez redet gant un den er penn a-raok o tougen ur [[bazh-test|vazh-test]] kizellet e [[koad]], ha neb a gar war e lerc'h. Evit dougen ar vazh-test war-hed ur [[kilometr|c'hilometr]] eo ret paeañ ur sammad, etre 100 ha 1000 euro hervez e statud (den prevez, strollegezh lec'hel, kevredigezh, politkour, embregerezh...). Er c'hêrioù hag er c'hêriadennoù treuzet e vez aozet un [[degemer]] d'an [[arvest]]erien ha d'ar rederien, predoù, [[sonadeg]]où. === Ar vazh-test === Ar vazh-test zo ur vazhig koad kizellet ha kinklet gant seizennoù, enni ur barzhoneg pe un destenn komz-plaen hag a vez lennet el lec'h-degouezh. [[Arouez]] ar brezhoneg douget a [[dorn|zorn]] da zorn (hag "''a di da di''" hervez al [[lugan]] pennañ) eo. == Hentadoù == Bep eil bloaz e cheñch hentad ar Redadeg, evel ar c'humunioù loc'hañ ha degouezhout. 600 km e rae ar Redadeg kentañ e 2008, hag ouzphenn {{formatnum:2200}} hiziv an deiz<ref>[https://www.ar-redadeg.bzh/br/an-hentou-abaoe-2008/ An hentoù abaoe 2008], war lec'hienn ar Redadeg (lennet d'an 08/05/2026)</ref>. Ar c'hilometroù implijet gant ar Redadeg zo anvet "kilometroù KMR" gant an aozadur : kilometroù teorikel int, kar n'int ket 1000 metr rik bep tro. {| class="wikitable" |+ !Bloaz !Deiziadoù !Niver a gilometroù teorikel !Loc'hañ !Degouezh |- |2008 |30/04 - 03/05 |600 |[[Naoned]] |[[Karaez-Plougêr|Karaez]] |- |2010 |10/05 - 15/05 |1200 |[[Roazhon]] |[[Pondi]] |- |2012 |12/05 - 19/05 |1500 |[[Brest]] |[[Douarnenez]] |- |2014 |24/05 - 31/05 |1500 |[[Montroulez]] |[[Groñvel]] |- |2016 |29/04 - 07/05 |1700 |[[Sant-Ervlan]] |[[Lokoal-Mendon]] |- |2018 |04/05 - 12/05 |1800 |[[Kemper]] |[[Plougerne]] |- |2021<ref>Pellaet e oa bet ar Redadeg 2020 ur bloaz war-lerc'h abalamour d'ar reuziad Covid-19.</ref> |21/05 - 29/05 |2020 |[[Karaez-Plougêr|Karaez]] |[[Gwengamp]] |- |2022 |20/05 - 28/05 |2022 |[[Gwitreg]] |[[Gwened]] |- |2024 |17/05 - 25/05 |2222 |[[Beg ar Raz]] |[[Montroulez]] |- |2026 |08/05 - 16/05 |2226 |[[Lannuon]] |[[Naoned]] |} == Skeudennoù == <gallery mode="packed" heights="150px"> Bulad-Pestivien O prientiñ Redadeg 2008.jpg|[[Bulad-Pestivien]], o prientiñ Redadeg 2008. Redadeg2010Plañvour02.JPG|Redourion prest da adkregiñ e [[Plañvour]], dirak ar greizenn Amzer Nevez, 2010. Redadeg2014-03.jpg| Ar skrivagnerez [[Loeiza an Duigoù]] e [[Kerne]], e 2014. </gallery> ==Kanaouennoù ofisiel== Galvet e vez arzourien da ginnig kanaouennoù. Unan ofisiel a vez dibabet evit pep Redadeg. {| class="wikitable" |- ! Bloaz !! Titl !! Arzour(ien) !Evezhiadenn |- | 2008 || ''Redadeg''|| [[EV (strollad)|EV]] |Kempennet e oa bet gant [[EV]] ur ganaouenn gozh, ''Redadeg'' ([https://www.youtube.com/watch?v=EGlhZlxSQbI selaou war YouTube]) |- | 2010 || ''Ar Redadeg''|| [[David ar Gall|David Ar Gall]] / [[Skolaj-Lise Diwan Gwened|Skolaj Diwan Gwened]] |[https://web.archive.org/web/20160305192135/http://www.kaouenn.net/?q=br%2Fnode%2F481 Selaou] war [[Kaouenn.net]] |- | 2012|| ''Foeter Breizh''|| [[Dom Duff]] | |- | 2014|| ''Alambadeg''|| [[Alambig Elektrik]] |[https://www.youtube.com/watch?v=QaT5Psbj5oM Selaou] war [[YouTube]] |- | 2016|| ''Huch 'ta ! Redadeg''|| Adaozik ha bugale Skolaj Diwan Gwened<ref>[https://web.archive.org/web/20160503045557/http://www.ar-redadeg.bzh/fr/blog/article/la-chanson-officielle ''1/12/2015 Lec'hienn ofisiel ar Redadeg "Kanaouenn ofisiel hag ur flashmob e Gwened'']</ref> |[https://www.youtube.com/watch?v=3EQqnZI2lQc Selaou] war YouTube |- | 2018|| ''Betek an trec'h''|| Penn Salsardin<ref>[https://www.ar-redadeg.bzh/br/petra-eo-ar-redadeg/article/klipou-ha-videoiou Lec'hienn ofisiel ar Redadeg Kanaouenn ofisiel 2018]</ref> |[https://www.youtube.com/watch?v=GjdxQp53vjw Selaou] war YouTube |- |2020/1 |''Deus 'ta mignon'' |Lies |[https://www.youtube.com/watch?v=bipuNH1pB2E&list=PL4dTvJWABvR3rAHIKAOPMvT_ciQKs2rqg&index=6 Selaou] war YouTube |- |2022 |''Redadeg 2022'' |[[Enora de Parscau]] |[https://www.youtube.com/watch?v=iTjfl-OwPao Selaou] war YouTube |- |2024 |''Redek a ran'' |[[Kaolila]] & [[El Maout]] |[https://www.youtube.com/watch?v=Eyt0mqtsAYI Selaou] war YouTube |- |2026 |''Poent eo !'' |[[Plouz&Foen]], [[Nolwenn Korbell]] |[https://www.youtube.com/watch?v=FBhhkg9xUlA&list=PL4dTvJWABvR3rAHIKAOPMvT_ciQKs2rqg&index=11 Selaou] war YouTube |} ==Gwelet ivez== *[[Redadeg 2008]] *[[Redadeg 2010]] *[[Redadeg 2012]] *[[Redadeg 2014]] *[[Redadeg 2016]] *[[Redadeg 2018]] ==Pennadoù kar== * En [[Euskal Herria]] : [[Korrika]] * E [[Katalonia]] : [[Correllengua]] * E [[Galiza]] : [[Correlingua]] * En [[Iwerzhon]] : [[Rith]] * E [[Kembre]] : [[Ras yr Iaith]] ==Liammoù diavaez== * [http://www.ar-redadeg.bzh Lec'hienn ofisiel ar Redadeg] * [https://www.youtube.com/watch?v=HRnGUhHPtfA Klip savet e 2016], ennañ kalz tud vrudet, evit brudañ an darvoud == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Redadeg]] [[Rummad:Stourm politikel e Breizh]] 9pegdprsyjv9z2pgrent12d4zy3lqkj 0 129732 2190742 2068008 2026-05-11T07:24:31Z Dishual 612 2190742 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Nantes SPOT 1247.jpg|thumb|Mammgêr Naoned gwelet adal an oabl]] Ur '''vetropolenn''' (a-ziwar ''metropolis'' e [[gresianeg]] ha ''metropolis'' e [[latin]]) anvet ivez '''meurgêr''' pe '''mammgêr''' a vez graet eus ur gêr vras, an hini pouezusañ eus ur rann-vro pe eus ur vro. Emañ e-penn un tiriad dre an nerzh ekonomikel, sevenadurel ha politikel kreñv a vez kreizennet eno. Ouzhpenn da-se an niver a annezidi uhel a zegas ur galloud sujañ war peurrest an tiriad tro-dro. N'eo ket dre ret kêrbenn ur vro evel [[New York]] hag a vez ar vetropolenn vrashañ er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù Unanet]] padal eo [[Washington]] ar gêrbenn. Gant ur sell ledanoc'h, ur vetropolenn a vez graet eus ul lec'h o kreizenniñ un obererezh, evel Berlin mammgêr ar stil pe [[Los Angeles]] meurgêr ar sinema. [[Tokyo]] a zo brudet evit bezañ metropolenn ar [[sezoù sokial]] (tiez bank, embregerezhioù bras pe [[embregerezhioù treuzvroadel]]). [[Restr:Localisation EPCI Rennes Métropole en Ille-et-Vilaine, France.svg|thumb|Lec'hiadur [[Roazhon Meurgêr]] da geñver tiriad departamant [[Il-ha-Gwilun]]]] Gant ur skeul bihanoc'h e vez kaoz eus [[regiopolis]]: kreizennoù kêriekaet gant ar memes doare desach a vez adkavet gant ar vetropolennoù brasoc'h met gant ul live lec'hel en ur rann-vro, krouet eo bet an termenadur-se er bloavezh 2006. == Ar bedeladur == E-kreiz liammoù ar [[bedeladur]] e vez ar vetropolennoù. Ar bedeladur, ul lusk enframmidigezh etrebroadel savet adal eskemmoù dre ar bed a-fed mennozhioù, luskadoù arc'hant pe marc'hadourezhioù ha sevenadur a implij ar vetropolennoù evel lec'hioù kreizenniñ al luskoù eskemm. == Istor == En amzer dremenet metropolis a oa un doare da dermeniñ ur gêr pe ur Stad a oa bet diazezet adal [[Trevadennouriezh|trevadennoù]], ar vammgêr a oa ar metropolis al lec'h kreizenniñ ar galloudoù lies war an trevadennoù kement hag al lec'h tremen evit al luskoù etreze. Evit ar [[Impalaeriezh roman|Romaned]], ur metropolis a oa kêrbenn melestradurel ur [[Proviñs roman|proviñs]]. Evit bed ar relijion, dreist-holl hini an Iliz roman, ur vetropolenn a zo al lec'h pennañ en ur rann-vro. Kêrioù lies a oa bet krouet gant sevenadurezhioù hen a zo bet gwelet evel metropolennoù bedel ha pouezus o marevezh istorel, dre an niver a annezidi dreist-holl hag o liammoù gant ar bed. Ul lod eus ar vetropolennoù hen-se o deus bet dreistbevet betek an deiz-ha-hiziv hag a chom e-touezh ar c'hêrioù chomet anneziet ar pellañ en istor [[Mab-Den]]. En ur implij muzulioù modern, [[Roma]], a zo gwelet evel ar c'hentañ metropolenn o vezañ bet tizhet ur milion a anneziad tro ar bloavezh 1 hag o kaout peuraozadurioù tisaverezh chomet distremen e-pad kantvedoù. == Dielfennadur ur vetropolenn == Meur a vuzul a vez implijet evit gouzout douats hag ur gêr a vez ur vetropolenn pe get: [[Restr:EU-metropoles-sans-bordures.png|thumb|Metropolennoù pouezusañ Europa]] * Ret eo kaout ur boblañs uhel, uheloc'h evit tri milion anneziad evit ur vetropolenn bedel. Rannet eo bet ar vetropolennoù etre meur a reoù anezho ([[kêr bedel]], metropolenn europat, metropolenn rann-vro) gant skeulioù disheñvel. * Ret eo kavout eno ur c'hreizenniñ galloudoù ekonomikel (skiantoù, sezoù embregerezhioù...), arc'hant, politikel ha sevenadurel. * E-penn al luskoù emañ ar vetropolenn da geñver ar greanterezh, reiñ a ra lañs d'an aozadurioù pe d'an nevezintioù war tiriad kêr ha war an tiriad tro-war-dro. * E-penn eo d'un aozadur tiriad [[Kêriekadur|kêriekaet]]. * E-liamm eo gant ar skeulioù uheloc'h (broadel pe etrebroadel). * Desach a ra an douristed, ur brud broadel pe bedel a zo gant ar gêr. * Ur rouedad aozadurioù pe skolioù-meur a zo en ur vetropolenn gant obererezhioù ensklask-diorroiñ nerzhus. {{commonscat|metropolis}} [[Rummad:Kêraozouriezh]] 0yvrb56j0ie225gya67nmi8kyqur28h 2190770 2190742 2026-05-11T09:16:32Z Dishual 612 2190770 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Nantes SPOT 1247.jpg|thumb|Mammgêr Naoned gwelet adal an oabl]] Ur '''vetropolenn''' (a-ziwar ''metropolis'' e [[gresianeg]] ha ''metropolis'' e [[latin]]) anvet ivez '''meurgêr''' pe '''mammgêr''' a vez graet eus ur gêr vras, an hini pouezusañ eus ur rann-vro pe eus ur vro. Emañ e-penn un tiriad dre an nerzh ekonomikel, sevenadurel ha politikel kreñv a vez kreizennet eno. Ouzhpenn da-se an niver a annezidi uhel a zegas ur galloud sujañ war peurrest an tiriad tro-dro. N'eo ket dre ret kêrbenn ur vro evel [[New York]] hag a vez ar vetropolenn vrashañ er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù Unanet]] padal eo [[Washington]] ar gêrbenn. Gant ur sell ledanoc'h, ur vetropolenn a vez graet eus ul lec'h o kreizenniñ un obererezh, evel Berlin mammgêr ar stil pe [[Los Angeles]] meurgêr ar sinema. [[Tokyo]] a zo brudet evit bezañ metropolenn ar [[sezoù sokial]] (tiez bank, embregerezhioù bras pe [[embregerezhioù treuzvroadel]]). [[Restr:Localisation EPCI Rennes Métropole en Ille-et-Vilaine, France.svg|thumb|Lec'hiadur [[Roazhon Meurgêr]] da geñver tiriad departamant [[Il-ha-Gwilun]]]] Gant ur skeul bihanoc'h e vez kaoz eus [[regiopolis]]: kreizennoù kêriekaet gant ar memes doare desach a vez adkavet gant ar vetropolennoù brasoc'h met gant ul live lec'hel en ur rann-vro, krouet eo bet an termenadur-se er bloavezh 2006. == Ar bedeladur == E-kreiz liammoù ar [[bedeladur]] e vez ar vetropolennoù. Ar bedeladur, ul lusk enframmidigezh etrebroadel savet adal eskemmoù dre ar bed a-fed mennozhioù, luskadoù arc'hant pe marc'hadourezhioù ha sevenadur a implij ar vetropolennoù evel lec'hioù kreizenniñ al luskoù eskemm. == Istor == En amzer dremenet metropolis a oa un doare da dermeniñ ur gêr pe ur Stad a oa bet diazezet adal [[Trevadennouriezh|trevadennoù]], ar vammgêr a oa ar metropolis al lec'h kreizenniñ ar galloudoù lies war an trevadennoù kement hag al lec'h tremen evit al luskoù etreze. Evit ar [[Impalaeriezh roman|Romaned]], ur metropolis a oa kêrbenn melestradurel ur [[Proviñs roman|proviñs]]. Evit bed ar relijion, dreist-holl hini an Iliz roman, ur vetropolenn a zo al lec'h pennañ en ur rann-vro. Kêrioù lies a oa bet krouet gant sevenadurezhioù hen a zo bet gwelet evel metropolennoù bedel ha pouezus o marevezh istorel, dre an niver a annezidi dreist-holl hag o liammoù gant ar bed. Ul lod eus ar vetropolennoù hen-se o deus bet dreistbevet betek an deiz-ha-hiziv hag a chom e-touezh ar c'hêrioù chomet anneziet ar pellañ en istor [[Mab-Den]]. En ur implij muzulioù modern, [[Roma]], a zo gwelet evel ar c'hentañ metropolenn o vezañ bet tizhet ur milion a anneziad tro ar bloavezh 1 hag o kaout peuraozadurioù tisaverezh chomet distremen e-pad kantvedoù. == Dielfennadur ur vetropolenn == Meur a vuzul a vez implijet evit gouzout douats hag ur gêr a vez ur vetropolenn pe get: [[Restr:EU-metropoles-sans-bordures.png|thumb|Metropolennoù pouezusañ Europa]] * Ret eo kaout ur boblañs uhel, uheloc'h evit tri milion anneziad evit ur vetropolenn bedel. Rannet eo bet ar vetropolennoù etre meur a reoù anezho ([[kêr vedel]], metropolenn europat, metropolenn rann-vro) gant skeulioù disheñvel. * Ret eo kavout eno ur c'hreizenniñ galloudoù ekonomikel (skiantoù, sezoù embregerezhioù...), arc'hant, politikel ha sevenadurel. * E-penn al luskoù emañ ar vetropolenn da geñver ar greanterezh, reiñ a ra lañs d'an aozadurioù pe d'an nevezintioù war tiriad kêr ha war an tiriad tro-war-dro. * E-penn eo d'un aozadur tiriad [[Kêriekadur|kêriekaet]]. * E-liamm eo gant ar skeulioù uheloc'h (broadel pe etrebroadel). * Desach a ra an douristed, ur brud broadel pe bedel a zo gant ar gêr. * Ur rouedad aozadurioù pe skolioù-meur a zo en ur vetropolenn gant obererezhioù ensklask-diorroiñ nerzhus. {{commonscat|metropolis}} [[Rummad:Kêraozouriezh]] 4srw2pcaixlnfrdr22qtbyj981s8m5i 0 131312 2190693 1740545 2026-05-10T23:47:12Z CommonsDelinker 424 Lamet kuit eo bet ar restr ''Rama_Studios_Logo.jpg'' peogwir eo bet diverket diwar Commons gant Kadı evit an abeg-mañ: Content created as [[:c:COM:ADVERT|advertisement]] ([[:c:COM:CSD#G10|G10]]) 2190693 wikitext text/x-wiki '''Freeware''' zo ur meziant perc'hennet hag a vez tu implij met hep tennañ gounid eus outañ. Ur meziant freeware a c'hell bezañ implijet hep paeañ met en eskemm ez eo ret chom hep kemmañ anezhañ hep aotre, na lakaet da embann pe diskuilhet an doareoù d'e sevel. Daou skouer brudet eus ar freeware a vez ar meziantoù [[Skype]] hag [[Adobe Acrobat Reader]]. Ar meziantoù doare Freeware, gant ma z'int reoù digoust a c'hell bezañ mammenn da arc'hantaouiñ ar perc'hennerien da skouer dre goulennoù arc'hant a youl vat. Bez 'zo ivez doareoù d'ar meziantoù gwellaet na c'heller kaout nemet dre prenañ "Freemium" pe Shareware a vez graet neuze eus ar stummoù-se. A-vras ar c'hodoù diazez bet implijet evit sevel ar freeware a chom kuzh, ar pezh a vez disheñvel diouzh ar [[free software]] pe [[meziantoù open source]] hag a vez embannet ivez dre un doare digoust. [[Rummad:Termenaoueg an urzhiataer]] [[Rummad:Gerioù saoznek]] bwiafk0b0okr3qkm11a128kkby80ui8 2190721 2190693 2026-05-11T04:50:50Z Dishual 612 2190721 wikitext text/x-wiki {{databox}}'''Freeware''' zo ur meziant perc'hennet hag a vez tu implij met hep tennañ gounid eus outañ. Ur meziant freeware a c'hell bezañ implijet hep paeañ met en eskemm ez eo ret chom hep kemmañ anezhañ hep aotre, na lakaet da embann pe diskuilhet an doareoù d'e sevel. Daou skouer brudet eus ar freeware a vez ar meziantoù [[Skype]] hag [[Adobe Acrobat Reader]]. Ar meziantoù doare Freeware, gant ma z'int reoù digoust a c'hell bezañ mammenn da arc'hantaouiñ ar perc'hennerien da skouer dre goulennoù arc'hant a youl vat. Bez 'zo ivez doareoù d'ar meziantoù gwellaet na c'heller kaout nemet dre prenañ "Freemium" pe Shareware a vez graet neuze eus ar stummoù-se. A-vras ar c'hodoù diazez bet implijet evit sevel ar freeware a chom kuzh, ar pezh a vez disheñvel diouzh ar [[free software]] pe [[meziantoù open source]] hag a vez embannet ivez dre un doare digoust. [[Rummad:Termenaoueg an urzhiataer]] [[Rummad:Gerioù saoznek]] mqid1h2p9sc203giu64mj2bh8ica5pm 0 134295 2190768 1961464 2026-05-11T09:02:12Z Arko 540 rummadoù 2190768 wikitext text/x-wiki [[File:Raw egg.jpg|thumb|upright=0.9|Vi yar kriz dirak ar glorenn dorr]] Da geginañ e vez implijet '''[[vi]]où'''-[[yar]] dreist-holl. Ganto e vez graet : *''vioù poazh-tanav'', en dour tomm berv *''vioù poazh kalet'', pa vez laosket 10 munut en dour o virviñ : kalet eo ar gwenn hag ar melen *''vioù baset'' *''vioù fritet'', en [[amann]], pe en [[eoul]] ([[olivez]], palmez, hag all), pe er [[bloneg]]. *[[alumenn]]où. ==Vioù all== * vioù evned : houadezed, koailhed * vioù pesked : [[kaviar]] * vioù baot * [[vioù-Pask]], e sukr pe [[chokolad]] <gallery mode="packed" heights="150px"> Huevosalplato.jpg|Daou vi fritet war un asied Morning Glory, Ashland (4935577535).jpg|Vioù baset gant kig-moc'h Salty egg.JPG|Vi houadez, miret en holen </gallery> [[Rummad:Vioù]] [[Rummad:Aozennoù kegin]] [[Rummad:Keginerezh]] p6cky7mz1hp17kiue0ywyz6ye9xp8um 0 136025 2190660 1978650 2026-05-10T12:22:39Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190660 wikitext text/x-wiki '''Saint-y-Brid''' (''St. Brides Major'' e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur [[Roll kupuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e [[Bro Morgannwg]] e [[Kembre]], ur 6&nbsp;km er c'hreisteiz da gêr [[Pen-y-bont ar Ogwr]]. E 2011 e oa poblet gant 1940 a dud, ha 193 anezho (10,2%) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'' Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol ("The Office For National Statistics")]</ref>. ==Kêriadenn== Da [[Santez Berc'hed|Santez ''Brid'']], pe ''Ffraid'' (ar santez anvet ''[[Bríd]]'' e gouezeleg, ''Brigid'' e saozneg, [[Berc'hed]] e brezhoneg), eo dediet an iliz. Teir zavarn hag ur skol gentañ derez zo. ==Tud== *[[Iorwerth Fynglwyd]] (fl. 1485-1525), barzh ==Daveoù== {{Daveoù}} {{Kêrioù Morgannwg}} [[Rummad:Kêriadennoù Bro Morgannwg]] [[Rummad:Kumuniezhoù Bro Morgannwg]] rzps54n1f9e2opw973bif4t0w877sc2 0 142351 2190785 2007562 2026-05-11T11:10:47Z Steffi ar C'hoajou 59409 2190785 wikitext text/x-wiki [[restr:Jean-Michel Blanquer - 2017.jpg|thumb|Jean-Michel Blanquer e 2017.]] '''Jean-Michel Blanquer''', ganet e [[Pariz]] e [[1964]], zo ur politikour [[Bro-C'hall|gall]], bet [[Ministr an Deskadurezh vroadel (Frañs)|ministr an Deskadurezh]]. E dad hag e vamm zo ganet en [[Alger]] <ref>[https://www.infosplusgabon.com/component/content/article/30707-france-jean-michel-blanquer-lun-des-pieds-noirs-dans-le-gouvernent-castex ''France : Jean-Michel Blanquer, l'un des Pieds-Noirs dans le Gouvernent Castex''] (Infos Plus Gabon).</ref>. Dispartiet eo. Goude e studioù e voe kelenner-enklasker e Skol-veur Panthéon-Assas e 1992, e Skol-veur François-Rabelais e 1994, hag en Institut d'Études Polítiques e Lille e 1996. E 1998 e voe anvet e penn an Institut des Hautes Études d’Amérique Latine. Etre 2004 ha 2006 e voe rektor Akademiezh [[Gwiana c'hall]], hag etre 2007 ha 2009 en Akademiezh Créteil. E 2009 e voe anvet da rener meur an deskadurezh dindan ar ministr [[Luc Chatel]]. E 2013 e teuas da vezañ prezidant an [[ESSEC Business School]]. ==Ministr== Hag e 2017 e voe anvet da Vinistr an Deskadurezh, e gouarnamant kentañ [[Emmanuel Macron]]. Abaoe m'eo ministr en deus komzet meur a wech a-enep kelennadur ar brezhoneg : e miz Mae 2019 e oa savet a-enep ar c'helenn dre soubidigezh er skolioù Diwan<ref>[https://www.letelegramme.fr/bretagne/diwan-le-ministre-de-l-education-declenche-un-tolle-21-05-2019-12290039.php ''Le ministre de l’Éducation déclenche un tollé'' - Le Télégramme, 21 mai 2019]</ref> ; hag e miz C'hwevrer 2020 en doa kemeret ar gaoz er [[Bodadenn Vroadel (Frañs)|Vodadenn Vroadel]] a-enep kinnig-lezenn [[Paul Molac]]<ref>[http://videos.assemblee-nationale.fr/video.8762351_5e45afed0e9ef.3eme-seance---protection-patrimoniale-des-langues-regionales-suite-13-fevrier-2020 ''Protection patrimoniale des langues régionales'', assemblee-nationale.fr 13 février 2020]</ref>. n'eo ket bet dislâret ar ministr gant e gentañ ministr na gant e brezidant. ==2022== N'eo ket bet adkemeret evel ministr an deskadurezh Klasket en deus ur bastell-vro ma c'hallje mont war ar renk da vont da gannad. Goulennet en deus digant ur gannadez eus e strollad leuskel he lec'h gantañ, en aner. neuze eo aet da lakaat e anv e pastell-vro Montargis<ref>https://www.leparisien.fr/elections/legislatives/legislatives-jean-michel-blanquer-asperge-de-mousse-blanche-et-insulte-sur-un-marche-a-montargis-04-06-2022-7UTSE7UK5NCPFAKVUWOM4BGI6A.php</ref> ha korbellet eo bet. ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Blanquer, Jean Michel}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1964]] [[Rummad:Ministred c'hall]] h09yjmrnb2jr23g4whc9s9hrjf5epge 0 144117 2190722 1978871 2026-05-11T05:25:06Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190722 wikitext text/x-wiki [[Restr:The former Cefn Coed Colliery (now a Museum) - geograph.org.uk - 204978.jpg|thumb|Mirdi glaou Cefn Coed]] '''Y Creunant''' (''Crynant'' e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur [[Roll kumuniezhioù Kembre|gumuniezh]] e kreisteiz [[Kembre]], e distrig [[Castell-nedd Port Talbot]]. Emañ er biz da gêr [[Castell-nedd]] hag er c'hreisteiz da gêriadenn [[Blaendulais]]. Redek a ra an [[Dulais (Castell-nedd Port Talbot)|Dulais]] hebiou Y Creunant. Mengleuzioù [[glaou]] a oa en tolead gwechall, en XIX{{vet}} hag XX{{vet}} kantved. Aanavezet e oa mengleuz Cefn Coed evel ar vengleuz glaou donañ er bed a-bezh, poent zo bet. Ur mirdi zo bet savet eno bremañ. E [[2011]] e oa poblet ar gumuniezh gant 1 910 a dud, ha 435 anezho (25,1 %) a oa kembraegerien<ref>[https://web.archive.org/web/20151118030211/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html ''Statistical bulletin: 2011 Census: Key Statistics for Wales, Mawrth 2011'', Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol (''The Office For National Statistics'')]</ref>. ==Daveoù== {{Daveoù}} {{Kêrioù Castell-nedd Port Talbot}} [[Rummad:Kêriadennoù Castell-nedd Port Talbot]] t8j5x4xtqrf76jz6u0i8di1bxlmgo5q 0 169191 2190760 2182465 2026-05-11T08:09:28Z Kestenn 14086 2190760 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |- {{Infobox/Titl|.300 Winchester Magnum|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:338WinMag300WinMag375HHMag.png|frameless|326x326px]] <br /><br />Ur gartouchenn '''.300 Win Mag''' etre kartouchennoù [[.338 Winchester Magnum|.338 Win Mag]] (a-gleiz) ha [[.375 H&H Magnum|.375 H&H]] (a-zehou). |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" width="50%" |Kalibr |.30 / 7,62 mm |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |boutailh, kreuzenn, gouriz |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |7,8 mm |- ! scope="row" |Ø trogleuziñ |7,6 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |8,6 mm |- ! scope="row" |Ø skoaz |12,4 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |13 mm |- ! scope="row" |Ø strad |13,5 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,3 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |67 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |84,84 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |9,7 - 14,3 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |876 - 1 000 m/s |- ! scope="row" |Gwask ar gazoù d'ar muiañ |4300 bar |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |3 628 - 4 100 J |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]] |LRM |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |C |} Ar gartouchenn '''.300 Winchester Magnum''', anvet ivez '''.300 Win Mag''' pe '''.300 WM''' ('''7,62 × 67 mm''' er stumm metrek) a zo ur [[munision]] krouet e 1963 gant an embregerezh [[Winchester Repeating Arms Company]]. Deveret eo eus an [[.375 H&H Magnum]] kemmet evit resev ur boled kalibr .30. En [[Europa (kevandir)|Europa]] hag e [[Norzhamerika]] e vez implijet kalz ar munision-mañ evit chaseal ar jiboez bras evel ar [[Karv|c'hirvi]], hag ar gartouchenn implijetañ er [[Karabinenn|c'harabinennoù]] gant ar chaseourien e [[Bro-C'hall|Frañs]]<ref>{{Fr}} JACQUET Jean-François, ''[https://www.chassons.com/armes-et-munitions/calibre-du-mois-presentation-du-calibre-300/62982/ Pourquoi le calibre 300 est-il très utilisé en France pour la chasse ?]'', Chassons.com, 25/06/2023 (lennet d'ar 15/01/2025)</ref>. Er bloavezhioù 1980 e voe amprouet ha choazet ar gartouchenn-mañ evit ma vefe implijet gant [[United States Marine Corps|Marines]] ar Stadoù-Unanet<ref>'''{{Fr}}''' ''[http://marksman.over-blog.fr/article-les-cartouches-des-fusils-sniper-a-longue-portee-105555258.html Les cartouches des fusils sniper à longue portée]'', marksman.over-blog.fr, 21/05/2012 (lennet d'ar 24/08/2024)</ref>. Ur munision resis eo, implijet evit tennañ betek 900 metr<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 151</ref>. == Liammoù diavaez == * {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iii/tabiiical-fr-page20.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:300 Win Mag}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù-chase]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] 1zwe15qzgt7fk4uqvud2w85qooprmec 0 170211 2190769 2190544 2026-05-11T09:10:28Z Kestenn 14086 2190769 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {|width="100%" border="0" cellspacing="4" cellpadding="2" | align="left" valign="center"|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]] | align="left" valign="center"| <div align="center" style="font-size:150%;">[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !''' </div> <div align="center" style="font-size:100%;"> An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis. '''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.''' </div> | align="right" valign="center"| [[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]] |}<div style="text-align:center;"> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''ARMOÙ'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] == === [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] === [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] • [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]] === [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] === [[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]] === [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] === [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] === [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] === [[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]] === [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] === [[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]] === [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] === [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]] === [[Karabinenn|Karabinennoù]] === [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • [[Remington Model 30]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] === [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] === [[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]] === [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] === [[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Brügger & Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] == === [[Pistolenn|Pistolennoù]] === '''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]] • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] • '''SACM :''' [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 41]] • [[Smith & Wesson Model 52]] • [[Smith & Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer & Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Star M14]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] • [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]] === [[Revolver|Revolverioù]] === [[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast & Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 3]] • [[Smith & Wesson Model 10]] • [[Smith & Wesson Model 14]] • [[Smith & Wesson Model 17]] • [[Smith & Wesson Model 19]] • [[Smith & Wesson Model 27]] • [[Smith & Wesson Model 28]] • [[Smith & Wesson Model 29]] • [[Smith & Wesson Model 36]] • [[Smith & Wesson Model 53]] • [[Smith & Wesson Model 60]] • [[Smith & Wesson Model 460]] • [[Smith & Wesson Model 500]] • [[Smith & Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] == Armoù eneptank == ''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]] == [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] == [[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]] == [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] == [[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]] == [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] == [[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]] == Doareoù armoù-tan kozh == [[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]] == Armoù hiron == [[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]] |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''</div> |- | align="left" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]] === Evit ar c'hanolioù flour === [[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]] === Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) === * {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Winchester]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&W]] • [[.32 S&W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 BMG]] * {{Alamagn}} : [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]] • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]] * {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]] • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]] * {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]] * {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]] * {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} : [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]] * {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]] * {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]] * {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 <abbr>mm</abbr> B]] * {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]] * {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] * {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]] * {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]] * {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]] * {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]] |} {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TEKNIK'''</div> |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]] === Elfennoù armoù ha munisionoù === [[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Buker poent ruz]] • [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] === Mont en-dro ha teknikoù tennañ === [[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]'' |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] === ==== Armoù (hervez o bro) ==== [[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler & Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe & Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer & Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] • {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] • [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis & Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland & Holland]] • [[James Purdey & Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley & Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg & Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith & Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger & Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger & Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]] ==== Munisionoù ha dafar adkargañ ==== [[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier & Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] ==== Kenwerzh ==== [[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage & Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]] === Krouerien hag embregererien === [[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene M. Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Istor, lezenn ha kevredigezh === [[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]] ==== Mediaoù hag embann ==== ''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns & Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]'' ==== Tennerien ha tennerezed en Istor ==== [[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] • [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]] === Er sevenadur === [[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' • [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]'' === [[Sportoù tennañ]] === [[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]] ==== Tennerien ha tennerezed sport ==== [[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]] |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''RUMMADOÙ'''</div> [[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]] ==== Armoù dre zarvoud istorel ==== '''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]] '''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]] '''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]] ==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ==== [[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]] |} <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]] [[Rummad:Armoù]] n62o74aurj2tzf51jag0ygk1x8uglju 0 171131 2190668 2174075 2026-05-10T12:35:25Z Kestenn 14086 2190668 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Baikal IJ-27|006400|talbenn defaut|FFF}} |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#006400; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Broioù |{{URSS}}<br>{{Rusia}} |- ! scope="row" |Mont en-dro |Fuzuilh da wintañ, daou ganol dreistlakaet pe kichen-ha-kichen |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[Kalibr 12]], [[kalibr 16]], [[kalibr 20]], [[kalibr 28]], [[kalibr .410]] |- ! scope="row" |Produer |[[IJMEC'H|Uzin Mekanikerezh Ijevsk]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |Abaoe 1973 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#006400; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas |3,4 kg (hep kartouchenn) |- ! scope="row" |Hirder |1.168 mm (stumm gant ur c'hanol 660 mm) |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |660 mm pe 710 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Hed-tenn pleustrek |Betek 30-35 m hervez ar c'halibr |- ! scope="row" |Endalc'h |2 gartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#006400; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |C |} An '''IJ-27''' (skrivet '''IZh-27''' alies) zo ur [[Fuzuilh#Fuzuilh-chase|fuzuilh-chase]] daou ganol flour da wintañ dreistlakaet pe kichen-ha-kichen produet abaoe 1973 e [[Ij]] gant an embregerezh rusian [[IJMEC'H|Ijevsky Mekhanicheskiy Zavod]] (e rusianeg Ижевский Механический Завод, ''Uzin Mekanikerezh Ijevsk'') dindan ar merk [[Baikal]]. Gwerzhet e veze e [[Stadoù-Unanet Amerika]] gant [[Remington]] dindan an anv '''SPR-310'''<ref>{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, pp. 280-281</ref> pe '''Spartan 310''' etre 2006 ha 2009<ref>{{En}} [https://web.archive.org/web/20080501100808/http://www.remington.com/library/history/firearm_models/shotguns/SPR310.asp Pajenn an SPR 310 war lec'hienn gozh Remington] (dielloù)</ref>. Brudet eo da vezañ ur fuzuilh simpl ha marc'had-mat. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Fuzuilhoù]] [[Rummad:Fuzuilhoù-chase]] [[Rummad:Armoù URSS]] [[Rummad:Armoù Rusia]] bh1jd9m43rm714r3fa5aaw667ljb7lj 2190669 2190668 2026-05-10T13:09:57Z Ar choler 52661 + skeudenn 2190669 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Baikal IJ-27 / IZh-27 / ИЖ-27|006400|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2"| [[File:IZH27.jpg|260px|center]] |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#006400; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Broioù |{{URSS}}<br>{{Rusia}} |- ! scope="row" |Mont en-dro |Fuzuilh da wintañ, daou ganol dreistlakaet pe kichen-ha-kichen |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[Kalibr 12]], [[kalibr 16]], [[kalibr 20]], [[kalibr 28]], [[kalibr .410]] |- ! scope="row" |Produer |[[IJMEC'H|Uzin Mekanikerezh Ijevsk]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |Abaoe 1973 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#006400; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas |3,4 kg (hep kartouchenn) |- ! scope="row" |Hirder |1.168 mm (stumm gant ur c'hanol 660 mm) |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |660 mm pe 710 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Hed-tenn pleustrek |Betek 30-35 m hervez ar c'halibr |- ! scope="row" |Endalc'h |2 gartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#006400; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |C |} {{Commonscat|Izh-27}} An '''IJ-27''' (skrivet '''IZh-27''' alies) zo ur [[Fuzuilh#Fuzuilh-chase|fuzuilh-chase]] daou ganol flour da wintañ dreistlakaet pe kichen-ha-kichen produet abaoe 1973 e [[Ij]] gant an embregerezh rusian [[IJMEC'H|Ijevsky Mekhanicheskiy Zavod]] (e rusianeg Ижевский Механический Завод, ''Uzin Mekanikerezh Ijevsk'') dindan ar merk [[Baikal]]. Gwerzhet e veze e [[Stadoù-Unanet Amerika]] gant [[Remington]] dindan an anv '''SPR-310'''<ref>{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, pp. 280-281</ref> pe '''Spartan 310''' etre 2006 ha 2009<ref>{{En}} [https://web.archive.org/web/20080501100808/http://www.remington.com/library/history/firearm_models/shotguns/SPR310.asp Pajenn an SPR 310 war lec'hienn gozh Remington] (dielloù)</ref>. Brudet eo da vezañ ur fuzuilh simpl ha marc'had-mat. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Fuzuilhoù]] [[Rummad:Fuzuilhoù-chase]] [[Rummad:Armoù URSS]] [[Rummad:Armoù Rusia]] 0px7j1mcw5d037yraf7pqfmy8zs9byr 2190670 2190669 2026-05-10T13:21:13Z Ar choler 52661 liamm diavaez 2190670 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Baikal IJ-27 / IZh-27 / ИЖ-27|006400|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2"| [[File:IZH27.jpg|260px|center]] |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#006400; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Broioù |{{URSS}}<br>{{Rusia}} |- ! scope="row" |Mont en-dro |Fuzuilh da wintañ, daou ganol dreistlakaet pe kichen-ha-kichen |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[Kalibr 12]], [[kalibr 16]], [[kalibr 20]], [[kalibr 28]], [[kalibr .410]] |- ! scope="row" |Produer |[[IJMEC'H|Uzin Mekanikerezh Ijevsk]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |Abaoe 1973 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#006400; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas |3,4 kg (hep kartouchenn) |- ! scope="row" |Hirder |1.168 mm (stumm gant ur c'hanol 660 mm) |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |660 mm pe 710 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Hed-tenn pleustrek |Betek 30-35 m hervez ar c'halibr |- ! scope="row" |Endalc'h |2 gartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#006400; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |C |} {{Commonscat|Izh-27}} An '''IJ-27''' (skrivet '''IZh-27''' alies) zo ur [[Fuzuilh#Fuzuilh-chase|fuzuilh-chase]] daou ganol flour da wintañ dreistlakaet pe kichen-ha-kichen produet abaoe 1973 e [[Ij]] gant an embregerezh rusian [[IJMEC'H|Ijevsky Mekhanicheskiy Zavod]] (e rusianeg Ижевский Механический Завод, ''Uzin Mekanikerezh Ijevsk'') dindan ar merk [[Baikal]]. Gwerzhet e veze e [[Stadoù-Unanet Amerika]] gant [[Remington]] dindan an anv '''SPR-310'''<ref>{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, pp. 280-281</ref> pe '''Spartan 310''' etre 2006 ha 2009<ref>{{En}} [https://web.archive.org/web/20080501100808/http://www.remington.com/library/history/firearm_models/shotguns/SPR310.asp Pajenn an SPR 310 war lec'hienn gozh Remington] (dielloù)</ref>. Brudet eo da vezañ ur fuzuilh simpl ha marc'had-mat. == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=rMMEhklX4n4 ''Baikal IJ-27 Shotgun Review''], ''YouTube''. <small>Kavet : 10 Mae 2026</small>. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Fuzuilhoù]] [[Rummad:Fuzuilhoù-chase]] [[Rummad:Armoù URSS]] [[Rummad:Armoù Rusia]] ixjiruusbc0agkqexz5165rgm506zfm 10 179164 2190689 2189516 2026-05-10T18:21:19Z Dishual 612 2190689 wikitext text/x-wiki <!--### SKEUDENN ###--> [[Skeudenn:Іван Марчук, «Зійшов місяць над Дніпром», 1980.png|thumb|An daolenn ''Savet eo al loar a-us an Dnipro''.]] * D'an 8 a viz Mezheven 2024, un daolenn gant [[Ivan Martchouk]] anvet ''Savet eo al loar a-us an Dnipro'' (Зійшов місяць на Дніпром) a dizhas {{formatnum:300000}} dollar en ur werzh diouzh ar c'hresk e [[Kyiv]] ; biskoazh ne oa bet ken uhel priz un oberenn gant un arzour ukrainat a vremañ. * E-pad an [[Eil Brezel-bed]] e voe savet c'hoarioù [[Monopoly]] enne kartennoù ha nadozioù-mor evit sikour ar [[Prizoniad brezel|brizonidi vrezel]] vreizhveuriat da achap kuit. * [[Terminator the Second]] a gont istor [[Terminator ar Varn ziwezhañ]] en ur implij arroudoù eus oberennoù [[William Shakespeare]] nemetken? * Ken strafuilhet e voe [[Nelly Sachs]] gant darvoudoù euzhus ar brezel ma tremenas meur a vloaz e bredospitalioù goude an [[Eil Brezel-bed]]. * [[Heian-kyō]], "annez impalaerel a beoc'h hag a sioulded" zo unan eus anvioù kozh [[Kyoto|Kyōto]]. * Ne ouier ket anv resis an trede [[pab|pab roman]], [[Anacletus]] a vez graet an aliesañ eus outañ. * [[John Wayne Gacy]] al [[lazher a steudad]] [[stadunanat]] a oa lesanvet ar "furlukin lazher". kfl200q8z26shidxgtgipetfcyrd0i8 0 179819 2190771 2187626 2026-05-11T09:26:29Z Llydawr 145 yezh 2190771 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Gao Cai''' ([[sinaeg]]: 高寀) a oa un [[tizhog]] ofisiel e-kerzh ren an impalaer [[Wanli]] eus an [[Tierniezh Ming|dierniezh Ming]]. E penn an taosoù impalaerel e voe e [[Fujian]] hag unan eus pennoù brudetañ ensellerezh ar mengleuzioù hag an tailhoù e voe en amzer-se. E-kerzh e amzer e Fujian en doa lakaet taosoù uhel-tre da dalvezout, direizhet ar c'henwerzh lec'hel ha lakaet kounnar da sevel e-touez ar varc'hadourien, ar boblañs, ha betek lod eus izili ar vegenn ofisiel. An darvoudoù-se a oa bet anvet goude-se "direizhadennoù Gao Cai e Fujian." == Kaozioù e tebre empennoù paotred yaouank == E fin ar marevezh Ming e oa skridoù hag a gonte e oa Gao Cai "o tebriñ [[Empenn|empennoù]] paotred yaouank". E-barzh ar ''Wanli yehuo bian'' e konter e oa bet touellet Gao Cai, o krediñ e vefe lakaet e "[[ardivink-genel]] da greskiñ en-dro", gant kaozioù ur [[fangshi]] hag en doa, "dre guzh, prenet ha debret empennoù paotred yaouank".<ref name="萬曆野獲編">{{cite book |author1=沈德符 |title=萬曆野獲編 |date=1959 |publisher=中華書局 |isbn=978-7-101-01729-8 |pages=158, 724-725 |url=https://books.google.com/books?id=QT5JAAAAMAAJ&redir_esc=y |access-date=6 April 2026 |language=zh}}</ref>. En ul lodenn all eus ar memes levr e konter en doa "debret empennoù ouzhpenn mil bugel", ha kontañ a rer ivez en doa lakaet degas bugale ha lazhet dre guzh e meur a lec'h<ref name="萬曆野獲編"/>. Hervez skridoù all anvet ''Dong Xi Yang Kao'', e taolenner Gao Cai evel un den chivous ha drouk gant an dud<ref>{{cite book |author1=张燮 |title=東西洋考 |date=1981 |publisher=中華書局 : 新華書店北京發行所發行 |pages=155-169 |url=https://books.google.com/books/about/%E6%9D%B1%E8%A5%BF%E6%B4%8B%E8%80%83.html?id=e3iwAAAAIAAJ&redir_esc=y |access-date=6 April 2026 |language=zh}}</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Tizhoged]] [[Rummad:Tuddebrerien]] [[Rummad:Istor Sina]] [[Rummad:Fujian]] tag91nl1iobvsft218vy283hk7bj6tc 0 179820 2190772 2187583 2026-05-11T09:28:54Z Llydawr 145 2190772 wikitext text/x-wiki [[Rajpipla]] a oa ur briñselezh gwarezet gant Breizh-Veur en [[India]. En he fenn e oa ur roue anvet ''[[maharana]]'' ha goude-se ''maharaja'', an daou c’her o talvezout « Roue meur ». Diazezet war-dro 1340, ar briñselezh a chomas bev betek 1948, pa voe ebarzhet e stad [[Gujarat]], e [[Republik India]]. Tri zimbr zo bet embannet gant melestradurezh Rajpipla e 1880, pep hini anezho gant tresadenn ur c’hleze en e sav, e-kreiz ur c’helc’h lakaet e-kreiz ur c’hwec’hkogn. An talvoudegzhioù-gwerzh a save da 1 penny, 2 ha 4 [[anna]]. Moullet e oant bet gant teknik ar [[maendreserezh]] ha kranellet ivez. [[File:Maharaja Vijaysinhji in regalia - high res.jpg|thumb|right|upright 0.7|Ar Maharaja Vijaysinhji]] Timbroù-taos gant poltred Shri Vijaysinhji, hennezh maharaja Rajpipla, a gaver ivez. == Pennad kar == * [[Timbroù Indez Breizh-Veur]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Rajpipla]] [[Rummad:Timbroù India|Rajpipla]] hgj5ncykcgadq9kdyjl4ggzi2ff1g28 0 179825 2190773 2187604 2026-05-11T09:33:09Z Llydawr 145 2190773 wikitext text/x-wiki '''Mathieu Guibert''' a zo ur mestr-keginer eus [[Bro-Raez]]. Penngeginer ha perc'henn ar preti "Anne de Bretagne" eo e [[Plaen-Raez]], div steredenn gantañ gant ar [[sturlevr Michelin]]. Ganet e voe d'ar 26 a viz Kerzu 1980 e [[Sant-Mikael-Keveger]], lec'h ma tremenas e yaouankiz e menaj e dud<ref>[https://www.thuriesmagazine.fr/fr/chefs/mathieu-g MATHIEU GUIBERT] gant Thuriès Magazine, gwelet d'an 11 a viz Ebrel 2026.</ref>. Goude bezañ studiet e lise letierezh Sant-Nazer ez eas da labourat gant Yannick Alléno en e breti ar Meurice ha gant [[Christian Le Squer]] e ti Ledoyen, e Pariz. Ne blije ket ar vuhez e Pariz dezhañ ha mont a reas da labourat gant Franck Putelat e [[Carcassona]], ha goude e Les Crayères e Reims e ti Philippe Mille e-pad pemp bloaz. Eno e klevas e oa Philippe ha Michèle Vételé o klask gwerzhañ o freti Anne de Bretagne, ar pezh a roas tro dezhañ da zistreiñ ha d'en em staliañ en e vroig c'henidik. Prenañ a reas ar preti Anne de Bretagne e 2016 eta<ref>[https://fr.gaultmillau.com/fr/people/mathieu-Mathieu GUIBERT] e gaultmillau.com, gwelet d'an 11 a viz Ebrel 2026.</ref>. E Plaen-Raez emañ ar preti steredennet hag ul leti peder steredenn, hag e Traezh Taron (ur gêr gouronkañ e Sant-Mikael-Keveger) emañ "Beau Boucot", ur preti gwin ha kregin digoret e 2024<ref>[https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/saint-michel-chef-chef-44730/le-nouveau-restaurant-du-chef-etoile-mathieu-guibert-ouvrira-le-31-mai-a-tharon-plage-512b93ba-1ceb-11ef-b54a-817f4879ea25 Le nouveau restaurant du chef étoilé Mathieu Guibert ouvrira le 31 mai à Tharon-Plage] gant [[Presse-Océan]] d'an 28 a viz Mae 2025, gwelet d'an 11 a viz Ebrel 2026.</ref>. Plijout a ra da Vathieu Guibert keginañ produioù ar mor ha produioù lec'hel : pesked eus ar marc'had, meskl eus Plaen-Raez, holen eus salinoù Millac e [[Bae Bourc'hnevez]], sivi dastumet e Pornizh, ar [[curé nantais]] ur c'heuz eus Bro-Raez<ref>[https://www.pornic.com/chef/anne-de-bretagne.html Anne de Bretagne - GUIBERT - Mathieu] war pornic.com, gwelet d'an 11 a viz Ebrel 2026.</ref>. 30 000 boutailhad gwin a zo en e gav, ha servijet e vez ivez [[bier Breizh|ar bier Brigantine]] eus Pornizh. == Enorioù == * div steredenn gant Michelin<ref>[https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/la-plaine-sur-mer-44770/gastronomie-mathieu-guibert-le-chef-aux-deux-etoiles-80d8aa5a-aa8b-11ec-bfd8-b59f417893ae Gastronomie : Mathieu Guibert, le chef aux deux étoiles] gant [[Ouest-France]] d'an 23 a viz Meurzh 2022,; gwelet d'an 11 a viz Ebrel 2026.</ref>. An eil steredenn a voe roet d'ar preti e 2010. * Gault&Millau d'or e 2023 == Liamm diavaez == * [https://www.annedebretagne.com Lec'hienn ar preti Anne de Bretagne] == Pennad kar == * [[Keginerezh Breizh]] == Daveoù == {{daveoù}} {{ALC'HWEZDIBAB:Guibert, Mathieu}} [[Rummad:Ganedogezhioù 1980]] [[Rummad:Keginerien Breizh]] [[Rummad:Bro-Raez]] 1o0jv6xatpettp3sffqyb600v170dr8 0 179829 2190774 2189198 2026-05-11T09:34:27Z Llydawr 145 2190774 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Susanna_Gaboyan (cropped).jpg|right|180px|Susanna_Gaboyan (cropped).jpg e 2022.]] '''Susanna Gaboyan''' (en [[armenieg]]:'''Սուսաննա Գաբոյան''') a zo bet ganet d'ar [[25 Eost|25 a viz Eost]] [[1996]] e [[Yerevan]] ([[Armenia]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[armenia]]t eo.<br/>Mestrez Etrebroadel (WIM) abaoe 2018<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13303627 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 182 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Ebrel 2026, 2 079 he renk ''Fonnapl'', 2 033 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13300601 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 274 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Gwengolo 2022.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad armeniat an echedoù|Kampionad armeniat ar Maouezi]] ==== * Trec'h e voe peder gwezh, gant ar vedalenn aour: e 2015, 7/9<ref>{{en}}[https://archive.chess-results.com/tnr157558.aspx?lan=1&art=4 70th Armenian Women's Ch. / The Highest League]</ref>, e 2021<ref>{{en}}[https://archive.chess-results.com/tnr548896.aspx?lan=1&art=4 76th Armenian Women's Ch. The Highest League]</ref>, e 2024, 7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)<ref>{{ru}}[https://ивановская-волость.рф/blog/zavershilsja_chempionat_armenii_po_shakhmatam_sredi_zhenshhin/2024-01-20-1365 The 2024 Armenian Women's Chess Championship has ended]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[https://chess-results.com/tnr875863.aspx?lan=1&art=4&turdet=YES 79th Armenian Women's Ch. The Highest League]</ref> hag e 2025. * E 2016 <ref>{{en}}[https://archive.chess-results.com/tnr201224.aspx?lan=1&art=4 71st Armenian Women's Championship. The Highest League]</ref> hag e 2017<ref>{{en}}[https://archive.chess-results.com/tnr254741.aspx?lan=1&art=4 72nd Armenian Women's Ch. The Highest League]</ref> e tapas an deirvet plas hag ar vedalenn arem. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad europat (Maouezi)==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Armenia. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr|| Poentoù||Dregantad efedusted||Notennoù ha daveennoù |- |2015||erlec'hierez||10||{{Island}}, [[Reykjavik]]||0,5/2 (+0, =1, -1)||25||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersu/iee4yqag.html 10th European Team Chess Championship – Women, Olimp Base]</ref>. |- |2021||erlec'hierez||14||{{Slovenia}}, [[Čatež ob Savi]]||3,5/6 (+3, =1, -2)||58,33||<ref>{{en}}[https://archive.chess-results.com/tnr583986.aspx?lan=1&art=20&fed=ARM&turdet=YES&flag=30 14th European Team Chess Championship 2021 – Women, Chess Results]</ref>. |- |2023||erlec'hierez||15||{{Montenegro}}, [[Budva]]||2,5/5 (+1, =3, -1)||50||<ref>{{en}}[https://chess-results.com/tnr832216.aspx?lan=1&art=20&snr=7&turdet=YES&flag=30 15th European Team Chess Championship 2023 – Women, Chess Results]</ref>. |- |} === Kampionad bedel (Maouezi) === C'hoari a reas ur wezh e skipailh Armenia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersv/iee4yqag.html World Women's Team Chess Championship Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted |- |2015||erlec'hierez||5||{{Sina}}, [[Chengdu]]||0/3 (+ 0, = 0, - 0)||0 |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoari a reas div wezh e skipailh Armenia. {| class="wikitable" !Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Notennoù ha daveennoù |- |2022||erlec'hierez||44||{{India}}, [[Chennai]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20250121035343/https://archive.chess-results.com/tnr653632.aspx?lan=1&art=20&fed=ARM&flag=30 44th Olympiad Chennai 2022 Women - Chess-Results]</ref>. |- |2024||erlec'hierez||44||{{Hungaria}}, [[Budapest]]||1,5/3 (+ 1, = 1, - 1)||50||<ref>{{en}}[https://chess-results.com/tnr967172.aspx?lan=1&art=20&fed=ARM&flag=30 45th Chess Olympiad Budapest 2024 Women - Chess-Results]</ref>. |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13303627 He fichenn FIDE] * {{en}}[https://www.chessgames.com/player/pid/149280 He c'hoari e Chess Games] * {{en}}[https://chesstempo.com/game-database/player/susanna-gaboyan/67053 He c'hoari e Chess Tempo] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Susanna_Gaboyan He c'hoari e 365 Chess] * {{hy}}[https://web.archive.org/web/20190823030735/https://armsport.am/hy/news/2015/02/05/%D5%8D%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A1-%D4%B3%D5%A1%D5%A2%D5%B8%D5%B5%D5%A1%D5%B6/578445 Armsport, Pennad-kaoz d'ar 5 a viz C'hwevrer 2015] {{DEFAULTSORT:Gaboyan, Susanna}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1996]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù armeniat]] l24oias7vlyzxardljj75a7rvbhyw27 4 180065 2190678 2190572 2026-05-10T15:47:22Z Eurohunter 12641 /* Brezhoneg */ + 2190678 wikitext text/x-wiki = 04/05/2026 — 10/05/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_19,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak en naontekvet sizhun eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_18, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_20, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Brezhoneg == Hello. I'm looking for Breton translation of descriptions of a few items for Wikidata. Anyone would you help? It shouldn't take long. [[Implijer:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Kaozeadenn Implijer:Eurohunter|kaozeal]]) 7 Mae 2026 da 19:10 (UTC) :Hello @[[Implijer:Eurohunter|Eurohunter]], you might have more success by providing a list of items so people can see if they have knowledge and/or interest in them. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 9 Mae 2026 da 12:09 (UTC) :: {{re|Huñvreüs}} I'm looking just for: ::: "studio album by Basshunter" ::: "compilation album by Basshunter" ::: "song by Käärijä and Basshunter" ::: "single by Käärijä and Basshunter" ::: "promotional single by Basshunter" ::: "music video by Basshunter" ::: "lyric video by Basshunter" 803uvstrwf44rokkr5yd3z5ndz9un8n 0 180147 2190674 2190651 2026-05-10T15:24:38Z Dakbzh 58931 + Kib europat ar C'hleuboù (Maouezi). 2190674 wikitext text/x-wiki '''Nana Aleksandria''' (e [[jorjieg]]:'''ნანა გიორგის ასული ალექსანდრია''') a zo bet ganet d’an 13 a viz Here e [[Poti]] e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]] eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 1976, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1966, Tredeog Etrebroadel eo abaoe 1995<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 342 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Mae 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 495 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Genver]] 1988.<br/> === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe teir gwezh: e 1964, e 1965 hag e 1968<ref>{{ru}}[https://web.archive.org/web/20171109194959/http://www.chessbatumi.ge/ru/qalta Chess Batumi]</ref>. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe div wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-ursw.html Women's Soviet Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||align=kleiz|Niverenn ar c'hampionad||align=kleiz|Kêr||Poentoù||Renk |- |Du 1966||26||align="left"|[[Kiev]]||14/19 (+ 13, = 2, - 4)||1/20 |- |Here 1969||29||align="left"|[[Gori]]||15/19 (+ 12, = 6, - 1)||1/20 |- |Here 1988||48||align="left"|[[Alma-Ata]]||9/17 (+ 7, = 4, - 6)||7-10/18 |- |} === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib soviedat ar C'hleuboù (kemmesk) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Burevestnik<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerssc/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1976||1 (maouezi)||9||[[Tbilisi]]||5/7 (+ 3, = 4, - 0)||42,9||1||aour||1||aour |- |1978||1 (maouezi)||10||[[Ordzhonikidze]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||2||argant||2||argant |- |1982||1 (maouezi)||12||[[Kislovodsk]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||-||-||3||arem |- |1984||1 (maouezi)||13||[[Kiev]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||3||arem||3||arem |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus c'hwec'h gwezh e skipailh [[URSS]] etre 1969 ha 1986 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/z3jt331g.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1969||1 erlec'hierez||4||{{Polonia}} [[Lublin]]||8/9 (+ 8, = 0, - 1)||88,9||1||aour||1||aour |- |1974||2||6||{{Kolombia}} [[Medellín (Kolombia)|Medellín]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||1||aour||1||aour |- |1978||3||8 (23)||{{Arc'hantina}} [[Buenos Aires]]||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||1||aour||1||aour |- |1980||3||9 (24)||{{Malta}} [[Valletta]]||4/8 (+ 3, = 2, - 3)||50||23||-||1||aour |- |1982||2||10 (25)||{{Suis}} [[Luzern]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||83,3||1||aour||1||aour |- |1986||1 erlec'hierez||12 (27)||{{EAU}} [[Dubai]]||7/10 (+ 15, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |} ==== Kib europat ar C'hleuboù ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Merani Tbilisi<ref>{{en}}[ https://www.olimpbase.org/1996b/1996mrtb.html 1st European Chess Club Cup (women): Smederevska Palanka 1996 – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1996||4||1||{{YUG}}[[Smederevska Palanka]]||2/3 (+ 1, = 2, - 0)||66,7||1||aour |- |} {{EloChart|Q13600230}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=25216 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nana_Alexandria He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Aleksandria, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1949]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 7nqkrikrplt0e5vvopci37mvbkvyp13 2190675 2190674 2026-05-10T15:24:54Z Dakbzh 58931 /* Kib europat ar C'hleuboù */ 2190675 wikitext text/x-wiki '''Nana Aleksandria''' (e [[jorjieg]]:'''ნანა გიორგის ასული ალექსანდრია''') a zo bet ganet d’an 13 a viz Here e [[Poti]] e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]] eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 1976, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1966, Tredeog Etrebroadel eo abaoe 1995<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 342 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Mae 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 495 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Genver]] 1988.<br/> === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe teir gwezh: e 1964, e 1965 hag e 1968<ref>{{ru}}[https://web.archive.org/web/20171109194959/http://www.chessbatumi.ge/ru/qalta Chess Batumi]</ref>. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe div wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-ursw.html Women's Soviet Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||align=kleiz|Niverenn ar c'hampionad||align=kleiz|Kêr||Poentoù||Renk |- |Du 1966||26||align="left"|[[Kiev]]||14/19 (+ 13, = 2, - 4)||1/20 |- |Here 1969||29||align="left"|[[Gori]]||15/19 (+ 12, = 6, - 1)||1/20 |- |Here 1988||48||align="left"|[[Alma-Ata]]||9/17 (+ 7, = 4, - 6)||7-10/18 |- |} === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib soviedat ar C'hleuboù (kemmesk) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Burevestnik<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerssc/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1976||1 (maouezi)||9||[[Tbilisi]]||5/7 (+ 3, = 4, - 0)||42,9||1||aour||1||aour |- |1978||1 (maouezi)||10||[[Ordzhonikidze]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||2||argant||2||argant |- |1982||1 (maouezi)||12||[[Kislovodsk]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||-||-||3||arem |- |1984||1 (maouezi)||13||[[Kiev]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||3||arem||3||arem |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus c'hwec'h gwezh e skipailh [[URSS]] etre 1969 ha 1986 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/z3jt331g.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1969||1 erlec'hierez||4||{{Polonia}} [[Lublin]]||8/9 (+ 8, = 0, - 1)||88,9||1||aour||1||aour |- |1974||2||6||{{Kolombia}} [[Medellín (Kolombia)|Medellín]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||1||aour||1||aour |- |1978||3||8 (23)||{{Arc'hantina}} [[Buenos Aires]]||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||1||aour||1||aour |- |1980||3||9 (24)||{{Malta}} [[Valletta]]||4/8 (+ 3, = 2, - 3)||50||23||-||1||aour |- |1982||2||10 (25)||{{Suis}} [[Luzern]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||83,3||1||aour||1||aour |- |1986||1 erlec'hierez||12 (27)||{{EAU}} [[Dubai]]||7/10 (+ 15, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |} ==== Kib europat ar C'hleuboù ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Merani Tbilisi<ref>{{en}}[ https://www.olimpbase.org/1996b/1996mrtb.html 1st European Chess Club Cup (women): Smederevska Palanka 1996 – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1996||4||1||{{YUG}} [[Smederevska Palanka]]||2/3 (+ 1, = 2, - 0)||66,7||1||aour |- |} {{EloChart|Q13600230}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=25216 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nana_Alexandria He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Aleksandria, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1949]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] lidrzygvi9a6ajnvs9a9rjw5t6we01b 2190682 2190675 2026-05-10T16:53:36Z Dakbzh 58931 + Kampionad URSS (kemmesk). 2190682 wikitext text/x-wiki '''Nana Aleksandria''' (e [[jorjieg]]:'''ნანა გიორგის ასული ალექსანდრია''') a zo bet ganet d’an 13 a viz Here e [[Poti]] e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]] eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 1976, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1966, Tredeog Etrebroadel eo abaoe 1995<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 342 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Mae 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 495 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Genver]] 1988.<br/> === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe teir gwezh: e 1964, e 1965 hag e 1968<ref>{{ru}}[https://web.archive.org/web/20171109194959/http://www.chessbatumi.ge/ru/qalta Chess Batumi]</ref>. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe div wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-ursw.html Women's Soviet Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||align=kleiz|Niverenn ar c'hampionad||align=kleiz|Kêr||Poentoù||Renk |- |Du 1966||26||align="left"|[[Kiev]]||14/19 (+ 13, = 2, - 4)||1/20 |- |Here 1969||29||align="left"|[[Gori]]||15/19 (+ 12, = 6, - 1)||1/20 |- |Here 1988||48||align="left"|[[Alma-Ata]]||9/17 (+ 7, = 4, - 6)||7-10/18 |- |} === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib soviedat ar C'hleuboù (kemmesk) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Burevestnik<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerssc/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1976||1 (maouezi)||9||[[Tbilisi]]||5/7 (+ 3, = 4, - 0)||42,9||1||aour||1||aour |- |1978||1 (maouezi)||10||[[Ordzhonikidze]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||2||argant||2||argant |- |1982||1 (maouezi)||12||[[Kislovodsk]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||-||-||3||arem |- |1984||1 (maouezi)||13||[[Kiev]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||3||arem||3||arem |- |} ==== Kampionad URSS (kemmesk) ==== C'hoari a reas pemp gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersst/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1963||merc'hed||9||[[Moskov]]||4/9 (+ 4, = 0, - 5)||44,4||-||-||6||- |- |1967||merc'hed||10||[[Moskov]]||6/9 (+ 5, = 2, - 2)||66,7||-||-||6||- |- |1969||1 (maouezi)||11||[[Grozny]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||1||aour||4||- |- |1975||2 (maouezi)||13||[[Riga]]||7/9 (+ 6, = 2, - 1)||77,8||3||-||4||- |- |1985||1 (maouezi)||17||[[Volgograd]]||6,5/7 (+ 6, = 1, - 0)||92,9||1||aour||2||argant |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus c'hwec'h gwezh e skipailh [[URSS]] etre 1969 ha 1986 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/z3jt331g.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1969||1 erlec'hierez||4||{{Polonia}} [[Lublin]]||8/9 (+ 8, = 0, - 1)||88,9||1||aour||1||aour |- |1974||2||6||{{Kolombia}} [[Medellín (Kolombia)|Medellín]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||1||aour||1||aour |- |1978||3||8 (23)||{{Arc'hantina}} [[Buenos Aires]]||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||1||aour||1||aour |- |1980||3||9 (24)||{{Malta}} [[Valletta]]||4/8 (+ 3, = 2, - 3)||50||23||-||1||aour |- |1982||2||10 (25)||{{Suis}} [[Luzern]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||83,3||1||aour||1||aour |- |1986||1 erlec'hierez||12 (27)||{{EAU}} [[Dubai]]||7/10 (+ 15, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |} ==== Kib europat ar C'hleuboù ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Merani Tbilisi<ref>{{en}}[ https://www.olimpbase.org/1996b/1996mrtb.html 1st European Chess Club Cup (women): Smederevska Palanka 1996 – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1996||4||1||{{YUG}} [[Smederevska Palanka]]||2/3 (+ 1, = 2, - 0)||66,7||1||aour |- |} {{EloChart|Q13600230}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=25216 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nana_Alexandria He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Aleksandria, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1949]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 1d6qyuolav6n9l42zl4dsk9j1nuvjtg 2190683 2190682 2026-05-10T17:05:14Z Dakbzh 58931 /* Kib europat ar C'hleuboù */ 2190683 wikitext text/x-wiki '''Nana Aleksandria''' (e [[jorjieg]]:'''ნანა გიორგის ასული ალექსანდრია''') a zo bet ganet d’an 13 a viz Here e [[Poti]] e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]] eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 1976, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1966, Tredeog Etrebroadel eo abaoe 1995<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 342 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Mae 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 495 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Genver]] 1988.<br/> === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe teir gwezh: e 1964, e 1965 hag e 1968<ref>{{ru}}[https://web.archive.org/web/20171109194959/http://www.chessbatumi.ge/ru/qalta Chess Batumi]</ref>. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe div wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-ursw.html Women's Soviet Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||align=kleiz|Niverenn ar c'hampionad||align=kleiz|Kêr||Poentoù||Renk |- |Du 1966||26||align="left"|[[Kiev]]||14/19 (+ 13, = 2, - 4)||1/20 |- |Here 1969||29||align="left"|[[Gori]]||15/19 (+ 12, = 6, - 1)||1/20 |- |Here 1988||48||align="left"|[[Alma-Ata]]||9/17 (+ 7, = 4, - 6)||7-10/18 |- |} === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib soviedat ar C'hleuboù (kemmesk) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Burevestnik<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerssc/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1976||1 (maouezi)||9||[[Tbilisi]]||5/7 (+ 3, = 4, - 0)||42,9||1||aour||1||aour |- |1978||1 (maouezi)||10||[[Ordzhonikidze]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||2||argant||2||argant |- |1982||1 (maouezi)||12||[[Kislovodsk]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||-||-||3||arem |- |1984||1 (maouezi)||13||[[Kiev]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||3||arem||3||arem |- |} ==== Kampionad URSS (kemmesk) ==== C'hoari a reas pemp gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersst/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1963||merc'hed||9||[[Moskov]]||4/9 (+ 4, = 0, - 5)||44,4||-||-||6||- |- |1967||merc'hed||10||[[Moskov]]||6/9 (+ 5, = 2, - 2)||66,7||-||-||6||- |- |1969||1 (maouezi)||11||[[Grozny]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||1||aour||4||- |- |1975||2 (maouezi)||13||[[Riga]]||7/9 (+ 6, = 2, - 1)||77,8||3||-||4||- |- |1985||1 (maouezi)||17||[[Volgograd]]||6,5/7 (+ 6, = 1, - 0)||92,9||1||aour||2||argant |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus c'hwec'h gwezh e skipailh [[URSS]] etre 1969 ha 1986 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/z3jt331g.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1969||1 erlec'hierez||4||{{Polonia}} [[Lublin]]||8/9 (+ 8, = 0, - 1)||88,9||1||aour||1||aour |- |1974||2||6||{{Kolombia}} [[Medellín (Kolombia)|Medellín]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||1||aour||1||aour |- |1978||3||8 (23)||{{Arc'hantina}} [[Buenos Aires]]||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||1||aour||1||aour |- |1980||3||9 (24)||{{Malta}} [[Valletta]]||4/8 (+ 3, = 2, - 3)||50||23||-||1||aour |- |1982||2||10 (25)||{{Suis}} [[Luzern]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||83,3||1||aour||1||aour |- |1986||1 erlec'hierez||12 (27)||{{EAU}} [[Dubai]]||7/10 (+ 15, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |} ==== Kib europat ar C'hleuboù ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Merani Tbilisi<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1996b/1996mrtb.html 1st European Chess Club Cup (women): Smederevska Palanka 1996 – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1996||4||1||{{YUG}} [[Smederevska Palanka]]||2/3 (+ 1, = 2, - 0)||66,7||1||aour |- |} {{EloChart|Q13600230}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=25216 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nana_Alexandria He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Aleksandria, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1949]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 8qrrkqjvoiy8yoh5or5t44op2hfsgrt 2190684 2190683 2026-05-10T17:28:48Z Dakbzh 58931 + Kampionad europat ar Maouezi - 2000. 2190684 wikitext text/x-wiki '''Nana Aleksandria''' (e [[jorjieg]]:'''ნანა გიორგის ასული ალექსანდრია''') a zo bet ganet d’an 13 a viz Here e [[Poti]] e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]] eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 1976, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1966, Tredeog Etrebroadel eo abaoe 1995<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 342 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Mae 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 495 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Genver]] 1988.<br/> === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe teir gwezh: e 1964, e 1965 hag e 1968<ref>{{ru}}[https://web.archive.org/web/20171109194959/http://www.chessbatumi.ge/ru/qalta Chess Batumi]</ref>. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe div wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-ursw.html Women's Soviet Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||align=kleiz|Niverenn ar c'hampionad||align=kleiz|Kêr||Poentoù||Renk |- |Du 1966||26||align="left"|[[Kiev]]||14/19 (+ 13, = 2, - 4)||1/20 |- |Here 1969||29||align="left"|[[Gori]]||15/19 (+ 12, = 6, - 1)||1/20 |- |Here 1988||48||align="left"|[[Alma-Ata]]||9/17 (+ 7, = 4, - 6)||7-10/18 |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas ur wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-eurw.html European Women's Individual Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregandat efedusted||Renk |- |Mae 2000||1||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||14/19 (+ 2, = 0, - 2)||50||16/32 |- |} === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib soviedat ar C'hleuboù (kemmesk) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Burevestnik<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerssc/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1976||1 (maouezi)||9||[[Tbilisi]]||5/7 (+ 3, = 4, - 0)||42,9||1||aour||1||aour |- |1978||1 (maouezi)||10||[[Ordzhonikidze]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||2||argant||2||argant |- |1982||1 (maouezi)||12||[[Kislovodsk]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||-||-||3||arem |- |1984||1 (maouezi)||13||[[Kiev]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||3||arem||3||arem |- |} ==== Kampionad URSS (kemmesk) ==== C'hoari a reas pemp gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersst/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1963||merc'hed||9||[[Moskov]]||4/9 (+ 4, = 0, - 5)||44,4||-||-||6||- |- |1967||merc'hed||10||[[Moskov]]||6/9 (+ 5, = 2, - 2)||66,7||-||-||6||- |- |1969||1 (maouezi)||11||[[Grozny]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||1||aour||4||- |- |1975||2 (maouezi)||13||[[Riga]]||7/9 (+ 6, = 2, - 1)||77,8||3||-||4||- |- |1985||1 (maouezi)||17||[[Volgograd]]||6,5/7 (+ 6, = 1, - 0)||92,9||1||aour||2||argant |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus c'hwec'h gwezh e skipailh [[URSS]] etre 1969 ha 1986 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/z3jt331g.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1969||1 erlec'hierez||4||{{Polonia}} [[Lublin]]||8/9 (+ 8, = 0, - 1)||88,9||1||aour||1||aour |- |1974||2||6||{{Kolombia}} [[Medellín (Kolombia)|Medellín]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||1||aour||1||aour |- |1978||3||8 (23)||{{Arc'hantina}} [[Buenos Aires]]||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||1||aour||1||aour |- |1980||3||9 (24)||{{Malta}} [[Valletta]]||4/8 (+ 3, = 2, - 3)||50||23||-||1||aour |- |1982||2||10 (25)||{{Suis}} [[Luzern]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||83,3||1||aour||1||aour |- |1986||1 erlec'hierez||12 (27)||{{EAU}} [[Dubai]]||7/10 (+ 15, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |} ==== Kib europat ar C'hleuboù ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Merani Tbilisi<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1996b/1996mrtb.html 1st European Chess Club Cup (women): Smederevska Palanka 1996 – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1996||4||1||{{YUG}} [[Smederevska Palanka]]||2/3 (+ 1, = 2, - 0)||66,7||1||aour |- |} {{EloChart|Q13600230}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=25216 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nana_Alexandria He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Aleksandria, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1949]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 6p7tz9gphszyqsp0365cgtrrqmqp7k6 2190727 2190684 2026-05-11T06:31:53Z Dakbzh 58931 + Luc'hskeudenn. 2190727 wikitext text/x-wiki [[Restr:Nana_Alexandria_1970.jpg|right|140px|Nana Alexandria e 1970.]] '''Nana Aleksandria''' (e [[jorjieg]]:'''ნანა გიორგის ასული ალექსანდრია''') a zo bet ganet d’an 13 a viz Here e [[Poti]] e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]] eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 1976, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1966, Tredeog Etrebroadel eo abaoe 1995<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 342 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Mae 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 495 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Genver]] 1988.<br/> === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe teir gwezh: e 1964, e 1965 hag e 1968<ref>{{ru}}[https://web.archive.org/web/20171109194959/http://www.chessbatumi.ge/ru/qalta Chess Batumi]</ref>. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe div wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-ursw.html Women's Soviet Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||align=kleiz|Niverenn ar c'hampionad||align=kleiz|Kêr||Poentoù||Renk |- |Du 1966||26||align="left"|[[Kiev]]||14/19 (+ 13, = 2, - 4)||1/20 |- |Here 1969||29||align="left"|[[Gori]]||15/19 (+ 12, = 6, - 1)||1/20 |- |Here 1988||48||align="left"|[[Alma-Ata]]||9/17 (+ 7, = 4, - 6)||7-10/18 |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas ur wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-eurw.html European Women's Individual Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregandat efedusted||Renk |- |Mae 2000||1||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||14/19 (+ 2, = 0, - 2)||50||16/32 |- |} === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib soviedat ar C'hleuboù (kemmesk) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Burevestnik<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerssc/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1976||1 (maouezi)||9||[[Tbilisi]]||5/7 (+ 3, = 4, - 0)||42,9||1||aour||1||aour |- |1978||1 (maouezi)||10||[[Ordzhonikidze]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||2||argant||2||argant |- |1982||1 (maouezi)||12||[[Kislovodsk]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||-||-||3||arem |- |1984||1 (maouezi)||13||[[Kiev]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||3||arem||3||arem |- |} ==== Kampionad URSS (kemmesk) ==== C'hoari a reas pemp gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersst/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1963||merc'hed||9||[[Moskov]]||4/9 (+ 4, = 0, - 5)||44,4||-||-||6||- |- |1967||merc'hed||10||[[Moskov]]||6/9 (+ 5, = 2, - 2)||66,7||-||-||6||- |- |1969||1 (maouezi)||11||[[Grozny]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||1||aour||4||- |- |1975||2 (maouezi)||13||[[Riga]]||7/9 (+ 6, = 2, - 1)||77,8||3||-||4||- |- |1985||1 (maouezi)||17||[[Volgograd]]||6,5/7 (+ 6, = 1, - 0)||92,9||1||aour||2||argant |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus c'hwec'h gwezh e skipailh [[URSS]] etre 1969 ha 1986 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/z3jt331g.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1969||1 erlec'hierez||4||{{Polonia}} [[Lublin]]||8/9 (+ 8, = 0, - 1)||88,9||1||aour||1||aour |- |1974||2||6||{{Kolombia}} [[Medellín (Kolombia)|Medellín]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||1||aour||1||aour |- |1978||3||8 (23)||{{Arc'hantina}} [[Buenos Aires]]||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||1||aour||1||aour |- |1980||3||9 (24)||{{Malta}} [[Valletta]]||4/8 (+ 3, = 2, - 3)||50||23||-||1||aour |- |1982||2||10 (25)||{{Suis}} [[Luzern]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||83,3||1||aour||1||aour |- |1986||1 erlec'hierez||12 (27)||{{EAU}} [[Dubai]]||7/10 (+ 15, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |} ==== Kib europat ar C'hleuboù ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Merani Tbilisi<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1996b/1996mrtb.html 1st European Chess Club Cup (women): Smederevska Palanka 1996 – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1996||4||1||{{YUG}} [[Smederevska Palanka]]||2/3 (+ 1, = 2, - 0)||66,7||1||aour |- |} {{EloChart|Q13600230}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=25216 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nana_Alexandria He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Aleksandria, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1949]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] of26zpbq3fh16wu4szx432ebnh0zuls 2190728 2190727 2026-05-11T06:43:43Z Dakbzh 58931 + Kampionad bedel (Maouezi). 2190728 wikitext text/x-wiki [[Restr:Nana_Alexandria_1970.jpg|right|140px|Nana Alexandria e 1970.]] '''Nana Aleksandria''' (e [[jorjieg]]:'''ნანა გიორგის ასული ალექსანდრია''') a zo bet ganet d’an 13 a viz Here e [[Poti]] e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]] eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 1976, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1966, Tredeog Etrebroadel eo abaoe 1995<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 342 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Mae 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 495 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Genver]] 1988.<br/> === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe teir gwezh: e 1964, e 1965 hag e 1968<ref>{{ru}}[https://web.archive.org/web/20171109194959/http://www.chessbatumi.ge/ru/qalta Chess Batumi]</ref>. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe div wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-ursw.html Women's Soviet Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||align=kleiz|Niverenn ar c'hampionad||align=kleiz|Kêr||Poentoù||Renk |- |Du 1966||26||align="left"|[[Kiev]]||14/19 (+ 13, = 2, - 4)||1/20 |- |Here 1969||29||align="left"|[[Gori]]||15/19 (+ 12, = 6, - 1)||1/20 |- |Here 1988||48||align="left"|[[Alma-Ata]]||9/17 (+ 7, = 4, - 6)||7-10/18 |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas ur wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-eurw.html European Women's Individual Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregandat efedusted||Renk |- |Mae 2000||1||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||14/19 (+ 2, = 0, - 2)||50||16/32 |- |} === [[Kampionezed bedel echedoù|Kampionad bedel (Maouezi)]] === * E 1975 e kollas er gourfenn, 3,5-8,5 (+ 3, = 1, - 8) a-enep d'ar gampionez [[Nona Gaprindachvili]]. * E 1981 e voe rampo er gourfenn, 8-8 (+ 4, = 9, - 4) a-enep d'ar gampionez [[Maia Tchibourdanidze]], Tchibourdanidze a viras he zitl. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib soviedat ar C'hleuboù (kemmesk) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Burevestnik<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerssc/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1976||1 (maouezi)||9||[[Tbilisi]]||5/7 (+ 3, = 4, - 0)||42,9||1||aour||1||aour |- |1978||1 (maouezi)||10||[[Ordzhonikidze]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||2||argant||2||argant |- |1982||1 (maouezi)||12||[[Kislovodsk]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||-||-||3||arem |- |1984||1 (maouezi)||13||[[Kiev]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||3||arem||3||arem |- |} ==== Kampionad URSS (kemmesk) ==== C'hoari a reas pemp gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersst/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1963||merc'hed||9||[[Moskov]]||4/9 (+ 4, = 0, - 5)||44,4||-||-||6||- |- |1967||merc'hed||10||[[Moskov]]||6/9 (+ 5, = 2, - 2)||66,7||-||-||6||- |- |1969||1 (maouezi)||11||[[Grozny]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||1||aour||4||- |- |1975||2 (maouezi)||13||[[Riga]]||7/9 (+ 6, = 2, - 1)||77,8||3||-||4||- |- |1985||1 (maouezi)||17||[[Volgograd]]||6,5/7 (+ 6, = 1, - 0)||92,9||1||aour||2||argant |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus c'hwec'h gwezh e skipailh [[URSS]] etre 1969 ha 1986 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/z3jt331g.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1969||1 erlec'hierez||4||{{Polonia}} [[Lublin]]||8/9 (+ 8, = 0, - 1)||88,9||1||aour||1||aour |- |1974||2||6||{{Kolombia}} [[Medellín (Kolombia)|Medellín]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||1||aour||1||aour |- |1978||3||8 (23)||{{Arc'hantina}} [[Buenos Aires]]||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||1||aour||1||aour |- |1980||3||9 (24)||{{Malta}} [[Valletta]]||4/8 (+ 3, = 2, - 3)||50||23||-||1||aour |- |1982||2||10 (25)||{{Suis}} [[Luzern]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||83,3||1||aour||1||aour |- |1986||1 erlec'hierez||12 (27)||{{EAU}} [[Dubai]]||7/10 (+ 15, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |} ==== Kib europat ar C'hleuboù ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Merani Tbilisi<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1996b/1996mrtb.html 1st European Chess Club Cup (women): Smederevska Palanka 1996 – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1996||4||1||{{YUG}} [[Smederevska Palanka]]||2/3 (+ 1, = 2, - 0)||66,7||1||aour |- |} {{EloChart|Q13600230}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=25216 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nana_Alexandria He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Aleksandria, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1949]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 525fak2z6kvdec26sguk1eqmisueldv 2190730 2190728 2026-05-11T06:48:35Z Dakbzh 58931 + Daveennoù. 2190730 wikitext text/x-wiki [[Restr:Nana_Alexandria_1970.jpg|right|140px|Nana Alexandria e 1970.]] '''Nana Aleksandria''' (e [[jorjieg]]:'''ნანა გიორგის ასული ალექსანდრია''') a zo bet ganet d’an 13 a viz Here e [[Poti]] e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]] eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 1976, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1966, Tredeog Etrebroadel eo abaoe 1995<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 342 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Mae 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 495 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Genver]] 1988.<br/> === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe teir gwezh: e 1964, e 1965 hag e 1968<ref>{{ru}}[https://web.archive.org/web/20171109194959/http://www.chessbatumi.ge/ru/qalta Chess Batumi]</ref>. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe div wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-ursw.html Women's Soviet Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||align=kleiz|Niverenn ar c'hampionad||align=kleiz|Kêr||Poentoù||Renk |- |Du 1966||26||align="left"|[[Kiev]]||14/19 (+ 13, = 2, - 4)||1/20 |- |Here 1969||29||align="left"|[[Gori]]||15/19 (+ 12, = 6, - 1)||1/20 |- |Here 1988||48||align="left"|[[Alma-Ata]]||9/17 (+ 7, = 4, - 6)||7-10/18 |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas ur wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-eurw.html European Women's Individual Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregandat efedusted||Renk |- |Mae 2000||1||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||14/19 (+ 2, = 0, - 2)||50||16/32 |- |} === [[Kampionezed bedel echedoù|Kampionad bedel (Maouezi)]] === * E miz Here1975 e kollas er gourfenn, 3,5-8,5 (+ 3, = 1, - 8) a-enep d'ar gampionez [[Nona Gaprindachvili]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-wwc1975.html Women's World Chess Championship 1972-1975 – Olimp Base]</ref>. * E 1981 e voe rampo er gourfenn, 8-8 (+ 4, = 9, - 4) a-enep d'ar gampionez [[Maia Tchibourdanidze]], Tchibourdanidze a viras he zitl <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-wwc1981.html Women's World Chess Championship 1978-1981 – Olimp Base]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib soviedat ar C'hleuboù (kemmesk) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Burevestnik<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerssc/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1976||1 (maouezi)||9||[[Tbilisi]]||5/7 (+ 3, = 4, - 0)||42,9||1||aour||1||aour |- |1978||1 (maouezi)||10||[[Ordzhonikidze]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||2||argant||2||argant |- |1982||1 (maouezi)||12||[[Kislovodsk]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||-||-||3||arem |- |1984||1 (maouezi)||13||[[Kiev]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||3||arem||3||arem |- |} ==== Kampionad URSS (kemmesk) ==== C'hoari a reas pemp gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersst/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1963||merc'hed||9||[[Moskov]]||4/9 (+ 4, = 0, - 5)||44,4||-||-||6||- |- |1967||merc'hed||10||[[Moskov]]||6/9 (+ 5, = 2, - 2)||66,7||-||-||6||- |- |1969||1 (maouezi)||11||[[Grozny]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||1||aour||4||- |- |1975||2 (maouezi)||13||[[Riga]]||7/9 (+ 6, = 2, - 1)||77,8||3||-||4||- |- |1985||1 (maouezi)||17||[[Volgograd]]||6,5/7 (+ 6, = 1, - 0)||92,9||1||aour||2||argant |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus c'hwec'h gwezh e skipailh [[URSS]] etre 1969 ha 1986 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/z3jt331g.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1969||1 erlec'hierez||4||{{Polonia}} [[Lublin]]||8/9 (+ 8, = 0, - 1)||88,9||1||aour||1||aour |- |1974||2||6||{{Kolombia}} [[Medellín (Kolombia)|Medellín]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||1||aour||1||aour |- |1978||3||8 (23)||{{Arc'hantina}} [[Buenos Aires]]||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||1||aour||1||aour |- |1980||3||9 (24)||{{Malta}} [[Valletta]]||4/8 (+ 3, = 2, - 3)||50||23||-||1||aour |- |1982||2||10 (25)||{{Suis}} [[Luzern]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||83,3||1||aour||1||aour |- |1986||1 erlec'hierez||12 (27)||{{EAU}} [[Dubai]]||7/10 (+ 15, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |} ==== Kib europat ar C'hleuboù ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Merani Tbilisi<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1996b/1996mrtb.html 1st European Chess Club Cup (women): Smederevska Palanka 1996 – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1996||4||1||{{YUG}} [[Smederevska Palanka]]||2/3 (+ 1, = 2, - 0)||66,7||1||aour |- |} {{EloChart|Q13600230}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=25216 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nana_Alexandria He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Aleksandria, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1949]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 9y94foytsv8tfi2bf941x8vvlnvf9vh 2190732 2190730 2026-05-11T06:51:01Z Dakbzh 58931 /* Kampionad bedel (Maouezi) */ 2190732 wikitext text/x-wiki [[Restr:Nana_Alexandria_1970.jpg|right|140px|Nana Alexandria e 1970.]] '''Nana Aleksandria''' (e [[jorjieg]]:'''ნანა გიორგის ასული ალექსანდრია''') a zo bet ganet d’an 13 a viz Here e [[Poti]] e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]] eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 1976, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1966, Tredeog Etrebroadel eo abaoe 1995<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 342 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Mae 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 495 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Genver]] 1988.<br/> === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe teir gwezh: e 1964, e 1965 hag e 1968<ref>{{ru}}[https://web.archive.org/web/20171109194959/http://www.chessbatumi.ge/ru/qalta Chess Batumi]</ref>. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe div wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-ursw.html Women's Soviet Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||align=kleiz|Niverenn ar c'hampionad||align=kleiz|Kêr||Poentoù||Renk |- |Du 1966||26||align="left"|[[Kiev]]||14/19 (+ 13, = 2, - 4)||1/20 |- |Here 1969||29||align="left"|[[Gori]]||15/19 (+ 12, = 6, - 1)||1/20 |- |Here 1988||48||align="left"|[[Alma-Ata]]||9/17 (+ 7, = 4, - 6)||7-10/18 |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas ur wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-eurw.html European Women's Individual Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregandat efedusted||Renk |- |Mae 2000||1||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||14/19 (+ 2, = 0, - 2)||50||16/32 |- |} === [[Kampionezed bedel echedoù|Kampionad bedel (Maouezi)]] === * E miz Here1975 e kollas er gourfenn, 3,5-8,5 (+ 3, = 1, - 8), a-enep d'ar gampionez [[Nona Gaprindachvili]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-wwc1975.html Women's World Chess Championship 1972-1975 – Olimp Base]</ref>. * E miz Gwengolo 1981 e voe rampo er gourfenn, 8-8 (+ 4, = 8, - 4), a-enep d'ar gampionez [[Maia Tchibourdanidze]], Tchibourdanidze a viras he zitl <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-wwc1981.html Women's World Chess Championship 1978-1981 – Olimp Base]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib soviedat ar C'hleuboù (kemmesk) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Burevestnik<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerssc/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1976||1 (maouezi)||9||[[Tbilisi]]||5/7 (+ 3, = 4, - 0)||42,9||1||aour||1||aour |- |1978||1 (maouezi)||10||[[Ordzhonikidze]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||2||argant||2||argant |- |1982||1 (maouezi)||12||[[Kislovodsk]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||-||-||3||arem |- |1984||1 (maouezi)||13||[[Kiev]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||3||arem||3||arem |- |} ==== Kampionad URSS (kemmesk) ==== C'hoari a reas pemp gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersst/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1963||merc'hed||9||[[Moskov]]||4/9 (+ 4, = 0, - 5)||44,4||-||-||6||- |- |1967||merc'hed||10||[[Moskov]]||6/9 (+ 5, = 2, - 2)||66,7||-||-||6||- |- |1969||1 (maouezi)||11||[[Grozny]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||1||aour||4||- |- |1975||2 (maouezi)||13||[[Riga]]||7/9 (+ 6, = 2, - 1)||77,8||3||-||4||- |- |1985||1 (maouezi)||17||[[Volgograd]]||6,5/7 (+ 6, = 1, - 0)||92,9||1||aour||2||argant |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus c'hwec'h gwezh e skipailh [[URSS]] etre 1969 ha 1986 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/z3jt331g.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1969||1 erlec'hierez||4||{{Polonia}} [[Lublin]]||8/9 (+ 8, = 0, - 1)||88,9||1||aour||1||aour |- |1974||2||6||{{Kolombia}} [[Medellín (Kolombia)|Medellín]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||1||aour||1||aour |- |1978||3||8 (23)||{{Arc'hantina}} [[Buenos Aires]]||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||1||aour||1||aour |- |1980||3||9 (24)||{{Malta}} [[Valletta]]||4/8 (+ 3, = 2, - 3)||50||23||-||1||aour |- |1982||2||10 (25)||{{Suis}} [[Luzern]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||83,3||1||aour||1||aour |- |1986||1 erlec'hierez||12 (27)||{{EAU}} [[Dubai]]||7/10 (+ 15, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |} ==== Kib europat ar C'hleuboù ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Merani Tbilisi<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1996b/1996mrtb.html 1st European Chess Club Cup (women): Smederevska Palanka 1996 – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1996||4||1||{{YUG}} [[Smederevska Palanka]]||2/3 (+ 1, = 2, - 0)||66,7||1||aour |- |} {{EloChart|Q13600230}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=25216 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nana_Alexandria He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Aleksandria, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1949]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] 0aaq4p69vmow6ytgrvgb2msja447rod 2190737 2190732 2026-05-11T07:07:05Z Dakbzh 58931 /* Kampionad europat ar Maouezi */ 2190737 wikitext text/x-wiki [[Restr:Nana_Alexandria_1970.jpg|right|140px|Nana Alexandria e 1970.]] '''Nana Aleksandria''' (e [[jorjieg]]:'''ნანა გიორგის ასული ალექსანდრია''') a zo bet ganet d’an 13 a viz Here e [[Poti]] e [[RSS Jorjia|Jorjia]] ([[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian ha [[URSS|soviedat]] eo.<br/>Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 1976, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1966, Tredeog Etrebroadel eo abaoe 1995<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 342 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Mae 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 495 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Genver]] 1988.<br/> === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe teir gwezh: e 1964, e 1965 hag e 1968<ref>{{ru}}[https://web.archive.org/web/20171109194959/http://www.chessbatumi.ge/ru/qalta Chess Batumi]</ref>. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ==== Trec'h e voe div wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-ursw.html Women's Soviet Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||align=kleiz|Niverenn ar c'hampionad||align=kleiz|Kêr||Poentoù||Renk |- |Du 1966||26||align="left"|[[Kiev]]||14/19 (+ 13, = 2, - 4)||1/20 |- |Here 1969||29||align="left"|[[Gori]]||15/19 (+ 12, = 6, - 1)||1/20 |- |Here 1988||48||align="left"|[[Alma-Ata]]||9/17 (+ 7, = 4, - 6)||7-10/18 |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas ur wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-eurw.html European Women's Individual Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregandat efedusted||Renk |- |Mae 2000||1||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||2/4 (+ 2, = 0, - 2)||50||16/32 |- |} === [[Kampionezed bedel echedoù|Kampionad bedel (Maouezi)]] === * E miz Here1975 e kollas er gourfenn, 3,5-8,5 (+ 3, = 1, - 8), a-enep d'ar gampionez [[Nona Gaprindachvili]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-wwc1975.html Women's World Chess Championship 1972-1975 – Olimp Base]</ref>. * E miz Gwengolo 1981 e voe rampo er gourfenn, 8-8 (+ 4, = 8, - 4), a-enep d'ar gampionez [[Maia Tchibourdanidze]], Tchibourdanidze a viras he zitl <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/z/z3jt331g-wwc1981.html Women's World Chess Championship 1978-1981 – Olimp Base]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib soviedat ar C'hleuboù (kemmesk) ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Burevestnik<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playerssc/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1976||1 (maouezi)||9||[[Tbilisi]]||5/7 (+ 3, = 4, - 0)||42,9||1||aour||1||aour |- |1978||1 (maouezi)||10||[[Ordzhonikidze]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||2||argant||2||argant |- |1982||1 (maouezi)||12||[[Kislovodsk]]||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||-||-||3||arem |- |1984||1 (maouezi)||13||[[Kiev]]||4/7 (+ 1, = 6, - 0)||57,1||3||arem||3||arem |- |} ==== Kampionad URSS (kemmesk) ==== C'hoari a reas pemp gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersst/z3jt331g.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1963||merc'hed||9||[[Moskov]]||4/9 (+ 4, = 0, - 5)||44,4||-||-||6||- |- |1967||merc'hed||10||[[Moskov]]||6/9 (+ 5, = 2, - 2)||66,7||-||-||6||- |- |1969||1 (maouezi)||11||[[Grozny]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||1||aour||4||- |- |1975||2 (maouezi)||13||[[Riga]]||7/9 (+ 6, = 2, - 1)||77,8||3||-||4||- |- |1985||1 (maouezi)||17||[[Volgograd]]||6,5/7 (+ 6, = 1, - 0)||92,9||1||aour||2||argant |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus c'hwec'h gwezh e skipailh [[URSS]] etre 1969 ha 1986 <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/z3jt331g.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1969||1 erlec'hierez||4||{{Polonia}} [[Lublin]]||8/9 (+ 8, = 0, - 1)||88,9||1||aour||1||aour |- |1974||2||6||{{Kolombia}} [[Medellín (Kolombia)|Medellín]]||6,5/8 (+ 6, = 1, - 1)||81,3||1||aour||1||aour |- |1978||3||8 (23)||{{Arc'hantina}} [[Buenos Aires]]||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||1||aour||1||aour |- |1980||3||9 (24)||{{Malta}} [[Valletta]]||4/8 (+ 3, = 2, - 3)||50||23||-||1||aour |- |1982||2||10 (25)||{{Suis}} [[Luzern]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||83,3||1||aour||1||aour |- |1986||1 erlec'hierez||12 (27)||{{EAU}} [[Dubai]]||7/10 (+ 15, = 4, - 1)||70||4||-||1||aour |- |} ==== Kib europat ar C'hleuboù ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Merani Tbilisi<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1996b/1996mrtb.html 1st European Chess Club Cup (women): Smederevska Palanka 1996 – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |1996||4||1||{{YUG}} [[Smederevska Palanka]]||2/3 (+ 1, = 2, - 0)||66,7||1||aour |- |} {{EloChart|Q13600230}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600230 He fichennFIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=25216 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Nana_Alexandria He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Aleksandria, Nana}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1949]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] cgjyhzamdtd6n9v3ca7glbv1h64fvke 0 180153 2190671 2190611 2026-05-10T13:29:49Z Ar choler 52661 HTML 2190671 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |- {{Infobox/Titl|.25-06 Remington|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" |[[Restr:25-06 Remington.JPG|frameless|313x313px]] Ur gartouchenn '''.25-06 Remington''' |- bgcolor="#B0C4DE" ! colspan="2" style="text-align:center;" |Doare |- ! Doare douilhez |kreuzenn, boutailh |- ! Doare skeiñ |e-kreiz |- ! Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! Bloavezh krouidigezh |1920 |- ! Mare produiñ |Abaoe 1969 (en ur mod greantel) |- bgcolor="#B0C4DE" ! colspan="2" style="text-align:center;" |Mentoù |- ! Ø bannadell |6,5 mm |- ! Ø kolier |7,4 mm |- ! Ø skoaz |11,2 mm |- ! Ø korf an douilhez |11,9 mm |- ! Ø strad |12 mm |- ! Tevder ar strad |1,3 mm |- ! Hirder an douilhez |63,3 mm |- ! Hirder ar gartouchenn |82,6 mm |- bgcolor="#B0C4DE" ! colspan="2" style="text-align:center;" |Perzhioù all |- ! Pouez ar vannadell |6 - 8 g |- ! Tizh ar boled V₀ |{{formatnum:2290}} - {{formatnum:3230}} m/s |- ! Energiezh ar vannadell |{{formatnum:3116}} - {{formatnum:3230}} J |- ! [[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]] |LR |- bgcolor="#B0C4DE" ! colspan="2" style="text-align:center;" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |C |} Ar '''.25-06 Remington''' zo ur [[munision]] skoet en e greiz evit an armoù-skoaz. Da gentañ e oa ur [[Kartouchenn Wildcat|gartouchenn ''wildcat'']], bet krouet e 1920 gant an armeurer stadunanat [[Adolph Otto Niedner]] en ur strishaat kolier ur munision [[.30-06 Springfield]] evit degemer bannadelloù 6,5 mm (.250 meutad) o [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]]<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 106</ref>. Implijet e vez peurliesañ evit chaseal bronneged evel ar [[Karv|c'hirvi]] e Norzhamerika. Gwerzhet e voe gant [[Remington]] adalek 1969. Produet e vez c'hoazh gant embregerezhioù evel [[SAKO|Sako]] ha [[Prvi Partizan]]. == Liammoù diavaez == * '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-i/tabical-fr-page92.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:25-06 Remington}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] [[Rummad:Munisionoù-chase]] 87g7nb9a0efgpvnohh8hkhavj58dbro 2190672 2190671 2026-05-10T13:30:55Z Ar choler 52661 HTML 2190672 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |- {{Infobox/Titl|.25-06 Remington|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center;" |[[Restr:25-06 Remington.JPG|frameless|upright 1.4]] Ur gartouchenn '''.25-06 Remington''' |- bgcolor="#B0C4DE" ! colspan="2" style="text-align:center;" |Doare |- ! Doare douilhez |kreuzenn, boutailh |- ! Doare skeiñ |e-kreiz |- ! Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! Bloavezh krouidigezh |1920 |- ! Mare produiñ |Abaoe 1969 (en ur mod greantel) |- bgcolor="#B0C4DE" ! colspan="2" style="text-align:center;" |Mentoù |- ! Ø bannadell |6,5 mm |- ! Ø kolier |7,4 mm |- ! Ø skoaz |11,2 mm |- ! Ø korf an douilhez |11,9 mm |- ! Ø strad |12 mm |- ! Tevder ar strad |1,3 mm |- ! Hirder an douilhez |63,3 mm |- ! Hirder ar gartouchenn |82,6 mm |- bgcolor="#B0C4DE" ! colspan="2" style="text-align:center;" |Perzhioù all |- ! Pouez ar vannadell |6 - 8 g |- ! Tizh ar boled V₀ |{{formatnum:2290}} - {{formatnum:3230}} m/s |- ! Energiezh ar vannadell |{{formatnum:3116}} - {{formatnum:3230}} J |- ! [[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]] |LR |- bgcolor="#B0C4DE" ! colspan="2" style="text-align:center;" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |C |} Ar '''.25-06 Remington''' zo ur [[munision]] skoet en e greiz evit an armoù-skoaz. Da gentañ e oa ur [[Kartouchenn Wildcat|gartouchenn ''wildcat'']], bet krouet e 1920 gant an armeurer stadunanat [[Adolph Otto Niedner]] en ur strishaat kolier ur munision [[.30-06 Springfield]] evit degemer bannadelloù 6,5 mm (.250 meutad) o [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]]<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 106</ref>. Implijet e vez peurliesañ evit chaseal bronneged evel ar [[Karv|c'hirvi]] e Norzhamerika. Gwerzhet e voe gant [[Remington]] adalek 1969. Produet e vez c'hoazh gant embregerezhioù evel [[SAKO|Sako]] ha [[Prvi Partizan]]. == Liammoù diavaez == * '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-i/tabical-fr-page92.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:25-06 Remington}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] [[Rummad:Munisionoù-chase]] 6103yrnqmccxbvubsb1htxtjyqzsegg 0 180159 2190661 2026-05-10T12:27:03Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "{| class="infobox" {{Infobox/Titl|.280 Remington|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:280 Remington.JPG|frameless|313x313px]] <br /><br />Kartouchennoù '''.280 Remington''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doareoù |- ! scope="row" |Doare douilhez |kreuzenn, boutailh |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{..." 2190661 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|.280 Remington|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:280 Remington.JPG|frameless|313x313px]] <br /><br />Kartouchennoù '''.280 Remington''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doareoù |- ! scope="row" |Doare douilhez |kreuzenn, boutailh |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Mare produiñ |Abaoe 1957 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |7,2 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |8 mm |- ! scope="row" |Ø skoaz |11,2 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |11,9 mm |- ! scope="row" |Ø strad |12 mm |- !Hirder an douilhez |64,5 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |84,6 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |8 - 11 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |817 - 949 m/s |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |{{formatnum:3398}} - {{formatnum:3788}} J |- ! scope="row" |Gwask ar gazoù d'ar muiañ |4100 bar |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]] |LR |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |C |} An '''.280 Remington''', anvet '''7mm-06 Remington''' ha '''7''' '''mm Express Remington''' ivez, zo ur [[munision]] skoet en e greiz evit an [[Arm-skoaz|armoù-skoaz]], produet gant [[Remington]] adalek 1957. Deveret eo deus ur gartouchenn [[.30-06 Springfield]] strishaet he c'holier evit degemer ur vannadell 7 mm he [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]]. Ar [[Remington Model 740]] e voe an arm kentañ kambret evitañ<ref name=":0">{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 127</ref>. An .280 Remington a geveze gant an [[.270 Winchester]] war ar marc'had, ha ne reas ket berzh : Remington a zivizas adenvel anezhi e ''7mm-06 Remington'' e 1978, hag e ''7 mm Express Remington'' e 1979<ref name=":0" /> evit klask lakaat ar gwerzhioù da greskiñ. Re dost e oa an anv-mañ eus hini ar [[7 mm Remington Magnum]] koulskoude, hag adanvet e voe .280 Remington e 1981. Urr munision [[Chaseal|chase]] eo, mat evit ar spi da skouer. N'eo ket ken poblek ha kalibroù all evel ar [[7 × 64 mm]] da skouer, met produet e vez c'hoazh gant kalzik embregerezhioù<ref>{{Fr}} Beaudouin de Saint Léger, ''[https://www.chassons.com/actus/le-280-remington-un-calibre-polyvalent/387517/ Le .280 Remington : Un classique des calibres de chasse]'', Chassons.com, 22/11/2024 (lennet d'an 09/05/2026)</ref>. == Liammoù diavaez == * '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-i/tabical-fr-page103.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:280 Remington}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù-chase]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] rk16djoy9ndyof7ovq50n4pwzu7iqid 0 180160 2190662 2026-05-10T12:27:56Z Kestenn 14086 Adkas war-du [[.280 Remington]] 2190662 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[.280 Remington]] 8buljcj6wkknxoi3r7hdfsflxn0fcl3 2190663 2190662 2026-05-10T12:28:11Z Kestenn 14086 2190663 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[.280 Remington]] [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] g3d5tdbza6l7zpka71keh4lu9eo774k 2190665 2190663 2026-05-10T12:30:22Z Kestenn 14086 Kestenn en deus kaset ar bajenn [[7mm-06 Remington]] da [[7 mm-06 Remington]] 2190663 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[.280 Remington]] [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] g3d5tdbza6l7zpka71keh4lu9eo774k 0 180161 2190664 2026-05-10T12:28:53Z Kestenn 14086 Adkas war-du [[.280 Remington]] 2190664 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[.280 Remington]] [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] g3d5tdbza6l7zpka71keh4lu9eo774k 0 180162 2190666 2026-05-10T12:30:22Z Kestenn 14086 Kestenn en deus kaset ar bajenn [[7mm-06 Remington]] da [[7 mm-06 Remington]] 2190666 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[7 mm-06 Remington]] 0l2x0s0hoio3088t12c2xlco8r17shg 0 180163 2190687 2026-05-10T18:14:06Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} '''John Wayne Gacy''', ganet d'ar [[17 a viz Meurzh]] [[1942]] ha lakaet d'ar marv d'an [[10 a viz Mae]] [[1994]], a oa ul [[lazher a steudad]] ha [[torfedour reizhel]] [[stadunanat]] hag en doa [[Gwallerezh|gwallet]], jahinet ha muntret d'an nebeutañ 33 paotr yaouank etre 1972 ha 1978 en [[Norwood Park Township, Cook County (Illinois)|Norwood Park Township]], ur bannlev eus [[Chicago]], en [[Illinois]]. Brudet e oa gant al lesanv "'''Killer Clown'''" dr..." 2190687 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''John Wayne Gacy''', ganet d'ar [[17 a viz Meurzh]] [[1942]] ha lakaet d'ar marv d'an [[10 a viz Mae]] [[1994]], a oa ul [[lazher a steudad]] ha [[torfedour reizhel]] [[stadunanat]] hag en doa [[Gwallerezh|gwallet]], jahinet ha muntret d'an nebeutañ 33 paotr yaouank etre 1972 ha 1978 en [[Norwood Park Township, Cook County (Illinois)|Norwood Park Township]], ur bannlev eus [[Chicago]], en [[Illinois]]. Brudet e oa gant al lesanv "'''Killer Clown'''" dre ma oa boas d'ober abadennoù fent furlukinerezh a-raok ma vije dizoloet e oa ur muntrer. Gacy en doa sevenet holl e vuntroù en e di doare ranch. A voaz, e teue a-benn da zesachañ e preizh en e di ha goude-se e teue a-benn da lakaat anezho da gaout grizilhonoù tro-dro d'an arzorn o kontañ dezho e oa o vont da seveniñ un tro-hud. Gwallet e oant goude-se ha lazhet pe dre [[mougadenn]] pe dre [[munvac'hañ]] gant ur [[rolt]]. 26 gouzañver a oa bet douaret e [[goullo yec'hedel]] an ti, ha tri all a oa bet douaret e lec'h all en douaroù tr-dro d'an ti; pevar a voe bannet e [[Des Plaines (stêr)|stêr Des Plaines]]. Gacy a oa bet kondaonet e 1968 en abeg da [[Lezennoù war ar sodomiezh er Stadoù-Unanet|sodomiezh]] ur paotr krennarde [[Waterloo (Iowa)|Waterloo]], en [[Iowa]], ha kondaonet da 10 vloaz toull-bac'h. Chomet e oa eno 18 miz nemetken. Lazhet en doa ar c'hentañ paotr e 1972, daou all e 1975, ha lazhet 30 ouzhepnn ur wech dizimezet diouzh e eil wreg e 1976. An enklask evit kavout ar c'hrennard Robert Piest e [[Des Plaines (Illinois)|Des Plaines]] a oa bet kaoz da harzadenn Gacy d'an 21 a viz Kerzu 1978. Gacy a oa bet kondaonet evit 33 muntr (lazhet gant un den nemetken) en doa lakaet anezhañ da vezañ ar gwasañ muntrer en istor lezennel ar Stadoù-Unanet. Gacy a oa bet [[Capital punishment in Illinois|kondaonet d'ar marv]] d'an 13 a viz Meurzh 1980. Lakaet e voe d'ar marv dre [[ensinkladur marvus]] e [[Stateville Correctional Center|toull-bac'h Stateville]] d'an 10 a viz Mae 1994. {{DEFAULTSORT:Gacy, John Wayne}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1942]] [[Rummad:Marvioù 1994]] [[Rummad:Lazherien a steudad]] [[Rummad:Livourien SUA]] [[Rummad:Demokrated SUA]] [[Rummad:Katoliked SUA]] [[Rummad:Furlukined]] er00zlxqjnzceevqvti7i6iqzd8jo59 2190688 2190687 2026-05-10T18:17:44Z Dishual 612 2190688 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''John Wayne Gacy''', ganet d'ar [[17 a viz Meurzh]] [[1942]] ha lakaet d'ar marv d'an [[10 a viz Mae]] [[1994]], a oa ul [[lazher a steudad]] ha [[torfedour reizhel]] [[stadunanat]] hag en doa [[Gwallerezh|gwallet]], jahinet ha muntret d'an nebeutañ 33 paotr yaouank etre 1972 ha 1978 en [[Norwood Park Township, Cook County (Illinois)|Norwood Park Township]], ur bannlev eus [[Chicago]], en [[Illinois]]. Brudet e oa gant al lesanv "'''Killer Clown'''" dre ma oa boas d'ober abadennoù fent furlukinerezh a-raok ma vije dizoloet e oa ur muntrer. Gacy en doa sevenet holl e vuntroù en e di doare ranch. A voaz, e teue a-benn da zesachañ e preizh en e di ha goude-se e teue a-benn da lakaat anezho da gaout grizilhonoù tro-dro d'an arzorn o kontañ dezho e oa o vont da seveniñ un dro-hud. Gwallet e oant goude-se ha lazhet pe dre [[mougadenn]] pe dre [[munvac'hañ]] gant ur [[rolt]]. 26 gouzañver a oa bet douaret e [[goullo yec'hedel]] an ti, ha tri all a oa bet douaret e lec'h all en douaroù tr-dro d'an ti; pevar a voe bannet e [[Des Plaines (stêr)|stêr Des Plaines]]. Gacy a oa bet kondaonet e 1968 en abeg da [[Lezennoù war ar sodomiezh er Stadoù-Unanet|sodomiezh]] ur paotr krennarde [[Waterloo (Iowa)|Waterloo]], en [[Iowa]], ha kondaonet da 10 vloaz toull-bac'h. Chomet e oa eno 18 miz nemetken. Lazhet en doa ar c'hentañ paotr e 1972, daou all e 1975, ha lazhet 30 ouzhepnn ur wech dizimezet diouzh e eil wreg e 1976. An enklask evit kavout ar c'hrennard Robert Piest e [[Des Plaines (Illinois)|Des Plaines]] a oa bet kaoz da harzadenn Gacy d'an 21 a viz Kerzu 1978. Gacy a oa bet kondaonet evit 33 muntr (lazhet gant un den nemetken) en doa lakaet anezhañ da vezañ ar gwasañ muntrer en istor lezennel ar Stadoù-Unanet. Gacy a oa bet [[Capital punishment in Illinois|kondaonet d'ar marv]] d'an 13 a viz Meurzh 1980. Lakaet e voe d'ar marv dre [[ensinkladur marvus]] e [[Stateville Correctional Center|toull-bac'h Stateville]] d'an 10 a viz Mae 1994. {{DEFAULTSORT:Gacy, John Wayne}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1942]] [[Rummad:Marvioù 1994]] [[Rummad:Lazherien a steudad]] [[Rummad:Livourien SUA]] [[Rummad:Demokrated SUA]] [[Rummad:Katoliked SUA]] [[Rummad:Furlukined]] 4n65igelpsdiq85ozsxf8k2nu22xkyi 0 180164 2190691 2026-05-10T19:45:46Z Ar choler 52661 Pajenn krouet gant : "[[File:CH-NB Poster Collection SNL TOUR 804.jpg|thumb|''St-Moritz'', 1938]] [[File:CH-NB Poster Collection SNL PUBL 318.jpg|thumb|''Bally''; 1944]] [[File:Bischof - Victim of the atomic bomb dropped on Hiroshima on August 6, 1945.jpg|thumb|A-c'houde [[Bombezadennoù atomek Hiroshima ha Nagasaki|bombezadenn atomek Hiroshima]], 1951-52]] '''Werner Adalbert Bischof''' ([[Zürich]], {{Deiziad|26|Ebrel|1916}} – [[Trujillo (Perou)|Trujillo]], {{Deiziad|16|Mae|1954}}) a oa..." 2190691 wikitext text/x-wiki [[File:CH-NB Poster Collection SNL TOUR 804.jpg|thumb|''St-Moritz'', 1938]] [[File:CH-NB Poster Collection SNL PUBL 318.jpg|thumb|''Bally''; 1944]] [[File:Bischof - Victim of the atomic bomb dropped on Hiroshima on August 6, 1945.jpg|thumb|A-c'houde [[Bombezadennoù atomek Hiroshima ha Nagasaki|bombezadenn atomek Hiroshima]], 1951-52]] '''Werner Adalbert Bischof''' ([[Zürich]], {{Deiziad|26|Ebrel|1916}} – [[Trujillo (Perou)|Trujillo]], {{Deiziad|16|Mae|1954}}) a oa ul [[luc'hskeudennerezh|luc'hskeudenner]] [[suis]]. E [[1949]] e voe tutaet gant an c'hourati-kelaouiñ ''Magnum Photos'', ma voe an den nevez kentañ o labourat gant an diazezerien<ref name="WM">{{en}} Manchester, William. ''In Our Time: The World as Seen by Magnum Photographers''. New York : W. W. Norton & Company, 1989 {{ISBN|978-0-393-02767-9}} — [https://www.class.photography/wp-content/uploads/2018/11/Encyclopedia-of-Twentieth-Century-Photography-Volumes-I.-II.-IIItqw_darksiderg.pdf En-linenn]. <small>Kavet : 10 Mae 2026</small>.</ref>. E levr ''Japan'' (1954) a voe enoret gant ar ''Prix [[Nadar]]'' in [[1955]].<ref name="LW"">{{en}} Warren, Lynne (renerez). ''Encyclopedia of Twentieth-Century Photography''. New York : Routledge, 2006, pp. 133-136 {{ISBN|9781135205430}}</ref>. ==Buhez ha resped == D'ar 26 a viz Ebrel 1916 e voe ganet Werner Bischof e Zürich. E [[1922]], p'edo oadet a 6 vloaz, e tilojas e diegezh da Waldshut e [[Baden-Württemberg]] en [[Alamagn]], ma voe skoliataet. Echu gantañ e studi en eil-derez e tistroas da Zürich ma teskas al luchskeudennerezh e Skol an Arzoù pleustrek (''Kunstgewerbeschule'') digant ar Suis Hans Finsler ([[1891]]-[[1972]]), anezhañ unan eus mistri ar skol luc'hskeudennerezh alaman ''Gwel Nevez'' (''Neuz Sehen''), a oa troet gant an teknik ; gant ur sell teknikel neuze ec'h eas W. Bischof da luc'hskeudenniñ [[plant]], [[krogenn|kregin]] hag all<ref name="MP">{{en}} [https://www.magnumphotos.com/photographer/werner-bischof/ ''Werner Bischof''], ''Magnum''. <small>Kavet : 10 Mae 2026</small>.</ref>. E [[1936]] e voe diplomet [[Listennad lavaredoù latin#Cu|''cum laude'']] hag ec'h eas da labourat e Zürich e bed ar [[giz|c'hiz]] hag ar c'hinklañ tiez en ur labourat evit un [[ti-embann]] ivez. E [[1938]] ec'h aozas pavilhon ar c'hiz hag ar c'hinklañ e Diskouezadeg Vroadel Suis (''Schweizerische Landesausstellung''). Adalek [[1939]] e labouras Werner Bischof evel luchskeudenner dizalc'h evit meur a vagazin, dreist-holl evit ''Du'' ("Te", ar [[raganv-gour]]) e Zürich.<br> E 1939 ivez e voe e [[Pariz]], ma tivizas dilezel al luc'hskeudennerezh ha treiñ war-du al [[livouriezh]]. A-c'houde deroù an [[Eil Brezel-bed]] e tistroas da Suis, ma voe soudard betek [[1942]] ha ma adkrogas da luc'hskeudenniñ, en ur glask c'hoari gant ar [[gouloù]] hag ar skeudoù ; er magazin ''Du'' e voe embannet disoc'h e labour. Buan e voe un degaser reoliek, hag e troas d'ul luc'hskeudenner-[[kazetennerezh|kazetenner]]. Beajiñ kalz a reas adalek [[1945]] betek 1979, pa dremenas dre hogozik holl [[Stad]]où [[Europa (kevandir)|Europa]], eus [[Bro-C'hall]] da [[Roumania]] hag eus [[Gres]] da [Norvegia]]. Dre e labour a-zivout drastoù an Eil Brezel-bed e voe anzavet evel unan eus kazetennerien bennañ e amzer.<br> Un difraoster e voe war dachenn al luc'hskeudenniñ e [[liv]] adal deroù e resped ; e liv e poltredas dismantroù Alamagn ha [[Polonia]], a oa bet koulz mac'homerezed, gouzañvadezed ha tachenn an emgann diwezhañ ; diembann eo chomet an darn vuiañ eus ar skeudennoù-se, a zo miret e dielldi kêr Zürich.<br> Nevez e oa e deknik, a oa tost d'an ''Technicolor'' [[stadunanat]] bet ijinet e 1916 evit ar [[sinema]], a implije gant ur benveg ''Devin Tricolor'' (SUA, [[1934]]) staliet war un trebez. Gwelloc'h ha spisoc'h eget teknik alaman an ''Agfacolor'' a veze arveret er brezel e oa doare W. Bischof.<ref>Introini & Bernasconi, 2023.</ref>. En abeg da zrastoù ar brezel e tibabas e zodenn bennañ : an dud. N'eo ket an drastoù o-unan a boltredas, an efedoù anezho war an dud a oa bev c'hoazh hag an endro ma klaskent chom bev eo a bake ; ur skouer eo ''Die Flüchtlinge'' ("Ar repuidi"), ul labour diwar-benn [[partizan]]ed [[italia]]n o devoa kavet repu e [[Kanton Ticino]] e Suis<ref name="WM" />. Ken fromet ha strafuilhet e voe an dud gant ar pezh a ziskoueze Werner Bishof goude en devout furchet Europa ma ne c'hallas biskoazh lakaat embann e skeudennoù e stumm ul levr. Kenlabourat gant Magnum a eure adalek [[1948]] kent bout ezel ar c'hourati bloaz goude ; pemp ezel hepken a oa d'ar mare-se, diazezerien an holl anezho : an [[Hungaria]]n-Amerikan Robert Capa ([[1913]]-1954), ar Gall Henri Cartier-Bresson ([[1908]]-[[2004]]), an [[Aostria]]n-Amerikan Ernst Haas ([[1921]]-[[1986]]), ar [[Bro-Saoz|Saoz]] George Rodger ([[1908]]-[[1995]]) hag ar Polonad David Seymour ([[1911]]-[[1956]])<ref name="WM" />. En tu all da redek Europa evit diskouez paourentez ha dic'hoanag an dud a-c'houde ar brezel e oa mennet Werner f da boltrediñ kened an natur hag an dud er bed a-bezh. A-zivout al luc'hskeudenniñ e tisklêrias : {{Quotation|''I felt compelled to venture forth and explore the true face of the world. Leading a satisfying life of plenty had blinded many of us to the immense hardships beyond our borders''.<br><q>&nbsp;Santout a raen e oa ret din mont war-bouez ma fenn hag ergerzhout dremm wirion ar bed. Gant ar vuhez klet ha peurleun a renemp e oa bet dallet kalz ac'hanomp ouzh an diaesterioù bras-meurbet a oa en tu all d'hon harzoù.&nbsp;</q>|W. Bischof<ref name="MP" />}} Er bloaz [[1951]] ec'h eas da [[India]] da labourat war e gont-eñ evit ar magazin stadunanat ''Life'' ; biskoazh n'eo bet da vat er skipailh, hogen kalz degasadennpù en deus graet<ref>{{en}} Loengard, John. ''Life Photographers''. Boston : Little Brown & Co., 1998 {{ISBN|978-0-8212-2455-7}}</ref>, ha goude-se da [[Japan]] ha [[Korea]], evit ''Life'' c'hoazh. E-keit ha m'edo er [[Reter-Pellañ]] e labouras e [[Viêt Nam]] evit ar gelaouenn c'hall ''Paris Match'', e-kerzh ar [[Kentañ brezel Indez-Sina|C'hentañ brezel Indez-Sina]] — a-rekin avat, goude kement en devoa luc'hskeudennet a-fet reuzioù ur brezel<ref name="WM" />. E 1954 e'h eas da [[Suamerika]] ma veajas a-dreuz [[Mec'hiko]] ha [[Panamá]] kent mont da [[Perou|Berou]] ma klaskas treuziñ an [[Andoù]] a vont da [[koadeg trovanel c'hleb|goadeg trovanel c'hleb]] [[Amazonia]] d'ar 14 a viz Mae. Daou zeiz goude e kouezhas e [[karr-tan|garr-tan]] a-ziwar un tornaod en Andoù, ha lazhet e voe an tri den a oa e bourzh<ref name="MP" />. Nebeut goude-se, d'ar 25 a viz, e varvas Robert Capa e Viêt Nam pa gerzhas war ur min enepden. == Enorioù == *1955 : ar c'hentañ Priz Nadar, evit e levr ''Japan'', deroet gant ar gevredigezh ''Gens d'images'' e Pariz<ref>{{fr}} [https://gensdimages.com/wp-content/uploads/2017/10/DP-Nadar_laure%CC%81ats.pdf ''Gens d'images'']. <small>Kavet : 10 Mae 2026</small>.</ref>. == Levrlennadur == === Gant W. Bischof === * {{de}} ''Japan.'' Zürich : Manesse, 1954. ** {{en}} ''Japan.'' London : Sylvan, 1954 ; New York: Simon & Schuster, 1954. **{{fr}} ''Japon.'' Paris : Delpire, 1954. * {{fr}} ''Indiens pas mort'', a-gevret gant ha Pierre Verger and Robert Frank. Zürich : Conzett & Huber, 1956. * {{fr}} ''Carnet de route''. Zürich : Conzett & Huber, 1957. * {{en}} ''After the War''. Washington, D.C.: Smithsonian Institution, 1997 {{ISBN|978-1-56098-721-5}} * {{en}} ''Werner Bischof''. London : Phaidon Press, 2001. {{ISBN|978-0-7148-4041-3}} * {{en}} ''Questions to My Father: A Tribute to Werner Bischof''. London : Trolley Books, 2004. {{ISBN|978-1-904563-25-9}} === Diwar-benn W. Bischof=== * {{en}} Bischof, Marco & al.. ''Werner Bischof, 1916–1954: His Life and Work''. London : Thames & Hudson, 1990.{{ISBN|978-0-500-09215-6}} * {{en}} Introina, Ludovica & Bernasconi, Francesca. ''Werner Bischof – Unseen Colour''. Zürich : Park Books, 2023 {{ISBN|978-3-03942-130-5}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat}} * {{en}} [https://wernerbischof.com/ ''Werner Bischof Estate'']. <small>Kavet : 10 Mae 2026</small>. * {{en}} [https://www.artsy.net/artist/werner-bischof ''Artsy'']. <small>Kavet : 10 Mae 2026</small>. * {{en}} [https://www.icp.org/browse/archive/constituents/werner-bischof ''International Center of Photography'']. <small>Kavet : 10 Mae 2026</small>. {{clr}} == Notennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Bischof, Werner}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1916]] [[Rummad:Marvioù 1954]] [[Rummad:Luc'hskeudennourien]] 6ii7lsa4110rn72tpfwuv4acylma2d1 0 180165 2190702 2026-05-11T02:21:00Z Iriep 41295 Krouet o treiñ ar bajenn "[[:en:Special:Redirect/revision/1350007746|Of Mice and Men]]" 2190702 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == * '''George Milton''' : Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". * '''Lennie Small''' : Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. * '''Candy''' : Ur c'hoarier ranch kozh, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. * '''Slim''' : Ur "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. * '''Curley''' : Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. * '''Gwreg Curley''' : Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. * '''Crooks''' : Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. * '''Ki Candy''' : Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. * '''Carlson''' : Un den "korf tev" eus ar ranch, lazhañ a ra ki Candy hep truez ebet. * '''Ar Patron''' : Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. * '''Whit''' : Ur ranch yaouank. == Temoù == In every bit of honest writing in the world there is a base theme. Try to understand men, if you understand each other you will be kind to each other. Knowing a man well never leads to hate and nearly always leads to love. There are shorter means, many of them. There is writing promoting social change, writing punishing injustice, writing in celebration of heroism, but always that base theme. Try to understand each other.<templatestyles src="Reflist/styles.css" />[[John Steinbeck]] in his 1938 journal entry<ref name="introshillinglaw2" /> Ar c'hoantoù Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. An digenvezded Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. An namm hag ar psiche Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. Keñverioù nerzh Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> Pouez an tonkad Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> Ar bevennoù diabarzh ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> Al loened, arouezioù Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == Framm al levr ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Orin an titl Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> Adskrivañ e labour Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] 1ve8k5r8snd3673sishhd5ypfjzdjyr 2190703 2190702 2026-05-11T02:22:55Z Iriep 41295 /* Temoù */ 2190703 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == * '''George Milton''' : Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". * '''Lennie Small''' : Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. * '''Candy''' : Ur c'hoarier ranch kozh, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. * '''Slim''' : Ur "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. * '''Curley''' : Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. * '''Gwreg Curley''' : Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. * '''Crooks''' : Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. * '''Ki Candy''' : Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. * '''Carlson''' : Un den "korf tev" eus ar ranch, lazhañ a ra ki Candy hep truez ebet. * '''Ar Patron''' : Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. * '''Whit''' : Ur ranch yaouank. == Temoù == In every bit of honest writing in the world there is a base theme. Try to understand men, if you understand each other you will be kind to each other. Knowing a man well never leads to hate and nearly always leads to love. There are shorter means, many of them. There is writing promoting social change, writing punishing injustice, writing in celebration of heroism, but always that base theme. Try to understand each other.<templatestyles src="Reflist/styles.css" />[[John Steinbeck]] in his 1938 journal entry<ref name="introshillinglaw2" /> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == Framm al levr ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Orin an titl Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> Adskrivañ e labour Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] 81zp5lbule5hx1r280819mp3n8nnbjv 2190704 2190703 2026-05-11T02:24:23Z Iriep 41295 /* Diorren */ 2190704 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == * '''George Milton''' : Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". * '''Lennie Small''' : Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. * '''Candy''' : Ur c'hoarier ranch kozh, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. * '''Slim''' : Ur "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. * '''Curley''' : Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. * '''Gwreg Curley''' : Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. * '''Crooks''' : Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. * '''Ki Candy''' : Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. * '''Carlson''' : Un den "korf tev" eus ar ranch, lazhañ a ra ki Candy hep truez ebet. * '''Ar Patron''' : Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. * '''Whit''' : Ur ranch yaouank. == Temoù == In every bit of honest writing in the world there is a base theme. Try to understand men, if you understand each other you will be kind to each other. Knowing a man well never leads to hate and nearly always leads to love. There are shorter means, many of them. There is writing promoting social change, writing punishing injustice, writing in celebration of heroism, but always that base theme. Try to understand each other.<templatestyles src="Reflist/styles.css" />[[John Steinbeck]] in his 1938 journal entry<ref name="introshillinglaw2" /> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] ha0pn2xko8cot0s8gln9syri8ayeela 2190705 2190704 2026-05-11T02:29:47Z Iriep 41295 /* Tudennoù */ 2190705 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === George Milton === Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". === Lennie Small === Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. === Candy === Ur c'hoarier ranch kozh, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. === Slim === Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. === Curley === Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. === Gwreg Curley === Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. === Crooks === Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. === Ki Candy === Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. === Carlson === Un den "korf tev" eus ar ranch, lazhañ a ra ki Candy hep truez ebet. === Ar Patron === Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. === Whit === Ul labourer yaouank er ranch. == Temoù == In every bit of honest writing in the world there is a base theme. Try to understand men, if you understand each other you will be kind to each other. Knowing a man well never leads to hate and nearly always leads to love. There are shorter means, many of them. There is writing promoting social change, writing punishing injustice, writing in celebration of heroism, but always that base theme. Try to understand each other.<templatestyles src="Reflist/styles.css" />[[John Steinbeck]] in his 1938 journal entry<ref name="introshillinglaw2" /> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] l9yc6yqy8k6g9gaff691196n8zo0mx0 2190706 2190705 2026-05-11T02:39:34Z Iriep 41295 /* Temoù */ Reizhañ un destennig a oa chomet e saozneg. 2190706 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === George Milton === Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". === Lennie Small === Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. === Candy === Ur c'hoarier ranch kozh, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. === Slim === Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. === Curley === Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. === Gwreg Curley === Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. === Crooks === Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. === Ki Candy === Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. === Carlson === Un den "korf tev" eus ar ranch, lazhañ a ra ki Candy hep truez ebet. === Ar Patron === Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. === Whit === Ul labourer yaouank er ranch. == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] 3srrju7t83nz63trv8f86j2va2tt8fu 2190707 2190706 2026-05-11T02:51:23Z Iriep 41295 /* Tudennoù */ 2190707 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ur c'hoarier ranch kozh, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] qwjx7bjgdinzp8xk49j6d4syxpk3un2 2190708 2190707 2026-05-11T02:51:52Z Iriep 41295 /* Ki Candy */ 2190708 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ur c'hoarier ranch kozh, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] ed9z5v3z9suystxqusx9unmrdng67lb 2190709 2190708 2026-05-11T02:52:31Z Iriep 41295 /* Gwreg Curley */ 2190709 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ur c'hoarier ranch kozh, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e §Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er $Riverside Dance Palace2. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da §Hollywood3 e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] jzd9jqo9r9i2o3h6lppkogt18s5lnk4 2190710 2190709 2026-05-11T02:53:42Z Iriep 41295 /* Gwreg Curley */ 2190710 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ur c'hoarier ranch kozh, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e §Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da §Hollywood3 e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] it281ra3c1qh1qnis0rzfqdod48q2j5 2190711 2190710 2026-05-11T02:54:33Z Iriep 41295 /* Gwreg Curley */ 2190711 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ur c'hoarier ranch kozh, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e §Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da §Hollywood3 e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] 7h6d2zbyxtlj9flpwv99jjju0skvqnm 2190712 2190711 2026-05-11T02:56:11Z Iriep 41295 /* Gwreg Curley */ 2190712 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ur c'hoarier ranch kozh, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] 5hlyfpfv9ai2570xr1coqx624udlnk3 2190713 2190712 2026-05-11T02:57:17Z Iriep 41295 /* Curley */ 2190713 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ur c'hoarier ranch kozh, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg2», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] 4mm8dhy7ukgz7ya422de09rf0dmkvbw 2190714 2190713 2026-05-11T02:57:45Z Iriep 41295 /* Curley */ 2190714 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ur c'hoarier ranch kozh, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] 8cn388dgac8t50qqzrpz3wpno4rcpwc 2190715 2190714 2026-05-11T02:58:31Z Iriep 41295 /* Slim */ 2190715 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ur c'hoarier ranch kozh, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy2 parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn §Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ §Lennie hag ar re all. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] qxre9l6p79f6n2m0drqu9t8v78x2nja 2190716 2190715 2026-05-11T02:59:31Z Iriep 41295 /* Candy */ 2190716 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ur c'hoarier ranch kozh, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz1 glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel boaz ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy2 parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn §Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ §Lennie hag ar re all. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] 0m57gzdcz4dng94qdbq3iguo39lmlto 2190717 2190716 2026-05-11T03:00:22Z Iriep 41295 /* Candy */ 2190717 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz1 glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel boaz ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy2 parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn §Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ §Lennie hag ar re all. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] m43812dsbfgxxh27olkkj0v81yv42gm 2190718 2190717 2026-05-11T03:01:41Z Iriep 41295 /* Lennie Small */ 2190718 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho1». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant §George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr2, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller3. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto4, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz1 glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel boaz ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy2 parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn §Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ §Lennie hag ar re all. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] 7dds7rnyyvu65e79skneh0ve1h75h2f 2190719 2190718 2026-05-11T03:02:25Z Iriep 41295 /* George Milton */ 2190719 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek1», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel §Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez en deus e-keñver Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù2 George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur c'houplad iskis3 (odd couple e saozneg). Unan 'zo bras hag egile 'zo bihan. Unan 'zo sot hag egile 'zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz4 e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi : c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho1». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant §George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr2, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller3. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto4, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz1 glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel boaz ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy2 parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn §Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ §Lennie hag ar re all. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "stank", ha "c'hwitet", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] t0or9ssykveymluewlfkhileqk26i29 2190720 2190719 2026-05-11T03:03:31Z Iriep 41295 /* Ki Candy */ 2190720 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "Enkadenn vras". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek1», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel §Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez en deus e-keñver Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù2 George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur c'houplad iskis3 (odd couple e saozneg). Unan 'zo bras hag egile 'zo bihan. Unan 'zo sot hag egile 'zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz4 e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi : c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho1». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant §George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr2, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller3. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto4, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz1 glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel boaz ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy2 parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn §Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ §Lennie hag ar re all. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] bophhyyqdpld3wl2a5r5m0bxf9mpq2n 2190731 2190720 2026-05-11T06:49:47Z Iriep 41295 /* */ Ouzhpennet al liamm war-zu ar bajenn "Enkadenn vras" a vo da skrivañ. 2190731 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "[[Enkadenn vras]]". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek1», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel §Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez en deus e-keñver Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù2 George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur c'houplad iskis3 (odd couple e saozneg). Unan 'zo bras hag egile 'zo bihan. Unan 'zo sot hag egile 'zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz4 e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi : c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho1». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant §George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr2, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller3. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto4, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz1 glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel boaz ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy2 parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn §Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ §Lennie hag ar re all. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] as82r0rao9vysv2abl3dzbijcqpu29u 2190733 2190731 2026-05-11T06:51:34Z Iriep 41295 /* */ 2190733 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an "[[Enkadenn Vras]]". Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek1», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel §Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez en deus e-keñver Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù2 George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur c'houplad iskis3 (odd couple e saozneg). Unan 'zo bras hag egile 'zo bihan. Unan 'zo sot hag egile 'zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz4 e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi : c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho1». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant §George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr2, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller3. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto4, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz1 glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel boaz ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy2 parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn §Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ §Lennie hag ar re all. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] m61mn3g2cqdyd961spl97kaza16t32n 2190735 2190733 2026-05-11T06:53:08Z Iriep 41295 /* */ 2190735 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus : kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|liñsañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie, hag a vez desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch gant un dorn mogn hag ur c'hi leal, ha Slim, ur jerkline-skinner speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie ha da Candy, a oa bet lazhet e gi deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit ma vez gourc'hemennet gant George. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, an toucher kezeg, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn digantañ hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa c'houlenn lakaat Crooks da vezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ lezel anezhañ da flourañ he blev, met pa sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Int a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandenn linchañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandenn. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek1», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel §Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez en deus e-keñver Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù2 George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur c'houplad iskis3 (odd couple e saozneg). Unan 'zo bras hag egile 'zo bihan. Unan 'zo sot hag egile 'zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz4 e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi : c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho1». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant §George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr2, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller3. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto4, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz1 glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel boaz ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy2 parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn §Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ §Lennie hag ar re all. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] 6296gcqqmln3z3s11vm95kewdsdzser 2190738 2190735 2026-05-11T07:08:23Z Iriep 41295 /* Itrik */ 2190738 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek1», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel §Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez en deus e-keñver Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù2 George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur c'houplad iskis3 (odd couple e saozneg). Unan 'zo bras hag egile 'zo bihan. Unan 'zo sot hag egile 'zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz4 e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi : c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho1». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant §George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr2, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller3. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto4, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz1 glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel boaz ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy2 parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn §Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ §Lennie hag ar re all. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] kx5vcfzhi2xez7addhlqlah0nt09pza 2190739 2190738 2026-05-11T07:11:57Z Iriep 41295 /* George Milton */ 2190739 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> Huñvreal a ra "bevañ diwar ar fatta' al lan ' " ha gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho1». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant §George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr2, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller3. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto4, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz1 glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel boaz ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy2 parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn §Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ §Lennie hag ar re all. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] kl0nkxmb2feslrwyri1rtoc3pjcg993 2190740 2190739 2026-05-11T07:18:40Z Iriep 41295 /* Lennie Small */ 2190740 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> E hunvre brasañ zo gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ pennabeg e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ur wech ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet gant George. George zo aet skuizh o kontañ an istor ha pa lavar da Lennie kontañ an istor en e-unan e respont raktal Lennie bravoc'h eo pa vez kontet gant George. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz1 glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel boaz ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy2 parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn §Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ §Lennie hag ar re all. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] p62bmm4ag9gpnfhyc05ro4lnlr3mnac 2190741 2190740 2026-05-11T07:21:41Z Iriep 41295 /* Candy */ 2190741 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> E hunvre brasañ zo gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ pennabeg e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ur wech ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet gant George. George zo aet skuizh o kontañ an istor ha pa lavar da Lennie kontañ an istor en e-unan e respont raktal Lennie bravoc'h eo pa vez kontet gant George. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel evit an tudennoù all ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ==== Slim ==== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy2 parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn §Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ §Lennie hag ar re all. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] lrk4nc3lywko919wngfyvptgz396kww 2190743 2190741 2026-05-11T07:26:38Z Iriep 41295 /* Slim */ 2190743 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> E hunvre brasañ zo gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ pennabeg e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ur wech ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet gant George. George zo aet skuizh o kontañ an istor ha pa lavar da Lennie kontañ an istor en e-unan e respont raktal Lennie bravoc'h eo pa vez kontet gant George. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel evit an tudennoù all ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ==== Slim ==== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ Lennie hag ar re all, el lec'h m'en em venjo eus e izeladenn en ur skeiñ gant Lennie. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. E fin an istor e c'hoari gant ar baotred all d'ar c'hoari "hen-kezeg". ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio §Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie1. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ3. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag ouzh e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] igr9al6fbl18oqa4m2tfo1gampg8c68 2190744 2190743 2026-05-11T07:29:49Z Iriep 41295 /* Curley */ 2190744 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> E hunvre brasañ zo gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ pennabeg e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ur wech ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet gant George. George zo aet skuizh o kontañ an istor ha pa lavar da Lennie kontañ an istor en e-unan e respont raktal Lennie bravoc'h eo pa vez kontet gant George. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel evit an tudennoù all ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ==== Slim ==== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ Lennie hag ar re all, el lec'h m'en em venjo eus e izeladenn en ur skeiñ gant Lennie. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. E fin an istor e c'hoari gant ar baotred all d'ar c'hoari "hen-kezeg". ==== An enebourien ==== ==== Curley ==== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag evit e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] cha8zagvqvwbj9rmh2o5fw2leb41w9r 2190745 2190744 2026-05-11T07:30:30Z Iriep 41295 /* Curley */ 2190745 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> E hunvre brasañ zo gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ pennabeg e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ur wech ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet gant George. George zo aet skuizh o kontañ an istor ha pa lavar da Lennie kontañ an istor en e-unan e respont raktal Lennie bravoc'h eo pa vez kontet gant George. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel evit an tudennoù all ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ==== Slim ==== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ Lennie hag ar re all, el lec'h m'en em venjo eus e izeladenn en ur skeiñ gant Lennie. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. E fin an istor e c'hoari gant ar baotred all d'ar c'hoari "hen-kezeg". ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag evit e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] p8fgou3mtde9faw9q4s9htsc58qkzwk 2190746 2190745 2026-05-11T07:30:52Z Iriep 41295 /* Slim */ 2190746 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> E hunvre brasañ zo gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ pennabeg e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ur wech ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet gant George. George zo aet skuizh o kontañ an istor ha pa lavar da Lennie kontañ an istor en e-unan e respont raktal Lennie bravoc'h eo pa vez kontet gant George. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ==== Candy ==== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel evit an tudennoù all ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ Lennie hag ar re all, el lec'h m'en em venjo eus e izeladenn en ur skeiñ gant Lennie. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. E fin an istor e c'hoari gant ar baotred all d'ar c'hoari "hen-kezeg". ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag evit e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] nhj5seg3zqemyojbnn5tns5gj9bl01v 2190747 2190746 2026-05-11T07:31:17Z Iriep 41295 /* Candy */ 2190747 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> E hunvre brasañ zo gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ pennabeg e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ur wech ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet gant George. George zo aet skuizh o kontañ an istor ha pa lavar da Lennie kontañ an istor en e-unan e respont raktal Lennie bravoc'h eo pa vez kontet gant George. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ===== Candy ===== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel evit an tudennoù all ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ Lennie hag ar re all, el lec'h m'en em venjo eus e izeladenn en ur skeiñ gant Lennie. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. E fin an istor e c'hoari gant ar baotred all d'ar c'hoari "hen-kezeg". ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag evit e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. O klask war-lerc'h he «dousig» emañ bepred. Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili1. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] nqftutb2p0yh1kr45t8kb60yphvfgxm 2190748 2190747 2026-05-11T07:35:38Z Iriep 41295 /* Gwreg Curley */ 2190748 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> E hunvre brasañ zo gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ pennabeg e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ur wech ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet gant George. George zo aet skuizh o kontañ an istor ha pa lavar da Lennie kontañ an istor en e-unan e respont raktal Lennie bravoc'h eo pa vez kontet gant George. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ===== Candy ===== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel evit an tudennoù all ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ Lennie hag ar re all, el lec'h m'en em venjo eus e izeladenn en ur skeiñ gant Lennie. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. E fin an istor e c'hoari gant ar baotred all d'ar c'hoari "hen-kezeg". ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag evit e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel en ur lakaat an dorn war he genoù hag en ur hejañ anezhi, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. He a vez ingal o klask war-lerc'h he «dousig». Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol1. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant ket kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] 3rilggz3woim22dmyz8i0zekaesamy7 2190749 2190748 2026-05-11T07:37:02Z Iriep 41295 /* Carlson */ 2190749 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> E hunvre brasañ zo gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ pennabeg e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ur wech ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet gant George. George zo aet skuizh o kontañ an istor ha pa lavar da Lennie kontañ an istor en e-unan e respont raktal Lennie bravoc'h eo pa vez kontet gant George. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ===== Candy ===== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel evit an tudennoù all ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ Lennie hag ar re all, el lec'h m'en em venjo eus e izeladenn en ur skeiñ gant Lennie. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. E fin an istor e c'hoari gant ar baotred all d'ar c'hoari "hen-kezeg". ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag evit e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel en ur lakaat an dorn war he genoù hag en ur hejañ anezhi, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. He a vez ingal o klask war-lerc'h he «dousig». Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika1 d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre tud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifronia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] 0udhoy0vk3ttt4xupfhfd1ghk52245g 2190752 2190749 2026-05-11T07:40:20Z Iriep 41295 /* Crooks */ 2190752 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> E hunvre brasañ zo gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ pennabeg e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ur wech ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet gant George. George zo aet skuizh o kontañ an istor ha pa lavar da Lennie kontañ an istor en e-unan e respont raktal Lennie bravoc'h eo pa vez kontet gant George. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ===== Candy ===== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel evit an tudennoù all ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ Lennie hag ar re all, el lec'h m'en em venjo eus e izeladenn en ur skeiñ gant Lennie. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. E fin an istor e c'hoari gant ar baotred all d'ar c'hoari "hen-kezeg". ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag evit e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel en ur lakaat an dorn war he genoù hag en ur hejañ anezhi, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. He a vez ingal o klask war-lerc'h he «dousig». Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre an dud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifornia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] rq32k2q5a7ot2ve9xb2859h3t5v3bw9 2190753 2190752 2026-05-11T07:48:34Z Iriep 41295 /* Moereb Clara */ 2190753 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> E hunvre brasañ zo gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ pennabeg e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ur wech ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet gant George. George zo aet skuizh o kontañ an istor ha pa lavar da Lennie kontañ an istor en e-unan e respont raktal Lennie bravoc'h eo pa vez kontet gant George. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ===== Candy ===== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel evit an tudennoù all ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ Lennie hag ar re all, el lec'h m'en em venjo eus e izeladenn en ur skeiñ gant Lennie. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. E fin an istor e c'hoari gant ar baotred all d'ar c'hoari "hen-kezeg". ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag evit e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel en ur lakaat an dorn war he genoù hag en ur hejañ anezhi, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. He a vez ingal o klask war-lerc'h he «dousig». Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre an dud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifornia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. Lennie a gomz ur wech eus "ar vaouez jentil hag a roe logod" met n'en deus ket soñj eo e voereb memes. Ne ouzer ket kalz a dra diwar he fenn. War-bouez penaos he doa degemeret Lennie goude marv e vamm ha penaos e fizias Lennie e George pa oa war he dalaroù. Paouezet he doa da reiñ logod gwirion ha bev da Lennie dre ma lazhe anezho seul taol, roet he doa unan kaoutchoug dezhañ met ne blije ket dezhañ o vezañ ma oa ket ken dous hag ar re wir. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] gzwgtqwsy6uw1zkjwvw2lbc2a0xi7gx 2190755 2190753 2026-05-11T07:53:40Z Iriep 41295 /* Ki Candy */ 2190755 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> E hunvre brasañ zo gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ pennabeg e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ur wech ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet gant George. George zo aet skuizh o kontañ an istor ha pa lavar da Lennie kontañ an istor en e-unan e respont raktal Lennie bravoc'h eo pa vez kontet gant George. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ===== Candy ===== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel evit an tudennoù all ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ Lennie hag ar re all, el lec'h m'en em venjo eus e izeladenn en ur skeiñ gant Lennie. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. E fin an istor e c'hoari gant ar baotred all d'ar c'hoari "hen-kezeg". ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag evit e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel en ur lakaat an dorn war he genoù hag en ur hejañ anezhi, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. He a vez ingal o klask war-lerc'h he «dousig». Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre an dud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifornia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. Lennie a gomz ur wech eus "ar vaouez jentil hag a roe logod" met n'en deus ket soñj eo e voereb memes. Ne ouzer ket kalz a dra diwar he fenn. War-bouez penaos he doa degemeret Lennie goude marv e vamm ha penaos e fizias Lennie e George pa oa war he dalaroù. Paouezet he doa da reiñ logod gwirion ha bev da Lennie dre ma lazhe anezho seul taol, roet he doa unan kaoutchoug dezhañ met ne blije ket dezhañ o vezañ ma oa ket ken dous hag ar re wir. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. Candy en doa bet hemañ pa oa ur c'holen c'hoazh. Ur c'hi barrek-tre war e labour e oa, ken en doa c'hoant Candy ober war e dro betek fin e vuhez. Carlson na oa ket evit anduriñ ken e welet o kiañ gant ar boan hag e c'hwezh a zo pegus meurbet hervezañ. Abalamour d'an dra-se e kinnig da candy lazhañ e gi evit n'en defe ket poan ken. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] c2ka5q28dv3kfvo01ulru9axktc0hgr 2190764 2190755 2026-05-11T08:16:41Z Iriep 41295 /* Ki Candy */ 2190764 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> E hunvre brasañ zo gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ pennabeg e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ur wech ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet gant George. George zo aet skuizh o kontañ an istor ha pa lavar da Lennie kontañ an istor en e-unan e respont raktal Lennie bravoc'h eo pa vez kontet gant George. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ===== Candy ===== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel evit an tudennoù all ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ Lennie hag ar re all, el lec'h m'en em venjo eus e izeladenn en ur skeiñ gant Lennie. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. E fin an istor e c'hoari gant ar baotred all d'ar c'hoari "hen-kezeg". ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag evit e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel en ur lakaat an dorn war he genoù hag en ur hejañ anezhi, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. He a vez ingal o klask war-lerc'h he «dousig». Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre an dud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifornia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. Lennie a gomz ur wech eus "ar vaouez jentil hag a roe logod" met n'en deus ket soñj eo e voereb memes. Ne ouzer ket kalz a dra diwar he fenn. War-bouez penaos he doa degemeret Lennie goude marv e vamm ha penaos e fizias Lennie e George pa oa war he dalaroù. Paouezet he doa da reiñ logod gwirion ha bev da Lennie dre ma lazhe anezho seul taol, roet he doa unan kaoutchoug dezhañ met ne blije ket dezhañ o vezañ ma oa ket ken dous hag ar re wir. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "kamm", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. Candy en doa bet hemañ pa oa ur c'holen c'hoazh. Ur c'hi barrek-tre war e labour e oa, ken en doa c'hoant Candy ober war e dro betek fin e vuhez. Ar pezh a en em gavo hepdale o vezañ ma ne c'hell ket debriñ traoù kalet ken. Carlson na oa ket evit anduriñ ken e welet o kiañ gant ar boan hag e c'hwezh a zo pegus meurbet hervezañ. Abalamour d'an dra-se e kinnig da candy lazhañ e gi evit n'en defe ket poan ken. Er penn-kentañ e vez nac'het gant Candy e vefe lazhet met bountet eo gant holl dud pe dost a zo er varakenn hag e fin ar gont ec'h asant e vefe lazhet. A-raok ne 'z afe kuit Carlson gant ur c'hi evit e lazhañ e lavar Slim dezhañ kas gantañ ur bal evit e zouarañ. Ne vez ket gwelet fin buhez ar c'hi. Klevet e vez avat un tenn en noz tra ken. Carlson en doa lavaret e vefe tennet gantañ etre e zaoulagad giz-se ne santo netra. Pa vez klevet an tenn-mañ e paouez an holl dud da gomz ha da c'hoari d'ar c'hartoù ha Candy, eñ, gourvezet war e wele a dro war-zu ar voger evit gouelañ ha mouzhañ war an dro. Ne lavaro netra ken a-hed an nozvezh-se. Posupl eo keñveriañ tonkadur ki Candy gant hini Lennie. Ki Candy a vez lazhet gant un estren ha na vag tamm karantez ebet evitañ ha candy en do keuz da vezañ lezet un estren en ober. George n'en doa ket c'hoant e vefe bet Lennie o c'houzañv diwar krizder an dud ha war ar marc'had n'en doa ket c'hoant en defe bet keuz evel Candy o vezañ laosket un den estren ha na vag karantez ebet evit Lennie da lazhañ anezhañ. Ki Candy a vez lazhet gant un estren, ya, met un den dizhegar hag en digenvez ha pa vez lazhet Lennie ez eo gant e vignon feal, evel ur breur, e kreiz e seizh plijadur warn-ugent o valañ kaozioù skuizh an atant a vo prenet ganto. Pa varv eo anat ez eo aet kuit marvailh ar bed hag an inosanted. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. === Whit === Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] 5pqkopu3cod5cim5roxs5v94y296viu 2190765 2190764 2026-05-11T08:17:15Z Iriep 41295 /* Whit */ 2190765 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> E hunvre brasañ zo gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ pennabeg e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ur wech ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet gant George. George zo aet skuizh o kontañ an istor ha pa lavar da Lennie kontañ an istor en e-unan e respont raktal Lennie bravoc'h eo pa vez kontet gant George. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ===== Candy ===== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel evit an tudennoù all ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ Lennie hag ar re all, el lec'h m'en em venjo eus e izeladenn en ur skeiñ gant Lennie. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. E fin an istor e c'hoari gant ar baotred all d'ar c'hoari "hen-kezeg". ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag evit e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel en ur lakaat an dorn war he genoù hag en ur hejañ anezhi, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. He a vez ingal o klask war-lerc'h he «dousig». Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre an dud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifornia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. Lennie a gomz ur wech eus "ar vaouez jentil hag a roe logod" met n'en deus ket soñj eo e voereb memes. Ne ouzer ket kalz a dra diwar he fenn. War-bouez penaos he doa degemeret Lennie goude marv e vamm ha penaos e fizias Lennie e George pa oa war he dalaroù. Paouezet he doa da reiñ logod gwirion ha bev da Lennie dre ma lazhe anezho seul taol, roet he doa unan kaoutchoug dezhañ met ne blije ket dezhañ o vezañ ma oa ket ken dous hag ar re wir. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "kamm", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. Candy en doa bet hemañ pa oa ur c'holen c'hoazh. Ur c'hi barrek-tre war e labour e oa, ken en doa c'hoant Candy ober war e dro betek fin e vuhez. Ar pezh a en em gavo hepdale o vezañ ma ne c'hell ket debriñ traoù kalet ken. Carlson na oa ket evit anduriñ ken e welet o kiañ gant ar boan hag e c'hwezh a zo pegus meurbet hervezañ. Abalamour d'an dra-se e kinnig da candy lazhañ e gi evit n'en defe ket poan ken. Er penn-kentañ e vez nac'het gant Candy e vefe lazhet met bountet eo gant holl dud pe dost a zo er varakenn hag e fin ar gont ec'h asant e vefe lazhet. A-raok ne 'z afe kuit Carlson gant ur c'hi evit e lazhañ e lavar Slim dezhañ kas gantañ ur bal evit e zouarañ. Ne vez ket gwelet fin buhez ar c'hi. Klevet e vez avat un tenn en noz tra ken. Carlson en doa lavaret e vefe tennet gantañ etre e zaoulagad giz-se ne santo netra. Pa vez klevet an tenn-mañ e paouez an holl dud da gomz ha da c'hoari d'ar c'hartoù ha Candy, eñ, gourvezet war e wele a dro war-zu ar voger evit gouelañ ha mouzhañ war an dro. Ne lavaro netra ken a-hed an nozvezh-se. Posupl eo keñveriañ tonkadur ki Candy gant hini Lennie. Ki Candy a vez lazhet gant un estren ha na vag tamm karantez ebet evitañ ha candy en do keuz da vezañ lezet un estren en ober. George n'en doa ket c'hoant e vefe bet Lennie o c'houzañv diwar krizder an dud ha war ar marc'had n'en doa ket c'hoant en defe bet keuz evel Candy o vezañ laosket un den estren ha na vag karantez ebet evit Lennie da lazhañ anezhañ. Ki Candy a vez lazhet gant un estren, ya, met un den dizhegar hag en digenvez ha pa vez lazhet Lennie ez eo gant e vignon feal, evel ur breur, e kreiz e seizh plijadur warn-ugent o valañ kaozioù skuizh an atant a vo prenet ganto. Pa varv eo anat ez eo aet kuit marvailh ar bed hag an inosanted. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. ===== Whit ===== Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo eveel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] 9ano5zs6zjts4vnvcjfol56r6xe0rub 2190766 2190765 2026-05-11T08:17:35Z Iriep 41295 /* Whit */ 2190766 wikitext text/x-wiki   {{Main|Of Mice and Men (play){{!}}''Of Mice and Men'' (play)|Of Mice and Men (opera){{!}}''Of Mice and Men'' (opera)}}'''''A-ziwar logod ha tud''' (Of Mice and Men)'' zo ur romant skrivet e 1937 gant an aozer amerikan [[John Steinbeck]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html|title=Of Mice and Men Summary|work=OxNotes GCSE Revision|language=en|accessdate=2018-10-10|archivedate=June 4, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604214305/https://www.oxnotes.com/of-mice-and-men-summary.html}}</ref> ] ​[[Kalifornia|​]][[Enkadenn Veur|​]]. Deskrivet e vez ennañ buhez George Milton ha Lennie Small, daou labourer ranchoù o foetañ bro. Ar re-mañ az a a ranch da ranch dre stad Kalifornia evit klask ul labour e-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Diazezet eo bet ar romant gant Steinbeck war e vuhez e-unan pa oa krennard o labourat gant labourerien-douar divroet er bloavezhioù 1910, a-raok donedigezh an Okies a zeskrive en e romant ''The Grapes of Wrath''. Tennet eo an titl eus barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse " : "The best laid schemes o' mice an' men / Gang aft agley" ("The best-laid plans of mice and men / Often going awry"). Daoust ma vez kelennet al levr e meur a skol, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12829392|title=Who, what, why: Why do children study Of Mice and Men?|work=BBC News}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet taget alies gant ar c'hoñtrolliñ ha difennet al levrioù abalamour d'an divalamant ha d'ar pezh a vez gwelet gant lod evel ur yezh dismegañsus ha gouennelour. Dre-se e teu war roll al ''levrioù diaesañ eus an 21vet kantved'' gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan. <ref>{{Cite web|url=http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm|title=American Library Association Top 100 Banned/Challenged Books: 2000–2009|year=2011|work=web page|publisher=American Library Association|accessdate=July 1, 2011|archivedate=January 4, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104060338/http://www.ala.org/ala/issuesadvocacy/banned/frequentlychallenged/challengedbydecade/2000_2009/index.cfm}}</ref> == Itrik == E-pad an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]] e Kalifornia, daou labourer-douar divroet — George Milton, un den speredek met dizesk, ha Lennie Small, un den kreñv, kreñv met nammet e spered — a zo o vont eus Soledad da ul lodenn all eus ar Stad. Un hunvre o deus: kaout o zachenn dezho o-unan. Hunvre Lennie zo ober war-dro al loened hag al lapined. Plijout a ra dezhañ flourañ al loened dous hag ar pezh a zo dous dre vras, met ken start e vez o flourikat anezho ma lazh anezho hep ober espres-kaer. Tec'het e oa George ha Lennie diouzh [[Weed (Kalifornia)|Weed]] goude ma oa bet tapet gant Lennie roched ur plac'h yaouank peogwir e kave dezhañ e oa brav. Ne felle ket dezhañ he lezel da vont, rak dalc'hmat e vez startoc'h pa vez ankeniet. An darvoud-se a roas ar vrud dezhañ da vezañ klasket palforsiñ ar plac'h yaouank, gant ur vandennad tud o sevel evit kavout ha [[Linchañ|linchañ]] Lennie. A-hed digoradur ar romant e teu da vezañ sklaer e lak Lennie hollad e fiziañs e George rak n'eo ket gouest d'ober war e dro en e-unan. Gopret eo ar c'houblad en un atant el lec'h m'en em gavont gant Curley, mab berr ha tagus ar perc'henn. Curley ne blij ket dezhañ ar baotred brasoc'h ha diwar an dra-se e tag Lennie. Lennie a zo desachet raktal gant gwreg Curley, debocherez hag atahin anezhi. Kejañ a ra ar c'houblad, Georges ha Lennie, ivez gant Candy, un den kozh zo e vicher labourat er ranch. Candy zo mogn un dorn dezhañ hag ur c'hi leal en deus. Kejañ areont ivez gant Slim, un toucher-kezek speredek ha dous hag en deus bet e giez un torrad kelin. Slim a ro ur c'holen da Lennie. Unan a ro da Candy ivez, a oa bet lazhet e gi-deñved leal ha barrek gant e genlabourer Carlson. Daoust d'ar gudenn e teu o hunvre da wir pa ginnig Candy kinnig 350 $ evit prenañ un atant, en eskemm evit kaout aotre da vevañ ganto. Posupl e vo dezho prenañ un atant a-benn fin ar miz. Laouen-bras eo an tri, met goloet eo o levenez pa dag Curley Lennie. En em zifenn a ra en e-unan en ur stlakañ aes dorn Curley e-keit pa oa gourc'hemennet gant George hen ober. George en em sant dinec'het koulskoude. Lezel a ra Lennie war e lerc'h er ranch zoken e-keit ma ya e kêr gant ar baotred all. Lennie az a er c'hraou, hag a flap gant Crooks, ar paotr marchosi, un den c'hwerv, met desket, a zo disheñvel diouzh al labourerien all dre m'eo du. Candy en em gav ganto hag e komzont eus o raktresoù evit prenañ an atant gant Crooks, ha n'hall ket chom hep goulenn diganto hag-eñ e c'hallfe sevel ul liorzh war an atant, daoust ma vez dismegañset gantañ e c'hallfe an hunvre dont da wir. Gwreg Curley a zeu war wel en-dro hag a zouzet gant ar baotred, dreist-holl gant Lennie. Koulskoude e tiskouez he zu drouk pa zispriz anezho ha pa lavar da Crooks e c'hellfe bezañ linchaet. Klevet a reont tud ar ranch o tistreiñ, ha hi kuit. An deiz war-lerc'h e lazh Lennie e gi bihan hep ober a-ratozh kaer e-pad ma oa o flourañ anezhañ. Gwreg Curley en em gav e-barzh ar c'hrañj hag e klask komz gantañ. Anzav a ra ez eo he hec’h-unan-penn, hag e tispak hec'h hunvre bezañ ur steredenn sinema ha penaos eo bet gwastet hec'h hunvre. Divinout a ra neuze karantez Lennie evit an traoù dous hag e kinnig dezhañ flourañ he blev. Ne sav kudenn ebet er penn-kentañ met ur poent bennak e c'houlenn digantañ paouez, ar pezh na ra ket, ha goude e sant e nerzh e teu da vezañ spontet ha hi da grial. Gant ar spont Lennie a hej Gwreg Curley hag e torr he gouzoug hep gouzout dezhañ. Gant ar pezh a zo c'hoarvezet e tiviz tec'hout kuit. Pa gav ar re all eus ar ranch ar c'horf e savjont ur vandenn linchañ gant ar soñj e lazhañ. Ar vandennad a c'halv ar polis a-raok kregiñ gant an enklask. George a gompren buan emañ o hunvre o vont da get ha mont a ra buan da gavout Lennie, gant ar spi m'emañ Lennie ouzh e c'hortoz el lec'h emgav dibabet ganto e kenkaz ma vefent en arvar. George a gav Lennie el lec'h emgav, hag an daou a azez asambles e-keit ma adkont George istor karet an hunvre, daoust ma oar bremañ ne c'hoarvezo biken. George a glev neuze ar vandennad tud a zo war-lerc'h Lennie evit linchañ anezhañ o tont hag e tenn e penn Lennie, o reiñ dezhañ ur marv trugarezusoc'h eget an hini a resevfe digant ar vandennad. Curley, Slim ha Carlson a erru un nebeud eilennoù diwezhatoc'h. Slim, hepken, a gompren ar pezh a zo c'hoarvezet. Kas a ra George kuit en ur glask e frealziñ. Curley ha Carlson a sell, hep kompren perak en em sant Slim ha George evel-se. == Tudennoù == === Tudennoù pennañ === ===== George Milton ===== Un den bresk hag a zo gwarezer ha mignon gwellañ Lennie. E vignoniezh gant Lennie a sikour da zerc'hel e hunvre evit un dazont gwelloc'h. Mignon eo da Lennie abaoe ma oant bugale. Deskrivet eo gant Steinbeck er romant evel "bihan ha prim", pep lodenn anezhañ o vezañ "termenet", gant daouarn bihan kreñv war divrec'h moan. Un dremm teñval ha "daoulagad dic'hortoz" en deus ha "perzhioù lemm ha kreñv" en o zouez ur "fri moan hag askornek". «An den kentañ a oa bihan ha bliv, rous-du e fas, e zaoulagad bepred war aked, merket don tresoù e zremm. Pep tra ennañ 'oa spis: daouarn bihan ha kreñv, divrec'h moan, ur fri hir hag askornek», e hunvre a zo bezañ perc'henn war un dachenn vihan ha merañ anezhi. Pa gomz e vez spisaet alies a-walc'h penaos: ez eus «imor ennañ», en un doare «melkonius», en un doare «rust», gant «joa», hag «aketus». Evel Lennie Small, devezhour eo ha dibouller (paotr ar c'haeioù). An dudenn-mañ a zo ur skoazeller abalamour ma sikour an dudenn bennañ da gas da benn e gest. Kalz a garantez vag yvit Lennie, ha pa vefe hemañ e gouloù George gant e sotonioù. An daou vignon a zo evel ur [[c'houplad iskis]] (odd couple e saozneg). Unan zo bras hag egile zo bihan. Unan zo sot hag egile zo fin. Stabilded a zo gant an daou vignon-se abalamour d'an enebiezhioù bihan o deus. Embannet e vez gantañ war ar groaz e vankfe dezhañ ul lojeiz hag un dachennig el lec'h ma kresko frouezh e-leizh ha n'en do netra d'ober. Eñ eo en deus ijinet istor an atant a gont dibaouez da Lennie. N'eo ket gwall sklaer e istor personel, met gouzout a reomp avat ez eo un den hag en deus evel dudi: c'hoari ar c'hartoù ha reoù all a bep seurt. ===== Lennie Small ===== Un den diskiant bras ha kreñv e gorf hag a veaj gant George hag a zo e genlabourer bepred. <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref> E hunvre brasañ zo gallout ober war-dro al lapined. Ur gwander eo e garantez evit an traoù dous, dreist-holl dre ma n'anavez ket e nerzh e-unan, hag a-benn ar fin e teu da vezañ pennabeg e zistruj. Steinbeck a zeskriv e zremm evel "kontrol" George, o skrivañ ez eo un "den bras-meurbet, gant un dremm hep stumm, gant daoulagad bras ha gwenn" ha "skoaz ledan ha stouet". Lennie a gerzh pounner, o ruzañ e dreid un tamm, "evel ma ruz un arzh e bavioù", en ur ouzhpennañ ne fiñv ket e zivrec'h war e gostez, met e krog en un doare distag. «Un den bras-spontus, distumm e zremm, gant daoulagad bras disliv, e zivskoaz ledan a-zivilh. Kerzhout a rae pounner, o stlejañ e dreid un disterañ, un tammig evel ma rafe un arzh. A-ispilh e oa e zivrec'h, dilusk anezho». Un den gour eo gant spered ur bugel, kreñv evel ur marc'h, hag a blij dezhañ kement tra hag a zo flour (evel logod marv a zalc'h en e c'hodelloù). E hunvre brasañ a zo ober war-dro lapined an atant o deus c'hoant da brenañ gant George Milton e vignon abaoe m'eo bugel. Un den hegredik, nay zoken eo Lennie. George a c'houlennas ur wech ouzh Lennie lammat diwar ur pont, hag eñ ha lammat en dour ha pa ne ouie ket neuial. Kreñv eo evel ur marc'h, goude bezañ bet o c'houzañv taolioù Curley e flastr Lennie dorn Curley diboan diwar urzh George. Karout a ra ar seiz hag an traoù flour. Pa gomañs da deutañ un dra bennak dous ne c'hell ket diharpañ. An dra-mañ a gousto ker d'e lêr, ha pennkaoz eo an dra-mañ d'e varv, dre m'en deus flouret brozh ur plac'hig pe c'hoazh blev Gwreg Curley. Ar plac'hig a zo redet kuit o krial en doa bet c'hoant gwallañ anezhi ha lazhet en deus Gwreg Curley hep kaout c'hoant d'en ober, avat. Meur a wech e vez keñveriet gant loened evel da skouer ouzh un arzh, un dingo, pe c'hoazh ur c'hi. Alies a-walc'h e vez deskrivet evel bezañ nervus, trouzus, pasiant pe trumm zoken. E vicher a zo devezhour pe c'hoazh dibouller. Tro ar ranchoù a vez graet gantañ ha gant e vignon George Milton hag a zo evitañ evel ur breur bras pe un tad. Ur pezh hunvre en deus Lennie hag a-hed al levr a vez kontet hag adkontet gant George. George zo aet skuizh o kontañ an istor ha pa lavar da Lennie kontañ an istor en e-unan e respont raktal Lennie bravoc'h eo pa vez kontet gant George. C'hoant en deus da brenañ gant e vignon George un atant el lec'h ma vo frank eus pep-tra. Ur wech ma vo perc'henn war un tammig atant e c'hello ober war-dro al lapined ha c'hoari gant e gi. Plijadurioù simpl ur bugel e korf un den gour. Deskrivet e vez deomp ivez penaos e c'hall bezañ feuls dre garantez a-wechoù. Hep kaout c'hoant d'en ober e lazh al logod hag ar c'hiig a oa bet roet dezhañ gant Slim. Ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e vuhez. Klañv e oa Lennie pa oa ganet. E dintin Clara he deus herberc'hiet anezhañ pa oa marvet e vamm dezhañ. Hag ur prantadig goude e fizias houmañ Lennie e George ha hi peursur e c'hallfe ober war e dro ken madelezhus ma oa. Berr an arc'hant ganto, dalc'hmat, ez int staget gant tro ar ranchoù evit kaout arc'hant d'en em vevañ5 hag evit mont da-heul o hunvre: bezañ perc'henn war un dachenn. === Tudennoù a-eil renk === ==== Ar skoazellerien ==== ===== Candy ===== Ul labourer kozh er ranch, Candy en deus kollet e zorn en ur gwallzarvoud ha nec'het eo gant e zazont er ranch. Gant aon e vefe lakaet da vezañ didalvoud gant e oad, e kemer perzh e deskrivadur George eus an atant a vo gantañ ha gant Lennie, o kinnig hollad arc'hant e vuhez ma c'hallfe kemer perzh gant George ha Lennie da vezañ perc'henn war an douaroù. An den koshañ war ar ranch eo. Kollet en deus un dorn gant al labour, ha gant an digoll en deus er bank e fell dezhañ prenañ un dachennig douar gant George ha Lennie. Ur c'hi kozh-tre en deus hag a zo bet lazhet gant Carlson daoust ma kare Candy kalz e gi, skoet eo bet forzh pegement gant an tenn fuzuilh en deus lazhet e gi. Candy a zo un den kozh krommet e gein. Gwisket eo gant ur c'houetiz glas. E arzorn a zo ront ha mogn eo. Ul loen doñv en deus, ur c'hi dall, flaerius, ha n'en deus ken gortoz mervel d'ober. Ne vez keñveriet gant netra. Etre eo er skeul sokial, peizant e servij unan bennak. Deskrivet e vez evel bezañ: goustad, hir, aketus ha jentil. Lavaret e vo ez eus ur skoazeller anezhañ dre ma sikour gant an dudenn bennañ hag e fell dezhañ reiñ an dorn evit ma teufe da wir hunvre an atant bihan gant al lapined hag all. Buan-kenañ e rann gant Lennie ha George o hunvre. Dre e sikour e teu da vezañ fetisoc'h an hunvre gant an arc'hant en deus en ti-bank ha gant sikour e jedadennoù. Evel evit an tudennoù all ne ouzer ket kalz tra diwar-benn e istor personel. E zudioù a seblant bezañ liesseurt : c'hoari d'ar c'hartoù, c'hoari, kousket, ober war-dro e gi. Gouzout a ra ervat war ar marc'had emañ o tostaat an eurvezh ma teuio karrigell an Ankoù evitañ. Soñjal a ra dezhañ e c'hallfe dont a-benn d'ober war-dro un nebeud trevelloù en e zanvez atant. E gomzoù diwezhañ el levr az a da wreg Curley, ton ar rebech a zo gant ar c'homzoù-mañ, eta. Dre m'en deus kollet pep spi da gaout un atant evel-se goude marv Gwreg Curley. ===== Slim ===== Un "toucher kezeg", blenier pennañ ur skipailh [[Mul|muled]] ha "priñs ar ranch". Doujet-bras eo Slim gant kalz eus an tudennoù hag an dudenn nemeti eo a vez doujet outañ gant Curley. E skiant-prenet, e santadur, e vadelezh hag e aotrouniezh naturel a denn an dud all eus ar ranch war e lerc'h en un doare aotomatek, hag eñ eo an dudenn nemeti o kompren mat al liamm etre George ha Lennie. Slim a zo sellet outañ evel an " übermensch " <ref>{{Cite book|last=Barden|first=Tom|title=Of Mice and Meaning in John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Critical Insights: Of Mice & Men|date=May 2017}}</ref> eus an istor-mañ dre an deskrivadurioù doueek eus Slim a lavar eo eñ an hini a anavez gwellañ tudennoù ar romant. Un den gant ur vouezh don-tre, eñ eo chalboter ar ranch. Skoulmañ a ra mignoniezh gant George, ar c'how-boy parfet anezhañ. An hini nemetañ a c'hell spontañ Curley eo e-mesk al labourerien. Pa c'houlenn Curley digant Slim pelec'h emañ e wreg, Slim a lavar dezhañ en deus traoù all da ober. Spontet eo Curley ha goulenn a ra digarez, a-raok mont e-barzh ar sal m'emañ Lennie hag ar re all, el lec'h m'en em venjo eus e izeladenn en ur skeiñ gant Lennie. Slim a zo ur paotr bras-bras anezhañ, gwisket gant un tok feltr pladet, e vlev a zo hir ha du fichet war-dreñv. Gwisket e vez evel ar re all gant ur bragoù glas hag ur chupenn verr e danvez. N'eo ket gwall sklaer pe oad eo etre tregont vloaz hag hanter-kant. Pezhioù divskouarn en deus, hag e lavar az a difonn a-walc'h gant arlivioù komprenezon. Pezhioù daouarn tanav en deus, ar re-mañ a fiñv en un doare delikat evel reoù un dañserez sakret. Graet e vez anezhañ roue ar ranch, evel ur meurdez, ur mestr arzour hag un dañserez sakr. Gouest eo da vleniañ 20 mul gant rañjennoù d'ar mul-blein hepken. Gant un taol skourjez e c'hall lazhañ ur gelienenn war talier ur mul, hep touchal al loen avat. Bez en deus doareoù ken don ha ken ponner hag e-skoaz an dra-mañ e vez ken habask, ken ma tard an dud da gaozeal pa gomz. Ken bras eo e aotrouniezh ken ma roer kred da gement tra a vez lavaret gantañ. Chalboter eo. Deskrivet e vez evel bezañ un den az a war e bouez, hir, delikat, servijus ha speredek. Anat eo ez eo ur skoazeller. Ne vank netra dezhañ war a seblant ha ne ziskouez ket kaout c'hoant ebet, ne ouzer netra diwar-benn e istor nag e zudioù. E fin an istor e c'hoari gant ar baotred all d'ar c'hoari "hen-kezeg". ==== An enebourien ==== ===== Curley ===== Mab ar patron, un dudenn yaouank ha dorneg, ur bokser hanter-vicherel gwechall. Deskrivet eo gant tud all, gant un tamm ironiezh, evel "dornet flour", abalamour ma plij dezhañ mirout ur vaneg leun a vazelin en e zorn kleiz. Gwarizius-kenañ eo ha mirout a ra ouzh e wreg ha diouzhtu e teu da vezañ dismegañsus ouzh Lennie. Ur mare bennak e koll Curley e nerzh goude bezañ gwelet Lennie o c'hoarzhin outañ. E zorn a vo drailhet goude bezañ bet o stourm ouzh Lennie. Mab ar Patron, den bihan anezhañ. Ur bokser amatour kozh eo. Plijout a ra dezhañ en em gannañ gant ar re vrasañ. Ne blij ket dezhañ pa ne vez ket e wreg en e gichen. En em gannañ a raio Lennie ha Curley, abalamaour ma klaske laou Curley ouzh Lennie. En em veñjañ a raio Lennie en ur flastrañ dorn Curley. Un dorn da gCurley a chom en ur vaneg gludet gant vazelin «blam' da gaout un dorn flour evit e wreg», hag al labourerien all d'ober goap ouzh an dra-mañ. Curley a zo ur paotr yaouank brun, gant daoulagad du ha blev stoub. E zorn kleiz a zo maneget gant ur vaneg labour gludet gant vazelin. E-giz e dad, ar patron, ez eus en e dreid botoù seulioù uhel. Evitañ da vezañ ur mailh war ar boks n'eus ket ar spered santel ennañ. Graet e vez anezhañ ar patron hag un tagnous bihan anezhañ. Deskrivet e vez hemañ gwech ha gwech evel bezañ : skañv, o vont dousik, un den start (fiks) pe c'hoazh trumm. Gopret eo gant e dad dre ma labour evit ar ranch. Un enebour eo abalamour ma ne baouez ket da zegas trubuilhoù ha soursioù d'an dudenn bennañ. N'en deus war a seblant na hunvre na c'hoant ebet pe dost na pa 'vefe ar garantez a vag evit e wreg. N'emañ ket en digenvez. Ne vez ket roet da c'houzout d'al lenner e istor war-bouez daou dra ur paotr ampart eo hag er rummad pouez skañv eo d'ar boks. Kasoni a vag ouzh an dud vras, ar pezh a zegaso kalz trubuilhoù da Lennie. ===== Gwreg Curley ===== Ur vaouez yaouank ha koant, a zo disprizet gant he gwaz. An tudennoù all a ra anv anezhi "Gwreg Curley" hepken. Steinbeck a zisplege n'eo ket "un den, un arouez eo. N'he deus kefridi ebet, nemet bezañ ur follenn&nbsp;– hag un dañjer evit Lennie." <ref name="nyt-parini" /> En ul lizher diwezhatoc'h kaset gant Steinbeck da Miss Luce (an aktourez a c'hoari gwreg Curley) evit ur produadur leurenn ''Of Mice and Men'', e teskriv Steinbeck gwreg Curley evel ur plac'h yaouank digenvez ha spontet hag a zo hec'h emzalc'h kalet ha flemmus un doare da zifenn hec'h aon hag he spont c'hoant dic'hortoz da gaout mignoniezh. <ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title=Steinbeck’s Letter to Miss Luce|url=https://jwpblog.wordpress.com/2020/09/17/steinbecks-letter-to-miss-luce/|accessdate=2026-04-08|work=English Teaching Resources|language=en}}</ref> Prederi gwreg Curley gant he c'haerder a vuanao he marv: lezel a ra Lennie da flourañ he blev evel un induljañs dic'hortoz war a seblant, nemet e teu da vezañ nec'het Lennie pa gri outañ paouez da "flourikat" he blev. Lennie a glasko lakaat anezhi da devel en ur lakaat an dorn war he genoù hag en ur hejañ anezhi, en ur ober an dra-se e lazho anezhi a-benn ar fin. Torret e vo he gouzoug gantañ. Ur plac'h yaouank koant hag a zesach evezh ar baotred. N'eo ket dre garantez eo dimezet da Curley, met dre redi. He hunvre kaerañ a zo dont da vezañ aktourez. Met n'he deus ket gellet. Gwreg Curley a zo ur vaouez yaouank anezhi. Livet eo he muzelloù gant he ruz-muzelloù. Daoulagad distok ha livet mat. Hec'h ivinoù a zo ruz-tan, he blev rodellet ha dous. Gwisket eo gant ur vrozh-ti kotoñs, muletezoù ruz, gant bokedoùigoù pluñv lotrus ruz. He a vez ingal o klask war-lerc'h he «dousig». Keñveriet e vez gant ur silzigenn. Deskrivet e vez evel bezañ: skañv, sioul ha stabil. N'he deus micher ebet. Lennie a lazho anezhi hep ober espres-kaer e fin al levr, dre ma n'eo ket evit e nerzh a zo en e izili. Ha dre an dra-mañ e vo kiriek eus marv Lennie en distro. Hag un enebourez eo? Ne seblant ket bezañ ken anat ha se. Kollet he deus he c'hoantoù hag hec'h hunvreoù. Kerse he deus ne vefe ket bet asantet gant he mamm he c'hoant da zont da vezañ aktourez. He buhez a vez kontet ganti, n'eus koulz lavaret tudenn all ebet o kontañ he buhez. O chom e oa e Salinas pa oa bihan deuet e oa neuze ur strollad c'hoariva. Graet he doa anaoudegezh gant ur c'homedian. Hennezh en doa kinniget dezhi mont d'e heul. C'hoant bras a oa ganti da vont da heul ar c'homedian-se. Ar pezh a voe nac'het gant he mamm, re yaouank e oa neuze : 15 vloaz e oa d'ar poent-se. Ur wech all e reas anaoudegezh gant un den er [[Riverside Dance Palace]]. Lavaret 'zo bet dezhi e lakfe anezhi d'ober sinema hag e oa ganet aktourez. Kerkent ha ma vefe distro hennezh da [[Hollywood]] e oa o vont da skrivañ dezhi. N'he deus resevet lizher ebet avat, tapet ha distrujet gant he mamm, hervezi. Rannet he c'halon e tivizas mont kuit hag eurediñ gant Curley. === Tudennoù a drede renk === ===== Carlson ===== Un den tev-mat, lard memes, met bagol. Diskenn a ra ki Candy gant un tenn «luger» peogwir e soñj dezhañ ez eus c'hwezh fall spontus gantañ. Ur revolver «luger» en deus hag a vo laeret gant George evit lazhañ Lennie. Ne vez keñveriet gant netra er skrid. Deskrivet e vez evel bezañ un den: gant leun a basianted, trumm, stenn, ha stabil. Gopret eo gant an embregerezh. N'eo netra ouzhpenn evit ur figurant en istor dre ma ne seblant ket bezañ, gwall bouezus ar pezh a vez lavaret gantañ, daoust da bep tra e tegasont kudennoù kevredigezh. Hervez ar pezh a c'heller lenn, ne seblant kaout tamm hunvre ebet, daoust da-se e fell dezhañ e varvfe ki Candy, dre m'eo flaerius anezhañ. Ne ouzer tamm tra ebet diwar-benn e vuhez a-raok hini ar ranch. ===== Crooks ===== Crooks, ar paotr-marchosi du, a zeu e anv eus e gein kromm (crooked o talvezout krommet e saozneg). Fier, c'hwerv ha sinik, digenvez eo diouzh ar baotred all abalamour da liv e groc'hen. Daoust dezhañ e-unan e teu Crooks da vezañ karet gant Lennie, ha daoust ma lavar bezañ gwelet tud diniver o heuliañ hunvreoù goullo evit prenañ o douaroù o-unan, e c'houlenn digant Lennie hag-eñ e c'hallfe mont ganto da bourmen el liorzh. Crooks zo un den aesoc'h da zaremprediñ an traoù hag a sell ouzh an traoù diouzh ur sell reishoc'h ha deneloc'h. Ar palefrinier du pe anvet ivez «The Negro» (ar beg du, ar morian). Kromm eo e gein peogwir eo bet skoet gant karn ur marc'h. Ne vev ket gant e gamaraded ranch peogwir eo du ha tamallet e vez dezhañ gant ar re all ez eus «c'hwezh fall» gantañ. Er marchosi emañ o chom ha soñjal a ra eo ar vicherourien all a zo c'hwezh fall ganto. Kejañ a raio gant Lennie, sachet gant gouloù e lamp, hag a vo an hini kentañ o vezañ madelezhus outañ. Desket-tre eo ivez war ar c'hezeg, toucher eo eñ. Crooks a zo un den du deskrivet en un doare gouennelour «Negr». Ur penn moan en deus merket gant ar boan, ha daoulagad leun a basianted. O vevañ emañ en dibrerezh, un hangar harpet ouzh moger ar marchosi. A-gostez emañ o vevañ abalamour d'ar ouenelouriezh hag a zo ledet dre Stadoù-Unanet Amerika d'ar poent-se. E wele a zo ur c'hased leuniet a blouz, lec'h ma astenne e ballennoù. Palefrinier eo diouzh e vicher. Nammet eo ha bodet en deus muioc'h a draoù evit ar pezh n'en dije gellet dougen war e gein. Perc'henn eo war ur fuzuilh, Ha kalz levrioù en deus ivez met abalamour d'an amzer m'eo bet en e-unan ne ro talvoudegezh ebet ken d'al levrioù ha muioc'h-muiañ d'an darempredoù etre an dud. An dra-mañ eo a vank ar muiañ da Crooks, an darempredoù. E livenn-gein a zo diroudennet, hag e zaoulagad zo siket en e boulloù-lagad a seblant bezañ o skediñ ha skediñ mat abalamour d'o donder. Moan eo e zremm gant roufennoù du ha muzelloù du, strishaet gant ar boan, sklaeroc'h evit peurrest e zremm. Ne vez keñveriet gant netra dre ar skrid-mañ. Ar gerioù a zeskriv anezhañ a zo : sioul, hir hag efedus. Ur «figurant» eo. Ur wech c'hoazh ne ouzer kazimant netra diwar-benn istor buhez an dudenn nemet e vefe ganet e Kalifornia. Kontet e vez gantañ ivez penaos e tesave e dad yer hag en doa hemañ un nebeud devezhioù-arat. E zaou vreur a veze bepred gantañ hag an dud wenn a zo pennkaoz d'o gwalleur. C'hoant bras en deus e vefe degemeret gant ar re all ha dreist pep-tra e c'hallfe rannañ ur bartienn kartoù hag anavezout eskemmoù hir. ===== Moereb Clara ===== Maouez he deus savet Lennie Small. Reiñ a rae logod da Lennie a-raok mervel. Goulennet he deus ouzh George Milton ober war-dro Lennie. Lennie a gomz ur wech eus "ar vaouez jentil hag a roe logod" met n'en deus ket soñj eo e voereb memes. Ne ouzer ket kalz a dra diwar he fenn. War-bouez penaos he doa degemeret Lennie goude marv e vamm ha penaos e fizias Lennie e George pa oa war he dalaroù. Paouezet he doa da reiñ logod gwirion ha bev da Lennie dre ma lazhe anezho seul taol, roet he doa unan kaoutchoug dezhañ met ne blije ket dezhañ o vezañ ma oa ket ken dous hag ar re wir. ===== Ki Candy ===== Ur c'hi dall a vez deskrivet evel "kozh", "kamm", "flaerius", ha "dall", ha lazhet gant Carlson. Candy en doa bet hemañ pa oa ur c'holen c'hoazh. Ur c'hi barrek-tre war e labour e oa, ken en doa c'hoant Candy ober war e dro betek fin e vuhez. Ar pezh a en em gavo hepdale o vezañ ma ne c'hell ket debriñ traoù kalet ken. Carlson na oa ket evit anduriñ ken e welet o kiañ gant ar boan hag e c'hwezh a zo pegus meurbet hervezañ. Abalamour d'an dra-se e kinnig da candy lazhañ e gi evit n'en defe ket poan ken. Er penn-kentañ e vez nac'het gant Candy e vefe lazhet met bountet eo gant holl dud pe dost a zo er varakenn hag e fin ar gont ec'h asant e vefe lazhet. A-raok ne 'z afe kuit Carlson gant ur c'hi evit e lazhañ e lavar Slim dezhañ kas gantañ ur bal evit e zouarañ. Ne vez ket gwelet fin buhez ar c'hi. Klevet e vez avat un tenn en noz tra ken. Carlson en doa lavaret e vefe tennet gantañ etre e zaoulagad giz-se ne santo netra. Pa vez klevet an tenn-mañ e paouez an holl dud da gomz ha da c'hoari d'ar c'hartoù ha Candy, eñ, gourvezet war e wele a dro war-zu ar voger evit gouelañ ha mouzhañ war an dro. Ne lavaro netra ken a-hed an nozvezh-se. Posupl eo keñveriañ tonkadur ki Candy gant hini Lennie. Ki Candy a vez lazhet gant un estren ha na vag tamm karantez ebet evitañ ha candy en do keuz da vezañ lezet un estren en ober. George n'en doa ket c'hoant e vefe bet Lennie o c'houzañv diwar krizder an dud ha war ar marc'had n'en doa ket c'hoant en defe bet keuz evel Candy o vezañ laosket un den estren ha na vag karantez ebet evit Lennie da lazhañ anezhañ. Ki Candy a vez lazhet gant un estren, ya, met un den dizhegar hag en digenvez ha pa vez lazhet Lennie ez eo gant e vignon feal, evel ur breur, e kreiz e seizh plijadur warn-ugent o valañ kaozioù skuizh an atant a vo prenet ganto. Pa varv eo anat ez eo aet kuit marvailh ar bed hag an inosanted. ===== Ar Patrom ===== Tad Curley, merour ar ranch. Perc'hennet eo ar ranch gant "un embregerezh bras a zouaroù" hervez Candy. Un den berr ha tev eo. Gwisket en deus ur bragoù glas-glas, ur roched flanell, ur jiletenn du divoutonnet, ur porpant du, hag ur gouriz lec'h ma stag e veudoù. Gwisket en deus ur gasketenn feltr kozh gell ha botoù seul uhel gant kentroù. ===== Whit ===== Ul labourer-douar yaouank er ranch. Deskrivet eo evel bezañ "divskoaz a-ispilh en deus ha kerzhout a ra start war e dreid." == Temoù == <blockquote> E pep skrid onest er bed ez eus un tem diazez. Klaskit kompren an dud, ma komprenit an eil egile e voc'h dous an eil ouzh egile. Anavezout mat un den ne gas ket d'ar gasoni ha kazi bepred d'ar garantez. Bez' ez eus doareoù berroc'h, kalz anezho. Skridoù a gas war-raok ar cheñchamant sokial, skridoù a gastiz an direizhder, skridoù a lid an harozegezh, met bepred an tem diazez-se. Klask kompren an eil egile.<ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=[[John Steinbeck]] in his 1938 journal|date=1938|publisher=|isbn=|location=|pages=|oclc=}}</ref></blockquote> === Ar c'hoantoù === Pouezañ a ra Steinbeck war ar c'hoantoù a-hed al levr. C'hoant en deus George da vezañ dizalc'h, da vezañ e vestr e-unan, da gaout un atant, ha, dreist-holl, da vezañ "unan bennak". C'hoant en deus Lennie da vezañ gant George en e di dizalc'h, ha da stankañ e evezh war an traoù dous. C'hoant en deus Candy da adlakaat e gefridi kollet gant marv e gi, ha da gaout surentez evit e gozhni — e ti George. C'hoant en deus Crooks da gaout un ti bihan ma c'hallo diskouez e zoujañs, e surentez, ha dreist-holl e zegemer. Huñvreal a ra gwreg Curley er fet da vezañ aktourez, evit bastañ d'he c'hoant brud kollet pa zimezas da Curley, ha lakaat un termen d'he digenvezded. === An digenvezded === Un elfenn bouezus eo an digenvezded e buhez meur a dudenn. Candy a zo en e-unan goude ma'z eo aet kuit e gi. Digenvez eo gwreg Curley rak n'eo ket he gwaz ar mignon a c'hortoze — ober a ra war-dro he digenvezded dre zouzigañ gant ar baotred er ranch, ar pezh a laka Curley da vagañ muioc'h-muiañ a zroukrañs hag a warizi. Kompagnunezh George ha Lennie a zo disoc'h an digenvezded. Crooks a zispleg an tem evel-henn "Un den a ya da sot ma n'en deus den ebet. Arabat ober diforc'h ebet hervez piv eo an den-se, hag e pad pegeit e vo ganeoc'h." Kreñvaat a ra an aozer an tem-se muioc'h c'hoazh dre doareoù soutil o lakaat an istor e-kichen kêr Soledad, ar pezh a dalvez "an digenvezded" e spagnoleg. <ref name="cliffnotebook">{{Cite book|last=Van Kirk|first=Susan|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}}</ref> Daoust d'an ezhomm da gaout mignoniezh e laka Steinbeck ar gaoz war ar mod ma vez dalc'het an digenvezded dre ar barregezhioù staliet evit ober traoù dishegar an eil ouzh egile. Digenvezded gwreg Curley a zo dalc'het gant gwarizi Curley, ar pezh a laka an holl dud eus ar ranch da bellaat diouti. Trenkded Crooks a zeu eus ar fet da vezañ bet dispartiet diouzh ar re all a zo er "varakenn" ha bezañ bet kaset er marchosi ; torret eo e c'hwervder evit ul lodenn, avat, gant diouiziegezh Lennie. === An namm hag ar psiche === Peurliesañ e vez dic'hallus tudennoù Steinbeck, abalamour d'o degouezhioù speredel, ekonomikel ha sokial. Lennie zo an den kreñvañ eus an holl dudennoù, ar pezh a zlefe neuze sevel ur santimant a zoujañs dre ma vez implijet evel dibouller war ar ranch. E namm speredel a zigresk koulskoude an dra-se hag a laka anezhañ da vezañ dic'hallus. Staliet eo an dic'halloudezh ekonomikel dre ma'z eo kalz eus an dud a ra war-dro ar ranchoù gouzañvet gant an [[Enkadenn Veur|Enkadenn Vras]]. Dre ma'z eo George, Candy ha Crooks tudennoù pozitivel ha troet war an obererezh, e fell dezho prenañ un atant, met abalamour d'an Enkadenn ne c'hellont ket gounit arc'hant a-walc'h evit seveniñ o hunvre. Lennie eo an hini nemetañ ha n'eo ket gouest d'ober war e dro. An tudennoù all, avat, a zo gouest d'ober e seurt da wellaat o flanedenn. Ar gwir zañjer a c'hallfe bezañ namm speredel Lennie evit eürusted an holl. === Keñverioù nerzh === Evit a sell ouzh an oberoù etre an dud, droug ar gwask hag an drougimplij zo un tem a vez skeudennaouet gant Curley ha gwreg Curley. Curley a implij e natur tagus hag e garg uheloc'h evit klask kemer ar galloud war atant e dad. Ton ar rebech a vez atav en e c'henoù ouzh an dud a labour an douar ha tamall a ra ouzh lod da vezañ o c'hoari gant e wreg. Diskouezet eo kemplezh Napoleon Curley gant e c'hourdrouz ouzh tud an atant evit darvoudoù bihan. Gwreg Curley, eus an tu, n'eo ket gwasker a-fet korf met kentoc'h dre gomz. Implijout a ra he c'hoant reizhel evit tapout un tamm evezh, o tousigañ gant tud ar feurm. Hervez al levr Penguin "Teacher's Guide evit ''Of Mice and Men''", Curley ha gwreg Curley a zastum an droug dre ma vez gwasket ha gwallgaset an divroidi e doareoù disheñvel. <ref>{{Cite book|last=Reed|first=Arthea J.S.|title=A Teacher's Guide to the Penguin Edition of John Steinbeck's Of Mice and Men|publisher=Penguin Group (USA)|url=http://us.penguingroup.com/static/pdf/teachersguides/ofmiceandmen.pdf|accessdate=2013-06-11}}</ref> === Pouez an tonkad === Kompren a reer pouez an tonkad pa vez distrujet c'hoantoù an tudennoù pa ne c'hell ket George gwareziñ Lennie (hag a zo ur gwir zañjer). Steinbeck a ginnig an dra-se evel "un dra bennak a c'hoarvezas" pe evel m'en deus krouet e vignon dezhañ "soñjal nann-teleologel" pe "o soñjal", ar pezh a ziskouez ur savboent ha na varn ket. <ref name="introshillinglaw">{{Cite book|editor=Tracy Barr|title=Cliff Notes: On Steinbeck's Of Mice and men|origyear=2001|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley Publishing]]|location=New York City, New York|isbn=0-7645-8676-9|year=2001|url=https://archive.org/details/cliffsnotesofmic00vank}} </ref> === Ar bevennoù diabarzh === ''A-ziwar logod ha tud (Of Mice and Men)'' a c'hell bezañ liammet ouzh ar mennozh ez eus bevennoù diabarzh. Ha daoust d'an holl strivoù ha d'an holl stourmoù e vez bevennet a-wechoù gant an darvoudoù ar vuhez marvailhus a fell d'an nen bevañ. Titl ar romant e-unan zoken a ra anv eus se "an titl a zo, a-dra sur, un tamm eus barzhoneg Robert Burns, a laka pouez war ar soñj eus didalvoudegezh strivoù mab-den pe vanite c'hoantoù mab-den". <ref>{{Cite journal|last=Goldhurst|first=William|date=October 2017|title=Of Mice and Men : John Steinbeck's Parable Of The Curse Of Cain|url=https://www.jstor.org/stable/43017590|journal=[[Western American Literature]]|volume=6|issue=2|pages=123–135|doi=10.1353/wal.1971.0038}}</ref> === Al loened, arouezioù === Al loened a c'hoari ur roll en istor ivez ; ar gerc'heiz a dremen eus ul lodenn gaer eus ar gweledva eus penn-kentañ ar romant d'ur preizher e fin al levr. Er pennad diwezhañ e tistro ar gerc'heiz, o preizhañ naered a zeu da vezañ re gurius en un natur adlavaradus, arouezius eus hunvreoù an dud a vez laeret kuit bepred. == Diorren == === Framm al levr === ''Of Mice and Men'' a zo taol-esae kentañ Steinbeck skrivañ e stumm ur romant-c'hoari anvet "play-novelette". Savet e tri arvest daou chapistr pep hini anezho. Graet eo e seurt da vezañ ur romant hag ur senario evit ur pezh-c'hoari. 30 000 ger a zo ennañ. Fellout a rae da Steinbeck sevel ur romant a c'hellfe bezañ c'hoariet diwar e skrid, pe ur pezh-c'hoari a c'hellfe bezañ lennet evel ur romant. <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> === Orin an titl === Da gentañ e oa bet anvet gant Steinbeck ''Something That Happened'' (o komz eus darvoudoù al levr evel "un dra bennak a c'hoarvezas" rak den ebet ne c'hell bezañ tamallet evit an drajedienn a c'hoarvez en istor). Koulskoude e cheñchas an titl goude bezañ lennet barzhoneg [[Robert Burns]] " To a Mouse ". <ref name="Shillinglaw">{{Cite web|author=Dr. Susan Shillinglaw|date=January 18, 2004|title=John Steinbeck, American Writer|url=http://www.steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908113639/http://steinbeck.sjsu.edu/biography/briefbiography.jsp <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=September 8, 2006|accessdate=December 28, 2006|publisher=The [[Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies]]}}</ref> Barzhoneg Burns a gont ar glac'har a sant an daneveller evit bezañ distrujet ti ul logodenn e-pad ma oa oc'h arat e dachenn. <ref>{{Cite web|author=Coyer|first=Megan|title=More About This Poem|url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/|work=Robert Burns - To a Mouse|publisher=BBC|accessdate=26 May 2014|archivedate=January 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130015415/http://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/to_a_mouse/}}</ref> === Adskrivañ e labour === Steinbeck en deus skrivet al levr-mañ ha ''The Grapes of Wrath'' el lec'h m'emañ bremañ Monte Sereno, e Kalifornia. Ur brouilhed kentañ eus ''Of Mice and Men'' a oa bet debret gant ki Steinbeck. Evel m'en deus displeget en ul lizher eus 1936: <ref>{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Steinbeck : a life in letters|date=1976|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004288-1|location=New York|pages=124|oclc=2511315}}</ref><blockquote>Ma c'hi bihan [Toby], lezet e-unan un nozvezh, en deus graet konfeti gant tamm-pe-damm hanter ma levr [dornskrid]. Daou viz [sic] labour da ober en-dro. Gorrekaet on bet gant an dra-se. Ne oa brouilhed all ebet. Fuloret e oan a-walc'h, met ar paourkaezh paotr bihan a c'hellfe bezañ bet o vont en-dro en un doare kritikel.</blockquote>Steinbeck, labourer er ranchoù E penn-kentañ embannadur 1994 al levr gant Penguin e skriv Susan Shillinglaw e oa bet Steinbeck, goude bezañ kuitaet skol-veur Stanford, o tremen tost daou vloaz o pourmen e Kalifornia, o kavout labour e ranchoù evit Spreckels Sugar ma veze gounezet ed ha beterabez-sukr. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Steinbeck a lavaras ''d'ar New York Times'' e 1937 : <ref name="nyt-parini">{{Cite journal|last=Parini|first=Jay|date=1992-09-27|title=FILM; Of Bindlestiffs, Bad Times, Mice and Men|journal=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6DD1F3AF934A1575AC0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all}}</ref><blockquote>Ur bindlestiff on bet va-unan e-pad ur pennadig. Labouret em eus er memes bro ha m'emañ an istor. Kemmesket eo an dudennoù betek ur mare bennak. Un den gwirion e oa Lennie. E Kalifornia emañ bremañ en ul lec'h repu d'ar re foll. Labouret em eus gantañ e-pad meur a sizhunvezh. Ne lazhas plac'h ebet. Lazhañ a reas ur mestr-feurm. Poan en deus bet rak ar patron en doa skarzhet e vignon ha sanket ur forc'h en e stomog. N'em eus ket c'hoant da lavarout deoc'h pet gwech. Kasoni am eus o lavaret deoc'h pet gwech. E welet em eus oc'h hen ober. Dibosupl e oa deomp harzañ anezhañ ken na oa re ziwezhat.</blockquote> == Degemer == O vezañ bet resevet an degemer c'hwekañ eus e holl oberennoù betek ar poent-se, romant Steinbeck a voe dibabet gant Levr ar Miz Klub a-raok ma voe embannet. Meuleudiet e voe al labour gant meur a vurutellour brudet, en o zouez Maxine Garrard (''Enquirer-Sun''), <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3ukzgEACAAJ|title=John Steinbeck – The Contemporary Reviews|isbn=9780521114097|last=Joseph r. Mcelrath|first=Jr|date=18 June 2009|publisher=Cambridge University Press|accessdate=March 25, 2023}}</ref> Christopher Morley, ha Harry Thornton Moore (''New Republic''). <ref>{{Cite web|url=http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|title=Harry Thornton Moore: John Steinbeck and His Novels - an appreciation by Harry Thronton Moore|work=www.goldenbooksgroup.co.uk|accessdate=10 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610140200/http://www.goldenbooksgroup.co.uk/index.php?target=products&product_id=100627|archivedate=June 10, 2009}}</ref> Ar burutellour eus ''ar New York Times'' Ralph Thompson en deus deskrivet ar romant evel ul "levr bihan brav, evit e holl melodrama diwezhañ". <ref name="ContemporaryReviews">{{Cite book|last=McElrath|first=Joseph R.|title=John Steinbeck: The Contemporary Reviews|publisher=Cambridge University Press|pages=71–94|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=uFSfYMpUyokC&q=%22mice+and+men%22+%22christopher+morley%22&pg=PA85|accessdate=October 8, 2007|isbn=978-0-521-41038-0}}</ref> <ref>{{Cite book|title=CliffNotes: Of Mice and Men : About the Author|publisher=Wiley Publishing, Inc.|pages=71–94|date=2000–2007|url=http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/Of-Mice-and-Men.id-101,pageNum-2.html|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Er Rouantelezh-Unanet e oa bet renket e niverenn 52 eus "romantoù karetañ ar vro" e-kerzh enklask ar [[BBC]] e 2003 [[The Big Read]]. == Kontrollerezh == Difennet eo bet ar romant e levraouegoù foran ha skolioù SUA pe programmoù kelenn abalamour ma oa o "vroudañ an eutanaziezh ", oc'h "aotren ar c'hunujennoù gouennel", a "enep-embregerezh", komzoù gros ennañ, ha dre vras ur yezh "divalav", "dismegañsus", ha stereotipoù gouennel, hag ivez levezon negativel ar stereotipoù-se war ar studierien. <ref>{{Cite web|title=Banned and/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=136590|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602220138/http://www.ala.org/Template.cfm?Section=bbwlinks&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=136590}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2013-03-26|title=Top 10 Most Challenged Books Lists|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=July 24, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170724195723/http://www.ala.org/bbooks/frequentlychallengedbooks/top10}}</ref> Kalz eus an difennoù hag ar strishadurioù a zo bet lezet kuit hag ez eo ur redi lenn anezhañ e meur a lise amerikan, aostralian, iwerzhonat, saoz, eus zeland-nevez pe c'hoazh kanadian all. Dre ma vez taget alies ar c'hontrollerezh, e teu ''Of Mice and Men'' war roll ar 100 levr difennet/koñtestet gwellañ gant Kevredigezh al Levraouegoù Amerikan: 2000–2009 (niverenn pemp) <ref name="ChallengedBooks">{{Cite web|title=American Library Association list of the Most Challenged Books of 21st Century|publisher=American Library Association|year=2007|url=http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm|accessdate=August 25, 2009|archivedate=June 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605050109/http://www.ala.org/ala/newspresscenter/news/pressreleases2006/september2006/harrypottermostchallenge.cfm}}</ref> ha 100 levr difennet/koñtestet: 2010–2019 (niverenn 288). <ref>{{Cite web|date=2020-09-09|title=Top 100 Most Banned and Challenged Books: 2010-2019|url=http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019|accessdate=2021-05-04|work=Advocacy, Legislation & Issues|language=en|archivedate=September 27, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927125855/http://www.ala.org/advocacy/bbooks/frequentlychallengedbooks/decade2019}}</ref> ''Of Mice and Men'' a zo bet kinniget 54 gwech evit bezañ siñset abaoe ma oa bet embannet e 1936. <ref>Doyle, Robert. "Banned And/or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century". ALA.org. American Library Association, 2010. Web. {{Cite web|url=http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|title=Banned and/Or Challenged Books from the Radcliffe Publishing Course Top 100 Novels of the 20th Century &#124; American Library Association|accessdate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119215758/http://www.ala.org/advocacy/banned/frequentlychallenged/challengedclassics/reasonsbanned|archivedate=2012-01-19}}.</ref> Koulskoude, skolidi en o zouez Thomas Scarseth o deus stourmet evit gwareziñ al levr en ur arguzenniñ e dalvoudegezh lennegel. Hervez Scarseth "er gwir lennegezh veur e vez treuzfurmet poan ar Vuhez e kaerder an Arz". == Azasadennoù == === Leurennn c'hoariva === Evel ur "romant c'hoarius", e oa bet c'hoariet gant Theatre Union of San Francisco evel ma oa bet skrivet. Digoret e voe ar stumm-se d'an 21 a viz Mae 1937 – nebeutoc'h eget tri miz goude embannadur ar romant – hag e padas un daou viz bennak. <ref name=":0">{{Cite book|last=Steinbeck|first=John|title=Of mice and men|date=1994|isbn=978-1-101-65980-9|location=New York, N.Y., U.S.A.|oclc=873818443}}</ref> Evit krouiñ ur produadur Broadway, Steinbeck a azasaas hag adwelet un tamm e destenn orin hag ar stumm-mañ, produet gant Sam H. Harris ha sevenet gant George S. Kaufman, a voe digoret d'an 23 a viz Even 1937, er Music Box Theatre e Broadway hag a voe aozet e-pad 207 arvest. <ref name="IBDB">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081833/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=12320}}</ref> C'hoariet en deus Wallace Ford evel George ha Broderick Crawford evel Lennie. <ref name="IBDB" /> Roll Crooks a voe c'hoariet gant Leigh Whipper, an ezel afro-amerikan kentañ eus Actors' Equity Association . <ref name="Whipper">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Leigh Whipper|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/person.asp?id=7209|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 12, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012000112/http://ibdb.com/person.asp?id=7209}}</ref> (Whipper a adkemeras ar roll-se er stumm film e 1939. <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref>) Dibabet e voe ar produadur evel ar pezh-c'hoari gwellañ e 1938 gant New York Drama Critics' Circle. <ref name="SteinbeckOrg">{{Cite web|title=National Steinbeck Center: About John Steinbeck : Facts, Awards, & Honors|publisher=National Steinbeck Center|url=http://www.steinbeck.org/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=December 18, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218083555/http://www.steinbeck.org/}}</ref> E 1939 e voe dilec'hiet ar produadur da Los Angeles, gant Wallace Ford c'hoazh e roll George, met gant Lon Chaney, Jr., o kemer perzh Lennie. C'hoari Chaney er roll-se a lakaas anezhañ da vezañ dibabet er film. E 1958 e voe produet un azasaat c'hoariva sonerezhel gant Ira Bilowit (1925–2016) e-maez Broadway e New York City. En o zouez e oa meur a arzour brudet-tre en o amzer, en o zouez Art Lund ha Jo Sullivan, adkempennet goude bezañ bet o seniñ asambles er sonerezh brudet ''The Most Happy Fella'', hag ivez Leo Penn. <ref>{{Cite web|title=The Western Stage and The National Steinbeck Center present Rare Musical Adaptation of Steinbeck's Of Mice and Men, Archived for 60 Years|url=https://latinoedge.wordpress.com/2018/04/27/the-western-stage-and-the-national-steinbeck-center-present-rare-musical-adaptation-of-steinbecks-of-mice-and-men-archived-for-60-years/|work=Latino Edge|accessdate=3 January 2019|date=2018-04-27}}</ref> Un harz-labour kazetennoù a lakaas koulskoude ar produiñ da vezañ en ur blegenn fall ha serret e voe goude c'hwec'h sizhunvezh. Un adsav eus al labour a oa bet staliet e Western Stage e Salinas, e Kalifornia e 2019. <ref name="Californian" /> Adsavet e voe ar pezh-c'hoari e 1974 e Broadway e C'hoariva Brooks Atkinson gant Kevin Conway evel George ha James Earl Jones evel Lennie. <ref name="IBDB1974">{{Cite web|title=Internet Broadway Database: Of Mice and Men (1974)|publisher=The League of American Theatres and Producers|date=2001–2007|url=http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709|accessdate=October 8, 2007|archivedate=May 1, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501081840/http://www.ibdb.com/production.asp?ID=3709}}</ref> An aktourez leurenn brudet Pamela Blair a c'hoarie perzh gwreg Curley er film-mañ. E 1970 e skrivas Carlisle Floyd un opera diwar ar romant-se. Un diforc'h etre levr Steinbeck hag opera Floyd eo e vez kavet The Ballad Singer en opera, un dudenn na vez ket kavet el levr. Ur stumm nevez eus ar pezh-c'hoari a voe digoret war Broadway e The Longacre Theatre d'an 19 a viz Meurzh 2014 evit ur c'hoari bevennet a 18 sizhunvezh, gant James Franco, Chris O'Dowd, Leighton Meester ha Jim Norton. <ref name="NYNews">{{Cite news|title=James Franco Says He's Coming to Broadway to Star in 'Of Mice and Men'|url=http://www.nydailynews.com/blogs/node/136221|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Leighton Meester on Broadway|url=http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html|work=Yahoo! Philippines|accessdate=December 8, 2013|date=December 8, 2013|archivedate=December 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215101004/http://ph.omg.yahoo.com/news/leighton-meester-broadway-030000179.html}}</ref> Un azasadenn dindan stumm ur "ballet" a oa bet savet gant [[Cathy Marston]] gant sonerezh orin gant [[Thomas Newman]]. Deuet eo er-maez d'ar 27 a viz Ebrel 2022 e [[Joffrey Ballet]] e Chicago. <ref>{{Cite news|author=Warnecke|first=Lauren|title=Review: The Joffrey brings 'Of Mice and Men' to the ballet stage in a world premiere; plus Balanchine's 'Serenade'|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/reviews/ct-ent-mice-and-men-joffrey-ballet-review-20220428-4legte3aoffknfndofe32vtwfe-story.html|accessdate=29 May 2022|work=Chicago Tribune|date=April 28, 2022}}</ref> === Film === [[Restr:Of_Mice_and_Men_poster.jpg|thumb|Poster ar film e 1939]] Embannet e voe ar film kentañ e 1939, daou vloaz goude embannadur ar romant, ha Lon Chaney Jr. a c'hoarie evel Lennie, gant [[Burgess Meredith]] evel George, ha sevenet gant Lewis Milestone . <ref name="Mice1939">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1939)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0031742/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=October 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030200117/http://www.imdb.com/title/tt0031742/}}</ref> Enrollet e oa bet evit pevar [[Academy Award|Priz an Akademiezh]]. <ref name="Mice1939" /> Ur stumm skinwel, produet gant David Susskind e 1968, a c'hoarie George Segal evel George, Nicol Williamson evel Lennie, Will Geer evel Candy, Moses Gunn evel Crooks, ha Don Gordon ha Joey Heatherton evel Curley hag e wreg, hervez o urzh. <ref name="tcm">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1968)|work=Turner Classic Movies|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/of-mice-and-men|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203083426/http://www.tcm.com/tcmdb/title/470253/Of-Mice-and-Men/|archivedate=February 3, 2012|accessdate=January 21, 2012}}</ref> E 1981 e voe embannet ur stumm [[film skinwel]], gant Randy Quaid evel Lennie, ha Robert Blake evel George, ha sevenet gant Reza Badiyi . <ref name="Mice1981">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1981)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0082838/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=February 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210014751/http://www.imdb.com/title/tt0082838/}}</ref> Ur stumm film c'hoariva all a voe savet e 1992, sevenet gant [[Gary Sinise]], a voe anvet evit ar Palmez aour e [[Canas|Cannes]] . <ref name="Mice1992">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|work=Internet Movie Database|url=https://www.imdb.com/title/tt0105046/|accessdate=October 8, 2007}}</ref> Sinise a c'hoarie George, ha roll Lennie a c'hoarie [[John Malkovich]], o-daou o adtapout o rolloù eus produadur leurenn Steppenwolf Theatre Company e 1980. <ref name="RottenTomatoes">{{Cite web|title=Of Mice and Men (1992)|publisher=Rotten Tomatoes / IGN Entertainment|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/|accessdate=October 8, 2007|archivedate=June 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619015855/http://www.rottentomatoes.com/m/1040322-of_mice_and_men/}}</ref> Diwar ar romant eo savet ivez ar film malayalam ''Soorya Manasam,'' sevenet gant Viji Thampi e 1992. <ref>{{Cite web|url=http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|title=Sooryam Manasam|accessdate=29 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529195643/http://www.golpaani.com/Film/Details/SOORYA_MANASAM_2014_Malayalam|archivedate=29 May 2015}}</ref> === Radio === ''Of Mice and Men'' a oa bet azasaet gant Donna Franceschild evel ur pezh-c'hoari radio sevenet gant Kirsty Williams gant David Tennant ha [[Liam Brennan (actor)|Liam Brennan]] <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7|title=BBC – Classic Serial – ''Of Mice and Men''|accessdate=October 18, 2011|archivedate=November 30, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130104653/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00r33y7}}</ref> ar 7 a viz Meurzh 2010. == Daveennoù == === Notennoù === {{Porched|Novels}} === Levrlennadur === {{Authority control}} == Liammoù diavaez == * Of Mice and Men at Faded Page (Canada) * [https://web.archive.org/web/20080517081314/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=200 Photos of the first edition of ''Of Mice and Men''] * [https://archive.org/download/BestPlays/BestPlays53-05-0835OfMiceAndMen.mp3 1953 ''Best Plays'' radio adaptation of play version] at Internet Archive {{Authority control}} [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] ms2nhlt480ohgqtsb338tmd1iua12z5 0 180166 2190754 2026-05-11T07:50:35Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} Ur '''gêr bedel''' (pe '''kêr alfa''', pe '''kreizenn bedel''') eo ur [[kêr|gêr]] hag a zo diazez er [[Ekonomiezh bedel|rouedad ekonomikel bedel.]] Mammenn ar meizad a zo en [[douaroniezh]] hag er studioù kêrel, ha diazezet war mennad ar [[bedeladur]] o krouiñ un urzhaz eus lec'hioù douaroniezh strategel gant derezhioù disheñvel hervez o levezon war ar [[Kellidouriezh|gellidouriezh]], [[kenwerzh]], ha [[ sevenadur]]ezh bedel.<ref>{{cite journal..." 2190754 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''gêr bedel''' (pe '''kêr alfa''', pe '''kreizenn bedel''') eo ur [[kêr|gêr]] hag a zo diazez er [[Ekonomiezh bedel|rouedad ekonomikel bedel.]] Mammenn ar meizad a zo en [[douaroniezh]] hag er studioù kêrel, ha diazezet war mennad ar [[bedeladur]] o krouiñ un urzhaz eus lec'hioù douaroniezh strategel gant derezhioù disheñvel hervez o levezon war ar [[Kellidouriezh|gellidouriezh]], [[kenwerzh]], ha [[ sevenadur]]ezh bedel.<ref>{{cite journal |last1=Lenormand |first1=Maxime |last2=Gonçalves |first2=Bruno |last3=Tugores |first3=Antònia |last4=Ramasco |first4=José J. |title=Human diffusion and city influence |journal=[[Journal of the Royal Society Interface]] |date=2015 |volume=12 |issue=109 |article-number=20150473 |doi=10.1098/rsif.2015.0473 |pmid=26179991 |pmc=4535413 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite book |last1=Lin |first1=Jan |title=The Wiley-Blackwell Encyclopedia of Globalization |chapter=World Cities |date=2012 |doi=10.1002/9780470670590.wbeog820 |isbn=978-0-470-67059-0}}</ref><ref>{{cite book |last1=Pain |first1=Kathy |title=International Encyclopedia of Geography |chapter=World Cities |date=2017 |pages=1–9 |doi=10.1002/9781118786352.wbieg0525 |isbn=978-1-118-78635-2}}</ref> Ur gêr bedel a zo an hub luzietañ ha pouezusañ eus ar reizhiad etrebroadel, ha liammet gant kêrioù all hag o deus ivez ul levezon pe meur war ar [[Sokiologiezh ekonomikel|sokioekonomiezh]] bedel.<ref name="Sass1">{{cite magazine |issue=503 |last1=Sassen |first1=Saskia |url=http://www.india-seminar.com/2001/503/503%20saskia%20sassen.htm |title=The global city: strategic site/new frontier |archive-url=https://web.archive.org/web/20061018200419/http://www.india-seminar.com/2001/503/503%20saskia%20sassen.htm |archive-date=18 Here 2006 |date= Gouhere 2001 |magazine=Seminar Magazine |url-status=live }}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Bedeladur]] [[Rummad:Kêriekadur]] [[Rummad:Takadoù kêrel]] 4ptxpipnazx3zk1ayjmm4fpyiuf7k1x 2190756 2190754 2026-05-11T07:55:37Z Kestenn 14086 Kestenn en deus kaset ar bajenn [[Kêr bedel]] da [[Kêr vedel]] 2190754 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''gêr bedel''' (pe '''kêr alfa''', pe '''kreizenn bedel''') eo ur [[kêr|gêr]] hag a zo diazez er [[Ekonomiezh bedel|rouedad ekonomikel bedel.]] Mammenn ar meizad a zo en [[douaroniezh]] hag er studioù kêrel, ha diazezet war mennad ar [[bedeladur]] o krouiñ un urzhaz eus lec'hioù douaroniezh strategel gant derezhioù disheñvel hervez o levezon war ar [[Kellidouriezh|gellidouriezh]], [[kenwerzh]], ha [[ sevenadur]]ezh bedel.<ref>{{cite journal |last1=Lenormand |first1=Maxime |last2=Gonçalves |first2=Bruno |last3=Tugores |first3=Antònia |last4=Ramasco |first4=José J. |title=Human diffusion and city influence |journal=[[Journal of the Royal Society Interface]] |date=2015 |volume=12 |issue=109 |article-number=20150473 |doi=10.1098/rsif.2015.0473 |pmid=26179991 |pmc=4535413 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite book |last1=Lin |first1=Jan |title=The Wiley-Blackwell Encyclopedia of Globalization |chapter=World Cities |date=2012 |doi=10.1002/9780470670590.wbeog820 |isbn=978-0-470-67059-0}}</ref><ref>{{cite book |last1=Pain |first1=Kathy |title=International Encyclopedia of Geography |chapter=World Cities |date=2017 |pages=1–9 |doi=10.1002/9781118786352.wbieg0525 |isbn=978-1-118-78635-2}}</ref> Ur gêr bedel a zo an hub luzietañ ha pouezusañ eus ar reizhiad etrebroadel, ha liammet gant kêrioù all hag o deus ivez ul levezon pe meur war ar [[Sokiologiezh ekonomikel|sokioekonomiezh]] bedel.<ref name="Sass1">{{cite magazine |issue=503 |last1=Sassen |first1=Saskia |url=http://www.india-seminar.com/2001/503/503%20saskia%20sassen.htm |title=The global city: strategic site/new frontier |archive-url=https://web.archive.org/web/20061018200419/http://www.india-seminar.com/2001/503/503%20saskia%20sassen.htm |archive-date=18 Here 2006 |date= Gouhere 2001 |magazine=Seminar Magazine |url-status=live }}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Bedeladur]] [[Rummad:Kêriekadur]] [[Rummad:Takadoù kêrel]] 4ptxpipnazx3zk1ayjmm4fpyiuf7k1x 2190758 2190756 2026-05-11T07:56:46Z Kestenn 14086 2190758 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''gêr vedel''' (pe '''kêr alfa''', pe '''kreizenn vedel''') zo ur [[kêr|gêr]] hag a zo diazez er [[Ekonomiezh bedel|rouedad ekonomikel bedel.]] Mammenn ar meizad a zo en [[douaroniezh]] hag er studioù kêrel, ha diazezet war mennad ar [[bedeladur]] o krouiñ un urzhaz eus lec'hioù douaroniezh strategel gant derezioù disheñvel hervez o levezon war ar [[Kellidouriezh|gellidouriezh]], ar [[kenwerzh|c'henwerzh]], hag ar[[ sevenadur]]ezh bedel.<ref>{{cite journal |last1=Lenormand |first1=Maxime |last2=Gonçalves |first2=Bruno |last3=Tugores |first3=Antònia |last4=Ramasco |first4=José J. |title=Human diffusion and city influence |journal=[[Journal of the Royal Society Interface]] |date=2015 |volume=12 |issue=109 |article-number=20150473 |doi=10.1098/rsif.2015.0473 |pmid=26179991 |pmc=4535413 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite book |last1=Lin |first1=Jan |title=The Wiley-Blackwell Encyclopedia of Globalization |chapter=World Cities |date=2012 |doi=10.1002/9780470670590.wbeog820 |isbn=978-0-470-67059-0}}</ref><ref>{{cite book |last1=Pain |first1=Kathy |title=International Encyclopedia of Geography |chapter=World Cities |date=2017 |pages=1–9 |doi=10.1002/9781118786352.wbieg0525 |isbn=978-1-118-78635-2}}</ref> Ur gêr vedel a zo an hub luzietañ ha pouezusañ eus ar reizhiad etrebroadel, ha liammet gant kêrioù all hag o deus ivez ul levezon pe meur war ar [[Sokiologiezh ekonomikel|sokioekonomiezh]] bedel.<ref name="Sass1">{{cite magazine |issue=503 |last1=Sassen |first1=Saskia |url=http://www.india-seminar.com/2001/503/503%20saskia%20sassen.htm |title=The global city: strategic site/new frontier |archive-url=https://web.archive.org/web/20061018200419/http://www.india-seminar.com/2001/503/503%20saskia%20sassen.htm |archive-date=18 Here 2006 |date= Gouhere 2001 |magazine=Seminar Magazine |url-status=live }}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Bedeladur]] [[Rummad:Kêriekadur]] [[Rummad:Takadoù kêrel]] n2qwyz7u7di5415iqj4gglih8osvkgt 2190784 2190758 2026-05-11T10:59:09Z Dishual 612 2190784 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''gêr vedel''' (pe '''kêr alfa''', pe '''kreizenn vedel''') zo ur [[kêr|gêr]] hag a zo diazez er [[Ekonomiezh bedel|rouedad ekonomikel bedel.]] Mammenn ar meizad a zo en [[douaroniezh]] hag er studioù kêrel, ha diazezet war mennad ar [[bedeladur]] o krouiñ un urzhaz eus lec'hioù douaroniezh strategel gant derezioù disheñvel hervez o levezon war ar [[Kellidouriezh|gellidouriezh]], ar [[kenwerzh|c'henwerzh]], hag ar [[ sevenadur]]ezh bedel.<ref>{{cite journal |last1=Lenormand |first1=Maxime |last2=Gonçalves |first2=Bruno |last3=Tugores |first3=Antònia |last4=Ramasco |first4=José J. |title=Human diffusion and city influence |journal=[[Journal of the Royal Society Interface]] |date=2015 |volume=12 |issue=109 |article-number=20150473 |doi=10.1098/rsif.2015.0473 |pmid=26179991 |pmc=4535413 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite book |last1=Lin |first1=Jan |title=The Wiley-Blackwell Encyclopedia of Globalization |chapter=World Cities |date=2012 |doi=10.1002/9780470670590.wbeog820 |isbn=978-0-470-67059-0}}</ref><ref>{{cite book |last1=Pain |first1=Kathy |title=International Encyclopedia of Geography |chapter=World Cities |date=2017 |pages=1–9 |doi=10.1002/9781118786352.wbieg0525 |isbn=978-1-118-78635-2}}</ref> Ur gêr vedel a zo an hub luzietañ ha pouezusañ eus ar reizhiad etrebroadel, ha liammet gant kêrioù all hag o deus ivez ul levezon pe meur war ar [[Sokiologiezh ekonomikel|sokioekonomiezh]] bedel.<ref name="Sass1">{{cite magazine |issue=503 |last1=Sassen |first1=Saskia |url=http://www.india-seminar.com/2001/503/503%20saskia%20sassen.htm |title=The global city: strategic site/new frontier |archive-url=https://web.archive.org/web/20061018200419/http://www.india-seminar.com/2001/503/503%20saskia%20sassen.htm |archive-date=18 Here 2006 |date= Gouhere 2001 |magazine=Seminar Magazine |url-status=live }}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Bedeladur]] [[Rummad:Kêriekadur]] [[Rummad:Takadoù kêrel]] e4j5etrapn2qr3gg6it9glnra9a03aa 0 180167 2190757 2026-05-11T07:55:38Z Kestenn 14086 Kestenn en deus kaset ar bajenn [[Kêr bedel]] da [[Kêr vedel]] 2190757 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Kêr vedel]] dhfjhq2cy2yczq78uv8zinq6yig2iag 0 180168 2190767 2026-05-11T08:24:22Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "{| class="infobox" |- {{Infobox/Titl|.300 PRC|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |boutailh, kreuzenn |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Krouer |[[Hornady (munisionoù)|Hornady]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |Abaoe 2018 |- ! colspan="2" style="pad..." 2190767 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |- {{Infobox/Titl|.300 PRC|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |boutailh, kreuzenn |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Krouer |[[Hornady (munisionoù)|Hornady]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |Abaoe 2018 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |7,83 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |8,66 mm |- ! scope="row" |Ø skoaz |8,66 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |13,11 mm |- ! scope="row" |Ø strad |13,55 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,27 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |65,53 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |93,98 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |13,4 - 14,6 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |850 - 950 m/s |- ! scope="row" |Gwask ar gazoù d'ar muiañ |4400 bar |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |5800 J |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |C |} An '''.300 PRC''' (evit ''Precision Rifle Cartridge'') zo ur [[munision]] [[Arm-skoaz|armoù-skoaz]] kinniget gant an embregerezh stadunanat [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] e 2018. Savet eo bet gant ar soñj kinnig ur gartouchenn tost he ment ouzh unan [[.300 Winchester Magnum]], met evit gellet tennañ ur vannadell ponneroc'h ha pelloc'h. Tost eo he ferzhioù [[bannouriezh]] ouzh reoù an [[.338 Lapua Magnum]]<ref>{{fr}} Jérémy Compiègne, ''[https://bulletaddict.com/blogs/analyse-de-calibres/le-calibre-300-prc-un-monstre-de-performance-pour-le-tld Le calibre 300 PRC, un monstre de performance pour le TLD]'', Bullet Addict, 06/12/2024 (lennet d'an 11/05/2026)</ref>. E 2019 eo bet dibabet gant [[arme ar Stadoù-Unanet]] evit bezañ implijet e lod eus o [[Fuzuilh-resisted|fuzuilhoù-resisted]] [[Barrett MRAD]]<ref>{{en}} Kyle E. Lamb, ''[https://www.gunsandammo.com/editorial/barrett-mrad-300-prc-review/385139 Barrett MRAD .300 PRC Review]'', Guns & Ammo, 08/10/2020 (lennet d'an 11/05/2026)</ref>. == Liammoù diavaez == * {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-i/300-prc-200428-fr.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:300 PRC}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] hc74t3956fgf4tnh6kjkyb8uo2l2hcf 0 180169 2190781 2026-05-11T10:17:25Z Tanjee 563 Pajenn krouet gant : "[[File:Samoa 1896 2½d King Malietoa BLACK error of colour perf 11.jpg|thumb|left|upright 1.0|Ar roue Malietoa Laupepa (1896)]] [[File:Five shilling Samoa Express stamp-forged.jpg|thumb|right|upright 0.8|Eilad (faos) an timbr kentañ eus 1877]] Un enezeg eus Meurvor Habask ar Su eo ar [[Samoa]]. Deuet eo da vezañ enezennoù eus ar c’hornaoueg (en o zouez ar re vrasañ, Upolu ha Savai'i) ur Stad dizalc’h d’ar 1añ a viz Genver 1962, met emañ an darn vrasañ e..." 2190781 wikitext text/x-wiki [[File:Samoa 1896 2½d King Malietoa BLACK error of colour perf 11.jpg|thumb|left|upright 1.0|Ar roue Malietoa Laupepa (1896)]] [[File:Five shilling Samoa Express stamp-forged.jpg|thumb|right|upright 0.8|Eilad (faos) an timbr kentañ eus 1877]] Un enezeg eus Meurvor Habask ar Su eo ar [[Samoa]]. Deuet eo da vezañ enezennoù eus ar c’hornaoueg (en o zouez ar re vrasañ, Upolu ha Savai'i) ur Stad dizalc’h d’ar 1añ a viz Genver 1962, met emañ an darn vrasañ eus an enezeg dindan aotrouniezh [[Stadoù-Unanet Amerika]] (ar [[Samoa Amerikan]], dezhañ statud un tiriad diaoz ha diembarzhet. == Postoù lec’hel == Gant [[Feur-emglev Berlin]] a voe sinet e 1889 gant kannaded [[Impalaeriezh Alamagn]], ar [Rouantelezh-Unanet]], hag ar [[Stadoù-Unanet]], e voe gwarantet dizalc'hiezh Rouantelezh Samoa. Gant an embregerezh prevez Samoa Express e voe moullet an timbroù kentañ e 1877. Paouez a reas ar servij-postoù e 1881 avat, advoullet e voe an timbroù, gant falserien a-wechoù ivez. Krouet e voe ur servij postoù prevez gant J. Davis e 1886. An heuliad embannet e 1887 a ziskoueze ur wezenn-balmez e-barzh ur c'helc'h, ha skrivet "SAMOA POSTAGE" en nec’h. E 1892 e voe savet ur c’houblad timbroù warno poltred ar roue [[Malietoa Laupepa]], un talvoud-gwerzh 2 1/2 [[pence]] pep hini, e liv ruz pe e liv du. Dreistmoullet e voe an darn vrasañ eus timbroù kentañ embannet etre 1894 ha 1899 gant prizioù nevez. [[File:D-Samoa 1900 9.jpg|thumb|right|upright 0.7|HMS Hohenzollern (1900)]] E 1899 e voe rannet Samoa e div lodenn : ar Samoa alaman (er C’hornôg) ha Samoa ar Reter (dindan beli Amerika). Kenderc'hel a ra an disrann-se betek hiziv an deiz. == Trevadenn Alamagn (1900-1914) == Samoa ar c'hornôg a ‘z eas d'ober un drevadenn eus an impalaeriezh alaman. Embannet e voe da gentañ timbroù-boutin alaman dreistmoullet gant ar ger '''Samoa''' moullet a-dreuz. Dont a reas e-maez ar rummad [[SMS Hohenzollern (timbr)|SMS Hohenzollern]] e miz Kerzu 1900, ar pezh a c’hoarvezas e-barzh tiriadoù all an impalaeriezh. == Aloubadeg Lu Bro-Saoz == [[File:Samoa25pf1914hohenzollern-gri3dovpt.jpg|thumb|left|upright 0.6|Timbr Alamagn dreistmoullet (1914)]] E miz kentañ ar Brezel-bed kentañ, d'an 29 a viz Eost 1914, e tilestras arme Zeland-Nevez war Upolu hep enebiezh diouzh perzh an Alamaned. War urzh Breizh-Veur eo e voe kemeret ar galloud ganti, "ur goulenn kreñv ha mallus e servij an Impalaeriezh"a-hervez. Gant ar Zelandiz e voe embannet timbroù a-ratozh en ur implij ar re gozh dreistmoullet gant <big>'''G.R.I.'''</big>, da lavaret eo ''Georgius Rex Imperator''. == Melestradurezh Zeland-Nevez == Fiziet e voe melestradurezh Samoa ar C’hornaoueg e Zeland-Nevez goude ar [[Brezel-bed kentañ]] gant [[Kevredigezh ar Broadoù]] ha gant [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] da c’houde (gant ar statud ''United Nations Trust Territory'') E-pad ar Brezel-bed kentañ e voe moullet "SAMOA" war timbroù Zeland-Nevez. An talvoudoù-gwerzh a veze skrivet e pence ha shilling, dres evel ma oa a-raok 1900. E 1922 e voe embannet an timbroù kentañ a ziskoueze ur foukenn hengounel ha banniel [[Zeland-Nevez]]. Eus 1927 da 1958 e voe embannet un toullad rummadoù timbroù a ziskoueze, evit an darn vrasañ anezho, gweledvaoù (ur vourc’h, lamm-dour Falefa, lenn Lanuto’o..), tudennoù (ur vaouez yaouank, un tiern samoan hag e wreg..), buhez ar vro (ar pesketa, ar produiñ kakao, an dañsoù henvoazel) … Dav eo menegiñ avat an timbroù a selle ouzh ar skrivagner skosat [[Robert Louis Stevenson]] (e di, e vez war ar menez Vaea, e boltred) a vevas bloavezhioù diwezhañ e vuhez e [[Vailima]] war enez [[Upolu]]. == Stad dizalc’h == Samoa ar C'hornôg a c'hounezas he dizalc'hiezh d'ar 1añ a viz Genver 1962 da-heul ur boblvouezhiadeg. Treiñ a reas alc’hwez an timbroù da SAMOA I SISIFO ( = ''eus ar C’hornôg'' e [[samoaneg]]) keit ha 1981. Heñvel awalc’h eo danvez an timbroù ouzh ar pezh a vez embannet gant postoù inizi all ar Mor Habask : an natur (ar c’hegin-mor, al laboused, an amprevaned, ar frouezh…), an istor (dilestradegoù Bougainville ha James Cook), ar relijion kristen (Gouel Nedeleg, an ilizoù, gweladenn ar Pab [[Paol VI]] …), tiegezh ar rouanez [[Elesbed II]], deiz-ha-bloaz an dizalc’hidigezh, sevenadur ar vro (dañsoù hengounel, binviji-sonerezh) … E 2002 e voe kroget gant rummadoù « Dremmoù tud Samoa » hag e 2004 « Maouezed yaouank an inizi », alese timbroù savet diwar luc’hskeudennoù evit enoriñ kaerder mousc'houarzh an annezidi ! Klas a reas ar velestradurezh embann timbroù gant ur stumm tost ouzh an danvez ivez : kirri-boutin liesliv e 2003, kregin-mor e 2006, frouezhennoù e 2007… N’eo ket disoñjet ar sport a savas brud ar Samoa er bed a-bezh : ar rugby. D’ar 4 a viz Gouere 1997 e votas ar Parlamant ma vefe adanvet ar vro ''Stad dizalc’h ar Samoa''. Aet e oa kuit ar meneg ''i Sisifo'' diwar-wel e 1981 dija. == Liamm diavaez == {en} https://www.samoapost.ws/index.php/retail-post-shop/philately-services Postoù Samoa [[Rummad:Timbroù Samoa ar C’hornaoueg]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Samoa ar C’hornaoueg, Timbroù]] a9qjzxyv2os0idhbuj9skqbprvluxd6 0 180170 2190786 2026-05-11T11:33:38Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "[[Restr:Damaged gun turret aboard USS Nicholas (DD-449), in May 1943.jpg|thumb|Ur c'hanol tarzhet goude bezañ bet graet chat war vourzh al lestr stadunanat [[USS Nicholas (DD-449)|USS Nicholas]], e miz Mae 1943.]] '''Ober chat'''<ref name=":0">[https://devri.bzh/dictionnaire/ch/chat-2/ Chat] war Devri.</ref> zo un droienn hag a vez implijet e bed an [[Arm-tan|armoù-tan]] evit envel ur prantad hiroc’h evit gortozet etre ar mare ma vez skoet ar [[munision]] hag ar m..." 2190786 wikitext text/x-wiki [[Restr:Damaged gun turret aboard USS Nicholas (DD-449), in May 1943.jpg|thumb|Ur c'hanol tarzhet goude bezañ bet graet chat war vourzh al lestr stadunanat [[USS Nicholas (DD-449)|USS Nicholas]], e miz Mae 1943.]] '''Ober chat'''<ref name=":0">[https://devri.bzh/dictionnaire/ch/chat-2/ Chat] war Devri.</ref> zo un droienn hag a vez implijet e bed an [[Arm-tan|armoù-tan]] evit envel ur prantad hiroc’h evit gortozet etre ar mare ma vez skoet ar [[munision]] hag ar mare ma tarzh e gargad poulzañ evit lezel an tenn da vont. Kement-mañ a c’hoarveze ingal en armoù-tan kozh, betek an XIX{{vet}} kantved, pa oa distag an [[Emors (munisionoù)|emors]] ([[poultr du]] pe kapsulenn) diouzh ar vannadell, abalamour da galite izel an danvez pe d’ar glebor. Raloc’h eo gant ar [[Kartouchenn (arm-tan)|c'hartouchennoù]] modern, met gellet a ra c’hoarvezout gant munisionoù kozh pe miret fall. == Dañjerioù == Betek meur a segondenn e c’hall padout ar chat. Pa c’hoarvez e ra izeloc’h trouz an tenn evit boaz. Dañjerus e teu da vezañ ma vez troet an arm gant an tenner diouzhtu evit sellet petra eo ar gudenn, hag e vefe tennet ar vannadell er-maez eus ar sibl. Ma c’hoarvez ober chat eo aliet derc’hel kanol an arm war-zu ar sibl e-pad ur vunutenn, amzer bezañ sur ne vo ket tennet ar [[boled]] a-benn ar fin. Dañjerus eo ivez ma ne darzh ket ar c’hargad poulzañ penn-da-benn : ar boled a c’hall chom stanket er c’hanol ; ar boled da heul a vo stanket ivez da vare an tenn, ha gawsk ar gazoù re uhel e kambr an arm a lakao anezhañ da darzhañ etre daouarn an tenner. == Dre skeudenn == Dre astenn e vez implijet an droienn e brezhoneg pa ne zeuer ket a-benn da dizhout e bal<ref name=":0" />. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Hoplologiezh]] [[Rummad:Troiennoù]] fbzdmh2nad5ps2fek98as4rxw8nhu4r