Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 0 2516 2194421 2163348 2026-07-03T03:05:01Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2194421 wikitext text/x-wiki {{databox}}Anv ofisiel ar strollad-mañ eo '''Kevredigezh Etrebroadel evit Anaoudegezh Krichna''' ([[saozneg]] ''International Society for Krishna Consciousness (ISKCON)''), met peurliesañ e vez graet ar re '''Hare Krichna''' oute gant an dud. Ul luskad [[relijion|relijiel]] nevez, pe evit lod ur ''[[sektenn]]'', eo ISKCON, diazezet war gredennoù ar [[vichnouegezh]] mod ''Gaudiya'', da lâret eo e c'hell bezañ renket e-touez familh ar relijionoù a denn d'an [[hindouegezh]]. Diazezet eo ISKCON war ar [[bhakti yoga]], da lâret eo kanañ meleudi da g[[Krishna|Krichna]] hag e genseurtez [[Radha]]. Degaset e voe ar c'hredennoù-se evit ar wech kentañ da broioù ar [[Kornôg|C'hornôg]] gant [[A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada]] p'en em stalias e [[New York]] e [[1966]] evit prezegenniñ eno. == Dre vras == Anavezet e vez al luskad Hare Krichna gant an dud dre vras a-drugarez d'an izili a c'heller gwelet (nebeutoc'h-nebeutañ e gwirionez) gwisket evel [[manac'h|menec'h]] eus [[India]] o tañsal hag o kanañ ar ''mantra meur'' dre straedoù bras kêrioù pennañ broioù Europa. === Ar ''mantra'' meur === Dont a ra lesanv al luskad diwar ar ganenn kanet gante a-hed ar wech a vez graet er ''maha [[mantra]]'' outi, da lâret eo ar ''ganenn veur''. Kavet e vez ar ganenn-se e skriturioù sakr an hindouegezh, da skouer an [[Upanichadoù|Upanichad]] Kali-santarana, ha skignet e voe dreist-holl gant Chaitanya Mahaprabhu, bet ganet e Mayapur (India) e 1486. Brudet-bras eo ar ganenn-se en India a-bezh ha kanet e vez gant an dud n'emaint ket e-barzh al luskad ISKCON ivez. [[Restr:Mahamantra.gif|thumb|left|Ar ''mahamantra'' e sañskriteg]] Setu pozioù ar ganenn: : HARE KRICHNA HARE KRICHNA KRICHNA KRICHNA HARE HARE : HARE RAMA HARE RAMA RAMA RAMA HARE HARE Kanañ a ra meuleudi da anvioù an doue [[Chiva]], [[Krichna]] ha [[Rama]]. === Kredennoù hag istor === Evit izili ISKCON ez eo [[Krichna]] kevatal da [[Vichnou]] ha hennezh e penn an holl zoueed. Kregiñ a reas ar [[bhakti yoga]] da geñver ar maread ar [[Veda]]où, met diorroet ha kaset da benn e oant dreist-holl gant [[Chaitanya|Sri Caitanya Mahaprabhu]] e kornôg [[Bengal]] er bloavezhioù [[1500s]]. Abalamour da se emañ renket ISCKON evel un doare hindouriezh vishnour ''gaudiya'', da lâret eo e mod [[Bengal]]. Kalz a dud a zo aet war hent ar vichouegezh doare goadiya en India dre vras, dresit-holl e kornôg [[Bengal]] hag [[Orisa]] abaoe ar grennamzer. Unan eus an diforc'hioù pennañ etre ar vichnouegezh doare gaudiya ha doareoù hindouegezh all, vichnoueger pe get, a denn d'ar fed ma vez kredet ez eo ene pephini un bezañs evitañ e-unan ha ne deu ket na netra dre vezañ enteuzet en netra. [[Restr:Hare Krishna in Moscow H9202 C.JPG|thumb|left|E Moskov]] Prabhupada an hini eo a degasas an doare hindouegezh-se d'ar C'hornôg dre krouiñ ISKCON hag ivez dre dreiñ meur a skritur sakr an hindouegezh diwar ar [[sañskriteg]] hag ar [[bengaleg]], evel da skouer ar [[Bhagavad Gita]], ar [[Srimad Bhagavatam]] hag ar [[Chaitanya Charitamrita]][https://web.archive.org/web/20200307093431/http://www.vedabase.net/]. === Seizh pal ISKCON === Pa voe savet ISKCON gant Prabhupada e 1966 e tisklêrias en deveze al luskad seizh pal pennañ: :* Skrignañ ar c'hredennoù dre ar gevredigezh en he fezh; :* Lakaat an dud da anaout Krishna hervez ar [[Bhagavad-gita]] hag ar [[Srimad-Bhagavatam]]; :* Kenstrollañ an izili evit o c'has tostoc'h-tostañ da gKrichna ha dre se skrigañ ar c'hredennoù en un doare ledanoc'h; :* Kas war-raok al luskad ''sankirtana'', da lâret eo kanañ ar ''mantra'' e lec'hioù foran hervez kelennouriezh Chaitanya; :* Sevel ul lec'h sakr evit izili al luskad met ivez digor d'an dud all gouestlet da gKrishna; :* Lakaat an izili da vevañ asambles hervez reolennoù simpl ha naturel; :* Embann levrioù ha kelaouennoù evit skignañ kredennoù al luskad. Klasket e vez gant tud ISKCON skignañ o c'hredennoù ha lakaat muioc'h-mui a dud da grediñ enne, dreist-holl dre brezegenniñ er straedoù en ur gannañ pe o werzhañ levrioù. Meur a gumuniezh ''hare krichna'' a zo dre ar bed a-bezh, gante tiez-debriñ, tiez-feurm ha skolioù zoken. Daoust ma m'eo aet ISKCON mui-ouzh-mui war hent ar c'hornaouekaat, an holl izili a dremen hep debriñ kig, hep ober gant ar [[c'hoarioù arc'hant]], hep evañ alkool pe c'hoazh tamm dramm ebet hag ivez hep kaout darempredoù revel nemet e vefe evit genel bugale gant ur c'houblad dimezet. == Kudennoù diabarzh war-lerc'h marv Prabhupada == Gant Prabhupada e oa bet krouet ISKCON ha gantañ e oa bet diorroet ha lakaat da greskiñ a-hed e vuhez. Goude marv Prabhupada d'ar 4 a viz Du 1977 e teuas 11 ezel da vezañ [[gourou]]ed veur (saozneg ''initiating gurus''): :Tamala Krishna Gosvami :Satsvarupa dasa Gosvami :Jayapataka Swami :Hrdayananda Gosvami :Bhavananda Gosvami :Hamsaduta Swami :Ramesvara Swami :Harikesa Swami :Bhagavan dasa Adhikari :Kirtanananda Swami :Jayatirtha dasa Adhikari. Diwar an 11 den-se, hiziv n'eus nemet 4 dioute a zo c'hoazh ezel eus ISKCON. Hiziv emañ aferioù ISKCON dindan beli ur C'huzul Merañ (saozneg ''Governing Body Commission''), bet krouet gant Prabhupada e-unan. Cheñchet kalz en deus ar C'huzul-se abaoe ma oa bet krouet gant Prabhupada ha kritiket kalz eo bet gant izili zo. Devamrta Swami eo anv Prezidant ar C'huzul Merañ. Goude marv Prabhupada ez eo bet kemmet meur a gredenn ivez. == Kudennoù diavaez == A-hed an amzer eo bet tamallet pennoù ISKCON da vezañ kaset da benn skrapadennoù, krizeri war ar vugale ha flod. E penn kentañ ar bloavezhioù 80 e oa bet savet a-enep dezhe meur a brosez gant ISKCON barnet da baeañ gant kalz a arc'hant hag ivez gant pennoù zo eus al luskad lakaet en toull [http://www.hinduismtoday.com/archives/1993/8/1993-8-15.shtml]. Hervez John Hubner ha Lindsey Gruson en o levr diwar-benn ar re Hare Krishna er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] ''Monkey on a Stick: Murder, Madness and the Hari Krishnas'' [http://www.harekrsna.org/iskgone/monkey/monkey.htm] o doa kemeret perzh izili eus ar strollad e gwerzhañ struj hag armoù hag kiriek e vefe bet lod ivez da vezañ lazhet izili all. Ar skandaloù braña a dennas d'an doare ma oa bet mac'homet bugale eus skolioù an aozadur gant pennoù ISKCON, dreist-holl gwalloberioù revel, bet anavezet ez-forna gant ISKCON e 1998 [https://web.archive.org/web/20060813135545/http://www.rickross.com/reference/krishna/krishna5.html]. Goude ma oa bet tamallate ar strollad da baeañ 9,5 milion a dollaroù e lâras 430 den all o doa bet gouzañvet seurt gwalloberioù ivez ha freuzstal he doa ranket disklêriañ ISKCON == Gwelet ivez: == * [[Hindouegezh]] == Liammoù diavaez: == * [http://www.iskcon.com ISKCON Lec'hienn ofisiel] * [https://iskcondesiretree.com/ ISKCON] * [http://www.krishna.com/ Krishna] * [https://web.archive.org/web/20201024034300/https://www.iskconvizag.org/ Hare Krishna] * [https://iskconnews.org/ Plas ar maouezed e ISKCON] * [http://www.vedabase.io Vedabase] * [https://iskconnews.org/ News] * [https://iskcondwarka.org/ Dwarka] * [https://web.archive.org/web/20201024034300/https://www.iskconvizag.org/ Vizag] [[Rummad:Hindouegezh]] [[Rummad:Sektoù]] jukouv8ecgqwi6lq6q34g00hkwgyaee 0 17268 2194425 2189947 2026-07-03T09:31:33Z Yannick Vallée 25855 /* Douaroniezh */ defaziadur : amenek -> amezek 2194425 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plounevez-Moedeg | anvOfisiel = ''Plounévez-Moëdec'' | skeudenn = Mairie Plounévez-Moëdec.jpg | alc'hwez = | ardamezioù = | bro = {{Bro-Dreger}} | departamant = {{Aodoù-an-Arvor}} | arondisamant = [[Arondisamant Lannuon|Lannuon]] | etrekumuniezh = [[Lannuon-Treger Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Treger ha Goueloù]] | kanton = [[Kanton Plouared|Plouared]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Plistin|Plistin]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 22810 | maer = Gérard Quilin | amzer-gefridi = [[2020]]-2026 | gorread = 40.36 | hedred = -3.44 | ledred = 48.557222222 | uk = 205 | ubi = 58 | ubr = 222 | lec'hienn web = }} [[Restr:Plounévez-Moëdec. Panneau d'agglomération.jpg|thumb]] '''Plounevez-Moedeg''' a zo ur gumun eus [[Breizh]], e [[Bro-Dreger]], e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. == Douaroniezh == Ar gumun he deus al [[Leger]] war bevenn sav-heol, hag ar Gwig war e c'hristeiz. Kumunioù amezek : [[Lanvaeleg]]; [[Plouared]]; [[Ar C'houerc'had]]; [[Tregrom]]; [[Benac'h]]; [[Lokenvel]]; [[Logivi-Plougraz]] == Anv == B. Tanguy : ''Plebs Nova'', 1297, c. 1330, fin XIV^vet; ''Ploenevez'', 1427, 1444, 1554; ''Plounevez'', 1600; ''Plounevez-Moidec'', 1723; E. Vallerie : ''Plebe Nova'', 1330; ''Ploenevez'', 1516; ''Plouenez'' 1630; ''Plounevez-Moedic'', 1779 == Ardamezioù == N'ez eus ket. Ar Gumunn a ra gant ul logo. == Istor == Dre he anv, tu ez eus da welout ''Plou-Nevez'' evel un tamm distaget diouzh ur ''plou'' koshoc'h. Soñjet ez eus bet e [[Plounerin]]. Mes soñjet e vez ivez e [[Plouared]]. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 170 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,58% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47479 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; tri milour eus ar gumun a varvas pe a yeas diwar wel e [[Belgia]] d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]]: unan a yeas diwar wel en [[Ham-sur-Sambre]], soudard en [[48vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|48vet Rujumant Troadegiezh]] e oa<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6362223 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, unan a varvas e [[Maissin]], soudard en [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]] e oa<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7031899 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> ha lazhet e voe ur c’habiten eus an [[51vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|51vet Rujumant Troadegiezh]] e [[Villers-la-Loue]] <ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7029831 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>; d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] ez eas ur soudard diwar wel e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]], en [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]] e oa<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6995483 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Kefioù e-kichen ar Gwig, Koad Pikard, Kergrec'h ([[Oadvezh an houarn]]). * kreñvlec'h Santez-Yuna (mare roman). <gallery> Plounévez-Moëdec (22) Église 03.JPG Église Saint-Pierre - Plounévez-Moëdec - 02.jpg Église Saint-Pierre - Plounévez-Moëdec - 14.jpg|Kizelloù a-us an nor veur Plounevez-Moédec. Eglise. Porche latéral 2003.gif|Porched war ar c'hreisteiz Plounevez-Moëdec. Eglise. Grande porte. 2003.gif|An nor veur gwellet a-dost; 2003 Plounevez-Moëdec. Escalier et calvaire 2003.gif|Skalieroù ha kalvarig. 2003 Plounévez-Moëdec. Côté est de l'enclos paroissial. 2003.gif|Tu reter ar vered </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr'' hag he bered (bet enrollet an 12 Mae 1932). <gallery> Chapelle Sainte-Jeune de Plounévez-Moëdec - 02.JPG|Chapel ''Santez Yuna''. </gallery> * Chapel ''Santez Yuna'' (1573-1621). Bet enrollet ar 17 Kerzu 1970. * Chapel ''Sant Yann'' Keramanac'h, he vered hag he c'halvar (bet enrollet an 19 Here 1922) * Chapel ''Sant Lavant'' (pe ''Sant Laorañs'') (XVIII^vet). An tour a zo bet enrollet an 20 Genver 1926. Ar chapel a zo bet adkempennet e 1988, a-drugarez da Ao. Delestre. * Kroaz Golet, enrollet ar In Mae 1933. * Chapel sant Tual Kerpabu (XVI^vet). * Feunteun Kerdelahaye (XVI^vet). * Maner Kermel (Kermel Bihan) (XV^vet). * Kastell Porz an Park (XVIII^vet). <gallery> Plounévez-Moëdec. Grange en tuiles. rue Bel-Air. 2003.gif| </gallery> * Grañj toet gant teol. * Monumant ar re varv (1914-1918), luc’hskeudennoù ha kartenn-bost <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=47479 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=22&id_source=47479 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar re varv (1939-1945), luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=61832 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2500 |passo1=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1922 |p2=2066 |p3=1890 |p4=1641 |p5=1482 |p6=1347 |p7=1413 |p8=1447 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'ar 27 a viz Ebrel 2010 e oa bet votet live 3 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. ===Deskadurezh=== * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[2002]]. * Abaoe distro-skol [[2008]] emañ staliet Skol Diwan ar C'hoadoù e Plounevez-Moedeg. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 47 skoliad (42,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref> == Melestradurezh == == Tud == * Fañch-Mari Kergariou a Gozker. * [[Frañsez Vallée]] (Plounevez, 26 Gwengolo 1860 - Roazhon, 3 Mezheven 1949). Yezhoniour war ar brezhoneg. Aozer : ''Leçons élémentaires de grammaire bretonne'' (1902); ''Grand dictionnaire français-breton'' -1931, 1948) * Maoris Noges (mab ur merc'h Vallée) * Tad Armañs Vallée * Fañch Vallée (01.Genver 1912 - 1944) === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Keramoroch.gif|80px]] |'''de Keramoroc'h''' Aotrounez al lec'h se |''Treustellet etre aour ha gul, e vevenn goñchek en gul'' |- | | | |- | | | |} == Levrlennadur == * {{fr}}Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990 * {{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification''. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus''. An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Plounévez-Moëdec}} * {{br}}[https://web.archive.org/web/20160307075641/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22228 Plounevez-Moedeg war lec'hienn Geobreizh] * {{fr}}[http://www.infobretagne.com/plounevez-moedec.htm Plounevez-Moedeg war Infobretagne] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] nh8f66t4p78xwd3ifmvgmtjrwolzo0y 0 18818 2194422 2190690 2026-07-03T07:28:23Z Ar choler 52661 N'eus kêr-benn ofisiel ebet e Suis 2194422 wikitext text/x-wiki {{Patrom:Infobox bro |anv ofisiel = Schweizerische Eidgenossenschaft {{de}}<br />Confédération suisse {{fr}}<br /> Confederazione Svizzera {{it}} <br />Confederaziun svizra {{rm}}<br />Confoederatio Helvetica (CH) {{la}} |anv klok bzg = Kengevredad Suis |anv boutin bzg = Suis |skeudenn banniel = Flag of Switzerland (Pantone).svg |skeudenn skoed-ardamez = Coat_of_Arms_of_Switzerland (Pantone).svg |doare arouez = Skoed Suis |skeudenn_kartenn = Europe location CH.png |ger-stur broadel = ''[[Unus pro omnibus, omnes pro uno]]'' ("Unan evit an holl, an holl evit unan") |kan broadel = |yezhoù ofisiel = [[alamaneg]], [[galleg]], [[italianeg]], [[romañcheg]] (broadel) |strolladoù etnek = |kêr-benn = Hini ebet (''[[de jure]]'')<br>[[Bern]] (''[[de facto]]'') |Led-d= |Led-m= |Led-NS= |Hed-d= |Hed-m= |Hed-RK=46° 57' N, 7° 25' E |kêr vrasañ = [[Zürich]] |doare gouarnamant = stad kevredel |titl penn ar vro1 = [[Prezidant Kengevredad Suis|Prezidant]] |anv penn ar vro1 = [[Guy Parmelin]] |titl penn ar vro2 = |anv penn ar vro2 = |titl penn ar vro3 = |anv penn ar vro3 = |titl penn ar vro4 = |anv penn ar vro4 = |titl penn ar vro5 = |anv penn ar vro5 = |gorread = 41 285 |renk_gorread = 132 |dregantad doureier = 3,7% |istimadur_poblañs = 9.060.598 |istimadur_poblañs_renk = 99 |istimadur_poblañs_bloaz = 2025 |niveradeg_poblañs = |niveradeg_poblañs_bloaz = |stankter_ar_boblañs = 207 |renk_stankter_ar_boblañs = 21{{vet}} |PDK_PGP = $313 a viliardoù |PDK_PGP_renk = 38{{vet}} |PDK_PGP_bloaz = 2008 |PDK_PGP_keidenn = $500 a viliardoù |PDK_PGP_renk_keidenn = 21{{vet}} |doare_riegezh = emglev kevredel |elfenn_war_ar_riegezh = |darvoud_heverk1 = |deiziad_heverk1 = |darvoud_heverk2 = |deiziad_heverk2 = |darvoud_heverk3 = |deiziad_heverk3 = |darvoud_heverk4 = |deiziad_heverk4 = |FDD = 2005 |FDD_renk = |FDD_bloaz = 7{{vet}} |FDD_rummad = uhel |moneiz = [[lur suis]] |kod moneiz = CHF |gwerzhid-eur = +1 |utc_offset = |gwerzhid-eur_eur_hañv = +2 |eur_hañv_notenn = |utc_offset_eur_hañv = |Kod pellgomz = 41 |Kod kenrouedad =[[.ch]] |notennoù = }} Ur stad eus [[Europa]] eo '''Suis''' (en [[alamaneg]] '''''Schweiz''''', e [[galleg]] '''''Suisse''''', en [[italianeg]] '''''Svizzera''''', e [[romañcheg]] '''''Svizra''''') a zo ur vro eus kreiz-kornaoueg [[Europa]] gant [[Alamagn]], [[Frañs]], [[Italia]], [[Aostria]] ha [[Liechtenstein]] en-dro dezhi. Gant hec'h anv [[latin]] '''''Helvetia''''' e vez graet ivez. N'eus bet termenet [[kêr-benn]] ''[[de jure]]'' ebet e [[Bonreizh]] ar vro ; [[Bern]] eo ar gêr-benn ''[[de facto]]''. == Douaroniezh == Rannet eo Bro-Suis e tri zakad meur : menezeg ar [[Jura (menezioù)|Jura]], [[Uhelgompezenn Bro-Suis]] hag an [[Alpoù suis]]. An uhelgompezenn eo an hini stankañ war dachenn ar boblañs hag an armerzh. == Istor == ''Sellout ouzh ar pennad [[istor Suis]].'' Savet e oa Kengevread Bro-Suis d'ar 1añ a viz Eost 1291. An deiz-mañ eo a zo lidet evel deiz ar vro diwar neuze. Techet eo bet Suis da chom neptu en istor, n'he deus ket ezelet d'an [[ABU]] nemet e 2002. == Politikerezh ha melestradurezh == ''Gwelout ar pennad [[kantonioù Suis]].''<br> Ur c'hevread a gantonioù eo abaoe 1848. E 26 kanton eo rannet ar vro hiziv hon deiz. == Aozadurioù etrebroadel == Sez meur a aozadur etrebroadel he deus : [[Poellgor Etrebroadel ar Groaz Ruz]], eil brasañ sez [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] goude New York, [[Ofis ar Broadoù Unanet e Geneva]], [[Bank ar Paeamantoù Etrebroadel]] hag ar [[Poellgor Olimpek Etrebroadel]]. Ezel eo Suis eus an [[Takad Schengen]] hag eus [[Kevredigezh Frankeskemm Europa]], n'eo ket nag eus [[Unaniezh Europa]] nag eus [[Takad Armerzhel Europa]] avat. == Renk Suis er bed == Evit an "neveziñ" e oa Suis da gentañ er bed e [[2012]] ha [[2013]] hervez skol-veur Cornell (USA), Insead (Frañs) hag [[Aozadur bedel ar perc'hennañ spered]]<ref>[http://www.wipo.int/pressroom/fr/articles/2013/article_0016.html| Pennad-skrid war www.wipo.int]</ref>. ==Liammoù diavaez== * [https://www.liberation.fr/debats/2019/05/21/matthieu-calame-ceux-qui-sont-reticents-a-un-projet-de-federation-europeenne-doivent-se-rendre-a-l-e_1728626/?fbclid=IwAR0QGlC--jVJ2J5KOoY8DFTZ98MBw62YdU_xmcxzhiFHOnDfZyz-BSSVB1M Diwar-benn skouer Suis evit Europa]. == Notennoù ha daveennoù == <references/> {{Stadoù Europa}} {{Frankofoniezh}} [[Rummad:Suis]] [[Rummad:Broioù]] [[Rummad:Stadoù Europa]] inmylyqmwjhqtmxhmwgw5q4781tdhqr 0 21480 2194424 2193860 2026-07-03T07:45:32Z Ar choler 52661 /* Ma */ reizhañ + dave 2194424 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ ''Multae clarae locutiones latinae hic inveniuntur.''. / Kalz frazennoù [[latin]] brudet a gavor amañ. [[Restr:Errare humanum est.jpg|thumb|<div class="center">''Perzh an den eo faziañ''</div>]] {| class="wikitable" |- | <big>'''[[#A_2|A]]''' • [[#Ab|Ab]] • [[#Ac|Ac]] • [[#Ad|Ad]] • [[#Ae|Ae]] • [[#Af|Af]] • [[#Ag|Ag]] • [[#Al|Al]] • [[#Am|Am]] • [[#An|An]] • [[#Ap|Ap]] • [[#Aq|Aq]] • [[#Ar|Ar]] • [[#As|As]] • [[#Au|Au]] • [[#Aut|Aut]] • [[#Av|Av]] • '''[[#Ba|Ba]]''' • [[#Be|Be]] • [[#Bi|Bi]] • [[#Bo|Bo]] • [[#Br|Br]] • '''[[#Ca|Ca]]''' • [[#Ce|Ce]] • [[#Ci|Ci]] • [[#Co|Co]] • [[#Cr|Cr]] • [[#Cu|Cu]] • '''[[#Da|Da]]''' • [[#De|De]] • [[#Di|Di]] • [[#Do|Do]] • [[#Dr|Dr]] • [[#Du|Du]] • '''[[#E|E]]''' • [[#Et|Et]] • [[#Ex|Ex]] • '''[[#F|F]]''' • '''[[#G|G]]''' • '''[[#H|H]]''' • '''[[#I|I]]''' • '''[[#J|J]]''' • '''[[#L|L]]''' • '''[[#Ma|Ma]]''' • [[#Me|Me]] • [[#Mi|Mi]] • [[#Mo|Mo]] • [[#Mu|Mu]] • '''[[#Na|Na]]''' • [[#Ne|Ne]] • [[#Ni|Ni]] • [[#No|No]] • [[#Nu|Nu]] • '''[[#O|O]]''' • '''[[#Pa|Pa]]''' • [[#Pe|Pe]] • [[#Pl|Pl]] • [[#Po|Po]] • [[#Pr|Pr]] • '''[[#Q|Q]]''' • '''[[#R|R]]''' • '''[[#S|S]]''' • '''[[#T|T]]''' • '''[[#Ub|Ub]]''' • [[#Ul|Ul]] • [[#Um|Um]] • [[#Un|Un]] • [[#Ur|Ur]] • [[#Us|Us]] • [[#Ut|Ut]] • '''[[#Va|Va]]''' • [[#Ve|Ve]] • [[#Vi|Vi]] • [[#Vo|Vo]] • [[#Vu|Vu]]</big> |} ==A== ===A=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''AA.VV'' :Berradur ''auctores varii'', "lies aozer", a skriver a-wechoù pa vefe re hir menegiñ anvioù an holl dud o deus kemeret perzh e sevel ar skridoù a zo dastumet en ul levr. ;''[[A bene placito]]'' :"Evel a gerfet". ;''A bove ante, ab asino retro, a stulto undique caveto'' :"Diwall diouzh an [[ejen]] dre zirak, diouzh an [[azen]] dre a-dreñv, diouzh an den diboell a bep tu". ;''A bove majore discit arare minor'' :"Digant an ejen kozh e tesk an ejen yaouank arat". ;''A caelo usque ad centrum'' :"Eus an oabl betek ar c'hreiz". Lavaret e vez ivez ''[[#Cu|Cuius est solum, eius est usque ad coelum et ad inferos]]''. ;''A cane non magno saepe tenetur aper'' :"Alies e vez harzet ar pemoc'h-gouez gant ur c'hi bihan". ;''[[A capite ad calcem]]'' :"Adalek ar penn betek ar [[seul]]". Penn-kil-ha-troad ; gwelit ''[[A pedibus usque ad caput]]'' ;''[[A communi observantia non est recedendum]]'' :"Arabat eo pellaat diouzh ar soñjoù boutin". ;''A contrariis'' :"Dre an tuioù kontrol". Dre an traoù enebet : un arguzenn ''a contrariis'' zo un arguzenn diwanet eus an tu enep. ;''A contrario'' :"En enep, kontrol da se". ;''A cruce salus'' :"Eus ar groaz (e teu) ar silvidigezh". ;''A Deo rex, a rege lex'' :"A Zoue (e teu) ar roue, ag ar roue (e teu) al lezenn". ;''A Deucalione'' :"Abaoe [[Deukalion, mab Prometeüs|Deukalion]]". Abaoe pell. ;''A divinis'' :"Pellaet diouzh an oberoù doueel". Er relijion gatolik, ar c'hastiz ''suspentio a divinis'' a zo unan eus an doareoù digargoù a c'hall kastizañ ur c'hloareg. An [[eskob]] [[Fernando Lugo]] a voe digarget ''a divinis'' pa voe dilennet da brezidant [[Paraguay]] d'an [[20 a viz Ebrel]] [[2008]]. ;''A facto ad jus non datur consequentia'' :"N'eus ket ur gwir eus ar fed e-unan". ;''A falsis principiis proficisci'' :"A zisoc'h diwar pennaennoù diwir". ;''A fluctibus opes'' :"Eus ar mor (e teu) ar binvidigezh". [[Sturienn]] kêr [[Sarzhav]]. ;''[[A fortiori ratione]]'' :"Ken met rak se". Seul gent a se ; berraet alies en ''[[A fortiori]]''. ;''A Jove principium'' :"Krogomp gant Jupiter", da lavaret eo "enor d'ar mestr, da vestr an ti". ;''A latere'' :"E-kichen". ''Cardinal a latere'' : [[kardinal]] kaset gant ar [[pab]] d'ur pennstad bennak. ;''A mari usque ad mare'' :"Adal ar mor betek ar mor". Eus an eil mor d'egile ; sturienn [[Kanada]]. ;''A mensa et t(h)oro'' :"Eus an daol hag eus ar gwele". Disrann a gorf, hep na vefe torret an dimeziñ. ;''A minima'' :"Ag an hini bihanañ". Talvoudegezh vihanañ un dra bennak. ;''A minore ad maius'' :"Eus ar bihanañ d'ar brasañ". ;''A mundo condito'' :"Adalek krouidigezh ar bed". ;''A non domino'' :"Eus un nann-aotrou". Implijet pa resever ur mad digant un den ha n'eo ket perc'henn warnañ. ;''A parte'' :"A-gostez". Er [[Arz ar c'hoariva|c'hoariva]], komzoù ''a parte'' a vez lavaret gant un dudenn war-eeun d'an arvesterien, en diavaez d'ar c'hendivizoù etre an tudennoù all. ;''[[A pedibus usque ad caput]]'' :"Eus an troad betek ar penn". Penn-kil-ha-troad ; gwelit ''[[A capite ad calcem]]''. ;''A posse ad esse non valet consequentia'' :"Diwar gallusted bezañ un dra ez eo arabat dezastum ez eus anezhañ". ;''A posteriori'' :"Diwar skiant-prenet". ;''[[A priori]]'' :"Diwar raksant". ;''[[A quo]]'' :"Diwarnañ". An ''dies a quo'' eo an deiz ma krog ur pad diwarnañ, enebet ouzh an ''dies [[#Ad|ad quem]]'', an devezh ma paouez ar pad en diwezh anezhañ. ;''A silentio'' :"Dre an tav". Tennet eus ''argumentum a silentio'', a vez implijet evit lavaret ez eo dic'houest un den da sevel enep un arguzenn, pa chom mut goude e glevet. ;''A solis ortu usque ad occasum'' :"Eus ar sav-heol betek ar c'huzh-heol" (e sevenan ma c'hefridi). ===Ab=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ab abrupto'' :"En un doare reut, trumm". ;''Ab absurdo'' :"Dre an emsiv" ; prouiñ ''ab absurdo''. <ref>[[Geriadur Ménard]], 2020, <span style="font-variant:small-caps;">absurde</span>, p. 32-b.</ref> ;''Ab abusu ad usum non valet consequentia'' :"Un arver diwar ur c'hammarver n'eo ket gwiriek." Gwelit ''[[#Ab|Abusus non tollit usum]]''. ;''Ab aestu et tempestate'' :"(Goudoriñ) diouzh ar wrez vras hag ar gorventenn". ;''Ab aeterno'' :"Adal deroù an amzer". A-holl-viskoazh. ;''Ab ante'' :"A-ziagent". En a-raok. ;''Ab antiquo'' :"A-gozh-amzer". ;''Ab agendo'' :"Diwar an oad". ''Ab agendo'' a reer eus un den a zo dic'houest da ober un dra bennak peogwir eo re gozh, re wan a spered, nammet pe war e leve. ;''Ab amicis honesta petamus'' :"Digant ur mignon ne ranker goulenn nemet ar pezh ez eo gouest da ober." — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/amic.shtml ''Laelius De Amicitia'', 44]. ;''Ab asino lanam quaeris'' :"Emaoc'h o c'hortoz kaout gloan digant un [[azen]]". ;''Ab assuetis non fit passio'' :"Ne zeu ket an angerzh diwar an traoù boas". ;''Ab epistulis'' :"Diwar al lizheroù". ;''Ab esse ad posse valet consequentia'' :"Mard eus eus un dra e c'haller kendastum ez eo gallus". ;''Ab extra'' :"Eus an tu-hon". ;''Ab hinc'' :"Alemañ". ;''Ab hoc et ab hac'' :"Amañ hag ahont". A-hed hag a-dreuz : komz ''ab hoc et ab hac''. ;''Ab igne ignem capere'' :"Lezel un tan da gregiñ en e dan". Ober en un doare ent-keodedel, asantiñ da ober un dra a zo reizh e buhez ar gevredigezh. ;''Ab illo tempore'' :"Abaoe an amzer-se". ;''Ab imis fundamentis'' :"Adalek an diazezoù donañ". Nevesaat ar gevredigezh ''ab imis fundamentis'' e oa pal an [[Dispac'h Gall]]. ;''Ab immemorabili'' :"Abaoe (amzerioù) dreist koun". A-holl-viskoazh. ;''[[Ab imo corde]]'' :"A-greiz-kalon". ;''[[Ab imo pectore]]'' :"Eus don ar bruched". En un doare gwirion : diskouez bezañ brouezet ''ab imo pectore''. ;''Ab inconvenienti'' :"Diwar zivarregezh". Un arguzenn ''ab inconvenienti'' a ziskouez divarregezh an arguzenner, pa heuilh un hent a gas da fazioù pe da zislavaroù. ;''Ab incunabulis'' :"Abaoe ar gavell". Abaoe ar vugeliezh. ;''Ab initio'' :"Adalek an deroù". ;''Ab intestat'' :"Hep testamant". A lavarer diwar-benn un den a zo marvet hep testamantiñ, hag a-zivout e hêred. ;''Ab Iove principium'' :"Gwelit'' ''[#A|A Jove principium]]''. ;''Ab irato homine'' :"Diwar un den fuloret". Arabat eo ober un testamant ''ab irato'', rak keuz a c'hallfe dont goude. ;''Ab origine'' :"Adalek an orin". Adalek ar penn-kentañ : studiañ un afer ''ab origine''. ;''Ab origine fidelis'' :"Feal d'e orin'', na zisoñj ket a be lec'h e teu. ;''Ab ovo'' :"Adalek ar [[vi]]". Adalek an orin. ;''Ab ovo usque ad mala'' :"Eus ar vi betek an aval". A-hed ar pred, diwar ar boaz roman da gregiñ pep pred gant vioù ha d'e echuiñ gant frouezh. ;''Ab tam tenui initio tantae opes sunt profligatae'' :"[Biskoazh] ne voe ken bras ur galloud diskaret gant kentaoù ken dister." — [[Cornelius Nepos]] (~100 – ~25), [https://books.google.fr/books?id=rNxGAQAAMAAJ&pg=PA57&lpg=PA57&dq=%22Ab+tam+tenui+initio+tantae+opes+sunt+profligatae%22&source=bl&ots=NL6cBehDHz&sig=DZ94_UZGHOMd7sL4IOXJ2_5Ue34&hl=fr&sa=X&ei=WgZfVdTuNsixUaL4gsgB&ved=0CCsQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ab%20tam%20tenui%20initio%20tantae%20opes%20sunt%20profligatae%22&f=false ''De vita excellentium imperatorum et Phaedri fabulae selectae'', linenn 15] – [https://web.archive.org/web/20231031195446/http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/cornelius_nepos_Vies/ligne05.cfm?numligne=17&mot=profligatae Troidigezh c'hallek]. ;''Ab uno disces omnes'' :"Diwar unan anavez an holl." — [[Virgilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen2.shtml ''Aeneis'' II:65]. ;''Ab Urbe condita'' :"Adalek diazezidigezh ar Gêr". [[Roma]] eo ar Gêr, bet diazezet e 754 pe 753 kJK hervez Marcus Terentius Varro en e ''Rerum rusticarum de agricultura''. <ref>{{la}} Marcus Terentius Varro, [https://www.thelatinlibrary.com/varro.rr1.html ''Rerum rusticarum de agricultura''].</ref> ;''Aberratio delicti'' :"Distro ar felladenn". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], gallusted ur fazi, a-greiz seveniñ ur gwallober, a c'hoarvez pa 'z eo atebek ar gwalloberour d'un darvoud disheñvel diouzh e bal kentañ. ;''Aberratio ictus'' :"Distro an taol". Tenn hebiou. Er gwir, un ober reizh a zegas ur gaou dre fazi, gant atebegezh an oberour. ;''Abest ut fatear, ut praecise negem'' :"Pell diouzh en anzav en e nac'han da vat". ;''Abiens abi'' :"O vont gant e hent". O kuitaat ul lec'h pe ur garg. ;''Abistis, dulces caricae'' :"Echu eo ganeoc'h, fiez c'hwek". Aet eo an devezhioù c'hwek da get. — [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', LXIV]. ;''Abrogata lege abrogante non reviviscit lex abrogata'' :"Ne vez ket adsavet ul lezenn dorr dre derriñ al lezenn he deus he zorret". ;''Absens haeres non erit'' :"An ezveziad ne vo ket hêr". Aet diwar wel, aet diwar galon. ;''Absentem lædit, qui cum ebrio litigat'' :"Skeiñ gant un den ezvezant a ra an hini a vez o tabutal gant un den mezv". ;''Absit inuidia verbo'' :"Ra ne vo noaz ebet er ger-se". Hep dismegañsiñ den, gant neptuegezh. — [[Titus Livius]], [http://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.9.shtml#19 ''Ab Urbe condita libri'', IX-19]. ;''Absit omen'' :"Ra ne vo ket ur vallozh" eus kement-mañ. Latin ar [[Grennamzer]]. ;''Absit reverentia vero'' :"Arabat eo dimp kaout aon rak lavaret ar wirionez". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.her5.shtml ''Heroides'' V:13]. ;''Absolutio ab actione'' :"Didamalladur diwar ober". Da lavaret eo : evit abegoù danvezel. ;''Absolutio ab instantia'' :"Didamalladur diwar ar goulenn". Da lavaret eo : dre ur si en argerzh an tamall. ;''Absolutum dominium'' :"Beli ziharz". ;''Absque argento omnia vana'' :"Hep arc'hant e vez aner pep tra". ;''Abstinere debet aeger'' :"Ret eo d'ar c'hlañvad yunañ". ;''Abundans cautela non nocet'' :"Ne zeu droug ebet diwar re a ziarbennoù". Keñveriañ gant ar c'hrennlavar <q> Al logodenn n'he deus nemet un toull zo boued d'ar c'hazh. </q> ;''Abusus non tollit usum'' :"Reober ne dalv ket paouez d'ober". N'eo ket peogwir eo fall ur boaz e vo diskaret. Gwelit ''[[#Ab|Ab abusu ad usum non valet consequentia]]''. ;''Abuti errore hostium'' :"Tenn splet eus fazi an enebour". ;''Abyssus abyssum invocat'' :"Gervel an islonk a ra an islonk". <ref>{{fr}} [[Bibl]], [[Testamant Kozh]], [[Levr ar Salmoù]] [https://web.archive.org/web/20150510044804/http://www.psaumes.site-catholique.fr/index.php?post/Psaume-42 II-42:8].</ref> ===Ac=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Accessorium sequitur principale'' :"Da heul ar pouezusañ e teu an eilrenk". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : diwar hini ar mad pennañ e teu dezvad ur mad a eil renk. ;''Accessum ad res salutares, a pestiferis recessum'' :"Tostaat d'an traoù salvus, pellaat diouzh ar re noazus". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/nd2.shtml#34 ''De Natura Deorum''II:34]. ;''Accipe quam primum, brevis est occasio lucri'' :"Gra diouzhtu, dibad eo ar chañsoù da zont a-benn". « Pa vez gedon eo gedona ». ;''Accidere ex una scintilla incendia passim'' :"Diwar ur fulenn en em strew an tangwall". ;''Accipio omen'' ''Degemer a ran an diougan". ;''Accusare nemo se debet nisi coram Deo'' ;''''Den ne rank en em damall, nemet dirak e-tal Doue". ;''Acetum habet in pectore'' :"Gwinêgr zo em bruched". Lemm eo ma spered ha kalz danvez zo ennon. <ref>{{fr}} C. de Méry (1828), ''Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes'', [https://books.google.fr/books?id=9xulEVI0kGwC&pg=PA508&dq=cetum+habet+in+pectore&hl=fr&sa=X&ei=1R53VceNLIGsUbmqgYAP&redir_esc=y#v=onepage&q=cetum%20habet%20in%20pectore&f=false p. 201.]</ref>. ;''Acta est fabula, plaudite !'' :"C'hoariet eo ar [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]], strakit ho taouarn!". Gerioù diwezhañ distaget gant [[Aogust (impalaer)|Aogust]] war ar varskaoñ, a-hervez. Kar da "echu eo an abadenn". ;''Actio adversus iudicem que litem suam fecit'' :"Keinad a-enep ur barner hag en deus ul laz personel er gaoz". ;''Actio libera in causa'' :"Ober dishual en afer". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : ur gwallober sevenet gant un den a zo en em lakaet da ziatebek. ;''Actio nondum nata non praescribitur'' :"Un ober ha n'eo ket bet ganet c'hoazh ne c'hall ket bezañ digastizet". ;''Actio personalis moritur cum persona'' :"Gant an den e varv e oberoù". ;''Actor sequitur forum rei'' :"Neb a vreut ur gaoz a heuilh kreizon an difenner". ;''Actore non probante, reus absolvitur'' :"Mar ne zegas ket ar goulenner ar brouenn, ret eo didamall an difenner". ===Ad=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ad abundantiam'' :"A-builh". ;''Ad agendum'' :"A-benn an ober". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] e c'hall ur c'hlemmer reiñ d'un den all un urzh ''ad agendum'' evit ma kasfe ar prosez e-lec'h ar c'hlemmer. ;''Ad astra'' :"Trema ar stered". ;''Ad astra per aspera'' :"Trema ar stered a-dreuz an diaesterioù". ;''Ad audiendum verbum'' :"War selaou ar gomz''. Da skouer : ur c'henglav ''ad audiendum verbum'', ma teuer da selaou ar pezh a zo da vezañ lavaret fraezh. ;''Ad augusta per angusta'' :"D'an nec'h dre an hentoù strizh". Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor. ;''Ad bestias'' :"D'al loened". Gwelit ''[[#Da|Damnatio ad bestias]]''. ;''Ad captandum vulgus'' :"A-benn pakañ an engroez". Er [[politikerezh]], plijout d'ar yoc'hoù eo pal un arguzenn ''ad captandum vulgus''. ;''Ad coetum geniti sumus'' :"Evit an unaniezh ec'h omp bet ganet". ;''Ad gloriam per spinas'' :"Trema ar c'hlod a-dreuz drein". ;''Ad explorandum'' :"Klask evit kavout". Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] evit goulenn un enklask ma vo kavet ur brouenn bennak. ;''[[Ad hoc]]'' :"Graet evit se". Evel pa lakaer un dra bennak el lec'h ''ad hoc''. ;''[[Ad hominem]]'' :"War-du an den". Arguzennoù ''ad hominem'' zo mennet da skeiñ war un den, d'e ziskar, pe da ziskar e vrud, e-lec'h diskar e arguzennoù. Gwelit ''[[#Ad|Ad personam]]''. ;''Ad honorem nostrum interest'' :"Rekis eo d'hon enor". ;''Ad horas'' :"A-barzh un nebeud eurvezhioù". ;''Ad impossibilia nemo tenetur'' :"Den n'eo ret dezhañ ober ar pezh na c'heller ket ober". ;''[[Ad infinitum]]'' :"Betek an didermen". ;''Ad instar'' :"Diouzh patrom". Er gloer [[henroma]]n, ur garg ''ad instar'' a oa unan a enor, da lavaret eo gant an titl hep ar garg wirion. ;''Ad interim'' :"En amzer etre". Da c'hortoz ; ur [[gouarnamant]] etreadegat eo unan ''ad interim''. ;''Ad iura renunciata, non datur regressus'' :"N'eus distro ebet da zilez ar gwirioù". ;''Ad Kalendas graecas'' :"Da Gala ar C'hresianed ". E [[Roma]] e oa eus ar c'hala, ha kala ar C'hresianed ne oa ket anezho. Kement ha "bloavezh an erc'h du" eo eta. ;''[[Ad libitum]]'' :"Diouzh gwalc'h". ;''Ad litteram'' :"Hervez al lizherenn". Sentiñ rik ouzh ar ger eo sentiñ ''ad litteram''. ;''Ad maiora'' :"War-du traoù brasoc'h". Implijet da sevel yec'hedoù, da hetiñ muioc'h c'hoazh a verzh en dazont. ;''Ad maiorem regis gloriam'' :"Evit brasañ gloar ar roue". [[Restr:St. Ignatius A.M.D.G..jpg|thumb|<div class="center;">''Ad majorem Dei gloriam''<br>skrivet en un iliz e [[SUA]]</div>]] ;''Ad majorem Dei gloriam'' :"Evit brasañ gloar Doue". Sturienn [[Kompagnunezh Jezuz]], skrivet ivez ''A.M.D.G"., a vez moullet war al levrioù embannet ganto. ;''Ad malum malae res plurimae se agglutinant'' :"Alies e vez meur a reuz goude ur reuz". « Pa erru ur c'holl en ti / Ez erru daoou pe dri ». ;''Ad multos annos !'' :"War-du kalz bloavezhioù !" Hetoù. ''Many happy returns'' eo an droienn [[saoznek]] a glot amañ. ;''Ad nauseam'' :"Betek sevel ar galon". Betek bezañ heug. ;''Ad nocendum potentes sumus'' :"Evit noazout ez omp galloudus". ;''[[Ad nutum]]'' :"Diwar un hejadenn penn". Evit komz eus un disentez bet kemeret war an tach, hep goulenn ali den pe zen ha hep en em wennañ dirak den pe zen. ;''Ad oculum'' :"Diwar al lagad". Priziañ ''ad oculum'' : priziañ well-wazh, d'ar much. ;''Ad patres'' :"War-du an tadoù". Kas un den bennak ''ad patres'' zo kement hag e gas da welout e hendadoù, da lavarout eo e lazhañ. ;''Ad perpetuam rei memoriam'' :"Evit ar goun beurbadel". Lakaet goude a ar c'hevarc'hiñ e dibenn un teul roman, evit reiñ da c'houzout e oa an teul unan solius ha trebad. ;''Ad personam'' :"War-du an den". Tagañ an den e-lec'h e brezeg a reer pa'z implijer un arguzenn ''ad personam''. Gwelit ''[[Ad hominem]]''. ;''Ad probationem'' :"Evit ar brouenn". Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] diwar-benn un akta solius na c'hall ket bezañ enebadus ouzh ar gevrenn enep hep prouenn. Gwelit ''ad validitatem''' amañ izeloc'h. ;''Ad proximum antecedens fiat relatio, nisi impediatur sententia'' :"Ra vo liammet ar ger kent ouzh ar ger a zo war e lerc'h, anez ez eo distrujet ster ar frazenn". ;''[[Ad quem]]'' :Implijet en troiennoù ''dies ad quem'', enebet ouzh ''dies [[a quo]]''. ;''Ad referendum'' :"D'ar vodadeg". Kaset e vez un afer ''ad referendum'' evit goulenn ali ur vodadeg kent kemer un disentez. ;''Ad rem'' :"Perzhiek". A denn dres d'an dodenn. ;''Ad substantiam'' :"Evit an danvez". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], ar stumm rekis dre lezenn evit ma talvezfe un akta da vat. ;''Ad unguem'' :"D'an ivinenn"; En un doare disi, diwar [[arz]] ar [[kizellerezh|c'hizellerezh]]. ;''Ad usum Delphini44 :"Evit barr an Daofin". Meneg e oa lakaet war un dastumad skridoù klasel latin ha [[henc'hresianek]] a oa bet moullet evit [[Loeiz Bro-C'hall (1661-1711)|Loeiz Bro-C'hall]], mab [[Loeiz XIV]]. ;''Ad Urbis fabricae / Ad usum fabricae44 :"Evit sevel Kêr / Evit implij ar sevel". Berraet alies dre ''A.U.F.". Eilsinadur teulioù an treuzkas dafar evit sevel ilizoù-meur [[Italia]] ([[Firenze]], [[Milano]], [[Roma]]. Dizemglev zo diwar-benn e ster resis : ha digoust e oa an tailhoù war an dafar hag an treuzkas, pe get ? ;''Ad validitatem'' :"Evit ar soliusted". Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] diwar-benn un akta a c'hall bezañ nullet mar ne sevener ket un diviz a soliusted. Gwelit ''Ad probationem''. ;''Ad valorem'' :"Diouzh an dalvoudegezh". Implijet er [[maltouterezh]]. ;''Ad veritatem'' :"Trema ar wirionez". ;''Ad vitam æternam'' :"A-hed ar vuhez peurbadel". Da viken. ;''Ad vinum disertum esse'' :"Bezañ helavar dre ar gwin". ;''Adde parvum parvo, magnus acervus erit'' :"Laka ouzhpenn tamm-ha-tamm, kalz az po". ;''Addenda et corrigenda'' :"Ouzhpennadennoù ha reizhadennoù". ;''Addendum'' :"Tra da lakaat ouzhpenn". ''Addenda'' el liester. ;''Adducere inconveniens non est solvere argumentum'' :"Degas nemedennoù ne ziskoulmo ket ar gudenn". ;''Adfines inter se non sunt adfines'' :"An heñvelderioù a zo etrezo n'int ket dre nesaelezh". ;''Adfinitas in coniuge superstite non deletur'' :"N'eo ket nullet nesaelezh ar pried manet bev". ;''Adfinitas iure nulla successio permittitur'' :"An nesaelezh ne ro ket gwirioù kantved-diner". ;''Adiaphora'' :"An traoù diforzh". Diwar an [[henc'hresianeg]] ἀδιάφορα, evit diskouez an traoù ha n'int na ret na berzet. Eus ar [[stoikegezh]] e teu ar meizad, hag adkemeret eo bet gant ar [[Kristeniezh|gristeniezh]]. ;''Adoptio naturam imitatur'' :"Drevezañ an natur a ra an advabadur". ;''Adtemptata pudicitia'' :"Dismeg ouzh an elevez". ;''Adulatio perpetuum malum regum'' :"Dre flanerezh e kendalc'h ar renerezh fall". ;''Adversae res religionum admonent'' :"E-kreiz an droukverzh e tihun an dra relijiel". ;''Adversis rerum immersabilis undis'' :"Bepred skoet gant gwagennoù an droukverzh, hep bezañ beuzet nepred". — [[Horatius]], en e droidigezh latin diwar ''[[Odysseia]]'' [[Homeros]] ; {{la}} {{en}} [https://www.loebclassics.com/view/horace-epistles/1926/pb_LCL194.265.xml ''Episluæ'', II, linenn 23]. ;''Advocatus diaboli'' :"Alvokad an diaoul". Implijet pa arguzenner a-ratozh-ker enep un den padal e vezer a-du gantañ, evit amprouiñ talvoudegezh e arguzennoù. ===Ae=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:AEIOU Buchmalerei in der Handregistratur König Friedrichs IV 1446.jpg|thumb|''[[A.E.I.O.U.]]'' en arouez an [[Friedrich III|impalaer santel Friedrich IV]], [[1446]]]] ;''A.E.I.O.U.'' :''Austria Est Imperare Orbi Universi''. "[[Aostria]] eo dezhi da c'hourc'hemenn ar bed-holl", sturienn latin an [[Tiegezh Habsburg]] ; ''Alle Erdreich Ist Österreich Untertan'' eo en [[alamaneg]]. ;''Ægroto dum anima est, spes est'' :"Goanag zo keit ha ma vez anal gant ar c'hlañvour". ;''Aequam memento servare mentem'' :"Bez soñj da virout ur spered ''plaen". ;''Aequat omnes cinis :"Al ludu a laka an holl dud da gevatal". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep14-15.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'', XCI:16]. ;''Aeque principaliter'' :"Ken pouezus all". En [[Iliz katolik roman]], unaniñ [[eskopti]]où ''aeque principaliter'' zo o c'hendeuziñ hep na vefe lakaet an eil dreist egile. ;''Aequo pulsat pede'' :"A sko gant un troad diforzh". Berradur ar werzenn ''Pallida Mors æquo pulsat pede pauperum tabernas regumque turris'', "gant un troad diforzh e sko ar Marv disliv gant tavarnioù ar re baour ha rourioù ar rouaned". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I.IV.13]. ;''Aequum est ut cujus participavit lucrum, participet et damnum'' :"Reizh eo e kemerfe perzh er goll ivez an neb en deus kemeret perzh er gounid". ;''Ære perennius (exegi monumentum aere perennius)'' :"Padusoc'h eget arem (savet em eus ur monumant padusoc'h eget arem)" — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'', III, XXX, 1]. ;''Aes triplex'' :"Arem tric'hement". Tri gwiskad arem war bruched ar verdeerien gentañ, arouez o c'halonegezh. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I-III-9]. ;''Aetatis cujusque notandi sunt tibi mores'' :"Dalc'h kont eus boazioù pep amzer". ;''Æternum vale'' :"Kenavo da viken". Gwelout ''[[#S|Supremum vale]]''. ===Af=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Affidavit'' :"Feiz en deus graet". Un ''affidavit'' zo ur skrid ma tisklêrier ha touer dirak un den aotreet gant al lezenn ez eo gwir kement fed a zo skrivet. ;''Affirmanti incumbit probatio'' :"Gant neb a lavar e tegouezh prouiñ". ;''Afflictis lentae'' :"Gorrek eo d'ar gouzañvidi". Hir e vez an amzer d'an dud a c'houzañv. ;''Afflictis longae, celeres gaudentibus horae'' :"Gorrek eo eurioù ar gouzañvidi, buan eo re an dud laouen". ===Ag=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Age quod agis'' :"Gra ar pezh a rez''. Gra ''mat'' ar pezh a rez. ;''Agnosco stilum Romanae ecclesiae'' :"Anavezout a ran stil an Iliz roman". ;''Agnosco veteris vestigia flammae'' :"Anavezout a ran roudoù ma flammenn gozh". ;''Agnus Dei'' :"Oan Doue". [[Jezuz Nazaret]] gwelet evel an [[oan]] a voe aberzhet war ar [[kroaz|Groaz]] hervez an [[Testamant Nevez]]. ===Al=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Caesar-ueberschreitet-den-rubikon.jpg|thumb|upright 1.8|<div class="center;">Julius Caesar o treuziñ ar stêr Rubicone</div>]] ;''Alas accidere'' :"Troc'hañ an divaskell". ;''Albo lapillo diem notare'' :"Merkañ an deiz gant ur maen gwenn''. Da gaout soñj eus un darvoud laouen ; kevatal da « lakaat ur groaz en nor ». An eneb d'al lavared ''[[#Di|Dies ater]]''. ;''Albo signanda lapillo dies'' :"Devezh da verkañ dre ur maen gwenn". ;''[[Alea jacta est]]'' :"Taolet eo an diñs". A vije bet lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] pa dreuzas ar stêr [[Rubicone]], a oa berzet outañ, da vont da [[Roma]] da gemer ar galloud. ;''Alias'' :"En un doare all". Arveret gant ar ster "anvet en un doare all", kenster gant "derc'hanvenn", "anv-pluenn" : <q> Louis-Paul Nemo, ''alias'' [[Roparz Hemon]]. </q>. ;''Alibi'' :"E lec'h all". Er [[gwir|lezenn|gwir]], un digarez diazezet war ar fed ma oa an tamallad en ul lec'h disheñvel diouzh an hini m'eo bet sevenet ar gwallober. ;''Aliena vitia in oculis habemus a tergo nostra sunt'' :"Dirak hon daoulagad emañ fazioù an hentez, a-dreñv dimp emañ hor re". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira2.shtml ''De Ira'' II, XXVIII:8]. ;''Alieni iuris'' :"E lezenn unan all". A-zivout an dud, bugale peurliesañ, a zo e gwardoniezh un den all. ;''Alienis malis discimus'' :"Deskiñ a reomp diwar fazioù an hentez". ;''Alii bella gerunt, tu felix Austria nube'' :"Ar re all a ren brezel, te, Aostria eürus, a zimez". Lavarenn-stur [[Aostria|Arc'hdugelezh Aostria]]. ;''Aliis inserviendo consumor'' :"Deviñ evit servij an hentez". Sturienn Ernest I (dug Brunswick ; 1497-1546), Skol-veur [[Mezegiezh]] Danylo Halytslyi [[Lviv]] ([[Ukraina]]), Skol-veur [[Tyoumen]] ([[Rusia]]) ha The Catholic University of America (SUA). ;''Aliorum medicus, ipse ulceribus scates'' :"Mezeg ar re all, hag eñ goloet a c'houlioù". — [[Erasmus]], [https://web.archive.org/web/20120314093101/http://sites.univ-lyon2.fr/lesmondeshumanistes/wp-content/uploads/2010/09/Adages-tome-2.pdf ''Adagiorum'', II, v, 38.] ;''Aliquando et insanire iucundum est'' :"Plijus e vez bezañ foll a-wechoù". ;''Aliquem indicta causa damnare'' :"Kondaoniñ un den hep e glevout". ;''Aliquid dare, aliquid retinere'' :"Un dra bennak da reiñ, un dra bennak da virout". Arveret er [[gwir (lezenn)|gwir]] evit merkañ ar c'henaotre etre div gevrenn evit lakaat termen d'o dizemglev. ;''Aliquis non debet esse judex in propria causa, quia non potest esse judex et pars'' :"Arabat eo d'an den bezañ barner e gaoz dezhañ, abalamour ma ne c'heller ket bezañ barner ha kevrenn". ;''Aliquid stats pro aliquo'' :"Un dra bennak a dalvez evit un dra bennak all". Diazez ar [[semiotik]], ar skiant a bled gant argerzh ar c'henderc'hañ, ar bonekaat hag ar c'hehentiñ arouezioù. ;''Alis luporum catulos'' :"Emaoc'h o vagañ bleizigoù". ;''Aliud est celare, aliud tacere'' :"Kuzhat zo un dra, tevel zo un dra all". ;''Aliud pro alio'' :"Un dra evit unan all". ;''Alium silere quod voles primus sile'' :"Na lavar ket ar pezh na fell ket dit klevet digant un den all". ;''Alma mater'' :"Mamm vagerez". Implijet gant an dud da envel ar skol-veur m'int bet gant o studi. ;''Alter ego'' :"Me arall". Hennezh eo ma ''alter ego'' : hennezh pe me, heñvel eo. ;''Alter frenis, alter eget calcaribus'' :"Lod o deus ezhomm rañjennoù, lod all kentroù". Lod tud zo re herrek, lod zo re c'horrek. ;''Alterius non sit qui suus esse potest'' :"Na vezañ d'unan all neb a c'hall bezañ dezhañ e-unan". Arabat eo da neb a c'hall bezañ perc'henn warnañ e-unan bezañ perc'hennet gant un den all. – Sturienn [[Paracelsus]]. ;''Alterum non laedere'' :"Na noazout d'an hentez". ;''Altis plerumque adjacent abrupta'' :"Amezek d'un islonk e vez an uhelder peurliesañ". ===Am=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|thumb|[[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|''Amor vincit omnia'']] ]] ;''Amantes amentes'' :"Foll eo an amourouzien". ;''Amantium irae amoris integratio'' :"Nevesadur ar garantez eo tabutoù an amourouzien". ;''Amat victoria curam'' :"An trec'h a gar ar striv". ;''Ames parentem, si aequus est – si aliter, feras'' :"Kar da dud, mard int reizh : anez, gouzañv-i". ;''Amice, ad quid venisti !'' :"Mignon, evit petra out deuet !" — [[Aviel Mazhev]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#26 XXVI:50]. ;''Amici inesse adulationem'' :"N'eus lubanerezh ebet etre mignoned". — [[Tacitus]], [http://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann2.shtml#12 ''Annales'', II.12]. ;''Amici, hodie diem perdidi'' :"Mignoned, hiziv em eus kollet un devezh". Lavaret gant an [[Roll an impalaerien roman|impalaer]] [[Titus (impalaer)|Titus]] pa n'en devoa graet mad ebet da zen ebet. ;''Amici nec multi nec nulli'' :"Na kalz mignoned, na hini ebet". ;''Amici vitia si feras, facis tua'' :"Mar gouzañvez sioù da vignon e rez da sioù-te ganto". ;''Amici mores noveris, non oderis'' :"Anaout boazioù da vignon a rankez, arabat eo o c'hasaat". ;''Amicitia inter pocula contracta, plerumque est vitrea'' :"Ken bresk hag ar gwer eo ar vignoniezh skoulmet tro-dro da vannac'hoù". ;''Amicitia magis elucet inter aequales'' :"Pelloc'h e pad ar vignoniezh etre tud kevatal". ;''Amicum an nomen habeas, aperit calamitas'' :"Diwar da walldroioù e ouezi hag ur mignon gwirion zo dit pe an anv anezhañ hepken". ;''Amicum secreto admone, palam lauda'' :"Kroz da'z mignon ez-prevez, gra meuleudi dezhañ ez-foran". ;''Amicus certus in re incerta cernitur'' :"Ur gwir vignon a vez anavezet pa zegouezh ur gwall". ;''Amicus magis necessarius quam ignis et aqua'' :"Rekisoc'h eget an tan hag an dour eo ar mignon". ;''Amicus ollaris'' :"Mignon ar pod pri". Ho mignon eo keit ha ma vez boued en ho pod. ;''Amicus omnibus, amicus nemini'' :"Mignon d'an holl (zo koulz ha) mignon da zen ebet". ;''Amicus Plato, sed magis amica veritas'' :"Mignon da Blaton on, hogen d'ar wirionez muioc'h c'hoazh". — [[Aristoteles]], ''Ethica Nicomachea'' I-6, diwar-benn [[Platon]], pa ne oa ket a-du gantañ. ;''Amicus verus rara avis'' :"Evned rouez eo ar vignoned wirion". ;''Amittit merito proprium, qui alienum appetit'' :"Neb a c'hoanta peadra an hentez zo dellezek da goll e hini". ;''Amor crescit dolore repulsae'' :"Kreskiñ a ra ar garantez gant poan an nac'hadenn". ;''Amor – dolor'' :"Karantez – poan". ;''Amor et deliciae humani generis'' :"Karantez ha dudi mab-den". Ul lesanv gounezet gant an [[Roll an impalaerien roman|impalaer]] [[Titus (impalaer)|Titus]] a-drugarez d'e vadelezh e-keñver e sujidi. — [[Eutropius (istorour)|Eutropius]], [http://www.thelatinlibrary.com/eutropius/eutropius7.shtml#21 ''Breviarium Historiae Romanae'', VII.21]. ;''Amor omnia vincit'' :"Trec'h e vez ar garantez war pep tra". ;''Amor et melle et felle est fecundissimus'' :"Ar garantez eo ken puilh ar mel hag ar vestl enni". ;''Amor libertatis nobis est innatus'' :"Enganet ennomp ar ar garantez ouzh ar frankiz". ;''Amor patriae nostra lex'' : ''Karantez ouzh ar vammvro eo hor lezenn". ;''Amor vincit omnia'' :"Trec'hiñ war bep tra a ra ar garantez". ;''Amore, more, ore, re'' :"Ar garantez, ar vuhezegezh, ar c'homzoù, an oberoù". Berradur eus ''Verus amicus amore more ore re cognoscitur'' : "dre e garantez, e vuhezegezh, e gomzoù, e oberoù ez anavezer ar mignon gwirion". ===An=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Duerer Dreifaltigkeitsaltar.jpg|thumb|Munud eus ''Azeulerezh an Drinded'', un emboltred gant [[Albrecht Dürer]]]] [[Restr:Great_Seal_of_the_United_States_(reverse).svg|thumb|''Annuit cœptis'' war Siell Veur gouarnamant SUA]] ;''An debeatur'' :"Mard eo dleet". Implijet er gwir evit klask gouzout hag unj digoll zo ret a-c'houde ur gaou. Gwelit ''[[#Q|Quantum debeatur]]''. ;''An et quantum debeatur'' :"Mard eo dleet ha pegement". ;''Angina pectoris'' :"Kevenkez bruched". <ref>[[Geriadur Ménard]], 2020, p. 76-b.</ref>. ;''Anguillam cauda tenes'' :"Dalc'h ar silienn dre he lost". ;''Angulus ridet'' :"Ar c'horn-bro a c'hoarzh". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm2.shtml ''Carminum'', II-6:14]. ;''Animum debes mutare non caelum'' :"An ene a ranker kemmañ, an hinonad n'eo ket". ;''Animus ex ipsa desperatione sumatur'' :"Tennomp hor c'halonegezh eus an dic'hoanag". ;''Animus meminisse horret'' :"Skrijañ a ra ma ene gant an eñvorenn-se". ;''Animus pugnandi'' :"Ar youl da stourm". ;''Animus se a corpore abstrahit'' :"En em zisujañ eus ar c'horf a ra an ene". ;''Anno a Virginis partu'' :"Er bloaz goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ". Heñvelster gant al lavared ''[[#An|Anno Domini]]''. Evel el livadur ''Azeulerezh an Drinded'' gant [[Albrecht Dürer]], a zo sinet ''Albertus Durer Noricus faciebat anno a Virginis partu 1511'', "Albrecht Dürer a Nürnberg a reas er bloaz 1511 goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ". ;''Anno Domini'' :"Goude an Aotrou ([[Jezuz Nazaret]])". Berraet en ''A. D.''. ;''Annuit cœptis'' :"Darbennet (en deus) an embregadenn-mañ". Unan eus an teir sturienn a zo war pil Siell Veur [[Stadoù-Unanet Amerika]] ; embann a ra ez eo bet darbennet krouidigezh SUA gant Ragevezh Doue. ;''[[Annus horribilis]]'' :"Bloavezh euzhus". Bomm lavaret gant [[Elesbed II]], [[rouanez]] ar [[Rouantelezh-Unanet]], da zisplegañ petra he doa bevet e [[1992]]. Dre fent e veze kemmet gant farserien ar ger ''annus'' en ''anus'' ([[fraez]]). ;''[[Annus mirabilis]]'' :"Bloavezh brav-estlammus". ;''Ante Christum natum'' :"Kent ganedigezh Jezus-Krist". Berradurioù : a.C.n., A.C.N., ACN, a.Ch.n., a.Chr.n.). Gwelit ''[[#P|Post Christum natum]]''. ;''Ante diem'' :"Kent an deiz". A-raok hiziv. ;''Ante litteram'' :"Kent ar skrid". A-raok ma vefe eus ar ger ; da skouer : Henry Havelock Ellis (1859-1939) a voe ur [[revoniezh|revoniour]] ''ante litteram''. ;''Ante pedes non videre'' :"Na gwelout dirak e dreid". Bezañ avelek, pe verrsperedet. ;''Antiqua nove'' :"Traoù kozh en un doare nevez". ;''Antiqua sunt optima'' :"Ar re wellañ eo an traoù kozh". Arnodet ha gwiriekaet eo bet an traoù kozh, hervez ar Romaned bepred. ;''Antiquior mors turpitudine'' :"Gwell ar marv eget ar vezh". ;''Antiquo jure tutor'' :"Gouarnour kozh al lezenn". ;''Antiquo more'' :"Ar c'hiz kozh". ;''Antiquus amor cancer est'' :"Ur garantez kozh n'eo nemet ur valitouch (da soñj ar merc'hed)" – [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', II-42]. ;''Anxia divitiarum cura'' :"Enkrezus eo bezañ nec'het gant ar binvidigezh". ===Ap=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Apertis verbis'' :"Komzoù fraezh". ;''Apices juris non sunt jura'' :"Soutilderioù ar gwir n'int ket ar gwir". ;''Appellatio ad Caesarem'' :"Galv d'an impalaer". Evit terriñ ur barn d'ar marv. ''[[#Pr|Provocatio ad populum]]'' a veze graet kent an [[Impalaeriezh roman]]. ;''Aptari onus viribus debet'' :"Ret eo azasaat al labour ouzh an nerzh". ===Aq=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Aqua et ignis interdictio'' :"Berzet an dour hag an tan". A-zivout un den forbannet. ;''Aqua profunda est quieta'' :"Difiñv eo an dour don". ;''Aqua vitae'' :"An dour a vuhez". Ar gwin-ardant, an "odivi" : lambig, [[rom]], [[whisky]] hag all. ;''Aquila non capit muscas'' :"N'eo ket an erer a dap kelien". Un den a bouez ne ra ket war-dro aferioù ken dister. ;''Aquila non captat muscas'' :''[[#I|idem]]''. ;''Aquilam volare docet'' :"Emaoc'h o teskiñ nijal d'un erer". ;''Aquiris quodcumque rapis'' :"Dit eo ar pezh a laerez". ===Ar=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Arbiter elegantiae'' :"Barner ar granded". — [[Tacitus]] diwar-benn [[Petronius]] en [https://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann16.shtml ''Annales'', XVI, 18]. ;''Arbitror esse aliquam liberi arbitrii vim'' :"Krediñ a ra din ez eus un nerzh gant ar frankdivizout". — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Arbor mala, mala mala'' :"Gwezenn fall, avaloù fall". ;''Arcades ambo'' :"Arkadianed o-daou". Daou sod, an [[azen|ezen]] o vezañ loened brudetañ [[Arkadia (Henamzer)|Arkadia]]. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec7.shtml ''Eclogues'' VII:4]. ;''Ardet nec consumitur'' :"Deviñ a ra hep peurzeviñ". Diwar-benn ar [[feniks]]. ;''Ardua ad gloriam via'' :"Diaes eo an hent trema ar c'hlod". ;''Ardua para subire'' :"Dev evit sevel". ;''Arenae semina mandare'' :"Hadañ en traezh". ;''[[Argumentum ad verecundiam]]'' :"Arguzenn a zoujañs". ;''Argumentum baculinum'' :"Arguzenn ar vazh". Skeiñ, implijout an nerzh e-lec'h ar reizhpoell (evel e pezh-c'hoari [[Molière]] ''Les Fourberies de Scapin''). ;''Articulus stantis vel cadentis Ecclesiae'' :"Ar benngredenn a laka an Iliz da chom en he sav pe da gouezhañ". Ar feiz kristen hervez [[Martin Luther]], da lavar an doueoniour Balthasar Meisner (1587-1626). ;''Ars casus similis'' :"Heñvel eo an arz ouzh ar chañs". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis3.shtml ''Ars Amatoria'' III:155]. ;''Ars est celare artem'' :"Kuzhat an arz eo an arz". Kuzhat an ardoù eo an arz. ;''Ars est difficilis, recte rempublicam gerere'' :"Un arz diaes eo gouarn mat ar Stad". ;''Ars gratia artis'' :"An arz evit an arz". Sturienn ar gompagnunezh [[sinema]] [[Metro Goldwyn Mayer]]. ;''Ars longa, vita brevis''<ref>Troidigezh latin eus an [[henc'hresianeg]] Ὁ βίος βραχὺς, ἡ δὲ τέχνη μακρὴ ''O víos vrachýs, i dé téchni makrí'', bomm kentañ [https://www.remacle.org/bloodwolf/erudits/Hippocrate/aphorismes1.htm ΑΦΟΡΙΣΜΟ]] ''Aforismoi'' [[Hippokrates]] ;'' "berr ar vuhez, hir an arz" eo al lavared orin.</ref> :"Hir an arz, berr ar vuhez". ;''Artem quævis alit terra'' :"Ar vicher a vag an den e pep lec'h". ===As=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Asinus asinorum in sæcula sæculorum'' :"[[Azen]] an ezen da viken". N'eus ket sotoc'h eget hemañ. ;''[[Asinus asinum fricat]]'' :"Azen a frot azen". ;''Asinus balneatoris numquam particeps balnei'' :"Azen gward ar c'hibellec'h n'en devez kibelladenn ebet". ;''Asinus gestat mysteria'' :"Emañ an azen o tougen an ikonoù". – [[Andrea Alciato]] (1492-1550). ;''''Asinus in catedra'' :"Azen er gador". Un azen o prezeg pe o kelenn an dud. ;''Asinus in tegulis'' :"Un azen war an toennoù". Un dra iskis. ;''Aspexi terram et ecce vacua erat et nihil'' :"Sellet a ran ouzh an douar ha setu eo goullo ha distumm". — [[Vulgata]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/jeremiah.shtml#4 Jeremiaz, 4:23]. ;''Aspiciendo senescis'' :"Koshaat a rez en ur sellet ouzhin". ;''Assem habeas, assem valeas'' :"Bez arc'hant, kreñv e vi gant an arc'hant". Bez pinvidik ha stad a vo graet ac'hanout. An ''as'' e oa ar moneiz roman. ===At=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Athanasius contra mundum'' :"Athanasius Enep ar Bed". Lesanv [[Athanasius Aleksandria]] ([[297]]-[[373]]), ugentvet [[eskob]] [[Aleksandria]] adal [[328]] betek e varv, pa voe harluet pemp gwezh diwar urzh pevar [[Impalaeriezh roman|impalaer roman]] : [[Kustentin Iañ (impalaer roman)|Kustentin Iañ]], [[Constantius II]], [[Juluan II]] ha [[Valens]]. ===Au=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Auctores varii'' :"Lies aozerien". Berraet dre ''AA.VV.''. ;''Auctoritatem rebus vilitas adimit'' :"Ur priz izel a denn pep pouezusted d'an dra". ;''Audacia fidentiae est apposita'' :"Stok ouzh ar fiziañs eo an herder". ;''Audacter calumniare, semper aliquid haeret'' :Falstamall dizaon, atav e chom un dra bennak peg". ;''Audax est ad omnia quaecumque amat vel odit femina, et artificiosa est nocere cum vult'' :"Her eo ar vaouez e kement tra a gar hag a gaz, ha gouzout a ra noazañ pa fell dezhi". ;''Audax Japeti genus'' :"Mab dispont ganet eus Japet". ;''Aude contemnere opes'' :"Kred ober fae war ar stroñs". ;''Audendum est, fortes adjuvat ipsa Venus'' :"Ret eo krediñ ober, [[Gwener (doueez)|Gwener]] hec'h-unan a skoazell ar re galonek". — [[Tibullus]], [http://www.thelatinlibrary.com/tibullus1.html#2 ''Carminum Libri Tres'' I, II:16]. ;''Audentis fortuna juvat'' :"Ar chañs a c'hoarzh ouzh an dud dispont". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:284]). ;''Audere est facere'' :"Krediñ ober eo ober". ;''Audi alteram partem'' :"Ra vo klevet ar gostenn all ivez". ;''Audi, vide, sile'' :"Selaou, sell, tav". ;''Audi, vide, tace, si tu vis vivere in pace'' :"Selaou, sell, tav, ma kerez bevañ e peoc'h". Par da « un den berzet a dalv kant ». ;''Audiatur et altera pars'' :"Ra vo klevet an tu arall". A vez lavaret en ur prosez, pa vez bet klevet an tamaller peurvuiañ. ;''Audite pars adversa'' :''[[#I|idem]]''. ;''Aura popularis'' :"C'hwezh ar bobl". Avel (hegemm) ar bobl, ar c'hrad-vat a-berzh ar bobl a zoug brud an den hag e ziskar. ;''Auream quisquis mediocritem diligit'' :"Prizius evel an aour eo neb a gar ar muzul mat". — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm2.shtml ''Carmina'' II, X:5]. ;''Aures serva'' :"Diwall da zivskouarn". ;''Auri mediocritas'' :"Izelded an aour". ;''Auri sacra fames !'' :"Naon kazus a aour !" ;''Auribus teneo lupum'' :"Ar bleiz a zalc'han war-bouez e zivskouarn". ;''Aurora Musis amica est'' :"Mignonez d'ar [[Muzezed]] eo gouloù-deiz". ===Aut=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Aut agere aut mori'' :"Pe ober pe mervel". ;''Aut amat aut odit mulier, nil est tertium'' :"Pe karout pe kazout a ra ar vaouez, n'eus dibab all ebet". ;''Aut ... aut ...'' :"Pe ... pe ..". A dalvez "ya pe nann", "an eil pe egile". ;''Aut bibas aut abeas'' :"Ev pe kerzh kuit". ;''Aut Cæsar, aut nihil'' :"Pe impalaer pe netra". Sturienn [[Cesare Borgia]]. ;''Aut dedere aut punire'' :"Pe daskor pe kastizañ". ;''Aut disce aut discede'' :"Pe studi, pe kerzh kuit". ;''Aut dosce, aut disce, aut discede'' :"Pe kelenn, pe desk, pe kerzh kuit". ;''Aut nunc, aut numquam'' :"Pe bremañ pe biken". ;''Aut omnia, aut nihil'' :"Pe holl, pe netra". ;''Aut pati aut mori'' :"Pe gouzañv pe mervel". ;''Aut viam inveniam aut faciam'' :"Pe e kavin an hent pe e toullin anezhañ". ;''Aut vincere, aut mori'' :"Pe trec'hiñ pe mervel". ;''Autobi passebant completi'' :"Leun e oa ar busoù o tremen". ;''Autor opus laudat'' :"An oberour a gan meuleudi d'an oberenn". ;''Aut regem aut fatuum nasci oportet'' :"Ret eo bezañ ganet roue pe foll". Evit ober ar pezh a garer. ;''Aut ridenda omnia aut flenda sunt'' :"Ret eo c'hoarzhin pe gouelañ gant pep tra". ;''Aut vincere, aut emori/mori'' :"Bout trec'h pe mervel". ===Av=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Avaritia facit bardus'' :"Ar bizhoni a laka an den genaouek". ;''Avaro omnia desunt, inopi pauca, sapienti nihil'' :"D'an den pizh e vank pep tra, d'ar paour nebeud a dra, d'ar fur (ne vank) netra". ;''[[Avarum est mulierum genus]]'' :"C'hoantek eo gouenn ar maouezed". ;''Avarum irritat, non satiat pecunia'' :"An arc'hant a vrouez an den, n'en dic'hoant ket". ;''Avarus nisi cum moritur, nil recte facit'' :"Madober nemetañ an den pizh eo mervel". ;''Ave atque vale'' :"Kevarc'h, ha bez yac'h". ;''Ave Cæsar, morituri te salutant'' :"Salud dit, [[Caesar (titl)|Caesar]], ar re zo o vont da vervel az salud". A veze lavaret er sirk gant ar glezeourion d'an impalaer a-raok an [[emgann]]. ::'''''Ave imperator, morituri te salutant''''' eo a gaver e levr [[Suetonius]], ''[[De Vita Caesarum]]'', [[Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus|Claudius]] [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.claudius.html#21 21]. ;''Ave color vini clari, Ave sapor sine pari'' :"Salud dit liv gwin sklaer, Salud dit blaz dibar". ;''[[Ave Maria]]'' :"Me ho salud, Mari'';'' pedenn gatolik d'ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez Vari]]. ;''Ave, ave, aves esse aves'' :"Salud dit, tad-kozh, ha debriñ evned a fell dit ?'' – C'hoari gerioù diwar ''ave'' (salud), ''avus'' (tad-kozh), ''avis'' (evn), hag ''aveo'' (c'hoantaat [a ran}). ;''Avis alba'' :"Ur voualc'h wenn". Un dra rouez. ==B== ===Ba=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Barba crescit, caput nescit'' :"Kreskiñ a ra ar barv, ar penn ne fura ket". ;''Barba non facit philosophum'' :"N'eo ket ar barv a ra ar prederour ". ;''Barba tenus sapientes'' :"Furien betek ar barv". Furien diwar-c'horre — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Barbam auream habere'' :"Kaout ur barv aour". Bezañ un doue. ;''Barbam sapientem pascere'' :"Derc'hel barv ur prederour". Bezañ prederour a-vicher. ===Be=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Beati pauperes spiritu'' :"Evurus ar re baour a spered". Distaget gant [[Jezuz Nazaret]] er ''Prezeg war menez'', en [[Aviel Mazhev]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml 5:3]. A vez lavaret dre fent ivez ouzh un den ha n'eo ket gwall fin, en ur ster disheñvel-rik diouzh hini al lavared orin. ;''Beatus qui prodest quibus potest'' :"Evurus an hini a ra vad d'ar re a c'hall". ;''Bellum frigidum'' :"Brezel yen".Gwelit [[Brezel Yen]]. ;''Bellum omnium contra omnes'' :"Brezel an holl enep an holl". ;''Belua fera est avaritia'' :Ar bizhoni zo ul looen ferv". ;''Bene diagnoscitur, bene curatur'' :"Kement ha pareañ eo anaoudaduriñ". ;''Bene vobis'' :"Mat, (ha) c'hwi ?". ===Bi=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Bibere humanum est, ergo bibamus'' :"Perzh an den eo evañ, evomp eta". ;''Bis dat, qui cito dat'' :"Div wech e ro an hini a ro buan". ;''Bis pueri senes'' :"An dud kozh zo div wech bugale". ;''[[Bis repetita placent]]'' :"Div wech lavaret a blij". ;''Bis repetita non placent'' :"Div wech lavaret ne blijont ket". Ar bomm ''deciens repetita placebit'' a lenner digant [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'' 365], ma respont ar barzh e c'heller lavarout dek gwech un dra vrav hep skuizhañ penn ar selaouer. ===Bo=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Bona diagnosis, bona curatio'' :"Deznaou mat, louzoù mat". ;''[[Bona fide]]'' :"A feiz vat". ;''Bona valetudo melior est quam maximæ divitiæ'' :"Gwell eo yec'hed mat evit pinvidigezh vras". ;''Bonum vinum lætificat cor hominum'' :"Gant gwin mat e vez laouenaet kalon an den". ;''Bonus liber amicus optimus'' :"Ul levr mat eo ar mignon gwellañ". ;''Bonus pater familias'' :"Den mat eo an [[ozhac'h]]". ===Br=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Breve et inreparabile tempus omnibus est vitae'' :"Un amzer berr ha dirapar eo buhez an holl". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:467]. ;''Brevi manu'' :"Dre zorn berr". <q> Roet eo bet an arc'hant dezhi ''brevi manu'' </q>, roet eo bet an arc'hant dezhi war-eeun etre he daouarn. ;''Brevis in longo'' :"Ur silabenn verr e lec'h unan hir". War hirder ar silabennoù ez eo diazezet ar gwerzaouerezh latin<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20160304211706/https://scribium.com/yohan-charles-roger-picot/a/la-versification-latine/ ''Scribium'']</ref>{{,}}<ref>{{fr}} [http://www.weblettres.net/blogs/uploads/p/Philomene/29893.pdf ''WebLettres'']</ref>. Gwelit ''[[#L|Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt]]''. ;''Brevitatis causa'' :"Lavaret berr". E berr gomzoù. ;''[[Britannia reges habet, sed tyrannos]]'' :"(Enez) Breizh he deus rouaned, hogen tiranted int". ==C== ===Ca=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Caeca invidia est'' :"Dall eo an droukc'hoant". ;''Canis sine dentibus vehementius latrat'' :"Ki hep dent a harzh kreñvoc'h". Ne grog ket ar c'hi a harzh. ;''Captatio benevolentiae'' :"Degerc'hañ an hegarated". En [[retorik|helavarouriezh]], frazenn a lakaer e deroù ur brezegenn, ur skrid pe ul lizher, evit broudañ ar selaouer pe al lenner da vont a-du gant an aozer ha neuze da selaou pe da lenn pelloc'h. ;''Caput imperat, non pedes'' :"Ar penn ar ren, an treid ne reont ket". ;''Caput sine lingua pedaria sententia est'' :"Ur penn dideod eo ali ar senedourien ardroader". — [[Aulus Gellus]], ''Noctes atticae'', III-18). "Senedourien ardroader" eo ster ''pedaria'', pa oa anezho senedourien nann-ofisiel a zeue war droad d'ar bodadegoù da reiñ o ali ; pignet war girri ez errue ar senedourien ''curulis'', ar re a oa e karg ent-ofisiel. [[File:Zonnewijzer Carpe Diem.jpg|thumb|<div class="center">''[[Carpe diem]]''</div>]] ;''[[Carpe diem]]'' :"Kutuilh an deiz". — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XI:8]. ;''[[Carthago delenda est]]'' :"Ret eo distruj [[Kartago]]". Berradur eus ''Ceterum autem censeo Carthaginem esse delendam'', "ouzhpenn-se, da'm meno e rank Kartago bezañ distrujet", a veze lavaret alies gant [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]] e-kerzh e brezegennoù a-raok an trede [[brezelioù punek|brezel punek]] etre Kartago ha [[Roma]]<ref>Meur a desteni skrivet zo : [[Aurelius Victor]], [http://www.thelatinlibrary.com/victor.ill.html ''De Viris Illustibus'' XLVII:8] ;'' [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/senectute.shtml ''De Senectute'', VI:18] ;'' [[Plinius an Henañ]], [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost01/PliniusMaior/plm_hi15.html ''Naturalis Historia'' XV:20] ;'' [[Florus]], ''Epitome de T. Livio bellorum omnium annorum DCC'' I, XXXI] ;'' [[Ploutarc'hos]], ''Βίοι Παράλληλοι'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Cato_Major*.html#27 27.1 {{en}}] ;'' [[Titus Livius]], [https://la.wikisource.org/wiki/Ab_Urbe_Condita_-_Periochae/liber_XLIX ''Ab Urbe Condita Libri'' XLIX].''</ref>. ;''Castigat ridendo mores'' :"Reizhañ a ra ar boaz dre ar c'hoarzh". Sturienn ar c'hoariva ''[[Comédie-Française]]'' e [[Paris]], troet e galleg dre ''Elle corrige les mœurs en riant". ;''Castis omnia casta'' :"Enor kement tra a zo glan". ;''Casus belli'' :"Degouezh a c'hall degas [[brezel]]". [[File:Cave canem2.jpg|thumb|''Cave canem'']] ;''Causa causans'' :"Abeg devoudus". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], pennabeg an darvoudenn. ;''Causa causarum'' :"Abeg an abegoù". — [[Tommaso d'Aquino]], ''Questiones disputatoe de veritate, 21-3-3, en ''Sancti Thomae de Aquino opera omnia'', Fratrum Praedicatorum, XXII, Romae, 1976, p. 598:18-19<ref>{{fr}} J. follon & J. McEvoy, ''Finalité et intentionnalité'' - Doctrine thomiste et perspectives modernes - Actes du Colloque de Louvain-la-Neuve et Louvain, 21-23/05/1990 [https://books.google.fr/books?id=gUkFxPDXCWIC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=causa+causarum&source=bl&ots=fPdBdoRptr&sig=khjp1AlBhu2ZOUloJX5WsVzAExU&hl=fr&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBzgKahUKEwipxOe-uI3GAhVLPBQKHZ4qAPo#v=onepage&q=causa%20causarum&f=false p.70]</ref>. ;''Causa proxima'' :"Abeg nesañ". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : an abeg tostañ d'an darvoudenn eo ''causa proxima'' en heuliad an abegoù o deus degaset ur gaouad. ;''Causa sine qua non'' :"Abeg ret". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], an abeg ret evit ma c'hoarvezfe ar gaouad. ;''[[Cave canem]]'' :"Diwall diouzh ar c'hi". Enskrivadur kavet war ur [[marelladur]]-leur ma weler ur c'hi dirak un nor e [[Pompei]]. ;''Caveat emptor'' :"Ra ziwallo ar prener". ;''Cave ne cadas'' :"Diwall na gouezhi". Distaget gant ar [[sklaverezh|sklav]] en em zalc'h a-drek an ''imperator'' pa vez [[lid an trec'h]]. ;''Cave ab homine unius libri'' :"Diwall diouzh an den ha n'en deus nemet ul levr hepken". Sturienn ti-embann Umberto Allemandi e [[Torino]], en [[Italia]]. Gwelit ''[[#T|Timeo hominem unius libri]]''. ===Ce=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Cedo maiori'' :"Plegañ a ran d'un den meuroc'h". ;''Ceteris paribus'' :"Pep tra o vezañ par". ===Ci=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Cibi condimentum est fames'' :"Temz pep meuz eo an naon". Pa vez naon e kaver mat pep tra. ;''Cibus non qui plurimus, sed qui suavissimus'' :"Ket ar muiañ a veuzioù, hogen ar re saourusañ". ;''Cicada cicadae cara, formicae formica'' :"Ar c'hrank-raden a gar ar c'hrank-raden, ar verienenn ar verienenn". — [[Aisopos]]. ;''Circa'' :"War-dro". Berraetdre ''c.'' peurliesañ. ;''Citius, Altius, Fortius'' :"Fonnusoc'h, uheloc'h, kreñvoc'h !' Sturienn ar [[C'hoarioù Olimpek]]. ;''Cito maturum, cito putridum'' :"Azv buan, brein buan". Rekis eo lezel amzer d'an amzer. ;''[[Civitas sine suffragio]]'' :"Keodedouriezh hep mouezhiañ". Un dere e [[Republik Roma]] hag a roe d'un den holl wirioù ur c'heodedad war-bouez ar gwir da vouezhiañ en dilennadegoù. ===Cl=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Claudite jam rivos, pueri ; sat prata biberunt'' :"Serrit ar gwazhioù, sklaved ; ar pradoù o deus evet a-walc'h". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec3.shtml ''Eclogues'' III:111]). <q> Serret ar gwazhioù, douret ar pradoù </q>, evel meneget gant [[L. F. Sauvé]]<ref name="LFS">Léopold-François Sauvé, ''Proverbes et dictons de la Basse-Bretagne'', Genève-Paris, Slatkine Reprints, 1986 {{ISBN|978-2-05-100101-4}}.</ref> #753, notenn 1, pp. 110-111. ===Co=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Cogito ergo sum'' :"Sonjal a ran neuze ez on". — [[René Descartes]], [http://fr.wikisource.org/w/index.php?title=Discours_de_la_m%C3%A9thode/Quatri%C3%A8me_partie&oldid=1284239 ''Discours de la méthode'', IV, §§ 1 & 3]. ;''Concordia civium murus urbium'' :"Kenemglev etre keodedourion, (zo kement ha) mogerioù (d') ur gêr". ;''Conditio sine qua non'' :"An diviz ha n'eus netra hepti". N'heller ket tremen heptañ. ;''Confer'' :"Kerzh da welout". Berraet dre ''cf.'' peurliesañ. ;''Consuetudinis vis magna est'' :"Bras eo nerzh ar boaz". ;''Consuetudo altera natura est'' :" Un natur all eo ar boaz". ;''Consuetudo est altera natura'' :"Un natur arall eo ar boaz". ;''Contra aquam remigare'' :"Roeñvat a-benn da red an dour". ;''Contra bonos mores'' :"Enep ar vuhezegezh vat". ;''Contra vim mortis non est medicamen in hortis'' :"Ouzh nerzh ar marv n'eus louzaouenn ebet el liorzh". ;''Contraria contrariis curantur'' :" An traoù kontrol a vez paraet gant traoù kontrol". ;''Conubia sunt fatalia'' :"Planedennoù eo an dimezioù". Den ne oar penaos ez echuo un dimeziñ. ;''Copia ex industria'' :"Puilhentez diwar obererezh". Strivañ a ranker ober a-benn dastum frouezh a-builh. ;''Cor plumbeum'' :" Kalon blom". — [[Caius Suetonius Tranquilus]], ''[[De Vita Caesarum]]'', ''Nero'', 2. A-zivout Domitius : ''In hunc dixit Licinius Crassus orator non esse mirandum, quod aeneam barbam haberet, cui os ferreum, ''cor plumbeum'' esset'', "diwar e benn e lavare Licinius Crassus ne oa ket souezh en devoa ur barv kouevr, p'en devoa ur genoù houarn hag ur galon blom."<ref>{{fr}} {{la}} [https://web.archive.org/web/20140123040125/http://www.cndp.fr/archive-musagora/gaulois/textes/latinbi/suetone_neron_2.doc ''CNDP'']</ref> ;''Corpus delicti'' :"Korf an torfed''. Pe « korf an den lazhet », evel prouenn ur muntr. ;''Corruptio optimi pessima'' :"Ar gwashañ tra eo breinadur ar pep gwellañ". ;''[[Corruptissima re publica plurimae leges]]'' :"Seul vreinoc'h ar Stad seul niverusoc'h al lezennoù". — [[Tacitus]], [https://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann3.shtml#27 ''Annales'', III, 27] ===Cr=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Crocodili lacrimae'' :"Daeroù ur c'hrokodil". Daeroù faos, daeloù ki. ===Cu=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[File:Ms 224 anselm.jpg|thumb|<div class="center">''Cur Deus Homo''<br>[[Anselm Canterbury|Anselmus Cantuariensis]]<br>([[1098]])</div>]] ;''Cui bono ?'' :"Da biv eo mat ?". Piv a denn gounit eus an torfed ? Hag a c'hall bezañ torfedour ? ;''Cuique suum'' :"Da bep unan e hini". Da bep den ar pezh a zellez, da geñveriañ gant <q> E-keñver an dellidoù / Emañ ar c'haoudoù </q>. ;''Cuius est solum eius est usque ad coelum et ad inferos'' :"Neb a zo perc'henn war an douar zo perc'henn betek an neñv ha betek doneier an douar". Lezenn ar berc'henniezh douaroù en Henroma hag e [[SUA]]. ;''[[Cuius regio, eius religio]]'' :"Hevelep priñs, hevelep relijion". An neb a zo e penn ar vro a ziviz petra eo relijion e genvroiz. ;''Cuiusvis hominis est errare'' :"Faziañ eo tech kement den a zo". Gwelout ''[[#E|Errare humanum est]]''. ;''Cum grano salis'' :"Gant ur c'hreunenn holen". Komz gant un tamm fent, hep mennout bezañ sirus eo komz ''cum grano salis'' ; diouzh tu ar selaouerien ez eo na krediñ da vat er pezh a vez lavaret<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20140810151348/http://www.btb.termiumplus.gc.ca/tpv2guides/guides/chroniq/index-eng.html?lang=eng&lettr=indx_autr8BKE-TUZytps&page=9Am92FVvGFZo.html ''BtB'']</ref>. ;''Cum hoc, ergo propter hoc'' :"Gant se, neuze dre se". Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer : <q> Bep beure e kan ar c'hilhog, neuze e laka ar c'hilhog an heol da sevel. </q>. Gwelit ''[[#No|Non causa pro causa]]''. ;''Cum laude'' :"Gant meuleudi", ur meneg a vez deroet a-gevret gant un diplom. ;''Cum nexum faciet mancipiumque, uti lingua nuncupassit, ita ius esto'' :"Graet dre sklavidigezh pe dre an dorn, pa vez disklêriet dre gomz ez eo roet ar gwir". Doare ar gwir roman da wareziñ ur gevrat : dre ''nexum'' en em lakae an amprester dindan beli ar prester – pe e lakae unan eus e vugale – betek ma vefe daskoret ar mad a oa prestet ; dre ''mancipium''<ref>Diwar ''manus'' "dorn" ha ''capio'' "kemer".</ref> e veze savet ul lid dezvekaet heuliet gant ar gwerzher, ar prener, pemp test hag un den a zalc'h ur ventel, ma tremen arouez ar mad eus dorn ar gwerzher da zorn ar prener. ;''Cum notis variorum scriptorum'' :"Gant notennoù a bep seurt skrivagnerien". Merk war embannadurioù latin kozh. ;''Cur Deus Homo'' :"Perak eo aet Doue da zen".<ref name="CDH">{{la}} [[Anselm Canterbury|Anselmus Cantuariensis]], ''Cur Deus Homo'', I, 1.</ref> ;''Cura ut valeas !'' :"Diwall, ma vi yac'h !" ==D== ===Da=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Damnant quod non intelligunt'' :"Kondaoniñ a reont pezh na gomprenont ket". Frazenn implijet diwar-benn an dud sot pe dizesk. ;''[[Damnatio ad bestias]]'' :"Kondaonidigezh d'al loened". En [[Henroma]], un doare [[kastiz ar marv|poan a varv]] ma veze ar gondaonidi roet da loened ferv, en ur gaoued ganto pe er stourmva. ;''Dat veniam corvis, vexat censura columbas'' :"Pardoniñ d'ar brini ha heskinañ ar c'houlmed a ra ar c'hontrollerezh". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/2.shtml ''Saturae'', II:63]. ===De=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''De duobus malis minus est semper eligendum'' :"A-douez daou zroug ez eo ret dibab ar bihanañ bepred". [[Thomas von Kempen]], [http://www.thelatinlibrary.com/kempis/kempis3.shtml ''De Imitatione Christi'' III-12-2]. ;''[[De facto]]'' :"Hervez ar fed". Hervez ar pezh a zo gwir. ;''[[De gustibus et coloribus non disputandum]]'' :"War blizidigezh na livioù n'eus ket d'ober kaozioù". ;''[[De jure]]'' :"Dre lezenn". ;''De jure uxoris'' :"Dre lezenn ar wreg". Gwir ur gwaz dre ar galloudoù a zo gant e wreg. ;''De minimis non curat prætor'' :"Ar pretor ne ra forzh gant an traoù dister". Kement ha "komandant", "penn", e talvez ''prætor''. ;''De mortuus aut bene aut nihil'' :"Diwar-benn ar re varv : pe mad pe netra". Arabat eo lavaret droug diwar-benn ar re varv. ;''De mortuis nihil nisi bene'' :"Diwar-benn ar re varv netra nemet mad". ;''De omnibus dubitandum'' :"Arvar war pep tra". Sturienn [[Karl Marx]]<ref>{{en}} [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1865/04/01.htm ''Karl Marx's "Confession"'']</ref>. ;''De profundis'' :" Eus ar goueled em eus garmet". Deroù ar werzenn ''De profundis clamavi ad te, Domine'' en [[Testamant Kozh]], [[Levr ar Salmoù]], [https://web.archive.org/web/20241213115711/https://www.introibo.fr/Psaume-129 Salm 129]. ;''De visu'' :"Diouzh gwelout". ;''Decet imperatorem stantem mori'' :"D'un impalaer e tere mervel en e sav". — [[Vespasian]]. ;''Degetetur corium de tergo meo'' :"Diwar ma c'hein eo kemeret al lêr". Em riskl e reer an dra-mañ. — [[Titus Maccius Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/epidicus.shtml ''Epidicus'', I:65]) ; gwelit [[L. F. Sauvé]]<ref name="LFS" />, #648 notenn 1, pp. 92-93. ;''Delicta juventutis meæ'' :" Fazioù ma yaouankiz ". ;''Deus ex machina'' :"Doue (deuet) e-maez an ardivink". Damveneg eus an doueed ha doueezed lakaet da zont a-us al leurenn-c'hoariva gant ardivinkoù ijinus ha koustus hag a ziskoulme en un taol an holl gudennoù a oa bet rouestlet er pezh a-raok pa veze poent d'ar pezh echuiñ. ===Di=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Di lanatos pedes habent'' :"An doueed o deus treid gloan". — [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', XLIV]). ;''Di te ament'' :"An doueed ra 'z pennigo". ;''Di te incolumem custodiant'' :"An doueed ra 'z kwarezo". ;''Dictum, factum'' :"Lavaret, graet". ;''Dies ater'' :"Devezh du". Un devezh fall. An eneb da ''[[#Al|Albo lapillo diem notare]]''. ;''Dies dominica'' :"Deiz an aotrou". Ar [[Sul]], deiz kentañ ar sizhun en [[Iliz katolik roman]]. ;''Dignus barba majorum'' :"Den a vuhezegezh hen". ;''Disciplina in civitatem'' :"Kelennadurezh evit ar geodedourelezh". Sturienn an [[Ohio]] State University e [[Columbus (Ohio)|Columbus]]. ;''Discipulus est prioris posterior dies'' :"Skoliad an deiz a-raok eo an deiz war-lerc'h". ;''Discite iustitiam moniti et non temnere divos'' :"Deskit kelennoù ar justis ha na disprizañ an doueed". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI:620]. ;'' Distinguo'' :" Gwelout a ran ar c'hemm". Troienn a vez implijet dre fent evit ober goap ouzh ar c'hemmoù ken bihan ma'z int dister ha dibouez, ha dreist-holl ouzh ar re o c'hav pouezus. ;''[[Divide et impera]]'' :"Rann ha ren". Un doare all eo ''Divide ut imperes'', ''rann ma reni". ;''Divitiae bona ancilla, pessima domina'' :"Ur servijourez vat eo ar binvidigezh, hag an itron washañ". Ret eo d'an den bezañ mestr war e binvidigezh, arabat eo e vefe e binvidigezh mestrez warnañ. ===Do=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Do ut des, do ut facias, facio ut des, facto ut facias'' :"Reiñ a ran evit ma rofes, reiñ a ran evit ma rafes, ober a ran evit ma rofes, ober a ran evit ma rafes". ;''Doctus cum libro'' :"Desket gant ul levr". Troienn implijet diwar-benn tud ha n'ouzont netra hep mont da glask en ul levr. Gwechall ez eus bet klevet ur c'helenner oc'h ober goap ouzh ur skoliad a oa bet tapet oc'h adskrivañ ar pezh en doa kavet en ul levr : « ''Doctus cum libro'', ''asinus'' (azen), d'an daolenn ! ». ;''Dolores Tantali'' :"Poanioù Tantali". E [[Gwengelouriezh Hellaz|gwengelouriezh Henc'hres]], [[Tantalos]], mab da [[Zeus]] ha d'an nimfenn Plouto, a brofas d'an doueed ur pred ma servijas dezho ur geusteurenn aozet diwar kig e vab Pelops. Kondaonet e voe Tantalos d'ur boureviadur a zo chomet brudet : lakaet e voe Tantalos e kreiz ur stêr ha dindan ur wezenn karget a frouezh, me da hesk e ya ar stêr pa stou Tantalos evit evañ, hag an avel a bella skourroù ar wezenn pa astenn e zorn da dapout ur frouezenn. ([[Homeros]], ''Odysseia'', kan XI). ;''Dolus an virtus quis in hoste requirat ?'' :"Gwidre pe galon, dirak an enebour ne vern". ;''Dominus vobiscum'' :"An Aotrou (Doue) ra vo ganeoc'h". Bomm en [[oferenn]] e lid an [[Iliz katolik roman]]. ===Dr=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Dramatis personæ'' :"Tudennoù ar [[Arz ar c'hoariva[pezh-c'hoari]]". Al listennad anezho. ===Du=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ducunt volentem fata, nolentem trahunt'' :"Ambroug an hini a bleg dezhi a ra an tonkadur, ha sachañ war ar re na reont ket". Lavar [[Stoikegezh|stoikour]] diwar-benn ar ''[[fatum]]''. ;''[[Dulce et decorum est pro patria mori]]'' :"C'hwek ha kaer eo mervel evit ar vro". — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'' III, II.13]. ;''Dum spiro, spero'' :"Keit ma analan ec'h esperan". ;''Duos habet et bene pendentes'' :"Div en deus, hag istribilhet mat". Lavaret er [[Sez Santel]] pa vez gwiriekaet gourelezh ur [[pab]] nevez, abaoe istor ar [[pabez Janed|babez Janed]]. ;''Dura lex sed lex'' :"Kriz eo al lezenn, met al lezenn eo". A vez lavaret diwar-benn ul lezenn pe reolenn a ranker lakaat da dalvezout, pegen displijus bennak e ve. ;''Dura necessitas'' :"Kriz eo an dra pa vez ret". « Ouzh ret n'eus ket a remed » eo ar c'hrennlavar brezhonek. ;''Durate et vosmet rebus servate secundis'' :"Bezit gouzañvus hag en em erbedit evit an dazont". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen1.shtml ''Aeneis'', I, 207]. ;''Dux bellorum'' :"Penn brezel". ==E== [[Restr:Antonello da Messina 004.jpg|thumb|<div class="center">''[[Ecce Homo]]''<br>[[Antonello da Messina]] (~1473)</div>]] ;''E fructu arbor cognoscitur'' :"Diouzh he frouezh ec'h anavezer ar wezenn". Ha diouzh e oberoù, an den. ;''E pluribus unum'' :"A lies, unan". Unan eus an teir sturienn a zo war Siell Veur [[SUA]]. ;''[[Ecce Homo|Ecce homo]]'' :"Setu an den". Lavaret gant [[Pontius Pilatus|Bontius Pilatus]] pa ginnigas [[Jezuz Nazaret]] d'ar bobl, hervez an [[Testamant Nevez]]. ;''Eloquentia sagitta'' :"An helavarded eo (ma) saezh". Dre ar prezeg eo e tizhan ma fal hag e tiarbennan pep enebiezh. ;''Errare humanum est'' :"Perzh an den eo faziañ". — [[Eosten Hippo]], [''Sermones'' CLXIV:14]). Dre fazi e vez lakaet war gont [[Seneca ar Yaouankañ]], pa ne gaver ar frazenn-se neblec'h en e oberoù. ;''Errare humanum est, sed perseverare diabolicum'' :"Perzh an den eo faziañ, perzh an diaoul eo derc'hel da ober". Setu al lavarenn en he fezh : ''Humanum fuit errare, diabolicum est per animositatem in errore manere'' "Perzh an den eo faziañ, perzh an diaoul eo menel er fazi dre lorc'h" — [[Eosten Hippo]], [http://www.e-rara.ch/doi/10.3931/e-rara-14781 ''Sermones'' CLXIV:14]. ===Et=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Et alii'' :"Ha (re) all". Skrivet ''et al.'' pe ''e.a'' peurliesañ, goude anv un oberour(rez) hep menegin an dud all o deus kenlabouret gantañ pe ganti. ;''Et caetera desunt'' :"Hag ar peurrest a vank". Berraet dre [[Et cætera]] ha skrivet ''etc.'' peurliesañ. ;''[[Etiamsi omnes, ego non]]'' :"Goude (ma rafe) ar re all me ne rin ket". ''Et si omnes scandalizati fuerint in te, ego numquam scandalizabor'' "Zoken ma strebot an holl en abeg dit, biken ne rin-me" eo ar frazenn e gwirionez. — [[Aviel Mazhev]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#26 26:33]. ;''[[Et in Arcadia ego]]'' :"Hag en Arcadia (emaon-) me (ivez)". Eno evel e pep lec'h emañ ar Marv. Anv div daolenn gant al livour gall [[Nicolas Poussin]], diwar ar werzenn latin. ===Ex=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Apollo 13-insignia.png|thumb|<div class="center">Arouez Apollo XIII</div>]] [[Restr:Last Rites ca 1600.jpg|thumb|<div class="center">''Extrema unctio''<br>[[Izelvroioù]], ~[[1600]]</div>]] ;''Ex abrupto'' :"Reut, trumm". Gwelit ''[[#Ab|ab abrupto]]''. ;''Ex abstracto'' :"Diwar un dra difetis". ;''Ex æquo'' :"Rampo". ;''Ex bellis bella serendo'' :"Diwar brezelioù e hader brezelioù". — [[Titus Livius]], ''Ab Urbe condita'', XXI.10. ;''Ex corde pleno'' :"A galon leun'' ;''Ex falso sequitur quod libet'' :"Eus an dra faos e teu pezh a garer". Reolenn ar poellata : adalek ul lavarenn faos e c'haller tennañ n'eus forzh petra, n'eus forzh peseurt kentel faos ivez. ;''Ex libris'' :"Unan eus al levrioù a zo din". ;''Ex luna scientia'' :"Digant al loar, gouiziegezh". Sturienn ar gefridi [[Apollo 13|Apollo XIII]] war-du al [[Loar]]. ;''Ex nihilo'' :"Diwar netra". ;''Ex pede Herculem'' :"Dre e droad ec'h anavezer [[Herakles]]". « Troad Herakles » e oa unanenn muzulioù an hedoù en [[Henc'hres]] ; dre ma oa 600 troatad (190 [[metr|m]]) hirder ar c'hentañ sportva olimpek e c'heller kendastum e oa 31,66 cm hirder treid Herakles – botoù ment 48 eta. ;''Ex post facto'' :"A-c'houde ar fed". Ul lezenn zo ''ex post facto'' pa vez embannet a-c'houde ur fed ha pa vez kildalvoudek, da lavaret eo pa dalvez evit ar fed-se ivez. ;''Exempli gratia'' :"Da skouer". Berraet alies dre ''e.g.". ;''Experto crede'' :"Bez fiziañs er c'hevarouezour". ;''Extrema unctio'' :"Nouenn". Sakramant a vez roet en [[Iliz katolik roman]] d'ar glañvidi a zo war o zalaroù, war-nes mervel. ;''Extremis malis extrema remedia'' :"D'ar gwashañ poanioù ar c'hreñvañ remedoù". ;''Ex voto suscepto'' :"Hervez ar gouestl a zo bet graet". Berraet alies dre ''ex-voto''. Engouestl evit envel un daolenn, un draez, ur blakenn warno ur frazenn a anaoudegezh-vat a lakaer en un iliz pe ur chapel da vont gant ur gouestl pe da drugarekaat a-c'houde sevenadur ur gouestl. ==F== ;''Fabula, sed vera'' :"Un istor, met unan gwir". ;''Fac simile'' :"Graet heñvel". E meur a yezh e komzer eus ur ''fax'', un teul luc'heilet a gaser dre ar [[pellgehenterezhioù]]. ;''Factis, non verbis'' :"Fedoù, nann gerioù". Dre ober, ha n'eo ket dre gomz hepken. ;''Falsa est fiducia formae'' :"Touellus eo fiziout e kened ar stumm". ;''Fata viam invenient'' :"An tonkadur a gavo e hent". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:113] ; [[doue]]ez an tonkadur e oa ''Neuna Fata'', a droas da ''Nona'', unan eus an teir [[Parkezed|Farkezenn]] a neze buhezioù an dud kent troc'hañ an neudenn, ''Decima'' ha ''Morta'' o vezañ he div c'hoar. ;''Felix alterius cui sunt documenta flagella'' :"Eürus an den a dap kentel diwar skourjezadurioù un den all". ;''Felix culpa'' :"Fazi chañsus". ;''Felix quem faciunt aliena pericula cautum'' :"Eürus an neb a dro da evezhiek goude arvarioù ar re all". ;''Felix qui potuit rerum cognoscere causas'' :"Eürus neb a c'hall anaout goueled an traoù". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/geo2.shtml ''Georgicon'' II:490]. ;''[[Festina lente]]'' :"Hastañ goustad". — [[Erasmus]], [http://ihrim.huma-num.fr/nmh/Erasmus/Proverbia/Adagium_1001.html ''Adagiorum'', I, 1.] ;''[[Fiat lux]]'' :"Ra vo gouloù". Urzh a-berzh doue ar gristenien pa voe krouet ar bed gantañ, hervez ar [[Bibl]], [[Testamant Nevez]], [[Levr ar C'heneliezh]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/genesis.shtml 1:3]. ;''Fide, sed cui vide'' :"Bez fiziañs, met sell mat e piv". ;''Fides quaerens intellectum'' :"Ar feiz hag a glask kompren".<ref name="CDH" /> ;''Finis coronat opus'' :"Ar fin an hini eo kurunenn an oberenn". Ne vern an hent gant ma c'heller degouezhout. ;''Flagrante delicto'' :"Felladenn anat". Bezañ tapet ''flagrante delicto'' : bezañ tapet e gwall war an tomm, a-greiz drougober. ;''[[Fluctuat nec mergitur]]'' :"Hejet-dihejet e vez gant an tonnoù met gouelediñ ne ra ket". Sturienn [[Pariz]]. ;''Foeda est in coitu et brevis voluptas'' :"Loustoni ha plijadur verr a vez er c'hediadennoù". Bomm lakaet war anv [[Publius Petronius Niger]], ''Fragmentum LIV''. ;''Forma raro cum sapientia'' :"Dibaot e vez kened ha furnez". ;''Fortes fortuna juvat pe Audaces fortuna juvat'' :"Ar re zispont a laouena gant ar chañs". Ret eo krediñ ober evit kaout chañs. ;''Fortuna caeca est'' :"Dall eo ar chañs". ;''Fortuna est rotunda'' :"Stummet evel ur rod eo ar chañs". ;''Fortuna vitrea est ; tum cum splendet, frangitur'' :"Graet diwar gwer eo ar chañs". Pa vez o lintraouiñ e torr. ;''Furor arma ministrat'' :"Ar fulor a bourvez armoù". ==G== ;''Gallinae filius albae'' :"Mab ar yar wenn". A-zivout un diougan mat — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/13.shtml ''Saturae'' XIII:141]. ;''Gladius legis custos'' :"Ar c'hleze diwaller al lezenn". Sturienn ouzh Palez ar Justis Pariz. Ar polis, an arme a lakat da sentiñ ouzh al lezenn. ;''Gloria victis !'' :"Gloar d'ar re drec'het ! Enebet ouzh ''[[#V|Væ victis !]]''. ;''Gradus ad Parnassum'' :"Pignadenn gant ar [[Menez Parnassos|Parnassos]]". Un dornlevr evit ar studierien, a-zivout al [[lennegezh]], ar [[sonerezh]] pe an [[arz]]où dre vras. ;''Grammatici certant'' :"Dizemglev zo etre an dud desket diwar-benn an dra-se". ;''Grosso modo'' :"Dre vras". ;''[[Gutta cavat lapidem|Gutta cavat lapidem - non vi, sed sæpe cadendo]]'' :"Kleuziañ ar maen a ra an dakenn, n'eo ket dre nerzh, dre gouezhañ alies eo". — [[Ovidius]], ''[[Epistulae ex Ponto]]'', [https://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.ponto4.shtml IV, x, 5] evit al lodenn gentañ. ==H== ;''[[Habemus papam]]'' :"Ur [[pab]] hon eus". A glever a-raok diskuliadur anv ar [[pab]] nevez. ;''Habent sua fata libelli'' :"O flanedenn o devez al levrioù". ;''Hannibal ante portas pe Hannibal ad portas'' :"Emañ [[Hannibal]] e toull an nor". N'eus ket amzer da gaozeal, ret eo mont d'an emgann. ;''Heri servus, hodie liber'' :"Sklav dec'h, dishual hiziv". ;''[[Hic et nunc]]'' :"Amañ ha bremañ". ;''[[Hic sunt dracones]]'' :"Amañ ez eus [[erevent]]". ;''[[Hic sunt leones]]'' :"Amañ ez eus [[leon]]ed". ;''Hic Rhodus, hic salta'' :"Setu [[Enez Rodez]] : lamm eta". ;''Historia magistra vitae est'' :"An Istor eo kelenner ar vuhez". Stumm diverret ur frazenn gant [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/oratore2.shtml ''De Oratore'' Levrenn II, IX:36]. <ref>''Historia vero testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, magistra vitae, nuntia vetustatis'' "Nemet ez eo an Istor test an amzerioù, gouloù ar wirionez, kelenner ar vuhez, keleier a-zivout an henamzer".</ref> ;''Hoc signo vinces'' :"Gant an arouez-mañ e vi trec'h." Klevet en ur weledigezh gant an impalaer [[Constantinus Iañ]], emezañ, a-raok [[emgann pont Milvius]]. ;''Hodie mihi, cras tibi'' :"Hiziv din-me, warc'hoazh dit-te". ;''Hominem unios libri timeo'' :"Aon am eus rak den ul levr hepken." Bet lakaet war anv [[Tommaso d'Aquino]] gant an [[eskob]] [[Bro-Saoz|saoz]] Jeremy Taylor (1613-1667) ; ar [[Bibl]] eo al levr. ;''Homines quod volunt credunt'' :"An dud a gred ar pezh a fell dezho krediñ". ;''Homo homini lupus est'' :"An den zo ur bleiz d'an den". Drouk an eil re ouzh ar re all e vez an dud. ;''[[Homo sum: humani nil a me alienum puto]]'' :"Den on : netra eus an den ne gavan estren din". — [[Terentius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ter.heauton.html ''Heauton Timorumenos'', Actus I-I.i:77]. ;''Honoris causa'' :"En abeg d'an enor". Meneg un diplom enorus a vez deroet d'un den a-bouez gant ur skol-veur. Gwelit ''[[#S|Summum ius, summa iniuria]]''. ;''Hora fugit, stat jus'' :"Tec'hel a ra an eur, chom a ra ar gwir". ;''Horas non numero nisi serenas'' :"An eurioù ne gontan ket, nemet seder e vefent". Skrivet war un [[horolaj-heol]]. ;''Horresco referens'' :"Krenañ a ran ouzh el lavarout". ;''Horribile dictu'' :"Euzhus da lavarout". ;''Humana cuncta sic vana'' :"Evel-se eo goullo pep tra denel". ==I== ;''I'' :"Kae". Doare-gourc'hemenn ar verb ''ire'', "mont". ;''I.H.S.'' :"Iesus Hominum Saluator". [[Jezuz Nazaret|Jezuz]] saveteer [[Mab-Den|mab-den]]. ;''Ibidem'' :"Er memes lec'h". Skrivet ''ibid.'' peurliesañ. ===Id=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Id est'' :"Heñvel eo." Da lavaret eo. Berraet alies dre ''i.e.''. ;''Idem'' :"Heñveldra". ===Ig=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ignoratio elenchi'' :"Stagadennoù a ziouiziegezh". Fazi poellata en [[daelerezh]], pa zedastumer ur brouenn a zo disheñvel diouzh an dodenn : pe vreutaer a-zivout un dra a c'haller ober pe get, un ''ignoratio elenchi'' eo dezastum e ''rankfed'' gallout ober. ;''Ignorantia iuris nocet''' :"Chom hep anaout ar gwir a noaz". Gwelloc'h d'an den anaout al lezenn. ;''Ignorantia juris neminem excusat'' :"Chom hep anaout ar gwir n'eo digarez da zen". ;''Ignorantia legis non excusat'' :"Chom hep anaout ar gwir n'eo ket digarez". ;''Ignoti nulla cupido'' :"Ne c'hoantaer ket pezh n'anavezer ket". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis3.shtml ''Ars amatoria'' III:397]. ===In=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''I.N.R.I.'' :"Iesus Nazarenus Rex Iudaerum''. [[Jezuz Nazaret]] Roue ar Judeaned. Tennet eus [[Aviel Yann]] 19:19, ma kont [[Yann an Avielour]] e lakaas [[Pontius Pilatus]] engravañ al lavarenn-se a voe lakaet war ar Groaz. Gwelit ''[[#T|Titulus Crucis]]''. ;''[[In absentia]]'' :"En ezvezañs". ;''In cauda venenum'' :"El lost emañ ar binim". E dibenn ar frazenn latin, ar brezegenn, ar pennad-skrid, emañ ar gerioù drouk. ;''Incipit'' :"Deraouiñ a ra". Gerioù kentañ ur skrid. <q> Paol, emañ ho koan war an daol ! Deuit da zebriñ ho koan ! </q> eo ''incipit'' ar romant ''[[Itron Varia Garmez]]'' gant [[Youenn Drezen]]. ;''In dubio pro reo'' :"En arvar e ranker lezel an tamallad". ;''[[In effigie]]'' :"Dre boltred". ;''In extenso'' :"En e bezh". Hep bezañ bet kemmet pe verraet. ;''In fine'' :"En diwezh". A-benn an diwezh. ;''In girum imus nocte et consumimur igni'' :"Treiñ a reomp en noz ha devet gant an tan". Un [[amzrec'had]] an hini eo : tu zo da lenn a zehou da gleiz, evel ar ger ''radar''. ;''In maxima potentia minima licentia'' :"Er galloud brasañ emañ ar frankiz vihanañ". ;''In medias res'' :"E-kreiz an traoù". Tro-vicher (danevelliñ, filmaozañ) a dalv da gregiñ gant un danevell e-kreiz an ober, pe pa vez bet c'hoarvezet an darn vrasañ eus an traoù. ;''In medio stat virtus'' :"Er c'hreiz emañ ar vertuz". N'emañ ket en daou benn pellañ ; par d'an [[henc'hresianeg]] μηδεν αγαν ''mêdén ágan'', "(na ra) netra betek re". ;''In naturalibus'' : ''En e noazh". ;''In partibus infidelium'' :"Er brioù difidel". Er [[relijion]] [[Iliz katolik roman|gatolik]], un [[eskob]] ''in partibus'' zo unan a zo anvet e douaroù ha n'int ket kristen pe kristenekaet. ;''In petto'' :"En askre". ;''In silico'' :"Er [[silikiom]]'', da lavaret eo dre [[urzhiataer]]. ;''In situ'' :"War an dachenn". ;''In statu quo ante'' :"Er stad a oa a-raok". ;''In vino veritas'' :"Er [[gwin]] emañ ar wirionez". ;''In vitro'' :"Er werenn". En unan eus endalc'hoù [[gwer]] a gaver en un arnodva. ;''In vivo'' :"Er bev". War an dachenn peurvuiañ, pe en ur boud bev pa gomzer eus arnodoù [[bevoniezh]]. ;''Incertae sedis'' :"Lec'h diasur". E rummatadur ar [[bevoniezh|vevoniezh]]. ;''Incredibile dictu'' :"Digredus da lavarout". ;''Invidus vicini oculus'' :"C'hoantus eo lagad an amezeg". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'', 4. 28. 20. ;''Inflat se tanquam rana'' :"C'hwezañ a ra evel ur ran". ;''Innocentia eloquentia'' :"Helavar eo an digablusted". N'en devez ket ezhomm an den digablus da ziskouez e zigablusted. ;''Innocentia ubique tuta'' :"E surentez e vez an den direbech e pep lec'h". ;''Inter arma silent leges'' :"En amzer a vrezel eo mut al lezennoù". ;''Inter fæces et urinam nascimur'' :"Etre [[kaoc'h]] ha [[troazh]] e vezomp ganet".<ref name="DWO">Dizemglev zo war orin al lavared.</ref> ;''Intra muros'' :"E diabarzh ar mogerioù". En ur gêr gloz. ===Ip-ir-is-it=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ipso facto'' :" Dre an ober-se end-eeun". ;''Ira furor brevis est'' :"Ar gonnar zo follentez berrbad". ;''Irritare crabrones'' :"Kounnariñ ar sardon". Kement ha stlepel eoul war an tan. ;''Is fecit, cui prodest'' :"Neb en deus graet, hennezh en deus splet". Evit gouzout piv en deus graet un torfed n'eus nemet klask gouzout piv a c'hounez diwarnañ. ;''Is pater est quem nuptiæ demonstrant'' :"An tad eo an hini a zo diskouezet gant ar briedelezh". ;''Istos quos nova artificia docuit fames'' :"Ar re o deus desket troioù dre o naon". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep2.shtml ''Epistulae Morales ad Lucilium'' II, XV:7]. ;''Ita vita'' :"Evel-se emañ ar vuhez". ;''Ite missa est'' :"Kit, kaset oc'h". Gerioù diwezhañ an [[oferenn]] latin. A vez da gompren gant ar gristenien : « Kit, kaset oc'h dre ar bed da embann ar C'heloù Mat, an [[Aviel]] ». ===Iu=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Iunctis viribus'' :"Gant nerzhioù unanet". Unaniezh a ra nerzh. ;''Iurare in verba magistri'' :"Touiñ dre c'herioù ar mestr". ;''Iuventus stultorum magister'' :"Ar yaouankiz eo mestrez ar re sot". ==J== ;''Jam illustrabit omnia'' :"Emberr e sklêrijenno ar bed". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]]. ;''Jure uxoris'' :"Dre wir ar wreg". Roue Bro-Saoz hag Iwerzhon ''hure uxoris'' e voe Felipe II dre ma oa e wreg Mary Tudor o ren war an div vro. ==L== ;''Labor omnia vincit improbus'' :"Al labour dalc'hus a zeu a-benn a bep tra". ;''Laborare est orare'' :"Labourat zo pediñ". Abalamour da se eo e vez lakaet ar venec'h da labourat e manatioù zo. ;''Lapsus calami'' :"Fazienn ar raosklenn". Fazienn dre skrid. ;''Lapsus linguæ'' :"Fazienn an teod". Fazienn dre gomz ; berraet dre ''lapsus'' hepken peurliesañ. ;''Latet anguis in herba'' :"An naer kuzhet er geot". Un dañjer dic'hortoz hag a zeu war wel a-daol-trumm, evel trubarderezh ur falsvignon. — [[Publius Vergilius Maro|Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec3.shtml ''Eclogues'' III.93]. ;''Laudate puerum'' :"Meulit ar bugel". ;''Laudator temporis acti'' :"Meuler oberoù an amzer gwechall". An den a zisplij dezhañ doareoù an amzer-vremañ hag a gav gwell re an amzer dremenet. — [[Horatius]], [https://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 173]. ;''Lectio brevior, potior'' :"Seul verroc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h". ;''Lectio difficilior, potior'' :"Seul ziaesoc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h". ;''Legitimatio per matrimonium subsequens'' :"Reizhwiriañ dre zimez diac'houde". ;''Levius fit patientia quidquid corrigere nefas'' :"Ar c'houzañvidigezh a skañva an holl zrougoù diremed". — [[Horatius]], [https://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'', I, 24. 19]. ;''Libri muti magistri sunt'' :"Kelenerien vut eo al levrioù". ;''Lignum curvum numquam rectum'' :"Ur skourr kromm ne vo biken eeun". Da vezañ tostaet ouzh <q> Aesoc'h eo plegañ plantenn / Evit n'eo displegañ gwezenn </q>, meneget gant L. F. Sauvé<ref name="LFS" />, #488, pp.78-79. ;''Loc. cit.'' :"En hevelep lec'h". El lec'h a zo bet meneget uheloc'h er skrid. ;''Locus medius tutus est'' :"Diriskl eo al lec'h kreiz". ;''Longa est vita si plena est'' :"Hir eo ar vuhez mard eo leun". ;''Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt'' :"Zoken ar vugale a oar ez eus daou goulz, an hini hir hag unan en hini berr". — [[Quintilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/quintilian/quintilian.institutio9.shtml#4 ''Institutiones'', IX, 4, 47] a-zivout ar werzaoueriezh latin. Gwelit ''[[#Br|Brevis in longo]]''. ;''Lux luceat eis'' :"Ra skedo ar gouloù warno". ==M== ===Ma=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Macte nova virtute, puer, sic itur ad astra'' :"Dispak da galonegezh nevez, bugel, evel-se e saver betek ar stered". – [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen9.shtml ''Aeneis'', IX;641]. ;''Magister dixit'' :"Ar mestr en deus lavaret". ;''Magister meus asinus'' :"Un azen eo ma mestr". ;''Magistra vitae philosophia'' :"Ar [[prederouriezh|brederouriezh]] eo kelennerez ar vuhez". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/tusc2.shtml ''Tusculanae Disputationes'', II.15]. ;''Magna Carta Libertatum'' :"Karta Veur ar Frankizoù". Bet sinet gant [[Yann Iañ (dug Normandi)|Yann Dizouar]] d'ar [[15 a viz Mezheven]] [[1215]] evit lakaat termen d'ur [[brezel-diabarzh]] bet kaset gant baroned [[Bro-Saoz]]. ;''Magna cum laude'' :"Gant kalz a veuleudi". ;''Magna Europa est Patria Nostra'' :"Europa Veur eo hor Mammvro". Sturienn dalc'hidi ar [[Broadelouriezh|vroadelouriezh]] [[Europa (kevandir)|europat]]. ;''[[Magna Graecia]]'' :"[[Gres]] Veur". ;''Magna pars'' :"An darn vrasañ". ;''Magnae spes altera Romae'' :"Eil goanag Roma". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen12.shtml ''Aeneis'' XII:168]. ;''Magni nominis umbra'' :"Skeud un anv meur". En ur [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]] latin, goude marv he breur Britannicus e lavar Octavia : <q> Ne choman war an Douar nemet evit bezañ skeud un anv meur </q><ref>{{fr}} {{la}} [https://books.google.fr/books?id=ov2JWYt1vtkC&pg=PA359&lpg=PA359&dq=Magni+nominis+umbra+traduction&source=bl&ots=4TjHO6rTpg&sig=dxp453ItPO3OysebqfzKjNs4SUw&hl=fr&sa=X&ei=oxhqVeLcLorvUunPgPgP&ved=0CCgQ6AEwATgK#v=onepage&q=Magni%20nominis%20umbra%20traduction&f=false ''Journal des savans'', 1823]</ref>. ;''Magnificat'' :Trede gour unan ar verb ''magnifico'', "kanmeuliñ". ''[[#In|Incipit]]'' Kantik ar Werc'hez : ''Magnificat anima mea Dominum'' ("Kanmeuliñ an Aotrou a ra ma ene") — [[Aviel Lukaz]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/luke.shtml 1:46]. ;''Magno cum gaudio'' :"Gant levenez vras". ;''Magnum opus'' :"Oberenn veur". ;''Magnus liber magnum malum'' :"Ul levr bras zo un droug bras". Gwelloc'h eo berr ha sklaer eget hir ha brizh. ;''Major e longinquo reverentia'' :"A bell ec'h estlammer gwell". Pa weler an dud a renk uhel a dost e weler ez int eveldomp. ;''Maiora premunt'' :"Traoù brasoc'h zo mallus". Poent bras eo ober war-dro traoù pouezusoc'h. ;''Maiores pennas nido'' :"Divaskell brasoc'h eget an neizh". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, XX:21]. ;''Mala fide'' :"Feiz fall". ;''Mala fides superveniens non nocet'' :"Ar feiz fall o tont war-lerc'h ne noaz ket". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : solius e chom ur gevrat bet sinet etre div gevrenn a feiz vat, zoken mar c'hoarvez gant an eil pe eben bezañ a feiz fall goude ar sinadur. ;''Mala herba cito crescit'' :"Buan e kresk al louzoù fall". Aesoc'h eo ober ar fall eget ar mad. ;''Mala mala mala sunt bona'' :"Mat eo an avaloù fall evit an droug dent". ;''Mala malus mala mala dat'' :"Un avalenn fall a ro avaloù fall". ;''Mala quia vetita'' :"Fall rak berzet" (benel). ;''Mala sunt vicina bonis'' :"Amezek d'an traoù mat eo an traoù fall". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.rem.shtml ''Remedia Amoris'' 323]. ;''Mala tempora currunt sed peiora parantur'' :"Amzerioù fall zo warnomp met gwashoc'h zo e gor". ;''Male captus bene detentus'' :"Paket fall, dalc'het mat". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : pakadur dilezenn ur gwalloberour ne vir ket ez eo lezennel e vac'hadur. ;''Male parta, male dilabuntur'' :"Ar pezh a zo bet gounezet e gaou zo kollet e gaou". ;''Mali corvi malum ovum'' :"Da vran fall, vi fall". ;''Malitia supplet aetatem'' :"An drougiezh a ra evit an oad ". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : atebek e vez ur gwalloberour minor pa oar ez eo e-maez lezenn ar pezh emañ oc'h ober. ;''Malitiis non est indulgendum'' :"Trugarez ebet d'an drougiezh". ;''Malo periculosam libertatem quam quietum servitium'' :"Gwell eo din ar frankiz dañjerus eget ar sklaverezh peoc'hus". — Meneget gant [[Jean-Jacques Rousseau]], ''Du Contrat social, principes du droit politique'', [https://fr.wikisource.org/wiki/Du_contrat_social/%C3%89dition_1762/Livre_III/Chapitre_4 III-4]]. ;''Maluisses cloacas Augeae purgare'' :"Gwelloc'h e vije bet deoc'h naetaat kanioù-skarzh Augeae". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.apoc.shtml ''Apocolocyntosis divi Claudii'', 7]). Lod labourioù ret zo gwashoc'h eget kur vrudet [[Herakles]]. ;''Malum discordiae'' :"Aval a zizunvaniezh". Draen-fuilh ; diwar an aval aour a voe roet da [[Afrodit]] gant [[Paris (mab Priamos)|Pâris]], a gasas da [[Brezel Troia|Vrezel Troia]]. ;''Malum est mulier sed necessarium malum'' :"Ur fall eo ar vaouez, hogen ur fall rekis". ;''Malum in se'' :"Fall dre e natur". Un torfed ''malum in se'' zo anavezet e [[gwir (lezenn)|gwir]] an darn vuiañ eus ar broioù, evel ar muntr pe ar [[gwadorged]]. ;''Malum prohibitum'' :"Fall dre lezenn". Berzet dre lezenn. ;''Malum quo communius eo peius'' :"Seul baotoc'h ur gwall, seul washoc'h". ;''Mandata principum'' :"Kefridioù ar renerien". Lizheroù kaset gant an impalaerien da lod reizhaouerien evit reiñ an urzh dezho da ober un dra bennak da-geñver un emvod pe un afer a denn d'o c'harg. ;''Mandatum morte resolvitur'' :"Da get ez a ar gefridi gant ar marv". ;''Manibus date lilia plenis'' :"Roit lili a-zornadoù". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI, 883]. ;''Mantua me genuit, Calabri rapuere, tenet nunc Parthenope ; cecini pascua rura duces'' :"[[Mantova]] am ganas, [[Calabria]] am skrapas, [[Napoli]] am dalc'h bremañ ; kanet em eus ar peurvanoù, ar maezioù, an harozed". Bezskrivadur [[Vergilius]]. ;''Manu militari'' :"Gant [[dorn]] an arme". Dre nerzh ; heñvel ouzh ''Manus milites''. ;''Manumissio'' :"Frankizadur". Lakaat ur [[sklaverezh|sklav]] en e frankiz. Tri doare ''manumissio'' a oa : ::• ''manumissio per vindictam'', "frankizadur dre ar wialenn", ma veze lakaet ur slav en e frankiz dre ziouer a zifenn digant e vestr dirak ul lezvarn ; en e frankiz e oa an den goude bout resevet un taol skañv a-berzh ar barner gant ur wialenn ; ::• ''manumissio censu'', "frankizadur dre niveradur", ma veze lakaet ar sklav en e frankiz en abeg ma ne oa ket bet kontet da-geñver renabl sklaved e vestr ; ::• ''manussimo testamento'', "frankizadur dre destamant", ma veze lakaet ar sklav en e frankiz dre destamant e vestr. ;''Manus celer dei'' :"Dorn prim Doue". ;''Manus dei'' :"Dorn Doue". ;''Manus manum lavat'' :" An dorn a walc'h an dorn". An eil dorn a walc'h egile. ;''Manus milites'' :"Gant dorn ar soudarded". En un doare rust. Gwelit ''manu militari''. ;''Manus multae, cor unum'' :"Lies dornioù, ur galon hepken". ;''Mare clausum'' :"Mor serr". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] etrebroadel, ur mor pe forzh pe dachennad dour a zo bageadus, renet gant ur Stad ha berzet d'ar Stadoù all. Enebet ouzh ''[[#Ma|Mare liberum]]''. ;''Mare liberum'' :"Mor frank". [[Dourioù etrebroadel]], enebet ouzh ''Mare clausum''. ;''Mare nostrum'' :"Hon mor-ni". Ar [[Mor Kreizdouar]]. ;''[[Margaritas ante porcos]]'' :"Perlez dirak ar moc'h". A vez lavaret diwar-benn traoù brav diskouezet da dud dizesk. ;''Mater artium necessitas'' :"Ar rekiz eo mamm an ampartiz". ;''Mater Dei'' :"Mamm Doue". ;''Mater facit'' :"Mamm er gra". ;''Mater familias'' :"Mamm ar familh". ;''Mater semper certa, pater autem incertus vel pater numquam'' :"Divarteze atav e vez ar vamm, diasur pe dianav e vez an tad". ;''Materia medica'' :"Danvez mezegel". Ar renabl eus perzhioù mezegel ur mil plantenn ha maen bennak, savet gant [[Pedanis Dioskoridês]] (~[[25]] - ~[[90]]) dindan an talbenn Περὶ ὕλης ἰατρικῆς ''Peri hulês iatrikês'', "A-zivout an danvez mezegel" ha troet e latin evel [https://en.wikisource.org/wiki/De_Materia_Medica ''De Materia Medica''] e [[1453]]. ;''Materiam superabat opus'' :"Trec'h e oa al labour war an danvez". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met2.shtml ''Metamorphoses'' II-2.5]. ;''Matre pulchra filia pulchrior'' :"Mamm genedus, merc'h kenedusoc'h". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XVI-1]. ;''Matutina parum cautos iam frigora mordent'' :"Rev ar beure a zant ar re zibreder". — [[Horatius]]), [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm2.shtml#2.6 ''Sermones'' II-6:45]. ;''Maxima debetur puero reverentia'' :"Ar brasañ azaouez zo dleet d'ar vugale". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/14.shtml''Saturae'' XIV-47]. ;''Maximum ius est saepe maxima iniuria'' :"Alies e vez ar reishañ ar flemmusañ". A-wechoù e vez diaes d'an den klevet ar wirionez diwar e benn. ===Me=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Me vexat pede'' :"Debron am eus em zroad". Emaon war-nes argas an den-se hegasus a-daolioù troad. ;''Mea navis aëricumbens anguillis abundat'' :"Ma aerrikler zo leun a silioù". Ur frazenn "latin" bet savet diwar ''The Dirty Hungarian Phrasebook'' ("An dastumad lous lavaredoù hungarek"), ur sketch gant [[Monty Python]] a ra goap eus distervez al levrioù-treiñ eus an eil yezh d'eben a vez gwerzhet d'an douristed er bed a-bezh. ;''[[Mea culpa]]'' :"Ma gwall eo". Tennet eus ''mea culpa, mealculpa, mea maxima culpa'' ("ma gwall eo, ma gwall eo, ma gwallcbras eo", dekvet gwerzenn ur bedenn [[Iliz katolik roman|gatolik]] anvet ''[[Confiteor]]'' ("Anzav a ran") — [https://hozana.org/priere/en-latin/confiteor ''Confiteor'']. ;''Media vita in morte sumus'' :"E kreiz ar vuhez emaomp er marv". Tennet eus ar skrid ''Liber ymnorum Nokteri Balbuli'' bet kendastumet e [[884]] gant ar soner [[suis]] ''Notcerus Balbulus'' ("Nolker ar Besteod"). ;''Medium certum'' :"Asur eo an hent kreiz". ;''Medice, cura te ipsum'' :"Mezeg, en em bare da-unan". ;''Medicus curat, natura sanat'' :"Prederiañ a ra ar mezeg, pareañ a ra an natur". ;''Medicus non accedat nisi vocatur'' :"Ne zeu ket ar mezeg tre mar n'eo ket galvet". Unan eus reolennoù [[Hippokrates]]. ;''Medio tutissimus ibis'' :"Dre hent ar c'hreiz ez i gant ar surentez vrasañ". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met2.shtml ''Metamorphoses'', II-137]. ;''Mediolanum captum est'' :"Paket eo [[Milano]]". ;''Mel in ore, verba lactis, fel in corde, fraus in factis'' :"Mel er genoù, laezh er c'homzoù, bestl er galon, flodoù en oberoù". En ur [[pedergwerzenn|bederwerzenn]] meneget e 1572 gant ar skrivagner ha politiker gall Estienne Tabourot (1549-1590) — [https://fr.wikisource.org/wiki/Les_Bigarrures/Chapitre_17 ''Les Bigarrures et Touches du seigneur des Accords'', pennad XVII]<ref>« Mil bloaz zo tremenet dija / N'eus feiz ebet en emglevioù / Mel er genoù, laezh er c'homzoù, / Bestl er galon, flodoù en oberoù ».</ref> ;''Meliora'' :"Gwell". Liester nepreizh an anv-gwan ''melior". "War-du ar gwell bepred" eo an droidigezh a vez roet pa vez implijet evel sturienn, evel gant University of Rochester e Rochester ([[New York (stad)|New-York]]). ;''Melita, domi adsum'' :"Karedig, er gêr emaon". Troidigezh ar frazenn [[saoznek]] ''Honey, I'm home'' gant ar fentigellour [[stadunanat]] Henry Beard (*1945)<ref>{{en}} {{la}} Henry Beard, ''Latin for all occasions / Lingua Latina Occasionibus Omnibus'', Villard Books, 1990, [[ISBN|978-1-59240-080-5}} ha ''Latin for Even More Occasions / Lingua Latina Multo Pluribus Occasionibus'', Villard Books, 1991 {{ISBN|978-0-679-40674-7}}</ref>. ;''Melius abundare quam deficere'' :"Gwell eo re eget re nebeut". ;''Melius est reprehendant nos grammatici quam non intelligant populi'' :"Gwelloc'h eo e vefemp karezet gant yezhadurourien eget ma ne vefemp ket komprenet gant ar poblañsoù". Pennabeg ar [[brezhoneg beleg]]. ;''Melius re perpensa'' :"Gwelloc'h priziet ar blegenn". Evit pouezañ war ur c'hemm en un ali goude bout bet o soñjal donoc'h a-zivout ur blegenn bennak. ;''Melius scitur Deus nesciendo'' :"Gelloc'h ec'h anavezer Doue en diouiziegezh". — [[Eosten Hippo]], ''De Ordine'' II-16:44. ;''Melle litus gladius'' :"Kleze melet". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'' I-VIII-57. ;''Mellitum venenum, blanda oratio'' :"Pistri melek, prezeg c'hwek". Disfiz zo da gaout diouzh an helavarded, rak ar wirionez n'he deus ket ezhomm a ginkladur. ;''Memento audere semper'' :"Bez soñj da grediñ (ober) atav". Sturienn [[Gabriele D'Annunzio]]. ;''Memento homo, quia pulvis es et in pulverem reverteris'' :"Dalc'h soñj, den, ez out poultrenn hag e tistroi de boultrenn". — [[Testamant Kozh]], [[Geneliezh]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/genesis.shtml III:19]. ;''[[Memento mori]]'' :"Bez soñj e varvi". ;''Memento quia pulvis es'' :"Bez soñj ez out poultrenn/ludu". ;''Memento vivere'' :"Bez soñj e rankez bevañ". ;''Meminerunt omnia amantes'' :"An amourouzien o deus soñj eus pep tra". ;''Memores acti prudentes futuri'' :"Emskiantek eus an oberoù, emouez eus an dazont". Neb a oar ar pezh a zo bet graet a c'hall rakwelet ar pezh a c'hoarvezo. ;''Memoria minuitur nisi eam exerceas'' :"Gwanaat a ra an eñvor pa ne vez ket embreget". ;''Mens agitat molem'' :"Ar spered a lusk an danvez". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI-727]. ;''Mens et manus'' :"Ar spered hag an dorn". Sturienn ar ''Massassuchettes Institute of Technology'' (M.I.T.). ;''Mens rea'' :"Spered an tamallad". Evit deskrivañ stad spered ur gwalloberour da vare e dorfed. ;''Mens sana in corpore sano'' :"Ur spered yac'h en ur c'horf yac'h". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/10.shtml ''Saturae'' X:336]. ;''Mentem sanctam, spontaneam, honorem Deo et Patriae liberationem'' :"Spered santel, youlek, enor Doue ha dieubidigezh e vammvro". ;''Mero et mixto imperio'' :"Gourc'hemenn glan ha mesket". A veze implijet gant un aotrou [[gladdalc'helezh|gladdalc'hel]] evit reiñ an holl c'halloudoù politikel ha lezvarnel d'ur gwaz dezhañ. ;''Metri causa'' :"Dre garantez ouzh ar gwerzaerezh". Evit disMetrplegaén un doare dibar da sevel ur werzenn en ur [[barzhoneg|varzhoneg]]. :''Metri gratia'' ;Heñvelster gant ''metri causa''. ===Mi=== [[File:Emblemata_Politica-Minor_esca_maioris.jpg|thumb|''Minor esca maioris". Ar brasañ a zebr ar bihanañ.]] <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Miles gloriosus]]'' :"Ar soudard fogaser". Anv ur gomedienn latin gant [[Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/miles.shtml ''Miles Gloriosus'']. ;''Minatur innocentibus qui parcit nocentibus'' :"Neb a espern ar c'habluz a c'hordrouz an digabluz". ;''Minimum minimorum'' :"Ar bihanañ eus ar re vihanañ". ;''Minor esca maioris'' :"Ar brasañ a zebr ar bihanañ". ;''Minus dixit lex quam voluit'' :"Al lezenn he deus lavaret nebeutoc'h eget na venned". ;''Mirabile dictu'' :"Souezhus da gontañ". ;''Mirabile visu'' :"Souezhus da welout". ;''Miscerique probat populos et foedera iungi'' :"Asantiñ a ra gant meskañ ar pobloù hag o c'hevreañ". Sturienn [[Trinidad ha Tobago]]. ;''Misera contribuens plebs'' :Ar werin baour hag a bae tailhoù". Atav e vez ar re baourañ bec'hiet gant an tailhoù. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm1.shtml#1.8 ''Sermones'' I-VIII-10]. Enskrivet eo bet e lezenn II, 1751 [[Parlamant]] [[Hungaria]] (''Magyar Törvénytàr''). ;''Misera est magni custodia census'' :"Diaes-bras eo mirout ur binvidigezh vras". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/14.shtml ''Saturae'' XIV-304]. ;''Misera est servitus ubi ius est aut incognitum aut vagum'' :"Diaes bras eo sentiñ el lec'h ma vez dianav pe diasur al lezenn". ;''Miserabile visu'' :"Truezus da welout". ;''Miseremini, Musae'' :"Ho pet truez, [[Muzezed]]". A vez lavaret dirak un oberenn arzel savet fall, ur [[barzhoniezh|varzhoneg]] peurgetket. ;''[[Miserere]]'' :"Ho pet truez". ;''Miserere nobis'' :"Ho pet truez ouzhimp". ;''Missi dominici'' :"Kannaded an aotrou".''Missus dominicus'' en unander. Kannaded ar galloud [[Karolingidi|karolingat]] a zeue da evezhiañ derc'houezourien ar roue. ;''Missio Dei'' :"Mision Doue". Hervez savboent an [[Iliz katolik roman]] ez eo ar misioniñ kefridi Doue, hag an Iliz eo benveg ar gefridi-se. ;''Missit me dominus'' :"Ar mestr en deus ma c'haset". ;''Mittimus'' :"Kas a reomp". El lezenn [[Bro-Saoz|saoz]], ''[[#In|incipit]]'' al lizher a gas un tamallad d'ar vac'h, pe d'ul lezvarn all. ===Mo=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Mobilis in mobili'' :"Monedus en (elfenn) monedus". Sturienn al [[lestr-spluj]] 'Nautilus'' e [[romant]] [[Jules Verne]], ''Vingt mille lieues sous les mers'' ; an [[dour]] eo an elfenn vonedus, evel-just. ;''Modo frenis utamur modo stimulis'' :"Gwech dre rañjennoù, gwech dre gentroù". Gwech e ranker gorrekaat, gwech all e ranker buanaat. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira2.shtml ''De Ira'' II, XXI:3]. ;''Modus dicendi'' :"Doare da lavarout". ;''Modus morons'' :"Doare an diod". Lavared brizhlatin ("latin podoù"<ref>[[Geriadur Ménard]] ; {{en}} [[:en:Dog latin|''dog latin'']] ; {{fr}} [[:fr:Latin de cuisine|''latin de cuisine'']] ; {{la}} [[:la:Latinitas macaronica|''latinitas macaronica'']].</ref>) savet diwar al latin ''modus'', "doare" hag ar [[saozneg]] ''moron'', "diod", evit ober goap eus an dud a ra ur fazi mantrus er poellata. Gwelit ''modus ponens'' ha ''modus tollens''. ;''Modus operandi'' :"Doare da ober". ;''Modus ponens'' :"Doare a ro da wir dre reiñ da wir". [[Poelloniezh]] : dre ar ''modus ponens'' e roer da wir an heuliad-mañ : « mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B gwir mard eo A gwir. » ;''Modus tollens'' ::"Doare a nac'h dre nac'hañ". Poelloniezh : dre ar ''modus tens'' e roer da wir an heuliad-mañ : « mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B diwir mard eo A diwir. » ;''Modus vivendi'' :"Doare da vevañ". A vez implijet dreist-holl evit komz eus un doare emglev etre tud bet oc'h en em gannañ. ;''Monasterium sine libris est sicut civitas sine opibus'' :"Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra". Er [[romant]] ''Il nome de la rosa'' ("Anv ar rozenn") gant ar skrivagner [[italia]]n [[Umberto Eco]], bet embannet e [[1980]]<ref>{{it}} Umberto Eco, ''Il nome de la rosa'', Bompani, 2013 (embannadur adwelet ha reizhet) {{ISBN|978-88-452-7348-3}} ; {{fr}} Umberto Eco, ''Le nom de la rose'', Le Livre de Poche, 2002 {{ISBN|978-2-253-03313-4}}</ref> emañ ar frazenn en he fezh : <blockquote>''Monasterium sine libris, est sicut civitas sine opibus, castrum sine numeris, coquina sine suppellectili, mensa sine cibis, hortus sine herbis, pratum sine floribus, arbor sine foliis.''<br>"Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra, ur c'hastell disoudard, ur gegin dilestr, un daol divoued, ul liorzh diblantenn, ur bradenn divleuñv, ur wezenn dizeil."</blockquote> ;''Monitoribus asper'' :"Rebell ouzh ar c'huzulioù". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 163]. ;''Monstrum vel prodigium'' :"Euzhvil pe varzh". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] henroman, ''monstrum vel prodigium'' a lakae ur bugel nevez-vet distummet da dostoc'h d'ul loen eget d'un den. ;''Montani semper liberi'' :"Atav e vez dishual ar venezidi". Sturienn [[West Virginia]]. ;''Montis insignia calpe'' :"[[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] Menez Calpe". Sturienn [[Gibraltar]] (1502), a oa ''Montis Calpe'' da amzer ar Romaned. ;''More ferarum'' :"Hervez boaz al loened ferv". A-zivout an oberoù reizhel peurvuiañ. ;''More solito'' :"Hervez ar boaz". ;''More uxorio'' :"Hervez boaz ar briedelezh". ;''Moriamur pro rege nostro Maria Theresia'' :"Marvomp evit hor roue Maria Theresia". A voe huchet e [[1741]] gant ur vodageg [[Hungaria|Hungariz]] e [[Vienna|Wien]] pa c'houlennas [[Maria Theresia]], arc'hdugez [[Aostria]], he sikour a-c'houde aloubidigezh [[Silezia]] gant [[Frederig II (Prusia)|Frederig II]] [[Prusia]] e miz Kerzu [[1740]]<ref>{{fr}} Ph. Le Bas, ''France - Annales historiques'', levrenn I, Firmin Didot Frères, Paris, 1840, [https://books.google.fr/books?id=XNg1AAAAMAAJ&pg=RA1-PA108&lpg=RA1-PA108&dq=Moriamur+pro+rege+nostro+Maria+Theresia&source=bl&ots=e_TypB40wy&sig=3T7vQPOWQkm1MWYfAquZCcL1fPY&hl=fr&sa=X&ei=0fxtVej0IcHbU7CuguAK&ved=0CFsQ6AEwCA#v=onepage&q=Moriamur%20pro%20rege%20nostro%20Maria%20Theresia&f=false p. 108]</ref>. ;''Morior invictus'' :"Difaezh e varvan". Troet ivez dre "ar marv kent an drouziwezh". ;''Morituri nolumus mori'' :"Ni hag a zo war-nes mervel ne fell ket dimp (mervel)". Tennet eus ''The Last Hero'' ("An haroz diwezhañ"), ur [[romant]] gant [[Terry Pratchett]].<ref>{{en}} Terry Pratchett, ''The Last Hero'', Gollancz, 2001 {{ISBN|978-0-575-06885-8}} : {{fr}} Terry Pratchett, ''Le dernier héros'', L'Atalante, 2003 {{ISBN|978-2-84172-251-8}}</ref> ;''[[Morituri te salutant]]'' :"Kevarc'h a-berzh ar re a zo o vont da vervel". ;''Mors acerba'' :"Marv re abred". — Cornelius Nepos, ''De viris illustribus'', [http://www.thelatinlibrary.com/nepos/nepos.cim.shtml Cimon, IV]). ;''Mors certa, hora incerta'' :"Sur eo ar marv, diasur eo an eur". ;''Mors est ianua vitae'' :"Dor ar vuhez eo ar marv". ;''Mors etiam non sufficit'' :"Ar marv zoken n'eo ket a-walc'h". ;''Mors immatura'' :"Marv rakkoulzek". Evel hini [[Hektor]] en ''[[Ilias]]''. ;''Mors omnia solvit'' :"Ar marv a zispenn pep tra". ;''Mors omnibus'' :"Ar marv evit an holl". ;''Mors tua vita mea'' :"Da varv-te eo ma buhez-me". ;''Mors vincit omnia'' :"Ar marv zo trec'h war bep tra". Enebet ouzh ''[[Omnia vincit amor]]''. ;''Morte magis metuenda senectus'' :"Ar gozhni a ranker doujañ kentoc'h eget ar marv". ;''Mortui vivos docent'' :"Ar re varv a gelenn ar re vev". Dre ziskejañ korfoù-marv e komprener abegoù ar marv. ;''Mortuum flagellas'' :"Emaoc'h o skourjezañ un den marv". Emaoc'h oc'h abegiñ un den hag ne ra forzh ebet eus ho parnadenn. — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Mos Maiorum'' :"Doareoù an hendadoù". ;''Motu proprio'' :"Diwar e intrudu". Da verkañ teulioù melestradurel a-berzh ar [[pab]], pe embannet gant e asant. ===Mu=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Mundus vult decipi, ergo decipiatur]]'' :"Ar bed a fell dezhañ bezañ desevet, ra vezo desevet". ;''Mulgere hircum'' :"Goro ur bouc'h". Un dra na c'haller ket ober. — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Mulier est hominis confusio'' :"Strafuilh ar gwaz eo ar vaouez". — [[Geoffrey Chaucer]], ''Canterbury Tales'' (1476), ''The Nun's Priest's Tale'' [https://web.archive.org/web/20160307035212/http://molcat1.bl.uk/treasures/caxton/record.asp?LHPage=314v&LHvol=&LHCopy=1&RHPage=315r&RHvol=&RHCopy=1&disp=s&Linked=0#DispTop f° 314 v°, li. 16] & [http://www.gutenberg.org/cache/epub/2383/pg2383.html ''The Nun's Priest's Tale'':20]. ;''Multa fercula, multos morbos'' :"Lies meuzioù, lies kleñvedoù". ;''Multa paucis'' :"Kalz dre nebeut". ;''Multa renascentur quae iam cecidere'' :"Niverus eo an dud a ranko bezañ ganet a-nevez hag int dall dija". Da gadarnaat ar feiz e disorc'hidigezh ar re varv. ;''Multae manus onus levant'' :"Meur a zoarn a skañva ar bec'h". ;''Multi sunt vocati, pauci vero electi'' :"Kalz zo galvet, nebeud zo dibabet". ;''Multis e gentibus vires'' :"Nerzh diwar meur a bobl". Sturienn [[Saskatchewan]]. ;''Multitudo sapientium sanitas orbis'' :"Savete ar bed eo engroeziad ar furien". ;''Multo enim multoque se ipsum quam hostem superare operosius est'' :'Diaesoc'h a-galz eo bezañ trec'h war an-unan eget war un enebour". — [[Valerius Maximus]], [http://www.thelatinlibrary.com/valmax4.html ''Factorum et dictorum memorabilium libri novem'', IV, 1, 2]. ;''Multum in parvo'' :"Kalz e nebeut". Implijet en egor, en amzer, hag evel er brezhoneg <q> e berr gomzoù </q>. ;''Multum, non multa'' :"Kalz, nann lies". Gwelloc'h eo sipañ e spered war un dra hepken kentoc'h eget e stlabezañ a-dammoùigoù e-touez traoù niverus. ;''Mundae vestis electio adpetenda est homini'' :"Dereat eo d'an den dibab dilhad eeun". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep14-15.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'' XCII-12]. ;''Mundus senescit'' :"Koshaat a ra ar bed". ;''Mundus vult decipi, ergo decipiatur'' :"Fellout a ra d'ar bed bezañ touellet, neuze ra vo touellet".<ref name="DWO" /> ;''Munit haec et altera vincit'' :"Difenn a ra an eil, aloubiñ a ra egile". Sturienn [[Skos Nevez]]. ;''Mutantur saecla animantium et quasi cursores vitai lampada tradunt'' :"Kemmañ a ra rummadoù ar boudoù evel rederien pebeil o treuzkas ar flammerenn". ;''Mutatio libelli'' :"Kemmadenn er c'hlemm". Er [[Gwir (lezenn)|gwir]]. ;''Mutatis mutandis'' :"Dre m'eo bet kemmet ar pezh a oa da vezañ kemmet". A-c'houde m'eo bet graet ar c'hemmadennoù rekis. ==N== [[Restr:Exlibris miroslaw piotrowski.jpg|thumb|''Navigare necesse est'']] [[Restr:Coat of arms of the United Kingdom in Scotland.svg|thumb|''Nemo me impune lacessit'', e Bro-Skos]] ===Na=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nam lacrimis struit insidias, cum femina plorat'' :"Pa leñv ar vaouez e stegn un antell gant he daeloù". — [[Dyonisius Cato]], [http://www.thelatinlibrary.com/cato.dis.html ''Disticha Catonis'' III:20]. ;''Natio sibi'' :"Ar vroad drezi ha dezhi hec’h-unan". ;''Natura abhorret a vacuo'' :"Euzhiñ a ra an natur ouzh ar goullo". ;''Natura non facit saltus'' :"An Natur ne ra ket lammmoù". — [[Carl von Linné|Carolus Linnaeus]], ''Philosophia Botanica'', 1751, pennad III, § 77, p. 27. Adkemeret gant meur a skiantour, en o zouez [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] en e Lezenn a gendalc'helezh (''Nouveaux Essais'', IV, 16). ;''Naturam expelles furca, tamen usque recurret'' :"Argas an natur a-daolioù forc'h, d'ar pimperlamm e tistroio". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, X:24]. ;''Navigare necesse est, vivere non est necesse'' :"Merdeiñ zo ret, bevañ n'eo ket". Sturienn [[Gnaeus Pompeius Magnus]], bet adkemeret gant moraerien an [[Hansa]]. ===Ne=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nec caput, nec pedes habens'' :"N'eus na penn na treid". N'eus ster ebet, « na penn na lost » da gement-se. ;''Nec Hercules contra plures'' :"N'eus [[Herakles]] ebet ouzh an engroez". ;''Nec plus ultra'' :"N'eus netra gwell". ;''Nec pluribus impar'' :"Bastañ a ran da veur a ved". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]], a rene e daou ved ([[Europa (kevandir)|Europa]] ha [[Suamerika]]) ; adkemeret gant ar roue gall [[Loeiz XIV (Bro-C'hall)|Louis XIV]] diouzh ali un [[Ardamezouriezh|ardamezour]] anvet Louis D'Ouvrier, en devoa ijinet arouez an [[Heol]] evit ar roue.<ref>Hervez [[Voltaire]], ''Du siècle de Louis XIV'', [https://fr.wikisource.org/wiki/Page:Voltaire_-_%C5%92uvres_compl%C3%A8tes_Garnier_tome14.djvu/457 pennad XXV, p.437].</ref> Den ne oar resis ster al lavared-se : ar roue e-unan ne ouie ket<ref>{{fr}} Charles Dreyss (dastumer), ''Mémoires de Louis XIV pour l'instruction du Dauphin'', Paris, Didier & C^ie, levrenn 2, [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015053668011&seq=580 p. 570]</ref>. Meur a droidigezh zo bet kinniget : "Nann izeloc'h eget muioc'h", "E-unan enep an holl" hag "A-us an holl" (evel an heol)<ref>{{fr}} Pierre Larousse, ''Fleurs latines des dames et des gens du monde ou Clef des citations latines que l'on rencontre fréquemment dans les ouvrages des écrivains français'', Paris, Larousse & Boyer, 1874, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6528141q/f312 p. 262].</ref>, "Hep e bar"<ref>{{fr}} Onésime Reclus, ''Le plus beau royaume sous le ciel'', Paris, Hachette, 1899, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1031624/f6 p. 3]</ref>, "Bastus (e-unan) da gement a draoù" pe "Pep tra zo gallus evitañ"<ref>{{fr}} Yves-Marie Bercé, ''Louis XIV'', Paris, Le Cavalier Bleu, 2005, [https://books.google.fr/books?id=Rrdk2vGNc4sC&pg=PA5&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false p. 5].</ref>. ;''Nec puero gladium'' :"Kleze ebet d'ur paotrig". ;''Nec spe, nec metu'' :"Hep goanag, hep aon". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]]. ;''Nemo auditur propriam turpidudinem allegans'' :"Den ne vo klevet o komz eus e vezh". ;''Nemo censetur ignorare legem'' :"Den n'eo sañset dic'houzout al lezenn". ;''Nemo me impune lacesset'' :"Den na 'm anoaz digastiz". Sturienn war [[ardamezouriezh|ardamezioù]] roueel ar [[Rouantelezh-Unanet]] a vez implijet e [[Bro-Skos]]. ;''[[Nemo judex in causa sua]]'' :"Den (ne c'hall bezañ) barner en e afer dezhañ". ;''Neque ignorare medicum oportet quæ sit ægri natura'' :"Arabat eo d'ar mezeg chom hep anaout petra eo natur (orin) ar c'hleñved". ;''Neque pessimus neque primus'' :"Na gwashoc'h, na kentañ". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'', 4. 4. 22. ===Ni=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nihil lacrima citius arescit'' :"Netra ne sec'h buanoc'h eget un daeraouenn". ;''Nihil obstat'' :"N'eus netra a yafe a-enep". Frazenn a ro aotre digant an Iliz katolik da embann ul levr relijiel. ;''Nil novi sub sole'' :"Netra nevez dindan an heol". ;''Nil sine numini'' :"Netra hep bolontez an doueed". Sturienn Stad [[Colorado]]. ===No=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nocumentum documentum'' :"Ur c'hloaz zo ur gentel". ;''Non bis in idem'' :"Ket div wech en hevelep tra". Ne c'haller ket bezañ kondaonet div wech en abeg d'an hevelep torfed. ;''Non causa pro causa'' :"Abeg ebet evit abeg". Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer : <q> Kalz yaouankizoù a selaou sonerezh ''hard rock'' ; feuls eo ar sonerezh ''hard rock'' ; peogwir e vez selaouet ''hard rock'' gant kalz yaouankizoù e rank an holl yaouankizoù bezañ feuls. </q>. Gwelit ''[[#Po|Post hoc, ergo propter hoc]]''. ;''[[Noli me tangere]]'' :"Na stok ket ouzhin". Distaget gant [[Jezuz Nazaret]] hervez ar [[Vulgata]] — [[Aviel Yann]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/john.shtml#20 20:17]. ;''Nomen est omen'' :"Diougan eo an anv". ;''Non est otium servis'' :"N'eus diskuizh ebet d'ar sklaved". ;''Non est vivere, sed valere vita est'' :"Ar vuhez n'eo ket bevañ, hogen bezañ yac'h". Hep ar yec'hed n'eo ket dav d'an den bevañ. — [[Marcus Valerius Martialis]], [http://www.thelatinlibrary.com/martial/mart6.shtml ''Epigrammaton'', VI, 70:15]. ;''Non ficta fabula, sed vera historia'' :"N'eo ket un istor faltaziet, un istor gwir eo". ;''Non fui, fui, non sum, non curo'' :"Ne oan ket, bet on, n'on ket, ne ran forzh". Bezenskrivadur a gaver berraet dre ''NFFNSNC''. ;''Non licet omnibus adire Corinthum'' :"N'eus ket aotre d'an holl da vont da Gorintos". [[Korintos]] a oa brudet da vezañ ur gêr binvidik ma oa uhel koust ar vuhez en [[Henamzer]], hag ezhomm a oa da gaout arc'hant da vevañ eno. ;''Non nobis domine, non nobis nomine sed tuo da gloriam'' :"N'eo ket evidomp Aotrou, n'eo ket en hon anv deomp, met evit da c'hloar". ;''Non nova sed nove'' :"Traoù n'int ket nevez, met en un doare nevez". ;''Non omnia possumus omnes'' :"An holl n'hallont ket pep tra". ;''Non sequitur'' :"Ne heuilh ket". N'eo ket kempoell ar c'hendastum gant ar rakdivizoù. ;''Non scholæ, sed vitæ discimus'' :"N'eo ket evit ar skol e teskomp, evit ar vuhez eo". ;''Non ut edam vivo, sed ut vivam edo'' :"N'eo ket evit debriñ e vevan, evit bevañ e tebran". ;''Non vestimentum virum ornat, sed vir vestimentum'' :"N'eo ket an dilhad a vrava an den, an den eo a vrava an dilhad". ;''Non vini vi no, sed vi no aquæ'' :"N'eo ket abalamour d'ar gwin e neuian, abalamour d'an dour e neuian". C'hoari war ar gerioù. ;''Nondum amabam, et amare amabam, et secretiore indigentia oderam me minus indigentem'' :"Ne garen ket c'hoazh, ha karout a raen karout ha dre un ezhomm kuzh em boa droug ouzhin peogwir ne'm boa ket ezhomm a-walc'h c'hoazh". [[Eosten Hippo]], [http://www.thelatinlibrary.com/august.html ''Confessiones'' III.1.1]. ;''Nosce te ipsum'' :"En em anavez". Troidigezh latin ar frazenn henc'hresianek [[Gnothi seauton|γνώθι σεαυτόν]] "gnôthi seautón". ;''Nota bene'' :"Merkit mat". Taolit evezh ; berraet alies dre ''N.B.''. ;''Novus ordo seclorum'' :"Urzh nevez ar c'hantvedoù". Unan eus an teir sturienn a zo war Siell Veur [[SUA]] — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec4.shtml ''Eclogues'' IV:5]. ===Nu=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nulla dies sine linea'' :"Deiz ebet hep (skrivañ) linenn ebet". Reolenn ar skrivagner. ;''Nulla est medicina sine lingua latina'' :"N'eus ket a [[mezegiezh|vezegiezh]] hep latin". Ret eo gouzout latin pa venner bezañ ur mezeg. ;''Nulla poena sine lege'' :"Kastiz ebet hep lezenn". Arabat eo reiñ ur c'hastiz ha n'eo ket skrivet el lezenn. ;''Nulla regula sine exceptione'' :"N'eus reolenn hep he nemedenn". ;''Nulla res tam necessaria est quam medicina'' :"N'eus mann ken ret hag ar vezegiezh". ;''Nulla rosa sine spinis'' :"N'eus rozenn dizraen ebet". ;''Nullum gratuitum prandium'' :"N'eus pred digoust ebet". ;''Nullum malum impunitum'' :"N'eus gwallober digastiz ebet". ;''Nunc est bibendum'' :"Bremañ emañ evañ". ''Nunc est bibendum, nunc pede libero pulsanda tellus'' "evañ zo ret bremañ, skeiñ an douar gant un troad skañv eo bremañ" eo ar bomm en e bezh, ma c'halv Horatius da evañ ha da zañsal a-c'houde marv [[Kleopatra]]. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XXXVII:1]. Troet eo bet gant Horatius ur werzenn [[henc'hresianeg|henc'hresianek]] gant [[Alkaios]], Νῦν χρῆ μεθύσθην ''Nyn chrê methysthen'' "Bremañ eo e ranker mezviñ" a-c'houde marv Myrsilus<ref>{{en}} {{el}} William S. Annis (2012), ''Delectus Indelectatus'' [http://www.aoidoi.org/poets/loipa/indelectatus.pdf ''Aoidoi.org'']</ref>. ==O== ;''Opus citatum'' :"Oberenn veneget". Evit adkas d'un oberenn ez eus bet graet dave dezhi uheloc'h er skrid. Berraet dre ''Op. cit.'' peurliesañ. ;''O tempora, o mores'' :"A amzer, a zoareoù". Pebezh mare, pebezh doareoù ! — [[Cicero]] ([http://www.thelatinlibrary.com/cicero/cat1.shtml ''Orationes in Catilinam'' 1.2]. ;''Ob solum punctum caruit Martinus Asello'' :"En abeg d'ur pik e voe kollet Asello gant Martinus". Gwelit ''[[#Un|Uno pro puncto caruit Martinus Asello]]''. ;''Oculi plus vident quam oculus'' :"Meur a lagad a wel gwell eget unan". ;''Oculos habent et non videbunt'' :"Daoulagad o deus ha gwelout ne reont ket". ;''Oderint, dum metuant'' :"Ra vagint kasoni (ouzhin), gant ma toujint ac'hanon". ;''Omne ignotum pro magnifico'' :"Pouezus-meurbet e kaver kement tra na ouzer ket."<ref>{{fr}} [https://fr.liberpedia.org/Omne_ignotum_pro_magnifico ''Liberpédia'']</ref> ;''Omne ignotum pro terribili'' :"Spontus eo an holl zañjerioù dianav". ;''Omnes homines sibi sanitatem cupiunt, sæpe autem omnia, quæ valetudini contraria sunt, faciunt'' :"An holl dud a c'hoanta yec'hed dezho, met alies e reont kontrol dezhañ". ;''[[Omnes vulnerant, ultima necat]] :"An holl (eurioù) a c'hloaz, an diwezhañ a lazh". A weler war lod [[Horolaj-heol|horolajoù-heol]]. ;''Omnia mecum porto mea'' :"Ma holl vadoù a zougan ganin". Bias Priene, unan eus seizh den fur [[Henc'hres]], a oa o tec'hel a-zirak alouberien pa voe harzet gant tud a oa souezhet ouzh e welet o vont hep an disterañ mad gantañ ; respont a reas Bias e oa e holl vadoù gantañ koulskoude : an eeunder, an onestiz hag ar vertuz — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/paradoxa.shtml ''Paradoxa stoicorum'' I, 8]. ;''Omnia mutantur, nihil interit'' :"Pep tra a gemm, netra ne varv" — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met15.shtml ''Metamorphoses'' XV:165]. ;''[[Omnia vincit amor]]'' :"Ar garantez a deu a-benn eus pep tra" — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec10.shtml ''Eclogues'' X:69]. A c'hall bezañ lavaret ''[[#Am|Amor Vincit Omnia]]''. ;''Omnibus viis Romam pervenitur'' :"Da [[Roma]] e kas an holl hentoù". ;''Omnis homo mendax'' :"An holl dud zo gaouierien". ;''Omnium artium medicina nobilissima est'' :"A-douez an holl arzoù, ar vezegiezh eo an hini noplañ". ;''Optima medicina temperantia est'' :"Ar gerreizhded eo ar vezekniezh wellañ". ;''Optimum medicamentum quies est'' :"An diskuizh eo ar gwellañ louzoù". ;''Optimus magister bonus liber'' :"Ul levr mat eo ar gwellañ kelenner". ;''Ora et labora'' :"Ped ha labour". Sturienn ar [[manac'h|venec'h]]. ;''Oratores, bellatores, laboratores'' :"Pedereien, brezelerien, labourerien". Ar gloer, ar soudarded, ar gouerien : teir stad pep kevredigezh, hervez an abad [[Ælfric of Eynsham]] (''[[#Ci|Circa]]'' [[955]] – ''c.'' [[1010]]) ==P== ===Pa=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Panem et circenses]]'' :"[[Bara]] ha c'hoarioù". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/10.shtml ''Saturae'' X:81]. ;''Passim'' ;"E meur a lec'h". Pa reer dave d'ur ger, d'ul lavarenn a gaver e meur a lec'h en un oberenn. ;''Pauci sed boni'' :"Nebeut, hogen mat". ;''Pax melior est quam iustissimum bellum'' :"Gwelloc'h eo ar peoc'h eget ar reishañ brezel". ===Pe=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Par tibi, Roma, nihil'' :"Par dit, [[Roma]], n'eus ket". ;''[[Pecunia non olet]]'' :"Dic'hwezh eo an arc'hant". — [[Vespasianus]], pa lakaas un taos war an [[troazh|troazhlec'hioù]]. ;''Per aequa et iniqua'' :"Dre reizh ha direizh". Ne vern ar priz. ;''Per ardua ad astra'' :"A-dreuz an enebiezh betek ar stered". [[Sturienn]] ar ''[[Royal Air Force]]''. ;''Per aspera ad astra'' :"Dre hentoù serzh trema ar stered". Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor. Heñvel ouzh ''[[#Ad|Ad augusta per angusta]]''. ;''Per inania regna'' :"E rouantelezh ar skeudoù". ;''Per scientiam ad salutem ægroti'' :"Dre ar skiant e tremen yec'hed ar c'hlañvour". ;''[[Perinde ac cadaver]]'' :"Evel ur c'horf-marv". ;''Persona non grata'' :"Den ha n'eo ket c'hoantaet". A vez lavaret diwar-benn un den ha ne garfed ket gwelout en ul lec'h, abalamour d'ar pezh en deus graet pe lavaret, pe a virer outañ da vont en ul lec'h. ===Pl=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Plenus venter non studet libenter'' :"Ur stomog leun ne studi ket a-youl-vat". ;''Plures crapula quam gladius perdidit'' :"Ar vezventi he deus kaset da goll muioc'h a dud eget ar c'hleze". ===Po=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Post acerba prudenter'' :"Goude ar c'hwervoni, an evezh". Ret eo ober pe dibab gant evezh, da heul ur walldro. ;''Post bellum auxilium'' :"Goude ar brezel, ar skoazell". ;''Post cenam non stare sed mille passus meare'' :"Na chom ket goude koan, met kerzh da stranañ mil kammed". ;''Post Cristum natum'' :"Goude ganedigezh Jezuz-Krist". Berradurioù : P.C.N., p.Chr.n. Gwelit ''[[#An|Ante Christum natum]]''. ;''Post hoc, ergo propter hoc'' :"Goude-se, neuze dre-se". Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudenn A kent an darvoudenn B e rank A bezañ abeg B. Da skouer : <q> Gwelloc'h e oa ar c'hlañvad goude pedenn ar beleg, neuze ec'h eo bet pareet ar c'hlañvad gant ar beleg. </q>. Gwelit ''[[#No|Non causa pro causa]]''. ;''Post hoc non est propter hoc'' :"Goude an dra-se, met n'eo ket abalamour d'an dra-se". ;''Post ludos ad seria'' :Goude ar c'hoarioù, d'an traoù sirius". ;''Post mortem nihil est'' :"Goude ar marv n'eus mann". ;''Post nubila Phoebus'' :"Goude ar c'houmoul, an heol". Doue an Heol e oa ''Phoebus Apollo". ;''Post prandium'' :"Goude merenn". ;''Post proelium praemium'' :"Goude an emgann, ar garedon". ;''[[Post scriptum]]'' :"Skrivet war-lerc'h". Berraet alies dre ''P.S.'' ha troet dre « goude-skrid » (G.S.) a-wezhioù. ;''Post spinas palma'' :"Goude an drein, ar balmezenn". Arouez an trec'h eo ar balmezenn. ;''[[Potius mori quam foedari]]'' :"Ar marv kent ar c'housi". Sturienn [[Roll Rouaned ha Duged Breizh|Duged Breizh]]. ===Pr=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Pro bono publico'' :"Evit ar mad foran". Ur raktres ''pro bono publico'' eo Wikimedia ha Wikipedia. ;''Præsente medico nihil nocet'' :"Pa vez ar mezeg ne c'hoarvez droug ebet". ;''Prævenire melius est quam præveniri'' :"Gwell eo diaraogiñ eget bezañ diaraoget". ;''Primordia cuncta pavida sunt'' :"Spontus e vez an holl gentaoù". ;''Primum non nocere'' :"Da gentañ chom hep noazout". Sturienn ar [[mezegiezh|vezegiezh]]. ;''Primum vivere, deinde philosophari'' :"Da gentañ bevañ, goude [[prederouriezh|prederiañ]]". ;''Primus inter pares'' :"An hini kentañ e-touez tud par". Evit deskrivañ penn ur strollad n'en deus beli ebet war izili all ar strollad. Gwelit ''[[#Un|Unus inter pares]]''. ;''Prisca latinitas'' :"Henlatin". ;''Provocatio ad populum'' :"Galv d'ar bobl". Evit terriñ ur barn d'ar marv, a droas da ''[[#Ap|Appellatio ad Caesarem]]'' en [[Impalaeriezh roman]]. ;''Publica fama non semper vana'' :"Brud foran ne vez ket atav goullo". ==Q== ;''[[Quæ sunt Cæsaris, Cæsari]]'' :"An traoù a zo da [[Caesar (titl)|Gaesar]] zo da reiñ da Gaesar". ;''Qualis artifex pereo !'' :"Pebezh arzour a varv pa varvan !". Lavaret gant an impalaer [[Nero]] pa oa o vervel, hervez [[Suetonius]], ''Vita Neronis'' [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.nero.html XLIX:1]. ;''Qualis pater, talis filius'' :"Hevelep tad, hevelep mab". <q> Mab e dad eo [[Kadiou]] </q>. ;''Quando cadet Roma, cadet et mundus'' Pa gouezho [[Roma]] e kouezho ar bed ivez". Berradur eus ''Quandiu stabit coliseus, stabit et Roma ; quando cadet coliseus, cadet et Roma ; quando cadet Roma, cadet et mundus'' "Keit ha ma chomo ar [[Kolize|C'holize]] e chomo Roma ; pa gouezho ar C’holize e kouezho Roma ; pa gouezo Roma e kouezho ar bed". — [[Beda Venerabilis]]. ;''Quantum debeatur'' :"Pegement an dle". Implijet er gwir evit termeniñ talvoudegezh an digoll a zo dleet d'ur gaou. ''Gwelit ''[[#An|An debeatur]]''. ;''Qui nescit dissimulare, nescit regnare'' :"Neb na oar ket kuzhat ne oar ket ren". ;''Qui rogat, non errat'' :"Neb a c'houlenn, ne fazi ket". ;''Qui scribit, bis legit'' :"Neb a skriv a lenn div wech". Lavared da zeskiñ d'ar studierien labourat. ;''Qui tacet, consentire videtur ubi loqui debuit ac potuit'' :"Neb a dav a seblant asantiñ pa zlee bezañ komzet ha pa c'halle". — [[Bonifas VIII]], ''Liber Sextus Decretalium'' V, XII.43 - Builh ''Sacrosanctae'', [[3 a viz Meurzh]] [[1298]]<ref>{{la}} [https://books.google.fr/books?id=1iQ_AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ''Google Books''].</ref>. ;''Quibus sunt verba sine penu et pecunia'' :"A zo komzerien divoued ha diarc'hant". — [[Plautus]] a-zivout annezidi [[Sparta (kêr)|Sparta]], en e [[Arz ar c'hoariva|bezh-c'hoari]] [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/captivi.shtml ''Captivi'', III.1, 472]. ;''Quid pro quo'' :"Un dra bennak evit un dra bennak". Er [[Grennamzer]], evit komz eus ur fazi en [[apotikerezh]], ul louzoù e-lec'h unan all. ;''Quidquid agis, prudenter agas, et respice finem'' :"N'oufes pe rafes, gra gant evezh, ha sell ouzh an diwezh gant evezh". ;''Quidquid discis, tibi discis'' :"Evidout-te e teskez kement tra a zeskez". ;''[[Quis custodiet ipsos custodes ?]]'' :"Piv a ziwallo an diwallerien ?". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/6.shtml ''Saturae'' VI:347-348]. ;''Quo fata ferunt'' :"War hentoù an tonkad". Sturienn [[Bermuda]]. ;''[[Quod erat demonstrandum]]'' :"Ar pezh a oa ret anataat". Berraet alies dre ''Q.E.D.". ;''Quod licet Iovis, non licet bovis'' :"Ar pezh a zo aotreet da Yaou n'eo ket aotreet d'ar saout". Kemm-digemm e vez al lezenn alies, hervez dere an den. Gwalldro [[Io (mitologiezh)|Io]], serc'h [[Yaou (doue)|Yaou]], eo dave al lavared latin. ;''Quod medicina aliis, aliis est acre venenum'' :"Ar pezh a zo ur remed evit lod zo ur pistri taer evit lod all". ;''Quod vinculum amoris esse debebat seditionis atque odi causa est, idem velle'' :"Evel-se, youl an holl hag a rankfe bezañ ul liamm a garantez a zegas dizemglev ha kasoni". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira3.shtml ''De Ira'' III, 34-2]. ;''Quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?'' :"Betek pegoulz, Catilina, e ri re gant hor pasianted ?". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/cat1.shtml ''In Catilinam'', I-1]. ;''Quot homines, tot sententiæ'' :"Kement a dud, kement a alioù". — [[Terentius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ter.phormio.html ''Afri Phormio'' II-454]. ==R== ;''[[Rara avis]]'' :"Al labous dibaot". Un den ma n'eus kalz dioutañ e-keñver e varregezh. ;''Rarum carum'' :"Ker e vez ar pezh a zo rouez". ;''Rarus fidus amicus'' :"Rouez eo ar mignon feal". ;''Reddite ergo quæ sunt Cæsaris Cæsari et quæ sunt Dei Deo'' :"Daskorit eta da [[Caesar (titl)|Gaesar]] ar pezh a zo da Gaesar, ha da Zoue ar pezh a zo da Zoue". — [[Aviel Mazhev]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#22 22:21] ; [[Aviel Mark]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/mark.shtml#12 12:17] hag [[Aviel Lukaz]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/luke.shtml#20 20:25]<ref>Merkit ez eo disheñvelik frazenn Mark diouzh an div all.</ref>. Gwelit ''[[#Q|Quæ sunt Cæsaris, Cæsari]]''. ;''Reductio ad absurdum'' :"Kas da ziskiantegezh". Prouiñ dre arguzennoù diskiant ; doare poellata a lakaer da vont en-dro pa groger da lakaat da wir ar c'hontrol eus ar pezh a glasker prouiñ. Gwelit ''[[#Ab|Ab absurdo]]''. ;''Rem acu tetigisti'' :"An dra begek hoc'h eus stoket outañ". A vez lavaret pa vez divinet un dra bennak : « Deuet eo ganit ! » — [[Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/rudens.shtml ''Rudens'' V.ii:1306]. ;''Repetitio est mater memoriae'' :"An adlavarout eo mamm an eñvor". ;''Repetitio est mater studiorum'' :"An adlavarout eo mamm ar studioù". ;''Requiescat in pace'' :"Ra ziskuizho e peoc'h". Berraet dre ''R.I.P.'' peurliesañ. ;''Res judicata pro veritate habetur'' :"Tra barnet zo gwirionez". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : ur varnedigezh embannet zo evel un dra prouet. ;''Res nullius'' :"Tra da zen ebet". A vez lavaret pa ne vez perc'henn ebet d'un dra bennak. ;''Res, non verba'' :"An dra, ha n'eo ket gerioù". A vez lavaret pa weler ez eo deuet ar poent da ober, ha n'eo ket a-walc'h chom da gomz. Ur spered heñvel zo c'hrennlavar flemmus brezhonek <q> Teod hir, dorn berr </q>. ;''Respice finem'' :"Bez soñj er finvezh". Damheñvel ouzh ''[[#Me|Memento mori]]''. ;''Retro Satana !'' :Gwelout : ''[[#Va|Vade retro Satana]]''. ;''[[Risus abundat in ore stultorum]]'' :"Paot ar c'hoarzh war c'henoù ar re sot". ;''Rixa rixae causa est'' :"Un tabut zo abeg d'unan all". ;''Roma aeterna'' :"Peurbad eo [[Roma]]". ;''Roma caput mundi'' :"Penn ar bed eo Roma". ;''Roma quanta fuit, ipsa ruina docet'' :"Ar c'halloudegezh hag a voe hini Roma, zoken he dismantroù he c'helenn". ;''Rus in Urbe'' :"Maezioù er Gêr". [[Roma]] eo ar Gêr. — [[Marcus Valerius Martialis]], [https://thelatinlibrary.com/martial/mart12.shtml ''Epigrammaton libri'', XII-42:21]. ==S== ;''Sæpe morborum gravium exitus incerti sunt'' :"Alies e vez diasur disoc'h ar c'hleñvedoù grevus". ;''Salus populi suprema lex'' :"Savete ar bobl eo al lezenn uhelañ". Sturienn [[Missouri (stad)|Missouri]]. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/leg3.shtml ''De legibus'' III, III, 8]. ;''Sapere aude'' :"Kred gouzout". Sturienn [[Kantved ar Sklêrijenn]] hervez [[Immanuel Kant]]<ref>{{de}} Immanuel Kant, ''Was ist Aufklärung?'', § 1 {{ISBN|978-1-5390-4573-1}}</ref>. ;''Sapientia est potentia'' :"Ar furnezh zo ur galloud". ;''Satis eloquentiae, sapientiae parum'' :"Kalz helavarded, nebeut a furnez". — [[Caius Sallustus Crispus]], [http://www.thelatinlibrary.com/sall.1.html ''Bellum Catilinae'' V:4]. ;''Scientia potentia est'' ;''Scripta manent, verba volant'' :"Ar skridoù a chom, ar c'homzoù a nij kuit". A-wechoù e vez gwell d'an den na lezel roudoù skrivet eus un dra hag a c'hellfed implijout evit noazout outañ. Gwelit : ''[[#Ve|Verba volant, scripta manent]]''. :"Ar c'houiziegezh zo ur galloud". ;''Semel malus, semper malus'' :"Fall ur wech, fall bepred". ;''Semper fidelis'' :"Feal bepred". Sturienn an [[US Marine Corps|US Marines]]. ;''Semper odoriferis proxima spina rosis'' :"Atav e vez an draenenn tost d'ar roz frondus". ;''[[Senatus Populusque Romanus]]'' :"Ar Sened hag ar Bobl Roman". Berraet dre ''S.P.Q.R.''<ref>E kentel [[italianek]] ar [[bannoù-treset]] ''[[Astérix]]'' ez eo bet troet ar galleg ''Ils sont fous ces Romains'' dre ''Sono Pazzi Questi Romani'' – S.P.Q.R. ivez. Gwelit {{fr}} Fratti, Roméo : ''Sono Pazzi Questi Romani'', [https://larepubliquedeslivres.com/sono-pazzi-questi-romani/ ''La République des livres'', 13/03/2017].</ref>. ;''Sermo vulgaris'' :"Yezh ar bobl", eleze al latin poblek. ;''Serum auxilium post proelium.'' :"Diwezhat eo ar skoazell goude an emgann". ;''Serum est post facta consilium'' :"Diwezhat eo ar c'huzul goude an ober". ;''Si napo leo viveret, hominem non esset'' :"Mar bevje al leon diwar irvin ne zebrje ket tud". ;''Si non nova, saltem nove'' :"Mar n'eo ket traoù nevez, nevez eo an doare". ;''Si satis est, multum est'' :"Mard eo a-walc'h, kalz eo'". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.consolatione2.shtml ''Consolatio ad Marciam'' XXI]. ;''Si tacuisses, philosophus mansisses'' :"Mar bijes tavet, e vijes chomet [[prederouriezh|prederour]]". ;''Si vis pacem, para bellum'' :"Mard mennez ar peoc'h, prient ar brezel". Deveret diouzh ''Igitur quī dēsīderat pācem, præparet bellum'' "Neuze, neb a venn ar peoc'h a rank printiñ ar brezel". — [[Publius Flavius Vegetius Renatus|Vegetius]], [ ''Epitoma rei militaris'', Liber III, Rakger]. ;''Si vis pacem, para iustitiam'' :"Mar mennez ar peoc'h, prient ar justis". ;''[[Sic]]'' :"Evel-se emañ". Implijet alies en embannadurioù pa veneger ur bomm fazius, evit sachañ evezh al lenner war an doare dic'hortoz pe fazius ma 'z eo skrivet ar bomm, da ziskouez n'eus fazi ebet en embannadur rak adskrivet eo bet ar bomm en e stumm orin. Da skouer : « '' Les ragoûts, notamment l’irish tsew'' [''sic'']'', pourraient se classer après les meilleurs ragoûts d’Europe, qui sont les ragoûts grecs'' […]. » – Paul Morand, ''Londres'' (1933) — ma lenner *''tsew'' e-lec'h ''stew'', "keusteurenn". ;''Sic cuncta caduca'' :"Evel-se e vez distabil pep tra". ;''[[Sic et simpliciter]]'' :"Evel-se emañ, ken plaen ha tra". ;''Sic luceat lux'' :"Ra splanno ar gouloù evel-se". ;''Sic semper tyrannis'' :"Evel-se bepred d'an diranted". Sturienn [[Virginia]]. ;''[[Sic transit gloria mundi]]'' :"Evel-se e tremen gloar ar bed". Lavaret d'ar [[pab]] nevez da zegas da soñj dezhañ ec'h eo berrbad ar gloar ha bresk ar galloud. ;''Silentii tutum praemium'' :"Asur eo garedon an tav". Mar gall an den tevel n'en devo ket da gaout keuz a-c'houde e gomzoù. ;''Similia similibus curantur'' :"Dre ar seurt e pareer ar seurt". Pennaenn an [[homeopatiezh]]<ref>Eus an [[alamaneg]] ''Homöopathie'', nevezc'her bet ijinet e 1796 gant Samuel Hahnemann diwar an [[henc'hresianeg]] ὅμοιος ''hómoios'' "heñvel" ha πάθος ''páthos'' "ar pezh a c'houzañver".</ref>. ;''Sine amico visceratio leonis ac lupi vita est'' :"Debriñ kig hep mignon zo buhez ul leon pe ur bleiz". Da lavar [[Epikuros]], hervez [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep2.shtml ''Epistularum moralium ad Lucilium'' – Levrenn II : XIX-10]. ;''Sine anno et loco'' :"Hep bloaz na lec'h". A-zivout skridoù ma vank ar menegoù-se warne. ;''Sine die'' :"Hep deiz". Hep resisaat pegoulz. ;''Sine labore non erit panis in ore'' :"Hep labour ne vo ket a vara ez kenoù". ;''Solem lucerna non ostenderent'' :"Ne ziskouezer ket an heol gant ul letern". ;''Soli sol soli'' :"An heol hepken". ;''Spes salutis'' :"Goanag ar savete". ;''Spoliatis arma supersunt'' :"An armoù a chom da neb a zo dibourc'het". Sturienn Emanuele Filiberto di Savoia (1526-1580), dug [[Savoia]]<ref>{{fr}} Burnier, Eugène (1864) : ''Histoire du Sénat de Savoie et des autres compagnies judiciaires de la même province''. HardPress™ Publishing, 2020 {{ISBN|978-0-371-81413-0}}</ref>. ;''sqq.'' :Berradur eus ''sequunturque'', "hag ar re da heul" en un dave. Da skouer : "pajenn 123 ''sqq.''". ;''Stat sua cuique dies'' :"Da bep unan e zedevezh dezhañ". ;''Statu quo'' :Gwelit : ''[[#In|In statu quo ante]]''. ;''[[Statu quo ante bellum]]'' :"Evel ma oa an traoù kent ar brezel". A vez implijet pa n'eus c'hoarvezet kemmadenn ebet a-c'houde ur brezel. ;''Stricto sensu'' :"Er ster strizh". ;''Stultorum infinitus est numerus'' :"Dreistkont eo niver an dioded". — [[Bibl]], [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]] [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml I:15]. ;''Stupete, gentes'' :"Bezit souezhet, tudoù". ''[[#In|Incipit]]'' ur meulgan [[katoligiezh|katolik]] evit [[Gouel Maria ar Gouloù}} savet gant Pierre Robert (1618-1699)<ref>{{fr}} [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb17738441k BnF]</ref> ;''Substine et abstine'' :"Gouzañv hag en em vir". Sturienn ar [[stoikegezh|stoikourien]]. ;''Substructiones insanae'' :"Danenframmoù diskiant". Lavared bet ijinet gant ar skrivagner [[Bro-Saoz|saoz]] Robert Burton ([[1577]]-[[1640]]) en e ''Anatomy of Melancholy'' '[[1621]]) evit deskrivañ emzalc'h an uhelidi a glask staliañ o domani war un dachenn dre lakaat sevel kastilli hollgaer, daoust d'ar c'houst o rivinañ alies<ref>{{en}} [http://www.gutenberg.org/files/10800/10800-h/10800-h.htm ''Anatomy of Melancholy'']</ref>. ;''Sui generis'' :"Eus e seurt-eñ". Er gwir e lakaer da ''sui generis'' ur blegenn na c'haller ket renkañ e rummad pe rummad ; ret eo neuze krouiñ skridoù arbennik nevez. ;''Summa cum laude'' :"Gant ar brasañ enor". Enorusañ meneg a c'heller kaout gant un diplom er skolioù-meur. Gwelit ''[[#H|Honoris causa]]''. ;''Summum ius, summa iniuria'' :"Ar reishañ, an direishañ". Dre ar reober gant ar [[gwir (lezenn)|gwir]] e teu an direizhder. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/off1.shtml#33 ''De Officiis'' I, 33]. ;''Sunt mala quae libas, ipse venenum bibas'' :"Fall eo ar pezh a brofez, ev da bistri". Berraet dre ''S.M.Q.L.I.V.B.'' war medalenn [[sant]] [[Benead Norcia|Benead]], goude ''V.R.S.N.S.M.V.'', ''[[#Va|Vade Retro Satana]]'', Numquam Suade Mihi Vana'', "Tec'h alese, Satan, na 'm zempt biken dre ar vended". ;''Supremumque 'vale' '' :"Un 'adeo' diwezhañ" distaget gant [[Orfeüs]] pa goll [[Euridike]] en eil tro. — [[Ovidius]] [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met10.shtml ''Metamorphoses'' X:62]. ;''Sursum corda !'' :"Savit, kalonoù !". A vez lavaret da reiñ nerzh-kalon. ;''Sutor ne supra crepidam'' :"Kereour, arabat eo dit mont uheloc'h eget ar votez". Da bep hini da rannañ kaoz diwar-benn ar pezh a anavez. — Distummadir eus ''ne supra crepidam sutor iudicaret'' "[gant aon] na varnfe ar c'here dreist ar votez" e [[Plinius an Henañ]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Pliny_the_Elder/35*.html ''Naturalis historia'', levrenn XXXV, xxxvi, 22, 85] a-douez aozerien all. ;''Suum cuique'' :"Da bep unan e hini". Da bep den hervez e zellidoù ; ''Nam iustitia, quae suum cuique distribuit, quid pertinet ad deos'' "Evit a sell ouzh ar justis, a zo da bep unan e hini, ar pezh a zo e kerz an doueed'' eo ar frazenn glok — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/nd3.shtml#8 ''De Natura deorum'' III, 38]. Bez' emañ ivez ''Suum cuique tribuere'', "reiñ da bep unan e hini", a zo kenster gant ''[[#Un|Unicuique suum]]''. ==T== ;''Tarde venientibus ossa'' :"D'ar re degouezhet diwezhat, an eskern". A vez lavaret d'ar re a zegouezh diwezhat ouzh taol, pe e diwezh un abadenn pe un emgann. ;''Tempora mutantur nos et mutamur in illis'' :"Kemmañ a ra an amzerioù, ha kemmañ a reomp ganto". Bomm eus hanterenn gentañ ar {{XVvet kantved}}, deveret eus ''Omnia mutantur, nihil interit'' "pep tra a gemm, netra ne varv" gant [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met15.shtml ''Metamorphoses'' XV:165]. ;''Tempori servire'' :"En em ober diouzh an degouezhioù". ;''Ter'' :"Teir gwech". ;''Terminus'' :"Diwezh". ;''Testis unus, testis nullus'' :"Un test hepken, test ebet". Un test hepken ne dalv ket dirak al lez-varn rak n'eo ket a-walc'h. ;''Timeo Danaos et dona ferentis'' :"Aon am eus rak ar C'hresianed ha pa vefent o tegas profoù". — [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen2.shtml ''Aeneis'', II, 49]. ;''Timeo hominem unius libri'' :"Aon am bez rak den ul levr hepken." Dañjerus e vez an den na gred nemet en ul levr hepken (hini e relijion peurvuiañ). Gwelit ''[[#Ca|Cave ab homine unius libri]]''. ;''Titulus crucis'' :"Talbenn ar groaz". Anv latin ar skritellig koad a voe lakaet war kroaz [[Jezuz Nazaret]] diwar urzh [[Pontius Pilatus]], hervez [[Aviel Yann]] [https://www.lueur.org/bible/jean19/vulgate 19:19]. Gwelit '''[[#In|I.N.R.I.]]'". ;''Tres faciunt collegium'' :"Tri a ra ur strollad". Tri eo an niver bihanañ a dud a zo rekis evit sevel un aozadur. [[File:Vincenzo Camuccini - La morte di Cesare.jpg|thumb|''Marv Caesar'', Vincenzo Camuccini (~1804)]] ;''Tu quoque, mi fili'' :"Te ivez, ma mab". Hervez an hengoun, gerioù lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] d'e vab [[Brutus]] goude bout bet kontellataet gantañ. E gwirionez en devefe komzet [[henc'hresianeg]] (καὶ σὺ τέκνον ''kaì sý téknon''). ==U== ===Ub=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Uberrima fides'' :"Fonnusañ feiz". Kreñvoc'h c'hoazh eget [[#Bo|bona fide]]''. Enebet ouzh ''[[#Ca|caveat emptor]]''. Skrivet ''uberrimae fidei'' a-wechoù, en [[tro-c'henel|dro-c'henel]] eta. ;''Ubi amici ibidem opes'' :"El lec'h m'emañ ar vignoned emañ an nerzh". ;''Ubi amor, ibi dolor'' :"El lec'h ma vez karantez e vez poan". ;''Ubi bene, ibi patria'' :"El lec'h ma vez an den en e vleud, eno emañ e vammvro". ;''Ubi commoda, ibi incommoda'' [[File:Sestertius-Aquilia Severa-RIC 0390.jpg|thumb|upright 1.4|An doueez [[Concordia (doueez)|Concordia]], war kein ur pezh-moneiz]] ;''Ubi concordia, ibi victoria'' :"El lec'h ma vez unvaniezh e vez an trec'h". [[Doue]]ez ar c'henemglev e oa [[Concordia (doueez)|Concordia]] ivez. ;''Ubi deficiunt equi, trottant aselli'' :"El lec'h ma n'eus ket a-walc'h a gezeg e trot ezenigoù". ;''Ubi dubium, ibi libertas'' :"El lec'h m'emañ an arvar emañ ar frankiz". ;''Ubi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio'' :"El lec'h m'emañ an hevelep abeg d'al lezenn e vez an hevelep talvoudegezh d'al lezenn". ;''Ubi est, mors, victoria tua ?'' :"Marv, pelec'h emañ da drec'h ?" ;''Ubi feuda, ibi demania'' :"El lec'h m'emañ ar glad emañ an domani". Pennaenn ar [[gladdalc'helezh|c'hladdalc'helezh]]. ;''Ubi fumus, ibi ignis'' :"El lec'h m'emañ ar moged emañ an tan". <q> Dibaot siminal a voged / Anez na ve tan en oaled </q>. ;''Ubi lex non distinguit, nec nos distinguere debemus'' :"El lec'h ma ne ziforc'h ket al lezenn, arabat eo diforc'hañ". ;''Ubi lex voluit dixit, ubi noluit tacuit'' :"El lec'h ma vennas al lezenn e lavaras, el lec'h ma ne vennas ket e tavas". Pa fell d'al lezennerien plediñ gant ur gudenn e reont ul lezenn, pa ne fell ket dezho ne reont ket, da lavaret eo ez eo arabat klask mont dreist ar pezh a zo skrivet el lezenn ha dezastum traoù na oant ket mennet gant al lezennerien. ;''Ubi maior minor cessat'' :"Kodianañ a ra ar gwan dirak ar c'hreñv". ;''Ubi mel ibi apes'' :"El lec'h ma 'z eus mel ez eus gwenan". ;''Ubi ordo, ibi pax et decor; ubi pax et decor, ibi laetitia'' :"El lec'h ma'z eus urzh ez eus peoc'h ha kened ; el lec'h ma'z eus peoc'h ha kened ez eus levenez". Lavaret gant [[Benito Mussolini]] en ur brezegenn e ''Scala'' [[Milano]] d'an [[28 a viz Here]] [[1928]]. ;''Ubi periculum'' :"El lec'h (m'emañ an) dañjer". Anv ur builh bet embannet gant ar [[pab]] [[Gregor X]] d'ar [[7 a viz Gouere]] [[1274]] ma stalias sened ar [[kardinal|c'hardinaled]] evel doare nemetañ da zibab ur pab<ref>{{la}} [https://web.archive.org/web/20160304064715/http://www.osjcuria.org/sga/young/giovannipaolo/ubipericulum.pdf Ar skrid latin].</ref>. ;''Ubi plura nitent in carmine, non ego paucis offendi maculis'' :"El lec'h ma 'z eus kened en ur varzhoneg, n'on ket dismegañset gant un nebeud tarchoù". ;''Ubi societas, ibi ius'' :"El lec'h m'emañ ar gevredigezh emañ ar gwir". N'eus kevredigezh ebet hep lezennoù pe reolennoù. ;''Ubi solitudinem faciunt, pacem appellant'' :"El lec'h m'o deus graet un dezerzh o deus lavaret e oa ar peoc'h". ;''Ubi sunt qui ante nos fuerunt?'' :"Pelec'h emañ ar re a zo bet en hor raok ?". Anv ur [[barzhoniezh|varzhoneg]] [krennsaozneg|krennsaonek] savet gant un aozer(ez) dianav war-dro [[1275]]<ref>[http://www.wwnorton.com/college/english/nael/noa/pdf/20Beauty_1_2.pdf Ar skrid krennsaoznek].</ref>. Diwar ar skouer-se e voe ul uskad barzhoniezh a voe anvet ''ubi sunt'', ar barzh gall [[François Villon]] ([[1431]]-[[1463]]) o vezañ ur skouer anezhañ gant [https://web.archive.org/web/20150430193006/http://www.lettres-persiennes.net/textes-extraits/francois-villon/ballade-dames-temps-jadis.php ''Ballade des dames du temps jadis'']. ;''Ubi tu Gaius, ibi ego Gaia'' :"El lec'h ma vi Gaius, e vin Gaia". Bomm da zisklêriañ fealded etre ar priedoù roman da zeiz an [[eured]]. [[Gaia (doueez)|Gaia]] eo [[doue]]ez an [[Douar (planedenn)|Douar]], hag a ro he frouezh. ===Ul=== [[File:Ultima Ratio Regum Cannon.jpg|thumb|''Ultima ratio regum'' war ur c'hanol]] <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ultima cave'' :"Douj d'an hini ziwezhañ." Oc'h ober dave d'an eur, war un [[horolaj|horolaj-heol]]. ;''Ultima ratio regum'' :"Diwezhañ arguzenn ar rouaned". An nerzh. Sturienn war ar c'hanolioù gall, diwar urzh ar [[Kardinal|c'hardinal]] [[Armand Jean du Plessis de Richelieu]]. ;''Ultra posse nemo obligatur'' :"N'eo an dic'hallus rekis da zen". ;''Ultra vires'' :"Dreist ar galloudoù". ;''Ulula cum lupis, cum quibus esse cupis'' :"Neb a vez gant bleizi a zesko yudal ganto". ===Um=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Umbram facere alicui rei'' :"Bannañ ur skeud war un dra bennak". Da lavaret eo e vougañ. ;''Umbram suam metuere'' :"Kaout aon rak e skeud". ===Un=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Una hirundo non facit ver'' :"Ur wennili ne ra ket an hañv". Un darvoudenn vat ne dalvez ket e vo mat an holl zarvoudennoù heñvel a c'hoarvezo war he lerc'h. ;''Una nota super la, semper est canendum fa'' :"Un notenn a-us La a vez bepred kanet Fa". Reolenn ar [[sonerezh|sonaozour]] [[Alamagn|alaman]] [[Michael Praetorius]] (1571-1621) en e ''Syntagma musicum'' (1619) da geñver skeuliadoù ar [[kanañ|c'hanañ]]<ref>[https://archive.org/details/syntagmamusicume00prae/page/n9/mode/2up En-linenn (1154 fajenn)]</ref>. ;''Una res est in obligatione, duae autem in solutione'' :"Un dra zo en endalc'h, daou en diskoulm". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : un amveziad zo evit skoulmañ ar gevrat, daou avat zo ret evit he diskoulmañ. ;''Una salus victis, nullam sperare salutem'' :"Ur goanag hepken d'ar gollerien, na c'hoanagiñ savete ebet". ;''Una tantum'' :"Unan hepken". Implijet a-zivout un dra na c'hoarvez nemet ur wech, evel un taos nemedel. ;''Unguibus et rostro'' :"Gant an ivinoù hag ar pigos". En em zifenn ''unguibus et rostro'', gant nerzh hag a-zevri. Sturienn kêr [[Avinhon]]. ;''Unicuique suum'' :"Da bep unan e hini". Gwelit ''[[#S|Suum cuique]]''. ;''Unitas virtute'' :"An unaniezh a ra an nerzh". ;''Universalia sunt nomina post rem'' :"Anvioù goude an traezoù eo an hollegoù". Ur prezeg stummet goude ar skiant-prenet eo an hollegoù ; da skouer : deuet eo meizad an "denelezh" a-c'houde ma 'z eus bet tud war an Douar, hag an traezoù hepken zo gwirvoudel. Er [[Grennamzer]], arguzenn bennañ an [[usvedoniezh|usvedoniourien]] [[nominalouriezh|nominalour]] en enep da hini ar [[gwirvoudelezh (prederouriezh)|wirvoudelourien]]. ;''Universalia sunt realia ante rem'' :"Beziadoù kent an traezoù eo an hollegoù". Gwirvoudeloc'h eget an traezoù eo ar meizadoù, ha bez' e oa anezho kent an traezoù ; da skouer : a-viskoazh ez eus bet eus meizad an "denelezh", zoken pa ne oa den ebet war an douar. Er Grennamzer, arguzenn an usvedoniourien wirvoudelour en enep da hini an nominalourien. ;''Uno pro puncto caruit Martinus Asello (Ob solum punctum caruit Martinus Asello)'' :"En abeg d'ur pik e voe kollet Asello Martinus gant Martinus". Martinus, a oa [[Abati|abad]] Asello er {{XVIvet kantved}}, a c'horchemennas ma vije skrivet ''Porta patens esto. Nulli claudatur honesto'', da lavaret eo "Digor e chom an nor. Ne vo serr da zen onest ebet". Siwazh, dre fazi e voe engravet ar frazenn ''Porta patens esto nulli. Claudatur honesto'', ar pezh a dalvez "An nor ne chom ket digor da zen. Serr eo d'an den onest". Dre zilec'hiadur ar pik e voe an abati kontrol d'ar garitez kristen eta, ha diskarget e voe Martinus eus an abati. Gant e warlerc'hiad e voe lakaet reizhañ ar fazi, hag ouzhpennañ ar frazenn ''Uno pro puncto caruit Martinus Asello". Lod istorourien a lavar e voe ouzhpennet ''Ob solum punctum caruit Martinus Asello'', a zo kenster. ;''Unum castigabis, centum emendabis'' :"Mar kastizez unan e reizhi kant". Arabat eo kastizañ an holl fazioù nag an holl fazierien. ;''Unus inter pares'' :"Unan e-touez tud par". Evit deskrivañ ezel ur strollad. Gwelit ''[[#Pr|Primus inter pares]]''. ;''Unus lanius non timet multas oves'' :"Ur c'higer n'en devez ket aon rak an deñved niverus". ;''Unus omnium parens mundus est'' :"Ar bed eo tad nemetañ an holl". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/ben3.shtml ''De Beneficiis'' III, 28]. ;''[[Unus pro omnibus, omnes pro uno]]'' :"Unan evit an holl, an holl evit unan". Sturienn [[Suis]]. ;''Unus testis, nullus testis'' :"Un test, test ebet". Ne dalez mui er [[gwir (lezenn)|gwir] ; an istorourien avat en implij evit lavaret e sav ur gudenn pa vez un andon hepken. ===Ur=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Urbi et orbi]]'' :"D'ar Gêr ha d'ar bed". A vez lavaret diwar-benn embannoù ar [[pab]] ; [[Roma]] eo ar gêr. ;''Urticae proxima saepe rosa est'' :"Alies e vez ar rozenn tost d'al linad skaotus". ===Us=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Usufructus est ius alienis rebus utendi fruendi, salva rerum substantia'' :"Ar gerz eo ar gwir da implijout ha da gaout ar gerz eus madoù un den all hep kemmañ o danvez". — [[Julius Paulus Prudentissimus]], ''Ad Vitellium'', III, meneget en [http://droitromain.upmf-grenoble.fr/Corpus/d-07.htm ''Digesta seu Pandectae'' VII, 1, 1]. ;''Usque ad finem'' :"Betek an diwezh". Stourm betek ar berzh pe ar marv eo stourm ''usque ad finem''. ;''Usque ad effusionem sanguinis'' :"Betek skuilh ar gwad". <q> Rak ret eo deoc'h mennout en em ren gant kalonegezh, zoken betek skuilh ar gwad </q> eo kalon prezegenn ar [[pab]] d'ar [[kardinal|gardinaled]] nevez-anvet, alese liv ruz-gwad o saeoù. ;''Usque ad sideras, usque ad inferos'' :"Eus ar stered betek an ifernioù". ;''Usus magister est optimus'' :"An ober eo ar gwellañ mestr". ;''Usus sine fructu potest'' :"Gallus eo an implij hep ar frouezh". — [https://books.google.fr/books?id=pltEAAAAcAAJ&pg=PA535&lpg=PA535&dq=usus+sine+fructu+potest&source=bl&ots=fBkmSG2ajQ&sig=cM-HaRUU5UUxnfcwuMtPvwCIVjY&hl=fr&sa=X&ei=iUhzVd6sNsP3UtyYgYAB&ved=0CDsQ6AEwBg#v=onepage&q=usus%20sine%20fructu%20potest&f=false ''Digesta seu Pandectae'', Lib. VII, t. VIII, §14, 1]. ===Ut=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ut ameris, ama'' :"Evit bezañ karet, kar". ;''Ut ameris, amabilis esto'' :" Evit bezañ karet, bez hegarat". ;''Ut desint vires, tamen est laudanda voluntas'' :"Lakaet e vefe diouer a nerzh, padal ez eo meuladus ar ratozh". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.ponto3.shtml ''Epistulae ex Ponto'' III, 4, 79]. ;''Ut pictura poesis'' :"Evel al livouriezh eo ar varzhoniezh". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 361]. ;''Ut quiescat Atlas'' :"Evit ma tiskuizhfe [[Atlas (mitologiezh)|Atlas]]". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]]. ;''Ut sementem feceris, ita metes'' :"Evel ho po hadet ez eostot". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/oratore2.shtml#65 ''De Oratore'' II, LXV, 261]. ;''Ut sis nocte levis, sit cena brevis'' :"Mar kerez kaout un nozvezh vat (a gousk), gra ur goan verr". ;''Utile per inutile non vitiatur'' :"Un dra talvoudus n'eo ket siet gant un dra didalvoud". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], ne c'haller ket nullañ un teul solius dre ouzhpennañ traoù didalvoud ennañ. ;''Uti, non abuti'' :"Ober, ha n'eo ket reober". ; "[[Uti possidetis]]" ;''Ut supra'' :"Evel (meneget) uheloc'h". ===Ux=== ;''Uxori dilectae'' :"D'am gwreg karet". ''Dilectae Uxori'' eo dindan pluenn [[René Le Gléau]] e levrenn gentañ ''Études syntaxiques bretonnes''<ref>{{fr}} René Le Gléau, ''Études syntaxiques bretonnes'', levrenn 1, Al Liamm, 1999 {{ISBN|978-2-9514004-0-5}}</ref>. ==V== ;''V.S.L.M'' :Berradur ''Votum Solvit Libens Merito'', amañ izeloc'h. ;''V. V. V. V. V.'' :Berradur ''[[Vi veri universum vivus vici|Vi Veri Vniversum Vivus Vici]]'', "dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved". Embannet er [[bannoù treset]] ''[[V for Vendetta]]'', m'eo lakaet war gont Faust, oc'h ober dave da dudenn [[Johann Wolfgang von Goethe]] (''Faust'') pe da hini [[Christopher Marlowe]] (''Doctor Faustus''). N'eus roud ebet eus al lavared latin-se en oberennoù-se avat. ===Va=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Vacatio legis'' :"Ezvezañs al lezenn". ;''Vade ad formicam o piger et considera vias eius et disce sapientiam'' :"Kae d'ar verienenn ha sell penaos e ra ha desk ar furnez". — [[Vulgata]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/proverbs.shtml#6 ''Proverboù'' 6:6]. ;''Vade in pace'' :"Kae e peoc'h". Bomm ar [[beleg]] katolik e dibenn ar gofesadenn. ;''Vade mecum'' :"Deus ganin". Ul levr (peurvuiañ) hag a vez atav gant an den. ;''Vade retro Satana'' :"Tec'h alese, Satan !". Respont graet d'al lubanerien ha tempterien. ''Vade retro me Satana'' eo ar bomm reizh. — [[Vulgata]], [[Aviel Mark]] [https://www.lueur.org/bible/marc8/vulgate 8:33]. ;''Vae soli'' :"Gwa an den an-unan". ''[...] vae soli quia cum ruerit non habet sublevantem'' "gwa an den an-unan, rak pa gouezh n'eus den ebet d'e lakaat war e sav" eo al lavred klok. — [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml Eklesiastes, 4:10]. ;''Væ victis'' : ''Gwa ar re drec'het". A voe distaget gant [[Brennos]], penn-brezel galian, war-lerc'h kemer kêr [[Roma]] — [[Titus Livius]], [https://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.5.shtml#34 ''Ab urbe condita libri'', V, 48]. ;''Vaga est fortuna'' :"Kemm-digemm eo ar chañs". ;''Vale'' :"Chom yac'h". Kevarc'h latin, a dalve kement ha [[kenavo]]. ;''Vanitas vanitatum omnis vanitas'' :"Goullonder ar goullonderioù, goullonder eo pep tra". — [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml Eklesiastes, 1:2]. Ar stumm ''Vanitas vanitatum '''et''' omnis vanitas'' a gaver gant [[:s:la:Liber_Ecclesiastes_(Hieronymus)|Sophronius Eusebius Hieronymus]] ha [[:s:la:Liber Ecclesiastes (Anselmus Laudunensis)|Anselmus Laudunensis]]. ;''Vare, legiones redde !'' :"[[Varus]], daskor [ma] [[lejion]]où [din] !". Distaget gant an impalaer [[Aogust (impalaer)|Aogust]] en e gousk goude ma voe distrujet e voe al lejionoù roman e [[Germania]] gant [[Arminius]] en [[emgann Teutoburg]] er bloaz [[9]]. — [[Suetonius]] [https://web.archive.org/web/20140502004537/http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.aug.shtml#23 ''Vita Divi Augusti'', 23]. ;''Varia vita est'' :"Kemm-digemm eo ar vuhez". ;''Variorum'' :"Gant a bep seurt". Berradur ar bomm ''[[#Cu|Cum notis variorum scriptorum]]'' ;''Varitatio delectat'' :"Plijus e vez ar c'hemm". ;''Varium et mutabile semper femina'' :"Kemmus ha hedro e vez ar vaouez atav". — [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 569-570]. ===Ve=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Velle est posse'' :"Youlañ a zo gallout". <q> Neb a venn a c'hall </q>. ;''Veni vidi vici'' :"Deuet on, gwelet em eus, trec'het em eus". A vije bet lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] da Sened Roma da gontañ an emgann ouzh ar roue Pharnaces II e-kichen Zela e 47 kent JK. — « Ἦλθον, εἶδον, ἐνίκησα » eo skrid [[Ploutarc'hos]], [https://remacle.org/bloodwolf/historiens/Plutarque/cesarpierron1.htm Buhez Caesar, 50,3]. ;''Venia aetatis'' :"Brient an oad". Ur brient roet gant an impalaer d'un den minor evit e lakaat da vajor kent an oad a 25 bloaz. E dibenn an Impalaeriezh ne veze roet ''venia aetatis'' nemet d'ar baotred koshoc'h eget 20 vloaz ha d'ae merc'hed koshoc'h eget 18 vloaz<ref>{{en}} Adolf Berger, ''Encyclopedic Dictionary of Roman Law'', The American Philosophical Society, 1953, [https://books.google.fr/books?id=oR0LAAAAIAAJ&pg=PA760&lpg=PA760&dq=venia+aetatis&source=bl&ots=sTLsU1hx9x&sig=ca_r2gx0_0ED3G1YBPEieiUlPOg&hl=fr&sa=X&ei=lAZ0VdewM8ffUcKIgugO&ved=0CCkQ6AEwAQ#v=onepage&q=venia%20aetatis&f=false p. 760-b].</ref>. ;''Venia sit dicto'' :"Lavaret hep dismegañsiñ an doue". — [[Plinius ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/pliny.ep5.html ''Epistularum'' V, 6, 46]. Lavared lakaet etre krommelloù peurliesañ. ;''Ventis secundis, tene cursum'' :"Gant harp an avelioù, dalc'h da vont gant ar red". ;''Vera causa'' :":(Ar) gwir abeg". ;''Verae amicitiae sempiternae est'' :"Peurbadus eo ar vignoniezh wirion". ;''Verba docent, exempla trahunt'' :"Kelenn a ra ar c'homzoù, sachañ (an dud) a ra ar skouerioù". ;''Verba ita sunt intelligenda ut res magis valeat quam pereat'' :"Ar gerioù a rank bezañ komprenet a-benn ma talvezfent kentoc'h eget mont da get". ;''Verbatim'' :"Ger-ha-ger". [[Adverb]] latin ar [[Grennamzer]], savet diwar ''verbum'' "ger", liester ''verba'', hag al lost-ger adverbel ''–atim''. Testeniekaet e [[saozneg]] abaoe dibenn ar {{XVvet kantved}} kent tremen d'ar [[galleg]]<ref>{{en}} [http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=verbatim&searchmode=none ''Online Etymology Dictionary''].</ref>. ;''Verba volant, scripta manent'' :"Ar c'homzoù a nij kuit, ar skridoù a chom". en [[Henroma]] e kaved gwell skoulmañ un emglev dre skrid eget dre gomz. Gwelit : ''[[#Sc|Scripta manent, verba volant]]''. ;''Vere papa mortuus est'' :"E gwirionez, marv eo ar pab". Lavared hengounel a vez distaget gant ar [[kardinal|c'hardinal]] merour evit testeniañ marv ar [[pab]]. ;''Veritas odium parit'' :"Ar wirionez a c'han ar gasoni". Pe : "Mamm d'ar gasoni eo ar wirionez". <q> Ar wirionez a zo kazus / D'an hini a zo kablus </q>. ;''Veritas odium parit, obsequium amicos'' :"Gant ar wirionez e sav kasoni, gant klufennerezh e teu mignoned". ;''Vestigia terrent'' :"Aon am eus rak al louc'hoù". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, 1, 74]<ref>{{fr}} {{la}} [https://web.archive.org/web/20110613030507/http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/horace_epitresI/lecture/1.htm ''AgoraClass''1, 01, 70].</ref>. ;''Vestis virum facit'' :"An dilhad a ra an den". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'' III, 1, 60)<ref>{{en}} Desiderius Erasmus, ''The Adages of Erasmus, selected by William Baker'', University of Toronto Press, 2001, ISBN 978-0-8020-4874-5, [https://books.google.fr/books?id=VmJn6IFMyicC&pg=PA240&lpg=PA240&dq=vestis+virum+facit&source=bl&ots=SvHvh1kxAJ&sig=uIrl8TwSG_XykIbNBDlFvDM34fY&hl=fr&sa=X&ei=sBV0VcScLoatU9_BgdgE&ved=0CD8Q6AEwBTgK#v=onepage&q=vestis%20virum%20facit&f=false p. 240]</ref>. ;''Veto'' :"Herzel a ran (ouzh tra pe dra da dremen pe da vezañ)". Ger implijet da lavarout ez eus lakaet berz gant un aotrouniezh bennak. ;''Vexata quaestio'' :"Goulenn skoemp". A zo bet breutaet meur a wech c'hoazh. ===Vi=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Vi veri universum vivus vici]]'' :"Dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved". ([[Aleister Crowley]] ([[1875]]-[[1947]]), ''The Cry of the 4th Aethyr, which is called PAZ'', e [http://hermetic.com/crowley/the-vision-and-the-voice/aethyr4.html ''The Vision and the Voice''])<ref>{{en}} Aleister Crowley, ''The Vision and the Voice'', Red Wheel, 1997 {{ISBN|978-0-87728-887-9}}</ref>. ;''Via'' :"Hent". Implijet evit deskrivañ un treug, gant ar ster "o tremen dre" ; da skouer : mont a [[Roazhon]] da [[Naoned]] ''via'' [[Redon]]. ;''Via crucis'' :"Hent ar groaz". ;''Via antique via est tuta'' :"An hent kozh eo an hent asur". ;''Via trita via tuta'' :"An hent uzet eo an hent asur". ;''Vice versa'' :"En daou du a bep eil". ;''Victrix causa diis placuit, sed victa Catoni'' :"Kaoz an trec'hour he deus plijet d'an doueed, kaoz an hini trec'het da [[Marcus Porcius Cato|Gato Gozh]]". — [[Marcus Annaeus Lucanus|Lucanus]], [http://www.thelatinlibrary.com/lucan/lucan1.shtml ''Pharsalia'', I-128]. ;''Vide infra'' :"Gwelit (amañ) izeloc'h". Evit kas d'ul lec'h pelloc'h en ur skrid. Berraet alies dre ''infra'' hepken. ;''Vide supra'' :"Gwelit (amañ) uheloc'h". Evit adkas d'ul lec'h kentoc'h en ur skrid. Berraet alies dre ''supra'' hepken. ;''Video meliora proboque deteriora sequor'' :"Ar mad a welan, hag a garan, hag an droug a ran". Komzoù lakaet e genoù [[Medea]]). — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met7.shtml ''Metamorphoses'' VII:20-21]. ;''Videre nostra mala non possumus ; alii simul delinquunt, censores sumus'' :"Ne c'hallomp ket gwelet hor sioù ; bezet tud all fazius war an dro, setu-ni barnerien". — [[Phaedrus]], ''Fabulae'', [https://books.google.fr/books?id=RCrkg1xaoXYC&pg=PA114&lpg=PA114&dq=videre+nostra+mala+non+possumus+alii+simul+delinquunt+censores+sumus&source=bl&ots=3BVoONFQ8p&sig=F1zsoWcwhzGeS1tb9AdDm8mkw-c&hl=fr&sa=X&ei=OWR0VfioO4TTU9v5g5gP&ved=0CFgQ6AEwBw#v=onepage&q=videre%20nostra%20mala%20non%20possumus%20alii%20simul%20delinquunt%20censores%20sumus&f=false ''Liber IV, Fabula X : De Vitiis Hominum]. ;''Vigilantibus non dormientibus iura succurrunt'' :"Ar [[gwir (lezenn)|gwir]] a sikour ar re a zo war evezh, ket ar re a zo kousket". N'eo ket a-walc'h d'an den gouzout emañ al lezenn diouzh e du, ret eo dezhañ en em zifenn. ;''Vilicus ne sit ambulator'' :"Ar feurmer n'eo ket ur pourmener". — [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]], [http://www.thelatinlibrary.com/cato/cato.agri.html ''De Agri Cultura'' V, 2]. ;''Vim vi repellere licet'' :"Aotreet eo diarbenn an nerzh dre an nerzh". Evit en em zifenn. ;''Vincere scis, Hannibal, victoria uti nescis'' :"Gouzout a rez trec'hiñ, Hannibal, implijout an trec'h n'ouzez ket". Ar jeneral Maharbal da [[Hannibal Barca]] a-choude trec'h [[Cannae]] e 216 kent J-K, pa ne fellas ket da Hannibal mont war-eeun da-gaout Roma. — [[Titus Livius]], [http://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.22.shtml#51 ''Ab Urbe Condita Libri'' XXII-51]. ;''Vindica te tibi'' :"Azgoulenn da-unan". Azgoulenn da wirioù warnout-te, bez perc'henn warnout a-nevez — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep1.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'' I, 1]. ;''Vinum animi speculum'' :"Melezour an ene eo ar gwin". Pa vez mezv an den e weler e demz-spered gwirion. ;''Vinum aqua miscere'' :"Lakaat dour er gwin". Bezañ izeloc'h e gribenn. ;''Vinum et musica laetificant cor'' :"Gwin ha sonerezh a laouena ar galon". ;''Vir bonus dicendi peritus'' :"Un den mat a oar komz". Termenadur ar prezeger, hervez [[Marcus Fabius Quintilianus|Quintilianus]], [http://www.thelatinlibrary.com/quintilian/quintilian.institutio12.shtml ''Oratoria'' XII, 1.I], a-zivout [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]]. ;''Vir ex virtute'' :"An den dre ar vertuz". Sturienn Skol Itron Varia Gwengamp. ;''Vires acquirit eundo'' :"Nerzh a zastum en ur vont". Sturienn [[Melbourne]]. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 175]. ;''Virgo intacta'' :"Gwerc'h dibistik". Ur [[Gwerc'hded|werc'h]], ur vaouez n'he deus biskoazh bet darempredoù revel. ;''Viribus unitis'' :"Nerzhioù an unaniezh". <q> Kant neudenn / A ra kordenn </q>. ;''Virtus post nummos'' :"Ar vertuz war-lerc'h an arc'hant". ;''Virtus unita fortior'' :"An nerzh eo vertuz an unaniezh". Sturienn [[Angola]]. [[Restr:Coat of arms of the Italian Air Force.svg|thumb|<div class="center">''Virtute siderum tenus''<br>''Aeronautica Militare'', Italia</div>]] ;''Virtute siderum tenus'' :"Gant kadarnded trema ar stered". Sturienn [[aerlu]] [[Italia]]. ;''Vis comica'' :"An nerzh fentus". Ar galloud da lakaat an dud da c'hoarzhin. ;''Vis consili expers mole ruit sua'' :"An nerzh hep ar spered a zisac'h dindan e dolz". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'', III, IV, 65]. ;''Vis experiri amicum? Calamitosus fias'' :"Ha c'hoant hoc'h eus da amprouiñ ur mignon ? Troit da walleürus". — [[Marcus Terentius Varro]], [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/varron/sentences.htm ''Sententiae Varronis'' VI, 21]. ;''[[Vis grata puellae]]'' :"Feulster c'hoantaet gant ar plac'h". Deveret eus ''grata est vis ista puellis'' "Mat eo ar galloud-se evit ar merc'hed" — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis1.shtml ''Ars Amatoria'' I:673-674]. ;''Vis maior'' :"Rediezh vuiek". ;''Vita brevis, ars longa, occasio praeceps, experimentum periculosum, iudicium difficile'' :"Berr ar vuhez, hir an arz (da zeskiñ), berrbad an degouezh, dañjerus an arnodiñ, diaes ar barn". Diwar-benn arz ar [[mezegiezh|vezegiezh]]. — [[Hippokrates]], [https://books.google.fr/books?hl=fr&id=_vPKvaXuU-0C&q=ars+longa#v=snippet&q=ars%20longa&f=false Αφωρισμων / ''Sententiae'' I-1]. ;''Vita enim mortuorum in memoria est posita vivorum'' :"Buhez ar re varv zo dalc'het en eñvor ar re vev". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/phil9.shtml ''Oratio Philippica Nona'', 10-V]. ;''Vita mutatur non tollitur'' :"Kemmet eo ar vuhez, tennet n'eo ket". Mervel n'eo ket daskor ar vuhez, hogen tremen d'ur vuhez welloc'h.<ref>{{fr}} {{la}} ''Le Paroissien Complet Latin-Français à l'usage du diocèse de Toulouse'', 1826-1856 [https://books.google.fr/books?id=aMTli8h_7HEC&pg=PA743&lpg=PA743&dq=messe+des+morts+en+latin&source=bl&ots=6IXTVZAHK7&sig=Gxz2Kz--hj8cxfWfjn74zRD2_-I&hl=fr&sa=X&ei=dsp1VYmuCMTzUs2VgZgI&ved=0CD4Q6AEwBDgU#v=onepage&q=tollitur&f=false Rakger da Gounlid an Anaon, p. 690].</ref>. ;''Vitiantur et vitiant'' :"Siek ha sier". Un elfenn ''vitiantur et vitiant'' en ur gevrat a c'hall diwiriekaat ar gevrat en he fezh. ;''Vitiantur sed non vitiant'' :"Siek hogen ket sier". Un elfenn ''vitiantur sed non vitiant'' en ur gevrat ne c'hall ket diwiriekaat ar gevrat en he fezh. ;''Vive et me ama'' :"Bev ha kar ac'hanon ". A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. A seblant savet diwar skouer ar frazenn izeloc'h, ''Vive valeque''. ;''Vivere est cogitare'' :"Prederiañ eo bevañ". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/tusc5.shtml#38 ''Tusculanae Disputationes'' V, XXXVIII, 111]. ;''Vive valeque'' :"Bev ha bez yac'h". A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. — [[Horatius]] [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm2.shtml ''Sermones'', II, 2.5]. ;''Vivit sub pectore vulnus'' :"Er galon e vev ar c'hloaz". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 67]. ;''Vixit'' :"Bevet en (he) deus". Gant ar ger-se e veze kemennet marv un den gant ar Romaned. ===Vo=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg|thumb|''Sant Yann ar Badezour'', [[Tizian]], ~1541]] ;''Volenti non fit iniuria'' :"Da neb a asant ne vez graet dismegañs ebet". Mard en em laka un den en ur blegenn en ur c'houzout e c'hall c'hoarvezout droug gantañ ne c'hall ket sevel klemm a-enep ar gevrenn all. ;''Vota superis reddite'' :"Sevenit ho kouestl d'ar re zivarvel". — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedrapp.html ''Fabularum aesopiarum libri quinque'', ''Appendix Perrotina Fabularium'', ''De oraculo Apollinis'', VIII]. ;''Votum Solvit Libens Merito'' :"A galon vat en deus graet hervez e c'houestl". A veze skrivet war an ''[[#Ex|ex-voto suscepto]]''. Berraet e ''V. S. L. M.'' alies. ;''Vox clamantis in deserto'' :"Ar vouezh o huchal en dezerzh". Respont roet gant [[Yann ar Badezour]] pa voe goulennet outañ « Piv out-te ? » A vez implijet gant kelennerien er c'hlas da ziskouez ne vezont ket selaouet nemeur. Ur ster all a vez roet d'ar bomm kemeret evel sturienn Dartmouth College, e [[New Hampshire]], [[SUA]] : "mouezh an deskadurezh eo ar skol e gouelec'h New Hampshire" — [[Vulgata]], [[Levr Izaia]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/isaiah.shtml#40 40:3]. ;''Vox populi vox dei'' :"Mouezh Doue eo mouezh ar bobl". Eus youl ar bobl eo ez eus kaoz. Berraet dre ''vox populi'' hepken alies, evit komz eus "mouezh an dud goulennataet" gant ar ''[[media]]''. ===Vu=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:BG-Lovere-201-meridiana.jpg|thumb|[[Horolaj|Horolaj-heol]] skrivet ''Vulnerant omnes, ultima necat'' warnañ]] ;''Vulgare amici nomen sed rara est fides'' :"Boutin eo an anv « mignon » hogen rouez eo ar vignoniezh". — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedr3.html ''Fabulae'', III, IX]. ;''Vulgus vult decipi, ergo decipiatur'' :"Fellout a ra d'an dud voutin bezañ touellet, neuze ra vint touellet".<ref name="DWO" /> ;''[[Vulnerant omnes, ultima necat]]'' :"An holl a c'hloaz, an diwezhañ a lazh". Eus an eurioù ez eus kaoz amañ : war an [[horolaj-heol|horolajoù-heol]] e lenner kement-se alies. ;''[[Vulpes et uva]]'' :"Al louarn hag ar rezin". — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedr4.html ''Fabulae'', IV, III : ''De Vulpe et uva'']. ;''[[Vulpes pilum mutat, non mores|Vulpem pilum mutare, non mores]]'' :"Kemmañ e vlev a ra al louarn, kemmañ e zoare da vevañ ne ra ket". — [[Suetonius]], ''De via Caesarum'', [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.vesp.html ''Vita Divi Vespasiani'' XVI, 2]. ;''Vultus est index animi '' :"Melezour an [[ene]] eo an dremm". ==Daveoù== ===Levrioù=== ;{{en}} *Adolf Berger, ''Encyclopedic Dictionary of Roman Law'', Lawbook Exchange, 2014, {{ISBN|978-1-58477-142-5}} *Laura Gibbs, ''Latin Via Proverbs: 4000 Proverbs, Mottoes and Sayings for Students of Latin'', Laura Gibbs, 2006 (ASIN: B00262PY4W) ;{{fr}} *C. de Méry, ''Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes". 1828 *Jacques Michel, ''Memento de locutions latines'', Guérin Canada, 2001 — {{ISBN|978-2-760-17087-2}} *Nathan Gigorieff, ''Citations latines expliquées'', Éditions d'Organisation, 2003 — {{ISBN|978-2-708-13529-1}} *Gabriel Montagnier, Serge Guincherd, ''Locutions latines juridiques'', Dalloz, 2007 — {{ISBN|978-2-247-07078-7}} *Marie-Dominique Porée-Rongier, ''Les expressions grecques et latines'', First, 2007 — {{ISBN|978-2-754-00477-0}} ===Kenrouedad=== *{{en}} {{la}} [http://www.thelatinlibrary.com/ ''The Latin Library''] – Skridoù latin klasel. *{{en}} {{la}} [http://latinviaproverbs.pbworks.com/w/page/15130829/FrontPage ''Latin Via Proverbs''] *{{es}} {{la}} [http://latin.dechile.net/ ''Frases y Citas en Latín''] *{{fr}} {{la}} [http://www.lexilogos.com/latin/gaffiot.php Geriadur Gaffiot latin-galleg (1934)] *{{fr}} {{la}} [http://www.locutio.net/modules.php?name=Encyclopedia&op=list_content&eid=1 ''Locutio – Expressions et Citations Latines''] ==Notennoù== {{Daveoù|bannoù=2}} ==Gwelet ivez== *[[Lavaroù latin ar gwir]] [[Rummad:Rolloù]] [[Rummad:Lavaroù latin]] 2j0toe5ferb1g9ovcfb40y8l3wz69dv 0 22139 2194408 2158935 2026-07-02T18:14:24Z Rouédrouiz 90903 /* Yezhoù */ 2194408 wikitext text/x-wiki * ''Ur pennad [[New Brunswick (New Jersey)]] zo ivez.'' {{Infobox-proviñsoù Kanada | anv = Brunswick-Nevez | AlternateName = ''New Brunswick''</br>''Nouveau-Brunswick'' | anv klok = Proviñs Brunswick-Nevez | EntityAdjective = Provincial | banniel = Flag of New Brunswick.svg | ardamezioù =Arms of New Brunswick.svg | kartenn = New Brunswick-map.png | gerstur = Spem reduxit (Spi adnevezet) | yezhofisiel = [[saozneg]] - [[galleg]] | kêr-benn = [[Fredericton]] | LargestCity = [[Saint John, New Brunswick|Saint John]] | OfficialLang = [[saozneg]], [[galleg]] | bleunienn = [[Melion mouk]] | gwezenn = [[keir balzam]] | evn = ''[[Poecile atricapillus]]'' | Premier = [[Blaine Higgs]] | PremierParty = [[Progressive Conservative]] | Viceroy = [[Graydon Nicholas]] | ViceroyType = Letanant-gouarnour | berrpost = NB | PostalCodePrefix = [[List of E Postal Codes of Canada|E]] | AreaRank = 11^vet | gorread = 72 908 | douar = 71 450 | dour = 1 458 | dregant dour = 2.0 | PopulationRank = 8^vet | poblañs = 749,168 | bloaz = 2006 | DensityRank = 4^e | stankter = 10.60 | GDP_year = 2005 | GDP_total = $23.727 miliard | GDP_rank = 8^vet | GDP_per_capita = $31,552 | GDP_per_capita_rank = 12^vet | AdmittanceOrder = 1^añ | AdmittanceDate = [[1añ Gouere|1añ a viz Gouere]], [[1867]] | TimeZone = [[UTC]]-4 | HouseSeats = 10 | SenateSeats = 10 | ISOCode = CA-NB | lec'hienn = www.gnb.ca }} '''Brunswick-Nevez'''<ref>"Brunswick-Nevez" e pennad-skrid "Cheticamp" gant [[Loeiz Andouard]], [[Al Liamm]] nv 140, p.219.</ref> (''New Brunswick'' e [[saozneg]], ''Nouveau-Brunswick'' e [[galleg]]) a zo ur [[proviñsoù ha tiriadoù Kanada|broviñs]] eus [[Kanada]], er reter anezhi. [[Kebek]] emañ en Norzh dezhi, [[Skos-Nevez]] en he Reter, [[Pleg-mor Sant-Laorañs]] er Biz, [[Bae Fundy]] er Gevred ha stad amerikan [[Maine]] er C'hornôg. Unan eus [[Provinsoù-mor]] Kanada eo. 83% eus he firiad a zo goloet gant koadeier hag en he hanter norzh emañ an [[Appalachoù]]. Kevandirel eo an hinad gant goañvezhioù erc'hus hag hañvezhioù kerreizh. [[Restr:New Brunswick topographic map-fr.svg|thumb|kleiz|300px]] [[Restr:New Brunswick Legislative Building- Fredericton- New Brunswick-20170718.jpg|250px|thumb|Savadur Bodadenn lezenniñ Brunswick-Nevez.]] == Yezhoù == Gallegerien a ya d'ober war-dro 40% eus an dud ([[Akadia|Akadiiz]]), ha kenofisiel eo ar galleg hag ar saozneg. Proviñs divyezhek ofisiel nemeti Kanada eo. Ar re [[Bouzarded|vouzar]] a ra gant [[yezh ar sinoù maritim]], [[yezh ar sinoù kebekat]], ha [[yezh ar sinoù amerikan]]. Marteze e raed gant [[yezh ar sinoù Koadoù ar Biz]], ur yezh kar da [[Yezh ar sinoù ar Plaenennoù Meur|hini ar Plaenennoù Meur]], gwezhall p'en em gavjent re vouzar pe meuriadoù disheñvel o yezhoù dre gomz. ==Daveoù== {{daveoù}} {{Proviñsoù Kanada}} {{Frankofoniezh}} [[Rummad:Proviñsoù ha tiriadoù Kanada]] [[Rummad:New Brunswick]] hnex47lv0hcipk0fbkcmp38vai7jshq 0 27301 2194403 2115776 2026-07-02T17:12:08Z Ch. Rogel 46 Lakaet an torfed e-tal ar felladenn + pennadoù nes + rummata 2194403 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Pierre-Paul Prud'hon - Justice and Divine Vengeance Pursuing Crime.JPG|thumb|''Le Justice et la Vengeance divine poursuivant le Crime''<br><small>Pierre-Paul Prud'hon ([[1808]])</small>]] Un '''torfed''' zo un ober hag a zo a-enep [[lezenn]]où ar [[riez]] pe ar [[stuzegezh]] degemeret gant ar gumuniezh tud lec'hel d'an nebeutañ.<br> El lezennoù kastiz [[Bro-C'hall]] e vez termenet an torfedoù evel an oberoù eus ar re c'hrevusañ ([[muntr]]où, [[drouglazh]]ioù, [[feulster]]ioù grevus rakprederiet, [[laeradenn]]où gant [[arm]]où, [[gwallerezh]]ioù, [[tan-gwall]] mennet...). E Bro-C'hall, [[felladenn]] e vez graet eus an [[drougober]] a-enep al lezenn ha n'eo ken grevus : laeradennoù hep feulster, chom hep doujañ d'ar reolennoù lezennel…). Ledanoc'h eo ster ar ger [[saoznek]] ''crime''. == Pennadoù nes == * [[Drouglazh]] * [[Felladenn]] * [[Lez-azizoù]] * [[Lez-kastizañ Etrebroadel]] * [[Lez kastizel]]<ref>Termofis.</ref> * [[Lez-torfedoù]] * [[Muntr]] == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} [[Rummad:Gwir kastizel]][[Rummad:Torfedoniezh]][[Rummad:Torfederezh]] ks7ciisnquutodcok854sht7im853jp 0 28839 2194396 2183612 2026-07-02T14:01:56Z Dishual 612 /* Goude emgann Midway */ 2194396 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Kempenn}} [[Restr:Admiral Isoroku Yamamoto.jpg|thumb|upright 1.2|Isoroku Yamamoto]] '''Isoroku Yamamoto''' ([[japaneg]]: 山本五十六, ''Yamamoto Isoroku'', ganet d'ar [[4 a viz Ebrel]] 1884 hag aet da anaon d'an [[18 a viz Ebrel]] 1943, a oa un [[amiral]] japanat e-pad hanterenn gentañ an [[Eil brezel bed]]. Bet eo unan eus tud pouezusañ istor an [[Eil Brezel-bed]]. E penn [[morlu]] [[Japan]] e oa ha gantañ e voe aozet [[bombezadeg]] dic'hortoz [[Arsailh war Pearl Harbor|Pearl Harbor]]. Alies-kenañ e vez kontet e-touez gwellañ strategourien an [[Eil Brezel-bed]]. Komprenet en doa buan ar pezh a roe al listri-spluj hag an dougerioù kirri-nij an tu d'ober. Rakwelet en doa fin mestroni hag aotrouniezh Bro-Japan er [[Meurvor Habask]] (hervezañ ne badfe nemet c'hwec'h miz pe ur bloavezh, ar pezh a oa gwir peogwir c'hwec'h miz goude tagadenn Pearl Harbor, ar Japaniz a oa trec'het en [[emgann Midway]]). Betek ar fin eo chomet leal d'an impalaeriezh memes m'en doa komprenet penaos e echufe ar brezel. Mervel a reas d'an 18 a viz Ebrel 1943 pa oa distrujet ar bombezer a gase anezhañ hag ar c'hirri-nij a ambrouge anezhañ gant un dagadenn amerikan savet a-ratozh. == E yaouankiz == Isoroku Sadayoshi a zo ganet d'ar 4 aviz Ebrel 1884 e Nagaoka e rannvro an Niigato. E dad Takano Sadayoshi a oa ur [[samourai]] a renk izel e rannbarzh Nagoaka. "Isoroku" a zo ur ger e henjapaneg a dalvez 56 pe an oad a oa gant e dad da vare e ganedigezh. E 1916 e oa bet degemeret gant ar familh Yamamoto hag en doa kemeret o anv. Gouzout a ouie ar familhoù hep mab advabañ paotred yaouank evit ned afe ket o anv da get. Dimezet eo e 1918 gant Reiko Misashi. Ganti en do daou vab ha div verc'h. == Penn kentañ e hent er morlu == E 1901 en akademiezh ar morlu e Etajima (ul lodenn eus [[Hiroshima]]) hag e oa diplomet e 1904. E 1905, e-pad ar brezel Russed-Japaniz e kemer perzh en emgann Tsouhima evel martolod er ''Nisshin''. D'ar 27 a viz Mae 1905, goude tarzhadenn ar c'hanolioù e koll Yamamoto daou viz eus e zorn dehou hag un tamm eus e c'har dehou hag ez eo tizhet gant 120 skolpad houarn. Goude ar brezel e servijo war meur a vag all. Etre 1907 ha 1908 e heulio kentelioù e skol an torpilherezh. E 1911 ez aio da heuliañ kentelioù a renk B e skol ar morlu Tsukij ha da-heul e A adalek 1916 a-benn sevel e renk ar morlu. Da c'houde ez aio er SUA e skol-veur Haward etre 1919 ha 1921. Labouret en deus evel labourer-douar e Dartmouth er [[Massachusetts]]. Labourat a raio goude evel eil kabiten war ar Kitakami, gant an ofiserien-se ez aio da Europa ha da Amerika evel eil un amiral etre 1923 ha 1924. Da c'houde e vo eilkomandant en ur c'hamp aerlu ar morlu. Etre 1925 ha 1929 e laboure Yamamoto e kannati Japan e [[Washington]]. E 1928 e voe roet dezhañ ur post komandant war ar vag douger kirri-nij Akagi. Goude-se e voe lakaet e penn an teknikoù aeronotek e morlu Japan betek 1933. Da c'houde e voe eil Amiral an Akagi e 1933. Goude e labour diplomatek e-pad emgav [[Londrez]] war dizarmadur ar morlu e vo e penn an aeronotek er morlu japanat. Dont a raio da vezañ eil ministr ar morlu e 1936, chomm a raio er post-se betek ma teufe da vezañ e penn ar morlu. Chomm a raio e penn an aeronotek betek 1939 ouzhpenn d'e gargoù all. == Diaz an eil brezel bed == Daoust dezañ bezañ plijet ha liammet ouzh ar [[SUA]] dre e labour diplomateg e kannati Washington e vo Yamamoto liammet en un doare eeun pe ameeun e raktres ar brezel a enep ar SUA. Met e perzh e pad emgav Londrez e 1930 a vo gwelet evel ur c'hwitadenn evit al lu Japanad dre ma n'en deus ket paket ar Japan ar parentezh gant ar SUA war ar morlu. Ha enep penn eo bet Yamamoto gant trevadennadenn [[Manchouria]] e 1931 hag a enep ar brezel e Sina e 1937. Ne oa ket adu kennebeut evit an emglevioù etre [[Japan]], [[Alamagn]] [[Hitler]] hag [[Italia]] [[Mussolini]]. E 1937 d'an 12 a viz kerzu e voe bombezet an USS panay e-kichen aodoù [[Sina]]. An dagadenn se, penn kentañ ar brezel etre SUA hag Japan en deus rannet ar gouarnamant Japanad ha digoret un tabut taer gant SUA. En em zigareziñ a raio Yamamoto da gannad ar Stadoù-Unanet, Joseph C Crew. Lavaret eo bet a bep tu e oa ur gwallzarvoud memes ma oa gant ar Stadoù-Unanet prouennoù a walc'h diwar-benn c'hoantoù ar Japan. Yamamoto a zo bet kalz adlakaet e gont goude se el lu hag en deus klasket un nebeut e ziskar. D'ar 15 a viz du 1940 e vo lakaet Amiral. Displeget en deus e vefe diaes trec'hiñ ar [[Stadoù-Unanet]] goude c'hwec'h miz emgann da Gonoe Fumimaro a oa kentañ ministr ar Japan d'ar mare se. Gwelet eo bet Da c'houde dre ar fedoù e oa ar wirionez gantañ. E miz Even 1942 c'hwec'h miz goude tagadenn Pearl harbor e vo trec'het arme Bro-Japan e [[Emgann Midway|Midway]] (gwelet eo an emgann se evel an emgann a-bouez e brezel ar meurvor Habask). == Ar pezh en deus cheñchet e keñver teknologiezh ha strategiezh == [[Restr:Isoroku Yamamoto 1940 Nagato.jpg|thumb|upright 1.2|Yamamoto e penn kentañ ar bloavezhioù 1940]] Yamamoto a zo bet a-enep savidigezh an div vag meur ar Yamato hag ar Musashi a oa gwelet gantañ evel koustus ha didalvez. N'eo ket bet gwelet mat evit ar sonjoù se a oa gwelet evel kilsellour. Yamamoto a oa kentoc'h evit sevel meur a bigi doug kirri-nij. Diskouezhet en deus ar brezel e oa ar gwir gantañ dre me deus bet ar bigi bras evel ar Yamato ur perzh gwann tre war ar brezel hag int bet distrujet gant kirri-nij. Yamamoto a zo bet e karg eus un nebeut a cheñchamantoù a bouezh e aeronotik ar morlu. Liammet e vez alies anv Yamamoto gant ar bigi doug kirri-nij abalamour d'ho perzh e pad an dagadenn war [[Pearl Harbor]] hag e Midway. Met an araokadennoù pennaén degaset gant Yamamoto a zo bet evit ar c'hirri-nij hag a loc'he eus an douzr evel ar bombezenerien G3M (1935) hag ar G4M (1939). E c'hoantoù a oa da hirraat an hent a oa tu d'ar c'hirri nij ober hag o galloudegezh da dezougenn torpilhoù ha benn herzel ar morlu er mor uhel. Savet eo bet da heul bombezenerien efedus tre met ar gudenn ha oa gant ar c'hirri-nij e garg eus o difenn dre ma oant deeuet da vezañ re bonnner gant ar c'hementad a eoul maen e oa ret dezho kemeret evit ar bombezenerien en deus savet ar gudenn se kudennoù setu perak ez eo bet lezanvet ar G4m "dirrenn ha nij" al lezanv se a zo ur mouzfent dre ma'z eo marvet Yamamoto en ur c'harr-nij evel se. Ret eo bet gortoz ijinadenn an A6M lzanvet zero evit gelout heuliañ ar bombezenerien en o veajioù hir met ur gudenn bras e oa gant ar c'hirri-nij se dre ma oa aes tre plantañ an tan e-barzh disoc'hoù drastus en deus bet e pad ar brezel. E miz genver 1941 e kinnigas Yamamoto ur strategiezh nevez evit ar morlu. E pad 20 vloaz, pennoù ar morlu a d'oa ragtresset ur strategiezh diazezet war un dagadenn gant bigi skañv, listri spluj ha gant kirri-nij staliet war an douar. Ar strategiezh se a oa sañset bezañ heuliet betek trec'hiñ d'un taol ar morlu Amerikan hag a vefe bet gwanaet er zonenn etre inizi Ryukyu ar c'hornog hag an inizi Marianne ar reter. Diazezet diwar an teknikoù European a dreist holl diwar tagadenn porzh Italian Tarente gant ar Rouantelezh Unaned e miz du 1940 hag emskiant eus an dreistelezh teknik ha fetis a oa gant ar SUA e tivizas Yamamoto da gemm ar ragtress se. Difenn a raio ar fed e vefe ret skeign un taol bras da gentañ tout heuliet gant un emgann final gant ur strategiezh argad kentoc'h evit ur strategiezh difenn. Soñjet en deus Yamamoto e vefe dipitet an Amerikaned diwar ar c'holioù trumm e penn kentañ ar brezel hag e vefe ar c'hoantganto parlamantiñ. Gwelet ez eo bet da heul n'eo ket bet mad ar strategiezh se dre ma'z eo bet da torret al liammoù diplomatek goude tagadenn [[Pearl Harbor]]. Liammet gant ar fed a vefe bet erruet an diskleriadenn brezel goude an dagadenn sa eo diorroet ar spered anvet "remember Pearl Harbor" hag ar c'haont gant ar SUA d'en em veñjiñ deus an dagadenn dre guzh se. Gwelet e vez mad an darvoud se er film "Tora!Tora!Tora!" e lerc'h ma lavar Yamamoto (c'hoariet gant [[Sô Yamamure]])"Aon m'eus da vezañ diunet ur ramz kousket". N'eo ket sur en defe lavaret se Yamamoto met, diskkleriet en deus diwar benn ar brezel a enep ar SUA " Gelout a rin paboc'hiñ e pad c'hwech miz... goude se ne mo spi ebet mui da drec'hiñ". Diaes eo bet d'ar pennoù bezañ a-du gant Yamamoto met a benn ar fin e vo kendrec'het an amiral [[Osami Nagano]]. Kregiñ a reas ar c'hentañ aerlu da brientiñ an dagadenn war Pearl Harbor. == Tagadenn war [[Pearl Harbor]] == Evel ma oa bet rag treset gant Yamamoto e tagfe 6 vag doug kirri-nij d'ar 7 a viz kerzhu 1941 dre div wagenn a 353 karr-nij war Pearl Harbor hag Hawaii. An dagdenn a zo bet ur berzh bras evit ar Japaniz dre ma oa bet kaset d'ar strad peder Kuirasek hag en deus harzhet diorroadur ar morlu Amerikan er meurvor Habask. Ar bigi Doug kirr-nij a oant poentoù a bouezh en tagadenn met, n'int ket bet laket evel pouezhusoc'h evit ar bigi al war kartenn an objekifoù. Evit gwir ez eus bet kaset d'ar strad: pemp Kuirasek, teir all a zo bet damm distrujet ha dek vag all a zo bet kaset d'an traoñ. Dipitet eo bet memes tra Yamamoto gant [[Nagumo Chuichi]] a oa e penn an dagadenn dre ma ne oa ket bet distrujet ar bigi a ne oant ket er porzh hag re dister e oa bet ar bombezenadur war al lec'hioù strategel eus Oahu. Nagumo a oa laouen gant ar c'holloù bras a oa bet graet d'ar morlu Amerikan. N'eo bet kollet gant ar Japaniz nemet 29 karr-nij padal e oa bet rakwellet ur c'holl a daou vag ganto. Met ne oa ket tu da Yamamoto da gourdrouziñ Nagumo dre ma oa un nebeut kudenioù ( nebeut a armoù evit tagañ lec'hioù stretegel zo, diouer a gwiziegezh war lec'hiadur ar bigi ne oant ket er porzh, dachenn well re berr evit kass un trde argad,...) War an dachenn politikel eo bet un drast evit bro Japan. Kasoni a zo bet a enep bro Japan gant ar SUA dre ma'zeo bet gwellet tagadenn Pearl Harbor evel un dagadenn dre dindan ha gant disoc'hoù drastus. Lakaet en deus ar bobl da reaktiñhag en deus roet an tu da [[Franklin Delano Roosevelt|Roosevelt]] da diskleriañ ar brezel d'ar Japan. Lavaret en devoa F.D.Roosevelt ne vefe kaset soudard ebet da brezeliñ pell eus e vro keit ma ne vefe ket bet taget ar vro. Gant tagadenn Pearl Harbor ez eus bet tu da F.D.Roosevelt da dagañ ar Japan hep mont a enep e gêr. War an tu strategel ez eo bet dreist disoc'hoù tagadenn Pearl Harbor, harzhet eo bet an nerzhioù Amerikan da vont er meurvor Habask. Met ne ouie ket Yamamoto e oa bet ehanaet ar soñj brezel er meurvor Habask gant an Amerikaned evit ur strategiezh difenn ha kreizhenniñ an nerzhioù evit tagañ bro Alamagn. Hag an urzhioù roet d'an amiral Husband Kimmel a oa da difenn d'ar Japaniz da mont e Reter ar meurvor Habask hag e Australia. == Ar maread etre miz Kerzu 1941 ha Mae 1942 == [[Restr:Yamamoto what do you say america.jpg|thumb|upright 1.2|Skritell propaganda Amerikan gant ul lavarenn eus Yamamoto: Laouen on da degas ar peoc'h er Stadoù Unaned en Ti Gwenn e Washington''. Hag ar respont en traoñ: ''Petra E lavarez, AMERIKA ?'']] Goude bezañ bet harzhet an Amerikaned, en deus ar morlu Japanad gant Yamamoto e penn un heuliad ha tagdennoù er meurvor Habask hag er meurvor Indian. Ar pal ha oa da distrujañ al lec'hiennoù Amerikan, Australian, Saoz ha Izelvroiz ha oa er zonenn etre enzenn Wake, Australia ha ar Skri Lanka. Un nebeut eurvezhioù goude tagadenn Pearl Harbor, an 11vet aerlu Japanad ha tagas ar 7vet Air force Amerikan lec'hiet er [[Filipinez]] hag an nerzh "Z" Saoz. An izurzherienn da Yamamoto (Ozawa, Kondo, Takahashi) a zo bet lakaet e kargda distrujañ nerzhioù an enebourien dre tagadennoù dre an aer hag izmorel. Erruet eo ar maread se en e bar da'r 27 a viz C'hwevrer 1942 e pad brezel mor Java e lec'h ma'z eo bet trec'h ar Japaniz war ar er unaned. Gant trevadennerezh [[Indea]] ar Reter ha diskarr an nerzhioù Amerikan e oa gant ar Japan kalzh a danvez diaoz evit e industriezh (heoul maen ha gom-gwevn) Goude an trec'h se en deus ehanaet ar Japan e argerzh evit stabilaat al lec'hioù dindan ho beli. Yamamoto a zo bet lakaet e karg ragtressoù strategel met ne oa ket entanaet gant ar strategiezhioù kinniget dezañ. Klasket en deus kavout ar c'heizh etre ar furnez ha emled ar Japan. Goude trevadenn [[India]], [[Australia]] ha [[Hawaii]] ne oa ket a soudard a walc'h evit derc'hel an tachennoù dindan ho beli ha mont da drevadenniñ re. Adu eo bet pennoù al lu evit strollañ an nerzhioù war [[Birmania]] ha [[Guinea nevez]]. Yamamoto ha ao evit un "emgann final" ha enep an Amerikaned e zonenn Reter ar meurvor Habask met ne oa ket adu pennoù ar muiañ gwarezour. E pad an tabutoù ez eus bet an [[dagadenn Doolittle]] war [[Tokyo]] hag en deus c'heñchet penn d'an traoù dre ma diskouezhe e oa tu gant ar SUA tagañ Hondo gant ho kirri-nij. An dagadenn se en deus servijet da Yamamoto en d'oa c'hoant da sevel un dagadenn war Midway. An dagadennoù kichen bro Guinea a zo bet diaesoc'h. An amiral Tagaki en deus bet da ober gant un arme Amerikan ha oa gant nerzhioù brasoc'h. E pad emgann ar C'houral e penn kentañ miz Mae ez eo bet dammdistrujet ar vag doug kirri-nij Shokaku ha ez eus bet kollioù bras e touezh an nerzh Zuikaku. Diouer ar bigi se e pad [[emgann Midway]] en deus cheñchet kalzh traoù. == Emgann Midway e miz Even 1942 == [[Restr:Midway Atoll map.svg|thumb|upright 1.2|Kartenn an inizi Midway]] [[Restr:Adm Chester Nimitz-1942.jpg|thumb|left|Chester Nimitz e 1942]] Alies kennañ, e veze gwelet strategiezh Yamamoto evit emgann Midway, evel ur plan hag a ziskoueze e rogoni. Hervez ar burutelerien-se, argad an amiral oa bet aozet re vuhan goude raid Doolittle. Met diwezhatoc'h, e voe laret gant kalz a istorourien ne oa ket ken fall ha-se raktres Ymamoto: ur strategiezh a eneberezh kreñv a-enep ar morlu amerikan. Yamamoto a glaske pellaat an US Navy amaerikan eus inizi an impalaeriezh, a-benn kreñvaat difennoù Bro-Japan. Yamamoto a pouie e oa ret kaout un trec'h kreñv war ar morlu amerikan evit gellout kaout ar maout diwezhatoch, pe adlañsañ an tabutoù diplomatek. (Yamamoto oa ket a-enep mennoz ur peoc'h gwenn). C'hoant en oa lakkat an amerikaned da zont en un trap, en ur pellaat anezho eus Pearl Harbor. Pemvet lu Bro-Japan (ket al lu a bez, 2 douger-nijerezed, 5 morreder, 13 destroyer ha 4 lestr-karg) a ranke mont war-zu an [[inizi Aleoutian]], tagañ Dutch Harbor, Unalaska ha aloubiñ an inizi Kiska ha Attu. An devezh goude an dagadenn-mañ, ar morlu japaneg (4 douger-nijerezed, 2 lestr-hobrejonet, 3 morreder ha 12 destroyer) en ije taget ha distrujet an aerlu amaerikan e Midway. Goude bezañ bet trec'het an aerlu, Ymamoto en ije kaset an eil lu (1 douger-nijerezed, 2 lestr-hobrejonet, 10 morreder, 21 destroyer ha 11 lestr-transport) ah 5000 soudard a-benn aloubiñ attol Midway ha skarzañ ar Marines. Ur wech Midway tapet, an dougeroù-nijerezed amerikan o dije ranket kilaat e barzh an trap japaneg e lec'h ma vfen bet gortozet gant ar japaniz evit bezañ distrujet ganto. Goude an emgann, ar c'hentañ lu (1 douger-nijerezed, 3 morreder ha 13 destroyer) gant elfennoù an eil lu o dije ranket distrujañ an tachennoù herzel diwezhañ an amerikaned e barzh ar meurvor Habask. Yamamoto en oa raktreset kas ur c'harg (badezet ar c'harg K) a-benn lec'hiañ a-vat tachenn strollañ al lu amerikan ha gouzout fiñvadennoù an douger-nijerezed en dro da Bearl Harbor. Ha aozet en eus ur stollad listri-spluj oc'h heuliañ an dougeroù-nijerezed amerikan en dro da Vidway. Ar strategiezh hag he lakaat e pleustr a zo bet aozet hag adaozet e pad pell. Ar japaned o doa kaset 79 lestr hag an amerikaned 26. Ne oa nemet nerzhioù an aerlu hag al listri-spluj hag a oant damm-kevatal. Met Ymamaoto n'en oa ket soñjet an amerikaned a ouien toud e strategiezh: kavet o doa un doare da dapout ha da dreiñ kellaouennoù sekred ha kuzh al lu japaneg. Evel-se, an amiral [[Chester Nimitz]], hag a oa e penn ar morlu amerikan ar meurvor Habask, ivez en eus lakaet e plas un trap spontus a-benn trec'hiñ Yamamoto. Un destroyer amerikan en eus harzet pourvezadur ar c'harg K. E giz-se, Yamamoto n'en eus ket gellet kas da benn ar c'harg-mañ, nulaet eo bet ha n'en eus ket fellet gouzout ma morlu amerikan ar meurvor Habask oa c'hoazh e Pearl Harbor. Nimitz a gasas e dougeroù-nijerezed e Midway, evit kaout un nerzh div wech pouezusoc'h ha herzel lu listri-spluj Yamamoto a erruas re ziwezhat. Kuzhet, an amerikaned a gortozen tagadenn ar japaned ( an hini a ranke distruj an aerlu amerikan). An amerikaned n'o deus ket dalc'het kont eus an dagadenn japaneg war an inizi aleoutian ( un dagadenn savet dreist-holl evit disachañ evezh an amerikaned) hag un nebeut devezhioù a-raok an dagadenn japaned, ar 4 a viz Even 1942, Nimitz a zistrujas ar pevar douger-nijerezed japaned pa oan ar gwoannañ, a raok ma vefen prest d'an argad war an aerlu. [[Restr:Japanese aircraft carrier Hiryu burning on 5 June 1942 (NH 73064).jpg|thumb|upright 1.2|An Hiryu, ul lestr japaned, o deviñ]] Gant e nerzhioù dasparzet ha gwoannaet, Yamamoto na deuas ket a-benn da enebiñ ouzh an amerikaned. Nimitz a adlakas e nerzhioù war-zu ar reter a-benn non paz bezañ paket en un argad diouzh noz. An amiral japaned a gomprennas en oa kollet ha divizas non paz aloubiñ Midway ha distreiñ en a-dreñv. An darvoud-mañ a zo pouezus kennañ e barzh istor brezel ar meurvor Habask: an dreistelezh japaned er meurvor Habask a grogas da vont da get, war-dro c'hwec'h miz goude Pearl Habor, evel ma oa bet rakwelet gant Yamamoto. Goude-se, kalz a dud o deus pizmiget war strategiezh Yamamoto, met hep derc'hel kont eus holl elfennoù an emgann. Met arabat ankounac'hat, marteze, ne vefe ket bet gounezet an emgann gant an amerikaned ma ne vefen ket deuet a-benn da gomprenn kellaouennoù ar japaned. Ma vefe bet an trec'h gant Yamamoto, an dra-se en ije sur awalc'h kemmet mont en dro ar brezel: ar japaned o dije gellet astenn o tachenn war zu Hawai, Haïti hag aodoù reter ar Stadoù-Unanet ( gant netra evit o difenn!). An trec'h-mañ en ije, pe astennet padelezh ar brezel, pe, marteze met gant darvoudoù all en e dro, lakaet nerzhioù an Axe da gaout an trec'h. == Goude emgann Midway == N'eo ket bet diskalonekaet diustu ar pennoù hag o deus klasket sevel tagadennoù damm heñvel war [[Samoa]] hag an [[inizi Fidji]] evit terriñ al liamm etre [[Australia]] hag ar SUA. Ar pall a oa stankañ ar jeneral [[Douglas MacArthur]] ar c'hoant gantañ adtrevadenniñ Guinea nevez. An amiral Ernest King en d'oa c'hoant kemer al lec'hienn kirri-nij Japanad lec'hiet e [[Guadalcanal]] ha skarzhañ an nerzhioù Japanad eus al lec'hioù se. Kroget en deus an emgann meur se e 1942 evit echuiñ e miz c'hwevrer 1943. Yamamoto a chommas e penn ar morlu, d'an nebeutañ evit n'omp pas digalonekaat ar soudarded hag a gwelle anezhañ evel ur gwir doue. Met goude bezañ bet trec'het e Midway ne oa ket mui gwelet mad gant ar pennoù. Kollet eo bet gantañ un tamm mad eus ar galloudegezh diviz a oa ezhomm evit kas da benn argadoù nevez. Lakaet diaes e Guadalcanal, a dispaket e [[Azia]] a bez hag er [[meurvor Habask]] ez eo bet rediet ar Japaniz da lakaat a gostez ragtressioù damm heñvel ouzh hini Midway. C'hoazhet o deus da kreizhenniñ o nerzhioù war Guinea nevez ha Guadalcanal met un diouer ha resisder en o doareoù kejañ etre an nerzhioù douarel hag ar morlu en deus difennet d'ar Japaniz da trec'hiñ nerzhioù ar re unaned. Yamomoto a divizhas neuze da sevel argadoù gant ar morlu met en deus kollet kalzh bigi hag deus bet kalzh a diaesamantoù da kempouezhañ an difoc'h se. Goude se e prientas tri argad war an [[inizi Salomon]] ha war [[Santa Cruz]] etre miz Gwengolo ha miz du 1942 an disochoù a zo bet kalzh gwelloc'h evit ar Japaniz met re munut evit e talvezfe kemen da trec'hiñ ar SUA. Eus an tu al, trec'hoù ar er unaned o deus kroget da gwanaat kalzh an nerzhioù Japanad hag ar fed da goll un niver bras a bigi hag a kirri-nij en deus lakaet tennet ar spi divezhañ a chomme gant ar Japaniz. E miz C'hweverer 1943 an trec'h Amerikan e Guadalcanal en deus lakaet anat e oa dibosubl evit ar Japaniz da drec'hiñ e inizi Salomon. Goude un nebeut argadoù bihan e tivisas Yamamoto da lec'hiañ ar c'hirri-nij a oa war ar bigi war an douar. == Marv Yamamoto == Evit adreiñ kalon d'ar soudarded goude emgann drastus [[Guadalcanal]] e reas Yamamoto ur veaj evit gweladenniñ meur a kamp eus su ar meurvor Habask. D'ar 14 a viz Ebrel 1943 e kerzh ar program ''Magic'' ez eo bet tu d'ar servijoù kuzh Amerikan da zikodiñ ar roadoù hag a tisplege dre ar munut pegoulzh, dre pelec'h ha gant peseurt difennoù e vo graet ar veaj eus Yamamoto.Raktreset e oa bet da ober ar vaej etre Rabaul ha aerborzh Ballale ( un enezenn e kichen hini Bougainville nebell diouzh an inizi Salomon). Lakaet e oa bet ar veaj se d'an 18 a viz Ebrel d'ar mintin. An amiral Amerikan Nimitz a tivisas d'ar 17 a viz Ebrel da distrujañ karr-nij Yamamoto e pad e veaj. An 339vet izrann eus ar 347vet rann an 13vet Air force a zo bet lakaet e karg al labour se: ne oa kirri-nij gouest da mont ken pell (700&nbsp;km) d'ar mare se nemet ar P-38 Lightning. Lavaret e oa bet dezho e vefe bet da distrujañ ur c'harr-nij ennañ un ofiser uhel met n'eo ket bet komezt eus anv Yamamoto neblerc'h. D'an 18 a viz Ebrel d'ar mintin en desped da alioù e kuzulerienn a rakwelle kudennoù en deus loc'het Yamamoto evel ragtreset eus aerborzh Rabaul gant c'hwec'h zeros evit e tifenn e pad e veaj eus tro 500&nbsp;km. E pad an amzer se e veze 18 karr-nij o mont kuit eus Guadalcanal. Da 9e34 (da eur [[Tokyo]]) ez eo kroget an emgann a us da enezenn Bougainville. Al Letanant Rex T. Barber en deus tennet war karr-nij Yamamoto hag en deus kroget da mogediñ eus tu e reaktor kleiz da heul ar gudenn se ez eo kouezhet ar C'harr-nij er janglenn. Dizoloet eo bet lec'h ar "crash" an deiz war-lec'h gant al Letanant Hamosuma hag a oa e karg an enklask. Deskrivet en deus ar pezh e welle: Yamamoto a zo bet skarzhet eus ar c'harr-nij hag ez eo erruet en ur wezenn derc'hel a ra en e zorn e sabrenn samouraï. Herzez ar medisined ez eo bet tizhet Yamamoto gant div ganetenn, unan er skoaz hag an eil er penn e live ar jod. Daoust d'ar gloazadennoù grevus se ez eo bet tud er Japan evit laret ne oa ket marv dioustu goude bezañ bet tizhet. Roet eo bet un anv d'an darvoud se: 海軍甲事件 pe "Kaigunkô Jiken" pe "afer diskar ar morlu" hag a zo c'hoazh renket e "sekred difenn". ar pezh en deus adroet spi d'ar soudarded Amerikan ha digalonekaet ar soudarded Japanad hag a welle Yamamoto evel un doue. Evit skoachañ o araokadennoù bras graet war an dikodiñ en deus lavaret an Amerikaned e oa bet gwellet Yamamoto o pignat en ur c'harr-nij e Rabaul. Ar C'habitan Watanabe hag ar peurrest eus skipailh Yamamoto o deus devet korf Yamamoto e [[Buin]] ha kaset e ludu betek Tokyo war ar Musashi. Obidoù broadel en deus bet d'an 3 a viz Even 1943, meret int bet gant Mitsumasa Yonai ha zo deuet da vezan goude ar brezel kentan ministr bro Japan. Roet eo bet dezañ goude e marv medalenn ar bleunioù an hollzent (krizantem). An estrañjour nemetan eo ivez da vezañ bet roet dezañ uhelañ medalenn bro Alamagn Hitler. Douaret eo bet e ludu evit ul lodenn e vered publik Tama e Tokyo hag evit ar peurrest e templ e hendadoù Chulo-Hi e Nagaoka. {{Porched Japan}} {{DEFAULTSORT:Yamamoto, Isoroku}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1884]] [[Rummad:Marvioù 1943]] [[Rummad:Kadourien japanat]] [[Rummad:Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Morluioù]] 2i173mklt616zsy28xt3b00t879d4h8 0 41777 2194391 2132217 2026-07-02T13:20:45Z Ar choler 52661 2194391 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} Ar '''prenn''' a zo tammoù [[koad]] e pep poent eus e dennad adalek m'eo taolet ar [[gwez]] en traoñ betek m'eo prest evit bezañ implijet evel ur [[materi]] evit ar [[saverezh]] pe ar munuserezh. [[Skeudenn:Logs at woodmill.jpg|thumb|250px|Ur bern [[fagod]]ennoù e-kichen un [[heskennerezh]] e [[Aostralia]]]] [[Skeudenn:Wood from victoria mountain ash.jpg|thumb|250px|Prenn troc'het evit ober plankennoù]] Produet e vez ar prenn pe diaoz pe oberiet. Ar ''prenn diaoz'' a zo an danvez kriz implijet evit fardañ an [[arrebeuri]] ha meur a [[traezenn|draezenn]] goude m'eo bet peurdroc'het ha treuzfurmet ar c'hoad. Gant meur a [[ment|vent]] ha neuz e vez produet ar prenn. Ar ''prenn oberiet'' a vez pourvezet dindan mentoù reoliek, evit ar saverezh peurliesañ. ==Gwez o c'hoad implijet evit ober prenn== ===Koad tener=== * [[bezv]] * [[gwez-sedr]] * [[melwez]] * [[pin]] * [[pruñs]] * [[pupli]] * [[sapr]] ===Koad kalet=== * [[akajou]] * [[beuz]] * [[derv]] * [[ebena]] * [[evlec'h]] * [[faou]] * [[gwez-ivin]] * [[gwez-kerez]] * [[gwez-kraoñv]] * [[gwez-pabu]] ==Abegoù gwallsioù ar prenn== ===Abegoù gwallsioù diwar an amprevaned=== ===Abegoù gwallsioù diwar ar foue=== ==Gwelet ivez== * [[Ebenouriezh]] * [[Heskennerezh]] * [[Koad]] * [[Koadegouriezh]] * [[Munuzerezh]] * [[Plant koadek]] [[Rummad:Koad]] [[Rummad:Koadegouriezh]] [[Rummad:Greanterezh ar prenn]] 688c07wj2585317g80xaxq2ovqwzu2v 0 84162 2194402 2164638 2026-07-02T17:02:37Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2194402 wikitext text/x-wiki [[File:FIBD.jpg|thumb|Festival Etrebroadel Bannoù-Treset Angoulême.]] Brasañ festival [[bannoù-treset]] europeat eo '''Festival Etrebroadel Bannoù-Treset Angoulême''' ("Festival International de la Bande Dessinée d'Angoulême" e galleg). Bep miz Genver eo, e kêr [[Angoulême]], e [[Bro-C'hall]], abaoe 1974. Roet e vez prizioù a oa graet "Alfred" anezho e deroù ar festival, diouzh ar [[mank (evn)|mank]] tennet eus [[Zig et Puce]] gant [[Alain Saint-Ogan]]. Cheñch a reas an anv e 1989 evit "Alph-art" diouzh albom diwezhañ ha diechu [[Tintin]] "[[Tintin et l'Alph-Art]]" gant [[Hergé]]. Lezet e oa an Alph-art a-gostez e 2003 evit prizioù ofisiel Festival Etrebroadel Bannoù-Treset Angoulême. "Les Fauves" eo o anv nevez abaoe 2010. Ouzhpenn se e vez roet Priz Meur kêr Angoulême d'un arzour bev evit oberenn e vuhez. An arzour-mañ a zeu da vezañ prezidant ar festival evit ar bloaz war lerc'h. == Prizioù ofisiel == * albom gwellañ * "Les essentiels d'Angoulême" (5 albom) * deraouad gwellañ * priz ar publik Fnac-SNCF (dibabet gant ar publik) * priz ar glad * priz yaouank == Priz Meur kêr Angoulême == {| class="wikitable sortable" ! Bloaz ! Arzour ! Bro ! Yezh ! Deiziadoù ! Oad |----- !1974 |[[André Franquin]] |{{Belgia}} |[[galleg]] |1924-1997 |52 |----- !1975 |[[Will Eisner]] |{{SUA}} |[[saozneg]] |1917-2005 |57 |----- !1976 |[[Pellos]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1900-1998 |76 |----- !1977 |[[Jijé]] |{{Belgia}} |galleg |1914-1980 |63 |----- !1978 |[[Jean-Marc Reiser]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1941-1983 |36 |----- !1979 |[[Marijac]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1908-1994 |70 |----- !1980 |[[Fred Othon Aristidès|Fred]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1931- |48 |----- !1981 |[[Jean Giraud|Moebius]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1938- |42 |----- !1982 |[[Paul Gillon]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1926- |55 |----- !1983 |[[Jean-Claude Forest]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1930-1998 |52 |----- !1983 |[[Claire Bretécher]]<ref group="Notenn">Priz an 10 vloaz</ref> |{{Breizh}} |galleg |1940- |42 |----- !1984 |[[Jean-Claude Mézières]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1938- |45 |----- !1985 |[[Jacques Tardi]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1946 |38 |----- !1986 |[[Jacques Lob]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1932-1990 |53 |----- ! 1987 |[[Enki Bilal]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1951- |35 |----- !1988 |[[Philippe Druillet]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1944- |43 |----- !1988 |[[Hugo Pratt]]<ref group="Notenn">Priz ar 15 bloaz</ref> |{{Italia}} |[[italianeg]] |1927-1995 |60 |----- !1989 |[[René Pétillon]] |{{Breizh}} |galleg |1945- |43 |----- !1990 |[[Max Cabanes]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1947- |42 |----- !1991 |[[Marcel Gotlieb|Gotlib]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1934- |56 |----- !1992 |[[Frank Margerin]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1952 |40 |----- !1992 |[[Morris]]<ref group="Notenn">Priz Meur dibar an 20 bloaz, roet d'ar 27 a miz Even.</ref> |{{Belgia}} |galleg |1923-2001 |69 |----- !1993 |[[Gérard Lauzier]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1932-2008 |60 |----- !1994 |[[Nikita Mandryka]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1940- |53 |----- !1995 |[[Philippe Vuillemin]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1958 |36 |----- !1996 |[[André Juillard]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1948- |47 |----- !1997 |[[Daniel Goossens]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1954- |42 |----- !1998 |[[François Boucq]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1955- |42 |----- !1999 |[[Robert Crumb]] |{{SUA}} |saozneg |1943- |55 |----- !1999 |[[Albert Uderzo]]<ref group="Notenn">Priz dibar ar milved</ref> |{{Bro-C'hall}} |galleg |1927- |72 |----- !2000 |[[Florence Cestac]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1949 |50 |----- !2001 |[[Martin Veyron]] |{{Breizh}} |galleg |1950 |50 |----- !2002 |[[François Schuiten]] |{{Belgia}} |galleg |1956 |45 |----- !2003 |[[Régis Loisel]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1951 |51 |----- !2004 |[[Philippe Chappuis|Zep]] |{{Suis}} |galleg |1967 |36 |----- !2004 |[[Joann Sfar]]<ref group="Notenn">Priz an 30 bloaz.</ref> |{{Bro-C'hall}} |galleg |1971 |32 |----- !2005 |[[Georges Wolinski]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1934 |70 |----- !2006 |[[Lewis Trondheim]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1964 |41 |----- !2007 |[[José Muñoz]] |{{Arc'hantina}} |[[kastilhaneg]] |1942 |64 |----- !2008 |[[Dupuy-Berberian]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1960 ha 1959 |47 ha 48 |----- !2009 |[[Blutch]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1967 |41 |----- !2010 |[[Baru]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1947 |62 |----- !2011 |[[Art Spiegelman]] |{{SUA}} |[[amerikaneg]] |1948 |62 |----- !2012 |[[Jean-Claude Denis]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1951 |61 |----- !rowspan='2'|2013 |[[Willem]] |{{Izelvroioù}} |[[nederlandeg]], galleg |1941- |71 |----- |[[Akira Toriyama]]<ref group="Notenn">Priz an daou-ugentvet deiz-ha-bloaz.</ref> |{{Japan}} |[[japaneg]] |1955- |57 |----- !2014 |[[Bill Watterson]] |{{SUA}} |saozneg |1958 |55 |----- !rowspan='2'|2015 |[[Katsuhiro Ōtomo]] |{{Japan}} |japaneg |1954 |60 |----- |[[Charlie Hebdo]] (Prix meur ispisial) |{{Bro-C'hall}} |galleg | | |----- !2016 |[[Hermann (bannoù-treset)|Hermann]] |{{Belgia}} |galleg |1938 |77 |----- !2017 |[[Cosey]] |{{Suis}} |galleg |1950 |66 |----- ! 2018 | [[Richard Corben]] | {{SUA}} | saozneg | 1940-2020 | |- !2019 |[[Rumiko Takahashi]] |{{Japan}} |japaneg |1957- | |- !2020 |[[Emmanuel Guibert]] |{{Bro-C'hall}} |galleg |1964- | |- !2021 |[[Chris Ware]]<ref>N'eus ket bet festival e 2021. {{liamm web|aozer=Frédéric Potet|titl=Festival de la bande dessinée d’Angoulême : Chris Ware, un Grand Prix très proustien|kazetenn=[[Le Monde]]|deiziad=23 viz Even 2021|url=https://www.lemonde.fr/culture/article/2021/06/23/bd-chris-ware-un-grand-prix-d-angouleme-tres-proustien_6085325_3246.html}}.</ref> | {{SUA}} | saozneg |1967- | |- !2022 |[[Julie Doucet]]<ref>{{liamm web|aozer=Frédéric Potet|titl=Julie Doucet, un Grand Prix d’Angoulême « féministe jusqu’au bout des ongles » et underground|kazetenn=[[Le Monde]]|deiziad=16 a viz Meurzh 2022|url=https://www.lemonde.fr/culture/article/2022/03/16/julie-doucet-un-grand-prix-d-angouleme-feministe-jusqu-au-bout-des-ongles-et-underground_6117814_3246.html}}.</ref> | {{Kanada}} | galleg | 1965- | |- !2023 |[[Riad Sattouf]] | {{Bro-C'hall}} | galleg | 1978- | |- !2024 |[[Posy Simmonds]] | {{Rouantelezh-Unanet}} | saozneg | 1945- | |- !2025 |[[Anouk Ricard]] | {{Bro-C'hall}} | galleg | 1970- | |} '''''Notennoù''''' <references group="Notenn" /> == Liammoù diavaez == {{commons|Angoulême International Comics Festival|Angoulême International Comics Festival}} * [https://web.archive.org/web/20110222220924/http://bdangouleme.com/ Lec'hienn ofisiel] * [https://web.archive.org/web/20060913061408/http://www.toutenbd.com/rubrique.php3?id_rubrique=19 Prizioù] {{fr}} *[https://web.archive.org/web/20120707085158/http://www.bdangouleme.com/37-selection-2009-selection-officielle Dibab e 2009] {{fr}} [[Rummad:Bannoù-treset]] 7t98ejutinkc6kcxooxg0r7kqk4z59d 2 84868 2194409 2194321 2026-07-02T19:02:39Z Kestenn 14086 2194409 wikitext text/x-wiki {{#babel:br-4|fr-5|en-3|es-2|eu-1|de-1|ar-1|it-1}} {{Boxboxtop|Kestenn}} <div style=display:flex;justify-content:center;margin-bottom:10px;> {{Implijer Merour/ez}} {{Ma foull-traezh}} </div> {{Boxboxbottom}} '''''Salud deoc'h !''''' Duañ a ran pajennoù hervez va awen pe pa welan zo ur mank bennak. Kustum a ran skrivañ war sujedoù a anavezan un tamm da nebeutañ : Istor, brezhoneg, natur, sonerezh... Lavarit din ma welit traoù a-dreuz em labour, laouen e vin o kaozeal ganeoc'h. A galon, Kestenn. === Skouerioù pennadoù boulc'het pe savet === ==== War an Istor, Istor ar brezelioù hag an armoù ==== [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|Ahel Roma - Berlin - Tokyo]] • [[Annie Oakley]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Badalenn]] • [[Batalm]] • [[BAR M1918]] • [[Beretta 92]] • [[Jacques Boucher de Perthes]] • [[Breguet 14]] • [[Brezel Kendalc'h]] • [[Brigadenn 2506]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Lebel (fuzuilh)|Fuzuilh Lebel]] • [[Georg Luger]] • [[Geriaoueg an armoù-tan]] • [[HK 416]] • [[Hoplologiezh]] • [[Kampagn Guadalcanal]] • [[Kevredidi an Eil Brezel-bed]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Linenn Maginot]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded]] • [[Nikolai Nikoulin]] • [[Platinenn (arm-tan)]] • [[Munision]] • [[Papigod]] • [[Pariser Kanone]] • [[Pony Express]] • [[Porched:Armoù-tan|Porched an armoù-tan]] • [[Strinker-tan]] • [[Sturmgewehr 44]] • [[Trinitrotoluen|TNT]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev]] • [[Winchester Repeating Arms Company]] • [[.22 Long Rifle]] • [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] ==== War danvezioù all ==== [[Alf Sommerfelt]] • [[Armerezh]] • [[Bannouriezh]] • [[Biatlon]] • ''[[Bowling for Columbine]]'' • [[Dire Straits]] • [[Fraktur]] • [[Greunenn (unanenn)|Greunenn]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Lynyrd Skynyrd]] • [[Marc'h-tan]] • [[Nolann Le Garrec|Nolan Le Garrec]] • [[Oasis]] • [[Orjal dreinek]] • [[Plaenennoù Bras]] • [[Projur]] • [[Red Dead Redemption]] • [[Sportoù tennañ]] 0fwd3bswssqmr3f95ursgja78q631zj 0 84887 2194389 2115078 2026-07-02T12:08:42Z Kestenn 14086 Kempennig : yezh, liammoù 2194389 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Emgann Guadalcanal''', '''Oberiadur brezel Watchtower''' pe '''Kampagn Guadalcanal''' a voe e-touez emgannoù pouezusañ an [[Eil Brezel-Bed]] war dachenn [[Brezel_ar_Meurvor_Habask_(1937-1945)|Brezel ar Meurvor Habask]]. Dalc'het e oa an enezenn gant [[Arme Impalaeriezh Japan|Lu Impalaeriezh Japan]] pa zouaras 16000 soudard eus ar [[Stadoù-Unanet]] d'ar [[7 a viz Eost]] [[1942]] o tagañ war un dro inizi all : Florida, Tulagi, Gavutu ha Tanambogo. [[Restr:Pacific Theater Areas;map1.JPG|thumb|upright=2|An Eil Brezel-bed en Azia ar Gevred hag ar Meurvor Habask e 1942]] == Endro istorel == D'ar [[7 a viz Kerzu]] [[1941]], nerzhioù lu Impaleriezh o doa taget flodad brezel [[Stadoù-Unanet Amerika]] e-kerzh an [[arsailh war Pearl Harbor]]. Emañ Guadalcanal e-kreiz chadenn an [[inizi Salomon]], er biz da [[Aostralia]]. Evit [[Impalaeriezh Japan]] e oa strategel-kenañ al lec'h neuze a-benn terriñ an eskemmoù etre ar Stadoù-Unanet hag Aostralia. Un dachenn kirri-nij a oa dija gant Japaniz e penn Norzh ar chadenn (war enezenn Rabaul), met ne c'hellent ket patrouilhañ war hec'h hed ken hir e oa. [[Restr:Guadalcanal Aug 7 landings.svg|thumb|right|Hentoù ar charreadoù kevredet evit an dilestradegoù e Guadalcanal ha Tulagi, d'ar 7 a viz Eost 1942.]] Morlu Japan e felle dezhañ lakaat an inizi Salomon da sichenn strategel pennañ hag e krogas e 1942 ur programm aloubiñ. Savet e voe tachennoù evit ar c'hirri-nij brezel. Met dañjerus-kenañ e oa an aloubadegoù evit ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]] hag ur wezh anavezet ganto raktresoù Japan e tivizjont sevel ur bagad listri a-benn adtapout an inizi digant o enebour. == Oberiadur brezel Watchtower == === Douarañ === D'ar 7 a viz Eost 1942 e touaras [[1st Marine Division|rannarme gentañ Marines ar Stadoù-Unanet]] e reter ar stêr Tenaru. Ur souezh a voe evit Japaniz, a oa erruet ur miz a-raok nemetken war an enezenn war veg Lunga. Dre ma ne oa eno nemet soudarded japanat an Ijinoù e voe aes da Stadunaniz aloubiñ tachenn an aerborzhig. Kregiñ a reas ar Marines da echuiñ gant kempenn an dachenn. Ne oa ket bet douaret o dafar met eürusamant e oa bet laosket kalz traoù gant Japaniz. Anvet e voe an aerborzhig ''Henderson Field'' hag a-ziwar-neuze e teuas da vezañ pal nesañ an holl emgannoù war an enezenn. === Devezhioù kentañ === Da gentañ-tout ne voe ket aes labour Marines ar [[Alexander Vandegrift|jeneral Vandergrift]]. Prientet e oa bet an douarañ buan-ha-buan ha dafar a minima a oa bet kaset war an enezenn ; ouzhpenn-se e tivizas an [[Richmond K. Turner|amiral Turner]] d'an 9 a viz Eost lakaat ar batimañtoù treuzdougen ha dafar da vont kuit eus ribl an enezenn, pa oa un hanter eus dafar ar Marines enno c'hoazh. Goude [[Emgann kentañ Enez Savo|emgann Enez Savo]] en em gave ar Marines o-unan ha pourvezet fall ; ober a rejont war-dro surentez an aerborzhig Henderson hag e drowardroioù nemetken. En desped d'ar batimañtoù ha d'ar c'hirri-nij japanat a c'helle bombezenniñ anezhi bemdez e teuas a-benn ar soudarded stadunanat da sevel ul leurenn girri-nij dereat en aeborzhig Henderson d'an 19 a viz Eost. D'an 20 a viz Eost e touaras 19 karr-nij chase ha 12 karr-nij bombezenniñ skañv warni. Dre ma oa « Cactus » ger-kuzh ar Gevredidi evit an enezenn e voe graet gant an anv-se eus bagad kirri-nij an aerborzhig. Tro 60 karr-nij stadunanat a oa war an dachenn-se e fin miz Eost. === Emgann Tenaru === {{Pennad pennañ|Emgann Tenaru}} [[Restr:Deceased Japanese soldiers after Battle of the Tenaru, Guadalcanal, 1942.jpg|thumb|Soudarded japanat bet lazhet e-pad an argadenn a-enep d'ul lec'h-difenn stadunanat, 21 a viz Eost 1942.]] E-keit-se, d'an 18 a viz Eost, e oa erruet e reter an aerborzhig ur batailhon japanat 900 soudard ennañ. D'an 20 a viz Eost e tagjont dindan renerezh Ichiki ar pemp batailhon stadunanat a oa o tifenn an aerborzhig, o tremen war draezhennoù ar stêr Tenaru. Drailhet e voe ar batailhon japanat abalamour da girri-nij ar Stadoù-Unanet, ar ''Cactus Force''. En holl e voe lazhet 789 Japanad diwar un hollad 917 eus kentañ strollad rejimant Ichiki. Un 30 dreistbever bennak eus an emgann a oa kilet gant penn a-dreñv nerzhioù Ichiki hag a oa 100 anezho. Ar 128 Japanad a oa distroet da Taivu Point, evit kemenniñ da bennoù ar 17vet lu e oant bet trec'het garv. Gortozet o devoa soudarded nevez o tont eus [[Rabaul]]. === Oberenn Ka === D'ar 24 ha 25 a viz Eost e klaskas Japaniz degas soudarded nevez war an enezenn en un doare sirius evit ar wezh kentañ : Ka-Go e oa anv an oberenn. Prientet e oa bet gant an amiral [[Isoroku Yamamoto|Yamamoto]], ha [[Hyakutake Haruyoshi]] a rene anezhi. E-pad an amzer-se koulskoude e oa distroet Task Force 61 [[Frank J. Fletcher|Fletcher]] d'an inizi Salomon ha ne veze ket mestroniet troioù an enezenn da vat gant Japaniz. Un emgann war vor a voe e-pad an daou zevezh-se ha ne c'hellas ket Japaniz lakaat o soudarded da zouarañ. Adalek an degouezh-se e voe avizetoc'h Japaniz : ma oa dañjerus ar mor evito e oa efedusoc'h-efedusañ ivez kirri-nij an Amerikaned. Divizet e voe ganto neuze degas soudarded nevez ha dafar e-pad an noz nemetken. 900 den a zouaras d'an 29, un tammig nebeutoc'h an devezh war-lerc'h ha 1200 d'an 31 a viz Eost. Ar jeneral Kiyotake Kawaguchi, lakaet da gomandant an arme japanat war an enezenn, a zouaras d'ar poent-se. Erru a rae Japaniz war du Reter an Amerikaned ha kerkent erruet e klaskjont kelc'hiañ anezho dre ar Su. Bewezh e errue soudarded nevez e veze ivez bombezet an aerborzhig gant Japaniz, adalek o listri-brezel. Ken reoliek e oa ar bombezadegoù ha resis o eurioù e voent lesanvet ''Tokyo Express'' gant ar Marines. [[Restr:EdsonsRidge.jpg|thumb|300px|Ur ''marine'' e-kichen lec'hioù-difenn an ''dosenn 123'', war ar run Edson.]] === Emgann ar run Edson === D'an 11 a viz Gwengolo da noz e tagas 6000 soudard japanat an aerborzhig, adalek ar Su. Kreizennet e voe an emgannoù war ar run Edson (Edson Ridge, Bloody Ridge), ur c'hilometr dindan an dachenn girri-nij. Graet e vez mod-se anezhañ abalamour d'ar c'horonal stadunanat a renas an difenn neuze, [[Merritt A. Edson]]. E-pad tri devezh e harzas gant e Marines meur a argadenn, bombezennet a-wezhoù gant kirri-nij japanat o tont eus Rabaul. 1500 soudard eus Lu Impalaeriezh Japan a voe lazhet ; en tu all e voe lazhet un 30 amerikan bennak ha gloazet 100 anezho. [[Restr:GuadPatrol.jpg|300px|thumb|right|Ur patrouilh stadunanat o treuziñ ar stêr Matanikau e miz Gwengolo 1942.]] === Argadennoù stadunanat kentañ e-maez eus o zachenn-difenn === D'an 18 a viz Gwengolo e touaras 4262 Marines ar 7{{vet}} Rejimant war an enezenn. A-drugarez dezho e krogas da soñjal ar jeneral Vandergrift e c'helle ober muioc'h eget difenn an aerborzh. D'an 23 a viz Gwengolo e krogas ar Marines da vont war-raok a-benn sevel lec'hioù difenn a-hed ar stêr Mantanikau, e kornôg an aerborzhig. Un dagadenn en douaroù hag unan eus ar mor a voe kaset war un dro, koulskoude e oa re greñv al lec'hioù difenn dalc'het gant Japaniz ha ret e voe da Vandergrift chom a-sav ganti. D'ar 7 a viz Here e voe kaset un argadenn all : prientet e oa bet gwelloc'h en a-raok a-drugarez da ditouroù ar spierien c'henidik eus an enezenn a laboure evit Stadunaniz. 700 Japanad a voe lazhet ha ledanaet e voe an dachennad dalc'het gant ar Marines. Da-geñver an argadenn-se e voe kavet gant un ofisour japanat marv teulioù a ziskoueze e oa bet raktreset un dagadenn gant Japan a-benn antronoz. === Soudarded nevez ha taeroc'h an emgannoù === D'an 11 a viz Here e teuas a-benn [[morlu ar Stadoù-Unanet]], renet gant an isamiral Scott, da lakaat un harz evit ar wech kentañ da zouaradegoù Japaned war an enezenn, en ur gas o listri-douarañ d'ar strad e-pad emgann Beg ar Spi. Sioulaat a reas an emgannoù a-ziwar neuze dre ma oa Japaniz o prientiñ un argadenn veur. D'an 13 a viz Here e touaras ar 164{{vet}} Rejimant Soudarded Troadegiezh stadunanat. E memes koulz e voe bombezennet aerborzhig Henderson gant ar batimantoù brezel japanat : bras e voe an distruj met prim e voe ar c'hempenn. D'an 21 en em gave 22 000 soudard japanat war an enezenn : kregiñ a rejont gant un heuliad argadennoù nevez. An amiral [[Isoroku Yamamoto|Yamamoto]], e penn oberennoù Guadalcanal, en doa bet c'hoant e vije distrujet aerborzhig Henderson da vat, evit ma c'hellje e bombezerioù tagaén dizañjer ar batimantoù amerikan war vor, hep bezañ chalet gant ar c'hirri-nij chase enebour. D'an 23 a viz Here, goude bout prientet an traoù gant pezh-kanolioù, e tagas ar jeneral Maruyama, penn Japaniz war an enezenn, war-zu kornôg tachennad ar Marines. Harzet e voe, met adalek antronoz e lakaas Japaniz o holl nerzhioù da dagañ su an dachennad a voe difennet gant 1{{añ}} batailhon 7{{vet}} rejimant ar Marines hag ar 164{{vet}} rejimant ar soudarded war-droad. D'ar 26 a viz Here e voe lakaet un harz da argadennoù Japan : 3000 anezho a oa marvet e-pad an tri devezh-se (ha 500 Stadunanad). E memes koulz, war vor, an Amerikaned a redie Japaniz da zistreiñ war o giz en ur virout anezho da zouarañ soudarded nevez (e-pad emgann an inizi Santa-Cruz). === Youl an arme japanat o vont da get === E miz Du e tivizas Japaniz kas da C'huadalcanal an 38{{Vet}} Rann-Arme Soudarded War-droad, enni 10.000 den. Met gwelet e voe o bigi gant Amerikaniz ha distrujet e voe al lodenn vrasañ anezho. 2000 soudard nemeto a zouaras hep tamm dafar ebet pe dost. A-ziwar neuze e krogas da soñjal pennoù-meur arme an Impalaerezh e oa ret dilezel Guadalcanal. A zeiz da zeiz e oa startoc'h dezho pourveziñ o soudarded, tapet ma oant gant nerzh krenvañ an amerikaned war vor. A-hed ar miz e klaskas an Amerikaned ledanaat o zachennad evit ma ne c'hellfe ket Japaniz kanoliñ an aerborzhig. Warnañ e voe savet div leurenn-zouarañ nevez : teir a oa etre tout neuze. Goude ur rezistañs kreñv a-berzh Japan e tapjont tachennad ar [[Mantanikau (stêr)|stêr Mantanikau]]. === Ar fin === Kaset e voe soudarded nevez evit lakaat ar 1{{añ}} Rannarme da ziskuizhañ, ken start e oa bet an emgannoù. Niverusoc'h-niverusañ e oa an Amerikaned war an enezenn, ar pezh ne oa ket gwir evit Japaniz, hag int ne c'hallent ket pourveziñ o arme. E-penn kentañ miz Kerzu en em gave 60000 soudard amerikan war an enezenn. 9000 soudard japanat a oa bet lazhet gant an emgannoù, an naon pe ar malaria : 8000 anezho a chome nemetken ha kaset e oant bet gant tagadennoù an Amerikaned e norzh an enezenn, war-zu Beg ar Spi. Goude un ehan e adkrogas an Amerikaned gant an argadoù d'an 10 a viz Genver 1943. Ar soudarded japanat a oa gouest da vale a guitaas an enezenn. D'ar 7 a viz C'hwevrer ne chome hini ebet war-bouez ar re c'hloazet ha gwan, a oa bet dilezet nepell diouzh Beg ar Spi. D'antronoz e kemenne pennoù-meur ar Gevredidi e oa dinec'h aerborzhig an enezenn. == Un emgann pouezus en Eil Brezel-bed == E 6 miz e voe lazhet e Guadalcanal 24000 soudard [[Lu Impalaeriezh Japan]] ; kollet oa bet gant Stadunaniz 1600 soudard [[USMC|Marines]] ha 5000 martolod. Ar memes tonennadoù dafar a zo bet kollet a bep tu, met ne oant ket Japaniz evit erlec'hiañ o c'hirri-nij pe bigi aet d'ar strad. Goude un emgann e chome un douger-kirri-nij nemetañ gant ar Stadoù-Unanet, an [[USS Entreprise]]. Rediet e voent da amprestiñ ar Victorious digant ar Saozon a-benn derc'hel ganti e-pad un nebeud mizioù war ar Meurvor Habask. Start e voe an emgannoù evit ar Re Unanet er mizioù da heul betek ma tizhfent un nerzh produiñ bras a-walc'h da veuziñ Japaniz, pa oa dic'houest ar re-se d'en ober abalamour da ziaesterioù-produiñ o labouradegoù. Emgann Guadalcanal a voe evel [[Emgann Stalingrad|Stalingrad]] en [[URSS]] : ar wech kentañ ma veze lakaet un harz da araokadennoù enebourien ar Gevredidi. Adalek ar mareoù-se e krogas an [[Ahel]] da vont war-gil. == Er sevenadur == * Er ministirad [[The Pacific (ministirad)|''The Pacific'']] ez eus ul lodenn hag a gont Emgann Guadalcanal. == Levrlennadur == * Mark Stille (skrivagner) ha Peter Dennis (skeudennoù), ''Guadalcanal 1942-43: America's First Victory on the Road to Tokyo'', embanner Osprey Publishing (Bro Saoz), dastumadenn Campaign, 18 a viz Eost 2015 (ISBN 978-1472806932) {{en}} * Richard B. Frank, ''Guadalcanal: the Definitive Account of the Landmark Battle'', embanner Penguin; adembannadur (848 pajenn), Genver 1992 (ISBN 978-0140165616) {{en}} {{Boest Istor Japan}} [[Rummad:Emgannoù an Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Emgannoù Brezel ar Meurvor Habask]] [[Rummad:Emgannoù an Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Emgannoù gant Lu Impalaeriezh Japan]] [[Rummad:Emgannoù gant ar United States Marine Corps]] [[Rummad:Istor SUA]] 3bi5qbskn183nqnxffx95qvwhsoxbzl 0 85990 2194390 2056540 2026-07-02T12:39:07Z ~2026-37810-82 92542 Ouzhpennet em eus ur pennad "Mojennoù" ha lakaet menegoù ar c'hastell e romantoù an Daol-Grenn, memor Yann II a Roc'han, ha Buhez Sant Tenenan. 2194390 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="font-size:90%;" |- ! <div class="center"> MONUMANT [[Restr:Logo monument historique - rouge sans texte.svg|36px|Monumant istorel]] ISTOREL</div> |- | [[Restr:La forest-landerneau chateau joyeuse garde (3).JPG|260px]] Dismantroù kastell ''Goueled ar Forest'' |} Dismantroù '''kastell Goueled ar Forest''' a c'haller gwelet er [[Ar Forest-Landerne|Forest-Landerne]], e-kichen aber an [[Elorn]]. == Mojennoù == Hervez al ''[[Lancelot-Prose]]'' e voe diac'hubet ar c'hastell-se, a oa dindan gazel-ge, gant [[Lanselod]], ha deuet da vezañ annez ar marc’heg yaouank.<ref>Jefferson, Lisa (1989). "The Keys to the Enchantments of Dolorous Guard". ''Medium Ævum''. '''58''' (1): 59–79. doi:10.2307/43632512. JSTOR 43632512.</ref> E richenn [[Tristan hag Izold]] e chom ar c’houblad er c’hastell p’emaint o tec’hout dirak ar [[Roue Marc'h|Roue Marc’h]]. Er romant ''[[Le Morte d'Arthur|La Morte d’Arthur]]'', mont a ra Lanselod hag ar rouanez [[Gwenivar]] d’ar c’hastell, a zo lakaet dindan seziz gant [[Roue Arzhur|Arzhur]] ha [[Gwalc'hmai mab Gwyar|Gaovan]]. Kontet eo e oa douaret Lanselod er c’hastell.<ref>Lacy, Norris J.; Ashe, Geoffrey; Mancoff, Debra N. (2014). ''The Arthurian Handbook: Second Edition''. Routledge. p. 374.</ref> Hervez memor-barn Kont Yann II a [[Roc'han (tiegezh)|Roc’han]] (1479) edo lez ar Roue Arzhur er c’hastell hag amañ eo edo tournamantoù marc’heien an [[An Daol Grenn|Daol Grenn]]:<blockquote>''la forest de Goelforest, près laquelle y a un Chasteau […] auquel le Roy Artus faisoit sa résidance & tenoit les Chevaliers de la Table ronde à faire jouxtes, armes & prouesses''<ref>Dom Charles Taillandier, ''Histoire écclésiastique et civile de Bretagne, Tome II'' (Pariz : Delaguette, 1756), p. clxx.</ref> koad ar Goelforest, emañ en-e-gichen ur c’hastell […] ma chome ar Roue Arzhur ha ma rae Marc’heien an Daol Grenn tournamantoù, stourmadennoù ha taolioù kaer</blockquote>Kavet eo ur vojenn all e ''Buhez [[Tenenan|Sant Tenenan]]''. Hervezi e welas gwarded ar c’hastell bag ar sant o tont deus ar mor ha ken laouen e oant ma oa klevet o huchadennoù er c’hoad tro-war-dro. An dud a glevas a lavare: “Meurbet a joa az eus er gward” (stumm orin: “merbed a ioa a eus er goard”) hag anvet e oa ar c’hastell Kastell Joa eus ar Gward (stumm orin: Kastell ioa eus er Gard).<ref name=":0">Grand (Le), Albert. 1637. ''La Vie, gestes, mort, et miracles, des saincts de la Bretaigne armorique'' (Naoned : Pierre Doriou), p. 205.</ref> Albert Le Grand a skriv :<blockquote>''ce chasteau fut nommé Kastell joa eus er Gard, que les François (accoustumez à tordre le nez à nostre Breton pour l’accommoder à leur idiome) appellent Chasteau de joyeuse garde, & le Chasteau de Goy-la-forest au lieu de nostre Breton Kastell Gouelet Forest''<ref name=":0" /> Anvet e oa Kastell Joa eus ar Gward, hag ar C’hallaoued (a zo kustum dezho gweañ fri hom brezhoneg d’e reizhañ diouzh o yezh-i) a c’halv anezhañ Château de Joyeuse Garde, ha Château de Gai-la-Forêt e-lec’h hom anv brezhonek Kastell Gouled Forest</blockquote> == Istor == Hervez an istorourien e chom bremañ rivinoù eus ur c'hastell a oa bet savet gant beskonted Leon, en {{XIIvet}} ha {{XIIIvet kantved}}. Met sur a-walc’h e oa bet ur c'hastell all koshoc’h eno a-raok. Savet e oa bet ur c’hastell el lec’h-se gant beskonted Leon, evit gallout kontrollañ aber an Elorn, kenkoulz hag an hent kozh etre Brest ha Landerne. Ouzhpenn se e c'halle an aotrouien, alese, chaseal en ur goadeg vras miret evito, a gaver roud anezhi en anvioù “Goueled ar Forest” hag “ar Forest-Landerne”. E-pad [[Brezel hêrezh dugelezh Breizh]] e tremenas ar c'hastell etre daouarn beskonted Roc’han, e [[1363]]. Gouzañv kalz a reas kastell Goueled ar Forest diwar Brezel an Hêrezh. E dibenn ar {{XVvet kantved}} e voe dilezet gant e berc’henned a gavas gwelloc’h tennañ splet eus [[kastell ar Roc'h-Morvan]], a oa d’an tiegezh Roc’han ivez abaoe 1363, ha diazezet en ul lec’h kreiz, etre Brest, Montroulez, Kemper ha Lesneven. Difoeltret e voe kastell Goueled ar Forest gant ar C'hallaoued e [[1490]], evel hini ar Roc’h Morvan, evit ma ne c’hallfe ket bezañ adkemeret gant ar Vretoned. En {{XVIIIvet}} hag en {{XIXvet kantved}}, e voe implijet ar mogerioù da vengleuz gant tud an trowardroioù. Hiziv an deiz ne chom nemet aspadennoù eus an tourioù, 7 pe 8 anezho gwechall, hag eus ar mogerioù a stumme ul lieskorneg 90 metr war 60 metr, gant ur porzh bras e-kreiz. Ne oa tour-meur ebet war a seblant. Furchet e oa bet ar rivinoù gant tud a youl vat etre 1967 ha 1977<ref>M.C. des Déserts, ''Le château de Joyeuse Garde - Compte-rendu des fouilles'', Bulletin de la Société Archéologique du Finistère XVCI, 1970, pp. 75-87</ref>. Perc’hennet eo ar rivinoù hiziv c’hoazh gant diskennad ar Roc’haned, an dug [[Josselin de Rohan]]. ==Notennoù== {{Daveoù}} ==Levrlennadur== *Jehan Bazin, ''Le château de Joyeuse Garde'', Bulletin de la Société Archéologique du Finistère XCIV, 1968, pp. 43-79 ==Liammoù diavaez== {{Commonscat|Château de Joyeuse Garde}} *[http://www.la-forest-landerneau.fr/histoire/chateau-de-joyeuse-garde/ Lec'hienn ar Forest-Landerne] [[Rummad:Kestell Bro-Leon|Goueled ar Forest]] [[Rummad:Monumantoù istorel e Penn-ar-Bed]] s7fdgnlo0srx7g3pi63plumqh9refnx 0 106749 2194393 1931770 2026-07-02T13:51:22Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2194393 wikitext text/x-wiki An '''Enez Chañaral''' zo un enezenn eus norzh Chile, 6 km eus an aod, 100 km en norzh da gêr [[La Serena]], e [[Rannvro Coquimbo]]. Gant an [[Enez Choros]] hag an [[Enez Damas]], ez a d'ober ar [[Reserva Nacional Pingüino de Humboldt]], meret gant ar c'h-[[Corporación Nacional Forestal]] (CONAF). ==Pennad kar== *[[Inizi Chile‎]] ==Liammoù diavaez== *[https://web.archive.org/web/20070515064039/http://www.planetavivo.org/english/drupal/TheChanaralIsland1 Chanaral Island: the biggest Humboldt Penguin Colony in the world] *[https://web.archive.org/web/20070527002144/http://www.planetavivo.org/english/drupal/TheHumboldtPenguin1 The Humboldt Penguin Colonies at Chanaral Island, Chile] *[http://www.penguins.cl/humboldt-penguins.htm Humboldt penguins from the International Penguin Conservation Web Site] [[Rummad:Rannvro Coquimbo]] [[Rummad:Inizi Chile|Chanaral]] 5d1pjbrmjfbjajpof384ar4itzqdp7f 0 106926 2194394 1823348 2026-07-02T13:52:04Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2194394 wikitext text/x-wiki An '''Enez Choros''' zo un enezenn eus norzh [[Chile]], en norzh da gêr [[La Serena]], e [[Rannvro Coquimbo]]. Gant an [[Enez Chañaral]] hag an [[Enez Damas]], tostik dezhi, ez a d'ober ar [[Reserva Nacional Pingüino de Humboldt]], meret gant ar c'h-[[Corporación Nacional Forestal]] (CONAF). ==Pennad kar== *[[Inizi Chile‎]] ==Liammoù diavaez== *[https://web.archive.org/web/20070515064039/http://www.planetavivo.org/english/drupal/TheChanaralIsland1 Chanaral Island: the biggest Humboldt Penguin Colony in the world] *[https://web.archive.org/web/20070527002144/http://www.planetavivo.org/english/drupal/TheHumboldtPenguin1 The Humboldt Penguin Colonies at Chanaral Island, Chile] *[http://www.penguins.cl/humboldt-penguins.htm Humboldt penguins from the International Penguin Conservation Web Site] [[Rummad:Rannvro Coquimbo]] [[Rummad:Inizi Chile|Choros]] 046prp46m3ix4v6l7tbbwo3nvi33ewo 0 106927 2194395 1992989 2026-07-02T13:53:10Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2194395 wikitext text/x-wiki An '''Enez Damas''' zo un enezenn eus norzh Chile, en norzh da gêr [[La Serena]], e [[Rannvro Coquimbo]]. Gant an [[Enez Chañaral]] hag an [[Enez Choros]], tostik dezhi, ez a d'ober ar [[Reserva Nacional Pingüino de Humboldt]], meret gant ar c'h-[[Corporación Nacional Forestal]] (CONAF). 60,3 [[ha]] zo dindani. [[File:Playa isla damas.jpg|thumb| Enez Damas]] Div draezhenn zo: La Poza ha Las Tijeras, gwenn an traezh ha glas-sklaer an dour. Kontrol d'an inizi amezek all e c'haller mont da enez Damas da gampiñ. ==Pennad kar== *[[Inizi Chile‎]] ==Liammoù diavaez== *[https://web.archive.org/web/20070515064039/http://www.planetavivo.org/english/drupal/TheChanaralIsland1 Chanaral Island: the biggest Humboldt Penguin Colony in the world] *[https://web.archive.org/web/20070527002144/http://www.planetavivo.org/english/drupal/TheHumboldtPenguin1 The Humboldt Penguin Colonies at Chanaral Island, Chile] *[http://www.penguins.cl/humboldt-penguins.htm Humboldt penguins from the International Penguin Conservation Web Site] [[Rummad:Rannvro Coquimbo]] [[Rummad:Inizi Chile|Damas]] 94w7lx6pm3mgbgp05teiim1y4wg02op 0 116373 2194406 2158781 2026-07-02T17:40:53Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2194406 wikitext text/x-wiki {{Labour zo}} {{Infobox kumunioù Frañs | anv = Forbach | anvYezh = Forbach | Yezh = alamanek | anvOfisiel = | skeudenn = Point de vue 9.jpg | alc'hwez = Ar gêr gwelet eus Schlossberg. | ardamezioù = Blason Forbach 57.svg | logo = | bro = | rannvro = [[Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine]] | departamant = [[Moselle (departamant)|Moselle]] | arondisamant = [[Arondisamant Forbach-Boulay-Moselle|Forbach-Boulay-Moselle]] <small>([[pennlec'h]])</small> | kanton = [[Kanton Forbach|Forbach]] | etrekumuniezh = Communauté d'agglomération de Forbach Porte de France | bro velestradurel = | maer = Laurent Kalinowski | amzer-gefridi = 2014-2020 | gorread = 16.32 | ledred = 49.18888 | hedred = 6.90083 | uk = | ubi = 192 | ubr = 388 }} '''Forbach''' zo ur [[kumun c'hall|gumun]] en departamant [[Moselle (departamant)|Moselle]] hag er rannvro [[Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine]], e reter [[Bro-C'hall]]. Pennlec'h [[arondisamant Forbach-Boulay-Moselle]] eo. Er bloavezh {{PoblansKumun|57|deiziad}} e oa {{formatnum:{{PoblansKumun|57|227}}}} a annezidi hag a reer ''Forbachois'' anezho e [[galleg]]. == Istor == * Dieubet e voe Forbach gant an 70{{vet}} Rannlu [[SUA]]at d'an 19 a viz C'hwevrer 1945<ref>[[Kelaouennoù war an dimbrouriezh|Timbres-Magazine]], pajenn 22, miz Mae 2025</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Tour du Schlossberg.jpg|Tour Schlossberg. Chapelle sainte croix 01.jpg|Chapel Sainte-Croix. Forbach synagogue1.jpg|Ar sinagogenn. Commune de Forbach puits Simon 2.jpg|Puits Simon. </gallery> == Tud dibar == * [[Patricia Kaas]] (g. 1966), kanerez, bet ganet e Forbach. * [[Helmut Fritz]], Éric Greff e wir anv (g. 1975), kaner, bet ganet e Forbach. == Kêrioù gevellet == * {{Gevelliñ|Völklingen|Alamagn|Germany|bloavezh=1984}} == Notennoù == {{daveoù}} ==Liammoù diavaez== {{Commonscat}} *[https://web.archive.org/web/20030301134704/http://www.mairie-forbach.fr/ Lec'hienn ar gumun] [[Rummad:Kumunioù Moselle|Forbach]] i4hnxzlx4ev8fs1a703tyo7ohww6uqu 0 130481 2194411 2075807 2026-07-02T19:33:29Z Kestenn 14086 2194411 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Chesty-puller.jpg|thumb|Chesty Puller e-pad [[Brezel Korea]]]] '''Lewis Burwell "Chesty" Puller''', ganet d'ar [[26 a viz Even]] [[1898]] hag aet da Anaon d'an [[11 a viz Here]] [[1971]], a oa ul letenant-jeneral en [[USMC|United States Marine Corps]]. Stourm a reas e-pad brezelioù guerilla Haiti ha Nicaragua, ha kemer a reas perzh en [[Eil Brezel-bed]] hag e [[Brezel Korea]]. Chesty Puller eo ar soudard Marine enoretañ en istor ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù Unanet]]. Puller a oa aet war e leve eus ar c'horfad Marines goude 37 vloaz servij oberiant e 1955. E [[Virginia]] e oa o vevañ. == Yaouankiz == Puller a voe ganet e [[West Point]] ([[Virginia]]) d'ar [[26 a viz Even]] [[1898]]. E dud a oa Matthew ha Martha Puller. <!-- == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} --> {{DEFAULTSORT:Puller, Chesty}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1898]] [[Rummad:Marvioù 1971]] [[Rummad:Ofiserien an United States Marine Corps]] [[Rummad:United States Marine Corps]] d2jgzd425ra6fjoki6v14rw2kl7jc0d 0 134873 2194423 2184549 2026-07-03T07:32:55Z Ar choler 52661 /* J */ + tsundoku 2194423 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {| class="wikitable" |- ! Taolenn ar yezhoù |- | style="padding-left:10px; padding-right:10px; font-size:1.2em;"> |<strong>[[#A|A]] • [[#B|B]] • [[#C|C]] • [[#D|D]] • [[#E|E]] • [[#F|F]] • [[#G|G]] • [[#H|H]] • [[#I|I]] • [[#J|J]] • [[#K|K]] • [[#L|L]] • [[#M|M]] • [[#N|N]] • [[#O|O]] • [[#P|P]] • [[#R|R]] • [[#S|S]] • [[#T|T]] • [[#U|U]] • [[#V|V]] • [[#W|W]] • [[#X|X]] • [[#Y|Y]] • [[#Z|Z]]</strong> |} ==A== ;[[Afrikaneg]] *''SKELM'' : kement tra a vever dre guzh. ;[[Alamaneg]] *''BETRIEBSBLINDHEIT'' : bezañ ken soubet en ul labour ma ne weler mui tra pe dra en diavaez dezhañ. *''FERNWEH'' : ar c'hoant da guitaat ar gêr, da veajiñ. *''GEMÜTLICH'' : klet ha tomm ha degemerus. *''HASSLIEBE'' : ar garantez hag ar c'hasoni kemmesket. *''HEIMWEH'' : ar c'hoant da vout er gêr. *''KATZENJAMMER'' : ur boan vlev eus ar re washañ ; ''The Katzenjammer Kids'' : anv ar [[bannoù-treset]] anavet e [[galleg]] dindan an anv ''Pim, Pam, Poum'' savet gant Rudolph Dirks ha Harold H. Knerr e [[1897]]. *''LIEBESTOD'' : "ar marv diwar garantez", titl un [[aria]] e ''Tristan und Isolde'' [[Richard Wagner]] ; evit deskrivañ emlazh daou zen abalamour d'ar garantez a vagont an eil evit egile. *''TÜFTELN'' : en em goll en ul labour diaes evit ma vefe disi. *''WALDEINSAMKEIT'' : ar pezh a sant an den pa vez en e unan en ur goadeg. *''WURBÜRGER'' : "keodedour fuloret". ;[[Albaneg]] *''MALL'' : ar boan gorfel a santer pa ziouerer an den a garer. ;[[Arabeg]] *''AL BALÂBÎL'' : ar sorc'hennoù a zeu diwar ar garantez. *''AL KHABL'' : follentez an den pa goll e garedig. *''ALARÂQ'' : poan ar garantez. *''ALCHA'AF'' : devad ar garantez. *''ALFANA'' : an dizeriadur diwar garantez. *''ALKABD'' : gouli ar garantez. *''ALHOURAK'' : tangwall ar garantez. *''ALKHILABA'' : a-du emañ ar galon, a-enep emañ ar c'hreizon. *''ALKHOULLA'' : ar garantez hag ar vignoniezh kemmesket. *''ALLAD'' : ar garantez vervant. *''ALLADGH'' : ar garantez-dantadur. *''ALLAM'' : ar garantez diskiant. *''ALSOUHD'' : ar garantez-anhun. *''ALTA'ABBOUD'' : "daoulagad ar sklav", ar garantez estoue. *''ALTACHBIB'' : ar garantez foll hag a laka dizurzh e buhez an den. *''ALWAHL'' : ar garantez hollgaer ha spouronus. *''ALWAJD'' : ar garantez c'hoursavel krignet gant an diouer. *''ALWALAH'' : ar garantez foll a c'hoarvez pa goll an den e spered dirak ezvezañs e garedig. *''ALWASB'' : ar garantez virvidik ha poanius bepred. *''BID'AH'' : un dra hag a zo bet ijinet hep heuliañ patrom pe batrom. *''HOGRA'' : ar mezhekadur a sant an den pa vez gwallgaset gant tud dister hogen galloudusoc'h egetañ. *''HOURI'' : en [[Islam]] ([[Koran]], LVI 22-23), koantenn c'hlan ha disi en em ro gant c'hoant da neb a dizh ''al jenna'', "al liorzh", ar [[Baradoz]]. *''NA'IMANE'' : an het a zouster a roer d'un den hag a zo bet o kouronkañ pe a zo bet troc'het (h)e blev. *''NAIM'' : ul lec'h ma vezer degemeret mat ha lakaet aes ; unan eus anvioù ar Baradoz. *''SAQIMA'' : poan gorfel an den karantezus. ==B== ;[[Bambareg]] *''BANYENGO'' : politiker hep divezelezh hag a noaz d'ar gevredigezh. ;[[Bembaeg]] *''SEKASEKA'' : c'hoarzhin diabeg. ;[[Boroeg]] *''ONSRA'' : karout evit ar wech diwezhañ. ==D== ;[[Daneg]] *''BAGSTIV'' : dihuniñ da veure gant chupennad an derc'hent. *''HYGGE'' : ar blijadur a vez en den pa vourr o vezañ gant tud all. ==E== ;[[Esperanteg]] *''ELTROVERMO'' : spered an ijinañ. ;[[Euskareg]] *''AIENATU'' : an deñvalijenn hag a laka an dud da dec'hel ha steuziañ. ==F== ;[[Finneg]] *''KAIHO'' : ur c'hlemmgan a-zivout ul lec'h pell ha dreist diraez ; ar santad kreñv-tre a zigenvez, a c'hoant start hag a ziglokted. *''TAKATALVI'' : "distro ar goañv" ; avel yen hag amzer fall en nevezamzer pe en hañv. ==G== ;[[Gresianeg]] *''EUDAEMONIK'' : un dra hag a zegas hevoud. ==H== ;[[Hebraeg]] *''C'HABAN'' : ger ijinet gant [[Yitzhak Rabin]] evit deskrivañ e bennenebour [[Shimon Peres]] ; ur berradur eus ''khatran bilti nil'a'' "ribouilher echu" eo. *''FIRGOUN'' : ar blijadur hag al levenez wirion a santer pa weler an hentez o seveniñ ur c'hur. ;[[Hindeg]] *''HINDUTVA'' : kelennadurezh hag a laka [[India]] kevatal da [[hindouegezh]] ; ret eo treiñ India da ''Hindu Rasthra'', Stad an Hindouegezh, dre skarzhañ a-ziwar he ziriad kement den ha ne gred ket en hindouegezh. *''JUGAAD'' : arz ar bitellat, kavout diskoulmoù hep nemeur a beadra. ;[[Hungareg]] *''KARORÖM'' : "an hevoud diwar koll egile" ; pa vezer eürus diwar poan an hentez. *''KÉNYSZERBETELEPITÉS'' : "trevadennadur dre redi" ; ar pezh eo donedigezh repuidi da [[Hungaria]], hervez ar C'hentañ maodiern [[Viktor Orbán]]. ==I== ;[[Inuktitut]] *''AKILOKOQ'' : erc'h o kouezhañ dousik. *''EYECHEKTAKOK'' : ur faout er skorn hag a zigor hag a serr. *''MATSAARUTI'' : erc'h gleb mat da glerañ an hentoù evit an [[tranell]]où. *''MAULLIK'' : erc'h teuz. *''MIGALIK'' : "skorn evel krampouezh" ; skorn yaouank. *''SALOGOK'' : erc'h yaouank du abalamour ma'z eo lous. *''PIEGNARTOQ'' : erc'h mat da vont war [[ruzikell]]. *''PIQALUYIQ'' : skorn dour mor koshoc'h eget bloaz ha freskaet gant an hañv. *''UGURUGÜZAK'' : "skorn druz" ; stad kentañ ar skorn. ;[[Islandeg]] *''ISBILTUR'' : ur hir a veaj war an hent a-benn kaout koaven skorn. *''SNJÓR'' : ur berad dour hag a dro da bluenn-erc'h ; unan eus ar 6 243 ger hag a dermen an [[erc'h]] en islandeg. ;[[Italianeg]] *''DIETROLOGIA'' : an tech a gas an dud da ijinañ petra zo a-drek an darvoud-mañ-darvoud, a glaskont displegañ dre un irienn bennak ; ''*drekologiezh'' a vije un nevezc'her brezhonek dereat. ;[[Iwerzhoneg]] *''CRAIC'' : ar blijadur diwar darvoudoù a vever gant tud all, ha diwar kazioù gant tud all. ;[[Izelvroeg]] *''UITWAAIEN'' : "kerzhout en avel" ; kuitaat kêr, pourmen en natur evit goullonderiñ ar penn. ==J== ;[[Javaeg]] *''BLUSUKAN'' : mont tre a-daol-trumm en ul lec'h dianav evit klask un dra bennak eno, evel pa ziviz ar roue mont d'ur c'hoc'hu e penn all ar vro da welout stad gwirion ar c'henwerzh. ;[[Japaneg]] *''AH-HUN'' : "deroù ha diwezh un dra bennak", ar c'hendiviz dilavar etre daou vignon tost. *''BAKU-SAN'' : ur vaouez hag a zo bravoc'h he zu a-dreñv eget he zu dirak ; eus ar saozneg ''back'', "kein". *''CHIRARISM'' : skeudenn dibad ur pezh dilhad dindan, ur sell strafuilhus, ur c'horf noazh, hag a chom louc'het el [[lagad|luc'hsae]]. *''FUNDO SHISHŌ'' (糞土思想 "teil emskiant") : kac'hat atav er-maez evit daskor d'an natur an elfennoù a zo bet kemeret diganti evit derd'hel ar vuhez en den. *''HANAJI'' : "diwad ar fri", un arouez a virvilh revel. *''HARAGEI'' : ur gemennadenn ameeun, a zeu eus ar c'horf, hep ger ebet. *''HIKIKOMORI'' : dibab an dud, zoken pa vezont yaouank-tre, da chom bac'het er gêr hep mont er-maez biken. *''INEMURI'' : kousket el lec'h ma vezer – azezet el labour, war sav en ur c'harr-boutin, forzh pegoulz ha forzh pelec'h – war-bouez er [[Parlamant]]. *''IRUSU'' : ober van da na vezañ er gêr pa vez un den bennak o lopaén ouzh an nor. *''KABEDON'' : ur paotr hag a soubl war-du ur plac'h evel pa fellfe dezhañ pokat dezhi kent he stardañ ouzh ur voger, lakaat e zorn dehoù ouzh ar speurenn ha sellout pizh ouzh he daoulagad ; plijusat santidigezh evit ar Japanezed, a-hervez. *''KAROSHI'' : ar marv diwar re a labour. *''KEIKAN'' : "likentez al labous-yar", ar [[sodomiezh]]. *''KENSHO'' : ur stad ma vez peurzihun an den, ma vez emskiant eus e natur wirion. *''NENSU'' : soñjal gant teneridigezh ha talmoù kalon en un den eus an hevelep reizh. *''NETO-UYO'' : "Internet-dehoù" ; an dreistbroadelourien a vez oc'h aloubiñ an [[Internet]] gant tagadennoù enep an estrenien hag an dud eus an tu kleiz. *''NOMINICATION'' : diwar ''nomu'' "evañ" ha ''communication'' ; evit ar baotred hepken, mont goude al labour da evañ gant kenlabourerien ha pennoù – goude un nebeud banneoù e teu ar c'hudennoù war wel hag alies e vezont kempennet ; lod Japaniz a laka ''nominication'' d'ur rann eus al labour, lod arall e laka da eurvezhioù ouzhpenn dic'hopr. *''NOZOKI'' : sellout dindan brozh ur plac'h, sellout a-dreuz holl digoroù he dilhad. *''OGU'' : arz an ijinañ traoù talvoudus na c'heller ket implijout, evel ur [[Gwenterez|wenterezig]] a stager ouzh ur [[fourchetez]] da yenaat an [[toazennoù]]. *''OKAMA'' : "neb a vez tommet d'e beñsoù", ur paotr a vez enrevriet en eskemm ouzh arc'hant pe get. *''SHINJU'' : "e kalon ar galon", un emlazh doubl diwar garantez. *''SAZAE-SAN'' (サザエさん) : melkoni ar Sul da noz. *''TENDENKO'' : "ra dec'ho an holl da bep tu" ; an urzh a vez roet a rumm da rumm pa vez anv eus un ''[[tsunami]]''. *''TSUNDOKU'' : ar blijadur da verniañ levrioù evit o lenn diwezhatoc'h. ;[[Jorjieg]] *''MIJNUROBA'' : bout ker sodiet gant ar garantez ma vezer truezet gant enebourien. ==K== ;[[Kembraeg]] *''HIRAETH'' : kreñvoc'h eget "hiraezh" ; freg an harlu, an hiraezh d'ur vro ma ne c'heller ket distreiñ, ma ne vezer bet biskoazh a-wechoù. ;[[Koreaneg]] *''NUNCHI'' : ezteurel ur c'hoant, ur mennozh, ur soñj en tav, dre isemouez. ;[[Kroateg]] *''UHLJEB'' : diwar ''hljeb'', "bara" ; un den divarrek hag a vez gopret druz gant un embregerezh pe gant ar Stad a-drugarez d'e anaoudeien. ==M== ;[[Mandinkeg]] *''SAWÚTU'' : labour a-strolladoù ar merc'hed e-pad amzer ar glaveier. ==N== ;[[Navac'hoeg]] *''HOZHONI'' : ur sell hag a dap kened ar vuhez hag an Natur kent he zeurel er bed hag en Hollved. ;[[Norvegeg]] *''FRILUFTSLIV'' : pa vezer kentonet gant an natur. ==P== ;[[Perseg]] *''GHARBZADEGI'' : [[sevenadur]] ar C'hornôg lakaet da [[viruz]]. *''KASHR'' : diskouez an dent pa c'hoarzher. *''TAAROF'' : un doare sevended ma nac'her div pe deir gwech kent degemer tra pe dra ; ur gwerzher a nac'ho bezañ paeet evit e varc'hadourezh, met ret e vo paeañ evelkent – diaes-bras eo kevraouiñ un emglev gant [[Iran]]iz. ;[[Poloneg]] *''KAC'' : ur boan vlev eus ar re washañ. *''NAPRACOWAĆSIĘ'' : labourat betek re. *''WICHAJSTER'' : un dra bennak distumm na zeuer ket a-benn da envel, evel un tach o valirañ diouzh ur plankenn. ;[[Portugaleg]] *''DESBUNDAR'' : en em zigeriñ pa vezer o vourrañ. *''JEITINHO'' : e [[Brazil]], speredegezh ar straedoù, an ijin, rouedadoù an den. *''MALANDRO'' : e Brazil, ur gwall baotr fin, laer ha c'hwiblaer hag a glask bevañ aes er-maez eus ur reizhiad a varn evel direizh. *''QUILOMBO'' : e Brazil, kumuniezhoù ha kêriadennoù savet gant [[sklaverezh|sklaved]] hag a zo tec'het kuit da gornioù-bro digenvez ; ''palenque'' eo ar ger [[spagnolek]]. *''SACANAGEM'' : "orgedomp a-zevri, didrabas ha [[tabou|didabou]]". ==R== ;[[Ruseg]] *''KHALYAVA'' : al levenez a vez en den pa vez prest da baeañ evit un dra bennak hag a zo profet dezhañ. *''MAT'' : yezh ha buhezegezh an hailhoned. *''POKHMELITSA'' : adkemer ur werennad [[alkool]] pa zihuner goude ur revriad, evit chom hep klañvaat ; hervez an hengoun rusat ez eo ret evañ adarre evit kaout an dizober eus ar boan vlev. *''SAMOGON'' : alkool strilhet e-maez lezenn er gêr evit e werzhañ, abalamour m'eo aet re ger ar [[vodka]]. *''SASOUL'KA'' : ur bolzhinkin skorn. *''SNIEGOPAD'' : an erc'h o kouezhañ puilh. *''ZAPOI'' : stad un den hag a zo mezv-dall e-pad meur a zevezh pe sizhunvezh – hep mar un heuliad eus ''pokhmelitsa''. *''ZIERKAL'NYI'' : levn evel ar skorn pa vez par d'ur [[melezour]]. *''ZIMOVAT'' : tremen ar goañvezh. ==S== ;[[Sinaeg]] *''DAKUAN'' : mondian nevez. *''FUERDAI'' : bugale ur mondian nevez. *''HEXIN'' : kalonenn galet un dra bennak ; ''hexin'' Strollad Komunour Sina eo ar prezidant [[Xi Jinping]]. *''JINSIANIAO'' : "al labous er gaoued" ; ar vaouez hag a zo dindan beli ur mondian. *''QING'' : liv glas ar menezioù er pelloù. *''MANJIUYE'' : klask gorrek ul labour. *''XIAOMI'' : pried koant ur mondian ; koantenn hag a vez gopret gant un ''dakuan'' evel sekretourez ha pried kleiz. ;[[Saozneg]] *''APRICITY'' : tommder an heol er goañv. *''BRINICLE'' : ur bolzhinkin skor hag a zeu diwar en dour mor pa vez dour sall sklas o tont eus an dogenn skorn. *''GROWLER'' : un tamm eus ur skorngrec'h hag a neuñv war ar mor. *''HILLBILLY'' : en [[SUA]], un den gwenn hag a vev war ar maez. *''LUBBERLAND'' : baradoz al lezireien. *''REDNECK'' : "gouzoug ruz" ; en SUA : ur c'hein melchon, ur chaoker patatez, un troc'her buzhug. *''SLEET'' : glav hag erc'h kemmesket. *''TO CRAM'' : kiañ noz ha deiz evit echuiñ ul labour. *''TO MOON'' : diskouez e revr d'un den all, evit ober goap. *''TO MOONLIGHT'' : ''*loarganniñ'', kaout un eil micher diouzh noz, lezennel pe get. *''UNDERDOG'' : "unan hag a goll en un emgann [[Ki|kon]]" ; e [[Bro-saoz]] : ur c'holler dirak ar reizhiad kevredadel pe bolitikel, un den gwasket. *''WHITE TRASH'' : "livastred gwenn" ; en SUA : ar vevelien suj, ar gantreerien, an dorfedourien a bep doare a veze kaset da [[Amerika]] gant ar [[Rouantelezh-Unanet]]. *''WINTERSEARING'' : an dristidigezh a santer pa vez yen ha hir ar goañv. ;[[Serbeg-ha-kroateg]] *''MERAK'' : ar blijadur a zeu pa zisoñjer an trabasoù pemdeziek, an dremened hag an dazont, en ur saouriñ pep predig gant ur gouelig a ranner gant tud all tro-dro d'ur bannac'h, d'ur meuz pe d'ur gaoz. ;[[Skoseg]] *''CURGLAFF'' : ar pezh a santer dik goude bout en em daolet en dour sklas. ;[[Spagnoleg]] *''ACHAPLINARSE'' : bezañ en entremar kent tec'hel kuit evel [[Charlie Chaplin]]. *''AVIADOR'' : "nijer" ; e [[Mec'hiko]], un den hag a vez gopret gant un embregerezh hep labourat. *''CULIFLOJO, CULIPRONTO'' : e Mec'hiko, un den hag en devez darempredoù revel a-zehoù hag a-gleiz. *''ENCARAMELARSE'' : bezañ dibaouez oc'h ober kaezhigoù an eil d'egile. *''HACER SAN LUNES'' : e Mec'hiko, chom hep mont da labourat da Lun, evel pa vije gouel "Sant Lun". *''MAPACHE'' : "[[rakoun]]" ; un den hag a fals dalc'had ur pod-mouezhiañ evit kreñvaat ur strollad politikel. *''MORDELÓN'' : e Mec'hiko, ur poliser ha na zistro ho paperoù deoc'h nemet en eskemm ouzh [[moneiz]]. *''SOBREMESA'' : an amzer a dremener o com ouzh taol goude echu ur pred. ;[[Svedeg]] *''ÄTTESTUPA'' : tornaod, bri ma lamm tud kozh evit en em lazhañ. *''DÖSTÄDNING'' : "kempennadurezh ar marv" ; pa santer emañ ar marv o tostaat, kaout an dizober eus traezoù didalvez ha peurnaetaat an ti evit espern amzer ar c'herentoù. *''FLYGSKAM'' : ar vezh diwar beajiñ dre garr-nij en desped da gudennoù an endro. *''GÖKOTTA'' : sevel abred da selaou kentañ kan al laboused en nevezamzer. Kement ha [[koikoug]] e talv ''gök'' e svedeg. *''LIVSNJUTARE'' : un den hag a gar ar vuhez, a vev a-zevri betek ar penn pellañ. ==T== ;[[Taieg]] *''SANUK'' : klask levenez e kement tra a vever. ;[[Tibeteg]] *''ACHU'' : ar stroñs a zeu pa grog ar riv en den. ==U== ;[[Ukraineg]] *''[[Holodomor|HOLODOMOR]]'' : un naonegezh aozet gant ur galloud evit diouennañ ur bobl. ==W== ;[[Wolofeg]] *''MBARAAN'' : evit ur vaouez, kaout meur a bried-kleiz pinvidik war an dro. [[Rummad:Meizadoù]] [[Rummad:Yezhoù]] [[Rummad:Treiñ]] 4jzi2ryymq92394977x16lphwi7rwaa 0 169588 2194418 2193328 2026-07-02T22:03:58Z Kestenn 14086 2194418 wikitext text/x-wiki {{Pennad zo|FN Browning Group}} [[Restr:FN-Herstal-logo.svg|Logo an embregerezh.|dehou|220x220px]] Ar '''Fabrique Nationale Herstal''', anvet ivez '''FN Herstal''', zo un embregerezh [[Arm-tan|armoù-tan]] hiniennel ha munisionoù [[Belgia|belgiat]] diazezet abaoe 1889 e kumun [[Herstal]], nepell diouzh [[Liège]]. Perc'henn eo war merkoù armoù brudet all evel [[Browning]] pe [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]. Perzh eo er strollad [[FN Browning Group]], perc'hennet penn-da-benn gant [[Wallonia|Rannvro Wallonia]]. {{databox}} == Istor == Adalek ar XV{{Vet}} kantved ha deroù implij an armoù-tan en [[Europa (kevandir)|Europa]] e oa brudet Liège evit he [[Bombezerez|bombezerezioù]] hag hec'h [[Akebut|akebutoù]]. [[Kleze|Klezeoù]], bouc'haloù ha kontilli a veze graet eno a-raok dija. [[Poultr-tarzh|Poultr du]] a veze produet ivez e Liège abaoe 1595 er ''Maison Curtius''. E 1803 e tibabas [[Napoleon Iañ|Napoléon Bonaparte]] savadurioù ar ''Prieuré de Saint-Léonard'', hanter zistrujet, d'ober un deuzerez kanolioù enno, a zeuas goude da vezañ ar ''Fonderie Royale de Saint-Léonard'' (serret e 1945). E 1889 e voe krouet e Liège ar '''Fabrique Nationale d'Armes de Guerre''' diwar intrudu bourc'hizien an trowardroioù, evit gellet respont d'ur goulenn {{formatnum:150000}} fuzuilh [[Mauser M1889|Mauser]] da bourveziañ an arme belgiat. Savet e voe uzinoù e kumun Herstal, nepell diouzh Liège. Implijet e voe an armoù gant arme ar vro ar Brezel-bed Kentañ, betek ar bloavezhioù 1930<ref name=":1">{{En}} POOLE Eric, JAMES Garry, ''[https://www.gunsandammo.com/editorial/the-untold-fn-story/248546 The Untold FN Story, Guns & Ammo]'', 24/03/2016 (lennet d'an 19/05/2025)</ref>. [[Restr:Herstal - Entrée FN.jpg|kleiz|thumb|Mont e-barzh al labouradeg e Herstal.]] === Kenlabour gant John Browning === An ijinour armoù stadunanat [[John Browning|John M. Browning]] en doa krouet e 1898 an [[Browning Auto-5|Auto-5]], ar fuzuilh-chase damaotomatek modern kentañ. Nac'het e oa bet ar raktres gant Winchester a oa boas da labourat gantañ, ha mont a reas ar Stadunanad e 1902 da ginnig e arm d'an FN Herstal, a brodue dija ar bistolenn [[Browning M1900|Model 1900]] ijinet gantañ. Plijout a reas an Auto-5 d'an FN Herstal ha sinañ a reas ur gevrat gant Browning evit produiñ ar fuzuilh. Berzh a reas, ha {{formatnum:50000}} skouerenn anezhi a voe gwerzhet er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] er bloavezh kentañ. Penn-kentañ ur c'henlabour frouezhus e voe etre an ijinour hag an embregerezh. John M. Browning a roas an droad d'an FN da implijout e anv evel merk marilhet. E 1912 e oa bet produet ur milion a fuzuilhoù Auto-5 e Herstal dija. Un arm all, an [[Browning M1900|FN M1900]], a verkas ivez deroù berzh ar pistolennoù savet gant Browning evit an FN<ref name=":1" />. Un nebeud kirri-tan ha marc'hoù-houarn a voe produet ivez gant an FN Herstal e kard kentañ an XX{{Vet}} kantved, ha marc'hoù-tan betek 1965. === Eus an eil brezel d'egile === Aloubet e voe kêr Liège e deroù ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] gant an arme alaman. Savadurioù an FN Herstal a zeuas da vezañ un ospital evit ar soudarded c'hloazet. Ul lod deus implijdi an embregerezh a voe kaset just a-raok an aloubadeg da [[Bro-Saoz|Vro-Saoz]] e-lec'h ma kendalc'hjont da broduiñ fuzuilhoù evit pourveziañ an arme belgiat. John Browning en em lakaas neuze e servij arme ar Stadoù-Unanet. Goude ar brezel e teuas ar bank ''Société Générale de Belgique'' da vezañ mestr war an FN Herstal. Ar bloavezhioù 1920 a voe diaes evit an embregerezh. E miz Du 1926 e voe digoret un atalier engravañ war vetal en uzin, ennañ 10 artizan o labourat. Er memes bloaz e varvas John M. Browning e Herstal pa oa o labourat war ar B25, ur fuzuilh-chase dezhi kanolioù an eil war egile, un nevezinti d'ar poent-se. E vab Val Allen, unan eus renerien ar produerezh abaoe 1920, a echuas al labour hag e 1930 e voe lakaet an arm war ar marc'had. Ur wech ouzhpenn e reas berzh hag e sikouras an FN Herstal da adsevel. Betek 1980 e voe produet {{formatnum:500000}} skouerenn eus an arm gant an embregerezh. [[Restr:FN Hi Power.jpg|thumb|200x200px|Ur Browning HP (1935)]] E 1930 e voe kemeret plas penn ijiner armoù-tan an FN Herstal gant ar Belgiad [[Dieudonné Saive]]. Hemañ a savas da skouer ar bistolenn [[Browning HP|GP 35]] (pe Hi-Power)<ref>'''{{En}}''' T. Logan Metesh, ''[https://www.highcaliberhistory.com/post/brief-bio-dieudonn%C3%A9-saive Brief Bio: Dieudonné Saive]'', High Caliber History, 17/11/2022 (lennet d'an 19/05/2025)</ref>, a voe unan eus an armoù-dorn implijetañ gant an armeoù en XX{{Vet}} kantved<ref name=":1" />. E 1940 e voe aloubet Liège gant an Alamaned adarre. Ul lod deus an implijdi a guitaas an uzin, Saive en zouez. Steuñvioù armoù evel reoù ar Browning HP a voe kaset da [[Breizh-Veur|Vreizh-Veur]], hag alese betek [[Kanada]], e-lec'h ma kenlabouras skipailhoù an FN Herstal gant [[John Inglis and Company|Inglis]] evit produiñ pistolennoù e uzin [[Toronto]]. Klask a reas ar [[Wehrmacht]] produiñ enni pistolennoù dindan aotre Browning. Tarvet e voe meur a arm gant al labourerien. Troc'het e voe da vat an darempred etre ar familh Browning hag an FN Herstal e fin 1941 pa zisklêrias ar Stadoù-Unanet ar brezel a-enep d'an [[Trede Reich]]. E miz Gwengolo 1944 e voe dieubet Liège gant Stadunaniz. Bombezadegoù alaman kalet a zistrujas neuze ul lod deus savadurioù an FN. === Kresk eil hanter an XX{{Vet}} kantved === E dibenn ar bloavezhioù 1940, goude ar brezel, e voe krouet gant Dieudonné Saive evit ezhommoù an arme belgiat an [[SAFN 49]] (evit ''Semi-Automatique FN''), ur fuzuilh-emgann, ha dreist-holl an [[FN FAL]] (''Fusil d'Assaut Léger'')<ref name=":1" />, evit heuliañ meizad ar [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] [[Sturmgewehr 44]] ijinet en Alamagn e dibenn ar brezel. Berzh a reas an arm diwezhañ-mañ e broioù all eus [[Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel|AFNA]] hag adsevel a reas an FN Herstal a-drugarez dezhañ ha gant sikour an ezporzhioù war-zu ar Stadoù-Unanet. Er bloavezhioù 1960 e c'hoarvezas harzoù-labour ha manifestadegoù kalet e Wallonia. Pevar labourer a varvas en emgannoù. Ar familh Browning a zivizas lakaat produiñ ul lodenn eus e armoù e [[Japan]]. En arvar e oa an FN Herstal da vont da get ma kolle ar marc'had stadunanat dre ma teue 60% eus e werzhoù alese. E fin ar bloavezhioù 1970 e cheñchas an traoù avat : bresk e oa deuet da vezañ an embregerezh Browning eno abalamour d'an enkadenn ekonomikel ha da gudennoù justis gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet. E 1977 e tivizas an FN Herstal prenañ [[Browning Arms Company|Browning USA]] evit 20 milion $. Ne felle ket da Veljiz e kouezhfe ar merk etre daouarn o c'hevezerien. Ul lod deus ar produerezh a chomas memestra e Japan. Er bloavezhioù war-lerc'h e voe klasket ledanaat oberioù Browning ha gwerzhet produioù a bep seurt dindan e anv : dafar pesketa, golf, sportoù dour... Ne badas ket an traoù ha dilaosket e voe tamm-ha-tamm ar rannoù-mañ. Tro 10.000 den a laboure evit an FN Herstal er bloavezhioù 1970. E 1979 e voe krouet FN America, skourr an embregerezh er Stadoù-Unanet, evit produiñ an M240 eno, un adstumm eus ar vindrailherez [[FN MAG]]<ref name=":0">{{En}} ''[https://fnamerica.com/press-releases/fn-announces-second-facility-in-pickens-county-south-carolina/ FN Announces Second Facility in Pickens County, South Carolina]'', war lec'hienn FN America, 26/04/2023 (lennet d'ar 14/11/2024)</ref>. Savet e voe an uzin e [[Columbia (South Carolina)|Columbia]] ([[South Carolina]])<ref>{{En}} SAGI Guy J., ''[https://www.americanrifleman.org/content/fn-breaks-ground-on-second-south-carolina-factory/ FN Breaks Ground On Second South Carolina Factory]'', American Rifleman, 31/10/2023 (lennet d'ar 14/11/2024)</ref>. Er bloavezhioù 1980 e oa en arvar ivez ar produer armoù [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]], un embregerezh istorel all er Stadoù-Unanet. An FN Herstal a brenas anezhañ. Postañ a reas kalz arc'hant da adsevel un uzin nevez e [[New Haven (Connecticut)|New Haven]], nepell diouzh an hini gozh. Divizet e voe produiñ armoù a rummad uhel dindan an anv Browning ha reoù a rummad etre dindan hini Winchester. === Goude ar bloavezhioù 1990 === Goude diskar [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] e kouezhas ar goulenn war an armoù er bed. Ar garabinenn Maral, gwerzhet adalek 2013, a reas berzh e bed ar chaseourien. E 2022 e tigreskas gwerzhoù munisionoù an FN deus 30% goude ehan ar produiñ evit an [[Arabia Saoudat]]. Ar [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel en Ukraina]] en deus adsavet ar goulenn war ar munisionoù abaoe 2023 ha tennañ a ra an FN Herstal gounid deus se. 2.300 den a labour evit an embregerezh hiziv an deiz. E miz Ebrel 2023 en deus kemennet FN America e oa o vont da sevel un eil uzin e kêr [[Liberty (South Carolina)|Liberty]] ([[kontelezh Pickens]], South Carolina) evit gellet respont da gresk marc'had an armoù-tan hiniennel eno<ref name=":0" />. An [[FN Minimi]], [[FN MAG]], hag ar rummad modernoc'h [[FN SCAR]] zo e-touez an armoù hiniennel gwerzhet ar muiañ hiziv-an-deiz gant an FN Herstal.[[Restr:FN FAL rifle.JPG|thumb|Ur fuzuilh-arsailh FN FAL.]] == Armoù produet gant an FN Herstal == === Fuzuilhoù ha fuzuilhoù-arsailh === * [[Mauser 1889]] * [[Browning Auto-5|FN/Browning Auto-5]] (1905) * [[Remington Model 8]] (1910), dindan an anv FN Modèle 1900 * [[Browning B25|FN/Browning B25]] (1931) * Mauser 1935 * Mauser 1936 * [[SAFN 49]] (1947) * [[FN FAL]] (1953) * [[FN CAL]] * [[FN FNC]] (1977) * FN SPR * [[FN F2000]] (2001) * [[FN SCAR]] (2004) * [[FN FNAR]] (2008) * [[FN ARKA]] (2026) === Fuzuilhoù-mindrailher === * [[FN Minimi]] (1974) === Pistolennoù-mindrailher === * [[Uzi|FN Uzi]] * Beretta M12 * [[FN P90]] === Pistolennoù === * [[Browning M1900]] * [[Browning M1906]] * [[Browning M1910|Browning M1910 / M1922]] * [[Browning HP|Browning HP / Browning GP 35]] * Browning HP-DA * FN Forty-Nine * Rummad [[FN FNP|FNP]] (2003-2011) * FN FNS * FN Five-seven * Rummad [[FN FNX|FNX]] (2009 - bremañ) * [[FN 509]] (& FN 545, FN 510, [[FN 502]]) : abaoe 2017 === Revolver === * [[FN Barracuda]] === Banner-greunadennoù === * FN40GL === Mindrailherezioù === * [[FN MAG]] (1958) * [[M2 Browning|M2 Browning QCB]] * [[FN EVOLYS]] === Armoù nann-varvus === * [[FN 303]] == En Istor == * Implijet e voe ur bistolenn [[Browning M1910]] produet en FN Herstal gant [[Gavrilo Princip]] e [[gwalldaol Sarajevo]], d'an [[28 a viz Mezheven]] [[1914]]. == Levrlennadur == * {{Fr}} FRANCOTTE Auguste & GAIER Claude, ''FN 100 ans, Histoire d'une grande entreprise liégeoise'', Didier Hatier, 1989, EAN 9782870886441 * {{en}} Auguste Francotte, Claude Gaier, Robert Karlshausen, ''Ars mechanica : Le grand livre de la FN'', Herstal Group / La Renaissance du Livre, 2008, 250 p., ISBN 978-2874158773 == Liammoù diavaez == * {{En}} [https://fnherstal.com/en/ Lec'hienn an FN Herstal] (lennet d'an 08/01/2024) * {{Fr}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=suoDKRsJiS4 La Fabrique Nationale]'' war ''Liège ma ville'', 2023 * {{Fr}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=O2XKNtakoNM Browning, une marque qui a révolutionné les armes à feu],'' 16/11/2022 == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]] [[Rummad:Embregerezhioù Belgia]] [[Rummad:Embregerezhioù savet e 1889]] m13uog3fjlp333aiyge7unltfovk6lo 2194420 2194418 2026-07-02T22:04:35Z Kestenn 14086 /* Levrlennadur */ 2194420 wikitext text/x-wiki {{Pennad zo|FN Browning Group}} [[Restr:FN-Herstal-logo.svg|Logo an embregerezh.|dehou|220x220px]] Ar '''Fabrique Nationale Herstal''', anvet ivez '''FN Herstal''', zo un embregerezh [[Arm-tan|armoù-tan]] hiniennel ha munisionoù [[Belgia|belgiat]] diazezet abaoe 1889 e kumun [[Herstal]], nepell diouzh [[Liège]]. Perc'henn eo war merkoù armoù brudet all evel [[Browning]] pe [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]. Perzh eo er strollad [[FN Browning Group]], perc'hennet penn-da-benn gant [[Wallonia|Rannvro Wallonia]]. {{databox}} == Istor == Adalek ar XV{{Vet}} kantved ha deroù implij an armoù-tan en [[Europa (kevandir)|Europa]] e oa brudet Liège evit he [[Bombezerez|bombezerezioù]] hag hec'h [[Akebut|akebutoù]]. [[Kleze|Klezeoù]], bouc'haloù ha kontilli a veze graet eno a-raok dija. [[Poultr-tarzh|Poultr du]] a veze produet ivez e Liège abaoe 1595 er ''Maison Curtius''. E 1803 e tibabas [[Napoleon Iañ|Napoléon Bonaparte]] savadurioù ar ''Prieuré de Saint-Léonard'', hanter zistrujet, d'ober un deuzerez kanolioù enno, a zeuas goude da vezañ ar ''Fonderie Royale de Saint-Léonard'' (serret e 1945). E 1889 e voe krouet e Liège ar '''Fabrique Nationale d'Armes de Guerre''' diwar intrudu bourc'hizien an trowardroioù, evit gellet respont d'ur goulenn {{formatnum:150000}} fuzuilh [[Mauser M1889|Mauser]] da bourveziañ an arme belgiat. Savet e voe uzinoù e kumun Herstal, nepell diouzh Liège. Implijet e voe an armoù gant arme ar vro ar Brezel-bed Kentañ, betek ar bloavezhioù 1930<ref name=":1">{{En}} POOLE Eric, JAMES Garry, ''[https://www.gunsandammo.com/editorial/the-untold-fn-story/248546 The Untold FN Story, Guns & Ammo]'', 24/03/2016 (lennet d'an 19/05/2025)</ref>. [[Restr:Herstal - Entrée FN.jpg|kleiz|thumb|Mont e-barzh al labouradeg e Herstal.]] === Kenlabour gant John Browning === An ijinour armoù stadunanat [[John Browning|John M. Browning]] en doa krouet e 1898 an [[Browning Auto-5|Auto-5]], ar fuzuilh-chase damaotomatek modern kentañ. Nac'het e oa bet ar raktres gant Winchester a oa boas da labourat gantañ, ha mont a reas ar Stadunanad e 1902 da ginnig e arm d'an FN Herstal, a brodue dija ar bistolenn [[Browning M1900|Model 1900]] ijinet gantañ. Plijout a reas an Auto-5 d'an FN Herstal ha sinañ a reas ur gevrat gant Browning evit produiñ ar fuzuilh. Berzh a reas, ha {{formatnum:50000}} skouerenn anezhi a voe gwerzhet er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] er bloavezh kentañ. Penn-kentañ ur c'henlabour frouezhus e voe etre an ijinour hag an embregerezh. John M. Browning a roas an droad d'an FN da implijout e anv evel merk marilhet. E 1912 e oa bet produet ur milion a fuzuilhoù Auto-5 e Herstal dija. Un arm all, an [[Browning M1900|FN M1900]], a verkas ivez deroù berzh ar pistolennoù savet gant Browning evit an FN<ref name=":1" />. Un nebeud kirri-tan ha marc'hoù-houarn a voe produet ivez gant an FN Herstal e kard kentañ an XX{{Vet}} kantved, ha marc'hoù-tan betek 1965. === Eus an eil brezel d'egile === Aloubet e voe kêr Liège e deroù ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] gant an arme alaman. Savadurioù an FN Herstal a zeuas da vezañ un ospital evit ar soudarded c'hloazet. Ul lod deus implijdi an embregerezh a voe kaset just a-raok an aloubadeg da [[Bro-Saoz|Vro-Saoz]] e-lec'h ma kendalc'hjont da broduiñ fuzuilhoù evit pourveziañ an arme belgiat. John Browning en em lakaas neuze e servij arme ar Stadoù-Unanet. Goude ar brezel e teuas ar bank ''Société Générale de Belgique'' da vezañ mestr war an FN Herstal. Ar bloavezhioù 1920 a voe diaes evit an embregerezh. E miz Du 1926 e voe digoret un atalier engravañ war vetal en uzin, ennañ 10 artizan o labourat. Er memes bloaz e varvas John M. Browning e Herstal pa oa o labourat war ar B25, ur fuzuilh-chase dezhi kanolioù an eil war egile, un nevezinti d'ar poent-se. E vab Val Allen, unan eus renerien ar produerezh abaoe 1920, a echuas al labour hag e 1930 e voe lakaet an arm war ar marc'had. Ur wech ouzhpenn e reas berzh hag e sikouras an FN Herstal da adsevel. Betek 1980 e voe produet {{formatnum:500000}} skouerenn eus an arm gant an embregerezh. [[Restr:FN Hi Power.jpg|thumb|200x200px|Ur Browning HP (1935)]] E 1930 e voe kemeret plas penn ijiner armoù-tan an FN Herstal gant ar Belgiad [[Dieudonné Saive]]. Hemañ a savas da skouer ar bistolenn [[Browning HP|GP 35]] (pe Hi-Power)<ref>'''{{En}}''' T. Logan Metesh, ''[https://www.highcaliberhistory.com/post/brief-bio-dieudonn%C3%A9-saive Brief Bio: Dieudonné Saive]'', High Caliber History, 17/11/2022 (lennet d'an 19/05/2025)</ref>, a voe unan eus an armoù-dorn implijetañ gant an armeoù en XX{{Vet}} kantved<ref name=":1" />. E 1940 e voe aloubet Liège gant an Alamaned adarre. Ul lod deus an implijdi a guitaas an uzin, Saive en zouez. Steuñvioù armoù evel reoù ar Browning HP a voe kaset da [[Breizh-Veur|Vreizh-Veur]], hag alese betek [[Kanada]], e-lec'h ma kenlabouras skipailhoù an FN Herstal gant [[John Inglis and Company|Inglis]] evit produiñ pistolennoù e uzin [[Toronto]]. Klask a reas ar [[Wehrmacht]] produiñ enni pistolennoù dindan aotre Browning. Tarvet e voe meur a arm gant al labourerien. Troc'het e voe da vat an darempred etre ar familh Browning hag an FN Herstal e fin 1941 pa zisklêrias ar Stadoù-Unanet ar brezel a-enep d'an [[Trede Reich]]. E miz Gwengolo 1944 e voe dieubet Liège gant Stadunaniz. Bombezadegoù alaman kalet a zistrujas neuze ul lod deus savadurioù an FN. === Kresk eil hanter an XX{{Vet}} kantved === E dibenn ar bloavezhioù 1940, goude ar brezel, e voe krouet gant Dieudonné Saive evit ezhommoù an arme belgiat an [[SAFN 49]] (evit ''Semi-Automatique FN''), ur fuzuilh-emgann, ha dreist-holl an [[FN FAL]] (''Fusil d'Assaut Léger'')<ref name=":1" />, evit heuliañ meizad ar [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] [[Sturmgewehr 44]] ijinet en Alamagn e dibenn ar brezel. Berzh a reas an arm diwezhañ-mañ e broioù all eus [[Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel|AFNA]] hag adsevel a reas an FN Herstal a-drugarez dezhañ ha gant sikour an ezporzhioù war-zu ar Stadoù-Unanet. Er bloavezhioù 1960 e c'hoarvezas harzoù-labour ha manifestadegoù kalet e Wallonia. Pevar labourer a varvas en emgannoù. Ar familh Browning a zivizas lakaat produiñ ul lodenn eus e armoù e [[Japan]]. En arvar e oa an FN Herstal da vont da get ma kolle ar marc'had stadunanat dre ma teue 60% eus e werzhoù alese. E fin ar bloavezhioù 1970 e cheñchas an traoù avat : bresk e oa deuet da vezañ an embregerezh Browning eno abalamour d'an enkadenn ekonomikel ha da gudennoù justis gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet. E 1977 e tivizas an FN Herstal prenañ [[Browning Arms Company|Browning USA]] evit 20 milion $. Ne felle ket da Veljiz e kouezhfe ar merk etre daouarn o c'hevezerien. Ul lod deus ar produerezh a chomas memestra e Japan. Er bloavezhioù war-lerc'h e voe klasket ledanaat oberioù Browning ha gwerzhet produioù a bep seurt dindan e anv : dafar pesketa, golf, sportoù dour... Ne badas ket an traoù ha dilaosket e voe tamm-ha-tamm ar rannoù-mañ. Tro 10.000 den a laboure evit an FN Herstal er bloavezhioù 1970. E 1979 e voe krouet FN America, skourr an embregerezh er Stadoù-Unanet, evit produiñ an M240 eno, un adstumm eus ar vindrailherez [[FN MAG]]<ref name=":0">{{En}} ''[https://fnamerica.com/press-releases/fn-announces-second-facility-in-pickens-county-south-carolina/ FN Announces Second Facility in Pickens County, South Carolina]'', war lec'hienn FN America, 26/04/2023 (lennet d'ar 14/11/2024)</ref>. Savet e voe an uzin e [[Columbia (South Carolina)|Columbia]] ([[South Carolina]])<ref>{{En}} SAGI Guy J., ''[https://www.americanrifleman.org/content/fn-breaks-ground-on-second-south-carolina-factory/ FN Breaks Ground On Second South Carolina Factory]'', American Rifleman, 31/10/2023 (lennet d'ar 14/11/2024)</ref>. Er bloavezhioù 1980 e oa en arvar ivez ar produer armoù [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]], un embregerezh istorel all er Stadoù-Unanet. An FN Herstal a brenas anezhañ. Postañ a reas kalz arc'hant da adsevel un uzin nevez e [[New Haven (Connecticut)|New Haven]], nepell diouzh an hini gozh. Divizet e voe produiñ armoù a rummad uhel dindan an anv Browning ha reoù a rummad etre dindan hini Winchester. === Goude ar bloavezhioù 1990 === Goude diskar [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] e kouezhas ar goulenn war an armoù er bed. Ar garabinenn Maral, gwerzhet adalek 2013, a reas berzh e bed ar chaseourien. E 2022 e tigreskas gwerzhoù munisionoù an FN deus 30% goude ehan ar produiñ evit an [[Arabia Saoudat]]. Ar [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel en Ukraina]] en deus adsavet ar goulenn war ar munisionoù abaoe 2023 ha tennañ a ra an FN Herstal gounid deus se. 2.300 den a labour evit an embregerezh hiziv an deiz. E miz Ebrel 2023 en deus kemennet FN America e oa o vont da sevel un eil uzin e kêr [[Liberty (South Carolina)|Liberty]] ([[kontelezh Pickens]], South Carolina) evit gellet respont da gresk marc'had an armoù-tan hiniennel eno<ref name=":0" />. An [[FN Minimi]], [[FN MAG]], hag ar rummad modernoc'h [[FN SCAR]] zo e-touez an armoù hiniennel gwerzhet ar muiañ hiziv-an-deiz gant an FN Herstal.[[Restr:FN FAL rifle.JPG|thumb|Ur fuzuilh-arsailh FN FAL.]] == Armoù produet gant an FN Herstal == === Fuzuilhoù ha fuzuilhoù-arsailh === * [[Mauser 1889]] * [[Browning Auto-5|FN/Browning Auto-5]] (1905) * [[Remington Model 8]] (1910), dindan an anv FN Modèle 1900 * [[Browning B25|FN/Browning B25]] (1931) * Mauser 1935 * Mauser 1936 * [[SAFN 49]] (1947) * [[FN FAL]] (1953) * [[FN CAL]] * [[FN FNC]] (1977) * FN SPR * [[FN F2000]] (2001) * [[FN SCAR]] (2004) * [[FN FNAR]] (2008) * [[FN ARKA]] (2026) === Fuzuilhoù-mindrailher === * [[FN Minimi]] (1974) === Pistolennoù-mindrailher === * [[Uzi|FN Uzi]] * Beretta M12 * [[FN P90]] === Pistolennoù === * [[Browning M1900]] * [[Browning M1906]] * [[Browning M1910|Browning M1910 / M1922]] * [[Browning HP|Browning HP / Browning GP 35]] * Browning HP-DA * FN Forty-Nine * Rummad [[FN FNP|FNP]] (2003-2011) * FN FNS * FN Five-seven * Rummad [[FN FNX|FNX]] (2009 - bremañ) * [[FN 509]] (& FN 545, FN 510, [[FN 502]]) : abaoe 2017 === Revolver === * [[FN Barracuda]] === Banner-greunadennoù === * FN40GL === Mindrailherezioù === * [[FN MAG]] (1958) * [[M2 Browning|M2 Browning QCB]] * [[FN EVOLYS]] === Armoù nann-varvus === * [[FN 303]] == En Istor == * Implijet e voe ur bistolenn [[Browning M1910]] produet en FN Herstal gant [[Gavrilo Princip]] e [[gwalldaol Sarajevo]], d'an [[28 a viz Mezheven]] [[1914]]. == Levrlennadur == * {{Fr}} FRANCOTTE Auguste & GAIER Claude, ''FN 100 ans, Histoire d'une grande entreprise liégeoise'', Didier Hatier, 1989, EAN 9782870886441 * {{en}} Auguste Francotte, Claude Gaier, Robert Karlshausen, ''Ars mechanica. Le grand livre de la FN'', Herstal Group / La Renaissance du Livre, 2008, 250 p., ISBN 978-2874158773 == Liammoù diavaez == * {{En}} [https://fnherstal.com/en/ Lec'hienn an FN Herstal] (lennet d'an 08/01/2024) * {{Fr}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=suoDKRsJiS4 La Fabrique Nationale]'' war ''Liège ma ville'', 2023 * {{Fr}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=O2XKNtakoNM Browning, une marque qui a révolutionné les armes à feu],'' 16/11/2022 == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]] [[Rummad:Embregerezhioù Belgia]] [[Rummad:Embregerezhioù savet e 1889]] lxanseekg9id6tyoj3t3czpnlj3lbs1 0 170211 2194416 2194241 2026-07-02T21:20:10Z Kestenn 14086 /* Fuzuilhoù-arsailh */ 2194416 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {|width="100%" border="0" cellspacing="4" cellpadding="2" | align="left" valign="center"|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]] | align="left" valign="center"| <div align="center" style="font-size:150%;">[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !''' </div> <div align="center" style="font-size:100%;"> An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis. '''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.''' </div> | align="right" valign="center"| [[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]] |}<div style="text-align:center;"> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''ARMOÙ'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] == === [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] === [[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] • [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]] === [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] === [[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]] === [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] === [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] === [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] === [[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]] === [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] === [[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]] === [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] === [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 14]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]] === [[Karabinenn|Karabinennoù]] === [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Remington Model 8]] • [[Remington Model 30]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]] === [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] === [[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]] === [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] === [[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger & Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] == === [[Pistolenn|Pistolennoù]] === '''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]] • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] • '''SACM :''' [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer & Sohn :''' [[Sauer & Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 41]] • [[Smith & Wesson Model 52]] • [[Smith & Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Star M14]] • [[Stechkin APS]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] • [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]] === [[Revolver|Revolverioù]] === [[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast & Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 3]] • [[Smith & Wesson Model 10]] • [[Smith & Wesson Model 14]] • [[Smith & Wesson Model 17]] • [[Smith & Wesson Model 19]] • [[Smith & Wesson Model 27]] • [[Smith & Wesson Model 28]] • [[Smith & Wesson Model 29]] • [[Smith & Wesson Model 36]] • [[Smith & Wesson Model 53]] • [[Smith & Wesson Model 60]] • [[Smith & Wesson Model 460]] • [[Smith & Wesson Model 500]] • [[Smith & Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] == Armoù eneptank == ''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]] == [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] == [[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]] == [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] == [[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]] == [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] == [[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]] == Doareoù armoù-tan kozh == [[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]] == Armoù hiron == [[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]] |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''</div> |- | align="left" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]] === Evit ar c'hanolioù flour === [[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]] === Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) === * {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]] * {{Alamagn}} : [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]] • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]] * {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]] • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]] * {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]] * {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.700 Nitro Express]] * {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} : [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]] * {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]] * {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]] * {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 <abbr>mm</abbr> B]] * {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]] * {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] * {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]] * {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]] * {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]] * {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]] |} {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TEKNIK'''</div> |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]] === Elfennoù armoù ha munisionoù === [[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Buker poent ruz]] • [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] === Mont en-dro ha teknikoù tennañ === [[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]'' |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] === ==== Armoù (hervez o bro) ==== [[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler & Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe & Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer & Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] • {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] • [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis & Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland & Holland]] • [[James Purdey & Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley & Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg & Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith & Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger & Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger & Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]] ==== Munisionoù ha dafar adkargañ ==== [[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier & Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] ==== Dafar all ==== [[Lee Precision]] • [[Schmidt & Bender]] ==== Kenwerzh ==== [[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage & Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]] === Krouerien hag embregererien === [[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Istor, lezenn ha kevredigezh === [[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]] ==== Mediaoù hag embann ==== ''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns & Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]'' ==== Tennerien ha tennerezed en Istor ==== [[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] • [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]] === Er sevenadur === [[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' • [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]'' === [[Sportoù tennañ]] === [[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]] ==== Tennerien ha tennerezed sport ==== [[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]] |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''RUMMADOÙ'''</div> [[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]] ==== Armoù dre zarvoud istorel ==== '''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]] '''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]] '''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]] ==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ==== [[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]] |} <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]] [[Rummad:Armoù]] tvqfvtb1wy8mzs513wbc02vtjm161a4 0 171639 2194407 2114629 2026-07-02T18:12:56Z Tanjee 563 2194407 wikitext text/x-wiki Krouet e voe Republik [[Somalia]] e [[1960]] dre ma voe kendeuzet trevadenn saoz [[Somaliland]] gant Somalia italian. Embannet e voe an timbr kentañ e 1960 eta, alese un timbr kozh eus Somalia italian dreistmoullet gant ar gerioù SOMALILAND INDEPENDENCE 26 JUNE 1960. E hanternoz ar vro hepken e voe implijet avat. [[File:Abdirashid Ali Sharmarke & Faisal of Saudi Arabia 01, 1967.jpg|thumb|right|upright 1.0|[[Abdirashid Sharmarke]] hag ar roue [[Faisal bin Abdulaziz Al Saud|Faisal]] (1967)]] Betek 1970 e voe kavet timbroù gant an alc'hwez SOMALIA gant lizherennoù latin hag arabek. Pa droas ar gouarnamant davet Moskov e 1969 (taol-dispac'h [[Mohamed Siad Barre]]) e teuas an alc'hwez da vezañ SOMALI DEMOCRATIC REPUBLIC e saozneg hag en arabeg. Enoret e voe dizale deiz-ha-bloaz ganedigezh [[Lenin]] e 1970, hag an taol-dispac'h a vloaz da vloaz. Kalzig timbroù zo bet gouestlet an danvez anezho da aozadurioù etrebroadel : UNICEF, [[Unvaniezh Postoù ar Bed]], Aozadur evit Unvaniezh Afrika, [[Kevre ar Stadoù Arab]]... ha da gaozioù bras (gouennelouriezh, bosenn ar chatal, ar skritur). [[File:President Mohammed Siad Barre on stamp, 1977.jpg|thumb|left|upright 1.0|Ar prezidant Mohammed Siad Barre e 1977]] E 1973 e teuas an alc'hwez moullet war an timbroù da vezañ Jum. Dim. Somaliya, hervez yezh ar vro, pe c'hoazh JAM. DIM. SOOMAALIYA e 1974 ha J.D. SOOMAALIYEED diwezhatoc'h. E 1991 e kouezhas ar renad politikel en e boull, distroet gant un dispac'h kaset da benn gant sikour goprsoudarded suafrikan (SAIMR). Distabil eo Somalia abaoe : tra ma tarzh ar brezel diabarzh etre "tierned ar brezel" e klask annezidi ar vro un hent all, war-zu an dizalc'hidigezh diouzh [[Mogadiscio]]. Stadoù Puntland ha [[Somaliland]] a voe embannet, hep bezañ anavezet gant an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]] [[File:Gymbalist – Stamp Somali Republic 1997.jpg|thumb|upright 0.6|Skouer un timbr faos]] Peadra zo d'en em c'houlenn e peseurt stad emañ ar servij postoù e Somalia abaoe penn-kentañ ar brezel. Timbroù zo bet embannet (betek 2003) gant ar meneg J. SOOMAALIYA, met diaes gouzout hag implijet int bet da vat. Timbroù all, gant ar meneg SOMALI REPUBLIC a gaver da werzhañ amañ hag ahont, douetañs bras int faos. == Pennadoù kar == * [[Timbroù Afrika ar Reter italian]] * [[Timbroù Somaliland saoz]] * [[Timbroù Somalia italian]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Somalia]] [[Rummad:Somalia]] l7wmn9qazjr65dlxdlz0leqbhqyuy39 0 171759 2194415 2173653 2026-07-02T21:18:39Z Kestenn 14086 2194415 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|FN SCAR|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:ScarSandiaPix.png|frameless|280x280px]]<br /><br />Fuzuilhoù-arsailh '''FN SCAR-L''' (a-us)<br>hag '''FN SCAR-H''' (dindan) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Belgia}}<br>{{SUA}} |- ! scope="row" |Doare |[[Fuzuilh-arsailh]] damaotomatek / aotomatek |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest-gazoù, piston |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] (SCAR-L)<br>[[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] (SCAR-H, SCAR-H PR)<br>[[6,5 mm Creedmoor]]<br>[[.300 AAC Blackout]] |- ! scope="row" |Produer |[[FN Herstal]] |- ! scope="row" |Mare implij ha produiñ |Abaoe 2004 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |3,29 kg (SCAR-L)<br>3,58 kg (SCAR-H) |- ! scope="row" |Hirder |889 mm (SCAR-L)<br>965 mm (SCAR-H) |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |355 mm (SCAR-L)<br>400 mm (SCAR-H) |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Hed-tenn pleustrek |500 m (SCAR-L)<br>600 m (SCAR-H) |- ! scope="row" |Tizh mont e-maez ar boledoù |710 m/s (SCAR-L)<br>870 m/s (SCAR-H) |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 30 kartouchenn (SCAR-L)<br>Karger fiñv 20 kartouchenn (SCAR-H) |- ! scope="row" |Adstummoù |Gwelet an destenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |A |- |} An '''FN SCAR''' (evit '''''S'''pecial Operation Forces '''C'''ombat '''A'''ssault '''R'''ifle'') zo ur [[fuzuilh-arsailh]] produet abaoe 2004 gant an embregerezh belgiat [[FN Herstal]], evit respont da c'halv ar [[SOCOM]] stadunanat a glaske fuzuilhoù aotomatek nevez kambret e [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] (stumm '''SCAR-L''', evit ''Light'') hag e [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] (stumm '''SCAR-H''', evit ''Heavy'')<ref>{{En}} ''Meet the SCAR'' war Defense-tech.org ([https://web.archive.org/web/20070928004900/http://www.defensetech.org/archives/003597.html diellet]), 12/07/2007 (lennet d'an 08/07/2024)</ref>. Ur stumm all, anvet '''SCAR 20-S''' er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] pe '''SCAR-H PR''' e [[Bro-C'hall|Frañs]], zo ur [[fuzuilh-resisted]] damaotomatek kambret e 7,62 × 51 mm. 2.620 skouerenn eus ar SCAR-H PR zo bet urzhiet gant [[Arme Frañs|arme Bro-C'hall]] e 2019 evit kemer plas ar fuzuilhoù-resisted standart [[FR-F2]]<ref>{{Fr}} ''[https://www.defense.gouv.fr/dga/actualites/dga-a-receptionne-655-derniers-fusils-precision-scar La DGA a réceptionné les 655 derniers fusils de précision SCAR]'' war lec'hienn an DGA, 09/02/2023 (lennet d'an 08/07/2024)</ref>. Ul [[Lunedenn (arm-tan)|lunedenn]] Schmidt & Bender PM2 zo savet war ar SCAR-H PR. He [[Lamm (arm-tan)|lamm]] zo teleskopek<ref>{{Fr}} [https://www.defense.gouv.fr/terre/nos-materiels/nos-equipements-terre/nos-armes/scar-h-pr Kinnig ar SCAR-H PR] war al lec'hienn defense.gouv.fr (lennet d'an 08/07/2024)</ref>. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{BREFRATroad}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Fuzuilhoù-resisted]] [[Rummad:Fuzuilhoù-arsailh]] [[Rummad:Armoù SUA]] [[Rummad:Armoù Belgia]] [[Rummad:Armoù brezel Ukraina]] 6o4fgpp2aa6yq5z7lbjg3w0jdbil81r 0 173194 2194427 2128453 2026-07-03T11:05:46Z Brezhonegfreebzh 85768 2194427 wikitext text/x-wiki {{Labour a chom}} Ur '''goustilh''' zo un [[arm gwenn]] daoudroc'h, berroc'h evit ur [[Badalenn|vadalenn]]. Anavezet eo e implij abaoe an [[Neolitik]]. <gallery mode="packed" heights="120px"> Celtic dagger, scabbard and buckle.JPG|Ur goustilh [[Kelted|kelt]] Schweizerdolch ca 1450 bis 1550.jpg|Ur goustilh [[suis]] eus deroù ar {{XVIvet kantved}} Winchester Riot Knife.jpg|Goustilh [[Bro-Saoz|saoz]] Winchester Riot gant ur gouhin </gallery> [[Rummad:Armoù gwenn]] 6otgquzdrbff4xja056ln3msk76k5vo 0 180395 2194392 2194388 2026-07-02T13:24:39Z Ar choler 52661 2194392 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Lestrsaverezh''', pe '''sevel bigi''', a vez graet eus ar sevel [[Bag|bigi]] ha kement lestr war neuñv. E-kerzh an [[Amzerioù modern]] e vez savet ar bigi, peurliesañ, en [[arsanailh]]où, a zo lec'hioù arbennikaet evit an obererezh. Betek nepell er marevezh a-vremañ, gant diorroadur teknologiezhoù luziet e-kerzh an [[Dispac'h greantel]], ar bagoù a veze gwelet evel ar pep kempleshañ a c'helle bezañ produet gant ar gevredigezh sevel. Ul lod eus an araokadurioù greantel pouezusañ a oa bet diorroet dre ar sevel listri, da skouer troc'hañ ar [[prenn]] gant [[heskenn]]où erlusket gant [[milinoù-avel]] en arsanailhoù an [[Izelvroioù]] e-kerzh kentañ lodenn ar {{XVIIvet kantved}}<ref>''Wind-powered sawmills gave a huge productivity advantage over hand-sawn timber. 60 beams could be sawn in 4 to 5 days by the wind-powered saw, whilst hand-sawing the same quantity would take about 120 days''.</ref><ref name="Duivenvoorde 2015">{{en}} {{cite book |last1=Van Duivenvoorde |first1=Wendy |title=Dutch East India Company shipbuilding: the archaeological study of Batavia and other seventeenth-century VOC ships |date=2015 |publisher=Texas A&M University Press |location=College Station |isbn=978-1-62349-231-1 |edition=1st}}</ref>. An argerzh dizain a oa bet oc'h implij buan al [[logaritm]] (ijinet e 1615) a-benn krouiñ kromennoù evit kaout tres [[kein (lestr)|kein]] ul lestr, dreist-holl pa veze ezhomm a lakaat ar c'hromennoù-se e [[gobari (bag)|gobari]] ur moul<ref name="Adams 2013">{{en}} {{cite book |last1=Adams |first1=Jonathan |title=A maritime archaeology of ships: innovation and social change in late medieval and early modern Europe |date=2013 |publisher=Oxbow Books |location=Oxford |isbn=978-1-78297-045-3 |edition=1st |chapter=Shipwrights and status}}</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Lestrsaverezh]] iaqjjxc39sfcsnjqfznak13rq5ayc53 2 180469 2194412 2193879 2026-07-02T20:33:23Z PAAR29 91608 /* */ {{Ma foull-traezh}} 2194412 wikitext text/x-wiki Kemer a ran un tammig perzh war [[Wikipedia e brezhoneg]]. Important eo da gaout war holloueziadur kentañ ar bed un troidigezh e [[brezhoneg]], ur yezh brav tre. PS : Nompas dortañ evit zifaziañ fazioù brezhoneg war ar bajenn-mañ ! {{#babel:fr|br-2|en-1}} {{Ma foull-traezh}} [[en:User:PAAR29]] [[fr:Utilisateur:PAAR29]] hdcj5ntnman3a0qtko4tpwm3bd1v4ca 0 180550 2194419 2193954 2026-07-02T22:04:00Z Dakbzh 58931 + Kampionad Afrika hiniennel - 2006. 2194419 wikitext text/x-wiki [[Restr:Dennis frans 20081119 olympiade dresden.jpg|right|125px|Frans Dennis e Dresden e 2008.]] '''Frans Dennis''' a zo bet ganet e 1982 e [[Namibia]].<br/>Ur c'hoarier [[echedoù]] namibian eo<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/15200116 E fichenn FIDE]</ref>.<br/>1 846 edo e [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Even 2026 ha 1 924 e renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/15200540 E fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 027 eo bet e renk Elo ''Standard'' uhelañ<ref>{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=118990 E c'hoari e Chess Games]</ref>. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad Afrika ==== C'hoariet en deus ur wezh. {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Daveennoù. |- |Gwengolo 2006||6||{{Namibia}}, [[Windhoek]]||3,5/9 (+ 3, = 1, - 5)||38,9||39/48||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-africa/afr-2007.html 6th African Chess Championship :: Windhoek 2007 – Olimp Base]</ref>. |- |} === Kevezadegoù dre skipailh === ==== C'hoarioù panafrikan ==== C'hoariet en deus div wezh e skipailh [[Namibia]] . {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Daveennoù. |- |2007||3||9||{{Aljeria}}, [[Aljer]]||0/7 (+ 0, = 0, - 7)||0||12||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007f/2007nam.html 9th All-Africa Games (chess - men): Algiers 2007 – Olimp Base]</ref>. |- |2011||4||10||{{Mozambik}}, [[Maputo]]||4/9 (+ 3, = 2, - 4)||44,4||13||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011f/2011nam.html 10th All-Africa Games (chess - men): Maputo 2011 – Olimp Base]</ref>. |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoariet en deus ur wezh e skipailh [[Namibia]]. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Daveennoù. |- |2008||3||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||3/7 (+ 2, = 2, - 3)||42,9||-||-||123||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008/2008nam.html 38th Chess Olympiad: Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/15200540 E fichenn FIDE] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=118990 E c’hoari e Chess Games] {{DEFAULTSORT:Dennis, Frans}} [[Rummad:Ganedigezhioù 2003]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù namibian]] g9h1907qe37q3b2yny5av9swh3bf28o 0 180557 2194400 2194032 2026-07-02T16:24:07Z Dakbzh 58931 + Kampionad Namibia 2007. 2194400 wikitext text/x-wiki '''Otto Nakapunda''' a zo bet ganet e 1975 e [[Namibia]].<br/>Ur c'hoarier [[echedoù]] namibian eo<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/15200027 E fichenn FIDE]</ref>.<br/>Danvez Mestr (CM) eo abaoe 2006, Stummer FIDE abaoe 2010, Aozer Etrebroadel abaoe 2016, Stummer Skol abaoe 2023, Tredeog FIDE abaoe 2017, Tredeog Etrebroadel abaoe 2022<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/15200027 E fichenn FIDE]</ref>.<br/>1 897 edo e [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Even 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/15200027 E fichennFIDE]</ref>.<br/>1 921 eo bet e renk Elo ''Standard'' uhelañ<ref>{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=79572 E c'hoari e Chess Games]</ref>. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad Namibia ==== Tapout a reas an deirvet plas e 2007<ref>{{en}}[https://s2.chess-results.com/tnr5885.aspx?lan=5&SNode=S0 Chess Results, d' ar 25 a viz Meurzh 2007]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== C'hoarioù panafrikan ==== C'hoariet en deus div wezh e skipailh [[Namibia]]. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Daveennoù. |- |2007||4||9||{{Aljeria}}, [[Aljer]]||2/8 (+ 1, = 2, - 5)||25||12||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2007f/2007nam.html 9th All-Africa Games (chess - men): Algiers 2007 – Olimp Base]</ref>. |- |2011||2||10||{{Mozambik}}, [[Maputo]]||2/9 (+ 1, = 2, - 6)||22,2||13||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011f/2011nam.html 10th All-Africa Games (chess - men): Maputo 2011 – Olimp Base]</ref>. |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoariet en deus nav gwezh e skipailh [[Namibia]]. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Daveennoù. |- |1994||erlec'hier 2||31||{{Rusia}}, [[Moskov]]||2/10 (+ 2, = 0 , - 8)||20||48||-||103||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1994/1994nam.html 31st Chess Olympiad: Moscow 1994 – Olimp Base]</ref>. |- |1998||2||33||{{Rusia}}, [[Elista]]||4/8 (+ 3, = 2 , - 3)||50||58||-||103||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1998/1998nam.html 33rd Chess Olympiad: Elista 1998 – Olimp Base]</ref>. |- |2000||3||34||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||5,5/10 (+ 5, = 1, - 4)||55||44||-||109||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2002/2002nam.html 35th Chess Olympiad: Bled 2002 – Olimp Base]</ref>. |- |2002||2||35||{{Slovenia}}, [[Bled]]||4,5/12 (+ 1, = 7, - 4)||37,5||98||-||119||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2002/2002nam.html 35th Chess Olympiad: Bled 2002 – Olimp Base]</ref>. |- |2004||3||36||{{Spagn}}, [[Calvià]]||5/13 (+ 2, = 6, - 5)||38,5||98||-||107||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2004/2004nam.html 36th Chess Olympiad: Calvia 2004 – Olimp Base]</ref>. |- |2006||3||37||{{Italia}}, [[Torino]]||5,5/11 (+ 4, = 3, - 4)||50||73||-||131||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006/2006nam.html 37th Chess Olympiad: Turin 2006 – Olimp Base]</ref>. |- |2008||1||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||3,5/11 (+ 2, = 3, - 6)||31,8||130||-||123||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008/2008nam.html 38th Chess Olympiad: Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |- |2010||3||39||{{Rusia}}, [[Khanty-Mansiysk]]||3,5/10 (+ 2, = 2, - 6)||35||120||-||126||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2010/2010nam.html 39th Chess Olympiad: Khanty-Mansiysk 2010 – Olimp Base]</ref> |- |2012||3||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||3,5/10 (+ 3, = 1, - 6)||35||131||-||139||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012/2012nam.html 40th Chess Olympiad: Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == *{{en}} [https://ratings.fide.com/15200027 E fichenn FIDE] *{{en}} [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=79572 E c'hoari e Chess Games] *{{en}} [https://players.chessbase.com/en/player/Nakapunda_Otto/181014 E c'hoari e Chess Base] *{{en}} [https://www.365chess.com/players/Otto_Nakapunda E c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Nakapunda, Otto}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1975]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù namibian]] cifnmlnkksqfdshj17a40xkvehj3i0y 4 180565 2194404 2194135 2026-07-02T17:16:17Z PAAR29 91608 /* Spasoù brouilhoñs */ rann nevez 2194404 wikitext text/x-wiki = 29/06/2026 — 05/07/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_27,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak er seizhvet sizhun warn-ugent eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_26, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_28, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Keleier BB == Ur wech ouzhpenn en deus {{implijer|Bianchi-Bihan}} krouet [[Implijer:Bistrakollboued|ur gont nevez]] hag ur wech ouzhpenn en deus implijet anezhi da zegas kemmoù daoust ma oa bet difennet outañ. Ar wech-mañ, avat, eo bet lakaet an den a ra gant ar c’hontoù-mañ da ''long-term abuser'' (LTA) gant ar stewarded. Da lavarout eo, difennet eo bet outañ degas kemmoù en holl wikioù Wikimedia ha prennet e gontoù en un doare hollek. Un dra a-bouez rak oberiant e oa c’hoazh er Wikeriadur. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 29 Mezheven 2026 da 06:59 (UTC) == Deiziadoù == Kemmet eo bet arventennoù brezhonek ar meziant a denn da zeiziadoù (s.o. [[phab:T421998]]) diwar goulenn {{implijer|Aidhan}}, trugarez dezhañ! [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 29 Mezheven 2026 da 08:57 (UTC) == Spasoù brouilhoñs == Demat. N'eus ket war Wikipedia e brezhoneg spasoù brouilhoñs evit an implijerien [[:en:Aide:Brouillon|evel e galleg]] pe e kalz yezhoù all. Domaj eo rak eo pleustrek ha losk a ra amzer evit ober ur bajenn mat. Graet am eus [[Implijer:PAAR29/Brouiloñs|unan evit ac'hanon]] met ne ket heñvel. Daoust hag-eñ ha penaos e vefe posubl da ouzhpennañ ur spas brouilhoñs evit gwir ? Mersi bras deoc'h, [[Implijer:PAAR29|PAAR29]] ([[Kaozeadenn Implijer:PAAR29|kaozeal]]) 2 Gouere 2026 da 17:16 (UTC) raeopf94f9qrsiqxqpggggx2difhklv 2194410 2194404 2026-07-02T19:06:38Z Kestenn 14086 /* Spasoù brouilhoñs */ Respont 2194410 wikitext text/x-wiki = 29/06/2026 — 05/07/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_27,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak er seizhvet sizhun warn-ugent eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_26, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_28, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Keleier BB == Ur wech ouzhpenn en deus {{implijer|Bianchi-Bihan}} krouet [[Implijer:Bistrakollboued|ur gont nevez]] hag ur wech ouzhpenn en deus implijet anezhi da zegas kemmoù daoust ma oa bet difennet outañ. Ar wech-mañ, avat, eo bet lakaet an den a ra gant ar c’hontoù-mañ da ''long-term abuser'' (LTA) gant ar stewarded. Da lavarout eo, difennet eo bet outañ degas kemmoù en holl wikioù Wikimedia ha prennet e gontoù en un doare hollek. Un dra a-bouez rak oberiant e oa c’hoazh er Wikeriadur. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 29 Mezheven 2026 da 06:59 (UTC) == Deiziadoù == Kemmet eo bet arventennoù brezhonek ar meziant a denn da zeiziadoù (s.o. [[phab:T421998]]) diwar goulenn {{implijer|Aidhan}}, trugarez dezhañ! [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 29 Mezheven 2026 da 08:57 (UTC) == Spasoù brouilhoñs == Demat. N'eus ket war Wikipedia e brezhoneg spasoù brouilhoñs evit an implijerien [[:en:Aide:Brouillon|evel e galleg]] pe e kalz yezhoù all. Domaj eo rak eo pleustrek ha losk a ra amzer evit ober ur bajenn mat. Graet am eus [[Implijer:PAAR29/Brouiloñs|unan evit ac'hanon]] met ne ket heñvel. Daoust hag-eñ ha penaos e vefe posubl da ouzhpennañ ur spas brouilhoñs evit gwir ? Mersi bras deoc'h, [[Implijer:PAAR29|PAAR29]] ([[Kaozeadenn Implijer:PAAR29|kaozeal]]) 2 Gouere 2026 da 17:16 (UTC) :Demat, gellet a rez implijout ar bajenn [[Wikipedia:Poull-traezh]]. Ma fell dit kaout ur "poull-traezh" (ur brouilhoñs) dit-te, e-lec'h ma c'hallez lezel labour da c'hortoz pelloc'h, e c'hallez lakaat ar patrom :<pre>{{Ma foull-traezh}}</pre> e-barzh da bajenn bersonel. Gellout a ran ober evidout ma fell dit. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 2 Gouere 2026 da 19:06 (UTC) 05thl4f0rk0s3t106ric6fs1mik24ev 2194413 2194410 2026-07-02T20:36:12Z PAAR29 91608 /* Spasoù brouilhoñs */ Respont 2194413 wikitext text/x-wiki = 29/06/2026 — 05/07/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_27,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak er seizhvet sizhun warn-ugent eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_26, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_28, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Keleier BB == Ur wech ouzhpenn en deus {{implijer|Bianchi-Bihan}} krouet [[Implijer:Bistrakollboued|ur gont nevez]] hag ur wech ouzhpenn en deus implijet anezhi da zegas kemmoù daoust ma oa bet difennet outañ. Ar wech-mañ, avat, eo bet lakaet an den a ra gant ar c’hontoù-mañ da ''long-term abuser'' (LTA) gant ar stewarded. Da lavarout eo, difennet eo bet outañ degas kemmoù en holl wikioù Wikimedia ha prennet e gontoù en un doare hollek. Un dra a-bouez rak oberiant e oa c’hoazh er Wikeriadur. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 29 Mezheven 2026 da 06:59 (UTC) == Deiziadoù == Kemmet eo bet arventennoù brezhonek ar meziant a denn da zeiziadoù (s.o. [[phab:T421998]]) diwar goulenn {{implijer|Aidhan}}, trugarez dezhañ! [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 29 Mezheven 2026 da 08:57 (UTC) == Spasoù brouilhoñs == Demat. N'eus ket war Wikipedia e brezhoneg spasoù brouilhoñs evit an implijerien [[:en:Aide:Brouillon|evel e galleg]] pe e kalz yezhoù all. Domaj eo rak eo pleustrek ha losk a ra amzer evit ober ur bajenn mat. Graet am eus [[Implijer:PAAR29/Brouiloñs|unan evit ac'hanon]] met ne ket heñvel. Daoust hag-eñ ha penaos e vefe posubl da ouzhpennañ ur spas brouilhoñs evit gwir ? Mersi bras deoc'h, [[Implijer:PAAR29|PAAR29]] ([[Kaozeadenn Implijer:PAAR29|kaozeal]]) 2 Gouere 2026 da 17:16 (UTC) :Demat, gellet a rez implijout ar bajenn [[Wikipedia:Poull-traezh]]. Ma fell dit kaout ur "poull-traezh" (ur brouilhoñs) dit-te, e-lec'h ma c'hallez lezel labour da c'hortoz pelloc'h, e c'hallez lakaat ar patrom :<pre>{{Ma foull-traezh}}</pre> e-barzh da bajenn bersonel. Gellout a ran ober evidout ma fell dit. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 2 Gouere 2026 da 19:06 (UTC) ::Graet am eus. Mersi bras dit ha nozh-vat Kestenn. [[Implijer:PAAR29|PAAR29]] ([[Kaozeadenn Implijer:PAAR29|kaozeal]]) 2 Gouere 2026 da 20:36 (UTC) md8sf7hrsi6q1d07eccdy5gw2fejj3m 0 180573 2194399 2194089 2026-07-02T16:22:29Z Dakbzh 58931 + Kampionad Namibia 2007. 2194399 wikitext text/x-wiki '''Rex Oberholzer''' a zo bet ganet e 1970 e [[Namibia]].<br/>Ur c'hoarier [[echedoù]] namibian eo<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/15200035 E fichenn FIDE]</ref>.<br/>1 985 edo e [[renk Elo]] ''Standard'' ha 1 982 e [[renk Elo]] ''Fonnapl'' e miz Even 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/15200035 E fichennFIDE]</ref>.<br/>2 200 eo bet e renk Elo ''Standard'' uhelañ<ref>{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/oberholzer_rex/188327 E c'hoari e Chess Base]</ref>. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad Namibia ==== Trec'h e voe e 2007<ref>{{en}}[https://s2.chess-results.com/tnr5885.aspx?lan=5&SNode=S0 Chess Results, d' ar 25 a viz Meurzh 2007]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoariet en deus teir gwezh e skipailh [[Namibia]]. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Daveennoù. |- |1998||4||33||{{Rusia}}, [[Elista]]||4,5/10 (+ 3, = 3, - 4)||45||64||-||103||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1998/1998nam.html 33rd Chess Olympiad: Elista 1998 – Olimp Base]</ref>. |- |2000||4||34||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||4/10 (+ 3, = 2, - 5)||40||82||-||109||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2000/2000nam.html 34th Chess Olympiad: Istanbul 2000 – Olimp Base]</ref>. |- |2014||erlec'hier||41||{{Norvegia}}, [[Tromsø]]||1/6 (+ 1, = 0, - 5)||16,7||-||-||131||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2014/2014nam.html 41st Chess Olympiad: Tromsø 2014 – Olimp Base]</ref>. |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/15200035 E fichenn FIDE] * {{en}} [https://players.chessbase.com/en/player/oberholzer_rex/188327 E c'hoari e Chess Base] * {{en}} [https://www.365chess.com/players/Rex_Oberholzer E c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Oberholzer, Rex}} [[Rummad:C'hoarierien echedoù namibian]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1970]] exree3uynwxrdb6fwydze23br3evov3 1 180635 2194397 2026-07-02T14:37:16Z Rouédrouiz 90903 /* Béù omp hoah */ rann nevez 2194397 wikitext text/x-wiki == Béù omp hoah == Hei [user:Dishual|Dishual], É guirioné gout e hran é hréér get er yéh-man hoah hiniù en deiy. Èl aveit ur bern yéheu, er manaùeg é 1974 de skuér, "marù" àr Wikipedia e dalù "er Zauzon n'ou guél ket", deust m'ou devijé kendalhet kantadeu d'é gonz àr-lerh, én ou siegehieu zoken. Nag a géleu aveité ! Petra é hrimp ? [[Implijer:Rouédrouiz|Rouédrouiz]] ([[Kaozeadenn Implijer:Rouédrouiz|kaozeal]]) 2 Gouere 2026 da 14:37 (UTC) jg0rii2zzw12gx8wsbwoduvv59udu0v 2194398 2194397 2026-07-02T14:38:23Z Rouédrouiz 90903 /* Béù omp hoah */ 2194398 wikitext text/x-wiki == Béù omp hoah == Hei [[user:Dishual|Dishual]], É guirioné gout e hran é hréér get er yéh-man hoah hiniù en deiy. Èl aveit ur bern yéheu, er manaùeg é 1974 de skuér, "marù" àr Wikipedia e dalù "er Zauzon n'ou guél ket", deustou m'ou devijé kendalhet kantadeu d'é gonz àr-lerh, én ou siegehieu zoken. Nag a géleu aveité ! Petra é hrimp ? [[Implijer:Rouédrouiz|Rouédrouiz]] ([[Kaozeadenn Implijer:Rouédrouiz|kaozeal]]) 2 Gouere 2026 da 14:37 (UTC) px629oh537srtlrl2474ijh58vj8jfe 0 180636 2194401 2026-07-02T16:27:22Z Dakbzh 58931 + Boulc'het. 2194401 wikitext text/x-wiki '''Edmund Gariseb''' a zo bet ganet e 1995 e [[Namibia]].<br/>Ur c'hoarier [[echedoù]] namibian eo<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/15200183 E fichenn FIDE]</ref>.<br/>1 861 edo e [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Even 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/15200183 E fichennFIDE]</ref>. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù dre skipailh === ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoariet en deus ur wezh e skipailh [[Namibia]]. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Daveennoù. |- |2012||e||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||1,5/6 (+ 1, = 1, - 4)||25||-||-||139||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012/2012nam.html 40th Chess Olympiad: Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liamm diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/15200183 E fichenn FIDE] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?pid=140380&eco=C01&title=Edmund+Gariseb+playing+the+French,+Exchange+(C01) Div bartienn e Chess Games] {{DEFAULTSORT:Gariseb, Edmund}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1995]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù namibian]] sdocccs1x6zuzsd3yz5xr30ok25hqd7 0 180637 2194405 2026-07-02T17:26:53Z Dakbzh 58931 + Boulc'het. 2194405 wikitext text/x-wiki '''Teunis Hanemaaijer''' a zo bet ganet e [[Namibia]].<br/>Ur c'hoarier [[echedoù]] namibian eo. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù dre skipailh === ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoariet en deus ur wezh e skipailh [[Namibia]]. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Daveennoù. |- |2000||e||34||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||1,5/7 (+ 1, = 1, - 5)||21,4||54||-||109||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2000/2000nam.html 34th Chess Olympiad: Istanbul 2000 – Olimp Base]</ref>. |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/Hanemaaijer_Teunis/100507 E c'hoari e Chess Base] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Teunis_Hanemaaijer?__cf_chl_f_tk=TEcYvybUYLt6CUlEkKj_iH8UvGspnwbPhJ2bfIp8YIM-1783013019-1.0.1.1-pBIjP4rSZGglDthCMnQNItJHh2nE0DaaxSXyRFnkqgM E c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Hanemaaijer, Teunis}} [[Rummad:C'hoarierien echedoù namibian]] 0cb1uw3vj5xt67gr2onfu4dzv9w2fds 0 180638 2194414 2026-07-02T20:59:25Z Ch. Rogel 46 Lañs ar bajenn 2194414 wikitext text/x-wiki An '''arc'h''' a vez implijet evit ur seurt [[boest]] vras evit serriñ ar [[boued]], an [[ed]] hag ar [[bara]] da gentañ. Tost eo he implijoù eus re ar pezh-[[arrebeuri]] a vez anvet [[koufr]]. == [[Reveziadenn]]où kozh == Kavout a reer ar ger er c'h-[[Catholicon]] gant daou ster, ''arche'' ha ''huge''<ref>Galleg a-vremañ : ''huche'', pezh arrebeuri evit ar bara hiziv.</ref>. Ma kinnige [[Sacré Collège de Jésus|geriadur an Tad Maner]] nemet "coffre", e weler ar ster arbennik, "koufr evit an ed" en ''Abrege eus an doctrin gristen…'' (1834) : "Pere a zestum an hed hac a vir en o ''arc'hyou''"<ref>[[Devri]], Arc'h 1.</ref>. Impljet e veze er [[Bibl]] evit reiñ dave d'ar [[bag|vag]] divent savet gant [[Noe]], "[[Arc'h Noe]]"<ref>[[Levr ar C'heneliezh|Geneliezh]], </ref> hag evit ar c'houfr koad hezoug goloet gant aour graet an [[Hebreed]] hag anvet [[Arc'h an Emglev]] ganto<ref>"[[Kentañ Levr ar Rouaned]]".</ref>. == Irc'hier arbennik == === Pep kombod a gaver er bigi pe en [nijerez]]ioù, arc'h ar boued (Catholicon), da skouer=== === Diseurt === * [[Arc'h ar galon]] (Catholicon) * Arc'h-kig * [[Koufr-houarnet|Arc'h kreñv]] * Gwele-arc'h pe Arc'h-gwele [[Arched]] a zeblant bezañ un eilstumm a zo bet arbennikaet evit ar c'houfr ma lakaer un den marv ennañ a-raok e sebeliañ. Kavet e vez ''arc'h'' evit arched e Bro-Wened. == Pennadoù nes == * [[Arched]] * [[Kased]] * [[Koufr]] == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} [[Rummad:Arrebeuri]] rp9kb9znw9e1fffnafojb9fz86iutp5 0 180639 2194417 2026-07-02T21:55:12Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "{| class="infobox" {{Infobox/Titl|FN ARKA|696969|talbenn defaut|FFF}} |- |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Belgia}} |- ! scope="row" |Doare |[[Fuzuilh-arsailh]] damaotomatek / aotomatek |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest-gazoù, piston berr e red |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] |- ! scope="r..." 2194417 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|FN ARKA|696969|talbenn defaut|FFF}} |- |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Belgia}} |- ! scope="row" |Doare |[[Fuzuilh-arsailh]] damaotomatek / aotomatek |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest-gazoù, piston berr e red |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] |- ! scope="row" |Produer |[[FN Herstal]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |Abaoe 2026 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |3,7 kg (CQC)<br>3,9 kg (STD) |- ! scope="row" |Hirder (lamm pleget) |735,2 mm (CQC)<br>849,5 mm (STD) |- ! scope="row" |Hirder (lamm dibleget) |820 mm (CQC)<br>934,5 mm (STD) |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |285 mm (CQC)<br>368 mm (STD) |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Lusk-tennañ |600-700 tenn/mn |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 30 kartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |A |- |} An '''FN ARKA''' zo ur [[fuzuilh-arsailh]] produet abaoe 2026 gant an embregerezh belgiat [[FN Herstal]]. Kambret eo e [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]]. Kemennet eo bet e deroù miz Even 2026, ha diskouezet eo bet evit ar wech kentañ er saloñs [[Eurosatory]] 2026<ref>{{En}} Adam BORISENKO, ''[https://gundigest.com/military-firearms/fn-arka First Look: FN ARKA]'', Gun Digest, 11/06/2026 (lennet d'an 02/07/2026)</ref>. Ober a ra hec'h anv dave da hini ar wareg e galleg<ref name=":0">{{en}} Matthew MOSS, ''[https://www.thefirearmblog.com/blog/fn-unveils-their-next-generation-rifle-the-arka-44828743 FN Unveils Their Next Generation Rifle - The ARKA]'', The Firearm Blog, 02/06/2026 (lennet d'an 02/07/2026)</ref>. == Deskrivadur == Savet e oa bet an ARKA en ur veskañ [[Arm-tennata|gwikefre tennata]] dre biston berr e red an [[FN SCAR]] eus un tu, ha dizain hag ergonomiezh an [[AR-15]] eus an tu all. Daou vod-tennañ en deus an arm : damaotomatek hag aotomatek. E [[Lamm (arm-tan)|lamm]] a zo teleskopek. Daouzehouiat eo stanker ar [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] ha loc'henn-armiñ ar [[Kulasenn (armoù-tan)|gulasenn]]. Pourveziet eo an arm gant ur c'harger fiñv 30 tenn<ref>{{en}} [https://fnherstal.com/app/uploads/technical-data-fn-arka.pdf Roadennoù teknikel an FN ARKA] war lec'hienn an embregerezh FN Herstal (pellgarget d'an 02/07/2026)</ref>. Daou stumm eus an ARKA a zo : an STD (evit ''Standard''), dezhi ur c'hanol 368 mm, hag ur stumm CQC (evit ''Close Quarter Combat'', "Emgann a-dost"), gant ur c'hanol berroc'h (285 mm)<ref name=":0" />. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Fuzuilhoù-arsailh]] [[Rummad:Armoù Belgia]] s0qryxxjtzcicjt95klkjxcxwl6nqum 0 180640 2194426 2026-07-03T10:50:08Z Dakbzh 58931 + Boulc'het. 2194426 wikitext text/x-wiki ''' Simon Hatwiikulipi Shidolo''' a zo bet ganet e 1986 e [[Namibia]].<br/>Ur c'hoarier [[echedoù]] namibian eo<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/15200442 E fichenn FIDE]</ref>.<br/>1 910 edo e [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Gouhere 2026 ha 1 826 e renk ''Fonnapl''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/15200442 E fichennFIDE]</ref>.<br/>1 921 eo bet e renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet d'ar 1 {{añ}} a viz Gwengolo 2019<ref>{{en}}[https://chesstempo.com/game-database/player/simon-hatwiikulipi-shidolo/323107 E c'hoari e Chess Tempo]</ref>. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù dre skipailh === ==== C'hoarioù panafrikan ==== C'hoariet en deus ur wezh e skipailh [[Namibia]]. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Daveennoù. |- |2011||1||10||{{Mozambik}}, [[Maputo]]||1,5/9 (+ 1, = 1, - 7)||16,7||13||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2011f/2011nam.html 10th All-Africa Games (chess - men): Maputo 2011 – Olimp Base]</ref>. |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoariet en ur wezh e skipailh [[Namibia]]. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Daveennoù |- |2010||1||39||{{Rusia}}, [[Khanty-Mansiysk]]||2/5 (+ 2, = 0, - 3)||40||-||-||126||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2010/2010nam.html 39th Chess Olympiad: Khanty-Mansiysk 2010 – Olimp Base]</ref> |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/15200442 E fichenn FIDE] * {{en}}[https://chesstempo.com/game-database/player/simon-hatwiikulipi-shidolo/323107 E c'hoari e Chess Tempo] {{DEFAULTSORT:Shidolo, Simon}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1986]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù namibian]] 1i8f666f3bgx0f9hvqy7tjfqsilxu12