Brezhoneg

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="br">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>brwiki</dbname>
    <base>https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Dibar</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Kaozeal</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Implijer</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Kaozeadenn Implijer</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Kaozeadenn Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Restr</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Kaozeadenn Restr</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Kaozeadenn MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Patrom</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Kaozeadenn Patrom</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Skoazell</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Kaozeadenn Skoazell</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Rummad</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kaozeadenn Rummad</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulenn</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Kaozeadenn modulenn</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Brezhoneg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34</id>
    <revision>
      <id>2203367</id>
      <parentid>2189739</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T23:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17278" sha1="g2zhl3tkniqvkgr619xo28dxw6kjejj" xml:space="preserve">{{databox}}
{{Yezh|anv=Brezhoneg
|broiou={{Breizh}}
|rannved=[[Europa]]
|komzet= 107 000 (e 2024)
|renkadur=goude 100
|livfamilh=Indezeuropek
|familh=[[Yezhoù indezeuropek]]
* [[Yezhoù keltiek]]
**  [[Predeneg]]
*** '''Brezhoneg'''
|YezhOfisiel=
|akademiezh=
|urzh=
|frammadur=
|iso1=br
|iso2=bre 
|lizherennoù=[http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bre BRE]
}}Ur [[yezhoù keltiek|yezh keltiek]] a orin eus [[Enez Vreizh]] ([[Breizh-Veur]]/[[Preden]]) hag eus skourr ar [[yezhoù predenek]] eo ar '''brezhoneg''', pe ar '''breton''' e lec'hioù zo&lt;ref&gt;&quot;[http://devri.bzh/dictionnaire/b/breton-1/ breton .1]&quot; ha &quot;[http://devri.bzh/dictionnaire/b/breton-2/ breton .2]&quot; war al lec'hienn ''devri.bzh''&lt;/ref&gt;. Deuet e vije diwar ur yezh voutin a vije bet etre Enez Vreizh ha [[Breizh Vihan]] ([[Arvorig]]) e-tro dibenn an [[Henamzer]]. A-gozh e vez komzet ha skrivet e [[Breizh]].

Biskoazh ne voe komzet en darn vuiañ eus [[Breizh-Uhel]] ([[Bro-Naoned]] ha [[Bro-Roazhon]]), buan e yeas da get e [[Bro-Zol]] hag e [[Bro-Sant-Maloù]] levezonet-don e voe gant ar [[romaneg]] e bro [[Gwenrann|Gwerrann]] hag e [[Bro-Gwened]]&lt;ref&gt;Arzel Even, ''op. cit'', p. 154.&lt;/ref&gt;. Tamm-ha-tamm ez eas ar brezhonegva war-gil ; hiziv ne vez komzet nemet e [[Breizh-Izel]], er c’hornôg d’ul linenn hag a dreser dre vras eus [[Plouha]] da [[Gwened|Wened]])&lt;ref&gt;Arzel Even, ''op. cit.'', p. 158.&lt;/ref&gt;.

E 2024 e istimed e oa 107 000 brezhoneger&lt;ref&gt;https://www.bretagne.bzh/app/uploads/CP_etude-sociolinguistique-2024_traduction-en-breton.pdf&lt;/ref&gt;.
==Istor diavaez ar brezhoneg==
[[Restr:Niver a vrezhonegerien dre vro 2018.jpg|thumb|left|upright=2|Hervez sontadeg TMO-KR Breizh 2018 hag [[Ofis Publik ar Brezhoneg|OPaB]], '''246 180''' a dud en holl.]]
Bet eo komzet ar brezhoneg gant pennoù bras Stad Breizh betek an {{XIIvet kantved}} a-raok bezañ dilezet ganto. Deuet eo tamm-ha-tamm da vezañ yezh Goueled Breizh hag ar bobl vunut p'eo bet dilezet d'e dro gant an [[noblañs]] hag ar [[Bourc'hizelezh|vourc'hizien]], a zo aet war ar [[galleg]]. Al [[latin]] e oa yezh skrivet [[roll Rouaned ha Duged Breizh|duged Breizh]], hag ar galleg adalek ar {{XVvet kantved}}&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250404103803/http://elec.enc.sorbonne.fr/CID2003/jones The use of French in Medieval Brittany, Michael Jones], Éditions en ligne de l'École des Chartes, 2003&lt;/ref&gt;. Chomet ez eus gerioù prizius diwar ar brezhoneg kozh a vez implijet hiziv an deiz da sevel gerioù brezhonek nevez war tachennoù evel ar [[prederouriezh|brederouriezh]] ha skiantoù mab-den, da skouer.

Kar-tost eo ar brezhoneg d'ar [[Kembraeg|c'hembraeg]] ha, marteze, un tammig d’ar [[galianeg]] hag a zo aet da goll da vat war-dro kreiz ar {{VIIvet kantved}}, met n'eus tamm prouenn ebet e vefe bet levezonet ar brezhoneg gant ar galianeg peogwir n'ouzer ket nemeur a dra a-zivout stad ar galianeg en amzer donedigezh [[Brezhoned]] an Inizi da Vreizh-Vihan ha n'ouzer ket kalz hiroc'h diwar-benn brezhoneg an amzer-se kennebeut. Anavezet eo ar brezhoneg gant [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] evel ur yezh evel ar re all.

==Brezhoneg ha Dispac'h gall==
N'he deus ar vonarkiezh graet netra a-enep ar yezhoù disheñvel diouzh ar galleg, met adal an [[Dispac'h gall]] eo bet cheñchet an traoù&lt;ref&gt;[http://www.persee.fr/doc/abpo_0003-391x_1912_num_28_3_1393 ''La Revolution française et la langue bretonne'']&lt;/ref&gt;. Kroget ez eus bet da gelenn galleg d'an holl dud ha da waskañ war un dro an holl yezhoù all a veze graet ''[[patois]]'' anezho en un doare dismegañsus, e Breizh peurgetket a-drugarez da zoareoù kriz da lakaat mezh war bugale er skolioù Stad pe [[Katoligiezh|gatolik]]. Dalc'het e voe d'ar [[politikerezh]]-se da lazhañ ar brezhoneg betek ar [[bloavezhioù 1960]], da lavaret eo betek ar mare ma voe echuet well-wazh gant ar skolioù da zegemer bugale dic'hallek desavet e brezhoneg gant o zud.

E deroù an {{XXIvet kantved}}, ha pa gendalc'hfe ar politikerezh gall da lakaat galleg dre holl abalamour m'eo ''yezh ar republik'', e veze komzet brezhoneg gant war-dro 300 000 a dud c'hoazh (e-skoaz 1 300 000 er bloaz [[1930]]). Evit diskouez pegen kriz eo bet an traoù a-enep ar brezhoneg ez eus ur frazenn anavezet mat hag a lavar splann an traoù : «&amp;nbsp;''Il est interdit de cracher par terre et de parler breton''&amp;nbsp;». E penn-kentañ an {{XXvet kantved}} ne ouie an hanter eus an dud nemet brezhoneg hag an hanter all a ouie an div yezh. Er bloaz [[1950]] ne chome mui nemet 100 000 a dud na ouient nemet brezhoneg.

Hiziv an deiz ez eo ar brezhoneg ar yezh keltiek nemeti hep statud ofisiel ebet. Ne fell ket d'ar gouarnamant lakaat cheñch [[mellad]] 2 ar [[bonreizh|vonreizh]] bet degemeret er bloaz [[1994]] hag a embann ''La langue de la République est le français''.

Ingal en em vod dekviliadoù a dud e [[Frañs]] evit goulenn ma vefe kemmet al lezenn-se : en [[Unaniezh Europa|Europa]] ne vez kavet ul lezenn evel-se nemet e [[Frañs]].

Nevez zo eo bet ar skolioù [[Diwan]] o klemm dirak [[Lez europat gwirioù mab-den]] evit ma vefe doujet da wirioù ar Vretoned e-keñver o yezh.

Brezhoneg a vez komzet ivez en estrenvro hag e [[Bro-C'hall]], er c'hêrioù bras dreist-holl.

==Marevezhioù ar brezhoneg==
[[Skeudenn:Breton-language-spoken-Spilhennig.svg|thumb|«&amp;nbsp;[[Spilhennig]]&amp;nbsp;» : merk ar vrezhonegerien.]]
Boas eur da rannañ istor ar brezhoneg e meur a varevezh.&lt;br&gt;
Betek an {{VIIvet kantved}} ne oa bet kemm bras ebet etre ar [[predeneg]] komzet e Breizh-Vihan hag an hini komzet e Breizh-Veur.
*An [[henvrezhoneg]], eus ar {{VIIvet kantved}} betek an {{XIvet kantved}}. N’anavezomp yezh ar mare-se nemet dre dammoù frazennoù berr-berr, gerioù ([[spisc'herioù]]), anvioù tud hag anvioù lec’h.
*Ar [[krennvrezhoneg|c’hrennvrezhoneg]], eus an {{XIvet kantved}} betek ar {{XVIvet kantved}}. Eus an amzer-se ec’h anavezomp dreist-holl pezhioù-c’hoari, hir-mat alies a-walc’h.
*Ar [[brezhoneg raknevez]] eus ar {{XVIIvet kantved}} betek penn kentañ an {{XIXvet kantved}}.
*Ar [[brezhoneg kempred]] betek bremañ.
==An deskadurezh==
[[Restr:% a gelenn 2ek e 2018.jpg|thumb|% a skolidi en un hentad divyezhek er 1añ derez]]
[[Restr:A-du kelenn brezhoneg br.jpg|thumb|% a dud a-du pe a-du-kenañ da gaout muioc'h a vrezhoneg er skolioù]]
Er bloaz [[1977]] e voe krouet ar rouedad skolioù [[Diwan]]. Er skolioù-se e vez desket dre ar brezhoneg (4 337 skoliad da vare an distro-skol e 2018&lt;ref&gt;[http://www.brezhoneg.bzh/evenement/1257/101-keleier.htm (Ofis Publik ar Brezhoneg)]&lt;/ref&gt;).

Klasoù divyezhek zo ivez e skolioù stad ([[Div Yezh]] - 8 563 skoliad) hag e skolioù katolik prevez ([[Dihun]] - 5 437 skoliad)&lt;ref&gt;[http://www.brezhoneg.bzh/evenement/1257/101-keleier.htm Ofis Publik ar Brezhoneg)]&lt;/ref&gt;). Miliadoù a dud yaouank (18 337 en holl e [[2018]]) a ya da skolioù seurt-se adal ar [[skol-vamm]] betek fin al [[lise]].

Pell emañ ar sifroù-se diouzh goulenn an dud c'hoazh, hervez disoc'hoù sontadeg TMO/Kuzul-rannvro Breizh 2018.
==Geriadurouriezh==
*''Gwelit :'' [[geriadurouriezh ar brezhoneg]].
==Rannyezhoù ar brezhoneg==
*''Gwelit :'' [[rannyezhouriezh ar brezhoneg]].''
==Petra zo dibar d'ar brezhoneg ?==
===Tres ar verb : ober / bezañ oc'h ober ===
Evel en [[iwerzhoneg]] ez eus daou stumm da bep amzer verb e brezhoneg. Kemm zo etrezo hervez m'eo boas an ober pe n'eo ket. Kavet e vez traoù evel-se e [[saozneg]] ivez. Kavout a reer en amzer-vremañ ur stumm boas hag ur stumm war ober :
*''Me zo o komz gant ma amezeg'' (bremañ pa lavaran)
*''Me a gomz gant ma amezeg'' (bep mintin)
Er verb ''bout'' (''bezañ'') hag er verb ''kaout'' avat ez eus daou stumm disheñvel hep stumm war ober ebet (gant ar « verb bezañ + o + anv-verb ») :
*''Skuizh on hiziv''
*''Skuizh e vezan da Wener''
*''Naon am eus heno(a)zh''
*''Naon am bo fenoz''
*''Naon am bez bemnoz''
===Araogennoù displeget===
Evel er yezhoù keltiek all a-vremañ e vez displeget an araogennoù e brezhoneg hervez ar gour, da lavaret eo ez a ar raganvioù-gour d'ober ur ger hepken gant an araogenn zo araozo.
{| class=wikitable
|+'''Araogenn ''GANT'' '''
!Gour
!Displegadur
|-
|me || gan''in''
|-
|te || gan''it''
|-
|eñ || gant''añ''
|-
|hi || gant''i''
|-
|ni || gan''imp'', gan''eomp''
|-
|c'hwi || gan''eoc'h''
|-
|i || gant''e'', gant''o''
|}
==Keñveriañ gerioù==
En daolenn amañ dindan e kavor perzhioù boutin d'ar brezhoneg (hini Gwened ha KLT) hag ar [[kerneveureg|c'herneveureg]] ; ar gerioù [[gallaoueg|gallaouek]] ha gallek zo roet ivez. Gellout a reer gwelet traoùigoù heñvel e brezhoneg ha gallaoueg, da skouer an doare da lavaret « [[gwiñver]] », ''kazh-koad'' neuze e brezhoneg ha ''chat-de-boéz'' savet o-daou war an hevelep patrom, met war harzoù ar brezhoneg hepken e vez kavet an doare-se ([[Sant-Yann-Brevele]]), hag e [[Gwernenez]], e [[Breizh-Uhel]] e kaver dre vras ''chat d'étchuiré'', ''chat d'écureuil'', evel en ul lodenn vras eus ar [[yezhoù oil]]&lt;ref&gt;Eugène Rolland, ''Faune populaire de France'', levrenn 7, p.150-157&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! [[Kerneveureg]] (FSS)
! Brezhoneg ([[Doare-skrivañ KLT|KLT]])
! [[Brezhoneg Gwened|Gwenedeg]]
! [[Gallaoueg]]
! Galleg
|-
|gwenenen
|gwenanenn
|guérenen
|''avètt''
|''abeille''
|-
|kador
|kador
|kadoér
|''chaérr''
|''chaise''
|-
|keus
|formaj/fourmaj/keuz
|fourmaj
|''fórmaij''
|''fromage''
|-
|yn mes
|er-m(a)ez
|er-mêz
|''desort''
|''sortie''
|-
|kodha
|kouezhañ
|kouehel
|''cheir''
|''tomber''
|-
|gaver
|gavr
|gavr
|''biq''
|''chèvre''
|-
|chi
|ti
|ti
|''ostèu''
|''maison''
|-
|gweus
|gweuz/muzell
|muzell
|''lip''
|''lèvre''
|-
|ganow
|genoù/beg
|beg
|''góll''
|''bouche'' (''gueule'')
|-
|niver
|niver
|niver
|''limerot''
|''numéro''
|-
|peren
|perenn
|perenn
|''peirr''
|''poire''
|-
|skol
|skol
|skol
|''escoll''
|''école''
|-
|gwiwer
|gwiñver, kazh-koad
|razh-koed, kazh-koed
|''chat d'écureuil'', ''chat-de-boéz''
|''écureuil''
|-
|steren
|steredenn/sterenn
|sterenn
|''esteill''
|''étoile''
|-
|megi
|butunat/fumiñ
|butunat
|''betunae''
|''fumer'' (''du tabac'')
|-
|hedhyw
|hiziv/hirio/hiriou/hidiv
|hiniv, hirio, hidiv
|''anoet''
|''aujourd'hui''
|-
|hwibana
|c'hwibanañ/c'hwitellat/sutal…
|c'hwitellat
|''sublae''
|''siffler''
|}

==Stourmoù evit ar yezh==
Kalz anezho zo bet ; difeuls alies ha dic'hortoz eo ar re nevesañ. 
* Ur strollad nevez anvet [[Ai'ta!]] (deomp dezhi, e brezhoneg Treger ; gwelit [http://ai.ta.free.fr/]) a stourm evit ar yezh er vuhez foran gant fent ha preder.
* Ur stourm all zo anezhañ eo ar stourm livadureg, da heul [[Stourm ar Brezhoneg]] (SAB). Kement hini hag a stourm evit ar yezh zo pedet neuze da ginklañ ur blog gant e wellañ livadurioù (gwelit [http://stourmomp.blogspot.com]).

==Politikerezh evit ar yezh==
===En deskadurezh===
A-benn talañ ouzh an diouer a gelennerien stummet war an deskadurezh vrezhoneg ez eus bet krouet yalc'hadoù &quot;Skoazell &amp; Desk&quot; gant ar rannvroioù hag ar c'huzul bro.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Yalc'had Skoazell Desk ESPE.jpg|Bruderezh evit ar yalc'had Skoazell &amp; Desk 
Yalc'had Skoazell Desk.jpg|Levrioùgoù evit broudañ studierien da c'houlenn ar yalc'had Skoazell &amp; Desk
&lt;/gallery&gt;
===Priziadeg 2018===
E miz Meurzh/Ebrel 2018 e voe goulennet gant ar gelennerien vrezhoneg lakaat da dremen arnodennoù live evit ar c'hlasadoù trede e Diwan, en deskadurezh katolik hag an deskadurezh foran, da welet live gwirion ar skolajidi e fin ar c'helc'hiad pevar (sañset B2 ar CECRL).
=== Er vuhez foran ===
Er vuhez foran e kaver brezhoneg dindan daou stumm : ur c'hoant da vrudañ ar yezh ha da ziskouez ez eus politikerien a-du ganti, pe un implij gant brezhonegerien war ar pemdez.

Aliesoc'h-aliesañ e kaver ar brezhoneg er bed ekonomikel, ma vez degaset gant tud kar-o-yezh bet desket enni ha deuet da vezañ aktourien er bed-se. An abeg a genwerzh zo ivez dre emdroadur spered an dud a fell dezho adkavout un aergelc'h gwirion ha gwriziennet donoc'h en o endro [[sevenadur]]el.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Restr:Stankoù Apigné 03.jpg|Panell divyezhek e [[Stankoù Apigné]] ([[Il-ha-Gwilen]])
Restr:Glazard ar magoerioù.jpg|Panell divyezhek e [[Baden (Mor-Bihan)|Baden]] ([[Bro-Gwened]], [[Mor-Bihan]])
Restr:Gouel Sant Denoal.jpg|Panell divyezhek er [[Bro-Vigoudenn|Vro-Vigoudenn]] en ur stal bleunioù
Restr:Tourism office Carhaix bilingual sign.jpg|Ti an douristed e [[Karaez-Plougêr|Karaez]], panell degemer divyezhek
Restr:Road signs bilingual Breton in Quimper.jpg|Panelloù-hent divyezhek e [[Kemper]]
&lt;/gallery&gt;
==Diouer a stourm evit ar yezh==
E miz Kerzu 2006 e oa bet [[Marc Le Fur|Marc ar Fur]], kannad [[UMP]] (tu dehoù gall) [[Loudieg]] o kinnig e parlamant Pariz ur mennad savet evit anavezout ar yezhoù rannvro er Vonreizh c'hall : kannad ebet eus ar [[Strollad Sokialour Gall|PS]] gall e Breizh (na [[Jean-Yves an Drian]], a zo ivez prezidant [[Kuzul Rannvro Breizh]]) n'en doa mouezhiet gant kinnig ar Fur.

Skort eo implij ar brezhoneg war an dachenn bolitikel e-maez an [[Emsav]]. Implijet e vez dreist-holl evit desachañ mouezhioù war-du ur strollad pe un den politikel. Ral eo ar c'hoant gwirion da harpañ ar yezh.
==An niver a vrezhonegerien==
Hervez un enklask kaset gant [[Fañch Broudig]] ha [[TMO]], paeet gant [[Kuzul Rannvro Breizh]], ne vije nemet 207&amp;nbsp;000 brezhoneger ken e 2007. Hervez enklask an [[INSEE]], kempoelloc'h hervez [[Hervé Abalain]]&lt;ref&gt;Abalain (H.), ''Histoire de la langue bretonne'', emb. Gisserot, 2000, p.37&lt;/ref&gt;, graet e 1999, e vefe 295&amp;nbsp;000&lt;ref name=&quot;Hervé Abalain 2007, p. 276&quot;&gt;Hervé Abalain, ''Le français et les langues historiques de la France Par Hervé Abalain'', emb. Gisserot, 2007, p. 276&lt;/ref&gt;. Hervez Efficience 3 (2001) e vefe 300&amp;nbsp;000&lt;ref name=&quot;Hervé Abalain 2007, p. 276&quot;/&gt;. Ur 100&amp;nbsp;000 a dud bennak pe ouzhpenn a gompren mat ar yezh hep he c'homz&lt;ref&gt;Diwar F. Broudig, ''Brud Nevez'', niv. 274, 2009, p. 38&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Brezhonegerien zo e New York ; ar re-se oa degadoù bennaket anezho e 2012, hervez BZH New York, kevredigezh ar Vretoned eno&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ar yech vrezoneg e New York e 2012.|publisher=An-Amzair|date=31 'viz Kerzu 2012|url=http://an-amzair.com/2012/12/31/ar-yech-vrezoneg-e-new-york-ny-e-2012/}}&lt;/ref&gt;. N'eo ket gouiet hag ar re-se a gomz ar yezh a-wechoù pe bemdez, pe ar seurt rannyezh komzet ganto enni kennebeut.

Hervez ur studiadenn bet embannet e 2018 ez eus muioc'h evit 207&amp;nbsp;000 brezhoneger er vro&lt;ref&gt;[https://www.bretagne.bzh/jcms/prod_435795/fr/etude-sociolinguistique-langues-de-bretagne?details=true ''Bretagne.bzh'']&lt;/ref&gt;. Hervez ur studiadenn embannet gant Rannvro Breizh eus 2024 e oa istimet da gaout 107 000 brezhoneger &lt;ref&gt;https://www.bretagne.bzh/app/uploads/CP_etude-sociolinguistique-2024_traduction-en-breton.pdf&lt;/ref&gt;. Nebeutoc'h a vrezhonegerien met gant ur geidenn a oad o izelaat.

==Krennlavaroù diwar-benn ar brezhoneg==
*[[Ar Brezhoneg hag ar Feiz A zo breur ha c'hoar e Breizh]].
*[[Hep brezhoneg Breizh ebet]]

== Liammoù diavaez ==
{{Wikeriadur}}
{{Commons|Breton language}}
*Jouitteau, M. (2009-bremañ) ''[https://web.archive.org/web/20170202224927/http://arbres.iker.cnrs.fr/index.php/Grammaire_du_breton ARBRES], wikiyezhadur ar brezhoneg'', IKER, CNRS. (yezhadur wiki ar brezhoneg (skrivet e galleg), gant skouerioù troet ger-ha-ger ha keñveriadennoù gant yezhoù all).
*[http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00503/petra-eo-ar-brezhoneg?-qu-est-ce-que-la-langue-bretonne? L'Ouest en mémoire (Ina) - Petra eo ar Brezhoneg]
* [http://www.ethnologue.com/language/bre Ethnologue]
* [https://wikitongues.org/languages/bre/ WikiTongues]
* [https://www.youtube.com/channel/UCDSZTvxCYQ97mZpEzlW2AdQ Brezhoneg Bew], ''YouTube''
* [http://banque.sonore.breton.free.fr/ Banque Sonore des Dialectes Bretons]
* [https://www.brezhonegbrovear.bzh/index.php Brezhoneg Bro Vear]
* [https://www.youtube.com/channel/UClRvywGREypp9uZHyPhqE5g Yezholeiñ], ''YouTube''
* [https://www.bcd.bzh/br/ Bretagne Culture Diversité – Sevenadurioù Breizh]

==Levrlennadur==
* [[Arzel Even]] : ''Istor ar yezhoù keltiek'', levrenn 1, [[Hor Yezh]], 1987
* {{en}} Steve Hewitt : ''The Degree of Acceptability of Modern Literary Breton to Native Speakers'', Department of Linguistics, Cambridge, 1977 {{cite web|url=https://www.academia.edu/283217/The_Degree_of_Acceptability_of_Modern_Literary_Breton_to_Native_Breton_Speakers|title=Lenn en-linenn|accessdate=05/10/2020}}
* MADEG Mikael, ''Kentelioù distagadur brezhoneg Bro-Leon'', Nadoz-Vor Embannadurioù, Brest, 2020.
* {{en}} Steve Hewitt : ''The problem of neo-speakers in language revitalization: The example of Breton'', University College, London, 2020 {{cite web|url=https://www.academia.edu/s/ef521f5bd6|title=Lenn en-linenn|accessdate=05/10/2020}}

==Gwelet ivez==
* [[Deskadurezh vrezhonek]]
* [[Lennegezh vrezhonek]]
* [[Skrivagnerien vrezhonek]]
* [[Lizherenneg fonetik etrebroadel evit ar brezhoneg]]
* [[Diwan]]
* [[Div Yezh]]
* [[Dihun]]
* [[Ofis ar Brezhoneg]]
* [[Lec'h ar brezhoneg er skolioù]].
== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}
{{Yezhoù predenek}}
{{Porched yezhoù}}
{{Porched Breizh}}
[[Rummad:Brezhoneg| ]]
[[Rummad:Yezhoù predenek]]
[[Rummad:Yezhoù Frañs]]
[[Rummad:Pennadoù da neptuekaat]]
[[Rummad:Meneger yezhoù ar bed]]</text>
      <sha1>g2zhl3tkniqvkgr619xo28dxw6kjejj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Doare lennegezh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1219</id>
    <revision>
      <id>2203406</id>
      <parentid>2054761</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T08:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kaset eo bet ar bajenn [[Doare-lennegezh]] da [[Doare lennegezh]] gant Dishual dreist un adkas</comment>
      <origin>2054761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1779" sha1="3qvahpv1cvgqwdy82fofvj3lh19z1t1" xml:space="preserve">Un oberenn [[lennegezh|lennegel]] bennak a vez klenket atav en ur rumm hervez an '''doare-lennegezh''' meret gant an oberour. 

Renkañ al [[levr]]ioù hervez o doareoù-lennegezh ne c'hell ket bezañ graet hep klask termeniñ an doare krouiñ hag ar stumm lennegel a intenter diwar o lenn, evit heñchañ an danvez-lennerien. Ober ar renkadur-se zo lodenn labour boutin al [[levraoueg]]erien hag ar werzherien levrioù, al [[levrierezh|levrierien]] en o zouez.

Ne vern an doare lennegezh a vo klenket ennañ un oberenn n'eo nemet ur sell diresis a vo spisaet gant al lennerien. 

Bez' ez eus daou rumm gennadoù pennañ : ar faltazi hag an nann-faltazi.

== Ar skridoù faltazi ==
* Ar [[romant]], a c'hell bezañ [[romant kourtes|kourtes]], [[romant istorel|istorel]], [[romant polis|polis]], [[romant du|du]], [[romant skiant-faltazi|skiant-faltazi]] pe [[romant-feilheton|feilheton]] hag all.
* Ar [[barzhoniezh|varzhoniezh]] ; [[meurgan]], [[meulgan]], [[fablenn]], ''[[haiku]]'', [[sonedenn]], [[telenngan]] hag all.
* Ar [[Arz ar c'hoariva|c'hoariva]]
* An [[danevell]] (''kontadenn'' pe ''dezrevell'' a-wechoù)
* Ar [[kontadenn|gontadenn]]

== Ar skridoù personel ==
* An arnodskrid
* An [[deizlevr]]
* An [[emvuhezskrid]]
* Ar [[kenskriverezh|c'henskriverezh]]
* Ar [[kounskrid|c'hounskrid]] pe ''eñvorskrid''

== Ar skridoù faltazi amfaltazi ==
* An teulskrid
* Ar [[buhezskrid]]
* An [[tezenn (skol-veur)|dezenn]]
* An [[antologiezh]] 
* An [[teskad]]
* An dornlevr
* Ar sturlevr
* Al levr touristañ

== Liammoù diavaez ==
* {{fr}} [http://www.site-magister.com/genres.htm ''Les genres littéraires'']
* {{fr}}[http://www.fabula.org/compagnon/genre.php ''Théorie de la littérature : la notion de genre'']

[[Rummad:Rummadoù lennegel]]
[[Rummad:Levraouegoù]]</text>
      <sha1>3qvahpv1cvgqwdy82fofvj3lh19z1t1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203415</id>
      <parentid>2203406</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T08:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <origin>2203415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1729" sha1="bnsnpziavgde7wk4moxmmwxnwm67hdf" xml:space="preserve">Un oberenn [[lennegezh|lennegel]] bennak a vez klenket atav en ur rumm hervez an '''doare lennegezh''' meret gant an oberour hag an [[ti-embann]].

Rummata al [[levr]]ioù hervez o doareoù lennegezh ne c'hell ket bezañ graet hep klask termeniñ an doare krouiñ hag ar stumm lennegel a intenter diwar o lenn, evit heñchañ an danvez lennerien. Ober ar renkadur-se zo lodenn labour boutin al [[levraoueg]]erien hag ar werzherien levrioù, al [[levrierezh|levrierien]] en o zouez.

Ne vern an doare lennegezh a vo klenket ennañ un oberenn, n'eo nemet ur sell diresis a vo spisaet gant al lennerien. 

Daou rumm pennañ zo : ar faltazi hag an nann-faltazi.

== Ar skridoù faltazi ==
* [[Romant]]où, a c'hell bezañ [[romant kourtes|kourtes]], [[romant istorel|istorel]], [[romant polis|polis]], [[romant du|du]], [[skiant-faltazi]] pe [[romant-feilheton|feilheton]] hag all.
* [[Barzhoniezh]] : [[meurgan]], [[meulgan]], [[fablenn]], ''[[haiku]]'', [[sonedenn]], [[telenngan]] hag all.
* [[Arz ar c'hoariva|C'hoariva]].
* [[Danevell]]où (''kontadennoù'' pe ''dezrevelloù'' a-wechoù).
* [[Kontadenn]]où.

== Ar skridoù personel ==
* Arnodskridoù.
* [[Deizlevr]]ioù.
* [[Emvuhezskrid]]où.
* [[Kenskriverezh]].
* [[Kounskrid]]où pe ''eñvorskridoù''.

== Ar skridoù faltazi amfaltazi ==
* Teulskridoù.
* [[Buhezskrid]]où.
* [[Tezenn (skol-veur)|Tezenn]]où.
* [[Antologiezh]] ioù.
* [[Teskad]]où.
* Dornlevrioù.
* Sturlevrioù.
* Levrioù touristañ

== Liammoù diavaez ==
* {{fr}} [http://www.site-magister.com/genres.htm ''Les genres littéraires'']
* {{fr}}[http://www.fabula.org/compagnon/genre.php ''Théorie de la littérature : la notion de genre'']

[[Rummad:Rummadoù lennegel]]
[[Rummad:Levraouegoù]]</text>
      <sha1>bnsnpziavgde7wk4moxmmwxnwm67hdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Genad (Lennegezh)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1294</id>
    <redirect title="Doare lennegezh" />
    <revision>
      <id>2203408</id>
      <parentid>361085</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T08:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6654</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot : Dreset adkas doubl eus [[Doare-lennegezh]] da [[Doare lennegezh]]</comment>
      <origin>2203408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="lud4jgqaqhpcqynx4xet4seqjdsyyxc" xml:space="preserve">#ADKAS [[Doare lennegezh]]</text>
      <sha1>lud4jgqaqhpcqynx4xet4seqjdsyyxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Pajennoù da ziverkañ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2564</id>
    <revision>
      <id>2203313</id>
      <parentid>2202959</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T16:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>/* Moelfryn (Ceredigion) */</comment>
      <origin>2203313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21475" sha1="8mw0egcpjfp2jtawe9edl1t6lw4pn3f" xml:space="preserve">{{Wikipedia:Goulennoù ouzh ar verourien/Taolenn}}

Amañ e c'heller kinnig ma vo diverket pajennoù gant ar verourien. Evit kaout '''roll ar verourien, klikit [[Wikipedia:Roll_ar_verourien|amañ]]'''.

Evit lakaat diverkañ war ar prim pajennoù faziek-sklaer, da skouer evit titloù faziek, implijit an daolenn a-zehou ha klikit war '''[[Wikipedia:Goulenn diverkañ raktal|Diverkañ raktal]]'''. A-hend-all, enskrivit anv ar pennad a-is.

Gallout a rit goulenn ouzh ar [[Wikipedia:Merourien|verourien]] seveniñ obererezhioù all ivez. Sellit ouzh an daolenn a-zehou. 

Gallout a reer kavout an dielloù [[:Rummad:Pajennoù da ziverkañ/dielloù|eno]].

==Abegoù da ziverkañ==
Meur a abeg a c'hall bezañ da c'houlenn ma vo diverket ur pennad :
*pajennadoù ha n'emaint ket e  brezhoneg (ma ne vez  ket resisaet warno emeur o treiñ anezho)
*pajennoù goullo (ma n'eo ket resisaet warno emeur o sevel anezho)
*pajennoù didalvoud a-grenn (unan all resisoc'h pe glokoc'h a zo bet savet)
*pajennoù doubl (div bajenn dezho titloù disheñvel evit an hevelep tra)
*'''pajennoù a zo ur fazi anat en titl anezho''' (fazioù splann, fazi bizskrivañ, fazi e doare-skrivañ un anv divoutin, fazi yezhadur, ger ijinet ha savet fall, fazi a-enep reolennoù Wikipedia ...)

Evezhiadenn a-bouez: kalz eus ar pajennoù a vez goulennet diverkañ zo pennadoù hag a c'haller treiñ aes en un [[adkas]] e gwirionez, ha mat pell zo. Soñjit e kement-se a-raok goulenn ma vo diverket ur bajenn.


&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
{| align=&quot;center&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;4&quot; style=&quot;border: 2px solid #3366BB; background:#FFF0FF;&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:2.5em;&quot;&gt; [{{SERVER}}{{localurl:Wikipedia:Pajennoù da ziverkañ|action=edit&amp;section=new}} Ouzhpennañ anv ur bajenn da ziverkañ] &lt;/span&gt;
|}
&lt;/div&gt;

__TOC__
= Goulennoù bet respontet dezho =

== [[:Rummad:Marvet nevez zo]] ==
Ur rummad iskis, ne welan ket petra a zigas. A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 25 Du 2025 da 10:10 (UTC)
: Ennañ e vo kavet ar pajennoù a zo ar patrom [[:Patrom:Marvet nevez zo]] enno. Ur rummad tetknikel eo, implijet e 57 wiki all (liammet am eus ouzh Wikidata). Da zerc’hel neuze, a soñj din. A-hend-all e c’hallfemp diverkañ a patrom ma ne reomp ket gantañ. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 25 Du 2025 da 12:03 (UTC)
:: {{graet}} Ouzhpennet am eus un displegadenn. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 13 Gen 2026 da 10:04 (UTC)

== [[:Rummad:Merc'hed el livadur]] ==
Rummad goullo. Ur [[:Rummad:Merc'hed el livadurioù]] zo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 18 Kzu 2025 da 09:16 (UTC)

:{{graet}} Graet. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 11 Gen 2026 da 16:28 (UTC)

== [[:Rummad:Paotred el livadur]] ==
Rummad goullo. Ur [[:Rummad:Paotred el livadurioù]] zo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 18 Kzu 2025 da 13:32 (UTC)

:{{graet}} Graet. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 11 Gen 2026 da 16:28 (UTC)

== [[:Rummad:Loened el livadur]] ==
Rummad goullo. Ur [[:Rummad:Loened el livadurioù]] zo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 18 Kzu 2025 da 13:32 (UTC)

:{{graet}} Graet. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 11 Gen 2026 da 16:28 (UTC)

==[[:Rummad:Merc'hed an arzoù]]==
Rummad goullo. Ur [[:Rummad:Merc'hed en arzoù]] zo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 11 Gen 2026 da 15:27 (UTC)

:{{graet}} Graet. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 11 Gen 2026 da 16:29 (UTC)

==[[:Rummad:Gouiziadoniezh]]==
Goullo. Ur [[:Rummad:Gouiziegezh]] zo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 15 Gen 2026 da 10:06 (UTC)

:{{graet}} Graet. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 14 C'hwe 2026 da 20:09 (UTC)

== [[Emsavadeg]] ==
Ne oa ket liammet etrewiki savet em eus unan all [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 26 Mae 2025 da 10:50 (UTC)

:@[[Implijer:Dakbzh|Dakbzh]] [https://br.wikipedia.org/wiki/Dibar:PetraGasBetekAma%C3%B1/Emsavadeg Pajennoù zo] gant liammoù war-du ar bajenn-mañ, ha gallout a rafes kemmañ anezho a-raok ma vo diverket ar bajenn? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Mae 2025 da 11:30 (UTC)
::@[[Implijer:Dishual|Dishual]] (meneget am boa un implijer all dre fazi) Pe pajenn all az peus savet? Hag evel em eus skrivet a-us e chom pajennoù enno liammoù war-du ar bajenn [[Emsavadeg]]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Gwe 2025 da 06:42 (UTC)
:::Demat,
:::da skarzhañ, ober a rin un adkas.
:::A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 30 Gwe 2025 da 10:48 (UTC)
::::Gallout a rez lakaat ar bajenn da adkas, n’eus ket ezhomm diverkañ anezhi. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Gwe 2025 da 11:29 (UTC)
::::: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 3 Meu 2026 da 15:38 (UTC)

== Karantoer ==
[[Karantoer]]: da vout diverket mar plij. Savet am eus daou bennad Karantoer, kumun gozh, ha Karantoer, kumun nevez, evit ma vo aesoc'h. Trugarez en a-raok. [[Implijer:Dakbzh|Dakbzh]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dakbzh|kaozeal]]) 22 Mez 2025 da 18:57 (UTC)

:@[[Implijer:Dakbzh|Dakbzh]] evit skarat ur bajenn eo gwelloc’h goulenn ouzh ur merour hen ober evit ma vo eilet an istorioù. Re ziwezhat eo en degouezh-mañ. A-zivout ar bajenn [[Karantoer]], perak ne vije ket lakaet da bajenn disheñvelout?
:Hag ivez:
:* [https://br.wikipedia.org/wiki/Dibar:PetraGasBetekAma%C3%B1/Karantoer liammoù diabarzh] zo war-du [[Karantoer]], moarvat e vije gwelloc’h lakaat anezho da gas war-du unan eus ar pennadoù nevez
:* Kas a ra al liammoù etrewiki war-du pajenn ar gumun gozh c’hoazh.
:A galon, [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 23 Mez 2025 da 16:14 (UTC)
:: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 3 Meu 2026 da 15:38 (UTC)

== Kêrioù Louisiana ==

Nullañ [[:Rummad:Kêrioù Louisiana]], ur [[:Rummad:Kêrioù Louiziana]] zo dija. A galon. [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 28 C'hwe 2026 da 11:09 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 3 Meu 2026 da 15:38 (UTC)

== [[Timbroù diwar-benn Breizh]] ==
N’eus anv eus hini ebet er pennad. NB: timbroù modern Bro-C’hall n’int ket frank a wirioù hag e vint da ziverkañ, na bellgasit skeudenn ebet anezho. Evel-just eo aotreet skrivañ un destenn  diwar o fenn, met evit poent n’eo ket bet graet. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 1 C'hwe 2025 da 11:20 (UTC)

:N'eus skeudenn ebet er pennad. Ne gomprenan ket.... [[Implijer:Tanjee 66|Tanjee 66]] ([[Kaozeadenn Implijer:Tanjee 66|kaozeal]]) 12 C'hwe 2025 da 16:53 (UTC)
::@[[Implijer:Tanjee 66|Tanjee 66]] Marteze n’eo ket sklaer a-walc’h ar pezh am eus skrivet. Daou dra zo, hep liamm etrezo.
::1. Kinnig a ran diverkañ ar pennad peogwir n’eus netra ennañ a-zivout « timbroù diwar-benn Breizh ».
::2. Ma vefe skeudennoù eus timbroù diwar-benn Breizh gant unan bennak, taolit evezh, moarvat n’int ket aotreet abalamour d’ar c’hopyright. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 12 C'hwe 2025 da 17:38 (UTC)
:::Sklaeroc'h bremañ. Va respont :
:::1 Din-me eo splann al liamm gant Breizh : tudennoù bet ganet e Breizh, lec'hioù, kêrioù, darvoudoù a bep seurt bet c'hoarvezet er vro. Posubl e vefe ouzhpennañ ur pennadig evit displegañ dre ar munut an dibab zo bet graet, gwir 
:::2 Ober a ran gant skeudennoù a gavan e Wiki Commons, ha nemet ar re a gavan eno. Me 'm eus soñj bezañ lennet e oa aotreet skeudenn un timbr a Vro'-C'hall gant m'eo meneget &quot;La Poste&quot; e-kichen ar skeudenn. Dav eo din gwiriekaat ar fed-se. Forzh penaos ne rin tra a savfe a-enep ar gwirioù miret-strizh.
:::A galon [[Dibar:Degasadennoù/2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901|2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901]] 12 C'hwe 2025 da 18:16 (UTC)
::::@[[Implijer:Tanjee 66|Tanjee 66]] Kompren a ran gwelloc’h. Hervezon eo anvet fall ar pennadoù: da skouer, pa welan ur pennad anvet [[:Roll timbroù embannet gant Postoù Frañs]] e soñjan kavout ennañ an holl anezho, met e gwirionez e tenn ar pennad d’ar re a-zivout Breizh nemetken. Neuze e tlefe ar pennad bezañ adanvet [[:Roll timbroù a denn da Vreizh embannet gant Postoù Frañs]], pe un dra bennak evel-se.
::::A-zivout ar skeudennoù: chom a ra da ober war-dro [[:Rummad:Files uploaded by User:Tanjee|ar re-se]]. Ret eo menegiñ aotre-implijout pep restr, a-hend-all e vo diverket. Ar re a zo bet embannet gant Bro-C’hall a vo da ziverkañ, war-bouez ar re gozh a zo aet d’an domani foran. Sell ouzh [[:fr:Projet:Philatélie/Copyright des timbres|an displegadenn-mañ]]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 12 C'hwe 2025 da 19:06 (UTC)
:::::Emañ ar roll er rubrikenn &quot;Timbroù diwar-benn Breizh&quot;. Ne vefe ket awalc'h ? [[Dibar:Degasadennoù/2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901|2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901]] 12 C'hwe 2025 da 21:23 (UTC)
::::::2 Ya, skeudennoù bet ebarzhet gwechall, dav eo din cheñch anezho. [[Dibar:Degasadennoù/2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901|2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901]] 12 C'hwe 2025 da 21:25 (UTC)
::::::N’eo ket. Rankout a ra titl pep pennad deskrivañ an endalc’h. Ur meskaj zo bremañ hag gwelout a reer anezhañ, da skouer, pa lenner [[Timbroù an Emirelezhioù Arab Unanet]]: liammoù zo war-du [[Timbr Postoù Ajman]], a zo arbennik war ar timbroù a-zivout Breizh, ha [[Timbroù Manama]], a-zivout an holl dimbroù eus al lec’h-mañ.
::::::Un dra all: n’eus nemet liammoù er pennad pennañ [[Timbroù diwar-benn Breizh]] ha berr eo [[Timbr Postoù Ajman]], [[Timbroù Postoù Manav]], [[Timbroù Postoù Monako]] ha [[Timbroù Postoù Spagn]]. Gallout a rafent bezañ kendeuzet gant ar pennad pennañ. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 13 C'hwe 2025 da 07:33 (UTC)
:@[[Implijer:Tanjee 66|Tanjee 66]] Lusket eo an traoù c’hoazh. Adanvet az peus [[Timbroù diwar-benn Breizh]] e [[Roll timbroù a denn da Vreizh embannet gant Postoù Frañs]], adkrouet az peus [[Timbroù diwar-benn Breizh]] evel m’edo, ha chom a ra ur pennad [[Roll timbroù embannet gant Postoù Frañs]] a zlefe bezañ [[Roll timbroù a denn da Vreizh embannet gant Postoù Frañs]]. Digomprenus eo. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 27 C'hwe 2025 da 14:15 (UTC)
::@[[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] : Ar gwir zo ganit. Reizhet 'm eus ar bajennad. A galon.@[[Implijer:Tanjee 66|Tanjee 66]]
::Mod all, posubl eo kendeuziñ ar pennadoù ar meneg eus timbroù Spagn, Monako... N'em boa ket savet pennadoù &quot;Manav&quot; na &quot;Ajman&quot;, kendalc'het 'm eus war an hevelep patrom, da laret eo ur pennad/bro. Met gwir eo, berr tre eo. [[Implijer:Tanjee|Tanjee]] ([[Kaozeadenn Implijer:Tanjee|kaozeal]]) 27 C'hwe 2025 da 16:18 (UTC)
:::Gallout a rafes derc’hel ur pennad arbennik evit ar re embannet gant Postoù Frañs ha lakaat danvez ar pennadoù all e-barzh [[Timbroù diwar-benn Breizh]]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 27 C'hwe 2025 da 16:24 (UTC)
:::: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 8 Meu 2026 da 15:37 (UTC)

== Stiradoù skinwel Sukorea ==
An holl bajennoù e [[:Rummad:Stiradoù skinwel Sukorea]] (hag ar rummad) a zo bet krouet gant ur gont spam bet stanket, pell zo, en un doare hollek. Kinnig a ran diverkañ an holl. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 22 C'hwe 2026 da 12:21 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 16 Meu 2026 da 20:41 (UTC)

== Roll tud vrudet Puerto Rico ==
[[Roll tud vrudet Puerto Rico]] eo ar pennad nemetañ a grog gant &quot;Roll tud&quot;, war-bouez [[Roll tud bet drouklazhet]]. Ur rummad [[:Rummad:Tud Puerto Rico]] zo dija, ha n'eus boued ebet er pennad nemet an anvioù. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 8 Meu 2026 da 15:46 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 26 Meu 2026 da 10:28 (UTC)

== Rummad:Arme ==
Goullo. Ur Rummad:Luioù zo.--[[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 27 C'hwe 2020 da 20:59 (UTC)
:Plas zo evit an daou : [[:en:Category:Military]] ha [[:en:Category:Armies]]. Ret e vo choaz anv avat, etre [[:Rummad:Luioù]] ha [[:Rummad:Armeoù]]. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 28 C'hwe 2020 da 07:45 (UTC)
::Petra eo an diforc'h etre an daou rummad e saozneg ?--[[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 7 Meu 2020 da 09:23 (UTC)
::: ?--[[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 29 Meu 2020 da 16:24 (UTC)
::::Sellit ouzh ar rummadoù saoznek evit kompren an diforc'h etrezo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 30 Meu 2020 da 10:44 (UTC)
:::::{{Studi}}--[[Implijer:Gwendal|Gwendal]] ([[Kaozeadenn Implijer:Gwendal|kaozeal]]) 25 Ebr 2020 da 06:34 (UTC)
::::::Ne seblant ket gwall splann an diferañs e saozneg din. Din-me e rankor choaz etre Arme ha Lu e brezhoneg dre m'eo heñvelster. Tuet e vijen da vont war-zu &quot;Arme&quot;, met ne gavan ket unan kalz gwelloc'h eget egile. Petra  a soñjit ? [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Implijer:Lekemok|Lekemok]] &lt;small&gt;([[Kaozeadenn_Implijer:Lekemok|kaozeal]])&lt;/small&gt; 28 Ebr 2022 da 08:26 (UTC)
Ali on ivez da skrivañ armeoù--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 17 Mae 2022 da 22:42 (UTC)
: Kozh-Noe eo ar goulenn-mañ. Dizimplij eo ar rummad Luioù, ennañ ez eus ur rummad Morlu, goullo. Ma n'eus ali ebet a-enep a-benn nebeut e tiverkin an daou. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 8 Meu 2026 da 15:51 (UTC)
:: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 26 Meu 2026 da 10:28 (UTC)

== [[Teorienn an unifikasion vras]] ==

Ur pennad [[Peurunvanidigezh]] zo dija. [[Implijer:T42N24T|T42N24T]] ([[Kaozeadenn Implijer:T42N24T|kaozeal]]) 24 Meu 2026 da 17:36 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 22 Ebr 2026 da 16:42 (UTC)

== Phare d’Eckmühl ==

Pennad [[Phare d’Eckmühl]] da ziverkañ, ur pennad [[Chancerelle]] (ledanoc'h) zo bet krouet. Phare d’Eckmühl n'eo ken ur merk eus Chancerelle. A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 22 Ebr 2026 da 20:27 (UTC)
: Adkaset, an adkas re raio ket poan d’am soñj. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 23 Ebr 2026 da 09:51 (UTC)

== Gourinizi Breizh ==
[[Gourinizi Breizh]] a glot gant ur rummad hag a zo anezhañ dija (trugarez @[[Implijer:Arko|Arko]]). Diverkañ a rin nemet ma soñj d'unan bennak eo mat mirout. A galon, 6 Ebr 2026 da 19:00 (UTC) [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 6 Ebr 2026 da 19:00 (UTC)
:{{graet}} Diverket [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 1 Mae 2026 da 07:26 (UTC)

== [[Patrom:Statud an ouragan]] ==
Dizimplij ha fazi en titl (''ouragan'' e-lec'h '''korventenn''') — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 25 Here 2026 da 17:42 (UTC)

:{{Graet}} Graet. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 26 Here 2026 da 14:23 (UTC)

== [[Patrom:Boestkelaouiñ ouragan]] ==
Dizimplij ha fazi en titl (''boestkelaouiñ'' e-lec'h '''boest-kelaouiñ''', ''ouragan'' e-lec'h '''korventenn''') — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 25 Here 2026 da 17:45 (UTC)

:{{Graet}} Graet. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 26 Here 2026 da 14:23 (UTC)

== Rummad:Patromoù ouragan==
Dizimplij ha fazi en titl (''ouragan'' e-lec'h '''korventenn''') — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 25 Here 2026 da 17:46 (UTC)

:{{Graet}} Graet. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 26 Here 2026 da 14:23 (UTC)

== [[Patrom:Ouraganoù marvusañ ar meurvor atlantel]] ==
Dizimplij ha fazioù en titl (''ouragan'' e-lec'h '''korventenn''', ''meurvor atlantel'' e-lec'h '''Meurvor Atlantel''') — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 25 Here 2026 da 17:48 (UTC)

:{{Graet}} Graet, trugarez. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 26 Here 2026 da 14:24 (UTC)

&lt;!--------------------------------------------------------------------------------------------------&gt;

= Goulennoù war studi =

== Rummad:Mezegiezh ha Rummad:Medisinerezh ==
Ha neuze Rummad:Mezeien ha Rummad:Medisinered, hag all.--[[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 29 Meu 2020 da 16:24 (UTC)
:An daou a zo ? Dav 'vo choaz neuhe, ha sevel un adkas matrehe ? [[Implijer:Lekemok|Lekemok]] ([[Kaozeadenn Implijer:Lekemok|kaozeal]]) 29 Meu 2020 da 20:43 (UTC)
::Ya, peseurt hini choaz d'az meno ?--[[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 29 Meu 2020 da 20:58 (UTC)
:::Tued 'vezan da implijed &quot;medisin&quot; kentoc'h eged &quot;mezeg&quot; (ha neuze &quot;medisinerezh&quot;). An Ofis a laka an daou war-wel ([http://www.brezhoneg.bzh/87-termofis.htm Médecine - Termofis]). Ar sañtimant 'm eus bed memestra e reer kentoc'h gant &quot;mezegiezh&quot; e metoù an emsav (met gant &quot;medisin&quot; ewid kaozeal diwar-benn an den :) ), an dra-he zo kaoz 'm boa rummataed ar pennadoù-nevez 'm boa graed dindan &quot;mezegiezh&quot;. [[Implijer:Lekemok|Lekemok]] ([[Kaozeadenn Implijer:Lekemok|kaozeal]]) 30 Meu 2020 da 11:44 (UTC)
::::En degouezh-se e tiverker ar rummad diezhomm da gustum, goude bezañ cheñchet ar rummad er pennadoù. Votiñ a rafen evit mezeien ha mezegiezh. --[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 30 Ebr 2022 da 16:03 (UTC)

= Goulennoù d'ober war o zro =

== [[:Rummad:Meteorologiezh]] ==
Ur rummad [[:Rummad:Hinouriezh]] a zo dija. A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 13 Du 2025 da 13:18 (UTC)
: Arabat kemmeskañ an daou. Er yezhoù all e lakaer kemm etre ar rummadoù [[:ca:Categoria:Meteorologia]] ha [[:ca:Categoria:Climatologia]], pe [[:en:Category:Meteorology]] ha  [[:en:Category:Climatology]] evel ma lakaer kemm etre ar pennadoù [[:ca:Meteorologia]] ha [[:ca:Climatologia]], [[:en:Meteorology]] ha [[:en:Climatology]]... --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 19 Du 2025 da 15:37 (UTC)
::Ya, daou dra disheñvel eo an hin ha liv an amzer. Da virout a gav din. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 23 Du 2025 da 17:47 (UTC)
:::Ya gouzout a ran eo daou dra disheñvel, met Geriadur Ménard, Termofis, Glosbe ha Preder a dro météorologie e hinouriezh. Ménard &amp; Termofis a dro climatologie e hinadouriezh. Brezhoneg21 (geriadur ar skiantoù) &amp; Favreau a dro climatologie e klimatologiezh, skiant an hin (ha météorologie e meteorologiezh, studi an amzer).  A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 25 Du 2025 da 10:05 (UTC)

== Menegerioù ==
Ar [[:Rummad:Menegerioù]] hag an isrummadoù ne servijont da netra, a gav din. Ar rummadoù ha n'eo ket ar pajennoù rummataet enno, evel-just. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 27 C'hwe 2026 da 19:59 (UTC)


&lt;!--arabat skrivañ izeloc'h-arabat skrivañ a-is-arabat skrivañ a-is-arabat skrivañ a-is-arabat skrivañ a-is-arabat skrivañ a-is--&gt;
[[Rummad:Wikipedia]]
[[Rummad:Pajennoù da ziverkañ]]

== [[Moelfryn (Ceredigion)]] ==
N'eus ket eus ar bajenn-mañ hervez ur gaozeadenn boulc'het diwar-benn ar pennad-mañ. Ne seblant ket din bezañ eus ar gêriadenn ivez, pa sellan ouzh kartennoù enlinenn. Kinnig a ran nullañ, nemet e savo unan bennak a-enep. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 3 Here 2026 da 18:14 (UTC)

:Demat,
:Ya hervez https://gazetteer.org.uk/place/Moelfryn,_Cardiganshire_30823 n'eo  ket ur gêriadenn.
:A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 3 Here 2026 da 19:02 (UTC)
::Kinniget eo diverkañ ar pennad-se er Wikipedia kembraeg ivez. Anv ur menez eo ''Moelfryn'', ha meur a hini zo e Kembre. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 26 Here 2026 da 17:04 (UTC)
== [[Onkemeste Francis]] ==
Fazi en titl. Trugarez en a-raok. A galon. [[Implijer:Dakbzh|Dakbzh]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dakbzh|kaozeal]]) 1 Du 2026 da 16:51 (UTC)</text>
      <sha1>8mw0egcpjfp2jtawe9edl1t6lw4pn3f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203350</id>
      <parentid>2203313</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Onkemeste Francis */ Respont</comment>
      <origin>2203350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21592" sha1="h4ecu8v4cgxluhbu70xm5qws1fuf8wu" xml:space="preserve">{{Wikipedia:Goulennoù ouzh ar verourien/Taolenn}}

Amañ e c'heller kinnig ma vo diverket pajennoù gant ar verourien. Evit kaout '''roll ar verourien, klikit [[Wikipedia:Roll_ar_verourien|amañ]]'''.

Evit lakaat diverkañ war ar prim pajennoù faziek-sklaer, da skouer evit titloù faziek, implijit an daolenn a-zehou ha klikit war '''[[Wikipedia:Goulenn diverkañ raktal|Diverkañ raktal]]'''. A-hend-all, enskrivit anv ar pennad a-is.

Gallout a rit goulenn ouzh ar [[Wikipedia:Merourien|verourien]] seveniñ obererezhioù all ivez. Sellit ouzh an daolenn a-zehou. 

Gallout a reer kavout an dielloù [[:Rummad:Pajennoù da ziverkañ/dielloù|eno]].

==Abegoù da ziverkañ==
Meur a abeg a c'hall bezañ da c'houlenn ma vo diverket ur pennad :
*pajennadoù ha n'emaint ket e  brezhoneg (ma ne vez  ket resisaet warno emeur o treiñ anezho)
*pajennoù goullo (ma n'eo ket resisaet warno emeur o sevel anezho)
*pajennoù didalvoud a-grenn (unan all resisoc'h pe glokoc'h a zo bet savet)
*pajennoù doubl (div bajenn dezho titloù disheñvel evit an hevelep tra)
*'''pajennoù a zo ur fazi anat en titl anezho''' (fazioù splann, fazi bizskrivañ, fazi e doare-skrivañ un anv divoutin, fazi yezhadur, ger ijinet ha savet fall, fazi a-enep reolennoù Wikipedia ...)

Evezhiadenn a-bouez: kalz eus ar pajennoù a vez goulennet diverkañ zo pennadoù hag a c'haller treiñ aes en un [[adkas]] e gwirionez, ha mat pell zo. Soñjit e kement-se a-raok goulenn ma vo diverket ur bajenn.


&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
{| align=&quot;center&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;4&quot; style=&quot;border: 2px solid #3366BB; background:#FFF0FF;&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:2.5em;&quot;&gt; [{{SERVER}}{{localurl:Wikipedia:Pajennoù da ziverkañ|action=edit&amp;section=new}} Ouzhpennañ anv ur bajenn da ziverkañ] &lt;/span&gt;
|}
&lt;/div&gt;

__TOC__
= Goulennoù bet respontet dezho =

== [[:Rummad:Marvet nevez zo]] ==
Ur rummad iskis, ne welan ket petra a zigas. A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 25 Du 2025 da 10:10 (UTC)
: Ennañ e vo kavet ar pajennoù a zo ar patrom [[:Patrom:Marvet nevez zo]] enno. Ur rummad tetknikel eo, implijet e 57 wiki all (liammet am eus ouzh Wikidata). Da zerc’hel neuze, a soñj din. A-hend-all e c’hallfemp diverkañ a patrom ma ne reomp ket gantañ. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 25 Du 2025 da 12:03 (UTC)
:: {{graet}} Ouzhpennet am eus un displegadenn. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 13 Gen 2026 da 10:04 (UTC)

== [[:Rummad:Merc'hed el livadur]] ==
Rummad goullo. Ur [[:Rummad:Merc'hed el livadurioù]] zo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 18 Kzu 2025 da 09:16 (UTC)

:{{graet}} Graet. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 11 Gen 2026 da 16:28 (UTC)

== [[:Rummad:Paotred el livadur]] ==
Rummad goullo. Ur [[:Rummad:Paotred el livadurioù]] zo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 18 Kzu 2025 da 13:32 (UTC)

:{{graet}} Graet. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 11 Gen 2026 da 16:28 (UTC)

== [[:Rummad:Loened el livadur]] ==
Rummad goullo. Ur [[:Rummad:Loened el livadurioù]] zo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 18 Kzu 2025 da 13:32 (UTC)

:{{graet}} Graet. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 11 Gen 2026 da 16:28 (UTC)

==[[:Rummad:Merc'hed an arzoù]]==
Rummad goullo. Ur [[:Rummad:Merc'hed en arzoù]] zo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 11 Gen 2026 da 15:27 (UTC)

:{{graet}} Graet. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 11 Gen 2026 da 16:29 (UTC)

==[[:Rummad:Gouiziadoniezh]]==
Goullo. Ur [[:Rummad:Gouiziegezh]] zo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 15 Gen 2026 da 10:06 (UTC)

:{{graet}} Graet. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 14 C'hwe 2026 da 20:09 (UTC)

== [[Emsavadeg]] ==
Ne oa ket liammet etrewiki savet em eus unan all [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 26 Mae 2025 da 10:50 (UTC)

:@[[Implijer:Dakbzh|Dakbzh]] [https://br.wikipedia.org/wiki/Dibar:PetraGasBetekAma%C3%B1/Emsavadeg Pajennoù zo] gant liammoù war-du ar bajenn-mañ, ha gallout a rafes kemmañ anezho a-raok ma vo diverket ar bajenn? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Mae 2025 da 11:30 (UTC)
::@[[Implijer:Dishual|Dishual]] (meneget am boa un implijer all dre fazi) Pe pajenn all az peus savet? Hag evel em eus skrivet a-us e chom pajennoù enno liammoù war-du ar bajenn [[Emsavadeg]]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Gwe 2025 da 06:42 (UTC)
:::Demat,
:::da skarzhañ, ober a rin un adkas.
:::A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 30 Gwe 2025 da 10:48 (UTC)
::::Gallout a rez lakaat ar bajenn da adkas, n’eus ket ezhomm diverkañ anezhi. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Gwe 2025 da 11:29 (UTC)
::::: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 3 Meu 2026 da 15:38 (UTC)

== Karantoer ==
[[Karantoer]]: da vout diverket mar plij. Savet am eus daou bennad Karantoer, kumun gozh, ha Karantoer, kumun nevez, evit ma vo aesoc'h. Trugarez en a-raok. [[Implijer:Dakbzh|Dakbzh]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dakbzh|kaozeal]]) 22 Mez 2025 da 18:57 (UTC)

:@[[Implijer:Dakbzh|Dakbzh]] evit skarat ur bajenn eo gwelloc’h goulenn ouzh ur merour hen ober evit ma vo eilet an istorioù. Re ziwezhat eo en degouezh-mañ. A-zivout ar bajenn [[Karantoer]], perak ne vije ket lakaet da bajenn disheñvelout?
:Hag ivez:
:* [https://br.wikipedia.org/wiki/Dibar:PetraGasBetekAma%C3%B1/Karantoer liammoù diabarzh] zo war-du [[Karantoer]], moarvat e vije gwelloc’h lakaat anezho da gas war-du unan eus ar pennadoù nevez
:* Kas a ra al liammoù etrewiki war-du pajenn ar gumun gozh c’hoazh.
:A galon, [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 23 Mez 2025 da 16:14 (UTC)
:: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 3 Meu 2026 da 15:38 (UTC)

== Kêrioù Louisiana ==

Nullañ [[:Rummad:Kêrioù Louisiana]], ur [[:Rummad:Kêrioù Louiziana]] zo dija. A galon. [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 28 C'hwe 2026 da 11:09 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 3 Meu 2026 da 15:38 (UTC)

== [[Timbroù diwar-benn Breizh]] ==
N’eus anv eus hini ebet er pennad. NB: timbroù modern Bro-C’hall n’int ket frank a wirioù hag e vint da ziverkañ, na bellgasit skeudenn ebet anezho. Evel-just eo aotreet skrivañ un destenn  diwar o fenn, met evit poent n’eo ket bet graet. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 1 C'hwe 2025 da 11:20 (UTC)

:N'eus skeudenn ebet er pennad. Ne gomprenan ket.... [[Implijer:Tanjee 66|Tanjee 66]] ([[Kaozeadenn Implijer:Tanjee 66|kaozeal]]) 12 C'hwe 2025 da 16:53 (UTC)
::@[[Implijer:Tanjee 66|Tanjee 66]] Marteze n’eo ket sklaer a-walc’h ar pezh am eus skrivet. Daou dra zo, hep liamm etrezo.
::1. Kinnig a ran diverkañ ar pennad peogwir n’eus netra ennañ a-zivout « timbroù diwar-benn Breizh ».
::2. Ma vefe skeudennoù eus timbroù diwar-benn Breizh gant unan bennak, taolit evezh, moarvat n’int ket aotreet abalamour d’ar c’hopyright. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 12 C'hwe 2025 da 17:38 (UTC)
:::Sklaeroc'h bremañ. Va respont :
:::1 Din-me eo splann al liamm gant Breizh : tudennoù bet ganet e Breizh, lec'hioù, kêrioù, darvoudoù a bep seurt bet c'hoarvezet er vro. Posubl e vefe ouzhpennañ ur pennadig evit displegañ dre ar munut an dibab zo bet graet, gwir 
:::2 Ober a ran gant skeudennoù a gavan e Wiki Commons, ha nemet ar re a gavan eno. Me 'm eus soñj bezañ lennet e oa aotreet skeudenn un timbr a Vro'-C'hall gant m'eo meneget &quot;La Poste&quot; e-kichen ar skeudenn. Dav eo din gwiriekaat ar fed-se. Forzh penaos ne rin tra a savfe a-enep ar gwirioù miret-strizh.
:::A galon [[Dibar:Degasadennoù/2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901|2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901]] 12 C'hwe 2025 da 18:16 (UTC)
::::@[[Implijer:Tanjee 66|Tanjee 66]] Kompren a ran gwelloc’h. Hervezon eo anvet fall ar pennadoù: da skouer, pa welan ur pennad anvet [[:Roll timbroù embannet gant Postoù Frañs]] e soñjan kavout ennañ an holl anezho, met e gwirionez e tenn ar pennad d’ar re a-zivout Breizh nemetken. Neuze e tlefe ar pennad bezañ adanvet [[:Roll timbroù a denn da Vreizh embannet gant Postoù Frañs]], pe un dra bennak evel-se.
::::A-zivout ar skeudennoù: chom a ra da ober war-dro [[:Rummad:Files uploaded by User:Tanjee|ar re-se]]. Ret eo menegiñ aotre-implijout pep restr, a-hend-all e vo diverket. Ar re a zo bet embannet gant Bro-C’hall a vo da ziverkañ, war-bouez ar re gozh a zo aet d’an domani foran. Sell ouzh [[:fr:Projet:Philatélie/Copyright des timbres|an displegadenn-mañ]]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 12 C'hwe 2025 da 19:06 (UTC)
:::::Emañ ar roll er rubrikenn &quot;Timbroù diwar-benn Breizh&quot;. Ne vefe ket awalc'h ? [[Dibar:Degasadennoù/2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901|2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901]] 12 C'hwe 2025 da 21:23 (UTC)
::::::2 Ya, skeudennoù bet ebarzhet gwechall, dav eo din cheñch anezho. [[Dibar:Degasadennoù/2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901|2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901]] 12 C'hwe 2025 da 21:25 (UTC)
::::::N’eo ket. Rankout a ra titl pep pennad deskrivañ an endalc’h. Ur meskaj zo bremañ hag gwelout a reer anezhañ, da skouer, pa lenner [[Timbroù an Emirelezhioù Arab Unanet]]: liammoù zo war-du [[Timbr Postoù Ajman]], a zo arbennik war ar timbroù a-zivout Breizh, ha [[Timbroù Manama]], a-zivout an holl dimbroù eus al lec’h-mañ.
::::::Un dra all: n’eus nemet liammoù er pennad pennañ [[Timbroù diwar-benn Breizh]] ha berr eo [[Timbr Postoù Ajman]], [[Timbroù Postoù Manav]], [[Timbroù Postoù Monako]] ha [[Timbroù Postoù Spagn]]. Gallout a rafent bezañ kendeuzet gant ar pennad pennañ. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 13 C'hwe 2025 da 07:33 (UTC)
:@[[Implijer:Tanjee 66|Tanjee 66]] Lusket eo an traoù c’hoazh. Adanvet az peus [[Timbroù diwar-benn Breizh]] e [[Roll timbroù a denn da Vreizh embannet gant Postoù Frañs]], adkrouet az peus [[Timbroù diwar-benn Breizh]] evel m’edo, ha chom a ra ur pennad [[Roll timbroù embannet gant Postoù Frañs]] a zlefe bezañ [[Roll timbroù a denn da Vreizh embannet gant Postoù Frañs]]. Digomprenus eo. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 27 C'hwe 2025 da 14:15 (UTC)
::@[[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] : Ar gwir zo ganit. Reizhet 'm eus ar bajennad. A galon.@[[Implijer:Tanjee 66|Tanjee 66]]
::Mod all, posubl eo kendeuziñ ar pennadoù ar meneg eus timbroù Spagn, Monako... N'em boa ket savet pennadoù &quot;Manav&quot; na &quot;Ajman&quot;, kendalc'het 'm eus war an hevelep patrom, da laret eo ur pennad/bro. Met gwir eo, berr tre eo. [[Implijer:Tanjee|Tanjee]] ([[Kaozeadenn Implijer:Tanjee|kaozeal]]) 27 C'hwe 2025 da 16:18 (UTC)
:::Gallout a rafes derc’hel ur pennad arbennik evit ar re embannet gant Postoù Frañs ha lakaat danvez ar pennadoù all e-barzh [[Timbroù diwar-benn Breizh]]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 27 C'hwe 2025 da 16:24 (UTC)
:::: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 8 Meu 2026 da 15:37 (UTC)

== Stiradoù skinwel Sukorea ==
An holl bajennoù e [[:Rummad:Stiradoù skinwel Sukorea]] (hag ar rummad) a zo bet krouet gant ur gont spam bet stanket, pell zo, en un doare hollek. Kinnig a ran diverkañ an holl. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 22 C'hwe 2026 da 12:21 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 16 Meu 2026 da 20:41 (UTC)

== Roll tud vrudet Puerto Rico ==
[[Roll tud vrudet Puerto Rico]] eo ar pennad nemetañ a grog gant &quot;Roll tud&quot;, war-bouez [[Roll tud bet drouklazhet]]. Ur rummad [[:Rummad:Tud Puerto Rico]] zo dija, ha n'eus boued ebet er pennad nemet an anvioù. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 8 Meu 2026 da 15:46 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 26 Meu 2026 da 10:28 (UTC)

== Rummad:Arme ==
Goullo. Ur Rummad:Luioù zo.--[[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 27 C'hwe 2020 da 20:59 (UTC)
:Plas zo evit an daou : [[:en:Category:Military]] ha [[:en:Category:Armies]]. Ret e vo choaz anv avat, etre [[:Rummad:Luioù]] ha [[:Rummad:Armeoù]]. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 28 C'hwe 2020 da 07:45 (UTC)
::Petra eo an diforc'h etre an daou rummad e saozneg ?--[[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 7 Meu 2020 da 09:23 (UTC)
::: ?--[[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 29 Meu 2020 da 16:24 (UTC)
::::Sellit ouzh ar rummadoù saoznek evit kompren an diforc'h etrezo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 30 Meu 2020 da 10:44 (UTC)
:::::{{Studi}}--[[Implijer:Gwendal|Gwendal]] ([[Kaozeadenn Implijer:Gwendal|kaozeal]]) 25 Ebr 2020 da 06:34 (UTC)
::::::Ne seblant ket gwall splann an diferañs e saozneg din. Din-me e rankor choaz etre Arme ha Lu e brezhoneg dre m'eo heñvelster. Tuet e vijen da vont war-zu &quot;Arme&quot;, met ne gavan ket unan kalz gwelloc'h eget egile. Petra  a soñjit ? [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Implijer:Lekemok|Lekemok]] &lt;small&gt;([[Kaozeadenn_Implijer:Lekemok|kaozeal]])&lt;/small&gt; 28 Ebr 2022 da 08:26 (UTC)
Ali on ivez da skrivañ armeoù--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 17 Mae 2022 da 22:42 (UTC)
: Kozh-Noe eo ar goulenn-mañ. Dizimplij eo ar rummad Luioù, ennañ ez eus ur rummad Morlu, goullo. Ma n'eus ali ebet a-enep a-benn nebeut e tiverkin an daou. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 8 Meu 2026 da 15:51 (UTC)
:: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 26 Meu 2026 da 10:28 (UTC)

== [[Teorienn an unifikasion vras]] ==

Ur pennad [[Peurunvanidigezh]] zo dija. [[Implijer:T42N24T|T42N24T]] ([[Kaozeadenn Implijer:T42N24T|kaozeal]]) 24 Meu 2026 da 17:36 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 22 Ebr 2026 da 16:42 (UTC)

== Phare d’Eckmühl ==

Pennad [[Phare d’Eckmühl]] da ziverkañ, ur pennad [[Chancerelle]] (ledanoc'h) zo bet krouet. Phare d’Eckmühl n'eo ken ur merk eus Chancerelle. A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 22 Ebr 2026 da 20:27 (UTC)
: Adkaset, an adkas re raio ket poan d’am soñj. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 23 Ebr 2026 da 09:51 (UTC)

== Gourinizi Breizh ==
[[Gourinizi Breizh]] a glot gant ur rummad hag a zo anezhañ dija (trugarez @[[Implijer:Arko|Arko]]). Diverkañ a rin nemet ma soñj d'unan bennak eo mat mirout. A galon, 6 Ebr 2026 da 19:00 (UTC) [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 6 Ebr 2026 da 19:00 (UTC)
:{{graet}} Diverket [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 1 Mae 2026 da 07:26 (UTC)

== [[Patrom:Statud an ouragan]] ==
Dizimplij ha fazi en titl (''ouragan'' e-lec'h '''korventenn''') — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 25 Here 2026 da 17:42 (UTC)

:{{Graet}} Graet. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 26 Here 2026 da 14:23 (UTC)

== [[Patrom:Boestkelaouiñ ouragan]] ==
Dizimplij ha fazi en titl (''boestkelaouiñ'' e-lec'h '''boest-kelaouiñ''', ''ouragan'' e-lec'h '''korventenn''') — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 25 Here 2026 da 17:45 (UTC)

:{{Graet}} Graet. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 26 Here 2026 da 14:23 (UTC)

== Rummad:Patromoù ouragan==
Dizimplij ha fazi en titl (''ouragan'' e-lec'h '''korventenn''') — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 25 Here 2026 da 17:46 (UTC)

:{{Graet}} Graet. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 26 Here 2026 da 14:23 (UTC)

== [[Patrom:Ouraganoù marvusañ ar meurvor atlantel]] ==
Dizimplij ha fazioù en titl (''ouragan'' e-lec'h '''korventenn''', ''meurvor atlantel'' e-lec'h '''Meurvor Atlantel''') — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 25 Here 2026 da 17:48 (UTC)

:{{Graet}} Graet, trugarez. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 26 Here 2026 da 14:24 (UTC)

&lt;!--------------------------------------------------------------------------------------------------&gt;

= Goulennoù war studi =

== Rummad:Mezegiezh ha Rummad:Medisinerezh ==
Ha neuze Rummad:Mezeien ha Rummad:Medisinered, hag all.--[[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 29 Meu 2020 da 16:24 (UTC)
:An daou a zo ? Dav 'vo choaz neuhe, ha sevel un adkas matrehe ? [[Implijer:Lekemok|Lekemok]] ([[Kaozeadenn Implijer:Lekemok|kaozeal]]) 29 Meu 2020 da 20:43 (UTC)
::Ya, peseurt hini choaz d'az meno ?--[[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 29 Meu 2020 da 20:58 (UTC)
:::Tued 'vezan da implijed &quot;medisin&quot; kentoc'h eged &quot;mezeg&quot; (ha neuze &quot;medisinerezh&quot;). An Ofis a laka an daou war-wel ([http://www.brezhoneg.bzh/87-termofis.htm Médecine - Termofis]). Ar sañtimant 'm eus bed memestra e reer kentoc'h gant &quot;mezegiezh&quot; e metoù an emsav (met gant &quot;medisin&quot; ewid kaozeal diwar-benn an den :) ), an dra-he zo kaoz 'm boa rummataed ar pennadoù-nevez 'm boa graed dindan &quot;mezegiezh&quot;. [[Implijer:Lekemok|Lekemok]] ([[Kaozeadenn Implijer:Lekemok|kaozeal]]) 30 Meu 2020 da 11:44 (UTC)
::::En degouezh-se e tiverker ar rummad diezhomm da gustum, goude bezañ cheñchet ar rummad er pennadoù. Votiñ a rafen evit mezeien ha mezegiezh. --[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 30 Ebr 2022 da 16:03 (UTC)

= Goulennoù d'ober war o zro =

== [[:Rummad:Meteorologiezh]] ==
Ur rummad [[:Rummad:Hinouriezh]] a zo dija. A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 13 Du 2025 da 13:18 (UTC)
: Arabat kemmeskañ an daou. Er yezhoù all e lakaer kemm etre ar rummadoù [[:ca:Categoria:Meteorologia]] ha [[:ca:Categoria:Climatologia]], pe [[:en:Category:Meteorology]] ha  [[:en:Category:Climatology]] evel ma lakaer kemm etre ar pennadoù [[:ca:Meteorologia]] ha [[:ca:Climatologia]], [[:en:Meteorology]] ha [[:en:Climatology]]... --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 19 Du 2025 da 15:37 (UTC)
::Ya, daou dra disheñvel eo an hin ha liv an amzer. Da virout a gav din. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 23 Du 2025 da 17:47 (UTC)
:::Ya gouzout a ran eo daou dra disheñvel, met Geriadur Ménard, Termofis, Glosbe ha Preder a dro météorologie e hinouriezh. Ménard &amp; Termofis a dro climatologie e hinadouriezh. Brezhoneg21 (geriadur ar skiantoù) &amp; Favreau a dro climatologie e klimatologiezh, skiant an hin (ha météorologie e meteorologiezh, studi an amzer).  A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 25 Du 2025 da 10:05 (UTC)

== Menegerioù ==
Ar [[:Rummad:Menegerioù]] hag an isrummadoù ne servijont da netra, a gav din. Ar rummadoù ha n'eo ket ar pajennoù rummataet enno, evel-just. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 27 C'hwe 2026 da 19:59 (UTC)


&lt;!--arabat skrivañ izeloc'h-arabat skrivañ a-is-arabat skrivañ a-is-arabat skrivañ a-is-arabat skrivañ a-is-arabat skrivañ a-is--&gt;
[[Rummad:Wikipedia]]
[[Rummad:Pajennoù da ziverkañ]]

== [[Moelfryn (Ceredigion)]] ==
N'eus ket eus ar bajenn-mañ hervez ur gaozeadenn boulc'het diwar-benn ar pennad-mañ. Ne seblant ket din bezañ eus ar gêriadenn ivez, pa sellan ouzh kartennoù enlinenn. Kinnig a ran nullañ, nemet e savo unan bennak a-enep. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 3 Here 2026 da 18:14 (UTC)

:Demat,
:Ya hervez https://gazetteer.org.uk/place/Moelfryn,_Cardiganshire_30823 n'eo  ket ur gêriadenn.
:A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 3 Here 2026 da 19:02 (UTC)
::Kinniget eo diverkañ ar pennad-se er Wikipedia kembraeg ivez. Anv ur menez eo ''Moelfryn'', ha meur a hini zo e Kembre. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 26 Here 2026 da 17:04 (UTC)
== [[Onkemeste Francis]] ==
Fazi en titl. Trugarez en a-raok. A galon. [[Implijer:Dakbzh|Dakbzh]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dakbzh|kaozeal]]) 1 Du 2026 da 16:51 (UTC)

:{{graet}} A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 1 Du 2026 da 21:14 (UTC)</text>
      <sha1>h4ecu8v4cgxluhbu70xm5qws1fuf8wu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203351</id>
      <parentid>2203350</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Moelfryn (Ceredigion) */ Respont</comment>
      <origin>2203351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21745" sha1="l5h5cbjco6kika2tbrfr77ci2qpd4bv" xml:space="preserve">{{Wikipedia:Goulennoù ouzh ar verourien/Taolenn}}

Amañ e c'heller kinnig ma vo diverket pajennoù gant ar verourien. Evit kaout '''roll ar verourien, klikit [[Wikipedia:Roll_ar_verourien|amañ]]'''.

Evit lakaat diverkañ war ar prim pajennoù faziek-sklaer, da skouer evit titloù faziek, implijit an daolenn a-zehou ha klikit war '''[[Wikipedia:Goulenn diverkañ raktal|Diverkañ raktal]]'''. A-hend-all, enskrivit anv ar pennad a-is.

Gallout a rit goulenn ouzh ar [[Wikipedia:Merourien|verourien]] seveniñ obererezhioù all ivez. Sellit ouzh an daolenn a-zehou. 

Gallout a reer kavout an dielloù [[:Rummad:Pajennoù da ziverkañ/dielloù|eno]].

==Abegoù da ziverkañ==
Meur a abeg a c'hall bezañ da c'houlenn ma vo diverket ur pennad :
*pajennadoù ha n'emaint ket e  brezhoneg (ma ne vez  ket resisaet warno emeur o treiñ anezho)
*pajennoù goullo (ma n'eo ket resisaet warno emeur o sevel anezho)
*pajennoù didalvoud a-grenn (unan all resisoc'h pe glokoc'h a zo bet savet)
*pajennoù doubl (div bajenn dezho titloù disheñvel evit an hevelep tra)
*'''pajennoù a zo ur fazi anat en titl anezho''' (fazioù splann, fazi bizskrivañ, fazi e doare-skrivañ un anv divoutin, fazi yezhadur, ger ijinet ha savet fall, fazi a-enep reolennoù Wikipedia ...)

Evezhiadenn a-bouez: kalz eus ar pajennoù a vez goulennet diverkañ zo pennadoù hag a c'haller treiñ aes en un [[adkas]] e gwirionez, ha mat pell zo. Soñjit e kement-se a-raok goulenn ma vo diverket ur bajenn.


&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
{| align=&quot;center&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;4&quot; style=&quot;border: 2px solid #3366BB; background:#FFF0FF;&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:2.5em;&quot;&gt; [{{SERVER}}{{localurl:Wikipedia:Pajennoù da ziverkañ|action=edit&amp;section=new}} Ouzhpennañ anv ur bajenn da ziverkañ] &lt;/span&gt;
|}
&lt;/div&gt;

__TOC__
= Goulennoù bet respontet dezho =

== [[:Rummad:Marvet nevez zo]] ==
Ur rummad iskis, ne welan ket petra a zigas. A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 25 Du 2025 da 10:10 (UTC)
: Ennañ e vo kavet ar pajennoù a zo ar patrom [[:Patrom:Marvet nevez zo]] enno. Ur rummad tetknikel eo, implijet e 57 wiki all (liammet am eus ouzh Wikidata). Da zerc’hel neuze, a soñj din. A-hend-all e c’hallfemp diverkañ a patrom ma ne reomp ket gantañ. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 25 Du 2025 da 12:03 (UTC)
:: {{graet}} Ouzhpennet am eus un displegadenn. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 13 Gen 2026 da 10:04 (UTC)

== [[:Rummad:Merc'hed el livadur]] ==
Rummad goullo. Ur [[:Rummad:Merc'hed el livadurioù]] zo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 18 Kzu 2025 da 09:16 (UTC)

:{{graet}} Graet. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 11 Gen 2026 da 16:28 (UTC)

== [[:Rummad:Paotred el livadur]] ==
Rummad goullo. Ur [[:Rummad:Paotred el livadurioù]] zo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 18 Kzu 2025 da 13:32 (UTC)

:{{graet}} Graet. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 11 Gen 2026 da 16:28 (UTC)

== [[:Rummad:Loened el livadur]] ==
Rummad goullo. Ur [[:Rummad:Loened el livadurioù]] zo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 18 Kzu 2025 da 13:32 (UTC)

:{{graet}} Graet. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 11 Gen 2026 da 16:28 (UTC)

==[[:Rummad:Merc'hed an arzoù]]==
Rummad goullo. Ur [[:Rummad:Merc'hed en arzoù]] zo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 11 Gen 2026 da 15:27 (UTC)

:{{graet}} Graet. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 11 Gen 2026 da 16:29 (UTC)

==[[:Rummad:Gouiziadoniezh]]==
Goullo. Ur [[:Rummad:Gouiziegezh]] zo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 15 Gen 2026 da 10:06 (UTC)

:{{graet}} Graet. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 14 C'hwe 2026 da 20:09 (UTC)

== [[Emsavadeg]] ==
Ne oa ket liammet etrewiki savet em eus unan all [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 26 Mae 2025 da 10:50 (UTC)

:@[[Implijer:Dakbzh|Dakbzh]] [https://br.wikipedia.org/wiki/Dibar:PetraGasBetekAma%C3%B1/Emsavadeg Pajennoù zo] gant liammoù war-du ar bajenn-mañ, ha gallout a rafes kemmañ anezho a-raok ma vo diverket ar bajenn? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Mae 2025 da 11:30 (UTC)
::@[[Implijer:Dishual|Dishual]] (meneget am boa un implijer all dre fazi) Pe pajenn all az peus savet? Hag evel em eus skrivet a-us e chom pajennoù enno liammoù war-du ar bajenn [[Emsavadeg]]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Gwe 2025 da 06:42 (UTC)
:::Demat,
:::da skarzhañ, ober a rin un adkas.
:::A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 30 Gwe 2025 da 10:48 (UTC)
::::Gallout a rez lakaat ar bajenn da adkas, n’eus ket ezhomm diverkañ anezhi. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 30 Gwe 2025 da 11:29 (UTC)
::::: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 3 Meu 2026 da 15:38 (UTC)

== Karantoer ==
[[Karantoer]]: da vout diverket mar plij. Savet am eus daou bennad Karantoer, kumun gozh, ha Karantoer, kumun nevez, evit ma vo aesoc'h. Trugarez en a-raok. [[Implijer:Dakbzh|Dakbzh]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dakbzh|kaozeal]]) 22 Mez 2025 da 18:57 (UTC)

:@[[Implijer:Dakbzh|Dakbzh]] evit skarat ur bajenn eo gwelloc’h goulenn ouzh ur merour hen ober evit ma vo eilet an istorioù. Re ziwezhat eo en degouezh-mañ. A-zivout ar bajenn [[Karantoer]], perak ne vije ket lakaet da bajenn disheñvelout?
:Hag ivez:
:* [https://br.wikipedia.org/wiki/Dibar:PetraGasBetekAma%C3%B1/Karantoer liammoù diabarzh] zo war-du [[Karantoer]], moarvat e vije gwelloc’h lakaat anezho da gas war-du unan eus ar pennadoù nevez
:* Kas a ra al liammoù etrewiki war-du pajenn ar gumun gozh c’hoazh.
:A galon, [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 23 Mez 2025 da 16:14 (UTC)
:: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 3 Meu 2026 da 15:38 (UTC)

== Kêrioù Louisiana ==

Nullañ [[:Rummad:Kêrioù Louisiana]], ur [[:Rummad:Kêrioù Louiziana]] zo dija. A galon. [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 28 C'hwe 2026 da 11:09 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 3 Meu 2026 da 15:38 (UTC)

== [[Timbroù diwar-benn Breizh]] ==
N’eus anv eus hini ebet er pennad. NB: timbroù modern Bro-C’hall n’int ket frank a wirioù hag e vint da ziverkañ, na bellgasit skeudenn ebet anezho. Evel-just eo aotreet skrivañ un destenn  diwar o fenn, met evit poent n’eo ket bet graet. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 1 C'hwe 2025 da 11:20 (UTC)

:N'eus skeudenn ebet er pennad. Ne gomprenan ket.... [[Implijer:Tanjee 66|Tanjee 66]] ([[Kaozeadenn Implijer:Tanjee 66|kaozeal]]) 12 C'hwe 2025 da 16:53 (UTC)
::@[[Implijer:Tanjee 66|Tanjee 66]] Marteze n’eo ket sklaer a-walc’h ar pezh am eus skrivet. Daou dra zo, hep liamm etrezo.
::1. Kinnig a ran diverkañ ar pennad peogwir n’eus netra ennañ a-zivout « timbroù diwar-benn Breizh ».
::2. Ma vefe skeudennoù eus timbroù diwar-benn Breizh gant unan bennak, taolit evezh, moarvat n’int ket aotreet abalamour d’ar c’hopyright. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 12 C'hwe 2025 da 17:38 (UTC)
:::Sklaeroc'h bremañ. Va respont :
:::1 Din-me eo splann al liamm gant Breizh : tudennoù bet ganet e Breizh, lec'hioù, kêrioù, darvoudoù a bep seurt bet c'hoarvezet er vro. Posubl e vefe ouzhpennañ ur pennadig evit displegañ dre ar munut an dibab zo bet graet, gwir 
:::2 Ober a ran gant skeudennoù a gavan e Wiki Commons, ha nemet ar re a gavan eno. Me 'm eus soñj bezañ lennet e oa aotreet skeudenn un timbr a Vro'-C'hall gant m'eo meneget &quot;La Poste&quot; e-kichen ar skeudenn. Dav eo din gwiriekaat ar fed-se. Forzh penaos ne rin tra a savfe a-enep ar gwirioù miret-strizh.
:::A galon [[Dibar:Degasadennoù/2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901|2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901]] 12 C'hwe 2025 da 18:16 (UTC)
::::@[[Implijer:Tanjee 66|Tanjee 66]] Kompren a ran gwelloc’h. Hervezon eo anvet fall ar pennadoù: da skouer, pa welan ur pennad anvet [[:Roll timbroù embannet gant Postoù Frañs]] e soñjan kavout ennañ an holl anezho, met e gwirionez e tenn ar pennad d’ar re a-zivout Breizh nemetken. Neuze e tlefe ar pennad bezañ adanvet [[:Roll timbroù a denn da Vreizh embannet gant Postoù Frañs]], pe un dra bennak evel-se.
::::A-zivout ar skeudennoù: chom a ra da ober war-dro [[:Rummad:Files uploaded by User:Tanjee|ar re-se]]. Ret eo menegiñ aotre-implijout pep restr, a-hend-all e vo diverket. Ar re a zo bet embannet gant Bro-C’hall a vo da ziverkañ, war-bouez ar re gozh a zo aet d’an domani foran. Sell ouzh [[:fr:Projet:Philatélie/Copyright des timbres|an displegadenn-mañ]]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 12 C'hwe 2025 da 19:06 (UTC)
:::::Emañ ar roll er rubrikenn &quot;Timbroù diwar-benn Breizh&quot;. Ne vefe ket awalc'h ? [[Dibar:Degasadennoù/2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901|2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901]] 12 C'hwe 2025 da 21:23 (UTC)
::::::2 Ya, skeudennoù bet ebarzhet gwechall, dav eo din cheñch anezho. [[Dibar:Degasadennoù/2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901|2A02:8440:7142:2E7:0:2F:71B2:6901]] 12 C'hwe 2025 da 21:25 (UTC)
::::::N’eo ket. Rankout a ra titl pep pennad deskrivañ an endalc’h. Ur meskaj zo bremañ hag gwelout a reer anezhañ, da skouer, pa lenner [[Timbroù an Emirelezhioù Arab Unanet]]: liammoù zo war-du [[Timbr Postoù Ajman]], a zo arbennik war ar timbroù a-zivout Breizh, ha [[Timbroù Manama]], a-zivout an holl dimbroù eus al lec’h-mañ.
::::::Un dra all: n’eus nemet liammoù er pennad pennañ [[Timbroù diwar-benn Breizh]] ha berr eo [[Timbr Postoù Ajman]], [[Timbroù Postoù Manav]], [[Timbroù Postoù Monako]] ha [[Timbroù Postoù Spagn]]. Gallout a rafent bezañ kendeuzet gant ar pennad pennañ. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 13 C'hwe 2025 da 07:33 (UTC)
:@[[Implijer:Tanjee 66|Tanjee 66]] Lusket eo an traoù c’hoazh. Adanvet az peus [[Timbroù diwar-benn Breizh]] e [[Roll timbroù a denn da Vreizh embannet gant Postoù Frañs]], adkrouet az peus [[Timbroù diwar-benn Breizh]] evel m’edo, ha chom a ra ur pennad [[Roll timbroù embannet gant Postoù Frañs]] a zlefe bezañ [[Roll timbroù a denn da Vreizh embannet gant Postoù Frañs]]. Digomprenus eo. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 27 C'hwe 2025 da 14:15 (UTC)
::@[[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] : Ar gwir zo ganit. Reizhet 'm eus ar bajennad. A galon.@[[Implijer:Tanjee 66|Tanjee 66]]
::Mod all, posubl eo kendeuziñ ar pennadoù ar meneg eus timbroù Spagn, Monako... N'em boa ket savet pennadoù &quot;Manav&quot; na &quot;Ajman&quot;, kendalc'het 'm eus war an hevelep patrom, da laret eo ur pennad/bro. Met gwir eo, berr tre eo. [[Implijer:Tanjee|Tanjee]] ([[Kaozeadenn Implijer:Tanjee|kaozeal]]) 27 C'hwe 2025 da 16:18 (UTC)
:::Gallout a rafes derc’hel ur pennad arbennik evit ar re embannet gant Postoù Frañs ha lakaat danvez ar pennadoù all e-barzh [[Timbroù diwar-benn Breizh]]. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 27 C'hwe 2025 da 16:24 (UTC)
:::: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 8 Meu 2026 da 15:37 (UTC)

== Stiradoù skinwel Sukorea ==
An holl bajennoù e [[:Rummad:Stiradoù skinwel Sukorea]] (hag ar rummad) a zo bet krouet gant ur gont spam bet stanket, pell zo, en un doare hollek. Kinnig a ran diverkañ an holl. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 22 C'hwe 2026 da 12:21 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 16 Meu 2026 da 20:41 (UTC)

== Roll tud vrudet Puerto Rico ==
[[Roll tud vrudet Puerto Rico]] eo ar pennad nemetañ a grog gant &quot;Roll tud&quot;, war-bouez [[Roll tud bet drouklazhet]]. Ur rummad [[:Rummad:Tud Puerto Rico]] zo dija, ha n'eus boued ebet er pennad nemet an anvioù. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 8 Meu 2026 da 15:46 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 26 Meu 2026 da 10:28 (UTC)

== Rummad:Arme ==
Goullo. Ur Rummad:Luioù zo.--[[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 27 C'hwe 2020 da 20:59 (UTC)
:Plas zo evit an daou : [[:en:Category:Military]] ha [[:en:Category:Armies]]. Ret e vo choaz anv avat, etre [[:Rummad:Luioù]] ha [[:Rummad:Armeoù]]. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 28 C'hwe 2020 da 07:45 (UTC)
::Petra eo an diforc'h etre an daou rummad e saozneg ?--[[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 7 Meu 2020 da 09:23 (UTC)
::: ?--[[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 29 Meu 2020 da 16:24 (UTC)
::::Sellit ouzh ar rummadoù saoznek evit kompren an diforc'h etrezo. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 30 Meu 2020 da 10:44 (UTC)
:::::{{Studi}}--[[Implijer:Gwendal|Gwendal]] ([[Kaozeadenn Implijer:Gwendal|kaozeal]]) 25 Ebr 2020 da 06:34 (UTC)
::::::Ne seblant ket gwall splann an diferañs e saozneg din. Din-me e rankor choaz etre Arme ha Lu e brezhoneg dre m'eo heñvelster. Tuet e vijen da vont war-zu &quot;Arme&quot;, met ne gavan ket unan kalz gwelloc'h eget egile. Petra  a soñjit ? [[File:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Implijer:Lekemok|Lekemok]] &lt;small&gt;([[Kaozeadenn_Implijer:Lekemok|kaozeal]])&lt;/small&gt; 28 Ebr 2022 da 08:26 (UTC)
Ali on ivez da skrivañ armeoù--[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 17 Mae 2022 da 22:42 (UTC)
: Kozh-Noe eo ar goulenn-mañ. Dizimplij eo ar rummad Luioù, ennañ ez eus ur rummad Morlu, goullo. Ma n'eus ali ebet a-enep a-benn nebeut e tiverkin an daou. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 8 Meu 2026 da 15:51 (UTC)
:: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 26 Meu 2026 da 10:28 (UTC)

== [[Teorienn an unifikasion vras]] ==

Ur pennad [[Peurunvanidigezh]] zo dija. [[Implijer:T42N24T|T42N24T]] ([[Kaozeadenn Implijer:T42N24T|kaozeal]]) 24 Meu 2026 da 17:36 (UTC)
: {{graet}} [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 22 Ebr 2026 da 16:42 (UTC)

== Phare d’Eckmühl ==

Pennad [[Phare d’Eckmühl]] da ziverkañ, ur pennad [[Chancerelle]] (ledanoc'h) zo bet krouet. Phare d’Eckmühl n'eo ken ur merk eus Chancerelle. A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 22 Ebr 2026 da 20:27 (UTC)
: Adkaset, an adkas re raio ket poan d’am soñj. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 23 Ebr 2026 da 09:51 (UTC)

== Gourinizi Breizh ==
[[Gourinizi Breizh]] a glot gant ur rummad hag a zo anezhañ dija (trugarez @[[Implijer:Arko|Arko]]). Diverkañ a rin nemet ma soñj d'unan bennak eo mat mirout. A galon, 6 Ebr 2026 da 19:00 (UTC) [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 6 Ebr 2026 da 19:00 (UTC)
:{{graet}} Diverket [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 1 Mae 2026 da 07:26 (UTC)

== [[Patrom:Statud an ouragan]] ==
Dizimplij ha fazi en titl (''ouragan'' e-lec'h '''korventenn''') — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 25 Here 2026 da 17:42 (UTC)

:{{Graet}} Graet. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 26 Here 2026 da 14:23 (UTC)

== [[Patrom:Boestkelaouiñ ouragan]] ==
Dizimplij ha fazi en titl (''boestkelaouiñ'' e-lec'h '''boest-kelaouiñ''', ''ouragan'' e-lec'h '''korventenn''') — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 25 Here 2026 da 17:45 (UTC)

:{{Graet}} Graet. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 26 Here 2026 da 14:23 (UTC)

== Rummad:Patromoù ouragan==
Dizimplij ha fazi en titl (''ouragan'' e-lec'h '''korventenn''') — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 25 Here 2026 da 17:46 (UTC)

:{{Graet}} Graet. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 26 Here 2026 da 14:23 (UTC)

== [[Patrom:Ouraganoù marvusañ ar meurvor atlantel]] ==
Dizimplij ha fazioù en titl (''ouragan'' e-lec'h '''korventenn''', ''meurvor atlantel'' e-lec'h '''Meurvor Atlantel''') — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 25 Here 2026 da 17:48 (UTC)

:{{Graet}} Graet, trugarez. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 26 Here 2026 da 14:24 (UTC)

&lt;!--------------------------------------------------------------------------------------------------&gt;

= Goulennoù war studi =

== Rummad:Mezegiezh ha Rummad:Medisinerezh ==
Ha neuze Rummad:Mezeien ha Rummad:Medisinered, hag all.--[[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 29 Meu 2020 da 16:24 (UTC)
:An daou a zo ? Dav 'vo choaz neuhe, ha sevel un adkas matrehe ? [[Implijer:Lekemok|Lekemok]] ([[Kaozeadenn Implijer:Lekemok|kaozeal]]) 29 Meu 2020 da 20:43 (UTC)
::Ya, peseurt hini choaz d'az meno ?--[[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 29 Meu 2020 da 20:58 (UTC)
:::Tued 'vezan da implijed &quot;medisin&quot; kentoc'h eged &quot;mezeg&quot; (ha neuze &quot;medisinerezh&quot;). An Ofis a laka an daou war-wel ([http://www.brezhoneg.bzh/87-termofis.htm Médecine - Termofis]). Ar sañtimant 'm eus bed memestra e reer kentoc'h gant &quot;mezegiezh&quot; e metoù an emsav (met gant &quot;medisin&quot; ewid kaozeal diwar-benn an den :) ), an dra-he zo kaoz 'm boa rummataed ar pennadoù-nevez 'm boa graed dindan &quot;mezegiezh&quot;. [[Implijer:Lekemok|Lekemok]] ([[Kaozeadenn Implijer:Lekemok|kaozeal]]) 30 Meu 2020 da 11:44 (UTC)
::::En degouezh-se e tiverker ar rummad diezhomm da gustum, goude bezañ cheñchet ar rummad er pennadoù. Votiñ a rafen evit mezeien ha mezegiezh. --[[Implijer:Kadwalan|Kadwalan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kadwalan|kaozeal]]) 30 Ebr 2022 da 16:03 (UTC)

= Goulennoù d'ober war o zro =

== [[:Rummad:Meteorologiezh]] ==
Ur rummad [[:Rummad:Hinouriezh]] a zo dija. A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 13 Du 2025 da 13:18 (UTC)
: Arabat kemmeskañ an daou. Er yezhoù all e lakaer kemm etre ar rummadoù [[:ca:Categoria:Meteorologia]] ha [[:ca:Categoria:Climatologia]], pe [[:en:Category:Meteorology]] ha  [[:en:Category:Climatology]] evel ma lakaer kemm etre ar pennadoù [[:ca:Meteorologia]] ha [[:ca:Climatologia]], [[:en:Meteorology]] ha [[:en:Climatology]]... --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 19 Du 2025 da 15:37 (UTC)
::Ya, daou dra disheñvel eo an hin ha liv an amzer. Da virout a gav din. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 23 Du 2025 da 17:47 (UTC)
:::Ya gouzout a ran eo daou dra disheñvel, met Geriadur Ménard, Termofis, Glosbe ha Preder a dro météorologie e hinouriezh. Ménard &amp; Termofis a dro climatologie e hinadouriezh. Brezhoneg21 (geriadur ar skiantoù) &amp; Favreau a dro climatologie e klimatologiezh, skiant an hin (ha météorologie e meteorologiezh, studi an amzer).  A galon, [[Implijer:Arko|Arko]] ([[Kaozeadenn Implijer:Arko|kaozeal]]) 25 Du 2025 da 10:05 (UTC)

== Menegerioù ==
Ar [[:Rummad:Menegerioù]] hag an isrummadoù ne servijont da netra, a gav din. Ar rummadoù ha n'eo ket ar pajennoù rummataet enno, evel-just. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 27 C'hwe 2026 da 19:59 (UTC)


&lt;!--arabat skrivañ izeloc'h-arabat skrivañ a-is-arabat skrivañ a-is-arabat skrivañ a-is-arabat skrivañ a-is-arabat skrivañ a-is--&gt;
[[Rummad:Wikipedia]]
[[Rummad:Pajennoù da ziverkañ]]

== [[Moelfryn (Ceredigion)]] ==
N'eus ket eus ar bajenn-mañ hervez ur gaozeadenn boulc'het diwar-benn ar pennad-mañ. Ne seblant ket din bezañ eus ar gêriadenn ivez, pa sellan ouzh kartennoù enlinenn. Kinnig a ran nullañ, nemet e savo unan bennak a-enep. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 3 Here 2026 da 18:14 (UTC)

:Demat,
:Ya hervez https://gazetteer.org.uk/place/Moelfryn,_Cardiganshire_30823 n'eo  ket ur gêriadenn.
:A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 3 Here 2026 da 19:02 (UTC)
::Kinniget eo diverkañ ar pennad-se er Wikipedia kembraeg ivez. Anv ur menez eo ''Moelfryn'', ha meur a hini zo e Kembre. --[[Implijer:Llydawr|Llydawr]] ([[Kaozeadenn Implijer:Llydawr|kaozeal]]) 26 Here 2026 da 17:04 (UTC)
:::{{Graet}} Diverket eo neuze, trugarez evit hoc'h ali. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 1 Du 2026 da 21:16 (UTC)
== [[Onkemeste Francis]] ==
Fazi en titl. Trugarez en a-raok. A galon. [[Implijer:Dakbzh|Dakbzh]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dakbzh|kaozeal]]) 1 Du 2026 da 16:51 (UTC)

:{{graet}} A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 1 Du 2026 da 21:14 (UTC)</text>
      <sha1>l5h5cbjco6kika2tbrfr77ci2qpd4bv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krennlavaroù spagnolek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2605</id>
    <revision>
      <id>2203440</id>
      <parentid>2063941</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T11:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2675" sha1="hjbxw9ofzwpnohbxpd1wn6o0knepvs4" xml:space="preserve">__NOTOC__
Setu amañ krennlavarioù [[spagnolek]].
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-top:25px; font-size:1.2em; font-weight:bold;&quot;
|-
| style=&quot;padding:10px;&quot; | [[#A|A]] *  [[#B|B]] *  [[#C|C]] *  [[#D|D]] *  [[#E|E]] * [[#F|F]] *  [[#G|G]] *  [[#H|H]] *  [[#I|I]] *  [[#J|J]] * [[#K|K]] * [[#L|L]] * [[#M|M]] * [[#N|N]] * [[#O|O]] * [[#P|P]] * [[#Q|Q]] * [[#R|R]] * [[#S|S]] * [[#T|T]] * [[#U|U]] * [[#V|V]] * [[#W|W]] * [[#X|X]] * [[#Y|Y]] * [[#Z|Z]]
|}
==A==
*''A buen hambre no hay pan duro.'' &lt;q&gt; Da naon du n'eus ket a vara kalet. &lt;/q&gt;
*''A quien madruga, Dios le ayuda.'' &lt;q&gt; Neb a sav abred, gant Doue a vez sikouret. &lt;/q&gt;
*''Aunque la mona se vista de seda, mona se queda.'' &lt;q&gt; Marmouzez, na gwisket gant seiz, marmouzez e chom. &lt;/q&gt;
==C==
*''Cría cuervos, y te sacarán los ojos.'' &lt;q&gt; Mag brini, ha debriñ da zaoulagad a raint. &lt;/q&gt;
*''Cuando el indio va de culo, no hay barranco que lo ataje.'' &lt;q&gt; Pa ya an Indian war-gul ne vez foz ebet d'e harpañ. &lt;/q&gt;
==D==
*''Del dicho al hecho, hay mucho trecho.'' &lt;q&gt; Hir eo an hent etre lavaret hag ober. &lt;/q&gt;
==E==
*''El hijo del gato, ratones mata.'' &lt;q&gt; Mab ar c'hazh a lazh logod. &lt;/q&gt;
*''El mal escribano le echa la culpa a la pluma.'' &lt;q&gt; Skrivagner fall a damall e bluenn. &lt;/q&gt;
*''El que con lobos anda, a aullar se enseña.'' &lt;q&gt; Neb a ya gant bleizi a zesk yudal. &lt;/q&gt;
*''El que con niños se acuesta molido (o meado) se despierta.'' &lt;q&gt; Neb a ya da gousket gant bugale, pa zihuno vo brevet. &lt;/q&gt;
*''El que no llora no mama.'' &lt;q&gt; Neb na leñv ket na zen ket (neb na c'houlenn ket n'en deus netra). &lt;/q&gt;
==G==
*''Gato escaldado del agua fría huye.'' &lt;q&gt; Kazh skaotet a dec'h rak dour bervet. &lt;/q&gt;
==H==
*''Hombre casado, burro domado.'' &lt;q&gt; Gwaz dimezet, azen doñvaet. &lt;/q&gt;
==M==
*''Más vale pájaro en mano que ciento volando.'' &lt;q&gt; Gwelloc'h ul lapous en ho torn eget kant o nijal. &lt;/q&gt;
==N==
*''No todo lo que brilla es oro.'' &lt;q&gt; Ouzhpenn an aour a lufr. &lt;/q&gt;
==S==
*''Si quieres el perro, acepta las pulgas.'' &lt;q&gt; Mar faot dit ar c'hi, degemer ar c'hwenn. &lt;/q&gt;
== Liammoù diavaez ==
* {{es}} [https://web.archive.org/web/20070904150224/http://www.refranesypoemas.com.ar/ ''La colección más completa de Refranes, poemas y dichos'']
* {{es}} J.Ramírez, 2006. [https://web.archive.org/web/20210116170535/http://elrefranero.info/ ''Colección de Refranes en Castellano'']
* {{es}} [https://web.archive.org/web/20100114024059/http://sabidurias.com/proverbios/es Sabidurías ''Listado de proverbios en español'']
* {{es}} [https://web.archive.org/web/20220223113646/https://cvc.cervantes.es/lengua/refranero/listado.aspx ''Lista de paremias en español'']
[[Rummad:Krennlavaroù]]
[[Rummad:Spagnoleg]]</text>
      <sha1>hjbxw9ofzwpnohbxpd1wn6o0knepvs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>C'hantieg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4307</id>
    <revision>
      <id>2203329</id>
      <parentid>2041961</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1172" sha1="5wuws6k3sjtj5bveko0kj7x1y6qll2y" xml:space="preserve">Ur [[yezhoù finnek-ougrek|yezh finnek-ougrek]] eo ar '''c'hantieg''' pe '''ostyakeg''' (kantieg : ''ostjakki'', [[ruseg]] : хантыйский язык pe остяцкий язык) komzet gant tro-dro da 14 000 den e [[C'hantia-Mansia]], [[Yamalia]], Alexandrovsky hag e [[Oblast Tomsk]] e [[Rusia]].

Meur a [[rannyezh]] zo, disheñvel-tre an eil diouzh eben.
;Rannyezhoù ar c'hornôg
* Rannyezh [[Obdoria]] (''Обдорское наречие'')
* Rannyezh [[Ob]] (''Приобское наречие'')
* Rannyezh [[Irtysh]] (''Прииртышское наречие'')
; Rannyezhoù ar reter
* Rannyezh [[Surgut]] (''Сургутское наречие'')
* Rannyezhoù [[Vakh]]-[[Vasyugan]] (''Вах-васюганское наречие'')
** 13 isrannyezh 

Er penn-kentañ e oa bet skrivet gant al [[lizherenneg latin]] goude [[Dispac'h miz Here]], met adal [[1937]] ec'h eo bet skrivet gant al [[lizherenneg kirillek]] gant al lizherenn ispisial ouzhpenn &lt;'''ң'''&gt; evit skrivañ ar son /ŋ/ ha n'emañ er [[ruseg]]. 

== Gwelet ivez ==
* [[Yezhoù finnek-ougrek]]

[[Rummad:Meneger yezhoù ar bed]]
[[Rummad:Yezhoù Rusia]]
[[Rummad:Yezhoù obek-ougrek]]</text>
      <sha1>5wuws6k3sjtj5bveko0kj7x1y6qll2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klingoneg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5718</id>
    <revision>
      <id>2203434</id>
      <parentid>2018871</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T11:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1658" sha1="lakugd1mmfauhv71jarf5tvyhg9uncb" xml:space="preserve">Ur [[yezh savet a-ratozh]] evit &quot;[[Star Trek]]&quot; eo ar '''c'hlingoneg''' ('''''tlhIngan Hol''''' e klingoneg, distagadur [[IPA|fonetikel]]: /t͡ɬɪˈŋɑn xol/). Komzet e vez gant [[ezdouarad|ezdouaridi]] &quot;[[Klingon]]&quot;. Savet eo bet gant [[Mark Okrand]] evit [[Paramount Pictures]].

Klasket en deus an doktor d'Armond Speers, ur yezhoniour amerikan, kelenn ar yezh-se d'e vab war un dro gant ar saozneg. Mont a rae e lingonek outañ tra ma komze e vaouez e saozneg ouzh ar bugel. Goude un nebeud bloavezhioù e tisplije d'ar bugel komz klingoneg hag e veze gwell gantañ komz saozneg. Ar fed ma c'halle komz saozneg gant kalz muioc'h a dud hag an diouer a c'heriaoueg e klingoneg, d.s. gerioù boutin evel '&quot;kador&quot; pe &quot;taol&quot;, a gontas kalz. Pa zeuas da vezañ koshoc'h e nac'has ar bugel komz klingoneg hag e paouezas an taol arnod&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090107092801/http://www.wired.com/wired/archive/7.08/mustread.html?pg=8 Gavin Edwards: ''Babble On Revisited'', Wired Magazine, Issue 7.08, August 1999]&lt;/ref&gt;.


== Lizherenneg ==
Ent-ofisiel eo gant lizherennoù latin e vez skrivet ar c’hlingoneg, met kavet e vez ivez ul lizherenneg ispisial.
[[Restr:Kli piqad.GIF|thumb|left|300px|KLI pIqaD]]


== Liammoù ==
* [http://www.kli.org/ Klingon Language Institute]
* [https://web.archive.org/web/20040402041317/http://www.omniglot.com/writing/klingon.htm Omniglot: Klingoneg lizherennoù]
* [http://www.google.com/intl/xx-klingon/ Google e Klingoneg]
* [http://klingon.wikia.com/wiki/Main_Page Klingoneg Wikia]


== Notennoù ==
&lt;references/&gt;

{{Skiant-faltazi}}
[[Rummad:Star Trek]]
[[Rummad:Yezhoù kalvezadel]]
[[Rummad:Skiant-faltazi]]</text>
      <sha1>lakugd1mmfauhv71jarf5tvyhg9uncb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hor Yezh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8226</id>
    <revision>
      <id>2203364</id>
      <parentid>2202734</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T22:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ch. Rogel</username>
        <id>46</id>
      </contributor>
      <comment>Ouzhp. daveoù embannadennoù</comment>
      <origin>2203364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9351" sha1="j5uv91lj5ax7uhoafxavm94k0uaw72s" xml:space="preserve">Ur [[embannerezh vrezhonek|gelaouenn vrezhonek]] trimiziek diwar-benn ar [[brezhoneg]], ar [[yezhoù keltiek]] hag o [[yezhoniezh]] eo '''Hor Yezh'''. Krouet eo bet e [[1954]] gant [[Arzel Even]], kelenner e Skol-Veur [[Aberystwyth]]. Pa varvas an diazezer e [[1971]] e kemeras [[Per Denez]] ar renerezh hag hemañ en deus treuzkaset ar garg da [[Herve ar Bihan]] e 1998. E [[2005]] e kemer perzh er [[bodad-lenn]] kelennerien [[Rann ar brezhoneg Skol-Veur Roazhon 2]] hag un nebeud tud ouiziek, kelennerien skol-veur war o leve en o zouez. Embann a ra Hor Yezh levrioù brezhonek ivez, met distag eo diouzh [[Mouladurioù Hor Yezh]]. Kevredet int o-daou e [[Kuzul ar Brezhoneg]].

== Stumm ==
[[Stensil]]et e oa ar gelaouenn en he deroù, met a-drugarez d'ar [[stlennvoulerezh]] eo deuet da vezañ brav a-walc'h, hep kalz a [[skeudenn]]où avat. Ur vent A4 (29,7 x 21 cm) a zo ganti ha bep tro e vez war-dro 50-60 pajenn e pep niverenn. E-pad bloavezhioù e veze embannet niverennoù tevoc'h ha niverennoù e-maez rummad, met ne zeue ket ken ingal hag hiziv. An niverenn mareadeg etrebroadel a zo ISSN 0769-0088.

== Endalc'h ==
Kavout a reer pennadoù uhel o live war istor ar brezhoneg, ar [[gerdarzh]], [[yezhadur]] ar [[yezhoù keltiek]], al [[lec'hanvadurezh Breizh|lec'hanvadurezh]], an [[termenadurezh|dermenadurezh]], yezhoniezh ar brezhoneg dre-vras, [[kenskriverezh|eskemmoù-lizhiri]] etre brezhonegerien ha teulioù a denn da implij kenwerzhel ha sokial ar yezh. Embannet ez eus bet meur a destenn kozh ha meur a destenn dastum ([[kanaouenn]]où, [[kontadenn]]où, pennaouiñ an troioù-lavar e pep [[korn-bro]], renabliñ gerioù arbennik ha sevel geriaouegi. Ha ma’z eo skrivet ar gelaouenn e [[peurunvan]] e kaver pennadoù gant blaz ar rannyezhoù ([[gwenedeg]] da skouer) ha meur a destenn wenedek a zo bet embannet. Kavout a reer div rubrikenn a-bouez, an notennoù yezh ha lec'hanvadurezh hag an notennoù lenn.

== Skridaozerien bennañ ==
* [[Jorj Belz]]
* [[Herve ar Bihan]]
* [[Alan Botrel]]
* [[Gérard Cornillet]]
* [[Per Denez]] (†)
* [[Daniel Doujet]]
* [[Arzel Even]] (†)
* [[Perig Herbert]] (†)
* [[Yann-Erwan Kemener]]
* [[Pierre-Yves Kersulec]]
* [[Divi Kervella|Divi Gervella]] (†)
* [[Erwan Le Pipec]]
* [[Martial Menard]] (†)
* [[Gwennole ar Menn]] (†)
* [[Roland Mogn]]
* [[Herve Seubil gKernaudour|Herve Seubil-gKernaudour]]

== Levrioù embannet a-berzh kelaouenn Hor Yezh ==
Levrioù a zo bet embannet dindan anv Hor Yezh ha gant un [[niverenn-embann]] ispisial (910699) (n'eo ket ar memes ti-embann ha [[Mouladurioù Hor Yezh]] (niverenn-embann 86863).

;1973
* [[Yeun ar Gow]], ''Ur galedenn a zen'', 29 p. Danevell.
;1980
Pêr Denez, ''Skridoù brezhonek'', skeudennoù ganr R. Kernez, 1O1 p. Antologiez.
;1985
* [[Jorj Belz]] ; Fañch Desbordes, ''Sonamb get en Drouzerion. 1 : 100 sonenn a Vro-Gwened'', 117 p. Kanaouennoù-pobl.
* Jorj Belz ; Fañch Desbordes, ''Sonamb get en Drouzerion. 2 : 100 sonenn a Vro-Gwened'', 121 p. Kanaouennoù-pobl.
* Yves Le Gall, ''Oberoù an Aotroù Gall'', 281 p. Dibab testennoù.
;1986
* ''Kendalc'h keltiek etrevroadel : Lannuon 18-25 a viz Gouere 1981'', 143 p. Darempredoù etrebroadel.
;1987
* [[Roperzh ar Mason]], ''Le vannetais unifié : prononciation, grammaire et vocabulaire'', 23 p. Eiladur al levrig embannet e 1943 gant Skridoù Breizh.
* [[Frederic Mistral]], ''Nerto'', troet diwar ar provañseg gant R. Pradig, 146 p. Barzhoniezh okitanek provañsek.
;1989
* ''L'instruction du peuple breton par le breton et l'œuvre de &quot;Gwalarn&quot;'', 29 p. Eiladur al levrig embannet e 1928 gant Les Éditions de Gwalarn, 17 ru Algésiras, Brest (chomlec'h faos).
* François-Marie Balanant, ''Taolennoù ar mision displeget gant an Ao. Balanant'', 28 p. Adembannadur al levr. de Kerangal, Kemper, 1899. Relijion.
* Élisabeth Coin, ''Revue de Bretagne et de Vendée : studiadenn war ar gelaouenn eus 1857 da 1886 hag un dibab barzhonegoù ha pennadoù brezhonek ha gallek'', 374 p.
;1990
* [[Roparz Hemon]], ''Geriadurig gallek-brezhonek an troioù-lavar poblel = Petit dictionnaire français-breton des expressions populaires''. (ISBN ebet ; ISSN 0769-0088).
* [[Thierry Châtel]], ''Buhez hag oberoù [[Erwan Berthou|Erwan Vertou-Kaledvoulc’h]]''. ISBN 2-910699-20-X. Buhezskrid. 
;1991
* [[Klaoda an Du|Claude an Du]], ''Histoire d'un interdit : le breton à l'école''. ISBN 2-910699-41-2. Adembannet e 2000.
* Berc'hed Corne, ''Mélanie : ur vuhe e Groay'', 116 p. Buhezskrid.
;1992
* Dik Trevan (Richard Hughes Williams), ''Marvailhoù ar vengleuz'', troet diwar ar [[kembaeg|c'hembraeg]] gant [[Fañch Elies Abeozen]], 164 p. Buhezioù ar vengleuzerien e Kembre.
;1993
* Merwenn Rumpaot, ''Komprenit [[esperanteg]]! - Komprenu esperanton!'', 198 p. Deskiñ an esperanteg dre ar brezhoneg.
;1994
* [[Fañch an Uhel]], ''Contes traditionnels de Bretagne. 2''. ISBN 978-2-910699-00-0.
* Yeun ar Gow, ''Marc’heger ar Gergoad''. ISBN 978-2-910699-01-7.
* [[Paul Féval|Paol Feval]], ''Ar Vleizez'', troet gant Per Denez hag Ernest ar Barzhig. ISBN 2-910699-02-1
* ''[[Danevelloù kozh danvez Breizh]]'', raklavar gant Pêr Denez, troet gant Roparz Hemon. ISBN 2-910699-03-X
* ''Edgar Allan Poe'', troet gant Per Denez. ISBN 978-2-910699-03-1. Adstag d'ar gelaouenn.
* Rezo Gabriadze, ''Koutaisi'', troet e brezhoneg diwar ar [[jorjieg]] gant Anna Mouradova, 80 p. C'hoariva jorjiek.
;1995
* [[Gérard Cornillet]], ''Brezhoneg … buan hag aes = Bretonisch… Schnell und Mühelos'', 117 p. ISBN 978-2-910699-05-5.  Deskiñ ar brezhoneg dre an [[alamaneg]].
* Gwenaëlle Fleur. ''Lec'hioù mojennel Breizh'',  troidigezh gant [[Divi Kervella]]. ISBN 2-910699-12-9.
* Paol Feval, ''Valentina a Roc’han''. ISBN 2-910699-13-7 
* Gwendal Denez, ''Anna : ur vuhez e Douarnenez''. ISBN 2-910699-15-3  
* Fañch an Uhel, ''Contes traditionnels de Bretagne. 5''. ISBN 978-2-910699-06-2.
* Claude Péridy, ''Evned Breizh''. ISBN 2-910699-08-0.
* [[Jakeza Le Lay]], ''Joseph Rousse, poète breton'', 184 p. ISBN 2-910699-09-9 hag {{ISBN|9782910699093}}. Lennegezh Breizh.
* [[Joseph Ollivier]], ''Les contes de Luzel'', kentskrid ha goudeskrid gant Pêr Denez, 291 p. {{ISBN|9782910699116}}. Adstag d'ar gelaouenn. Renabl kontadennoù dastumet gant Fañnch an Uhel.
* Roparz Hemon, ''Kanaouennoù. 4'', 75 p. {{ISBN|9782910699109}}.
;1996
* Manuel Maria,''Kanaouennoù adal tarzh-an-deiz betek kuzh-heol: poemas do lusco -o fusco'', brezhoneg gant Yann Jaouen, 67 p. Gamiseg ha brezhoneg tal-ouzh-tal. ISBN 2-910699-14-5.
* Fañch an Uhel, ''En Basse-Bretagne''. ISBN 978-2-910699-17-8.
* Roparz Hemon, ''Kontadennoù a [[Bro-Skos|Vro-Skos]]'', 114 .p ISBN 2-910699-07-2 ha {{ISBN|9782910699079}}.
* [[Alan Heusaff]], ''Geriaoueg [[Sant-Ivi]]''. ISBN 978-2-910699-04-8.
;1997
* François Prigent, ''Plouganoù va bro'', 134 p. ISBN2-910699-19-6. Emvuhezskrid.
* Pêr Denez, ''Brezhoneg, buan hag aes''. {{ISBN9782910699222}}. Deskiñ ar brezhoneg dre ar galleg.
* Pêr Denez, ''Pa ne varver ket en aner'', 184 p. Dibab danevelloù e yezhoù estren.
*;1998
* Roparz Hemon, ''An ti a drizek siminal''. ISBN 978-2-910699-27-7. Romant-polis.
* Roparz Hemon, ''Santez Dahud''. ISBN 978-2-910699-29-1.
* [[Gérard Cornillet]], ''Kroaz ar Vretoned'', 170 p. Kelaouennerezh.
;1999
* [[Gab Milin]], ''Marvailhoù Bro-Leon. 1'', 204 p. {{ISBN|9782910699390}}
* André Sinou, ''Le breton de [[Triagad|Léchiagat]] : quelques aspects du système phonologique…''. ISBN 978-2-910699-34-5.
* Cécile Méchain-Gilbert ; [[Bernard Merdrignac]] ; [[Herve Bihan|Herve ar Bihan]], ''La vie de [[Goneri|saint Gonéri]]'', 46 p. {{ISBN|9782910699352}}.
* {{br}}{{fr}}''Vie de Saint Méen d'après le manuscrit BN Lat 9889, Obituaire de Saint-Méen = Buhez Mewen hervez dornskrid BN Lat 9889, Obider Sant-Mewen'', troet diwar al latin gant Christophe Poulain, Bernard Merdrignac, Hervé Ar Bihan.
* ''La vie de Saint Cunual = Buhez Sant Konwal'', troet e galleg diwar al latin gant Anne Certenais. Troidigezh e brezhoneg, 69 p. {{ISBN|9782910699321}}.
;2000
* [[Eujen Chalm]], ''1938-1942 : ur Breizhad skolaer er [[Mezven (departamant)|Mezven]]''. ISBN 2-910699-36-6.
* [[Erwan Le Pipec]], ''Le breton de Malguènac'', 125 p. {{ISBN|9782910699406}}. Yezhoniezh.
* Yeun ar Gow, ''Geriaoueg ha notennoù-yezh''. ISBN 978-2-910699-43-7
* [[Gabriel Milin]], ''Marvailhoù Bro-Leon. 1''. ISBN 978-2-910699-39-0.
* Roparz Hemon. ''Yezhadur istorel ar brezhoneg''. ISBN 978-2-910699-37-6.
* Klaoda an Du, ''Histoire d'un interdit à l'école'', 190 p. {{ISBN|9782910699413}}. Brezhoneg.
;2001
* Yeun ar Gow, ''Skridoù : eñvorennoù oad gour, barzhonegoù''. {{ISBN9782910699420}}.
* Pêr Denez ; Immaculada Fabregas i Alegret, ''Brezhoneg … buan hag aes = El bretó ràpid i fàcil''. ISBN 978-2-910699-46-8. Deskiñ ar brezhoneg dre ar c'hatalaneg.

== Liammoù diavaez ==
* {{br}} [https://web.archive.org/web/20100527043558/http://www.brezhoneg.org/kelaouennou%20B.htm Taolenn niverenn diwezhañ Hor Yezh]
* {{br}} [https://web.archive.org/web/20091206032703/http://www.brezhoneg.org/katalog%20hor%20yezh%20B.htm pajenn katalog levrioù Hor Yezh]
* {{fr}} [http://arbres.iker.cnrs.fr/index.php?title=Hor_Yezh roll] ar pennadoù embannet e-barzh ''Hor Yezh''


{{Porched Breizh}}

[[Rummad:Kelaouennoù brezhonek]]
[[Rummad:Kelaouennoù yezhoniezh]]
[[Rummad:Kelaouennoù Breizh]]</text>
      <sha1>j5uv91lj5ax7uhoafxavm94k0uaw72s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rouantelezh-Unanet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8334</id>
    <revision>
      <id>2203303</id>
      <parentid>2198636</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T12:52:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PAAR29</username>
        <id>91608</id>
      </contributor>
      <comment>Andy Burnham a zo penn ar gouarnamant bremañ</comment>
      <origin>2203303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18358" sha1="788xrlrp3wqu1lt54o5nomyutkbnup8" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|United Kingdom

of Great Britain

and Northern Ireland'''|abcdef|talbenn map|000}}
|-
|colspan=&quot;2&quot;|
{| width=&quot;100%&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| width=&quot;50%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|125px|Banniel ar Rouantelezh-Unanet]]
| width=&quot;50%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Restr:Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg|100px|Ardamezioù ar R-U]]
|-
| width=&quot;50%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Banniel ar Rouantelezh-Unanet|Banniel]]
| width=&quot;50%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | [[Restr:LocationUnitedKingdom.png|230px]]
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[Kan broadel]]'''

[[Restr:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg]]''

[[God Save the King]]''
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
----
|-
| '''[[Kêr-benn]]''' || [[Londrez]]
|-
| '''[[Yezh ofisiel]]''' || hini ebet
|-
| '''Yezh pennañ''' || [[Saozneg]]
|-
| '''Yezhoù anzavet''' || [[Gouezeleg Skos]]

[[Iwerzhoneg]]

[[Kembraeg]]

[[Kerneveureg]]

[[Skoteg]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
----
|-
| '''Penn ar Stad'''|| [[Charles, Roue ar Rouantelezh-Unanet|Charles III]]
|-
| '''Penn ar [[gouarnamant]]''' || [[Andy Burnham]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
----
|- valign=&quot;top&quot;
| '''Gorread'''

• En holl

• Douar

• Dour
|


243 610 km²

241 930km²

1 680 km²
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
----
|-
|'''Poblañs''' (2021)

• Hollad

•Stankder
|


66 960 900

275
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
----
|-
| '''[[Moneiz]]'''|| Pound Sterling&lt;br&gt;(£ ; GBP)
|-
| '''Kod [[pellgomz]]'''||44
|-
| '''Kod [[Internet]]'''||.uk
|}
'''Rouantelezh-Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon''', anvet '''ar Rouantelezh-Unanet''' peurliesañ, zo ur [[Stad]] [[europat]] dizalc’h bet krouet e [[1801]]. [[Breizh-Veur]] (enni [[Bro-Saoz]], [[Bro-Skos]], [[Kembre]] ha [[Norzhiwerzhon]] a ya d’hec’h ober ; ur [[Kontelezhioù Bro-Saoz|gontelezh]] e Bro-Saoz ez eo [[Kerne-Veur]]). An darn vrasañ he ziriad zo tost diouzh aodoù gwalarn [[Europa (kevandir)|Europa]] ha tro-dro dezhi emañ [[Mor an Hanternoz]], [[Mor Breizh]] hag ar [[Meurvor Atlantel]].
*'''Notenn''' : arabat eo droukkemer ar Rouantelezh-Unanet gant Bro-Saoz, unan eus ar broadoù pennañ a ya d’hec’h ober, na gant Breizh-Veur, an enezenn bennañ.

== Istor ==
*''Pennad dre ar munud : [[Istor ar Rouantelezh-Unanet]]''
* [[Roll Rieion ar Rouantelezh-Unanet (abaoe 1603)]]
* [[Kentañ Ministred ar Rouantelezh-Unanet|Roll ar C'hentañ Ministred]]

== Ensavadurioù ==
Daoust d’ar pezh a greder alies he deus ar Rouantelezh-Unanet ur [[Bonreizh|Vonreizh]]. Hogen n’emañ ket-houmañ, e stumm un dastumad berr ha kempoell a velladoù, evel ma voe diwanet diwar skridoù [[prederouriezh|prederourien]] c’hall an {{XVIIIvet kanved]] ([[Montesquieu]] pergen), hag evel m’eo savet lodenn vrasañ ar bonreizhoù hiziv an deiz er bed. An degouezh-mañ zo boutin a-walc'h evit skridoù bet embannet a-hed an Istor ([[Karta Veur 1215|Karta Veur]] e [[1215]], [[Diskêriadur ar Gwirioù (Bro-Saoz, 1689)|Disklêriadur ar Gwirioù]] e [[1689]] hag all).

Ur rouantelezh parlamantel eo ar Rouantelezh-Unanet : ur roue pe ur rouanez a vez laket e Penn ar Stad. Arouezius pe lidel eo e c’halloudoù. An Tevezeg, dezhañ da anv &quot;[[Kentañ Maodiern ar Rouantelezh-Unanet|Kentañ Ministr]]&quot; (''Prime Minister''), eo rener gwirion ar galloud oberiañ. Emañ hemañ lakaet e penn ar [[Gouarnamant]], ha bepred e vez anvet d'ar post-se, gant ar roue, an den a zo e penn ar strollad politikel aet gantañ an trec’h da vouezhiadeg ziwezhañ da [[Ti ar C'humunioù (Rouantelezh-Unanet)|Di ar C’humunioù]] (''House of Commons'').

Rannet e div gambr eo ar Parlamant Breizhvreurat : c’hoarvezout a ra eus Ti ar C’humunioù, dilennet d’ar [[mouezhiañ hollek]] evit 5 bloaz, ha (''House of Lords''), ennañ tud o tont eus familhoù brientin.

Tri sistem lezennoù diforc’h zo er Rouantelezh-Unanet : al Lezenn saoz (''English Law''), a vez lakaet da dalvezout e Bro-Saoz hag e Kembre, al Lezenn norzhiwerzhonat (''Northern Ireland Law'') evit Norzhiwerzhon, hag al Lezenn skosat, ur sistem kemmesket diazezet war pennaennoù ar ''[[common laws|c’hommon laws]]'' hag ar ''[[civil laws]]'', evit Bro-Skos. An [[Akta Unaniezh]], bet sinet e 1[[707]],  a warant sistem lezennoù distag hag emren evit Bro-Skos.

Hous of lords eo al lez uhelañ evit barn ar vuntrerien hag an dorfedourien e Bro-Saoz, Kembre ha Norzhiwerzhon, hag evit barn an dorfedourien hepken e Bro-Skos.

Kemmoù nevez zo bet degaset nevez zo er Vonreizh hag e-se e vo treuzkaset galloudoù Ti an hous of lords da Lez uhelañ ar Rouantelezh-Unanet.

== Strolladoù politikel ==
*''Pennad dre ar munud : [[Politikerezh ar Rouantelezh-Unanet]]''
Daoustrollad zo e Parlamant Breizh-Veur : daou strollad pennañ a zeu lerc’h-ouzh-lerc’h evit kas da benn ha sturiañ ar galloud :
* ar [[Strollad mirour breizhveurat|Strollad mirour]], (Conservativ Party) war an tu dehou ; (gant Thatcher da skouer)
* ar [[Strollad Labour breizhveurat|Strollad Labour]], (war an tu kleiz) kevezer kentañ ar Strollad mirour abaoe ar [[bloavezhioù 1920]]. (Gant Tony Blair da sk:)

Ouzhpenn d'an daou strollad-se  — e kaver strolladoù arbennik Kernev-Veur, Kembre, Manav, Bro-Skos ha Norzhiwerzhon — strolladoù ha n’eo ket dister o levezon :
* ar [[Strollad Frankizour-Demokat breizhveurat|Strollad Frankizour-Demokat]], war an tu kreiz, hêr d’ar [[Strollad Frankizour breizhveurat|Strollad Frankizour]], kevezer kentañ ar Strollad mirour betek ar [[Brezel-bed kentañ]] ;
* ar [[Strollad evit Dizalc’hted ar Rouantelezh-Unanet (UKIP)|Strollad evit Dizalc’houriez ar Rouantelezh-Unanet (UKIP)]], mennet eo evit stourm a-enep koll galloud ar Rouantelezh-Unanet dirak [[Unaniezh Europa]] ;
* [[Strollad Glas Bro-Saoz ha Kembre]] ;
* ar [[Strollad Broadel Breizhveurat (BNP)]], war an tu dehou pellañ.

== Lec'hiadur en darempredoù etrebroadel ==
Ezel eo ar Rouantelezh-Unanet eus [[Kuzul Europa]], ar [[G8]], ar [[G20]], [[ABU]], an [[AFNA]], ar [[Commonwealth|C’hommonwealth]] hag [[AESD]]. Ar galloud nukleel zo gant ar RU, e-se eo ivez ur galloud milourel kreñv war tachenn ar bed, ha n'eo ket dister, p'eo bet gouest da zelc'her penn ouzh [[Alamagn]] [[Naziegezh|nazi]] e [[1940]]-[[1945|45]] ha kas meur a rejimant da vrezelioù [[Irak]] e [[1991]] ha [[2003]].

Levezon bras he deus bet gwechall, ar Rouantelezh-Unanet er bed a bezh, bet e-pad pell an [[Impalaeriezh trevadennel Breizh-Veur|Impalaeriezh Breizhveuriat]] bet ur reizhad trevadennelour, abalamour dezho ma vez komzet [[saozneg]] e meur a vro dreist-holl ha dre m’he deus darempredoù start gant [[Stadoù-Unanet Amerika]]. Ki bihan SUA int abaoe an eil brezel bed, evit brezel an Irak int aet ganto a-enep da Sadam Usein. 

== Adrannoù ==
*''Pennad dre ar munud : [[Adrannoù ar Rouantelezh-Unanet]]''
Peder rann a ya d’ober ar Rouantelezh-Unanet. Alies e vez graet ''Home nations'' (&quot;Broadoù orin&quot;) pe &quot;Broioù bonreizhañ&quot; anezho.

Rannet e vez pep broad gant ar gouarnamantoù lec’hel. Envel a ra an unpenn ul Letanant-Lord evit dileuriañ anezhi en takadoù diforc’h dibar a-dreuz ar Rouantelezh. En daolenn amañ dindan emañ deskrivet buan ar peder bro vonreizhañ.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#ccc&quot;
!Bro!!Kêr-benn!!Poblañs (2021)!!Gorread
|-
|{{Bro-Saoz}} || [[Londrez]] || 55 919 495 || 126 832 km²
|-
|{{Bro-Skos}} || [[Dinedin]] || 5 463 300|| 88,782 km²
|-
|{{Kembre}} || [[Kerdiz]] || 3 107 500|| 20,779 km²
|-
|[[Norzhiwerzhon]] || [[Béal Feirste]] || 1 900 300 || 13,843 km²
|-
|{{Kernev-Veur}} || [[Truru]] || 570 305 || 3,563 km²
|}

== Tiriadoù er bed ==
An [[Tiriadoù breizhveurat tramor]] zo anezho tiriadoù dindan aotrouniezh ha reolerezh furmel ar Rouantelez-Unanet, met ned eont ket d’ober ul lodenn eus ar Rouantelezh he-unan.

Manav, beliezh [[Jerzenez]] ha beliezh [[Gwernenez]] n’int ket lodenn eus ar Rouantelezh-Unanet ; bez’ emaint e dalc’h ar Gurunenn Saoz.
[[File:United Kingdom (+overseas territories and crown dependencies) in the World (+Antarctica claims).svg|640px|center]]

== Douaroniezh ==
*''Pennad dre ar munud : [[Douaroniezh ar Rouantelezh Unanet]]''
Ur blaenenn eo lodenn vrasañ Bro-Saoz ha n’eo ket gwall uhel, rannet a reter da gornôg gant un takad meneziekoc’h. An [[Tavoez|Thames]] (346 km) hag ar [[stêr]] [[Hafren|Severn]] (354 km) eo an div stêr bennañ er Rouantelezh. Hirañ stêr ar Rouantelezh eo ar Severn. E-kichenik [[Dover]] emañ [[ar riboul dindan Mor Breizh]] a liamm [[Breizh-Veur]] ouzh [[Frañs]].

N’eus ket a gernioù a yafe en tu-hont da 1 000 m e Bro-Saoz. Ar [[Scafell Pike]], 978 m a uhelder  eo ar vegenn uhelañ  ; el [[Lake District]], e [[Cumbria]] emañ lec'hiet.

Liesseurt eo douaroniezh Bro-Skos, gant (''lowlands'') broioù izel  er su hag uheldirioù (''highlands'') en norzh hag er c’hornôg. Ar menez [[Beinn Nibheis]] (1&amp;nbsp;343 m) eo al lec’h uhelañ kement e Bro-Skos hag er Rouantelezh-Unanet.

Brec’hioù hir ha don ya da sankañ en he douaroù. Tost 800 enezenn zo e Bro-Skos. An darn vrasañ anezho zo e kornôg hag e norzh ar vro. En o zouez emañ an inizi [[Inizi Gall|Gall]], [[Inizi Orc'h]] hag inizi [[Sealtainn]]. Daoust m’eo [[Dinedin]] (zinedin) kêr-benn Bro-Skos, ur gêr puilh karget gant istor eo hag e kaver ur savouriezh meinek heverk enni.  [[Glaschu]] (glazgow) avat eo ar gêr pennañ er vro.

Kembre zo ur vro a zo stank ar menezioù enni. [[Yr Wyddfa]] (&amp;nbsp;1085 m) eo ar vegenn uhelañ anezhi. [[Caerdydd]], (Kaerdewi) ar gêrbenn lec'hiet e su ar vro, eo ar gêr vrashañ, ma vev kalzig a dud eno. Darn vrasañ ar bolañs zo o chom e su Kembre, dreist-holl er c’hêrioù evel  [[Abertawe]], [[Casnewydd]] ha Caerdydd. [[Wrecsam]] eo ar gêr vrasañ en norzh. Ur mirdi istorel war glad Kembre zo e Kaediz.

Norzhiwerwhon zo anezhi ur vro a zo stank an torgennoù enni. Ar c’hêrioù pennañ zo [[Béal Feirste]], [[Doire]] hag [[Ard Mhacha]]. Ar broviñs-se a ya d’ober ul lodenn eus ar Rouantelezh-Unanet. [[Loch nEathach]] (388 km²) eo al lenn vrasañ en inizi breizhveuriat. Al lenn zo war-dro 30 kilometr er mervent da Véal Feirste. [[Sliabh Dónairt]] (849 m) eo ar vegenn uhelañ e Norzhiwerzhon.

Krediñ a reer e vefe war-dro 1&amp;nbsp;000 enezenn er Rouantelezh-Unanet ; hag un 800 bennak anezho e Bro-Skos. Chomet disaotr ha naturel eo darn vrasañ an inizi-se ; lod anezho koulskoude zo bet krouet gant Mab-den diazezet int war mein ha koad.

Da geñveriañ, evidomp da gaout ur soñj, gorread ar Rouantelezh-Unanet zo ken bras pe dost hag hini [[Roumania]], [[Ecuador]], [[Ghana]] hag [[Ouganda]] zoken.
* [[Kêrioù ar Rouantelezh-Unanet]]
* [[Roll al lec’hioù pellañ eus ar Rouantelezh-Unanet]]

== Armerzh ==
*''Pennad dre ar munud : [[Armerzh ar Rouantelezh-Unanet]]''
Dioreet-mat eo an [[trede gennad]], ar c'henwerzh pergen, gant chadennoù [[gourmarc'had]]où ledet-mat dre ar vro, evel [[Tesco]], [[Sainsbury's]], [[Asda]] ha [[Morrisons]].

== Poblañsouriezh ==
*''Pennad dre ar munud : [[Poblañsouriezh ar Rouantelezh-Unanet]]''
&lt;timeline&gt;
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize = width:900 height:350
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:70000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:61 text:1961
  bar:62
  bar:63
  bar:64
  bar:65
  bar:66
  bar:67
  bar:68
  bar:69
  bar:70 text:1970
  bar:71
  bar:72
  bar:73
  bar:74
  bar:75
  bar:76
  bar:77
  bar:78
  bar:79
  bar:80 text:1980
  bar:81
  bar:82
  bar:83
  bar:84
  bar:85
  bar:86
  bar:87
  bar:88
  bar:89
  bar:90 text:1990
  bar:91
  bar:92
  bar:93
  bar:94
  bar:95
  bar:96
  bar:97
  bar:98
  bar:99
  bar:00 text:2000
  bar:01
  bar:02
  bar:03
  bar:04
  bar:05
  bar:06
  bar:07
  bar:08
  bar:21 text:2021
PlotData=
  color:barra width:10 align:left
  bar:61 from:0 till: 52894
  bar:62 from:0 till: 53298
  bar:63 from:0 till: 53723
  bar:64 from:0 till: 54136
  bar:65 from:0 till: 54516
  bar:66 from:0 till: 54854
  bar:67 from:0 till: 55153
  bar:68 from:0 till: 55414
  bar:69 from:0 till: 55642
  bar:70 from:0 till: 55842
  bar:71 from:0 till: 56013
  bar:72 from:0 till: 56154
  bar:73 from:0 till: 56266
  bar:74 from:0 till: 56352
  bar:75 from:0 till: 56414
  bar:76 from:0 till: 56454
  bar:77 from:0 till: 56476
  bar:78 from:0 till: 56486
  bar:79 from:0 till: 56495
  bar:80 from:0 till: 56508
  bar:81 from:0 till: 56530
  bar:82 from:0 till: 56561
  bar:83 from:0 till: 56606
  bar:84 from:0 till: 56669
  bar:85 from:0 till: 56753
  bar:86 from:0 till: 56860
  bar:87 from:0 till: 56990
  bar:88 from:0 till: 57137
  bar:89 from:0 till: 57292
  bar:90 from:0 till: 57449
  bar:91 from:0 till: 57608
  bar:92 from:0 till: 57770
  bar:93 from:0 till: 57933
  bar:94 from:0 till: 58096
  bar:95 from:0 till: 58258
  bar:96 from:0 till: 58418
  bar:97 from:0 till: 58577
  bar:98 from:0 till: 58743
  bar:99 from:0 till: 58925
  bar:00 from:0 till: 59131
  bar:01 from:0 till: 59363
  bar:02 from:0 till: 59618
  bar:03 from:0 till: 59894
  bar:04 from:0 till: 60186
  bar:05 from:0 till: 60489
  bar:06 from:0 till: 60804
  bar:07 from:0 till: 61129
  bar:08 from:0 till: 61461
  bar:21 from:0 till: 66961
TextData=
  fontsize:S pos:(30,20)
  text:mammemm = Office for National Statitics
&lt;/timeline&gt;


== Sevenadur ==
*''Pennad dre ar munud : [[Sevenadur ar Rouantelez Unanet]]''
*''Gwelet ivez : [[Lennegezh saoz]]''
N'eus yezh ofisiel ebet er Rouantelezh-Unanet ; ar [[saozneg]] eo ''de facto''.
Ar [[yezh rannvroel|yezhoù rannvroel]] anavezet eo :
* ar [[kerneveureg|c’herneveureg]], e Kernev-Veur ;
* ar [[gouezeleg Skos]] hag ar [[skoteg]], e Bro-Skos ;
* ar [[kembraeg|c’hembraeg]], e Kembre ;
* an [[iwerzhoneg]] ha [[skoteg Ulaid]], e Norzhiwerzhon.

En o frankiz emañ ar melestradurioù lec’hel da implijout yezhoù an enbroidi pe yezhoù all dibabet ganto ha diouzh an dud a zo o chom en o fastell-vro.

Ar vro gentañ eo bet oc’h embann [[timbr]]où-post e [[1840]] ; ar ''[[Penny Black]]'' eo an anv an timbr kentañ.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''Gouelioù ha deizioù-gouel'''
! Deiziad!! Anv brezhonek !! Anv saoznek !! Evezhiadennoù
|-
| {{1añ Genver}}
| Deiz kentañ ar bloaz || New Year's Day
| Un deiz-gouel eo deiz kentañ ar bloaz e pep lec’h
|- {{ligne grise}}
| [[2 Genver]] || Eil devezh kentañ ar bloaz
| January 2nd Holiday
| E Skos hepken ez eo an eil deiz kentañ ar bloaz un deiz-gouel.
|-----
| [[17 Meurzh]] || [[Sant Padrig]] || St Patrick's Day
| Deiz-gouel e Norzhiwerzhon hepken
|- {{ligne grise}}
| Deiz gouel [[Pask]] a lider d’ar Sul kentañ goude loargann ar gedez nevezamzer. &lt;br /&gt;Gwener a-raok [[Pask|Sul-Fask]].
| [[Gwener-ar-Groaz]] || Good Friday
| Kroazstagadenn [[Jezuz-Krist]]
|-----
| [[Lun]] goude [[Pask|Sul Fask]].
| Lun Fask || Easter Monday
| Dasorc’hidigezh Jezuz-Krist (ne vez ket lidet e Skos)
|- {{ligne grise}}
| Lun kentañ eus miz Mae || 1{{añ}} Mae
| May Day
| Lidañ a reer anezhañ d’ar [[1añ a viz Mae|1{{añ}}a viz Mae]] da gustum.
|-----
| Lun diwezhañ eus miz Mae pe Lun kentañ eus miz Mezheven
| Deiz-gouel an nevezamzer|| Spring Bank Holiday
|Lun ar Pantekost da gustum
|- {{ligne grise}}
| [[12 Gouere]] || [[Emgann ar Bóinn]]
| Battle of the Boyne / Orangemen's Holiday
| Deiz-gouel (e Norzhiwerzhon hepken)
|-----
| [[Lun]] kentañ eus miz [[Eost]] || Deiz-gouel an hañv
| Summer Bank Holiday || Deiz hengounel (e Skos hepken)
|- {{ligne grise}}
| Lun diwezhañ eus miz Eost || Deiz diwezhañ an hañv
| Summer Bank Holiday || Deiz hengounel (e pep lec’h nemet e Skos)
|-----
| [[25 Kerzu]] || [[Nedeleg]] || Christmas Day
| Ganedigezh Jezuz-Krist
|- {{ligne grise}}
| [[26 Kerzu]] || [[An deiz goude Nedeleg]]
| Boxing Day ||
|}

== Media ==
Ar [[BBC]] (''British Broadcasting Corporation''), er Rouantelezh-Unanet, a bled war un dro gant ar [[BBC Television]] hag ar [[BBC Radio]]. Chadennoù all zo koulskoude, evel [[ITV]] ha [[Channel 4]] evit ar [[skinwel]], ha meur a chadenn brevez evit ar [[skingomz]].

Kelaouennoù pennañ ar Rouantelezh-Unanet eo ''[[The Times]]'' ha ''[[The Guardian]]''.

== Pellgehentiñ ==
Gant ar [[Royal Mail]] e vez asuret treuzkas al lizheroù. [[British Telecom]] eo an embregerezh istorel a ra war dro ar c'hehentiñ dre [[pellgomz]] ; kompagnunezhioù all zo.

== Kehentiñ ==
Stank-tre eo sistem [[Hentoù er Rouantelezh-Unanet|an hentoù ha gourhentoù]], kreizennet emañ e meur a geñver en-dro da Londrez. Abaoe m'eo bet privatized [[British Rail]] e vez meret rouedad an hentoù-houarn gant meur a embregerezh disheñvel, (un tammig evel ar mare a-raok unaniezh ar sistem metrek, bet diazezet gant Napoleon). 

[[British Airways]] eo kompagnunezh pennañ an aerlinennoù.

== Anvioù kefridiel ==
* ''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'' ([[saozneg]])
[[Karta Europa ar yezhoù rannvro pe bihanniver]] a anavez ar c’hembraeg, ar skoseg, an iwerzhoneg, ar c’herneveureg hag ar skoteg evel yezhoù rannvroel ar Rouantelezh-Unanet hag an anvioù kefridiel a zo roet dezho zo :
* ''Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon'' (kembraeg) ;
* ''An Rìoghachd Aonaichte na Breatainn Mhòr agus Eirinn a Tuath'' (skoseg) ;
* ''Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann'' (iwerzhoneg) ;
* ''An Rywvaneth Unys a Vreten Veur hag Iwerdhon Glédh'' (kerneveureg) ;
* ''Unitit Kinrick o Great Breetain an Northren Ireland'' (skoteg).

=== Liammoù diavaez ===
* {{ODP|/World/Français/Régional/Europe/Royaume-Uni/}}
* {{wikivoyage|United Kingdom|Rouantelezh Unanet {{en}}}}
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080828052219/http://www.i-uk.com/france I-uk, Porched kefridiel ar Rouantelezh-Unanet]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20050701030622/http://www.ukonline.gov.uk/ Porched melestradurezh Breizh-Veur]
* {{en}} [http://www.parliament.uk/ Parlamant ar Rouantelezh-Unanet]
* {{fr}} [http://statbel.fgov.be/port/cou_eu_fr.asp#GB Sifroù ha roadennoù a-zivout ar Rouantelezh-Unanet]

{{Stadoù Europa}}
{{Kenglad ar Broadoù}}
{{Monarkiezhoù}}
{{AFNA}}
{{Kuzul Surentez ABU}}

[[Rummad:Rouantelezh-Unanet|*]]
[[Rummad:Breizh-Veur]]</text>
      <sha1>788xrlrp3wqu1lt54o5nomyutkbnup8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kren-douar Shaanxi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10209</id>
    <revision>
      <id>2203439</id>
      <parentid>2098777</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T11:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5628" sha1="c8p8qq31ckiarj33nqq9fc0fam3hs33" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Shaanxi 1556 earthquake map of provinces.png|thumb|upright=1.5|Kartenn Sina a ziskouez proviñs Shaanxi (e ruz) hag ar proviñsoù all tizhet gant ar c'hren-douar (orañjez)]]

'''Kren-douar Shaanxi''' pe '''Kren-douar kontelezh Hua''' eo ar [[kren-douar|c'hren-douar]] marvusañ testeniekaet betek an deizoù. Soñjet e vez ez eus marvet e-tro 830.000 a dud abalamour dezhañ. C'hoarvezet eo e-kerzh ur mintinvezh d'an [[23 Genver]] [[1556]] e [[Shaanxi]], e [[Sina]]. Tizhet e voe ouzhpenn 90 kontelezh e proviñsoù [[Shaanxi]], [[Shanxi]], [[Henan]], [[Gansu]], [[Hebei]], [[Shandong]], [[Hubei]], [[Hunan]], [[Jiangsu]] hag [[Anhui]] [http://www.kepu.ac.cn/english/quake/ruins/rns03.html]. Distrujet e voe un takad 830 kilometr kelc'h tro-dro hag e kontelezhioù zo e varvas betek 60 % eus ar boblañs. [http://www.drgeorgepc.com/EarthquakesChina.html]. D'an ampoent e veve an darn vrasañ eus an dud e kevioù kalvezel toullet e tarrozioù [[loess]] a zisac'has e-kerzh an taol freuz
.
== Ar c'hren-douar ==

C'hoarvezet eo e-kerzh ren an [[Impalaer Jiajing]] eus an [[Tierniezh Ming|dierniezh Ming]].

Istimadurioù a-vremañ, diazezet war roadennoù geologel, a laka da eizh mui pe vui ampled ar c'hren-douar war [[skeul Richter]]. Daoust da hemañ bezañ bet ar c'hren-douar marvusañ hag ar pempvet gwallreuz naturel gwashañ en istor ez eus bet krenoù-douar o deus tizhet un ampled brasoc'h c'hoazh. E-pad an hanter eus ar bloaz war-lerc'h e voe kendalc'het da santout stroñsadennoù all meur a wech bep miz [http://www.kepu.ac.cn/english/quake/ruins/rns03.html]. E [[kontelezh Hua]] nepell eus [[Menez Hua]] e Shaanxi (Ledred 34.5, Hedred 109.7) eo bet an [[epikreizenn]]. 

Setu penaos eo bet dezrevellet e danevell vloaz sina :

:''Da-geñver goanvezh 1556, ez eus c'hoarvezet ur c'hren-douar reuziek e proviñsoù Shanxi ha Shaanxi. En hor c'hontelezh eus Hua e c'hoarvezas freuz ha reuz a bep seurt. Dilec'hiet e voe stêrioù ha menezioù ha freuzet-lip e voe an hentoù. E lec'hioù zo e savas an douar a-greiz pep kreiz ha torgennoù nevez en em stummas pe neuze e sankas trumm ha genel a reas traoñiennoù nevez. E lec'hioù all e strinkas froudoù en ur serr-lagad pe e torras an douar ma teuas war wel islonkoù nevez. Ar foukennoù, tiez an ofisourien, an temploù, mogerioù ar c'hêrioù, pep tra a gouezhas d'an traoñ war an taol.''

Gwallet fall e voe meur a [[maen-koun|vaen-koun]] eus ar [[Koad mein-koun|c'hoad mein]]. 
War ar 114 [[maen Kaicheng]] e voe torret 40 gant ar c'hren-douar. [https://web.archive.org/web/20081122050438/http://www.silkroadguide.com/xian/xian7.htm]

Gallout a reas ar c'helenner [[Qin Keda]] treuzvevañ ha testeniañ. Setu ar gentel a dennas eus ar c'hren-douar : &quot;e deroù-tout ur c'hren-douar ne zlefe ket an dud zo en diabarzh klask mont er-maez diouzhtu. En em deuler d'an traoñ ha gortoz e blanedenn. Ha pa vefe diskaret an neizh e c'hall vioù zo enni chom dibistig a-wechoù.&quot; [https://web.archive.org/web/20060614103930/http://smc.kisti.re.kr/quake/relic/rlc06.html] Diwar ar meneg-mañ e c'haller soñjal e voe lazhet kalz a dud o pennfolliñ hag o klask tec'hout tra ma c'hallas lod a oa chomet el lec'h ma oant en em dennañ.

Gant ar stroñsadennoù e voe krennet uhelder [[Pagodenn vihan ar Waz Ouez]] e [[Xi'an]] eus 45 metr da 43.4 metr.

== Kevioù Loess ==

D'an ampoent e veve milionoù a dud e mougevioù Loess kalvezel toullet e tarrozioù e kostez ar [[kompezenn Loess|gompezenn Loess]]. Graet e vez [[Loess]] eus an douar [[gouelezenn]]ek bet degaset gant ar barroù-avel a-hed an amzerioù. En em stummet eo al loess gwak priellek goude milionoù a vloavezhioù gant gouelezennoù degaset gant an avelioù o tont eus [[dezerzh Gobi]] . Un douar hegrign-meurbet eo al Loess; stummet e vez aes gant nerzh an avel hag an dour. En em astenn a ra ar gompezenn loess hag he douar poultrennek penn-da-benn a-hed proviñsoù Shanxi, Shaanxi, ha Gansu, war-bouez nebeut. Ha goleiñ a ra darn eus proviñsoù all. Bevañ a rae an darn vrasañ eus ar boblañs e mougevioù anvet [[Yaodong]] toullet en torgennoù. Hennezh eo bet an abeg pennañ d'ur c'houst marvioù ken bras. Disac'het eo an douar gant ar c'hren-douar ha freuzet eo bet ar c'hevioù.

== Niver a reuzidi ==
{{Krenoù-douar marvusañ|align=right}}

Koulz lavaret eo dibosupl priziañ ment an dismantroù deuet da-heul ar c'hren-douar-mañ. Dre voas e roer ar sifr a 830.000 a dud varv. Ken bras eo bet sur a-walc'h ment an distruj war ar perc'henniezhioù ken n'hall ket bezañ ijinet. Distrujet-lip e voe un dachenn ec'hon-spontus eus argoad Sina hag istimet e vez ez eus bet kollet betek 60 % eus ar boblañs er proviñsoù-se. Live ar freuz n'hall bezañ keñveriet nemet gant hini tarzhadenn ur vombezenn nukleel.
{{diac'hubiñ}}

== Keñveriañ ==

Kouskoude n'eo ket bet kren-douar 1556 Shaanxi ar gwallreuz spontusañ en [[istor Sina]]. Da skouer ez eus bet dekmilionoù a dud varv e-pad an [[tri bloavezh reuzioù naturel]] etre [[1959]] ha [[1961]].

== Gwelet ivez ==
* [[Roll Krenoù-douar]]

== Daveenn ==
* ''Annals of China'' quoted from p.100 of ''30 Years' Review of China's Science and Technology, 1949-79'' evel gwelet war [http://print.google.com/print?hl=en&amp;id=DE1sZaC__4cC&amp;dq=Annals+of+China+earthquakes&amp;prev=http://print.google.com/print%3Fq%3DAnnals%2Bof%2BChina%2Bearthquakes&amp;lpg=PA100&amp;pg=PA100&amp;sig=bqvSZN0qsNiAqiQJoRNI61cpTn4 Google Print]

== Liamm diavaez ==
* [http://www.kepu.ac.cn/english/quake/ruins/rns03.html Dismantroù Kren-douar Kontelezh Hua] (e saozneg)

{{Porched Sina}}

[[Rummad:1556]]
[[Rummad:Krenoù-douar|Shaanxi]]
[[Rummad:Sina]]</text>
      <sha1>c8p8qq31ckiarj33nqq9fc0fam3hs33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gloria Macapagal-Arroyo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10908</id>
    <revision>
      <id>2203393</id>
      <parentid>2096966</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T06:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4404" sha1="06fuemlr99k2j209px13e5zta14urzh" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Skeudenn:Gloria Macapagal Arroyo.jpg|thumb|220px|right|Gloria Macapagal-Arroyo]]

Ur [[politikour|bolitikourez]] filipinezat eo '''Gloria Macaraeg Macapagal-Arroyo''' (bet ganet d'ar [[5 Ebrel]] [[1947]] e [[Manila]] e [[Filipinez]]). Bet eo ar vaouez kentañ anvet da vesprezidantez Filipinez (etre an [[30 Mezheven]] [[1998]] hag an [[20 Genver]] [[2001]]) hag an eil plac'h dilennet da brezidantez ar vro goude [[Corazon Aquino]]. Dilennet eo bet evit ar wech kentañ d'an [[20 Genver]] [[2001]] hag addilennet d'an [[10 Mae]] [[2004]]. Goude he frantad er brezidantelezh eo aet da gannadez d'an 30 a viz Even 2010.

E [[2005]], eo bet renket Arroyo e-touez ar peder maouez galloudusañ er bed gant ar gelaouenn ''[[Forbes]]''. D'ar [[24 C'hwevrer]] [[2006]] eo bet disklêriet ganti ar [[stad a zifrae]] a-benn dizarbenn un taol-Stad a vije bet dizoloet gant nerzhioù surentez gouarnamant Filipinez, da varn diouzh komzoù ar brezidantelezh.

== Buhez ==
Merc'h an ez-prezidant [[Diosdado Macapagal]] eo. Dimezet eo gant [[Jose Miguel Tuason Arroyo]] abaoe an [[2 Eost|2 a viz Eost]] [[1968]]. Tri bugel he deus bet gantañ. Er [[Stadoù-Unanet]] he deus graet he studioù war an armerzh. 

[[Skeudenn:Gloria Arroyo 2003.jpg|thumb|180px|left|Gloria Macapagal-Arroyo e [[Here|miz Here]] [[2003]].]]

Deuet eo Arroyo d'ar brezidantelezh e [[2001]] dre [[EDSA II|Dispac'h an EDSA II]] en deus skarzhet ar prezidant [[Joseph Estrada]] eus e bost abalamour da damalloù [[goubrenerezh]] ha [[breinadurezh]] hollek. Addilennet eo bet Arroyo e [[2004]] p'eo bet trec'h war an aktor [[Fernando Poe, Jr.]] met tamallet ez eus bet dezhi bezañ kammet disoc'hoù ar votadeg.

E miz [[Gouere]] [[2005]] ez eus savet bec'h bras er vro goude ma vije bet skignet ent foran kaozeadennoù ar brezidantez dre bellgomz gant ur c'hargiad uhel eus ar bodad dilenn ma c'haller kompren n'eo ket bet frank hag onest an dilennadeg bet dalc'het e miz Mae [[2004]]. Dek eus he ministred o deus roet o dilez ha goulennet eo bet gant [[Corazon Aquino]] prezidantez kozh Filipinez e roje Gloria Macapagla-Aroroyo he dilez ivez.

== &quot;Taol-Stad&quot; ar 24 C'hwevrer 2006 ==
Disklêriet ez eus bet gant ar brezidantez d'ar [[24 C'hwevrer]] [[2006]] e vije un [[taol-Stad]] a-enep d'he gouarnamant war ar stern. Diouzhtu p'eo bet klevet ar c'heloù-mañ ez eus aet kalz manifesterien da zibunañ dirak [[santual an EDSA]] ma c'hoarvezas darvoudoù luskad [[Dispac'h an EDSA|galloud ar bobl]] [[1986|ugent vloaz zo]] evit difenn o gwirioù . Gwardet mat e oa [[palez Malacañang]] abaoe ar [[Yaou]] [[23 C'hwevrer]] ma oa tarzhet ur vombezenn er-maez eus ar palez. &quot;[[Operation Hackle]]&quot; a oa anv kod an taol-Stad. 

Goulennet he deus ar brezidantez, dre ministrerezh an deskadurezh e vije serret ar skolioù. Un nebeud skolioù-meur o deus divizet serriñ o dorioù ivez. Dre an [[Embannadenn niv: 1017]] eo bet disklêriet ar [[stad a zifrae]] er vro a-bezh a-benn gallout stourm a-enep d'an emsavadeg. Aon ez eus gant lod ne vefe ket pell ken kent na vo embannet al [[lezenn vrezel]]. 
Emzalc'h kentañ ar gouarnamant war-lerc'h bezañ disklêriet ar stad a zifrae a vo klask divodañ ar strolladoù bodet a-hed an [[Epifanio de los Santos Avenue (EDSA)|EDSA]]. Evit doare e vefe ar brezidantez kozh [[Corazon Aquino]] e-touez ar re o vanifestiñ.

Keñveriadennoù zo bet graet etre oberoù Arroyo ha re [[Ferdinand Marcos]] an diktatour kozh. Benito Lim, kelenner war ar skiantoù politikel e [[Skol-veur Filipinez]] en deus disklêriet nevez zo : ''&quot;Lamet eo bet an holl frankizoù. Mont a ra a-enep ar [[bonreizh|vonreizh]] ha lezenn ar gwirioù. Emaomp e penn-kentañ reolennoù a vo strishoc'h c'hoazh a-barz pell a-enep da gement den n'eo ket a-du gant ar gouarnamant. Ar mod ma vezont reizhabeget a laka da soñjal e Marcos pa oa bet embannet al [[Lezenn vrezel]] gantañ.&quot;'' [https://web.archive.org/web/20060225161340/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/MAN73864.htm]

Da-heul gwaskoù a bep tu e tiviz ar gouarnamant lemel ar stad a zifrae d'ar Gwener [[3 Meurzh|3 a viz Meurzh]] [[2006]].

== Gwelet ivez ==
* [https://web.archive.org/web/20220326204300/http://www.gloria-arroyo.com/ Gloria Arroyo] Fansite

{{Prezidanted Filipinez}}

{{DEFAULTSORT:Macapagal-Arroyo Gloria}}

[[Rummad:Ganedigezhioù 1947]]
[[Rummad:Merc'hed Filipinez]]
[[Rummad:Politikourien Filipinez]]
[[Rummad:Prezidanted Filipinez]]</text>
      <sha1>06fuemlr99k2j209px13e5zta14urzh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Simpsons</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11593</id>
    <revision>
      <id>2203378</id>
      <parentid>2202906</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>54253</id>
      </contributor>
      <comment>814</comment>
      <origin>2203378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9143" sha1="7x3mlcfctagirq333q21g8c4v4dhh8n" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''The Simpsons''}}
{{databox}}
&lt;p align=&quot;left&quot; style=&quot;spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB&quot;&gt;[[Restr:Books-aj.svg aj ashton 01.svg|100px]] 
'''Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi.''' Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.

{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
{{Infobox/Titl|Stirad skinwel|abcdef|talbenn TV|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [[File:The Simpsons yellow logo.svg |230px]]&lt;hr&gt;
|-
| '''Krouer''' || [[Matt Groening]]
|-
| '''Bro orin''' || {{SUA}}
|-
| '''Doare''' || [[Tresadennoù-bev]]&lt;br&gt;Fent flemmus
|-
| '''Sonerezh''' || Danny Elfman
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| '''Lañs''' || {{Deiziad|17|Kerzu|1989}}
|-
|'''Koulzadoù''' || 38
|-
| '''Rannoù''' || 814
|}
[[Restr:MattGroening.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&gt;'''Matt Groening'''&lt;br&gt;krouer ''The Simpsons''&lt;/div&gt;]]
'''''The Simpsons''''' (&quot;Ar re Simpson&quot;) zo ur rummad [[tresadennoù-bev]] fentus ha flemmus [[Stadoù-Unanet Amerika|stadunanat]] bet krouet gant [[Matt Groening]] e [[1989]].&lt;br&gt;Lakaat a ra war-wel un tiegezh amerikan anvet « Simpson ». Melen eo kroc'hen pep tudenn eus an tiegezh, evel hini hogos pep tudenn er rummad. Izili an tiegezh eo Homer, an tad ; Marge, ar vamm ; Bart, ar mab hag ar bugel henañ ; Lisa, ar verc'h kentañ, ha Maggie, an eil merc'h. Homer a vez gwelet alies evel tudenn bennañ '''The Simpsons'''.

D'ar [[17 a viz Kerzu]] [[1989]] e voe skignet evit ar wech kentañ, war ar rouedad [[Fox Broadcasting Company]], hag e [[1990]] e [[Frañs]] war [[Canal +]], war [[France 3]], [[M6]] ha [[W9]].&lt;br&gt;Pemp koulzad ha tregont, enno 677 rann, zo bet skignet abaoe deroù ''The Simpsons.'' An heuliad skinwel hirañ da chom war embann ; e 2009 e oa deuet da vezañ ar stirad skinwel stadunanat doare [[primetime]] e-plas [[Gunsmoke]].&lt;br&gt;Ar [[film]] ''The Simpsons Movie'' a oa bet embannet er sinema dre-ar-bed d'ar [[27 a viz Gouhere]] [[2007]]&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0462538/?ref_=kw_li_tt ''Internet MovieDatabase'']&lt;/ref&gt; ; berzh bras en doa bet graet o rastellañ 527 milion a zollaroù. D'ar {{Deiziad|4|Mae|2015}} e voe adlañset ar stirad evit daou goulzad : ar 27{{vet}} (2015-2016) hag an 28{{vet}} (2016–2017), pep hini o signañ 22 damm e pep koulz.

Adalek ar penn-kentañ en deus ar rummad ''The Simpsons'' gounezet kalz a brizioù : 24 gwech ar ''[[Primetime Emmy Awards]]'', 26 gwech an ''[[Annie Awards]]'', hag ur ''[[Peabody Award]]'' (e [[1996]], evit an 8 koulzad kentañ&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.peabodyawards.com/search-site/The%20Simpsons/null/null '''Peabody Awards'']&lt;/ref&gt;). D'an [[31 a viz Kerzu]] [[1999]], ar gelaouenn [[Time Magazine]] he deus diskouezet ''The Simpsons'' evel gwellañ stirad skinwel an {{XXvet kantved}}.

== An tudennoù ==
Ar re Simpson zo un tiegezh amerikan skouer o chom en ur gêr anvet [[Springfield]]. Homer, an tad, a labour e [[kreizenn nukleel]] ar c'horn-bro, ur vicher ha na glot ket gant e zoareoù dibled. Dimezet eo gant Marge, kliched dispar ar wreg hag ar vamm a labour er gêr. Tri bugel zo d'ar c'houblad : Bart, ur babouzeg 10 vloaz, Lisa, ur plac'h dreistdonezonet 8 vloaz, ha Maggie, ur babig na gomz tost gwech ebet. Ur c'hi zo ivez, anvet « Santa's Little Helper » (&quot;''Darbarerig an Tad Nedeleg''&quot;) hag ur c'hazh anvet « Snowball » (&quot;''Kouign-erc'h''&quot;). Al loened-se a dalv kalz evit an tiegezh, ha perzhioù pouezus o deus bet e abadennoù zo.&lt;br&gt;Daoust d'an amzer o tremen — gouelioù deiz-ha-bloaz, festoù, marvioù pe ganedigezhioù, euredoù pe dispartioù tudennoù 'zo, ne gosha morse an tudennoù ha mirout a reont an neuz o devoa e dibenn ar [[bloavezhioù 1980]].&lt;br&gt;Techoù a vez implijet er rummad, ha kalz tudennoù o deus unan da nebeutañ, evel « ''D'ho !'' » (''Duh !'' e [[saozneg]]), tro-lavar brudet-kenañ Homer, « ''Excellent !'' » gant Charles Montgomery Burns, pe c'hoazh « ''HA-Haw!'' » goapaus Nelson Muntz. Kantadoù a eiltudennoù zo, evel ar gelennerien, mignoned ar familh pe c'hoazh un niver bras a dud vrudet hag anavezet forzh pegement hiziv an deiz. Tudennoù zo o chom e lec'hioù resis evel Moe, tavarnour muiañ-karet Homer, pe c'hoazh Karl ha Lenny, a zo o labourat gantañ er greizenn nukleel. Pep tudenn er rummad zo bet dibabet-mat evit derc'hel ur perzh a-ratozh e kêr Springfield.

== An dodennoù ==
Springfield eo bed tudennoù ''The Simpsons''. Eno e vezont lakaet e diaesterioù gant ar gevredigezh a-vremañ. Neuze e vez bepred tu da Vatt Groening da ijinañ ur senario nevez evit pep skignadenn. Da skouer, dre m'emañ Homer o labourat er greizenn nukleel ez eus tu da zonaat dodenn an endro. Tu zo ivez da gomz diwar-benn an deskadurezh dre m'emañ Bart ha Lisa oc'h ober o studioù er skol, pe c'hoazh komz eus a bep seurt dodennoù all dre ma'z eus e Springfield kantvedoù a eiltudennoù o terc'hel perzhioù gant a bep seurt palioù disheñvel. Kavout a ra ''The Simpsons'' awen e daveoù sevenadurel gwirion evel ar sinema, ar skinwel, ar sonerezh, al lennegezh, ar skiantoù pe c'hoazh an istor.&lt;br&gt;Tu a vefe da grediñ ez eus eus ''The Simpsons'' un dresadenn-vev graet evit plijout d'ar vugale, met e gwirionez eo graet a-ratozh evit ober goap ouzh ar gevredigezh ma vevomp-holl hiziv an deiz, diouzh framm ar gevredigezh stadunanat. Hevelep kemennadenn zo a-dreñv pep skignadenn, ken eeun ma c'hellfe bezañ. Daoust da gement-se e chom ''The Simpsons'' tresadennoù-bev graet evit lakaat an dud da c'hoarzhin ha da dremen amzer blijus.

== An arlizh ==
E-touez an traoù a ro e liv d'ar rummad eo ret menegiñ an arlizh a zo e penn-kentañ pep skignadenn. Kregiñ a ra gant ur zoum diwar an titl ''The Simpsons'' ha betek kêr Springfield. Goude-se e heuilh pep tudenn eus an tiegezh o tistreiñ unan-hag-unan d'ar gêr goude un devezh labour en hevelep koulz-amzer. Ur wech erruet er gêr en em stailh an tiegezh war ar gourvezvank dirak ar skinwel, hep en em saludiñ kenetrezo.&lt;br&gt;Gant David Silvermann e voe aozet an arlizh kentañ, ha Danny Elfman a grouas ar sonerezh goude bezañ bet galvet gant Matt Groening e 1989. Ar sonerezh klevet a vez bepred ar memes hini, ha derc'hel a ra ur roll talvoudus-kenañ er rummad. Hervez Danny Elfman e chomo ar ganaouenn-se, krouet dindan daou zevezh gantañ, an hini wellañ bet savet gantañ biskoazh. Pevar foent en arlizh a gemm alies ag abadenn da abadenn avat : skrivet e vez gant Bart frazennoù disheñvel war daolenn ar skol e-keñver an abadenn ; c'hoariet e vez ur solo [[saksofon]] disheñvel gant Liza ; cheñch a ra ar pezh a vez skrivet war panell-skritellañ ar c'hef-enroller er stal hag evit echuiñ, cheñch a ra tost bepred ''gag'' ar gourvezvank.

== Abadennoù a-ratozh evit ''Halloween'' ==
Deuet eo an abadennoù a-ratozh evit [[Halloween]] da vezañ ur boaz. Matt Groening en deus savet abadennoù a-ratozh diwar-benn an euzh, ar moliac'h hag ar [[skiant-faltazi]]. Bep bloaz e vez skignet ''The Simpson's Horror Show'' da vare Halloween. E [[1990]] e voe skignet evit ar wech kentañ, e-kerzh ar c'houlzad 2. Biskoazh n'eo bet kemmet e vent, da lavaret eo teir abadennig e-lec'h unan ment reizh.

== Bannoù-treset ==
Bez' ez eus bet kalz [[bannoù-treset]] diwar-benn ''The Simpsons''. E [[1991]] e voe embannet ar re gentañ, er gelaouenn ''Simpsons Illustrated''. Plijet-bras e voe an dud, setu perak e tivizas Matt Groening e [[1993]] krouiñ an ti-embann ''Bongo Comics''. Naontek rummad bannoù-treset zo bet embannet gantañ betek-henn.

== ''The Simpsons'' : ar film ==
* Pajenn spisoc'h [[The Simpsons (film)|The Simpsons]]
Ur film bevaat zo bet savet gant [[David Silverman]] ha [[Matt Groening]], deuet er-maez d'ar [[27 a viz Gouere]] [[2007]] er bed a-bezh. Produet e oa bet gant [[20th Century Fox]], [[Gracie Films]], ha [[Film Roman]]. Ar film Simpson en doa graet berzh bras o rastellañ 527 milion $.
=== Hent hir ar film Simpsons ===
Abaoe penn kentañ ar stirad skinwel Simpsons e oa bet kaoz eus sevel ur film. [[James L. Brooks]] a oa savet ar soñj ennañ da implij skrid an tamm &quot;[[Kamp Krusty]]&quot; d'an heuliad a-benn kaout istor ar film. Ar gudenn a savas a oa ar poan da astenn istor an tamm evit mont etrezek padelezh ur film. E-pad pell amzer e chomas ar c'hudennoù ur skoilh d'ar film : un diouer a istor, un diouer a amzer d'ar skrivagnerien ha d'ar skipailh produiñ evit labourat war ur film e-pad ma kendalc'he ar stirad. Etre 1989 ha [[2003]] e chomas ar raktres unan a gostez.
=== Istor ar film ===
Er film eo saotret lenn [[Springfield]] gant Homer. Buan-kenañ e teu Springfield da vezañ kêr saotretañ ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]]. Abalamour da gement-se e tiviz ar gouarnamant lakaat ur volz-to vras war kêr Springfield ha lazhañ kemet den a zo dindani a-benn gwareziñ ar c'hêrioù all. Tec'hel kuit eus Springfield a ra an tiegezh Simpson, ha mont da [[Alaska]] da vevañ — met n'o deus ket ar re Simpson c'hoant da leuskel kêr Springfield da vezañ distrujet hag o mignoned da vezañ lazhet.

== Pennadoù kar ==
* ''[[The Simpsons: Tapped Out]]''

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Simpsons, The}}
[[Rummad:The Simpsons]]</text>
      <sha1>7x3mlcfctagirq333q21g8c4v4dhh8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Go (c'hoari)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13280</id>
    <revision>
      <id>2203394</id>
      <parentid>2017763</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T06:21:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32858" sha1="1ebwjj8i8nb1zbdvnfqtwr1dw9n8v5t" xml:space="preserve">[[Restr:1000-ast.png|140px|right|link=https://br.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pennadoù_a_ra_diouer_d%27ar_Wiki-mañ]]
{| class=&quot;infobox&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;width:23em; font-size:90%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color:{{#if:{{{bgcolour|}}}|&lt;nowiki/&gt;{{{bgcolour}}}|&lt;nowiki/&gt;DarkRed}}; color:#FFFFFF;font-family:Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 120%;&quot;| &lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;[[Restr:Go regeln ko.png|28px]]&lt;/div&gt;&lt;big&gt;'''{{{nom|{{PAGENAME}}}}}'''&lt;/big&gt;
|-
! colspan=2 align=center | [[Restr:Go_board.jpg|300px|center|Ur goban c'hoari go hengounel, gant mein gwenn ha du.]]
|-
! colspan=2 align=center bgcolor=#e0e0e0 | '''Anv [[sinaeg|sinaek]]'''
|-
| [[Sinaeg hengounel]]
| 圍棋
|-
|[[Sinaeg eeunaet]]
| 围棋
|-
| [[pinyin|Hanyu Pinyin]]
| Wéiqí
|-
| width=75 | [[Wade-Giles]]
| width=75 | Wei-ch'i
|-
! colspan=2 align=center bgcolor=#e0e0e0 | '''Anv [[japaneg|japanek]]'''
|-
| [[Kanji]]
| 囲碁
|-
| [[Romaji]]
| Igo
|-
! colspan=2 align=center bgcolor=#e0e0e0 | '''Anv [[Koreaneg|koreanek]]'''
|-
| [[Hangul]]
| 바둑
|-
| width=75 | [[Romanekadur reizhet]]
| width=75 | Baduk
|-
| width=75 | [[McCune-Reischauer]]
| width=75 | Paduk
|-
! colspan=2 align=center bgcolor=#e0e0e0 | '''Doare ar [[c'hoari]]'''
|-
| Niver a c'hoarierien
| 2
|-
| Oad
| ne vern
|-
| Amzer termenet
| N'eus ket
|-
| Pad ar c'hoari
| eus 10 munud da 3 eurvezh,&lt;br /&gt;a-wechoù a e c'hall an abadennoù tournamant padout ouzhpenn 16 eurvezh
|-
| Kemplezhder
| Izel
|-
| Strategiezh
| Uhel-kenañ
|-
| Perzh ar chañs
| hini ebet
|- 
| Barregezhioù
| [[Strategiezh ha taktik er go|strategiezh]], Arsellet
|}
Ur [[c'hoari strategiezh]] kenstrollañ difetis eo ar [[c'hoari]] '''go''' (碁 pe 囲碁 : igo e [[japaneg]]). Kozh-tre eo, ar c'hoshañ c'hoari anavezet evit ar mare. A-zaou e vez c'hoariet.

Ijinet eo bet e [[Sina]] e-tro [[XXvet kantved kt JK|2000 bloaz kent JK]]. Hiziv e vez c'hoariet go e Sina dreist-holl (ma vez graet 圍棋 ''[[pinyin]] : wéiqí, [[Wade-Giles]] : wei-ch'i'' anezhañ), e [[Korea]] (m'eo anvet 바둑 ''baduk'' pe ''paduk''), hag e Japan (ma reer ''go'', pe ''igo'' anezhañ). E Japan en deus tapet brud ar go adarre e-touez ar re yaouank gras d'ar [[manga]] [[Hikaru No Go]]. Er peurrest eus ar bed eo aet brud ar c'hoari go war-gresk ingal 
en dekvedoù diwezhañ. Berzh a ra abalamour d'an eeun m'eo reolennoù ar c'hoari ha koulskoude eo lies tuioù ha troioù ar c'hoari. 

Hervez ar c'hrennlavar n'eus ket bet c'hoariet biskoazh an hevelep abadenn div wech. Ha marteze eo gwir a-walc'h : war ur [[goban]] warnañ 19 poent kej dre 19 ez eus e-tro 4,63.10&lt;sup&gt;170&lt;/sup&gt; lec'hiadur posupl evit ur maen; Kalz brasoc'h c'hoazh eo eta an niver a abadennoù a c'haller c'hoari. Evel-just, n'eo ket evel-se emañ kont rak splann eo ez eus taolioù c'hoari fall-tre. A-benn ar fin eo kalz izeloc'h an niver a abadennoù a c'haller c'hoari, daoust ma chom labour aner klask jediñ an niver-rik anezho dre ar [[jedoniezh]]. 

Ur skeul zo evit live ar c'hoarierien ''go'' a ya eus an 30{{vet}} [[Kyu]] (deskarded) betek ar 1{{añ}} kyu, ha goude-se eus ar 1{{añ}} [[dan]] betek an 8{{vet}} dan evit an amatourien. Ur briziadenn dre vras eo an 30{{vet}} kyu rak n'eus bevenn gwirion ebet d'al live izelañ, sklaer eo.
Klotañ a ra live ur c'hoarier 1{{añ}} dan a-vicher gant live ur 7{{vet}} dan amatour.

== Istor ar Go ==
[[Restr:Kano_Eitoku_010.jpg|thumb|right|230px|C'hoari go er {{XVIvet kantved}}. Munud ar &quot;Peder sevenidigezh&quot; gant Kano Eitoku.]]
Lakaet e vez taol ijin ar go, ouzhpenn 4000 bloaz zo, pe war kont an Impalaer [[Yao]] ([[2337 kt JK|-2337]] - [[2258 kt JK|-2258]]) pe war hini an Impalaer [[Shun]]; an daou anezho c'hoant ganto desevel o mab ha tresañ un hent dezhañ er vuhez. Lod all a soñj dezho eo ur [[gwaz (gwazoniezh)|gwaz]], anvet U, en dije ijinet ar c'hoari a-benn dudiañ e Aotrou dindan ren [[Ketsu]] en {{XVIIIvet}} kantved a-raok ar marevezh kristen. 

Diouzh vojenn ar pemp [[aerouant]] e voe divizet krouiñ ar c'hoari ''go'' gant an daou aerouant [[Hei Tzu]] ha [[Bai Tzu]], a veze oc'h en em gannañ evit gouzout piv a oa ar c'hreñvañ anezho o-daou. Evel-se e vije tu d'o dispartiañ. Kaset e voe neuze gant an doueed un aerouant all a-benn evezhiañ ar c'hoari, ha roet urzh dezhañ da zont en-dro evit dezrevelliñ an abadenn dre ar munud pa vije bet echu ar c'hoari. Heñvel e oa ar reolennoù c'hoari ouzh ar re a-vremañ, nemet ne oa ket eus [[C'hoari go#Ar c'ho|reolenn ar c'ho]] peogwir e oa divarvel an daou aerouant ha neuze difin o fasianted. O c'hoari emañ atav an daou aerouant abaoe milvedoù, ha bep milved e vez kaset gant an doueed un aerouant all da evezhiañ ar c'hoari. Evit poent ez eus pemp aerouant o sellet ouzh an abadenn. Lavaret e vez e tlefe ar c'hwec'hvet bezañ kaset a-benn un nebeud bloavezhioù ac'hann.

Kavet e vez er [[yiking]], an arz divinout sinaat, heñveladurioù niverus gant ar ''go'' a c'hallje bezañ benveg danvezel an divinout.

Er bloazlevrioù ''Nevezamzer'' ha ''[[Diskar-amzer]]'' (etre [[722 kt JK|-722]] ha [[481 kt JK|-481]]) emañ ar menegoù skrivet kentañ eus ar c'hoari go. Diwezhatoc'h eo meneget ar go gant [[Konfusius]] en e gaozeadennoù. Skrivet eo bet an dornlevrioù go kentañ e Sina e-tro dibenn an dierniezh [[Tierniezh Han|Han]] (deroù an {{IIIe kantved}}). D'ar mare-se e voe renket ar go e-touez an &quot;[[tri arz sakr]]&quot; (livañ, sonerezh ha kaerskriverezh). Adal dibenn an Haned ha betek adsavidigezh an Impalaeriezh gant ar [[Tierniezh Sui|Suied]] e [[589]], e kouezh ar renkadoù ren en arouaregezh hag en em roont d'an [[daoegezh]] ha d'ar go.

Da neuze e ra berzh-bras ar go; ijinet e vez un doare renkañ ar c'hoarierien hervez o barregezh, savet e vez ensavadurioù go gant kargidi. Niverus eo al levrioù embannet diwar-benn ar go : dastumadoù abadennoù, skridoù teorikel, roll c'hoarierien, hag all. 
Renket eo ar go etre an &quot;tri arz sakr&quot; pleustret warno gant an Impalaer ha tud a lez, betek dibenn an {{XIXvet kantved}}.

Degouezhout a ra ar go (baduk e koreaneg) e [[Korea]] er {{Vvet kantved}}. Er {{VIIvet kantved}} emañ e [[Japan]] ma ra berzh diouzhtu e-touez metoù ar [[Brientin|vrientinien]], levezonet-kenañ gant Sina. Ar re-se a vir evito o-unan ar gwir da c'hoari. Berzet eo ouzh ar venec'h c'hoari go e [[dezveg lezennel]] [[701]].

Diwezhatoc'h en em ledo ar c'hoari go e-mesk ar [[boñz|voñzed]] hag ar [[Samourai|samouraied]] a implije anezhañ evit pleustriñ war ar strategiezh [[milour|vilourel]]. Gant ar venec'h [[Nichiren|nicherenat]] (skol voudaek japanat) e voe savet ar skol go kentañ : skol [[Honinbo]].

Kent da Japan bezañ unanet e [[1603]] emañ ar go en e varevezh klasel. Harpet eo gant ar vilourien hag ar [[shogun]] [[Tokugawa]]; teir skol vras nevez a vez o keveziñ a-benn tapout evito ar postoù kargidi arc'hantaouet mat. Bep bloaz e vez bodet daou c'hoarier gwellañ Japan e-kerzh un [[tournamant]] dirak an [[Impalaer]] hag ar [[shogun]], betek adreizhadenn [[Meiji]].

En {{XVIIIvet kantved}} e kroger da venegiñ ar c'hoari evit ar wech kentañ dre skrid e bed ar c'hornôg. Kavet e vez e dezrevelloù ar veajourien evel hini ar [[Jezuisted|Jezuist]] [[Matteo Ricci]]; dont a ra ar go da vezañ anavezet en [[Europa]]. Gant [[Leibnitz]] eo bet embannet ar pennad europat kentañ war ar go e [[1710]]. Koulskoude n'eo nemet e dibenn an {{XIXvet kantved}} ma yeas ar go war-raok, dreist-holl en [[Alamagn]] hag en [[Aostria-Hungaria]]. Krouet eo ar c'hlub kentañ e [[1895]] gant ofisourien eus ar morlu aostriat-hungarat hag e [[1909]] e teu er-maez ar gelaouenn gentañ.

War ziorren eo aet ar go modern er bed a-bezh goude an [[eil brezel bed]], broudet gant lusk ar c'hevread japanat ha nerzh nevez ar c'hevreadoù korean ha sinaat.

Ouzhpenn 40 milion a c'hoarierien zo hiziv, en o zouez e-tro 1 milion a Europiz.

== Un diverrañ eus ar reolennoù ==
&lt;div style=&quot;float:right;margin:8px;margin-right:0;border:1px solid #AAAAAA;background:#F8F8F8;color:#000000;padding:4px;text-align:center&quot;&gt;
{{Goban|=
      A   B   C   D   E   F   G   H   J   K   L   M   N   O   P   Q   R   S   T
 19 | ul|  u|  u|  u|  u|  u|  u|  u|  u|  u|  u|  u|  u|  u|  u|  u|  w|  u| ur|= 19
 18 |  l|   |   |   |   |   |   |   |  b|  b|  w|  w|   |  w|  b|  b|  b|  w|  r|= 18
 17 |  l|   |   |   |   |  w|   |  b|   |  w|  b|  w|   |   |   |  b|  w|  w|  r|= 17
 16 |  l|   |   |  b|   |   |   |   |   |  w|  b|  w|  b|  b|   |  b|  w|  b|  r|= 16
 15 |  l|   |   |   |   |  w|   |   |   |  w|  b|  b|  w|   | b1|  w|   |  w|  r|= 15
 14 |  l|   |   |  b|   |   |   |   |   |  w|  b|   |  w|   | w2|  w|   |  w|  r|= 14
 13 |  l|   |   |   |   |  w|   |   |   |   |  b|   |   |   |   |  b|  w|   |  r|= 13
 12 |  l|   |   |  b|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  b|   |  b|   |  r|= 12
 11 |  l|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  r|= 11
 10 |  l|   |   |  b|   |   |   |   |   |  -|   |   |   |   |   |  b|  b|   |  r|= 10
  9 |  l|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  b|   |   |   |  w|   |  r|=  9
  8 |  l|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  b|   |   |  w|   |   |  b|  r|=  8
  7 |  l|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  w|   |   |   |  w|  b|  r|=  7
  6 |  l|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  w|   |   |  r|=  6
  5 |  l|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  w|   |   |   |   |  r|=  5
  4 |  l|   |   |  b|   |   |   |   |   |  -|   |   |  b|  b|   |  b|  b|  b|  r|=  4
  3 |  l|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  w|  b|  b|   |  w|  w|  r|=  3
  2 |  l|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  b|  w|  w|   |   |  r|=  2
  1 | dl|  d|  d|  d|  d|  d|  d|  d|  d|  d|  d|  d|  d|  d|  d|  d|  w|  d| dr|=  1
   A   B   C   D   E   F   G   H   J   K   L   M   N   O   P   Q   R   S   T
|20}}
&lt;small&gt;Skouer un dalc'h (live aes)&amp;nbsp;: C'hoari a ra ar re Zu.&lt;br /&gt;
Penaos saveteiñ ar strollad el laez a-zehou&amp;nbsp;?&lt;br /&gt;
Diskoulm gant 1. Divinit ar peurrest...&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
Eeun eo reolennoù ar go&amp;nbsp;; setu an diverrañ anezho&amp;nbsp;:
* C'hoari a ra ar re Wenn hag ar re Zu war un [[tablez]] m'emañ merket 19 linenn [[a-hed]] ha 19 linenn [[a-led]] a ya da sevel ur [[kael|gael]] gant 361 poent kej. Gant pep c'hoarier ez eus un niver didermenet a jedoueroù (anvet ''mein'') eus e liv. E penn-kentañ ar c'hoari eo diac'hub (''goullo'') an holl poentoù kej.
* Pal ar c'hoari : stummañ ''tiriadoù'', anezho holladoù poentoù kej goullo kontrollet gant ur c'hoarier. E fin an abadenn e vez lakaet ar ''brizonidi'' (mein tapet pe ''marv'') war poentoù kej tiriadoù an eneber. Goude e konter 1 poent dre boent kej diac'hub (se n'eo nemet un teknik kontañ&amp;nbsp;: sañset e talvez 1 prizoniad pe un tiriad evit 1 poent). Trec'h eo ar c'hoarier gantañ ar muiañ a diriadoù. 
* C'hoariet e vez pep hini d'e dro; Du a grog atav. Pep c'hoarier a laka ur maen nevez eus e liv war unan eus poentoù kej diac'hub an tablez.
* Lavaret e vez eus ar mein stok-ha-stok pa heulier linennoù an tablez ez int ''luget''. Graet e vez ''strollad mein'' eus ur strobad mein eus an hevelep liv luget kenetrezo.
* Bez' ez eus, en-dro da bep maen pe srollad mein, poentoù kej stok diac'hub pa heulier linennoù an tablez. ''Frankizoù'' ar maen pe ar strollad mein ez int. Ma vez lamet kuit ar frankiz diwezhañ gant taol c'hoari ur c'hoarier e vez tennet ar maen pe ar strollad mein-se eus an tablez (''paket'' pe ''prizoniet'' ez int). Memes mod e vez graet evit mein pe strolladoù mein an eneber.
* Goude un taol prizoniañ eo difennet c'hoari un taol a adkroufe ur saviad heñvel ouzh an hini a-raok er memes lec'h war an tablez.
* Ma laosk ur c'hoarier e dro, egile a c'hall c'hoari en-dro.
* Pa laosk an daou c'hoarier o zro lerc'h-ouzh-lerc'h ez echu ar c'hoari.
* Goude klozañ an abadenn e vez priziet ''poentoù'' pep c'hoarier : an niver a boentoù kej ac'hubet pe kelc'hiet-mik gant mein ur c'hoarier eo a gont. Kelc'hiet-mik eo ur poent kej goullo ma kej an holl hentoù a ya eus ar poent kej-se en ur heuliañ ar gael gant mein ar c'hoarier-se a-raok en em gavout gant re e eneber pe gant bevennoù an tablez. 
* Trec'h eo an hini bet tapet ar muiañ a boentoù gantañ.

Peurliesañ e vez implijet adstummoù a bep seurt diwar ar reolennoù-se. A-is emañ displeget an adstummoù all-se na cheñchont ket doare ar c'hoari forzh penaos.

== Reolennoù dre ar munud ==

=== An dafar ===
An [[tablez]] (''[[goban]]'' e [[japaneg]]) zo anezhañ ur gael 19 linenn c'haranet dre 19 a ya da stummañ 361 poent kej. Alies e c'hoari an deskarded war gobanoù bihanoc'h 13x13 pe 9x9, gant an hevelep reolennoù c'hoari.

Dasparzhet eo ar ''mein'' (''go-ishi'' e [[japaneg]]) e daou strollad difin o niver sañset met e gwirionez ez eus 181 maen du ha 180 maen gwenn. C'hoariet e vez ar mein viheñvel war poentoù kej ar garanoù a zalc'h anezho e plas. Evel-se ne riklont ket war ar goban pa vez embreget ar mein.

Peurliesañ e vez lakaet ar mein e-barzh bolennoù (''go-ke'' e [[japaneg]]), unan dre c'hoarier. Aes eo ober gant golo ar volenn evit renkañ ar mein bet paket e-kerzh an abadenn.

=== Deroù an abadenn ===
A-raok kregiñ gant un abadenn nevez e tiviz an daou c'hoarier pehini anezho a grogo ganti, dre an ''nigiri''. Graet e vez ''nigiri'' eus ar fed evit ur c'hoarier da gemer un niver bennak a vein gwenn, tra ma tap egile ur maen du pe zaou. Lakaat a ra da gompren evel-se e soñj dezhañ eo par pe ampar an niver a vein gwenn zo e dorn e eneber. M'eo deuet a-benn da zivinout mat e tap ar mein du hag e c'hoari da gentañ.

=== Doare ar c'hoari ===
[[Restr:Go adjacent stones.png|left|frame|Un heuliad mein du ha daou heuliad gwenn. Merket eo ar frankizoù gant poentoù.]]
Dre zaou e vez c'hoariet go. Unan a ra gant ar mein gwenn hag egile gant ar re zu. E deroù an abadenn eo goullo ar goban. Ar c'hoarier du eo a grog ganti pa vez c'hoariet hep dilañs (sellet a-is evit an displegadennoù a denn d'ar c'hoari gant dilañsoù).

C'hoariet e vez a bep eil; pep hini a laka ur maen war unan eus poentoù kej ar goban (gallout a reer c'hoari war ar poentoù kej zo war ar bordoù pe war kornioù ar gael ivez). Ur wech bet lakaet war ar goban, ne vez ket cheñchet plas d'ur maen ken. Gallout a ra ur c'hoarier leuskel e dro pe dilezel an abadenn pa vez e dro.

[[Restr:Go capturing.png|right|frame|Ma c'hoari Gwenn e A, e koll ar strollad Du e frankizoù, paket eo ha tennet e vez er-maez eus ar goban.]]
Lavaret e vez eo ''luget'' kenetrezo ar mein eus an hevelep liv zo stok-ha-stok (en ur heuliañ linennoù ar gael). Mont a reont d'ober ur strollad. ''Frankizoù'' a reer eus ar poentoù kej goullo
en-dro d'ur strollad pe d'ur maen. Pa ne chom frankiz ebet ken gant ur maen, pe ur strollad mein, eo paket (prizoniet). Tennet e vez kuit ar strollad a-bezh eus ar goban neuze. Lakaet e vez gant ar bern ''prizonidi'' paket digant an tu enep.

=== Taolioù difennet ===
==== Ar c'ho ====
[[Restr:Goko.gif|left]]
Kuit na vefe adc'hoariet an hevelep taol da viken eo bet savet reolenn ar ''c'ho'' (Ur ger japanek a dalvez ''peurbadelezh'' eo ''ko''). Berzet eo c'hoari un taol a adlakfe ar c'hoari en ur stad bet gwelet dija e-kerzh an abadenn.
E gwirionez, peurliesañ ne vez implijet reolenn ar c'ho nemet evit ur maen, pe ur strollad mein, zo o paouez bezañ prizoniet ha pa ne chom nemet ur frankiz gant ar maen eo bet c'hoariet an taol gantañ. Ma vez c'hoariet un taol a adkas an traoù d'ar stad ma oant just a-raok ez eo ur c'ho. Difennet eo c'hoari aze eta. Ret eo d'ar c'hoarier c'hoari pelloc'h eta, ar pezh a grou ur c'hemm war ar goban. Evel-se, ma ne vez ket leuniet ar c'ho gant ar c'hoarier all war-lerc'h, eo posupl pakañ el lec'h-se en-dro .

Efed ar c'ho eo lakaat ur saviad lec'hel (en-dro d'ar c'ho) da vezañ kalz diouzh stad an traoù war peurrest ar goban. Ma fell d'an daou c'hoarier gounid ar c'ho e rankont c'hoari taolioù tag e lec'h all war ar goban, betek ma tivizo unan eus ar c'hoarierien ober van eus ur gourdrouz e lec'h all a-benn gellout gounit emgann ar c'ho.

==== An emlazh ====
&lt;div style=&quot;float:right;margin:8px 0 8px 8px;border:1px solid #AAAAAA;background:#F8F8F8;color:black;padding:4px;text-align:center&quot;&gt;
{|border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;border:0;border-collapse:collapse;padding:0&quot;
|-style=&quot;border:none&quot;

|[[Restr:Go ul.png|24px|]]
|[[Restr:Go u.png|24px|]]
|[[Restr:Go u.png|24px|]]
|[[Restr:Go u.png|24px|]]
|[[Restr:Go u.png|24px|]]
|[[Restr:Go u.png|24px|]]
|[[Restr:Go u.png|24px|]]
|[[Restr:Go u.png|24px|]]
|-style=&quot;border:none&quot;
|[[Restr:Go l.png|24px|]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|[[Restr:Go w.png|24px|gwenn o vevañ en difenn]]
|[[Restr:Go b.png|24px|du bev]]
|[[Restr:Go b.png|24px| du bev]]
|[[Restr:Go b.png|24px| du bev]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|-style=&quot;border:none&quot;
|[[Restr:Go l.png|24px|]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|[[Restr:Go b1.png|24px|du o tagañ]]
|[[Restr:Go w.png|24px|gwenn gourdrouzet]]
|[[Restr:Go w.png|24px| gwenn gourdrouzet]]
|[[Restr:Go c.png|24px|emlazh gwenn difennet]]
|[[Restr:Go b.png|24px|du bev]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|-style=&quot;border:none&quot;
|[[Restr:Go l.png|24px|]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|[[Restr:Go w.png|24px|gwenn bev]]
|[[Restr:Go b.png|24px|du bev]]
|[[Restr:Go b.png|24px| du bev]]
|[[Restr:Go b.png|24px| du bev]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|-style=&quot;border:none&quot;
|[[Restr:Go l.png|24px|]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|[[Restr:Go w.png|24px|gwenn bev]]
|[[Restr:Go w.png|24px|gwenn bev]]
|[[Restr:Go w.png|24px|gwenn bev]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|-style=&quot;border:none&quot;
|[[Restr:Go l.png|24px|]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|[[Restr:Blank Go gameboard.png|24px|]]
|}
&lt;small&gt;Emañ an du o paouez tagañ e 1.&lt;br /&gt;
N'hall get ar gwenn c'hoari er&lt;br /&gt;poent klec'hiet e ruz (emlazh).&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
Pa vez c'hoariet ur maen e vez sellet da gentañ ouzh frankizoù ar strolladoù enep tro-dro dezhañ. Ma n'eus frankiz ebet ken da lod anezho e vezont tennet kuit ha kontet evel prizonidi. Ma n'eus bet paket strollad enep ebet e studier frankizoù ar strollad m'emañ ar maen zo o paouez bezañ lakaet war ar goban (a-wechoù, eñ hepken). Ma n'eus frankiz ebet ken gant ar strollad ez eo un ''emlazh''. Difennet eo.

=== Dibenn ar c'hoari ===
Echuiñ a ra ar c'hoari pa laosk daou c'hoarier o zro lerc'h-ouzh-lerc'h. Tennet e vez neuze ar ''mein marv'' (ar re chomet war ar goban hag a vo paket dre ret) e-giz pa vijent bet prizoniet. 
An tabutoù evit gouzout ha bev pe varv eo ur maen a vez diskoulmet en ur genderc'hel da c'hoari betek ma vefe a-du an daou c'hoarier. E Japan ez eus ur roll degouezhioù hir a ra dave da abadennoù c'hoariet e-kerzh tournamantoù. Dister dra eo se evit an darn vrasañ eus ar c'hoarierien.

Ur wech tennet ar mein marv e konter ar poentoù a-benn gouzout piv zo bet trec'h, da lavaret eo piv zo aet gantañ an tiriad brasañ war ar goban. Daou zoare zo evit se :
* Mod Japan, hini &quot;an tiriadoù&quot;; pep c'hoarier a gont an niver a boentoù kej goullo kontrollet gantañ (kelc'hiet ''penn-da-benn'' gant e vein dezhañ e-unan) ha tennañ a ra an niver a vein bet pakaet digantañ (aes eo d'en ober en ur lakaat ar mein enep war ar poentoù kej kontrollet goullo a-benn bihanaat ar skor).
* Mod Sina, hini ''ar gorreadoù''; ne gont ket ar brizonidi met kontet e vez an holl boentoù kej kontrollet gant ur c'hoarier, da lavaret eo an holl boentoù m'en deus lakaet ur maen hag an holl boentoù goullo zo kelc'hiet ''penn-da-benn'' gant e vein dezhañ e-unan (pa n'hall ket ar c'hoarier enep c'hoari enno hep c'hoari ur c'ho pe hep en em lazhañ).
Ne vern an doare kontañ, trec'h eo an hini a zastum ar muiañ a boentoù. Peurliesañ en em gaver gant an hevelep trec'hour, pe gant mod Sina pe gant hini Japan.

== [[dilans sport|Dilañsoù]] ha komi ==
[[Restr:Tuchola 051.jpg|thumb|right|C'hoarierien go e deroù un abadenn.]]
Evit ma c'hallfe c'hoari a-gevret c'hoarierien dezho liveoù disheñvel e c'haller leuskel un tamm lañs d'ar c'hoarier gwanañ. Hennezh, hag a c'hoari gant ''Du'', a c'hall kaout un nebeud mein ouzhpenn lakaet war ar goban a-raok na krogfe an abadenn.

=== Ar mein dilañs ===
Peurliesañ, e vez lakaet meiñ lañs ar c'hoarier gwanañ war ar goban war poentoù kej kendivizet anvet ''hoshi''.
War ur goban 19x19, ez eo an 9 foent da-heul :
* 4 da (4,4) eus ur c'horn
* 4 da (4,10) etre ar poentoù a-raok
* 1 poent e-kreiz (10,10) anvet an ''tengen''
Alies eo rakverket al lec'hioù-se war ar goban dre ur poent brasaet en-dro d'ar poent kej.

Du a c'hall lakaat etre 2 ha 9 maen dilañs hervez diforc'h live an daou c'hoarier. Ma ne sav ket an diforc'h live en tu all d'ur maen hepken, ''du'' a c'hoari da gentañ, ar pezh a ro un tamm lañs bihan ma c'haller drezañ gounit e-tro 5 pe 6 foent.

=== Ar c'homi ===
Pa gevez daou c'hoarier ken kreñv ha ken kreñv ez eus ul lañs dre ret gant ar c'hoarier a grog evel m'eo bet gwelet a-us. E-pad kantvedoù ez eus bet c'hoariet go hep teuler nemeur a fed d'an digempouez-mañ. Goude-se eo bet istimet gounid an du war ar gwenn da 5 poent hanter. Bremañ e roer ar poentoù-se d'ar re wenn e-pad an abadennoù kevatal. ''Komi'' a reer eus ar poentoù digoll-se.

Abaoe un nebeud bloavezhioù eur tuet da lakaat kreskiñ talvoudegezh ar c'homi. Tremenet eo da 6 poent hanter e Korea hag e Japan ha da 7 poent e Sina.

== Strategiezh ==
Elfennoù diazez ar strategiezh er c'hoari go zo : 
;Lugañ : Pa vez miret e vein stag ez eus nebeutoc'h a strolladoù da zifenn.
;Troc'hañ : Disrannañ mein an eneber a redi anezhañ da zifenn muioc'h a strolladoù.
;Bevañ : Barregezh ar mein da chom hep bezañ paket eo. Peurliesañ en deus ezhomm ur strollad eus ''div lagadenn'' evit bevañ
;Mervel : Marv eo ur strollad ma n'haller ket mirout outañ a vezañ prizoniet war verr, krenn pe hir dermen.

== An urzhiataerioù hag ar go ==
''Pennad pennañ: [[An urzhiataerioù hag ar go]]''

Daoust d'an araokadennoù eo pell ar [[goulev stlenn|goulevioù]] '''c'hoari go''' da vezañ ken mat ha goulevioù an [[echedoù]]. Ar goulevioù barrekañ ne dapont ket live ur c'hoarier klub etre c'hoazh hag aes e vefent pilet gant ur c'hoarier ampart gantañ un dilañs 9 maen. E [[1997]] eo bet trec'het ar goulev HandTalk gant [[Janice Kim]], [[shodan]] a-vicher, daoust d'un dilañs a 25 maen. E [[1998]] eo bet trec'het Many Face of Go gant Martin Müller, 6{{vet}} dan amatour gant 29 maen dilañs. Displegañ a c'haller kement-mañ dre doareoù liesseurt ar c'hoari, en o zouez :
* natur saviad an trec'h,
* lec'hiadur koulz lavaret diniver pep maen war ar goban,
* ment vras ar [[goban]] (ar pezh ne dalvez ket eo gwelloc'h an urzhiataerioù gant gobanoù bihanoc'h),
* natur anlec'hel [[#Ar c'ho|reolenn ar c'ho]],
* al live uhel empleget evit [[anavezout furmoù]].

Setu perak e soñj da imbourc'herien zo war ar [[speredegezh kalvezel]] e kinnig ar '''go''' ur muzul gwelloc'h eus barregezh an urzhiataerioù eget an [[echedoù]].
[[Restr:Deep Blue.jpg|thumb|150px|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;''Deep Blue''&lt;/div&gt;]]
:D'an [[17 a viz C'hwevrer]] [[1996]], ar c'hoarier [[echedoù]] [[Gary Kasparov]] a c'hounezas 4 c'hrogad enep an urzhiataer ''Deep Blue'' savet gant ar gompagnunezh [[IBM]], a c'hounezas 2 grogad evelato.
:Bloaz goude, d'an [[11 a viz Mae]] [[1997]], e voe trec'het Kasparov gant ''Deeper Blue'' : 3,5 evit an urzhiataer ouzh 2,5 evit an den. En deiz-se e voe diskouezet splann e c'hall un urzhiataer jediñ ur wezennad a 10&lt;sup&gt;120&lt;/sup&gt; kedaozad bewech ma vez e dro da c'hoari.
:D'an [[9 a viz Here]] [[2015]], e [[Londrez]], an urzhiataer ''AlphaGo'' a faezhas [[Fan Hui]], kampion [[Europa]] ar c'hoari go, dre 5 krogad ouzh 2. Goude bezañ prouet e c'hall jediñ 10&lt;sup&gt;170&lt;/sup&gt; kenaozad ar c'hoari go e vo kaset ''AlphaGo'' dirak gwellañ c'hoarier ar bed [[2015]].
* Evit gouzout penaos e ya ''Alphago'' en-dro : [http://www.nature.com/articles/nature16961.epdf?referrer_access_token=eS0sD4H0IYbZT4CyI3jrONRgN0jAjWel9jnR3ZoTv0OivKk3lXs6SxMz535byYwHnl5-dYSTNp9HCujoL8AwwSb90nUbNO8G9l9lmQGewwRTLdeLqJpoxHvtqZI8BFBfs-BIJ6va-gEzCm_vA816ExyvJM2yB9-ntt26xJdugcizCNYaaVzccmTqV2n_LmvHPOjJEA-DN5PNwS6NBtfp4WTXZh84aX3bT_JBJPfMwGg4VPV-QILv4QE1lJbYwFYGLCyUaKe9f3AuY72jZhxuGaS8E0UF6-5nbJ9LHiZKyynqGt_5BdLdnaaG2TQk-nie&amp;tracking_referrer=www.lemonde.fr ''Nature''] {{en}}

Stankoc'h-stankañ eo ar c'hoari go dre ar [[Kenrouedad|Genrouedad]]. Gallout a ra ar c'hoarierien kejañ, eskemm war abadennoù ha c'hoari an eil ouzh egile. Koulskoude n'eo ket ken priziet hag ar c'hoari ''gwir''. Tu zo da c'hoari gant kalz servijerioù ha [[meziant|meziantoù]]. Gwelet [[#C'hoari war ar Genrouedad|C'hoari war ar Genrouedad]] ha [[#Meziantoù c'hoari go|Meziantoù c'hoari go]].

===DeepMind ''vs.'' Lee Sedol===
E [[Seoul]], d'an [[9 a viz Meurzh]] 2016 e krogas an urzhiataer Google DeepMind, gant ar meziant ''AlphaGo'', da c'hoari enep [[Lee Sedol]] (* [[2 a viz Meurzh]] [[1983]]), gwellañ c'hoarier denel 2015. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Krogad !! Deiziad !! LEE Sedol (den)&lt;br&gt;{{Korea ar Su}} !! ''AlphaGo'' (meziant)&lt;br&gt;{{SUA}} !! Evezhiadennoù
|-
| align=&quot;center&quot; | '''1'''
| align=&quot;center&quot; | 09 MEU 16
| align=&quot;center&quot; | 0
| align=&quot;center&quot; | 1
| Dic'hortoz ha tagus eo bet doare c'hoari ar meziant.
|-
| align=&quot;center&quot; | '''2'''
| align=&quot;center&quot; | 10 MEU 16
| align=&quot;center&quot; | 0
| align=&quot;center&quot; | 1
| Emzifenn a-grenn eo bet doare c'hoari an den.
|-
| align=&quot;center&quot; | '''3'''
| align=&quot;center&quot; | 12 MEU 16
| align=&quot;center&quot; | 0
| align=&quot;center&quot; | 1
| Digemm eo bet Lee Sedol, met lañs zo bet gant AlphaGo adal an deroù.
|-
| align=&quot;center&quot; | '''4'''
| align=&quot;center&quot; | 13 MEU 16
| align=&quot;center&quot; | 1
| align=&quot;center&quot; | 0
| Dilez gant ar meziant.
|-
| align=&quot;center&quot; | '''5'''
| align=&quot;center&quot; | 15 MEU 16
| align=&quot;center&quot; | 0
| align=&quot;center&quot; | 1
| 1 pt lañs pe 2 gant αGo er ''yosei'' ; an den en deus lezet an horolaj da dreiñ. 
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| '''Σ'''
| align=&quot;center&quot; | '''1'''
| align=&quot;center&quot; | '''4'''
| '''Trec'h eo ar meziant.'''
|- bgcolor=&quot;#fff&quot;
| colspan=&quot;5&quot; | * [https://gogameguru.com/ Arsellout ar c'hrogadoù] {{en}}.
|-
|}
Meur a wech dija ez eo aet ar maout gant ur meziant e-tal un den.
*[[1979]] : ar meziant [[backgammon]] ''BKG 9.8'' a c'hounezas 7 ouzh 1 e-tal kampion nevez ar bed, an [[Itaia]]n Luigi Villa.
*[[1994]] : kampion ar bed e voe ar meziant [[damez]] [[Bro-Saoz|saoz]] ''Chinook'' e-tal an [[SUA|Amerikan]] Marion Tinsley, a embannas emdenn en abeg ma oa klañv ; bloaz war-lerc'h e voe ''Chinook'' kampion ar bed adarre.
*[[1997]] : ar meziant [[echedoù]] ''Deep Blue'' a drec'has Gary Gasparov, evel m'eo bet meneget amañ a-us.

== Krennlavarioù ha soñjoù diwar-benn ar go ==
* &quot;N'eo ar bed nemet ur c'hoari go zo bet luziet e reolennoù hep abeg&quot; ([[krennlavar]] sinaat).
* Ken mistr, organek ha ken poellek eo reolennoù ar go. Sur a-walc'h ma'z eus stummoù buhez speredel un tu bennak en egor e tleont c'hoari go&quot; ([[Emanuel Lasker]], bet kampion ar bed war an echedoù).
* Tri lankad zo d'un abadenn go : ar [[fuseki]], kreiz ar c'hoari, hag an dilez&quot;
* Atari zo un taol fall
* Marteze zo divskouarn gant ar c'had met ne vez ket atav daoulagad&quot;
* A-raok embann eo fall un taol, bezit sur n'eo ket bet c'hoariet gant un navvet dan&quot;

== Gwelet ivez ==

=== Pennadoù kar ===
* [[Xiangqi]] (c'hoari echedoù sinaat)
* [[Shōgi]] (c'hoari echedoù japanat)
* [[Hikaru No Go]] ([[manga]] war ar c'hoari go)
* [[Lee Chang-ho]] (c'hoarier korean)

=== Geriaoueg ar go ===
* [[Insei (c'hoari go)|Insei]] (deskarded)
* [[Tesuji]] (teknik)
* [[Kifu]] (notadur)

=== Liammoù diavaez ===

* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20060513065200/http://www.incipitblog.com/index.php/2005/07/09/yasunari-kawabata-le-maitre-ou-le-tournoi-de-go-1952/ Lenn mp3 (sonlevr)] eus incipit levr Yasunari Kawabata : Ar mestr pe an tournamant go
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20120212182957/http://www.nihonkiin.or.jp/lesson/knowledge-e/ Istor ar Go e Japan ha deskiñ c'hoari]
* {{en}}, {{fr}} [http://senseis.xmp.net/ ''Sensei's library''] (levraoueg ar mestr); ul lec'hienn wiki war ar c'hoari go
* {{en}} [http://www.gobase.org Bibl ar c'hoari go]
* {{fr}} [http://ffg.jeudego.org/REVUES/BIBLIOGO/ Levrlennadur ar go]
* {{fr}} [http://ffg.jeudego.org Lec'hienn Kevre Frañs ar c'hoari go]
* {{fr}} [http://rfg.jeudego.org Kelaouenn c'hall ar go]
* {{en}} [http://www.goproblems.com/ Poelladennoù liesseurt war ar go war ar Genrouedad]
* {{en}} [http://gtl.jeudego.org/ Lec'hienn ma c'haller adtapout abadennoù bet displeget pe goulenn ma vefe displeget abadennoù zo]
* {{fr}} [http://www.jeudego.com/ www.jeudego.com]
* {{fr}} [http://ecole.go.free.fr Kentelioù go war ar Genrouedad]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20160305003414/http://www.qualiconsult.net/go.htm Spered ar go]

=== C'hoari war ar Genrouedad ===
* FICGS (Free Internet Chess &amp; Go Server) : http://www.ficgs.com/
* KGS (Kiseido Go Server): https://web.archive.org/web/20200621054248/http://kgs.kiseido.com/ (Java 1.3), c'hoari, kentelioù (digoust), kuzulioù...
* IGS (Internet Go Server) : https://web.archive.org/web/20070820033528/http://www.pandanet.co.jp/English/
* NNGS (No Name Go Server) : https://web.archive.org/web/20030803090333/http://nngs.cosmic.org/
* Dragon Go Server : http://www.dragongoserver.net/ servijer c'hoari &quot;tro-ha-tro&quot;
* JeudeGo : http://jeudego.org deskiñ ha freeware
* Yahoo Games : https://web.archive.org/web/20120108195528/http://games.yahoo.com/

=== Meziantoù c'hoari go ===

==== Pennadoù kar ====
* '''Lusker speredegezh kalvezel ha c'hoari go'''. ''N'eo ket aet ken pell an araokadennoù war ar c'hoari go ha war an echedoù (sellet [[Deep Blue]], [[Fritz]]...)''. Tammoù traoù zo koulskoude :
** [[gnugo]] a c'hoari madik...
* '''Arvalien grafek''', ''evit c'hoari ouzh ur gwir eneber war unan eus ar servijerioù c'hoari Kenrouedad meneget a-us (KSG, IGS, NNGS, ...) pe a-enep [[gnugo]]''.
** [[glgo]]
** [[ggo]]
** [[qgo]]
** [[cgoban]] 
** [[cgogen]]
* '''Reizhiad korvoiñ''' gouestlet :
** [[Hikarunix]] zo un [[dasparzh Linux]] e [[LiveCD]] a bourchas un endro klok evit studiañ ha c'hoari go (GNU Go, qGo, gGo, glGo, CGoban, Jago, ngo, hag all).

==== Liammoù diavaez ====
* [https://web.archive.org/web/20060506104721/http://canut-ki-in.jeudego.org/simulation_influence/ drevezer levezon], goulev pedagogel (diazezet war ar Gwiad) a dres &quot;kartennoù&quot; abadennoù go. Gwelet e vez al levezon, an tennder, ar siperezh hag an distabilder.
* [http://www.jeudego.com/GoTeacher/index.htm JeudeGo Teacher], ur sederom deskiñ
* [https://web.archive.org/web/20070211202455/http://lie.math.brocku.ca/gotools/applet.html GoTools], ur goulev diskoulmañ buhezioù ha marvioù, live micherel ''(n'eus nemet war ar poelladennoù-se, e frammoù bevennet gant palioù sklaer ma c'hall disoc'hoù ar speredegezh kalvezel bezañ keñveriet ouzh re an echedoù)
* [http://ricoh51.free.fr/index.htm Dariush], ur meziant evit c'hoari e 13x13, diskoulmañ kudennoù, deskiñ ar josekioù, gant un arval grafek evit GNUGo.
* [http://www.sente.ch/software/goban/ Goban], un arval grafek evit gnugo ha IGS, dindan Macintosh OS X
* [https://web.archive.org/web/20091027001422/http://geocities.com/wwwdrago/ Drago], un embanner abadennoù ma c'haller adc'hoari poelladennoù pe abadennoù a-bezh, c'hoari ouzh GNUGo, ha moullañ pe ezporzhiañ degouezhioù pe abadennoù klok.
* [https://web.archive.org/web/20050410091826/http://www.cs.ualberta.ca/~mmueller/cgo/survey/twogames.html Two Representative Computer Go Games], pennad ma ro Martin Müller e soñj war div abadenn c'hoariet ouzh urzhiataerioù.
* [https://web.archive.org/web/20060515085425/http://www.cns.nyu.edu/~mechner/go/ The Game of Go], pajenn gant David A. Mechner, c'hoarier go ha gouleveier, gant un dielfennadenn war live gwirion ar goulevioù go a-vremañ.

==== Levrioù kelennus ====
* DICKY Hervé, ''L'ABC du Go - Plus qu'un jeu, une sagesse'', Chiron, Paris, 1996, ISBN 2-7027-0227-9
* GIRAULT Roger, ''Traité du jeu de Go : 1. Stratégie'', Flammarion, Paris, 1977, ISBN 2-08-202200-5
* GIRAULT roger, ''Traité du jeu de Go : 2. Tactique'', Flammarion, Paris, 1977, ISBN 2-08-202201-3

{{daou borched|Porched Sina|Porched Japan}}

{{KinnigPAD|oldid=244238|deiziad=17 Kerzu 2007}}

[[Rummad:C'hoari go|*]]
[[Rummad:C'hoarioù strategiezh|Go]]
[[Rummad:C'hoarioù kevredigezh|Go]]
[[Rummad:Sevenadur Sina]]
[[Rummad:Sevenadur Japan]]</text>
      <sha1>1ebwjj8i8nb1zbdvnfqtwr1dw9n8v5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korventenn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15679</id>
    <revision>
      <id>2203438</id>
      <parentid>2078381</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T11:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3158" sha1="cb50wpxpmns8d7vkrve6lakxx30lkzy" xml:space="preserve">Pa vez direizhet an aergelc'h lec'hel gant ur barrad-amzer fall-tre e vez kaoz eus ur '''gorventenn'''. C'hwezhañ a ra un [[avel]] kreñv o droidellat hag a-wechoù [[glav]] puilh, [[kurun]] ha [[luc'hed]] hag ivez [[erc'h]], ken e vez kaoz eus ur gorventenn-erc'h pe eus ur blizzard.&lt;br /&gt;
Pa vez degaset danvezioù gant an avel e vez kaoz ivez eus ur gorventenn-boultr, ur gorventenn-draezh, ur gorventenn-grizilh (pe gorventenn-gazarc'h). Ur gorventenn-skorn a zo pa vez [[skorn]]et ar glav war ar prim dre ma kouezh war an traoù kalet ([[savadur]]ioù, [[orjal]]où, [[roudenn-houarn|roudennoù-houarn]]...).

Savet e vez ar c'horventennoù diwar ar fed ma 'z eus ur greizenn gant un [[aerwask]] izel hag ur sistem gant aerwask uhel en dro dezhi. Diouzh an nerzhioù enebet e teu [[kasenn]]où avelioù kreñv-tre hag a-wechoù [[koumoul]], koumoul du o tegas glaveier peurvuiañ. 

[[Restr:Storm.jpg|thumb|200px|Korventenn-vor]]
[[File:B._Peeters_-_Schipbreuk_op_een_rotskust_-_E37_-_Cultural_Heritage_Agency_of_the_Netherlands_Art_Collection.jpg|thumb| 	
Bonaventura Peeters (1650)]]

Termenet e vez ar c'horventennoù gant an [[hinouriezh|hinourien]] gant sifroù resis ha na glotont ket gant ar pezh a vez anvet ur gorventenn gant an dud :
Uheloc'h nerzh an avel eget 10 war [[skeul Beaufort]] (89 kilometr dre eur)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231212095402/http://tempetes.meteo.fr/Definitions.html?TSPD_101_R0=081a6daeeeab2000b466c5c6a0d8f1915acdf16d917ea0f7926e9418975f26b0b445cb8efd89d90a08d631e865143000222572fc030715f22f53ca384449ca08d364ad6ba6c57a9bdefaacb324fc65c7ccaab489a0bf067a9db4d5577f8adcbd Korventennoù e Frañs Brobennat], Météo France.&lt;/ref&gt;. Padout a reont etre 1 ha 200 eur. Aliesoc'h e weler korventennoù o tont eus gwalarn e Breizh, met eus ar Biz hag ar Reter e teu ivez.&lt;br /&gt;Freuz bras a ra ar c'horventennoù pa vez diwriziennet ar gwez, dispennet ar savadurioù, diskroget an orjaloù-tredan hag an orjaloù-pellgomz, lakaet ar stêrioù da veuziñ an [[hent]]où hag ar [[straed]]où. Gwashoc'h c'hoazh e vez gloazet pe kollet e vuhez gant meur a zen diwar diskar ar savadurioù pe tagadennoù ar mor war ar bagoù hag an aodoù.

== [[Korventenn e Breizh (1987)]] ==
[[Restr:Menez-Gwen, Pleyben , après l'ouragan de 1987 - After the hurricane, 1987 (Oct. 17, 1987) - panoramio.jpg|thumb|Menez Gwen e Pleiben da heul korventenn 1987.]]
D'ar [[15 Here|15vet a viz Here]] [[1987]] e krogas war-dro 22 eur ur gorventenn vras war darn eus Breizh. War ul ledander 100 km e voe skubellet ar vro eus Gwalarn da Gevred.

== Ar gorventenn el lennegezh ==
E meur a romant pe buhezskrid e kaver deskrivadur ur gorventenn, war vor d'an aliesañ :
* ''Odysseia'' gant [[Homeros]]
* ''Beaj [[sant Brendan]]''
* ''Ar Gorventenn'' (''The Tempest''), [[pezh-choari]] gant [[William Shakespeare]]
* ''Paul ha Virginie'', romant gant [[Bernardin de Saint-Pierre]]
* ''Labourerien ar mor'' (''[[Les travailleurs de la mer (romant)|Les travailleurs de la mer]]'') ([[1866]]), romant gant [[Victor Hugo]]
* ''Tempête sur Douarnenez'' gant [[Henri Queffélec]]

== Mammennoù ==
[[Rummad:Darvoudoù naturel]]
[[Rummad:Korventenn|*]]</text>
      <sha1>cb50wpxpmns8d7vkrve6lakxx30lkzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vilnius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19891</id>
    <revision>
      <id>2203339</id>
      <parentid>1867059</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T20:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <comment>astenn</comment>
      <origin>2203339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2712" sha1="pendkddrm3vqz0g7etd8rk4q1onspkr" xml:space="preserve">[[Restr:Vilnius montage2.jpg|thumb|right|300px|Skeudennaoueg.]]
'''Vilnius''' (''Wilno'' e [[poloneg]]) eo [[kêr-benn]] ha kêr vrasañ [[Lituania]], poblet eo gant ouzhpenn 574&amp;nbsp;000 a dud. Emañ kreiz-kêr a-bezh war roll glad an UNESCO.

Bet eo kêr-benn ar sevenadur Europa e 2009, gant [[Linz]].

== Istor ==
Kêr-benn Lituania eo bet adalek 1323 da nebeutañ. Da vere [[Republik an Div Vroad]] e voe annavezet dindan an anv Wilno. E 1793 e voe staget ouzh Rusia ha cheñchet e voe he anv e Vilna. Dont a reas de vezañ polonat en-dro etre 1924 ha 1939, a-raok dont da vezañ lituanat endro e-keñver [[emglev alaman-ha-soviedel|aloubidigezh Polonia gant Alamagn hag an URSS]].

== Poblañs ==
Kêr vrasañ ar vro eo Vilnius. Poblet e oa gant 553&amp;nbsp;904 a dud  e [[2005]].

== Relijion ==
Kalz yuzevien a oa o chom e Vilnius a-raok an Eil Brezel-Bed (tost da 40 % eus an annezidi e 1897).

Kalz ilizoù katolik a zo e Vilius, hag an Iliz-veur, manatioù bihan ha skolioù. Ilizioù reizhkredenn ha protestant a zo ivez.

An nevez-paganiezh a zo kreñv awalc'h e Lituania. Romuva, iliz pagan Lituania, a zo staliet e Vilius abaoe 1991. Un nevez-paganiezh balt all, Druwi, a zo ivez.

== Sport ==
* [[FK Žalgiris]]
* [[FK Riteriai]]
* Stad ''[[LFF stadionas]]'' (5 000 plas)

== Gevelliñ ==
Vilnius a zo gevellet gant :
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3&quot;&gt;
*[[Aalborg]], {{Danmark}}
*[[Almaty]], {{Kazakstan}}
*[[Astana]], {{Kazakstan}}
*[[Chicago]], {{SUA}}
*Ukraine Dnipro, {{Ukraina}}
*Ukraine Donetsk, {{Ukraina}}
*Germany Duisburg, {{Alamagn}}
*Germany Erfurt, {{Alamagn}}
*Poland Gdańsk, {{Polonia}} (1998)
*China Guangzhou, {{Sina}}
*Finland Joensuu, {{Finland}}
*Ukraine Kyiv, {{Ukraina}}
*Poland Kraków, {{Polonia}}
*Poland Łódź, {{Polonia}}
*United States Madison, {{SUA}}
*Japan Nagoya, {{Japan}}
*Italy Pavia, {{Italia}}
*Iceland Reykjavík, {{Island}}
*Latvia Riga, {{Latvia}}
*Austria Salzburg, Austria
*Taiwan Taipei, {{Taiwan}}
*Estonia Tallinn, {{Estonia}}
*Georgia (country) Tbilisi, {{Jorjia}}
*Poland Warsaw, {{Polonia}}
&lt;/div&gt;
TwiKêrioù gevellet gant Vilnius betek 2022:
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3&quot;&gt;
*[[Irkoutsk]], {{Rusia}}
*[[Kaliningrad]], {{Rusia}}
*[[Krasnoyarsk]], {{Rusia}}
*[[Minsk]], {{Belarus}}
*[[Sant-Petersbourg]], {{Rusia}}
*[[Oulan-Oude]], {{Rusia}}
&lt;/div&gt;
== Tud dibar ==
* [[Semyon Alapin]], mestrc’hoarier [[echedoù]] lituanian, a zo bet ganet e Vilnius pe e [[Sankt Peterbourg]] ([[Rusia]]).
* [[Yaacov Bleiman]], mestrc’hoarier [[echedoù]] lituanian, a zo bet ganet e Vilnius.

== Daveoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Kêrioù-penn Europa]]
[[Rummad:Kêrioù Lituania]]</text>
      <sha1>pendkddrm3vqz0g7etd8rk4q1onspkr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203341</id>
      <parentid>2203339</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T20:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevelliñ */ liammoù</comment>
      <origin>2203341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2641" sha1="97qg0wni8eiz3keu2klwtzubpcznslk" xml:space="preserve">[[Restr:Vilnius montage2.jpg|thumb|right|300px|Skeudennaoueg.]]
'''Vilnius''' (''Wilno'' e [[poloneg]]) eo [[kêr-benn]] ha kêr vrasañ [[Lituania]], poblet eo gant ouzhpenn 574&amp;nbsp;000 a dud. Emañ kreiz-kêr a-bezh war roll glad an UNESCO.

Bet eo kêr-benn ar sevenadur Europa e 2009, gant [[Linz]].

== Istor ==
Kêr-benn Lituania eo bet adalek 1323 da nebeutañ. Da vere [[Republik an Div Vroad]] e voe annavezet dindan an anv Wilno. E 1793 e voe staget ouzh Rusia ha cheñchet e voe he anv e Vilna. Dont a reas de vezañ polonat en-dro etre 1924 ha 1939, a-raok dont da vezañ lituanat endro e-keñver [[emglev alaman-ha-soviedel|aloubidigezh Polonia gant Alamagn hag an URSS]].

== Poblañs ==
Kêr vrasañ ar vro eo Vilnius. Poblet e oa gant 553&amp;nbsp;904 a dud  e [[2005]].

== Relijion ==
Kalz yuzevien a oa o chom e Vilnius a-raok an Eil Brezel-Bed (tost da 40 % eus an annezidi e 1897).

Kalz ilizoù katolik a zo e Vilius, hag an Iliz-veur, manatioù bihan ha skolioù. Ilizioù reizhkredenn ha protestant a zo ivez.

An nevez-paganiezh a zo kreñv awalc'h e Lituania. Romuva, iliz pagan Lituania, a zo staliet e Vilius abaoe 1991. Un nevez-paganiezh balt all, Druwi, a zo ivez.

== Sport ==
* [[FK Žalgiris]]
* [[FK Riteriai]]
* Stad ''[[LFF stadionas]]'' (5 000 plas)

== Gevelliñ ==
Vilnius a zo gevellet gant :
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3&quot;&gt;
*[[Aalborg]], {{Danmark}}
*[[Almaty]], {{Kazakstan}}
*[[Astana]], {{Kazakstan}}
*[[Chicago]], {{SUA}}
*[[Dnipro]], {{Ukraina}}
*[[Donetsk]], {{Ukraina}}
*[[Duisburg]], {{Alamagn}}
*[[Erfurt]], {{Alamagn}}
*[[Gdańsk]], {{Polonia}} (1998)
*[[Guangzhou]], {{Sina}}
*[[Joensuu]], {{Finland}}
*[[Kyiv]], {{Ukraina}}
*[[Kraków]], {{Polonia}}
*[[Łódź]], {{Polonia}}
*[[Madison (Wisconsin)]], {{SUA}}
*[[Nagoya]], {{Japan}}
*[[Pavia]], {{Italia}}
*[[Reykjavík]], {{Island}}
*[[Riga]], {{Latvia}}
*[[Salzburg]], Austria
*[[Taipei]], {{Taiwan}}
*[[Tallinn]], {{Estonia}}
*[[Tbilisi]], {{Jorjia}}
*[[Varsovia]], {{Polonia}}
&lt;/div&gt;
Kêrioù gevellet gant Vilnius betek 2022 :
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3&quot;&gt;
*[[Irkoutsk]], {{Rusia}}
*[[Kaliningrad]], {{Rusia}}
*[[Krasnoyarsk]], {{Rusia}}
*[[Minsk]], {{Belarus}}
*[[Sant-Petersbourg]], {{Rusia}}
*[[Oulan-Oude]], {{Rusia}}
&lt;/div&gt;

== Tud dibar ==
* [[Semyon Alapin]], mestrc’hoarier [[echedoù]] lituanian, a zo bet ganet e Vilnius pe e [[Sankt Peterbourg]] ([[Rusia]]).
* [[Yaacov Bleiman]], mestrc’hoarier [[echedoù]] lituanian, a zo bet ganet e Vilnius.

== Daveoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Kêrioù-penn Europa]]
[[Rummad:Kêrioù Lituania]]</text>
      <sha1>97qg0wni8eiz3keu2klwtzubpcznslk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kebek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20679</id>
    <revision>
      <id>2203304</id>
      <parentid>2192600</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T12:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PAAR29</username>
        <id>91608</id>
      </contributor>
      <comment>Hizivadur</comment>
      <origin>2203304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2121" sha1="dlctxvsf84qjf0isejrbduu7r7j881k" xml:space="preserve">{{Infobox-proviñsoù Kanada
| anv = Kebek
| banniel = Flag of Quebec.svg
| ardamezioù = Coat of arms of Quebec (without crown).svg
| skeudenn = Quebec in Canada 2.svg
| anvGallek = Québec
| anvSaoz = Quebec
| kêr-benn = [[Kebek (kêr)|Kebek]]
| kêrvras = [[Montréal]]
| kengevredad = 1{{añ}} a viz Gouere 1867
| letanant = Manon Jeannotte
| ministr = Paul St-Pierre Plamondon ([[Strollad Kebekiz]])
| parlamant = [[Bodadeg Vroadel Kebek]] (''Assemblée nationale du Québec'')
| commons = 78 (diwar 338)
| sened = 24 (diwar 105)
| kp = G - H - J
| berrpost = QC
| ISO 3166-2 = CA-QC
| gorread = 1 542 056
| douar = 1 365 128
| dour = 176 928
| dregant dour = 11,5
| lein = 1 652
| anvlein = [[Menez D'Iberville]]
| gwerzhid = [[UTC]] -5 ha -4
| annezidi = Kebekiz
| poblañs = 8 501 833
| bloaz = 2021
| stankter = 5,5
| yezhofisiel = [[Galleg]]
| gerstur = « Je me souviens » (''Kounaat a ran'')
| gouel = [[Gouel Broadel Kebek]] (24 a viz Even)
| domani = .qc.ca&lt;br&gt;.gouv.qc.cab&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Domani evit ar ministrerezhioù hag an aozadurioù stad.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;.quebec
}}
'''Kebek''' (''Québec'' e [[galleg]], ''Quebec'' e [[saozneg]]) a zo ur [[Proviñsoù ha tiriadoù Kanada|broviñs]], eus reter [[Kanada]], an hini nemeti m’eo ar [[galleg]] ar yezh pennañ. [[Kebek (kêr)|Kêr Gebek]] eo [[kêr-benn]] ar broviñs, p'eo [[Montreal]] ar [[meurgêr|veurgêr]] armerzhel, kalz pobletoc'h.

War [[ribl]]où [[aber]] ar [[stêr Sant-Laorañs]] emaint o-daou, kêr Gebek war ar ribl [[norzh]] ha Montreal 400 km pelloc'h er [[Kornôg|c'hornôg]] war un [[enez]]enn vras.

A-hed an aber bras emañ an darn vuiañ eus oberezhioù an dud, hag e su ar broviñs a zo tostoc'h d'ar [[Stadoù-Unanet]]. An douaroù divent en em astenn betek [[Kelc'h Arktika]] n'int ket poblet stank, war-bouez e [[rannvro]] [[Saguenay—Lac-Saint-Jean]]. 

[[Restr:Quebec_CA_welcome_at_border_w_VT.jpg|thumb|left|300px|Ur banell degemer e Kebek]]
{{clr|left}}
==Notennoù ha daveoù==
&lt;references group=&quot;n&quot; /&gt;

{{Proviñsoù Kanada}}
{{Frankofoniezh}}

[[Rummad:Kebek|*]]
[[Rummad:Kanada]]
[[Rummad:Proviñsoù ha tiriadoù Kanada]]</text>
      <sha1>dlctxvsf84qjf0isejrbduu7r7j881k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kammbronn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21225</id>
    <revision>
      <id>2203421</id>
      <parentid>2182850</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T09:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4434" sha1="knwnvjj02bp29a4xrr0fy35tpr351sv" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;30%&quot;
!colspan=2| Kammbronn
|-
!colspan= 2| [[skeudenn:Kammbronn_(Camborne)_locator.svg|300px]]
|-
!colspan=2| Melestradurezh
|-
| Broad
| [[Kernev-Veur]]
|-
| [[Maered Kammbronn|Maerez (2008-2009)]]
| Itron J. Charman
|-
| [[Klerged parrezioù keodedel Bro-Saoz|Klerg ar barrez keodedel]]
| 
|-
!colspan=2|[http://www.camborne-tc.gov.uk/ Lec'hienn ofisiel Ti-Kêr Kammbronn]
|-
!colspan= 2| Douaroniezh
|-
| Gorread
| km2
|-
| Poblañs (2001)
| 20 010 annezad
|-
| Tudegezh
| ann./ km2
|-
!colspan= 2| Dilennadegoù
|-
| Pastell dilennel da Di ar C'humunioù
| [[Pastell Dilennel Aberfal ha Kammbronn (Ti ar C'humunioù)|Aberfal ha Kammbronn]]
|-
| Pastelloù dilennel da Guzul Kernev-Veur
| 
|-
| Pastelloù dilennel da Guzul-kêr Resrudh
| 
|-
!colspan=2|Pellgehenterezh
|-
|[[Boneg post]]
| TR 14
|-
|[[Kêr-dave post]]
| Kammbronn
|-
|Boneg pellgomz
| 01209
|}
[[Restr:Camborne Parish Church - geograph.org.uk - 189351.jpg|thumb|Kambronn]]
Ur gêr eus [[Kernev-Veur]] eo '''Kammbronn''' ([[LFE]]: [kam'brɔn:], [[Camborne]] e [[saozneg]]). 20&amp;nbsp;010 den a oa o chom eno e 2001, ha 45&amp;nbsp;000 en tolpad kêrioù a-bezh (gant [[Rysrudh]]).

Gevellet eo '''Kammbronn''' gant [[Santez-Anna-Wened]].

==Orin==
Dont a ra an anv ''Kammbronn'' eus &quot;kamm&quot; ha &quot;bre&quot; (kar d'ar c'hembraeg &quot;bryn&quot;), tost d'ar ger [[bronn]] (heñvelstumm eo ''bre'' ha [[bronn]]). 
Stag eo an anv eus buhez ar sant brezhon [[Meriadeg]].

Brudet eo bet Kammbronn er broioù saoznek abalamour d'ar [[mengleuz]]ioù [[staen]] ha [[kouevr]] a oa er c'hornad.

==Lennegezh==
Brud he deus tapet Kammbronn gant embannadur romant ''Alan M. Kent'' ''Proper job, Charlie Curnow !'' e 2005, a c'hoarvez e ''Trelawney Estate''.

==An anv e-maez Kernev-Veur==
* E [[Zeland-Nevez]] e kaver an anv [[Camborne]], ur rakkêr da [[Porirua]], diorroet gant ur gompagnunezh renet gant un den anvet Arthur Cornish. Anvioù eus kernev-Veur a zo bet roet d'an darn vrasañ eus ar straedoù.

== Liammoù diavaez==
*[https://web.archive.org/web/20070308050040/http://www.viewsofcornwall.com/viewphotoplace/8/ Photographs of Camborne from Views Of Cornwall]
*[https://web.archive.org/web/20061111092221/http://www.cprregeneration.co.uk/ CPR Regeneration] - An introduction and outlining of CPR and its aims.
*[https://web.archive.org/web/20061205025011/http://southcrofty.co.uk/ South Crofty Mine] - The official [[South Crofty]] mine owners website.
*[https://web.archive.org/web/20110609181219/http://www.trevithick-day.org.uk/ Trevithick Day] - Trevithick Day - Camborne
*[https://web.archive.org/web/20070625220403/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/RAtrevithick.htm   Richard Trevithick]
*[http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/1727697.stm  World's First 'Car' Journey ]
*[https://web.archive.org/web/20070928094119/http://www.shimbo.co.uk/gallery/photo70.htm  Trevithick Day Images]
*[https://web.archive.org/web/20080417212720/http://www.cornwallinfocus.co.uk/history/mining4.htm  The Mines of Camborne]
*[http://www.cornwall-calling.co.uk/mines/camborne/Camborne.htm  Famous Camborne Mines]
*[http://www.camborne-tc.gov.uk/ Camborne Town Council] - Keleier kêr.
*[https://web.archive.org/web/20061205050252/http://camborne-rugby.com/ Camborne Rugby Club]
*[https://web.archive.org/web/20061023014643/http://www.trelawnys-army.org.uk/ta/cambhill.html Camborne Hill]
*[http://www.brycchancarey.com/places/cornwall/songs.htm Camborne Rugby Songs]
*[https://web.archive.org/web/20070704023815/http://www.uec.ac.uk/csm/ Camborne School of Mines]
*[https://web.archive.org/web/20061102115039/http://www.juliagoldsworthy.org/ Camborne MP - Julia Goldsworthy]
*[https://web.archive.org/web/20061006200100/http://www.cornwall.ac.uk/cpr/index.php?sitesig=cpr  Cornwall College, Camborne]
*[https://web.archive.org/web/20061210080606/http://www.cambornemusicfestival.org.uk/ Camborne Music Festival]
*[http://www.cambornetownband.com/ Camborne Town Band]
*[http://www.croftytin.co.uk/ South Crofty Collection]
*[https://web.archive.org/web/20120305150634/http://www.trooncc.org.uk/ Troon Cricket Club]
*[https://web.archive.org/web/20061223024755/http://members.lycos.co.uk/troonexiles/ Troon and Beacon Exiles]
*[http://www.beaconcc.freeuk.com/ Beacon Cricket Club]
*[https://web.archive.org/web/20060813114925/http://camborne-old-cornwall-society.cornovia.org.uk/ Camborne Old Cornwall Society]

{{Kerneveur}}

[[Rummad:Kêrioù Kernev-Veur]]</text>
      <sha1>knwnvjj02bp29a4xrr0fy35tpr351sv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charlez X (Bro-C'hall)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26862</id>
    <revision>
      <id>2203333</id>
      <parentid>2073825</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58158-24</username>
        <id>95014</id>
      </contributor>
      <comment>Trec’h e voe nerzhioù armet Bro-C’hall, Bro-C’hres ha Rusia war ar vorlaeron turk-otoman e-pad ren Charlez X. Ra vevo ar roue Charlez X !</comment>
      <origin>2203333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1659" sha1="h1bs7t9t2ym8yqvl014uno63jhh2s28" xml:space="preserve">{{pennad zo|Charlez X}}
{{databox}}
{{Istor diechu }}

[[Skeudenn:Charles X of France by François Pascal Simon Gérard.jpg|thumb|right|260px|Poltred ar roue gall '''Charlez X''' en e zilhad kuruniñ d'an [[21 a viz Mae]] [[1825]] &lt;br /&gt; en [[Iliz-veur Reims]]]] 

'''Charlez X''', ganet d'an [[9 a viz Here]] [[1757]] e kastell [[Versailhez]] ([[Bro-C'hall]]) ha marvet d'ar [[6 a viz Du]] [[1836]] e [[Gorizia]] ([[Impalaeriezh Aostria]]), a oa roue [[Bro-C'hall]] ha [[Navarra]] etre [[1824]] betek [[1830]] goude marv e vreur [[Loeiz XVIII]].

Anavezet eo Roue Charlez X Bro-C’hall evel “Morzhol an Durked” abalamour m’en deus trec’het anezho e Gres hag er Magreb, tiriadoù a glaske an Durked aloubiñ. 

War e lerc'h e voe lakaet [[Louis-Philippe Iañ]] da roue. 

==Dimeziñ ha bugale==
Dimezet e oa en [[1773]] da [[Marie Thérèse de Sardaigne|Marie-Thérèse de Savoie]], ha daou vab ha div verc'h o doe.
* [[Louis de France (1775-1844)|Louis-Antoine d’Artois]] ([[1775]]-[[1844]]), [[dug Angoulême]] ; 
** dimezet en [[1799]] d'e geniterv [[Marie-Thérèse de France (1778-1851)|Marie-Thérèse de France]], merc'h da [[Loeiz   XVI]] ha [[Marie-Antoinette Bro-C'hall]].
* Sophie d’Artois ([[1776]]-[[1783]]), « Mademoiselle d’Angoulême ».
* [[Charles Ferdinand d'Artois|Charles-Ferdinand d’Artois]] ([[1778]]-[[1820]]), [[dug Berry]] ; 
** dimezet da [[Caroline de Bourbon-Siciles (1798-1870)|Carolina Naplez ha Sikilia]] 
* Marie-Thérèse d’Artois ([[1783]]).

[[Rummad:Ganedigezhioù 1757]] 
[[Rummad:Marvioù 1836]]
[[Rummad:Istor Bro-C'hall en XIXvet kantved]]
[[Rummad:Rouaned Bro-C'hall]]
[[Rummad:Rouaned Navarra]]</text>
      <sha1>h1bs7t9t2ym8yqvl014uno63jhh2s28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203347</id>
      <parentid>2203333</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kemmoù [[Special:Contributions/~2026-58158-24|~2026-58158-24]] ([[User_talk:~2026-58158-24|Kaozeal]]) distaolet; adlakaet da stumm diwezhañ [[User:Dishual|Dishual]]</comment>
      <origin>2073825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1487" sha1="ilxvf8exzryp0ada9h2fmhcr7pchm77" xml:space="preserve">{{pennad zo|Charlez X}}
{{databox}}
{{Istor diechu }}

[[Skeudenn:Charles X of France by François Pascal Simon Gérard.jpg|thumb|right|260px|Poltred ar roue gall '''Charlez X''' en e zilhad kuruniñ d'an [[21 a viz Mae]] [[1825]] &lt;br /&gt; en [[Iliz-veur Reims]]]] 

'''Charlez X''', ganet d'an [[9 a viz Here]] [[1757]] e kastell [[Versailhez]] ([[Bro-C'hall]]) ha marvet d'ar [[6 a viz Du]] [[1836]] e [[Gorizia]] ([[Impalaeriezh Aostria]]), a oa roue [[Bro-C'hall]] ha [[Navarra]] etre [[1824]] betek [[1830]] goude marv e vreur [[Loeiz XVIII]].

War e lerc'h e voe lakaet [[Louis-Philippe Iañ]] da roue. 

==Dimeziñ ha bugale==
Dimezet e oa en [[1773]] da [[Marie Thérèse de Sardaigne|Marie-Thérèse de Savoie]], ha daou vab ha div verc'h o doe.
* [[Louis de France (1775-1844)|Louis-Antoine d’Artois]] ([[1775]]-[[1844]]), [[dug Angoulême]] ; 
** dimezet en [[1799]] d'e geniterv [[Marie-Thérèse de France (1778-1851)|Marie-Thérèse de France]], merc'h da [[Loeiz   XVI]] ha [[Marie-Antoinette Bro-C'hall]].
* Sophie d’Artois ([[1776]]-[[1783]]), « Mademoiselle d’Angoulême ».
* [[Charles Ferdinand d'Artois|Charles-Ferdinand d’Artois]] ([[1778]]-[[1820]]), [[dug Berry]] ; 
** dimezet da [[Caroline de Bourbon-Siciles (1798-1870)|Carolina Naplez ha Sikilia]] 
* Marie-Thérèse d’Artois ([[1783]]).

[[Rummad:Ganedigezhioù 1757]] 
[[Rummad:Marvioù 1836]]
[[Rummad:Istor Bro-C'hall en XIXvet kantved]]
[[Rummad:Rouaned Bro-C'hall]]
[[Rummad:Rouaned Navarra]]</text>
      <sha1>ilxvf8exzryp0ada9h2fmhcr7pchm77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Colin Maclaurin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28114</id>
    <revision>
      <id>2203374</id>
      <parentid>2016758</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T01:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2686" sha1="pag3aan93p38pfssux2tt5lqwb33omd" xml:space="preserve">{{Kempenn}}
[[Skeudenn:Colin maclaurin.jpg|thumb|right|250px|Colin Maclaurin]]
'''Colin Maclaurin''' (miz C'hwevrer [[1698]] - [[14 a viz Even]] [[1746]]) a oa ur matematikour [[Skos|skosat]].

Ganet oa e [[Glendaruel]], e broad Argyll, ' lec'h ma oa e dad maodiern parrez [[Kilmodan]]. Mont a reas da skol-veur [[Glasc'ho]] d'an oad a 11 vloaz. Ne oa ket rall mont d'ar skol veur da 11 vloaz d'ar mare-se, hogen tapout e ziplomoù ha difenn un dezenn a oa. Goude bezañ tapet e ziplom e chomas e Glasc'ho da studiañ an doueelezh 'pad ur prantad. Da naontek vloaz ez eas da gelenner war ar matematik e ''Marischal College'', skol-veur [[Aberdeen]].

E [[1725]] e voe anvet Maclaurin dileuriad da gelenner matematik [[Dinedin]] [[James Gregory]] (breur David Gregory ha niz an James Gregory&lt;sup&gt;''digomprenus''&lt;/sup&gt;) diwar alioù [[Isaac Newton]]. Ken bamet e oa Newton gant labour Maclaurin ma kinnigas goprañ anezhañ. A-benn ar fin ez erlec'hias Maclaurin Gregory.

Termoù kentañ [[heuliadoù Maclaurin]] evit [[kevreizhenn trigonometrek|kevreizhennoù trigonometrek]] 'zo a oa bet roet er {{XIVvet kantved}} gant [[Madhava a Sangamagrama]]. Diorroet hag embannet e voe an heuliad gant James Gregory, met Maclaurin n'her gouezas ket hag hen embannas e ''Methodus incrementorum	directa et inversa''. Dizalc'h ouzh labour [[Euler]] e embannas [[formulenn Euler-Maclaurin]].

E [[1733]] e euredas gant Anne Stewart, merc'h Walter Stewart, alvokat meur Bro Skos. Stourm a reas taer a-enep an dispac'h [[Jakobit]] e [[1745]], kemer a reas perzh e difenn Dinedin, koulskoude e rankas tec'hout da [[York]] pa erruas an ''Highlanders''. Da heul e tistroas da Zinedin pa valee an arme ''Jacobite'' war zu ar c'heisteiz. En desped da gement-se e oa bet tizhet e yec'hed, ar pezh a gasas anezhañ d'an anaon. Douaret eo e Greyfriars Kirkyard, e Dinedin.

==E labour==

*''[[Geometria Organica]]'' - [[1720]]
*''[[De Linearum Geometricarum Proprietatibus]]'' - [[1720]]
*''[[Treatise on Fluxions]]'' - [[1742]] (763 pajenn e daou levrenn. Kentañ implij sistematek eus hentenn Newton.)
*''[[Treatise on Algebra]]'' - [[1748]] (daou vloaz war-lerc'h e varv.)
*''[[Account of Newton's Discoveries]]'' - Diglok betek e varv [[1750]] pe [[1748]] (n'eo ket a-du an dud.)

==Dave==
*https://web.archive.org/web/20060425034741/http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Maclaurin/RouseBall/RB_Maclaurin.html
*http://www.geo.ed.ac.uk/scotgaz/people/famousfirst829.html
*https://web.archive.org/web/20080214180732/http://www.stetson.edu/~efriedma/periodictable/html/Mg.html

{{DEFAULTSORT:Maclaurin, Colin}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1698]]
[[Rummad:Marvioù 1746]]
[[Rummad:Matematikourien Bro-Skos]]</text>
      <sha1>pag3aan93p38pfssux2tt5lqwb33omd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eidothea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28192</id>
    <revision>
      <id>2203381</id>
      <parentid>2026278</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1132" sha1="51dkg734sq556w1h017hnq6k5dzf728" xml:space="preserve">'''Eidothea''' ([[henc'hresianeg]] : Ειδοθέα) zo un doueez hag a zo  merc'h da [[Proteüs (mitologiezh)|Broteüs]], e mojennoù [[Henc'hres|Hellaz kozh]].

'''Ido''' a vez graet anezhi gant [[Euripides]] en e drajedienn ''[[Helen (Euripides)|Helen]]'', p'emañ-hi en he bugaleaj, ha '''Theonoe''' a-benn hec'h [[eured]]. Hervezañ eo [[Psamathe]] anv he mamm, pa'z eo gwreg [[Aiakos]] eo en oberennoù all. 

Anv anezhi zo en ''[[Odysseia]]'' [[Homeros]]: sikour a ra [[Menelaos]], pa chom sac'het gant e lestr, hep banne avel, en [[enez Faros]]&lt;ref&gt;Hervez A. Kirchenbauer eo eus enez ''Sokotora'', pe [[Sokotra]] er [[Meurvor Indian]], an hini zo kaoz amañ, ha neket eus enez Faros, er [[Mor Kreizdouar]], m'edo [[tour-tan Aleksandria]]. Gwelout [https://web.archive.org/web/20070514053734/http://www.utqueant.org/net/car1.kirchenbauer.html].&lt;/ref&gt;.

Heñvelekaet eo ouzh [[Kabiro]], merc'h da b-Protheüs hervez [[Strabon]] (X, 3, 21), ha mamm ar g-[[Kabired]], engehentet gant [[Hefaistos]].

==Idotea arall==
Un ''Eidothea'' arall zo anavezet, mamm da [[Kerambos]].

==Notennoù==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Doueezed Hellaz]]</text>
      <sha1>51dkg734sq556w1h017hnq6k5dzf728</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gennad (Lennegezh)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31740</id>
    <redirect title="Doare lennegezh" />
    <revision>
      <id>2203409</id>
      <parentid>200704</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T08:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>6654</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot : Dreset adkas doubl eus [[Doare-lennegezh]] da [[Doare lennegezh]]</comment>
      <origin>2203409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="lud4jgqaqhpcqynx4xet4seqjdsyyxc" xml:space="preserve">#ADKAS [[Doare lennegezh]]</text>
      <sha1>lud4jgqaqhpcqynx4xet4seqjdsyyxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Film berr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34351</id>
    <revision>
      <id>2203388</id>
      <parentid>2092674</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T05:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3124" sha1="p7tuza7gl18uk6h5bggiacn9dv4oigu" xml:space="preserve">{{databox}}
Ur film berroc'h eget ar filmoù ha tremen a ra er salioù eo ar '''film berr'''. Seurt film a bad war-dro 59 munud hervez [[Centre national de la cinématographie]] (CNC). Hervez al lec'hienn amerikan [[IMDb]] e pad 45 munut en e hirañ. Er memes rummoù e vez ranket ha gant filmoù hir (teulfilmoù, faltazi...). 

== Pelec'h vez kavet filmoù berr? ==

Kavet vez war chadennoù dre fun pe dre loarell, war [[DVD]]ioù, war internet ha war [[smartphone|pellgomzerioù hezoug]]. 

War internet e vez kavet da skouer ''Across the Hall''. Ur film amerikan lañset war internet hepken eo : 
*[http://www.imdb.com/title/tt0764218/ ''Across the Hall'' war IMDb]
*[http://www.anyfilms.net/ Sellout ouzh ar film war Anyfilms (dindan &quot;Director's Showcase&quot;)]
*[https://web.archive.org/web/20071008224426/http://www.acrossthehallmovie.com/teaser.mov Tañvadenn]

Lec'hiennoù internet zo hag a skign filmoù berr : [[YouTube]], [[BritFilms]], [[Daimymotion]] ha [[Newgrounds]]. War ar chadenn skinwel kanadian BITE TV ez eus tu kas o filmoù berr gant an dud ivez.

'''Filmoù berr war ar Web'''
* [[Mouviz]]
* [[Silence, on Court!]] (Kanada)

'''Arzourien'''
* [[Systaime]]

Bez zo ivez festivalioù diwar-benn ar filmoù berr.

===Festivalioù===

E [[Clermont-Ferrand]] e vez aozet [[Festival etrevroadel ar filmoù berr Clermont-Ferrand]].

E [[Brest]] e vez kavet [[Festival European ar Filmoù Berr]] abaoe 1986. Ar gevredigezh [[Côte Ouest]] a aoz anezhañ bep bloaz.

Festivalioù all :
* [[Aye Aye film festival]] e [[Nancy]].
* [[Festival international du court-métrage étudiant de Cergy-Pontoise]]
* [[Off-Courts|Festival Off-Courts]] (Trouville)
* [[Festival du court métrage en plein air de Grenoble]]

=== Levrlennadur ===
* ''Une encyclopédie du court métrage français'' gant Jacky Evrard, Jacques Kermabon &amp; Yellow Now
* ''Réaliser son premier court métrage'' gant Chris Patmore Eyrolles
* ''Écrire un court métrage'' gant Jean-Marc Rudnicki
* François Porcile, ''Défense du court métrage français'', Paris, éditions du cerf, 1965. 

=== Liammoù diavez ===

* {{fr}} [http://www.agencecm.com/ Lec'hienn Agence du court métrage, brudañ ha skignañ ar filmoù berr he falioù]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20080108150556/http://french.imdb.com/Sections/Genres/Short/ Sturlevr IMDb ar filmoù berr]
* [http://www.britfilms.tv BritFilms.tv] - ul lec'hienn gant filmoù berr graet gant amatourien ha tud a vicher
* [http://www.spiked-online.com/index.php?/site/article/61/ Short films: 'An art form in themselves'] - Suchandrika Chakrabarti, ''[[Spiked (magazin)|Spiked]]'', 4 Mae 2006
* [https://web.archive.org/web/20070817072007/http://www.dmoz.org/Arts/Movies/Filmmaking/Short_Films/ Filmoù berr] gant an [[Open Directory Project]]
* [http://www.ifilm.com Lec'hienn ofisiel] [[iFilm]], lec'hienn gant filmoù berr
* [https://web.archive.org/web/20230321074945/http://www.screenonline.org.uk/tours/shortfilm/tour1.html Writing short films] - Lec'hienn ar [[British Film Institute]] gant filmoù berr

[[Rummad:Sinema]]
[[Rummad:Filmoù hervez an doare]]
[[Rummad:Filmoù berr]]</text>
      <sha1>p7tuza7gl18uk6h5bggiacn9dv4oigu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Raoul Salan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38006</id>
    <revision>
      <id>2203327</id>
      <parentid>2203300</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58158-24</username>
        <id>95014</id>
      </contributor>
      <comment>Disc’hraet kemmoù [[Special:Diff/2203300|2203300]] a-berzh [[Special:Contributions/Kestenn|Kestenn]] ([[User talk:Kestenn|kaozeal]])Ar c’hentañ letanant Salan hag e unvezh a voe trec’h war an alouberien broadelour turk e-pad ar stourmad trec’h-se, ha setu perak e voe roet dezhañ ar Reizhiad Enor. Wikipedia a rank paouez da vezañ ur c’hreizennad a brobagandourien vroadelour turk. ⁷</comment>
      <origin>2203327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12583" sha1="f7vre9gj8nr284hh88bkh5emth1wre4" xml:space="preserve">{{databox}}
{{Commonscat}}
'''Raoul Salan''' oa ur jeneral gall bet ganet d'an [[10 Mezheven|10 a viz Even]] [[1899]] e [[Roquecourbe]] en [[Tarn (departamant)|Tarn]], ha marvet eo d'an [[3 Gouere|3 a viz Gouere]] [[1984]] e [[Pariz]]. Kemer a reas perzh e &quot;putsch ar jeneraled&quot; e [[1961]]. Gant [[Maurice Challe]], [[Edmond Jouhaud]], hag [[André Zeller]] e voe unan eus ar bennaozerien. E penn an [[OAS|Organisation Armée Secrète]] e oa, ur gevredigezh hag a stourme a-enep da zizalc'hidigezh Aljeria. Kondaonet e voe ha toullbac'het betek fin e vuhez. Met [[distaoliet]] pe amnistiet e voe diwezhatoc'h.

Tremen a reas ar pep pouezusañ eus e resped e tiriadoù an [[impalaeriezh trevadennel c'hall]]. Servijañ a reas en [[Indez-Sina C'hall]] etre [[1924]] ha [[1937]] e-lec'h ma voe e penn servij an titouriñ e [[ministrerezh an Trevadennoù]]. Etre [[1942]] ha [[1943]] e oa karget d'ober war-dro darempredoù ar &quot;[[France Libre]]&quot; ha dreist-holl en Afrika. Kemer a reas perzh en emgann Bro-[[Elzas]] hag e dieubidigezh [[Toulon]]. Adalek [[1948]] e tistroas da [[Indez-Sina C'hall]] e-lec'h ma teuas da vezañ penn-gomandant e miz Genver [[1952]], goude marv ar marichal [[Jean de Lattre de Tassigny|de Lattre Tassigny]]. D'ar [[1añ a viz Kerzu]] [[1956]] e voe staliet e penn ar c'hentañ tiriad milourel gall: [[Aljeria]].

== [[Brezel-bed kentañ]] ==
En em ouestlañ a reas evit padelezh a-bezh ar brezel d'an [[2 Eost|2 a viz Eost]] [[1917]]. Degemeret e voe e skol-veur an arme e [[Saint-Cyr]] d'an [[21 Eost|21 a viz Eost]] [[1917]]. Dont a reas da vezañ [[danvez-ofiser]] d'ar [[25 Gouere|25 a viz Gouere]] [[1918]], ha kaset e voe d'ar 5vet rejimant [[troadeien]]-drevadennel e [[Lyon]] d'ar [[14 Eost|14 a viz Eost]] [[1918]].

Pa oa e penn an 11vet bagad, e kemeras perzh en emgannoù rannvro Verdun ([[Saint-Mihiel]], [[Les Éparges]], [[Bois-Bourru]], [[Côte de l’Oie]], [[Cumières-le-Mort-Homme]]). Meneget ha galvet e voe d'e vagad d'an [[29 Kerzu|29 a viz Kerzu]] [[1918]].

== Etre an daou vrezel ==
Staliet e voe en arme a ac'hubas [[Alamagn|Bro-Alamagn]] betek miz Mae [[1919]]. Goude-se e titroas da skol-veur milourel [[Saint-Cyr]] ar [[7 Mae|7 a viz Mae]] [[1919]]. Uhelaet da-vat e voe e renk ha roet ar renk a is-letenant dezhañ d'an 21 a viz Gwengolo 1919 ha staliet er rejimant troadeien drevadennel Maroko, e [[Landau]], en [[Alamagn]], d'an [[3 Kerzu|3 a viz Kerzu]] [[1919]].

Goulenn a reas bezañ kaset d'ar Reter-Nesañ, hag ez eas d'ar 17vet rejimant tennataerien Senegal evel penn post [[Radjou]], e [[Syria]] en harz gant [[Turkia]]. Uhelaet e voe d'ar renk a letenant d'an [[11 Gwengolo|11 a viz Gwengolo]] [[1921]]. Goude-se e voe trec'h war ur battalhon broadelourien turk a glaske aloubiñ Siria dindan ar warez etrevroadel, e-pad emgann trec'hus [[Accham]], d'ar [[24 Here|24 a viz Here]] [[1921]].
Dezhañ e voe roet an titl a &quot;chevalier de la [[Légion d'Honneur]]&quot; evit e drec'h war an alouberien broadelourien turk

Abalamour d'e yec'hed silwink, e voe kaset en-dro da Vro-C'hall d'ar [[25 Genver|25 a viz Genver]] [[1922]]. Pareet e voe en ospital Sainte-Anne e [[Toulon]] hag e Val-de-Grâce e Pariz. War-lec'h e voe kaset en 23vet rejimant troadeien drevadennel, e Pariz ha goulenn a reas bezañ kaset da [[Indez-Sina C'hall|Indez-Sina]] d'an [[2 Genver|2 a viz Genver]] [[1924]]. 

E Petaouchnock e voe e-karg eus an 3de rejimant Tennataerien Tonkinat evel eiler a benn-post [[Nguyen-Binh]]. Lec'h ma vije komzet Petaouchnokeg, anat. Di ez eas d'ar [[15 Ebrel|15 a viz Ebrel]] [[1924]]. Adalek ar 14 a viz Kerzu 1924 e  voe graet  dileuriad melestradurel Komiser penn-gouarnamant ar Mekong-Uhel. Staliet e voe evit al labour-mañ e [[Muong-Sing]], eus ar [[15 Ebrel|15 a viz Ebrel]] betek ar [[26 Mae|26 a viz Mae]] [[1928]].

Ur wech distroet d'ar vro pennañ d'ar [[6 Gouere|6 a viz Gouere]] [[1928]] (betek an [[2 Eost|2 a viz Eost]] [[1929]]) e labouras evit komiser ar gouarnamant, Lapeyronie, evit rannvro ar Mekong-Uhel e [[Houei Sai]]. D'ar renk a gabiten e voe Uhelaet: d'ar [[25 Meurzh|25 a viz Meurzh]] [[1930]] ha distreiñ a reas da [[Muong-Sing]] e miz Meurzh [[1931]]. Skrivañ a reas ur « Manuel de lecture de la langue &quot; Lu &quot; et &quot; Youne &quot; avec traduction correspondante en langue laotienne ». Kuitaat a reas Indez-Sina evit distreiñ d'ar vro-benn d'an [[28 Ebrel|28 a viz Ebrel]] [[1933]].

Mont a reas e penn ar CET d'ar [[1 Kerzu|1an a viz Kerzu]] 1933 ha kemer a reas perzh gant ar bagad-se e pleustradegoù milourel e [[Larzac]] en nevez-amzer [[1934]]. Adkaset e voe da [[Indez-Sina C'hall]] d'ar [[6 Here|6 a viz Here]] [[1934]]. Mont a reas e penn ar 6vet bagad 19vet rejimant an droadeien drevadennel. D'ar memes koulz e voe dileuriad melestradurel bro [[Dinh Lap]] en [[Tonkin]]. 

Distreiñ a reas d'ar vro-benn d'an [[8 Ebrel|8 a viz Ebrel]] [[1937]] gant e vab Victor hag a oa pemp bloaz d'ar mare-se. War al lestr Chenonceaux e kejas gant ar vaouez a zeuio da vezañ e wreg : Lucienne Bouguin. Kargoù a gemeras e ministrerezh an trevadennoù d'ar [[1 Gwengolo|1añ a viz Gwengolo]] [[1937]]: eiler penn an 2 vet burev (an titouriñ), hag uhelaet eo d'ar renk a benn-batailhon d'an [[22 Meurzh|22 a viz Meurzh]] [[1938]], dont a reas da vezañ e penn ar servij an titouriñ etre-trevadennel (&quot;Service de Renseignement Intercolonial&quot;). Hag adalek Ebrel [[1938]] e labouras kalz gant ministr an trevadennoù, [[Georges Mandel]]. 

En diskar-amzer ar bloavezh [[1939]], goude diskleriadur ar brezel a-enep [[Alamagn]], ez eas da [[Ejipt|Vro-Ejipt]] hag da g-[[Khartoum]] a-benn sikour stourm [[abisian]] a-enep da ac'hubadur [[Etiopia]] gant arme Italia.

== [[Eil Brezel-bed]] ==
Distreiñ a reas da Bariz d'an [[19 Du|19 a viz Du]] [[1939]]. E miz Genver [[1940]] ez eas e penn ur batailhon eus an 44vet rejimant troadeien drevadennel a senegaled. Ar [[5 Even|5 a viz Even]] [[1940]] e voe war dalbenn ar brezel er [[Somme]] pa voe loc'het tagadenn an Alamaned goude m'o defe sterniet ha paket berr ar C'hallaoued hag ar Saozon e [[Dunkerque|Dukark]]. Kilañ a reas gant ar pezh a chome eus e vatailhon ha kemer a reas perzh e tagadennoù a-benn gorrekat araokadur an arme alaman tro-dro d'al [[Liger]] ha d'ar [[Seine]]. Anvet eo bet div wech en e rejimant an 12 hag an 13 a viz Gouere 1940. Diwezhatoc'h, d'an [[21 Eost|21 a viz Eost]] [[1940]], e voe uhelaet da ofiser al &quot;Légion d'honneur&quot;. Uhelaet e voe er renk a letenant-koronal d'ar [[25 Even|25 a viz Even]] [[1941]].

Kaset e voe e servij en AOF ([[Afrique Occidentale Française]]) d'ar [[24 Gwengolo|24 a viz Gwengolo]] 1941. Mont a reas betek [[Dakar]] d'an 8 a viz Meurzh 1942, goude bezañ gweladennet ker [[Alje]], e voe staliet eno evel penn an 2vet burev, hini an titouriñ, e strollad renerien arme ar jeneral Barrau, komandant-uhel en AOF. Gantañ e reas un droiad ensell e [[Senegal]], e [[Soudan c'hall]] hag e [[Ginea]]. Gant e skipailh hag hini an 3de burev e skrivas un « Instruction sur la conduite de la guerre sur les arrières de l’ennemi » skignet betek ar bagadoù. Uhelaet e voe e renk a goronal d'ar [[25 Even|25 a viz Even]] [[1943]].

Goulennet e voe digantañ kenderc'hel gant e labour en Afrika an Norzh. Erruout a reas en [[Alje]] d'an [[31 Eost|31 a viz Eost]] [[1943]], e-lec'h ma voe staliet e 2vet burev strollad ren an arme. E-karg e voe eus an oberennoù bredoniel hag eus ar gazetenn &quot;Combatant 43&quot;. Evit ar gazetenn-mañ e kenlabouras gant al liver [[André Hambourg]]. Skarzhet e voe eus e garg gant [[André Le Troquer]], evit bezañ nac'het embann rentañ-kont ur brezegenn a damalle da ofiserien an arme ar prantad 1939-1940 o lavarout e oant bet divarrek. Neuze e voe kaset da 9vet rann an droadeien drevadennel dindan aotrouniezh an jeneral [[Joseph Magnan]] d'ar [[4 Mae|4 a viz Mae]] [[1944]].

Lakaet e voe e penn ar 6vet rejimant tennaterien Senegal e [[Korsika]] d'an [[30 Mae|30 a viz Mae]] [[1944]]. Kejañ a reas evit ar c'hentañ gwech gant ar jeneral [[Jean de Lattre de Tassigny|de Lattre de Tassigny]] d'ar [[16 Even|16 a viz Even]] [[1944]]. Goulennet en doa komz d'ar 6vet rejimant ha d'e goronal. Dilestrañ a reas gant e rejimant d'an [[19 Eost|19 a viz Eost]] [[1944]] war aodoù [[La Nartelle]] er [[Var]].

Dont a reas a-benn da zieubiñ [[Toulon]] d'ar [[26 Eost|26 a viz Eost]] [[1944]], goude c'hwec'h devezh a emgannoù start. Ar 6vet rejimant trevadennel en eus kollet 587 den lazhet, gloazet ha dianket. Enoret e voe ar rejimant abalamour d'e golloù ha d'e stourm. Kuitaat a reas Toulon d'an 9 a viz Gwengolo gant e rejimant adaozet hag adstummet gant izili nevez o tont eus ar [[Forces Françaises de l'Intérieur|FFI]]. War &quot;wennaat&quot; e za ar rejimant. D'ar [[14 Du|14 a viz Du]] [[1944]] ar 6vet RTS, deuet da vezañ RIC (&quot;régiment d'infanterie coloniale&quot;), a drec'has an enebiezh alaman en o c'hreñvlec'hioù en [[Doubs]]. D'an [[23 Du|23 a viz Du]], ec'h erruas ar rejimant e [[Blotzheim]], e Su ar [[Roen-Uhelañ]], pa oa c'hoazh kalz a enebiezh eus perzh an arme alaman war du gall ar [[Roen]]. Dieubiñ a reas [[Village-Neuf]], [[Huningue]], [[Loechle]] ha labouradeg dourdredanel [[Kembs]].

Galvet e voe e penn troadeien an 9vet DIC, uhelaet er renk a jeneral brigadenn d'ar 25 a viz Kerzu 1944 pa oa nemet 45 bloaz. Goude-se e kemeras perzh e distruj an enebiezh alaman e tachennoù Colmar e fin miz Genver hag e penn-kentañ miz C'hwevrer [[1945]]. Anvet ur wech c'hoazh en arme e voe roet dezhañ ar renk a &quot;commandeur de la Légion d’honneur&quot;. Roet eo bet an titl dezhañ d'an [[10 C'hwevrer|10 a viz C'hwevrer]] [[1945]] gant ar jeneral [[Charles de Gaulle|de Gaulle]]. « Alors Salan, ça va ? », a lâras dezhañ penn gouarnamant da c'hortoz ar Republik gall. E gentañ kejadenn e voe gant ar jeneral.

D'an 20 a viz C'hwevrer 1945 e kemeras penn 14vet rann troadeien (rann kozh ar jeneral de Lattre adstummet gant izili an FFI hag an [[Francs Tireurs et Partisans|FTP]], hag er rann-mañ e kaver bagad Alsace-Lorraine [[André Malraux]]. Echuiñ a reas ar brezel e-kichen e [[Donaueschingen]], e [[Bade-Wurtemberg]] en Alamagn. Gounit a reas brud abalamour d'e oberenn pa oa e penn ar 6vet RIC hag an 9vet DIC.

== [[Brezel Indez-Sina]] ==
Pa varvas ar marechal [[Jean-Christophe De La Belle Chausette]] d'an 11 a viz Genver [[1952]], e teuas Salan da vezañ komandant e penn Indez-Sina. Kemer a reas perzh en divizoù gant sinaiz an [[Tonkin]], neuze cheñchas lec'h tagañ war-zu al [[Laos]]. Salan a voe trec'h warno e emgann [[Na San]] e miz Kerzu [[1952]]. Gwelet e vez an trec'h eus Bro-C'hall en emgann-se evel ur gentel roet d'ar [[Viet Minh]], ur gentel implijet diwezhatoc'h ganto evit bezañ trec'h war Vro-C'hall en emgann [[Diên Biên Phu]]. Salan a zilezas e gargoù en Indez-Sina C'hall d'an [[28 Mae|28 a viz Mae]] [[1953]] evit distreiñ da Vro-C'hall. Met eus ar 15 d'ar 25 a viz Mae [[1954]], goude diskar Diên Biên Phu, e kemeras perzh en oberatadurioù kelaouiñ en Indez-Sina, dindan aotrouniezh ar jeneral [[Ely]].

== [[Brezel Aljeria]] ha fin e vuhez ==
D'ar 16 a viz Genver 1957, e voe aozet ur gwalldaol gant ur [[bazooka]] a-enep ar jeneral Salan. D'ar mare-se e oa hemañ e penn an 10vet rannvro vilourel ha staliet en [[Aljer]]. Mervel a reas ar [[Robert Rodier|c'homandant Rodier]] e-pad an taol. Gant [[Philippe Castille]], [[Michel Fechoz]] ha [[René Kovacs]], e oa bet aozet ar gwalldaol, ur medisin hag a stourme evit ma chomfe gall Aljeria. Fellout a rae dezhañ ma vije erlec'hiet Salan gant ar jeneral [[René Cogny]], meizet evel un den taeroc'h ha nerzhusoc'h. Kovacs a gemeras perzh evit testeniañ a-enep da dud evel [[Michel Debré]] a-zivout mod aozañ ar gwalldaol, met ne voe ket evit degas prouennoù. Ne voe ket an enklask evit degas disoc'hoù deus ar seurt.  

E-pad [[enkadenn 1958]], en doe harpet tu ar jeneral de Gaulle, kerzh ur brezegenn en Aljer. An dra-se a sikouro anezhañ. Met en daoust da gement-se, e felle da Salan e chomfe Aljeria dindan beli Bro-C'hall, ha goude c'hwitadenn [[putsch ar jeneraled]] e 1961 e voe aet e penn an [[OAS]]. Harzet e voe e kêr Aljer d'an [[20 Ebrel|20 a viz Ebrel]] [[1962]] goude bezañ chomet kuzhet mat e-pad ur bloavezh. D'an [[23 Mae|23 a viz Mae]], e voe kondaonet da vezañ toull-bac'het betek fin e vuhez. Kaset e voe da doull-bac'h [[Tulle]] e-lec'h ma veze bac'het ofiserien gant ur giriegezh bennak e darvoudoù [[Aljeria]]. Goude miz Mae [[1968]], e voe distaoliet gant de Gaulle.


{{DEFAULTSORT:Salan, Raoul}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1899]]
[[Rummad:Marvioù 1984]]
[[Rummad:Istor Aljeria]]
[[Rummad:Brezel Aljeria]]</text>
      <sha1>f7vre9gj8nr284hh88bkh5emth1wre4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203346</id>
      <parentid>2203327</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kemmoù [[Special:Contributions/~2026-58158-24|~2026-58158-24]] ([[User_talk:~2026-58158-24|Kaozeal]]) distaolet; adlakaet da stumm diwezhañ [[User:Kestenn|Kestenn]]</comment>
      <origin>2203300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12854" sha1="9qgijhnw3t1enfp9moxg45n7p2vem53" xml:space="preserve">{{databox}}
{{Commonscat}}
'''Raoul Salan''' oa ur jeneral gall bet ganet d'an [[10 Mezheven|10 a viz Even]] [[1899]] e [[Roquecourbe]] en [[Tarn (departamant)|Tarn]], ha marvet eo d'an [[3 Gouere|3 a viz Gouere]] [[1984]] e [[Pariz]]. Kemer a reas perzh e &quot;putsch ar jeneraled&quot; e [[1961]]. Gant [[Maurice Challe]], [[Edmond Jouhaud]], hag [[André Zeller]] e voe unan eus ar bennaozerien. E penn an [[OAS|Organisation Armée Secrète]] e oa, ur gevredigezh hag a stourme a-enep da zizalc'hidigezh Aljeria. Kondaonet e voe ha toullbac'het betek fin e vuhez. Met [[distaoliet]] pe amnistiet e voe diwezhatoc'h.

Tremen a reas ar pep pouezusañ eus e resped e tiriadoù an [[impalaeriezh trevadennel c'hall]]. Servijañ a reas en [[Indez-Sina C'hall]] etre [[1924]] ha [[1937]] e-lec'h ma voe e penn servij an titouriñ e [[ministrerezh an Trevadennoù]]. Etre [[1942]] ha [[1943]] e oa karget d'ober war-dro darempredoù ar &quot;[[France Libre]]&quot; ha dreist-holl en Afrika. Kemer a reas perzh en emgann Bro-[[Elzas]] hag e dieubidigezh [[Toulon]]. Adalek [[1948]] e tistroas da [[Indez-Sina C'hall]] e-lec'h ma teuas da vezañ penn-gomandant e miz Genver [[1952]], goude marv ar marichal [[Jean de Lattre de Tassigny|de Lattre Tassigny]]. D'ar [[1añ a viz Kerzu]] [[1956]] e voe staliet e penn ar c'hentañ tiriad milourel gall : [[Aljeria]].

== [[Brezel-bed kentañ]] ==
En em ouestlañ a reas evit padelezh a-bezh ar brezel d'an [[2 Eost|2 a viz Eost]] [[1917]]. Degemeret e voe e skol-veur an arme e [[Saint-Cyr]] d'an [[21 Eost|21 a viz Eost]] [[1917]]. Dont a reas da vezañ [[danvez-ofiser]] d'ar [[25 Gouere|25 a viz Gouere]] [[1918]], ha kaset e voe d'ar 5vet rejimant [[troadeien]]-drevadennel e [[Lyon]] d'ar [[14 Eost|14 a viz Eost]] [[1918]].

Pa oa e penn an 11vet bagad, e kemeras perzh en emgannoù rannvro Verdun ([[Saint-Mihiel]], [[Les Éparges]], [[Bois-Bourru]], [[Côte de l’Oie]], [[Cumières-le-Mort-Homme]]). Meneget ha galvet e voe d'e vagad d'an [[29 Kerzu|29 a viz Kerzu]] [[1918]].

== Etre an daou vrezel ==
Staliet e voe en arme a ac'hubas [[Alamagn|Bro-Alamagn]] betek miz Mae [[1919]]. Goude-se e titroas da skol-veur milourel [[Saint-Cyr]] ar [[7 Mae|7 a viz Mae]] [[1919]]. Uhelaet da-vat e voe e renk ha roet ar renk a is-letenant dezhañ d'an 21 a viz Gwengolo 1919 ha staliet er rejimant troadeien drevadennel Maroko, e [[Landau]], en [[Alamagn]], d'an [[3 Kerzu|3 a viz Kerzu]] [[1919]].

Goulenn a reas bezañ kaset d'ar Reter-Nesañ, hag ez eas d'ar 17vet rejimant tennataerien Senegal evel penn post [[Radjou]], e [[Syria]] en harz gant [[Turkia]]. Uhelaet e voe d'ar renk a letenant d'an [[11 Gwengolo|11 a viz Gwengolo]] [[1921]]. Goude-se e kemeras perzh en trec'h gall war ur batailhon turk hag a glaske aloubiñ Siria dindan ar warez etrevroadel, e-pad emgann [[Accham]], d'ar [[24 Here|24 a viz Here]] [[1921]]. Dezhañ e voe roet an titl a &quot;[[Lejion a enor (Bro-C'hall)|varc'heg al Lejion a enor]]&quot; evit bezañ bet gloazet en emgann-se&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.legifrance.gouv.fr/download/securePrint?token=YcdenWQ$YUOR9CrefU8b Journal officiel de la République française. Lois et décrets (version papier numérisée) n° 0094 du 05/04/1922]'', p. 3740a, Legifrance (lennet d'ar 01/11/2026)&lt;/ref&gt;.

Abalamour d'e yec'hed silwink, e voe kaset en-dro da Vro-C'hall d'ar [[25 Genver|25 a viz Genver]] [[1922]]. Pareet e voe en ospital Sainte-Anne e [[Toulon]] hag e Val-de-Grâce e Pariz. War-lec'h e voe kaset en 23vet rejimant troadeien drevadennel, e Pariz ha goulenn a reas bezañ kaset da [[Indez-Sina C'hall|Indez-Sina]] d'an [[2 Genver|2 a viz Genver]] [[1924]]. 

E Petaouchnock e voe e-karg eus an 3de rejimant Tennataerien Tonkinat evel eiler a benn-post [[Nguyen-Binh]]. Lec'h ma vije komzet Petaouchnokeg, anat. Di ez eas d'ar [[15 Ebrel|15 a viz Ebrel]] [[1924]]. Adalek ar 14 a viz Kerzu 1924 e  voe graet  dileuriad melestradurel Komiser penn-gouarnamant ar Mekong-Uhel. Staliet e voe evit al labour-mañ e [[Muong-Sing]], eus ar [[15 Ebrel|15 a viz Ebrel]] betek ar [[26 Mae|26 a viz Mae]] [[1928]].

Ur wech distroet d'ar vro pennañ d'ar [[6 Gouere|6 a viz Gouere]] [[1928]] (betek an [[2 Eost|2 a viz Eost]] [[1929]]) e labouras evit komiser ar gouarnamant, Lapeyronie, evit rannvro ar Mekong-Uhel e [[Houei Sai]]. D'ar renk a gabiten e voe Uhelaet: d'ar [[25 Meurzh|25 a viz Meurzh]] [[1930]] ha distreiñ a reas da [[Muong-Sing]] e miz Meurzh [[1931]]. Skrivañ a reas ur « Manuel de lecture de la langue &quot; Lu &quot; et &quot; Youne &quot; avec traduction correspondante en langue laotienne ». Kuitaat a reas Indez-Sina evit distreiñ d'ar vro-benn d'an [[28 Ebrel|28 a viz Ebrel]] [[1933]].

Mont a reas e penn ar CET d'ar [[1 Kerzu|1an a viz Kerzu]] 1933 ha kemer a reas perzh gant ar bagad-se e pleustradegoù milourel e [[Larzac]] en nevez-amzer [[1934]]. Adkaset e voe da [[Indez-Sina C'hall]] d'ar [[6 Here|6 a viz Here]] [[1934]]. Mont a reas e penn ar 6vet bagad 19vet rejimant an droadeien drevadennel. D'ar memes koulz e voe dileuriad melestradurel bro [[Dinh Lap]] en [[Tonkin]]. 

Distreiñ a reas d'ar vro-benn d'an [[8 Ebrel|8 a viz Ebrel]] [[1937]] gant e vab Victor hag a oa pemp bloaz d'ar mare-se. War al lestr Chenonceaux e kejas gant ar vaouez a zeuio da vezañ e wreg : Lucienne Bouguin. Kargoù a gemeras e ministrerezh an trevadennoù d'ar [[1 Gwengolo|1añ a viz Gwengolo]] [[1937]]: eiler penn an 2 vet burev (an titouriñ), hag uhelaet eo d'ar renk a benn-batailhon d'an [[22 Meurzh|22 a viz Meurzh]] [[1938]], dont a reas da vezañ e penn ar servij an titouriñ etre-trevadennel (&quot;Service de Renseignement Intercolonial&quot;). Hag adalek Ebrel [[1938]] e labouras kalz gant ministr an trevadennoù, [[Georges Mandel]]. 

En diskar-amzer ar bloavezh [[1939]], goude diskleriadur ar brezel a-enep [[Alamagn]], ez eas da [[Ejipt|Vro-Ejipt]] hag da g-[[Khartoum]] a-benn sikour stourm [[abisian]] a-enep da ac'hubadur [[Etiopia]] gant arme Italia.

== [[Eil Brezel-bed]] ==
Distreiñ a reas da Bariz d'an [[19 Du|19 a viz Du]] [[1939]]. E miz Genver [[1940]] ez eas e penn ur batailhon eus an 44vet rejimant troadeien drevadennel a senegaled. Ar [[5 Even|5 a viz Even]] [[1940]] e voe war dalbenn ar brezel er [[Somme]] pa voe loc'het tagadenn an Alamaned goude m'o defe sterniet ha paket berr ar C'hallaoued hag ar Saozon e [[Dunkerque|Dukark]]. Kilañ a reas gant ar pezh a chome eus e vatailhon ha kemer a reas perzh e tagadennoù a-benn gorrekat araokadur an arme alaman tro-dro d'al [[Liger]] ha d'ar [[Seine]]. Anvet eo bet div wech en e rejimant an 12 hag an 13 a viz Gouere 1940. Diwezhatoc'h, d'an [[21 Eost|21 a viz Eost]] [[1940]], e voe uhelaet da ofiser al &quot;Légion d'honneur&quot;. Uhelaet e voe er renk a letenant-koronal d'ar [[25 Even|25 a viz Even]] [[1941]].

Kaset e voe e servij en AOF ([[Afrique Occidentale Française]]) d'ar [[24 Gwengolo|24 a viz Gwengolo]] 1941. Mont a reas betek [[Dakar]] d'an 8 a viz Meurzh 1942, goude bezañ gweladennet ker [[Alje]], e voe staliet eno evel penn an 2vet burev, hini an titouriñ, e strollad renerien arme ar jeneral Barrau, komandant-uhel en AOF. Gantañ e reas un droiad ensell e [[Senegal]], e [[Soudan c'hall]] hag e [[Ginea]]. Gant e skipailh hag hini an 3de burev e skrivas un « Instruction sur la conduite de la guerre sur les arrières de l’ennemi » skignet betek ar bagadoù. Uhelaet e voe e renk a goronal d'ar [[25 Even|25 a viz Even]] [[1943]].

Goulennet e voe digantañ kenderc'hel gant e labour en Afrika an Norzh. Erruout a reas en [[Alje]] d'an [[31 Eost|31 a viz Eost]] [[1943]], e-lec'h ma voe staliet e 2vet burev strollad ren an arme. E-karg e voe eus an oberennoù bredoniel hag eus ar gazetenn &quot;Combatant 43&quot;. Evit ar gazetenn-mañ e kenlabouras gant al liver [[André Hambourg]]. Skarzhet e voe eus e garg gant [[André Le Troquer]], evit bezañ nac'het embann rentañ-kont ur brezegenn a damalle da ofiserien an arme ar prantad 1939-1940 o lavarout e oant bet divarrek. Neuze e voe kaset da 9vet rann an droadeien drevadennel dindan aotrouniezh an jeneral [[Joseph Magnan]] d'ar [[4 Mae|4 a viz Mae]] [[1944]].

Lakaet e voe e penn ar 6vet rejimant tennaterien Senegal e [[Korsika]] d'an [[30 Mae|30 a viz Mae]] [[1944]]. Kejañ a reas evit ar c'hentañ gwech gant ar jeneral [[Jean de Lattre de Tassigny|de Lattre de Tassigny]] d'ar [[16 Even|16 a viz Even]] [[1944]]. Goulennet en doa komz d'ar 6vet rejimant ha d'e goronal. Dilestrañ a reas gant e rejimant d'an [[19 Eost|19 a viz Eost]] [[1944]] war aodoù [[La Nartelle]] er [[Var]].

Dont a reas a-benn da zieubiñ [[Toulon]] d'ar [[26 Eost|26 a viz Eost]] [[1944]], goude c'hwec'h devezh a emgannoù start. Ar 6vet rejimant trevadennel en eus kollet 587 den lazhet, gloazet ha dianket. Enoret e voe ar rejimant abalamour d'e golloù ha d'e stourm. Kuitaat a reas Toulon d'an 9 a viz Gwengolo gant e rejimant adaozet hag adstummet gant izili nevez o tont eus ar [[Forces Françaises de l'Intérieur|FFI]]. War &quot;wennaat&quot; e za ar rejimant. D'ar [[14 Du|14 a viz Du]] [[1944]] ar 6vet RTS, deuet da vezañ RIC (&quot;régiment d'infanterie coloniale&quot;), a drec'has an enebiezh alaman en o c'hreñvlec'hioù en [[Doubs]]. D'an [[23 Du|23 a viz Du]], ec'h erruas ar rejimant e [[Blotzheim]], e Su ar [[Roen-Uhelañ]], pa oa c'hoazh kalz a enebiezh eus perzh an arme alaman war du gall ar [[Roen]]. Dieubiñ a reas [[Village-Neuf]], [[Huningue]], [[Loechle]] ha labouradeg dourdredanel [[Kembs]].

Galvet e voe e penn troadeien an 9vet DIC, uhelaet er renk a jeneral brigadenn d'ar 25 a viz Kerzu 1944 pa oa nemet 45 bloaz. Goude-se e kemeras perzh e distruj an enebiezh alaman e tachennoù Colmar e fin miz Genver hag e penn-kentañ miz C'hwevrer [[1945]]. Anvet ur wech c'hoazh en arme e voe roet dezhañ ar renk a &quot;commandeur de la Légion d’honneur&quot;. Roet eo bet an titl dezhañ d'an [[10 C'hwevrer|10 a viz C'hwevrer]] [[1945]] gant ar jeneral [[Charles de Gaulle|de Gaulle]]. « Alors Salan, ça va ? », a lâras dezhañ penn gouarnamant da c'hortoz ar Republik gall. E gentañ kejadenn e voe gant ar jeneral.

D'an 20 a viz C'hwevrer 1945 e kemeras penn 14vet rann troadeien (rann kozh ar jeneral de Lattre adstummet gant izili an FFI hag an [[Francs Tireurs et Partisans|FTP]], hag er rann-mañ e kaver bagad Alsace-Lorraine [[André Malraux]]. Echuiñ a reas ar brezel e-kichen e [[Donaueschingen]], e [[Bade-Wurtemberg]] en Alamagn. Gounit a reas brud abalamour d'e oberenn pa oa e penn ar 6vet RIC hag an 9vet DIC.

== [[Brezel Indez-Sina]] ==
Pa varvas ar marechal [[Jean-Christophe De La Belle Chausette]] d'an 11 a viz Genver [[1952]], e teuas Salan da vezañ komandant e penn Indez-Sina. Kemer a reas perzh en divizoù gant sinaiz an [[Tonkin]], neuze cheñchas lec'h tagañ war-zu al [[Laos]]. Salan a voe trec'h warno e emgann [[Na San]] e miz Kerzu [[1952]]. Gwelet e vez an trec'h eus Bro-C'hall en emgann-se evel ur gentel roet d'ar [[Viet Minh]], ur gentel implijet diwezhatoc'h ganto evit bezañ trec'h war Vro-C'hall en emgann [[Diên Biên Phu]]. Salan a zilezas e gargoù en Indez-Sina C'hall d'an [[28 Mae|28 a viz Mae]] [[1953]] evit distreiñ da Vro-C'hall. Met eus ar 15 d'ar 25 a viz Mae [[1954]], goude diskar Diên Biên Phu, e kemeras perzh en oberatadurioù kelaouiñ en Indez-Sina, dindan aotrouniezh ar jeneral [[Ely]].

== [[Brezel Aljeria]] ha fin e vuhez ==
D'ar 16 a viz Genver 1957, e voe aozet ur gwalldaol gant ur [[bazooka]] a-enep ar jeneral Salan. D'ar mare-se e oa hemañ e penn an 10vet rannvro vilourel ha staliet en [[Aljer]]. Mervel a reas ar [[Robert Rodier|c'homandant Rodier]] e-pad an taol. Gant [[Philippe Castille]], [[Michel Fechoz]] ha [[René Kovacs]], e oa bet aozet ar gwalldaol, ur medisin hag a stourme evit ma chomfe gall Aljeria. Fellout a rae dezhañ ma vije erlec'hiet Salan gant ar jeneral [[René Cogny]], meizet evel un den taeroc'h ha nerzhusoc'h. Kovacs a gemeras perzh evit testeniañ a-enep da dud evel [[Michel Debré]] a-zivout mod aozañ ar gwalldaol, met ne voe ket evit degas prouennoù. Ne voe ket an enklask evit degas disoc'hoù deus ar seurt.  

E-pad [[enkadenn 1958]], en doe harpet tu ar jeneral de Gaulle, kerzh ur brezegenn en Aljer. An dra-se a sikouro anezhañ. Met en daoust da gement-se, e felle da Salan e chomfe Aljeria dindan beli Bro-C'hall, ha goude c'hwitadenn [[putsch ar jeneraled]] e 1961 e voe aet e penn an [[OAS]]. Harzet e voe e kêr Aljer d'an [[20 Ebrel|20 a viz Ebrel]] [[1962]] goude bezañ chomet kuzhet mat e-pad ur bloavezh. D'an [[23 Mae|23 a viz Mae]], e voe kondaonet da vezañ toull-bac'het betek fin e vuhez. Kaset e voe da doull-bac'h [[Tulle]] e-lec'h ma veze bac'het ofiserien gant ur giriegezh bennak e darvoudoù [[Aljeria]]. Goude miz Mae [[1968]], e voe distaoliet gant de Gaulle.


{{DEFAULTSORT:Salan, Raoul}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1899]]
[[Rummad:Marvioù 1984]]
[[Rummad:Istor Aljeria]]
[[Rummad:Brezel Aljeria]]</text>
      <sha1>9qgijhnw3t1enfp9moxg45n7p2vem53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guajira</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39945</id>
    <revision>
      <id>2203396</id>
      <parentid>2017881</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T06:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2516" sha1="ff2nst8c2sdkhegcmkz1giptopo9ol8" xml:space="preserve">[[Restr:Confusion colour.svg|20px]]&amp;nbsp;''[[La Guajira]] zo un [[departamantoù Colombia|departamant]] eus [[Kolombia]].''
----
'''''Guajira''''' zo un doare kanaouenn hengounel eus reter Enez [[Kuba]]. Dont a ra an anv eus ar ger ''guajiro'' a dalv kement ha [[kouer]] en Enez Kuba.&lt;br&gt;
Buhez kouerien Kuba eo dodenn ar ''guajiras'' peurliesañ.

Kanaouennoù e 4/4 eo ar ''guajiras'', kanet goustad, eilet gant ar gitar, tost d'ur [[son Kuba|son]].&lt;br&gt;
''Espinelas''&lt;ref&gt;Diwar doare ar skrivagner ha sonaozer [[spagnol]] [[Vicente Gómez Martínez Espinel]] ([[Ronda]], [[Málaga]], [[28 a viz Kerzu]] [[1550]] - [[Madrid]], [[4 a viz C'hwevrer]] [[1624]].&lt;/ref&gt; eo ar c'homzoù, da lavaret eo pozioù dek gwerzenn eizh silabenn enno, savet diwar-benn buhez ar ''guajiras'' – ar gourerezed kuban.

[[Jorge Anckermann]] ([[La Habana]] [[1877]]-[[1941]]) a vez lakaet da dad ar ''Guajira'' a-c'houde e ganaouenn ''El arroyo que murmura'' (&quot;Hiboud ar wazh-dour&quot;, ha &quot;hiboud tud ar straedoù&quot; ivez)&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=omJABA8SXtQ Sonerezh]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{es}}[http://cristobaldemorales.net/medios/repertorio/arroyo_murmura Komzoù]]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
''[[Guantanamera]]'', savet e [[1928]] gant [[Joseíto Fernández]], eo ar ''guajira'' brudetañ e-maez Kuba.

==Brud==
Gant [[Guillermo Portabales]], kaner ha [[gitar]]our, eo bet brudet ar ''guajira''. E zoare kran da ganañ zo deuet da vezañ anvet ''guajira de salón''. Kanet en deus e ganaouennoù dre [[Amerika]], traoñ ha krec'h, adalek ar [[bloavezhioù 1930]] betek [[1970]], pa varvas en ur gwallzarvoud e [[Puerto Rico]].

==Un nebeud ''guajiras''==
*''El carretero,'' ar gwellañ skouer eus an doare. Savet gant [[Guillermo Portabales]], ha kanet gant kalz a dud, [[Eliades Ochoa]] en o zouez.
*''Chan-Chan'', brudet dre film [[Wim Wenders]], ''[[Buena Vista Social Club]]''.

Un doare ''guajira'' a vez sonet e [[New York]] abaoe ar [[bloavezhioù 1960]], gant elfennoù [[cha-cha-cha]] e-barzh, evel ''El ratón'' (&quot;Al logodenn&quot;) kanet gant [[Cheo Feliciano]].

==Liammoù==
* {{es}} [https://web.archive.org/web/20071010073020/http://www.produccionesdelmar.com/longina/Autores/Jorge_Ankerman/index.html Diwar-benn Jorge Anckermann]
* {{es}} [https://web.archive.org/web/20160711064506/http://www.cubaencuentro.com/cultura/articulos/estrella-acosta-una-guajira-en-la-capital-de-holanda-275664 Ur pennad eus cubaencuentro, diwar-benn ''Estrella Acosta'']

==Notennoù==
{{Daveoù}}

{{Patrom:Sonerezh Kuba}}
[[Rummad:Kanaouennoù Kuba]]</text>
      <sha1>ff2nst8c2sdkhegcmkz1giptopo9ol8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barailh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40273</id>
    <revision>
      <id>2203363</id>
      <parentid>2123716</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T22:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3591" sha1="6dhh7ckyw85tqfmv2w0ub5gj3drmij8" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Edgar Germain Hilaire Degas 084.jpg|thumb|right|300px|Div vaouez o tistenn dilhad, gant [[Edgar Degas]]. An eil o labourat, eben o varailhat gant ar skuizhnez.]]
[[Skeudenn:Oscar Bluhm Ermüdende Konversation.jpg |thumb|right|300px|Kaozeadenn, gant [[Oscar Bluhm]] .]]
[[Skeudenn:Yawning fox.png|thumb|right|300px|Kement loen a varailh ha dezhañ divskouarn &lt;br /&gt; N'eo ket ken fin hag al louarn.]]


Ar '''barailh''' (pe '''bazailh''', '''bazailhadenn''') zo ur fiñv eus [[kigennoù]] an [[dremm]] da vare an [[dihun]], gant an dud hag al loened, ar [[bronneged]] dreist-holl. Kregiñ a ra gant un enalanadenn ha war he lerc'h e teu un dialanadenn. 

Gallout a ra dont eus bezañ skuizh, pe eus an diouer a fiñv. 

[[Hippokrates]] a soñje gantañ e laoske an derzhienn da vont kuit, evel ma vez laosket moged gant ur siminal. 

== Deskrivadur fizikel ==
Tri fredig zo d'ar barailh, ha war-lerc'h e vez ur santad aaezamant.
* un enanaladenn hir
* un [[apnea]] ha ne bad nemet un eilenn, ma tigresk kleved ar barailher, abalamour ma'z eo digor [[trompilhoù ar c'hleved]] 
* un dianaladur trumm, a ra d'an den skuilhañ daeroù, gant astenn an izili pe get. &lt;!--
Sans améliorer l'[[oxygène|oxygénation]] [[cerveau|cérébrale]], comme cela fut répété pendant des siècles, le bâillement apparaît comme une stimulation de notre vigilance ; il joue un rôle dans la communication non-verbale en particulier chez les [[primate]]s, chez qui il est lié au taux de [[testostérone]].--&gt;

== Er gevredigezh ==
Ur merk a fae e c'hall ar barailhadennoù bezañ, fae war labour ar re all evel a-youl-gaer amañ: http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaozeadenn_Implijer%3ANeal&amp;diff=307039&amp;oldid=307034. 


== Liammoù diavaez ==
{{commonscat|Yawn|Barailh}}
* [https://web.archive.org/web/20140201184605/http://www.liveleak.com/view?i=ded_1185882117 Video: Good Morning America (July 30, 2007) - The Science of Yawning]
* [http://www.uc.edu/news/ebriefs/yawn.htm Causes, Concerns and Communications of the Yawn]
* [http://www.howstuffworks.com/question572.htm &quot;What makes us yawn?&quot;]
* [https://web.archive.org/web/20080111142209/http://www.liv.ac.uk/evolpsyc/platek.html Dr. Steven Platek - Yawn Researcher at the University of Liverpool]
* [https://web.archive.org/web/20080105171334/http://www.animalyawns.com/ Archive of animal yawn pictures]
* [http://education.guardian.co.uk/higher/research/improbable/story/0,11109,1438356,00.html The hidden sexuality of the human yawn]
* [http://faculty.washington.edu/chudler/yawning.html Yawns, and why do we yawn?]
* [https://web.archive.org/web/20061231092225/http://www.world-science.net/exclusives/050309_yawnfrm.htm From a February issue of the research journal Neuroimage]
* [https://web.archive.org/web/20070103211419/http://www.oldsuperstitions.com/general.html Old Superstitions.com]
* [https://web.archive.org/web/20080126223154/http://www.straightdope.com/classics/a2_309.html Why are yawns contagious?]
* [https://web.archive.org/web/20080329131905/http://yawning.info/ All you want to know about yawning (French and English)]
* [https://web.archive.org/web/20080307072834/http://www.epjournal.net/filestore/ep0592101.pdf Yawning as Brain Cooling Mechanism], Evolutionary Psychology, 2007, 5(1).
* [http://www.abc.net.au/science/k2/moments/s1954162.htm Dr Karl Kruszelnicki 'Yawning &amp; Oxygen' from Great Moments in Science]
* [http://www.null-hypothesis.co.uk/science/straight-talking/item/yawn_yawning_contagious_boredom_amazing Can You Catch a Yawn? (article)]

{{Dastaolioù}}

[[Rummad:Kousk]]
[[Rummad:Dastaolioù]]</text>
      <sha1>6dhh7ckyw85tqfmv2w0ub5gj3drmij8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aozadur Komunour Gres</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41084</id>
    <revision>
      <id>2203342</id>
      <parentid>2200981</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T20:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4555" sha1="88j9v46d0ixkqjuvq6srpsyh49r756c" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}

[[Restr:Koe-simaia-02-02.jpg|thumb|200px|left|Banniel ar Strollad]]
'''Aozadur Komunour Gres''' (e [[gresianeg]]: Κομμουνιστική Οργάνωση Ελλάδας: ΚΟΕ) a 'zo anv ur [[:Rummad:Strolladoù politikel komunour|strollad komunour]] [[Maoouriezh|maoour]] bihan oberiant e [[Gres (bro)|Gres]] bet krouet e [[2003]].

Krouet e oa bet Aozadur Komunour Gres pa'c'h eas kuit lod eus izili [[Aozadur Marksourion-Leninourion Gres]] (AM-LG) en em disrannet d'e dro diouzh [[Strollad Komunour Gres]] e [[1964]] o sevel a-enep d'an [[enep-adwelouriezh|adwelouriezh]] [[Unaniezh Soviedel|soviedel]]. En em disrannañ a reas AM-LG e div lodenn d'e dro abalamour da bep o sav-poent e-keñver [[Tezenn an Tri Bed]] ha gant ez-izili eus unan eus an div lodenn-se, [[Strollad Komunour Gres (marksour-leninour)]] e oa bet savet Aozadur Komunour Gres da heul meur a gudenn diabarzh degouezhet er bloavezhioù [[1980]].

Gant an dud savet gante da c'houde Aozadur Komunour Gres e oa bet krouet gante da gentañ e [[1984]] Α/συνέχεια (&quot;A/synec'hia&quot;), gantañ da bal klask adsevel al luskad komunour diwar diazezoù nevez.

Savet eo bet un doare sindikad (talbenn al labourerion/ezed) gant Aozadur Kumunour Gres gantañ da anv &quot;Unvaniezh ar Labourerion&quot; (Ένωση Εργαζομένων)[https://web.archive.org/web/20080117162721/http://www.enosi-ergazomenon.gr/index.php?option=com_frontpage&amp;Itemid=1] hag ivez un talbenn studierion/ezed &quot;Stummadurioù an Tu-Kleiz&quot; (Αριστερά Σχήματα)[https://web.archive.org/web/20080216012228/http://aristerasximata.gr/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=12&amp;Itemid=33]. Gant an aozadur studierion/ezed-se e oa bet savet da c'houde &quot;Unvaniezh an Tu-Kleiz&quot; (Αριστερή Ενότητα)[https://web.archive.org/web/20080216012233/http://aristerasximata.gr/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=13&amp;Itemid=34], ur strollad bodet ennañ meur a aozadur studierion/ezed eus an tu-kleiz a-du gant linenn bolitikel [[Kengevredad an Tu-Kleiz Radikal]] (Συνασπισμός Ριζοσπαστικής Αριστεράς: ΣΥΡΙΖΑ).

Embannet e vez div wezh bep miz ar gelaouenn anvet Αριστερά! (&quot;Tu-kleiz!&quot;)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209204058/http://www.koel.gr/index.php?option=com_content&amp;task=section&amp;id=9&amp;Itemid=30 Liamm davet dielloù ar gelaouenn &quot;Aristera!&quot; war lec'hienn ofisiel AKG]&lt;/ref&gt;., deuet er-maez e miz C'hwevrer [[1996]] evit ar wezh kentañ evel ur gelaouenn viziek.

== Disoc'hoù er mouezhiadegoù ==

* Dilennadegoù Parlamant Gres [[2000]] a-gevret gant the KOE and the [[Strollad Komunour Marksour-Leninour Gres]]: 5.866 mouezh.

Dont a reas AKG da vezañ ezel eus [[Kengevredad an Tu-Kleiz Radikal]] (ΣΥΡΙΖΑ) d'an 20 a viz Mezheven [[2007]] ha tapet gante an disoc'hoù gwellañ e dilannadegoù Parlamant Gres [[2007]] el lec'hioù-mañ da heul:

* [[Aitoloakarnania]] (Αιτωλοακαρνανία: 1añ renk): 1.126 mouezh
* [[Ac'haia]] (Ἀχαΐα: 2l renk): 2.628 mouezh
* [[Thessaloniki]] (Θεσσαλονίκη: 2l renk): 2.165 mouezh
* [[Larisa]] (Λάρισα: 3de renk): 1.294 mouezh
* [[Attika|Attiki]] (Αττική: 3de renk): 4.022 mouezh
* [[Piraias]] (Πειραιάς: 3de renk): 1.958 mouezh

== Darempredoù etrebroadel ==
Ezel eo Aozadur Komunour Gres eus [[Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Kelc'hlizher Etrebroadel)|Kuzuliadeg Etrebroadel ar strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour]] (ICMLPO)&lt;ref&gt;[http://www.icmlpo.de/us/8con/participant/participant.htm Roll an holl aozadurioù bet kemeret perzh gant e 8vet ICMLPO]&lt;/ref&gt;, unan eus izili kentañ founding [[Kuzuliadeg Strolladoù Komunour hag Strolladoù Labourerion ar Balkanoù]] (CCWPB)&lt;ref&gt;[http://www.balkanconference.com/english/members.htm Roll an holl aozadurioù izili eus CCWPB]&lt;/ref&gt;, hag ivez unan eus izili kentañ an Egor Enep-impalaerouriezhel e diabarh [[Forom Sokial Europa]].

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

== Liammoù diavaez ==
* [http://www.koel.gr/ Lec'hienn ofisiel ar Strollad]
* [https://web.archive.org/web/20070110002517/http://www.koel.gr/documents/international/history-en.pdf Istor A/Synec'hia (pdf)]
* [http://www.icmlpo.de/ Lec'hienn ofisiel Kuzuliadeg Etrebroadel ar strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (ICMLPO)]
* [https://web.archive.org/web/20130714155704/http://balkanconference.com/ Lec'hienn ofisiel Kuzuliadeg Strolladoù Komunour hag Strolladoù Labourerion ar Balkanoù (CCWPB)]

[[Rummad:Maoouriezh]]
[[Rummad:Strolladoù komunour Gres]]</text>
      <sha1>88j9v46d0ixkqjuvq6srpsyh49r756c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Apollodoros (reder)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42541</id>
    <revision>
      <id>2203343</id>
      <parentid>2052451</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T20:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1332" sha1="tknf028oua43nlph835zz85pze2d8yt" xml:space="preserve">:''Evit an dud all anvet '''Apollodoros''' sellit ouzh [[Apollodoros]]''

'''Apollodorus''' (~ [[Iañ kantved]]) a oa ur reder makedonian droukchañsus en doa gounezet ar redadeg er C'hoarioù olimpek hag a voe lazhet gant ar c'hurunoù p'edo o vont d'ar gêr. Un [[epigram]] a voe savet diwar e benn gant [[Antipater Thessalonica]].


*Kyllenen oros Arkadon akoueis ; haute sem' epikeitai Apollodoroi. Pisethen min ionta nyktos horei ekteinen Diothen peson keraunos.Telou d' Aianes te kai Beroies niketheis Dios ho dromeus katheudei..}}

*Anaout a rit Menez Killene ar menez arkadian; sed ar monumant a c'holo Apollodoros. Evel ma oa o tistreiñ eus [[Pisa (Hellaz)|Pisa]] da noz e voe lazhet gant kurun Zeus. Pell diouzh [[Aiane]] ha [[Beroia]], trec'het gant Zeus, emañ ar reder o kousket.


Bep bloaz, e koun dezhañ, e vez redet Δρόμος Απολλοδώρου ''Hent Apollodoros'', e kêrioù [[Aiani]] ha [[Veria]] en [[Hellaz]] .

== Levrlennadur ==
*[[Greek Anthology]] 7.390
*[https://web.archive.org/web/20071211230452/http://www.ipet.gr/veroia//show_rec.php?id=va0k00019 http://www.ipet.gr/veroia/]
*Archaeological Museum of Aiane[https://web.archive.org/web/20071219145534/http://odysseus.culture.gr/h/1/eh151.jsp?obj_id=3386]

[[Rummad:Makedonia gozh]]
[[Rummad:Sportourien]]
[[Rummad:Tud Makedonia en Henamzer]]</text>
      <sha1>tknf028oua43nlph835zz85pze2d8yt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giovanni di Bicci de' Medici</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43743</id>
    <revision>
      <id>2203392</id>
      <parentid>1989634</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T06:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4389" sha1="ndi54d226v7pb27e117fxolxihpnst9" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Giovanni di Bicci de' Medici.jpg|thumb|200px|Poltred ''Giovanni di Bicci de' Medici'', gant [[Cristofano dell'Altissimo]].]]
[[Skeudenn:Augmented Arms of Medici.svg|thumb|150px|&lt;small&gt;Skoed an Tiegezh Medici&lt;/small&gt;.]]
* ''Evit an dud all anvet eveltañ sellit ouzh [[Giovanni de' Medici]].''
&lt;HR noShade&gt;
'''Giovanni di Bicci de' Medici''' a oa un [[arc'hantour]] italian, eus [[Firenze]], e dibenn ar {{XIVvet kantved}} hag e deroù ar [[XVvet kantved|{{XVvet}}]]. Ganet e oa e [[1360]] ha marvet d'an [[20 a viz C'hwevrer]] (pe 28) [[1429]]. Eñ eo tad skourr pouezusañ an tiegezh Medici. Dastum a reas madoù e-leizh en e labour ha legadiñ anezho d'e vab henañ [[Cosimo il Vecchio]].

== E vuhez ==
Mab e oa da [[Averardo de' Medici]] ha Jacopa (pe Giovanna) [[Spini]], ha pevar breur en doa. Marc'hadour [[gloan]] e oa e dad, hogen ne oa ket pinvidik, ha n'eo nemet e fin e vuhez e krogas da verniañ arc'hant. Pa varvas avat (e [[1363]]) e voe rannet peadra an tad etre ar pemp mab, da lavarout eo ne oa ket gwall vras bern pep hini.

Eontr Giovanni avat, [[Vieri de' Medici]] e anv, [[kenderv]] da Averardo, a oa kalz pinvidikoc'h, hag a oa unan eus pinvidikañ arc'hantourien [[Firenze]] ar Grennamzer, ma oa un 70 bank bennak d'an ampoent. 
Mont a reas Giovanni da labourat evit e eontr, deskiñ a reas ar vicher, ha prestik e voe lakaet e penn skourr [[Roma]].&lt;br /&gt;
E [[1386]] e prenas ar skourr gant arc'hant [[argouroù]] e wreg, [[Piccarda Bueri]], ha re all degaset gant kenlabourerien nevez.&lt;br /&gt;
E [[1397]] e voe lakaet sez ar ar bank e [[Firenze]] gant ur c'hevala a 10 000 [[florin]], an hanter pe ouzhpennik lakaet gant Giovanni hag an hanter all gant an daou genlabourer all.&lt;br /&gt;
Ar bankoù, en amzer-se, a gemere arc'hant da virout, a save lizhiri-kemm, a roe arc'hant en eskemm ouzh lizhiri-kemm (evel ar chekennoù-beaj a hiriv), a breste arc'hant da bostañ hervez an ezhomm.&lt;br /&gt; 
E [[1408]] e oa daou skourr da vank Medici Firenze, diazezet mat e kenwerzh an danvez, unan e [[Venezia]] hag unan e [[Roma]], hag un adskourr e [[Napoli]] stag ouzh hini Roma.

En [[1410]] e rakwelas distro ar pab da Roma. &lt;!--Evel gopr d'e skoazell e voe graet gant ar bank--&gt; 

E [[1413]], gant skoazell an [[eneppab]] [[Yann XXIII]], e teuas da vezañ arc'hanter konted ar pab. Pa voe distroadet ar pab gant Kuzul Costanza e 1415 e rankas rannañ ar marc'had gant bankoù all, hini ar [[Spini]] ha hini an [[Alberti]]. Met pan eas da fall ar Banco Spini e [[1420]] e kreskas c'hoazh pinvidigezh Giovanni de' Medici hag e diegezh. 

== Pouez politikel ==
Goude ma oa pinvidik n'en deus ket klasket galloud na kargoù. Pa vezent kinniget dezhañ avat n'o nac'he ket.
* 1402 Dilennet e Kuzul-kêr Firenze (''Consiglio Comunale'')
* 1403 Kaset da gannad da gêr v[[Bologna]]
* 1407 Gouarnour kêr b[[Pistoia]]
* 1419 Ezel eus Kuzul ar brezel (''Dieci di Balia'')
* 1421 [[Gonfalonniere]] (e penn ar Justis)

Meur a gannadiezh a gasas da benn e-kerzh e chomadennoù e-maez douaroù Republik Firenze, evel e Venezia betek 1424, pe e Roma da vare ar bibien [[Gregor XII]] ha [[Marzhin V]].

== Bugale ==
Dimeziñ a eure da b[[Piccarda Bueri]] e [[1386]], ha pevar [[mab]] o doe.
* ''Cosimo'', lesanvet [[Cosimo il Vecchio]] ([[1389]]-[[1464]]),
* ha ''Lorenzo'', lesanvet [[Lorenzo il Vecchio|il Vecchio]] ivez ([[1394]]-[[1440]]), met ne oa nemet ar mab henañ en doe ar peadra dastumet gant an tad, da lavarout eo : 180.000 florin, ar [[Banco Medici]] ha douaroù a-leizh. 
* Daou vab all a oa bet, marvet en bugale:
**''Antonio'' (marvet e [[1398]])
**ha ''Damiano'' (marvet e [[1390]]).

== Gwarezour an arzourien ==
Giovanni di Bicci a roas ton d'an arzoù gant e arc'hant ha kaeraet e voe Firenze. Labour a roas da [[Filippo Brunelleschi]] a c'hallas kempenn [[iliz-veur San Lorenzo]]. Gwall bell avat e oa preder Giovanni diouzh skoazellañ an arzourien evel ma reas e vugale ha bugale-vihan: kentoc'h e wele ober vad d'e gengeodedourien eget implij an arz evit gounit brud.

== Levrlennadur ==
* ''Firenze e i Medici'', J. R. Hale, Mursia Milano 1980

== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20071108033358/http://www.palazzo-medici.it/mediateca/schede.php?id_scheda=46 Approfondimenti sui Medici, Giovanni di Bicci]

{{Commonscat|Giovanni di Bicci de' Medici}}

[[Rummad:Tiegezh Medici]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1360]]
[[Rummad:Marvioù 1429]]</text>
      <sha1>ndi54d226v7pb27e117fxolxihpnst9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Stijl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44321</id>
    <revision>
      <id>2203377</id>
      <parentid>1948320</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6547" sha1="8pa5x9ndt3gtnnwh8bvttii8q3u9ezc" xml:space="preserve">[[Image:Rietveld chair 1.JPG|thumb|right|200px|[[Kador ruz ha glas]] treset gant [[Gerrit Rietveld]], [[1917]]]]

'''De Stijl''' (ar stil e [[nederlandeg]]) a oa ur gelaouenn arzoù gweled ha [[savouriezh]], bet embannet etre [[1917]] ha [[1928]], war atiz [[Piet Mondrian]] ([[1872]]-[[1944]]) ha hini [[Theo van Doesburg]] ([[1883]]-[[1931]]). 
Dre astenn e lavarer De Stijl evit taolenniñ ul luskad arzoù hag a levezonas [[savouriezh]] an XX&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt; kantved ( dreist-holl ar [[Bauhaus]], ar stil etrebroadel hag ar Gward a-raok).

Ouzhpenn Van Doesburg ha Mondrian e voe izili all evel V. Huszár, G. Severini, J.J.P. Oud, G. Rietveld, G. Vantongerloo, Bar van der Leck, Vilmos Huszár, César Domela, Friedrich Vordemberge-Gildewart ha [[Jean Arp]].
De Stijl a zeas da get tamm-ha-tamm abalamour d’an disemglev a savas etre an diazezerien. Hervez Van Doesburg e vanke da Mondrian frankiz hag ijin a-fet krouiñ.


== Istor De Stijl ==

[[Skeudenn:Destijl anthologiebonset.jpg|thumb|right|Ur bajenn eus ar gelaouenn De Stijl]]

Tro [[1915]] e krogas Van Doesburg da gejañ ouzh an arzourien a savfe ar gelaouenn gantañ.
Kejañ a reas ouzh [[Piet Mondrian]] e-pad un diskouezadeg er Stedelijk Museum ([[Amsterdam]]). Mondrian en doa dilojet da Bariz e [[1912]] , hag o pourmen en [[Izelvroioù]] e oa pa grogas ar brezel bed kentañ. Ne c’helle ket distreiñ da Bariz, neuze en em stalias gant kumuniezh arzourien Laren.
Eno e kejas ouzh Bart van der Leck hag e welas alies M. H. J. Schoenmaekers. 
E [[1915]] e lakaas Schoenmaekers embann ''Het nieuwe wereldbeeld'' (Skeudenn nevez ar bed), hag e [[1916]] ''Beginselen der beeldende wiskunde'' (Pennaennoù ar matematik neuziañ). Levezonet da vat e voe Mondrian hag izili all De Stijl gant an div oberenn-se.
Van Doesburg a anaveze ivez J.J.P. Oud hag an arzour hungarat Vilmos Huszàr. 
E [[1917]] e savjont De Stijl holl asambles, gant ar barzh Anthony Kok. Gerrit Rietveld, ur savour yaouank, az eas er strollad e [[1918]].
Unvan e voe ar strollad e-pad pemp bloaz, daoust ma’z eas kuit Van der Leck e [[1918]] abalamour da zisemglevioù a-fet arzoù.
Pa voe embannet Manifestoioù e voent kensinet gant holl izili ar strollad. A-fet savouriezh e voent levezonet gant labour Berlage ha hini [[Frank Lloyd Wright]].
Implijet e voe evit ar wech kentañ an dro-lavar ''Nieuwe Beelding'' e [[1917]] gant Mondrian. Skrivañ a reas un heuliad daouzek pennad anvet ''De Nieuwe Beelding in de schilderkunst'' hag a voe embannet er gelaouenn De Stijl. E [[1920]] e lakaas embann ul levr anvet ''Le Neo-Plasticisme.''

== Goude 1920 ==

Kemmañ a reas De Stijl tro [[1921]]. E-keit ma oa levezonet Van Doesburg gant ar [[Bauhaus]] e voe ivez levezonoù all evel ar [[Sevelouriezh]] rusian ha hini Malevitch. Ne oa ket plijet holl izili De Stijl gant an dibaboù-se koulskoude.
E [[1924]] e kuitaas Mondrian ar strollad, goude m’en defe kinniget Van Doesburg e gelennadur war an elfennouriezh : hervezañ e oa pouezusoc’h ar veskellenn evit al linenn serzh hag an hini a-blaen.
Kalz izili nevez a voe degemeret e-barzh De Stijl. Re zo, evel I.K. Bonset (ur barzh [[dada]]) hag Aldo Camini (enep-prederour) a blantas reuz er strollad. Pa voe marv Van Doesburg e voe dizoloet e oa an daou anv-se anvioù-pluenn Van Doesburg.

== Goude marv Van Doesburg ==

[[Theo van Doesburg]] a varvas e [[Davos]] e [[1931]]. E wreg a reas war-dro e hêrezh. Ken pouezus e oa perzh Van Doesburg e De Stijl ken e chomas ar strollad a-sav. Re zo anezho a chomas e darempred, met en un doare hiniennel nemetken. Dav eo gouzout ne voe biskoazh stank an darempredoù etre izili De Stijl, lod brasañ o eskemmoù a voe graet dre lizher.
Gwech ebet ne gejas Mondrian gant Rietveld da skouer.
Chom a rejont koulskoude feal da bennaennoù De Stijl.
Rietveld a gendalc’has da dresañ arrebeuri en ur implijout pennaennoù De Stijl ha Mondrian a gendalc’has gant al labour en doa boulc’het war-dro [[1920]]. Padal ec’h adstagas Van der Leck gant al livañ-skeudenniñ ur wech kuitaet ar strollad gantañ.

== Levezon De Stijl war ar savouriezh ==
[[Skeudenn:RietveldSchroederhuis.jpg|thumb|right|Ti [[Rietveld Schröder]]. Ar savadur nemetañ savet penn-da-benn diwar bennaennoù De Stijl]]

E-pad pell goude [[1931]] e voe bras-tre levezon De Stijl war ar savouriezh. [[Mies van der Rohe]] a voe e-touez ar re a chomas feal da vennozhioù ar strollad.
Etre [[1923]] ha [[1924]] e tresas Rietveld Ti Rietveld Schröder, ar savadur nemetañ savet penn-da-benn diwar bennaennoù De Stijl.
E [[Rotterdam]] (Café De Unie) e c’haller gwelout savadurioù bet treset gant J.J.P. Oud ha levezonet gant pennaennoù De Stijl.

== De Stijl hiziv an deiz ==

Oberennoù izili De Stijl a zo strewet e pep lec’h er bed, ha diskouezadegoù diwar-benn De Stijl a vez aozet alies.
E meur a virdi e kaver oberennoù izili De Stijl :
* Er Gemeentemuseum ([[Den Haag]]), ez eus kalz oberennoù savet gant [[Piet Mondrian]] 
* Er Stedelijk Museum ([[Amsterdam]]), ez eus oberennoù Rietveld ha re Van Doesburg 
* Er Centraal Museum ([[Utrecht]]) emañ dastumadeg vrasañ oberennoù Rietveld hag ivez Dielloù Rietveld Schröder 


== Liverezh ==


A-fet liverezh e voe bevennet strizh an oberennoù savet gant izili De Stijl :
* pennlivioù nemetken (glas, melen, ruz) ha gwenn ha du
* linennoù eeun hag a-darzh nemetken
* Livioù livet a-blat nemetken, hep meskañ anezho ha hep dereziadoù
* a-fet stummoù ez eo an hirgarezenn an hini nemetañ aotreet
* lusket eo an takad dre c’hoari gant ar beskellennoù
Ar pennaennoù-se a vez adkavet ivez a-fet savouriezh.

== Arroudoù ==

« Ar pezh a vennan kaout eo ar stumm a c’haller mestroniañ, e-keñver livañ, kizellañ ha sevel. »
[[Theo van Doesburg]]

« N’eus ken neuz glan an elfennoù, gant pegementadoù kempouez, a c’hall skañvaat ar skrij a zo er vuhez hag en arz. »
[[Piet Mondrian]]

« An arz, evel ma veizomp anezhañ, n’eo na proletarian, na bourc’hiz. N’eo ket resisaet kennebeut gant an degouezhioù sokial. Er c’hontrol e tispleg nerzhioù a aoz d’o zro ar sevenadur en e bezh. »
[[Theo van Doesburg]]

== Sevenidigezhioù ==

* Aozadur diabarzh savadur Aubette ([[Strasbourg]])
* Ti Shröder ([[Izelvroioù]], [[1924]])

== Liamm diavaez ==

{{commons|De Stijl}}
* Niverenn gentañ ar gelaouenn De Stijl skublennet [https://web.archive.org/web/20060831042258/http://sdrc.lib.uiowa.edu/dada/De_Stijl/index.htm ''De Stijl'']
{{Luskadoù arzoù ar c'hornôg}}
[[Rummad:Savouriezh]]
[[Rummad:Liverezh]]
[[Rummad:Istor an arz]]</text>
      <sha1>8pa5x9ndt3gtnnwh8bvttii8q3u9ezc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jacques Vaché</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46119</id>
    <revision>
      <id>2203418</id>
      <parentid>2179431</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T09:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3233" sha1="6z2zzdn4j2i8ekzxdkp0bjq3wa76m9g" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Jacques Vaché''' ([[7 a viz Gwengolo]] [[1895]] [[an Oriant|en Oriant]]- [[6 a viz Genver]] [[1919]] e [[Naoned]]), a oa ur skrivagner gallek ha gwelet eo evel unan eus ar re a levezonas luskadoù evel [[dada]] hag an [[dreistgwirvoudelezh]].

==E vuhez==
Etre [[1909]] ha [[1912]] e studias e ''Grand Lycée'' (lise Clemenceau hiziv an deiz) e Naoned. E [[1913]] e tapas kaout e vachelouriezh hag ec'h enskrivas e Skol arzoù-kaer Naoned. E miz C'hwevrer [[1913]] e voe embannet ar gelaouenn lennegezh ''En route mauvaise troupe'', savet gant Jean Sarment, Eugène Hublet, Pierre Bissérié ha Vaché. Reuz a voe peogwir e oa ur pennad eneparme er gelaouenn. Etre [[1913]] ha [[1914]] e reas war-dro ar gelaouenn anvet ''Le Canard Sauvage'' (peder niverenn en holl). E Naoned eo e reas anaoudegezh gant Gant [[André Breton]]. Hemañ a lavaras diwar-benn Jacques Vache e oa « un den yaouank faro ha ruz e vlev » (tennet eus « Les pas perdus“). E-pad an hañv [[1914]] ez eas da welout e gendirvi e [[Londrez]], ha galvet e voe da vont d'an arme. Enluet e voe e 19{{vet}} rejimant troadeien e [[Brest]] d'ar [[15 a viz Kerzu]] 1914.
D'ar [[25 a viz Gwengolo]] [[1915]] e voe gloazet e Mesnils les Hurlus.
D'ar [[24 a viz Even]] [[1917]] ez eas Vaché betek Pariz da welout André Breton. An devezh kentañ ma veze c'hoariet ar pezh-c'hoari ''Les Mamelles de Tirésias'', gant [[Guillaume Apollinaire]], e oa. Met ken hegaset e voe Vaché gant ar pezh-c'hoari ken e kinnigas tennañ war an arvesterien. E fin miz Meurzh 1918 e voe gloazet en-dro. War-lerc’h ne chomas eus ar barzh [[dandy]] nemet un nebeud lizhiri-brezel, ken skoet e oa bet gant an darvoud kriz-se. Embannet e voent gant [[André Breton|Breton]]. Etre kreiz miz Du ha dibenn miz Kerzu [[1918]] e veajas e [[Belgia]] hag en [[Alamagn]], ha da vare Nedeleg e tistroas da Naoned.
Mervel a reas Jacques Vaché e kambr 34 e leti Bro-C’hall, plasenn Graslin e Naoned, peogwir en doa tapet re a [[opiom]].
Hiziv e vez sellet ouzh Vaché evel an hini en deus roet lañs d’al luskad dada, abalamour d’e fent du, d’e emzalc’h distag diouzh red ar vuhez.

== Levrlennadur ==
*Jean Sarment, ''Jean-Jacques de Nantes'', Pariz, Plon, 1922
*''Jacques Vaché et le groupe de Nantes'' gant Michel Carassou, Pariz, Embannadurio* Jean-Michel Place, Bibliothèque Mélusine, 1986, 255 p. {{ISBN|2-85893-072-4}} gant, en apañdis, ''Lizheroù-brezel''
* Jean Sarment, ''Cavalcadour'', Pariz, J.-C. Simoën, 1977, romanr alc'hwez diwar-benn strollad Naoned
* ''L'imprononçable jour de sa mort - Jacques Vaché, janvier 1919'' gant Georges Sebbag, Pariz, Embannadurioù Jean-Michel Place, Entre deux jours, 1990, {{ISBN|2-85893-116-X}}
*''André Breton'' gant Mark Polizzotti, [[Gallimard]], 1995, p.100.
*[[Stéphane Pajot]], ''La Mort de Jacques Vaché'', embannadurioù D'Orbestier, 2002.

==Liamm diavaez==
* [https://web.archive.org/web/20100707103555/http://sdrc.lib.uiowa.edu/dada/dadas/vache.htm Lizheroù-brezel Jacques Vaché war lec'hienn The International Dada Archive]

{{DEFAULTSORT:Vache, Jacques}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1895]]
[[Rummad:Marvioù 1919]]
[[Rummad:Dada]]
[[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]]
[[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]]</text>
      <sha1>6z2zzdn4j2i8ekzxdkp0bjq3wa76m9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carency</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46681</id>
    <revision>
      <id>2203371</id>
      <parentid>2196574</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T00:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3056" sha1="p4sqdsxezaqdxel164mjrvklcoss2m0" xml:space="preserve">{{Labour zo}}
{{Infobox kumunioù Frañs
 | anvYezh           = 
 | Yezh              = 
 | anvOfisiel        = 
 | skeudenn          = 
 | alc'hwez          = 
 | ardamezioù        = Blason ville fr Carency (Pas-de-Calais).svg
 | logo              = 
 | bro               = 
 | rannvro           = [[Hauts-de-France]]
 | departamant       = [[Pas-de-Calais]]
 | arondisamant      = [[Arondisamant Lens|Lens]]
 | kanton            = [[Kanton Bully-les-Mines|Bully-les-Mines]]
 | etrekumuniezh     = Communaupole de Lens-Liévin
 | bro velestradurel = 
 | maer              = Justin Clairet
 | amzer-gefridi     = 2014-2020
 | gorread           = 8.6
 | ledred            = 50.3791666667
 | hedred            = 2.705
 | uk                = 
 | ubi               = 79
 | ubr               = 152
}}
{{commonscat}}
'''Carency''' zo ur gumun e [[Departamant gall|departamant]] [[Pas-de-Calais]] ([[Bro-C'hall]]).
== Istor ==
=== {{XXvet kantved}} ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;240px&quot;&gt;Capture of Carency aftermath 1915 1.jpg|Bourc'h Carency distrujet ha korfoù marv soudarded c'hall&lt;/gallery&gt;
* [[Brezel-bed kentañ]] : distrujet e voe Carency kerkent ha deroù eil [[Emgann an Artois]] (9 Mae –25 Even [[1915]])&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20240715130556/https://www.archivespasdecalais.fr/Decouvrir/Chroniques-de-la-Grande-Guerre/Histoires-de-la-Grande-Guerre/Debut-de-la-deuxieme-bataille-d-Artois ''Archives du Pas-de-Calais'']&lt;/ref&gt; ; roet e voe ar [[Kroaz-vrezel 1914-1918|Groaz-vrezel 1914-1918]] d'ar gumun d'an 10 a viz Eost [[1920]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20110720224035/http://memorialdormans.free.fr/communescroixdeguerre14-18.pdf ''Communes décorées de la Croix de guerre 1914-1918, p. 65'']&lt;/ref&gt;.

== Emdroadur ar boblañs 1793-2020==			
{{Demografiezh
|titl='''• [[1793]]-[[1896]]'''
|dimx=600
|dimy=
|popmax=900
|passo1=100
|passo2=500
|bl1=1793
|bl2=1800
|bl3=1806
|bl4=1821
|bl5=1831
|bl6=1836
|bl7=1841
|bl8=1846
|bl9=1851
|bl10=1856
|bl11=1861
|bl12=1866
|bl13=1872
|bl14=1876
|bl15=1881
|bl16=1886
|bl17=1891
|bl18=1896
|p1=442
|p2=404
|p3=453
|p4=445
|p5=461
|p6=474
|p7=470
|p8=486
|p9=475
|p10=450
|p11=480
|p12=458
|p13=505
|p14=503
|p15=521
|p16=502
|p17=488
|p18=421
|mammenn=Cassini hag EBSSA
}}
{{Demografiezh
|titl='''• [[1901]]-[[2020]]'''
|dimx=600
|dimy=
|popmax=900
|passo1=100
|passo2=500
|bl1=1901
|bl2=1906
|bl3=1911
|bl4=1921
|bl5=1926
|bl6=1931
|bl7=1936
|bl8=1946
|bl9=1954
|bl10=1962
|bl11=1968
|bl12=1975
|bl13=1982
|bl14=1990
|bl15=1999
|bl16=2006
|bl17=2007
|bl18=2020
|p1=515
|p2=514
|p3=473
|p4=340
|p5=393
|p6=417
|p7=419
|p8=437
|p9=491
|p10=491
|p11=507
|p12=525
|p13=552
|p14=711
|p15=673
|p16=711
|p17=713
|p18=796
|mammenn=Cassini hag EBSSA
}}

== Tud ==
* [[François Faber]], bet trec'h e [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn|Tro Bro-C'hall]] e [[1909]], zo marvet d'an [[9 Mae|9 a viz Mae]] [[1915]] e Carency en Emgann an Artois. 

== Dave ha notennoù==
{{daveoù}}

[[Rummad:Kumunioù Pas-de-Calais]]
[[Rummad:Kroaz-vrezel 1914-1918 (kumunioù Pas-de-Calais)]]</text>
      <sha1>p4sqdsxezaqdxel164mjrvklcoss2m0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49069</id>
    <revision>
      <id>2203375</id>
      <parentid>2025836</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8787" sha1="rffec9u6ytg4bcsclejiqyyw0u35rna" xml:space="preserve">'''Dada''' a oa ul luskad arzoù (livañ, pegañ, dañsal, ezteurel, seniñ hag all) kaset da benn gant kefredourien hag arzourien. Bez e voe eus al luskad etre [[1916]] ha [[1925]]. War gresk ez eas ar strollad hag e vrud, daoust d'ar [[Brezel-bed kentañ]]. Pal al luskad a oa en em zizober (doare ''tabula rasa'') eus kement redi a oa a-fet ideologiezh, politikerezh hag arzoù.
[[Restr:Theo_van_Doesburg_kleine_Dada_soirée.jpg|thumb|200px|right|Skritell ''Kleine Dadasoirée''. gant [[Theo van Doesburg]], miz Genver 1923 (?)]]

== Krouidigezh ==
Ez-ofisiel e voe ganet Dada d'ar 5 a viz C'hwever [[1916]] en davarn anvet [[Cabaret Voltaire]] e [[Zürich]] ([[Suis]]). Savet e voe gant [[Hugo Ball]], [[Richard Huelsenbeck]], [[Tristan Tzara]], [[Jean Arp]], [[Marcel Janco]] ha [[Sophie Taeuber-Arp|Sophie Taeuber]]. Peurliesañ e vez lavaret e voe digoret ur geriadur dre zegouezh, hag evel-se e voe kavet ar ger dada. Un doare a oa da enebiñ ouzh ar brezel, hag un doare ivez d'ober goap eus kement luskad a echue e ''-ouriezh''. Hervez [[Giovanni Lista]] e vefe bet ivez un doare da dostaat ouzh ar yaouankiz (e dibenn an XIX&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt; kantved e savas reuz war an doare da dresañ kezeg, d'ar mare-se e lavaras [[Gauguin]] :''« Quant à moi, j'ai reculé dans mon enfance jusqu'à mon dada »''. A-raok ar brezel e lavaras ivez Hugo Ball e oa ret &quot;saveteiñ ar marc'h koad bihan&quot;. En e zeizlevr (18 a viz Ebrel 1916) e c'haller lenn ivez :''&quot;Dada signifie « oui, oui » en roumain, « cheval à bascule » et « marotte » en français. Pour les Allemands, c'est un signe de naïveté un peu folle, de lien très étroit entre la joie de la procréation et la préoccupation pour la voiture d'enfant.&quot;''&lt;ref&gt;Laurent Le Bon « Dada », p. 220&lt;/ref&gt;

== Diorren Dada ==
Ur pennadig a-raok fin ar Brezel bed kentañ e voe diazezet dada e [[Berlin]], [[Hannover]] ha [[Köln]]. Ar manifestoioù a voe kaset betek [[Pariz]], daoust d'ar c'hontrollerezh.
Diazezet e oa oberiantizoù dada war ar fent hag an atahin, ha foran e oa o oberiantizoù. Da skouer, [[Hannah Höch]], hag a drese patromoù dilhad evit ur gazetenn, ha goude-se e ch implije anezho en-dro : didroc'hañ a rae anezho a-benn sevel pegadurioù politikel. Evit ar wech kentañ ivez e voe ul luskad arzoù a roas plas d'ar merc'hed, hag e dada e voent gwelet evel par d'ar baotred.
Er bed a-bezh e tiorrenas dada, hag ul levezon e voe evit meur a arzour, en o zouez an arzourien dreistrealour evel [[Max Ernst]], [[André Breton]], [[René Crevel]], [[Robert Desnos]], [[Paul Éluard]], [[Philippe Soupault]], Robert ha [[Sonia Delaunay]].

== Dibenn dada ==
Diaes eo gouzout pevare e chomas al luskad a-sav. Meur a dada a voe, d alavaret meur a zibenn ivez. Adalek [[1920]] ez eas al luskad war wanaat hervez [[André Breton]] hag [[Aragon]], (gwelout ''Projet d'histoire littéraire contemporaine''), a lavar ec'h echuas al luskad tro 1921-1922. E miz Du [[1921]] e voe embannet er gazetenn velgiat ''Ça Ira !'' e oa marv dada.

Ma kreder [[Marc Dachy]] e chomas dada a-sav pa voe aozet prosez [[Maurice Barrès]]. Ez-ofisiel e voe anvet &quot;''Mise en accusation et jugement de [[Maurice Barrès]] pour crime contre la sûreté de l'esprit''&quot;. Met ne felle ket da [[Tristan Tzara]], [[Francis Picabia]], [[Georges Ribemont-Dessaignes]], [[Erik Satie]] pe [[Clément Pansaers]] e vefe aozet ur gwir brosez. Tzara a asantas bezañ degemeret evel test nemetken, padal e felle da [[André Breton]] e vefe aozet ur gwir brosez. Bec'h a savas etrezeo, ha Tzara a guitaas ar sal, asambles gant [[Francis Picabia|Picabia]] ha re all. Kemend-se a c'hoarvezas d'an 13 a viz Mae [[1921]]. [[Marcel Duchamp]] a nac'has kas e oberennoù d'an diskouezadeg dada aozet gant Tzara e miz Even, Breton a gendalc'has da bellaat diouzh ar strollad.

== Oberennoù dada ==
;[[Jean Arp]]
* ''Symétrie pathétique'' broderezh diwar un dresaddenn gant [[Jean Arp]].
* ''Fleur-marteau''
;[[Marcel Duchamp]]
* ''[[Roue de bicyclette]]'' ([[1915]]), ar [[ready-made]] kentañ
* ''[[Fontaine]]'' ([[1917]]), ur [[ready-made]] all
* ''[[L.H.O.O.Q.]]'', ([[1919]], pe Mona Lisa gant barv ha mouroù 
* ''Tu m' '' ([[1920]]) [http://www.zumbazone.com/duchamp/tum.html gwelout].
* ''Rotative plaques verre'' ([[1920]]), arz rakbsikiedelek [https://web.archive.org/web/20080704154212/http://www.insecula.com/oeuvre/O0016573.html gwelout].
* ''Marcel Duchamp as Belle Haleine'' ([[1921]]), poltred, kenlabour gant [[Man Ray]] [http://www.zumbazone.com/duchamp/haleine.html gwelout].
* ''Disques avec spirales'' ([[1923]]), arz rakbsikedelek [https://web.archive.org/web/20070402055522/http://lilt.ilstu.edu/jhreid/frenchculture/duchamp-disques.jpg gwelout].
* ''La Mariée mise à nu par ses célibataires, même'' ([[1923]]) [http://www.zumbazone.com/duchamp/marcel.html gwelout].
* Flaks dour c'hwezh vat ''Belle Haleine'' gant ''[[Rrose Sélavy]]'' (''Éros c'est la vie'') war an dikedenn.
* ''La Chute d'eau''
* ''Le Gaz d'éclairage''

;[[Suzanne Duchamp]]
* ''Ariette. D'oubli de la chapelle étourdie'' ([[1920]]).
* ''Ready-made malheureux de Marcel'' ([[1919]]), pleustrad mentoniezh da stagañ ouzh ar balkon
 
;[[Max Ernst]]
* ''La bicyclette graminée garnie de grelots, les grisons grivelés et les échinodermes courbants l'échine pour quêter des caresses'' ([[1920]]-[[1921]]).

;[[George Grosz]]
* ''Remember Uncle August, the Unhappy Inventor'' ([[1919]])

;[[Raoul Hausmann]]
* ''Der Geist unserer Zeit'', penn mekanikel ([[1919]])

;[[Hannah Höch]]
* ''Paire de mariés bourgeois'' ([[1927]]), eoullivadur war lien
* ''Da-Dandy'', pegadur

;[[Francis Picabia]]
* ''Jeune fille'' ([[1920]]), ul liv war baper.
* ''Volucelle II'' ([[1922]])
* ''Dresseur de chien'' ([[1923]]) (gwelout ivez ''Dresseur d'animaux'' ([[1937]]))

;[[Man Ray]]
* ''Lautgedicht'' ([[1924]])

;[[Kurt Schwitters]]
* ''Merz Picture 46 A (The Skittle Picture)'' ([[1921]]), framm ha traoù peget

;[[Sophie Taeuber-Arp]]
* ''Gardes'' ([[1918]]), kizelladur koublet 
* ''Triptyque abstrait'' ([[1918]]), eoullivadur war lien, gant delioù aour
* ''Masque de Janco'' ([[1918]]), maskl
* ''Tête dada'' ([[1918]]).
* ''Composition abstraite'' ([[1919]]), pegadur

;[[Beatrice Wood]]
* ''Un peu d'eau dans du savon'' ([[1917]]), pegadur

;Tzara, Janco et Huelsenbeck
* ''L'amiral cherche une maison à louer'' ([[1916]]), barzhoneg kempred e galleg, alamaneg ha saozneg

== Kêrioù dada er bed ==
* [[Zürich]] ([[1915]]-[[1919]]), gant [[Tristan Tzara]], [[Jean Arp]], [[Hugo Ball]] et [[Richard Huelsenbeck]], [[Marcel Janco]], [[Hans Richter]], [[Sophie Taeuber-Arp]] ;
* [[New York]] ([[1915]]-[[1921]]), gant [[Marcel Duchamp]], [[Francis Picabia]], [[Man Ray]] ;
* [[Berlin]] ([[1917]]-[[1923]]), gant [[Richard Huelsenbeck]], [[George Grosz]], [[Raoul Hausmann]], [[Johannes Baader]], [[Hannah Höch]] ;
* [[Köln]] ([[1919]]-[[1921]]), gant [[Jean Arp]], [[Max Ernst]], [[Johannes Theodor Baargeld]] ;
* [[Hannover]] gant [[Kurt Schwitters]] hag e luskad [[Merz]];
* [[Pariz]], etre [[1920]] ha [[1923]]. An oberiant dada kentañ e Pariz a voe aozet e miz Genver [[1920]], un nebeud deizoù goude ma vefe degouezhet [[Tristan Tzara]]. Izili all : [[Tristan Tzara]], [[Francis Picabia]], [[Man Ray]], [[André Breton]], [[Paul Éluard]], [[Louis Aragon]], [[Philippe Soupault]].

== Levrlennadur ==
* ''Sept Manifestes Dada'' gant [[Tristan Tzara]] - [[1924]] 
* [[Tristan Tzara]] :
** ''Sept Manifestes Dada'', [[1924]] 
** « ''La Première Aventure céleste de Mr Antipyrine'' », skeudennoù gant [[Marcel Janco]], reprint 2005 (embanandur orin : 1916) 
** « ''Cinéma calendrier du cœur abstrait. Dessins de [[Jean Arp]]'' », reprint 2005 (embannadur orin :1920)
** « ''Sept manifestes Dada et quelques dessins de Francis Picabia'' », reprint 2005 (embannadur orin : 1924)
* [[Richard Huelsenbeck]] : ''Almanach Dada'', embannet gant Champ Libre, 1980 / Les Presses du réel, 2006

== Liammoù ==
Liammoù diabarzh :
* [[Cabaret Voltaire]]

Liammoù diavaez :
* [http://www.le-dadaisme.com Arz DaDa]
* [https://web.archive.org/web/20110514034007/http://sdrc.lib.uiowa.edu/dada/collection.htm Levraoueg Dada]
* [http://www.cnac-gp.fr/Pompidou/Manifs.nsf/AllExpositions/9F43A653A3897921C1256EBD00476011?OpenDocument&amp;sessionM=2.1.1&amp;L=1&amp;form=Actualite Diskouezadeg Dada] e miz Genver 2006 er [[Centre Georges-Pompidou]] 
* [https://web.archive.org/web/20081015053643/http://members.chello.nl/j.seegers1/dada_files/ The Essential DADA - An Online Compendium ]
* [https://web.archive.org/web/20070616162827/http://www.centrepompidou.fr/education/ressources/ENS-dada/ENS-dada.htm Teuliad : Dada, diskouezadeg er Greizenn Pompidou, 2006]

== Notennoù ==
{{daveoù}}
{{Luskadoù arzoù ar c'hornôg}}

[[Rummad:Arzoù]]
[[Rummad:Istor an arz]]</text>
      <sha1>rffec9u6ytg4bcsclejiqyyw0u35rna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guardainfante</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52720</id>
    <revision>
      <id>2203397</id>
      <parentid>1484599</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T06:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1080" sha1="jr93ccn1cc35dwij180tkysn2pobn52" xml:space="preserve">[[Image:Diego Velázquez 030.jpg|thumb|An infantez [[María Teresa]] gant ar sae  ''guardainfante'', en ur poltred gant [[Diego Velázquez]] ]]

'''Guardainfante''' eo an anv a vez graet eus ur [[sae]] a veze douget gant maouezed a renk uhel e [[Bro-Spagn]] er XVIvet ha XVIIvet kantved, hag a weler mat e taolennoù [[Diego Velázquez]] evel [[Las Meninas]].


&lt;!--
a una especie de [[tontillo]] redondo muy hueco hecho de alambres con cintas utilizado en la cintura por las mujeres españolas de los siglos [[siglo XVI|XVI]] y [[siglo XVII|XVII]]. Sobre el mismo, se vestía la [[basquiña]]. 

El uso del guardainfante se refleja claramente en los cuadros pintados por a la familia real como  La aparatosa prenda desapareció definitivamente de España en la segunda mitad del [[siglo XVII]] siendo reemplazada por el [[tontillo]] y una moda de origen francés más confortable para las mujeres. 
--&gt;

==Liamm diavaez==
*[https://web.archive.org/web/20081021132817/http://cvc.cervantes.es/el_rinconete/anteriores/abril_06/19042006_02.htm El guardainfante]

 
[[Rummad:saeoù]]</text>
      <sha1>jr93ccn1cc35dwij180tkysn2pobn52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geert Wilders</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56135</id>
    <revision>
      <id>2203390</id>
      <parentid>2138941</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T05:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4863" sha1="37yf02ihjtd75f0q9x50civjhdf628b" xml:space="preserve">[[Restr:Wilders-2010-cropped.jpg|thumb|Geert Wilders]]
'''Geert Wilders''' (['ɣe:ʁt 'ʋildɛʁs]), ganet d'ar [[6 a viz Gwengolo]] [[1963]] e [[Venlo]], a zo ur c'hannad [[Izelvroioù|izelvroat]], ha krouer [[Partij voor de Vrijheid]] (PVV). Dilennet eo en [[Tweede Kamer]] abaoe [[1998]]. Da gentañ e oa ezel eus VVD, ha pa guitaas anezhañ e krouas e strollad, Partij voor de Vrijheid (strollad evit ar frankiz) e anv, e [[2006]].

Abaoe m'eo bet drouklazhet [[Theo van Gogh]] gant un islamour ez eo bet brudet Wilders abalamour d'e gomzoù a-enep d'an islam, hag a zo, hervezañ, un «ideologiezh [[faskouriezh|faskour]]&lt;ref&gt;[http://www.lefigaro.fr/international/2008/03/07/01003-20080307ARTFIG00024-geert-wilders-l-ideologie-islamique-est-fasciste.php « Geert Wilders : “L'idéologie islamique est fasciste” »], ''Le Figaro'', 7 a viz Meurzh 2008&lt;/ref&gt;». Lavarout a ra da skouer :
« N'em eus tra ebet a-enep d'an dud, met ur gudenn a sav gant an ideologiezh islamour. Ne fell ket din ma vo kaset en-dro d'ar gêr ar re a zo o chom amañ hag a zo enframmet, met lavarout a ran dezho en em zizober diouzh an ideologiezh-se, hag a zo faskour diouzh ma savboent.» 
Sevel a ra dreist-holl a-enep da blas ar maouezed ha da hini an dud heñvelreizh en islam, hag e kav ez eo ur relijion ma vez diforc'het an dud war diazez ar reizhelezh.

« Sklaeroc'h e lavaran an traoù : gwelloc'h eo ma sevenadur evit ar sevenadur islamour. Ne reomp gant ar maouezed, an dud heñvelreizh gant an darempredoù politikel er gevredigezh, evel ma ra ar sevenadur warlerc'hiet-se. Kevatal eo an holl dud&lt;ref&gt;Le Figaro, 7 a viz Meurzh 2008&lt;/ref&gt;.»

Savet en deus ur film berr, ''[[Fitna (film)|Fitna]]''&lt;ref&gt;[http://www.break.com/usercontent/2009/2/Fitna-Documentary-about-Islam-660675.html ''Fitna'' (video)] – Break.com.&lt;/ref&gt; e ditl, ma kaver ennañ elfennoù a-enep d'an Islam ha d'ar [[Koran|C'horan]]. Hervezañ ez eo heñvel ar C'horan ouzh ''[[Mein Kampf]]'' gant [[Adolf Hitler]] ha goulenn a ra ma vo berzhet&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080310161942/http://tempsreel.nouvelobs.com/actualites/international/20080306.OBS3837/les_paysbas_craignent_des_attaques_terroristes.html « Les Pays-Bas craignent des attaques terroristes »], ''Le Nouvel observateur'', 6 a viz Meurzh 2008&lt;/ref&gt;.

Ar film berr-se a zo bet skignet d'ar [[27 a viz Meurzh]] [[2008]] war lec'hienn liveleak.com&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210506102341/https://www.liveleak.com/view?i=7d9_1206624103 Liamm war lec'hienn Liveleak]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[http://www.lemonde.fr/europe/article/2008/03/24/pays-bas-la-diffusion-sur-internet-du-film-anti-islam-du-populiste-geert-wilders-bloquee_1026732_3214.html « Pays-Bas : le populiste Geert Wilders réussit à diffuser son film anti-islam sur Internet »], ''Le Monde'', 24 a viz Meurzh 2008&lt;/ref&gt;.

E miz Mae [[2008]] ec'h embannas e rankfe [[Flandrez]] bezañ distag diouzh [[Belgia]], hag e rankfe bezañ stag ouzh an [[Izelvroioù]]. Kinnig a ra ivez ma vo aozet ur referendom e Flandrez hag en Izelvroioù war an afer-se. 
Ur pennad goude e savas pa lavaras diwar-benn ar gazetennerez izelvroat [[Joanie de Rijcke]], (bet skrapet ha gwallet gant an dalibaned) e oa tapet gant [[sindrom Stockholm]], dre ma ne fellet ket dezhi sevel a-enep d'an islam&lt;ref&gt;&quot;France 24&quot; Fiachra Gibbons, [https://web.archive.org/web/20090615192029/http://europeanelections2009.france24.com/content/20090605-geert-wilders-european-elections-gordon-brown-purnell-national-front-taliban-Joanie-de-Rijcke « Dutch backlash shocks Europe »], RFI, 5 a viz Even 2009&lt;/ref&gt;.
D'an [[12 a viz C'hwevrer]] [[2009]] e oa sañset kinnig e film Fitna e Westinster, rak pedet e oa bet d'hen ober gant daou gannad, Malcolm Pearson ha Caroline Cox. Met daou zevezh a-raok ma vefe skignet ar flim e c'houlennas Jacqui Smith, ha hi ministrerez an diabarzh, ma vefe difennet ouzh Wilders a zont d'ar [[Rouantelezh-Unanet]]&lt;ref&gt;http://www.ft.com/cms/s/0/00213dde-f7a0-11dd-a284-000077b07658.html Dutch party chief barred in UK Financial Times&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;homeofficeletter&quot;&gt;[http://www.geertwilders.nl/images/images/letter-denying-geert-wilders-entry-into-uk.pdf Lizher a-berzh Home Office da Geert Wilders]&lt;/ref&gt;. Wilders en em gavas memes tra e aerborzh [[Heathrow]] d'an 12 a viz C'hwevrer, dalc'het e voe gant poliserien ha kaset en-dro d'an [[Izelvroioù]].
Sevel a ra a-enep da [[Unvaniezh Europa]], ha goulennet en deus ma vefe skarzhet [[Roumania]] ha la [[Bulgaria]] diouzh UE. Kannad eo bet dilennet da-geñver dilennadegoù kannaded Europa e miz Even 2009, met embannet en deus ne'z afe ket d'ar parlamant, rak fellout a ra dezhañ ma vo diskaret&lt;ref&gt;France 24&lt;/ref&gt;.

== Gwelout ivez ==
* [[Partij voor de Vrijheid]]

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Wilders, Geert}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1963]]
[[Rummad:Politikourien an Izelvroioù]]</text>
      <sha1>37yf02ihjtd75f0q9x50civjhdf628b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Caridad Hierrezuelo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58730</id>
    <revision>
      <id>2203372</id>
      <parentid>2138831</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T00:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1948" sha1="7a48366rbvowhls36n14yi1lz55j375" xml:space="preserve">'''Caridad Hierrezuelo''' ([[El Caney]], 1924 &amp;ndash; [[La Habana]], [[6 a viz C'hwevrer]] 2009) a oa ur ganerez eus [[Kuba]], c'hoar da [[Lorenzo Hierrezuelo]] ha [[Rey Caney|Reinaldo Hierrezuelo]], daou soner ha kaner brudet eus an [[trova]]. ''La Dama del Son'' a veze graet anezhi a-wechoù.

Kregiñ a reas da ganañ e 1947 en ''Trio Baraguá'', ha goude ar c'h-''Conjunto Beltrán'', betek 1950, pa zilezas ar strollad da ganañ hec'h-unan. Da gentañ e oa ''guarachera'', da lavarout eo kanerez [[guaracha]] . Kanet he deus el lazoù Los Taínos de Mayarí, Rumbavana ha [[Conjunto Caney]]. Meur a wech ivez he deus kanet gant ar [[Vieja Trova Santiaguera]], [[Ibrahim Ferrer]], [[Eliades Ochoa]] ha [[Manolito Simonet]].

Un droiad a reas gant [[Los Van Van]] e [[Perou]], kanañ a reas e Madrid (er Sala Clamores). 
E Berlin eo bet gwelet war al leurenn gant al laz ''Sonora Universal de Cuba'' se o kanañ '' Guarapo Pimienta y Sal'', ur ganaouenn savet gant he breur [[Reinaldo Hierrezuelo]], hag en Expo 2000 en [[Hannover]]. Adalek 2001, sachet gant ar Spagnol Antonio Martínez, e oa bet ur pennad o chom en [[Alamagn]]&lt;ref&gt;Giro, Radamés 2007. ''Diccionario enciclopédico de la música en Cuba''. La Habana. vol 2, p248&lt;/ref&gt;. ma kane gant ar Festival ''Son de Cuba'', a yae da seniñ dre Europa.

==Liammoù diavaez==
* O kanañ e Berlin : https://www.youtube.com/watch?v=pjAevddSlHs
* Pennad kañv : https://web.archive.org/web/20250120115416/https://www.cubaencuentro.com/cultura/noticias/muere-caridad-hierrezuelo-la-dama-del-son-154652
* O kanañ ''El compositor no se equivo '' (da-heul ur pennad tabut diwar-benn ar ganaouenn [[Rita la Caimana]], savet gant he breur : https://app.box.com/s/unpbjazsex/file/382510072

==Pennad kar==
*[[Caridad]]

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Hierrezuelo, Caridad}}
[[Rummad:Kanerezed Kuba]]
[[Rummad:Kanerezed spagnolek]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1924]]
[[Rummad:Marvioù 2009]]</text>
      <sha1>7a48366rbvowhls36n14yi1lz55j375</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arthur Cravan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66260</id>
    <revision>
      <id>2203354</id>
      <parentid>2200716</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5603" sha1="imymsj9ukxlsy2749ev9v9f322bixaq" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Portrait-cravan.jpg|thumb|200px|right|Arthur Cravan gant Jean-Paul-Louis]] 
'''Arthur Cravan''', anv gwir '''Fabian Avenarius Lloyd''' ([[22 a viz Mae]] [[1887]] e [[Lausanne]] - aet diwar-wel e [[Salina Cruz]] e miz Du [[1918]]) a oa ur skrivagner hag ur bokser breizhveuriat gallek. Mab Otho Holland Lloyd ha niz [[Oscar Wilde]] e oa. Unan eus diaraogerien [[dada]] hag an [[dreistgwirvoudelezh]] e voe hag e kement lec'h ma tremenas e savas reuz.

==E vuhez==
Ne ouezer ket perak e tibabas al lesanv Arthur. An anv Cravan a zibabas e [[1912]] da enoriñ e zanvez-gwreg, Renée Bouchet hec'h anv, hag a oa a orin eus Cravans e departamant ar [[Charente-Maritime]].
E [[1905]] edo oc'h echuiñ e studioù e [[Birmingham]]. Mont a reas da v[[Berlin]], ma labouras el labouradeg-sukr ''Siemens Zuchertswerk'' ha goude ur pennad e rankas mont kuit diwar urzh ar boliserien.
Etre [[1912]] ha [[1915]] edo e Pariz ma reas war-dro ar gelaouenn «Maintenant». Enni e skrive pennadoù diwar-benn al lennegezh hag an arzoù. Gwall iskis hag atahinus e oa ar pennadoù, evel ar pezh a vefe [[dada]] ur pennadig goude. E-touez an arzourien kunujennet gantañ e oa al livourien [[Marie Laurencin]], [[Suzanne Valadon]] ha [[Marc Chagall]], hag ar skrivagnerien [[Guillaume Apollinaire]] hag [[André Gide]].
Kemenn a reas en em lazhfe dirak an holl ha stank e teuas an arvesterien. Neuze e lavaras Cravan dezho e oant debret gant ar sellerezh, hag e-lec'h en em lazhañ e stagas gant ur brezegenn teir eurvezh-pad diwar-benn an [[entropiezh]]. En holl e reas peder frezegenn : d'ar [[27 a viz Du]] [[1913]], d'ar [[15 a viz Meurzh]] ha d'ar [[5 a viz Gouere]] [[1914]] e [[Pariz]], ha d'an [[19 a viz Ebrel]] [[1917]] e [[New York]]. E-pad ar peder anezho e savas reuz.

E [[1915]] ez eas kuit eus [[Frañs]] hag e treuzas [[Europa]] a-bezh, tremenoù-hent fals gantañ. E [[Barcelona]] en em gavas e [[1916]] ma stagas gant ar boks en-dro. Aozañ a reas ur c'hrogad a-enep [[Jack Johnson]], hag eñ kampion ar bed. Cravan a voe lakaet KO gantañ er c'hwec'hvet round&lt;ref&gt;Arthur Cravan, ''Œuvres'', p 273,  Ivrea, 1992.&lt;/ref&gt;.

E [[1917]] ez eas da [[New York]] ma kejas gant kalz tud vrudet, en o zouez ar varzhez [[Mina Loy]]. Dimeziñ a rejont e miz Ebrel [[1918]], hag e voe ganet ur verc'h anvet Fabienne Benedict d'ar [[5 a viz Ebrel]] [[1919]]. Mina Loy a stagas ivez gant ur romant diwar-benn Cravan anvet ''Colossus'', met diechu e chomas.

Arthur Cravan az eas diwar-wel e [[Salina Cruz]] e [[Mec'hiko]] e [[1918]] p'edo o vageal war-du [[Arc'hantina]]. Morse n'eo bet adkavet e gorf. Gant poliserien Mec'hiko e voe graet anv eus korf ur melegan bras-tre bet lazhet e-kichen an harzoù war ribl ar [[Rio Grande del Norte]]; marteze e oa hini Arthur Cravan. E [[1920]] e voe embannet en-ofisiel e oa marv Cravan. E wreg a glaskas war e lerc'h er bed a-bezh betek [[1923]].

==Oberennoù==
*Arthur Cravan, ''Œuvres'', barzhonegoù, pennadoù, lizheroù, skeudennoù, testenioù diwar-benn Arthur Cravan, embannadurioù Gérard Lebovici, 1987 ; adembannet gant Ivrea, 1992, ISBN 2-85184-179-3
*Arthur Cravan, ''J'étais cigare'' : ''Maintenant'' , ''Fragments'' hag ul lizher, Eric Losfeld, 1971

==Kelaouenn ''Maintenant''==
* Niverenn 1, miz Ebrel 1912
* Niverenn 2, miz Gouere 1913
* Niverenn 3, niverenn ispisial (1), ''Oscar Wilde est vivant !'', miz Here-miz Du 1913
* Niverenn 4, niverenn ispisial (2), ''L'Exposition des indépendants'', miz Meurzh-miz Ebrel 1914
* Niverenn 5, ''Poète et boxeur ou l'Âme au vingtième siècle'', miz Meurzh-miz Ebrel 1915

==Levrlennadur==
* Maria Lluïsa Borras, ''Cravan, une stratégie du scandale'', Jean-Michel Place, 1996
* Maria Lluïsa Borras, ''Picabia'', Albin Michel, 1985
* [[André Breton]], ''Anthologie de l'humour noir'', Sagittaire, 1940
* André Breton, ''Les pas perdus'', Gallimard, 1970
* Gabrielle Buffet-Picabia, ''Aires abstraites'', P. Cailler, 1957
* [[Blaise Cendrars]], ''Le Lotissement du ciel'', Denoël, 1949
* Philippe Dagen, ''Arthur Cravan n'est pas mort noyé'', Grasset, 2006
* [[Marcel Duchamp]], ''Ingénieur du temps perdu'', entretiens, Belfond, 1967
* Noël Godin, ''Anthologie de la subversion carabinée'', L'Age d'Homme, 1988
* Julien Levy, ''Memoir of an art Gallery'', New York, 1977
* [[Robert Motherwell]], ''The Dada Painters and Poets'', Motherwell, 1951
* [[Francis Picabia]], ''Jésus-Christ Rastaquouère'', 1920
* José Pierre, ''Le Futurisme et le dadaïsme'', embannadurioù Rencontre, 1966
* [[Man Ray]], ''Autoportrait'', Laffont, 1964
* André Salmon, ''Souvenirs sans fin'', Gallimard, 1956
* Michel Sanouillet, ''Dada à Paris'', Pauvert, 1965 ; Flammarion, 1993 ; CNRS, 2005
* [[Leon Trotsky]], ''Ma vie''
* Philippe Squarzoni, ''Portrait inédit d'Arthur Cravan'', embannadurioù Le 9{{e}} Monde, 2003
* [[Edgardo Franzosini]], ''Grande trampoliere smarrito'' Watt n° 0,5 [[2012]]

==Liammoù diavaez==
* [https://web.archive.org/web/20120127203730/http://arthur-cravan.blogspot.com/ 5 niverenn MAINTENANT]
* [http://www.excentriques.com/cravan/index.html Cravan war lec'hienn ''Excentriques'']
* [https://web.archive.org/web/20090726121611/http://sdrc.lib.uiowa.edu/dada/Maintenant/index.htm ''Maintenant'' niverenn 3 ha 4]
* [https://web.archive.org/web/20141211120025/http://boxrec.com/list_bouts.php?human_id=58873&amp;cat=boxer Arthur Cravan war boxrec.com]

==Notenn==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Cravan, Arthur}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1887]]
[[Rummad:Marvioù 1918]]
[[Rummad:Skrivagnerien Frañs]]
[[Rummad:Dada]]
[[Rummad:Dreistrealouriezh]]
[[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]]</text>
      <sha1>imymsj9ukxlsy2749ev9v9f322bixaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>François de Vendôme</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81627</id>
    <revision>
      <id>2203331</id>
      <parentid>2203301</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58158-24</username>
        <id>95014</id>
      </contributor>
      <comment>Disc’hraet kemmoù [[Special:Diff/2203301|2203301]] a-berzh [[Special:Contributions/Kestenn|Kestenn]] ([[User talk:Kestenn|kaozeal]]) An Dug Gall a Vendôme ha Beaufort a voe trec’h war ar morlaeron turk otomaned e-pad e vuhez soudardel trec’h er Mor Kreizdouar.Wikipedia a rank paouez da vezañ ur b*rdel evit ar brobagandourien.</comment>
      <origin>2203331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2893" sha1="28k3y8fz7by1l9sqeb1f1ypm2rydlsx" xml:space="preserve">[[Skeudenn:François de Bourbon Duke of Beaufort by Jean Nocret (Baltimore Museum of Art).jpg|thumb|200px|right|François de Vendôme, dug Beaufort]]
[[Skeudenn:François de vendome beaufort 1505283.JPG|thumb|200px|right|Delwenn da François de Vendôme, e [[Kastell Versailhez]]. ]]

'''François de Bourbon-Vendôme''', eil '''[[dug Beaufort]]''', ganet d'ar [[16 a viz Genver]] [[1616]] ha marvet d'ar [[25 a viz Genver]] [[1669]], a oa [[mab]] da [[César de Vendôme]] (mab bastard da [[Herri IV]]) ha da [[Françoise de Mercœur]], ha neuze ur [[mab-bihan]] d'ar roue gall [[Herri IV]].
Mervel a reas dizimez ha divugel, diouzh a ouzer.

== E vuhez ==
Yaouank e oa, 12 vloaz, pan eas d'an arme c'hall da vrezeliñ da [[Savoia]] e [[1628]]. Perzh a gemeras e meur a [[seziz]]: re Corbie, Hesdin, hag [[Arras]] e 1640.

Evel e dad e veze alies oc'h [[irienn]]añ a-enep ar c'hardinal [[Richelieu]], kentañ ministr e eontr [[Loeiz XIII]], ken na rankas mont da repuiñ da Vro-Saoz.

E [[1643]] e oa e penn un irienn all a-enep ar c'hardinal [[Jules Mazarin]], anvet « ''[[Cabale des Importants]]'' ». Ar rouanez c'hall [[Anna Aostria (1601-1666)]] a lakaas kregiñ ennañ hag e vac'hañ e [[kastell Vincennes]], met tec'hel a reas en [[1648]]. Kuzhat a reas e [[kastell Chenonceaux]] da gentañ hag e [[Vendômois]] da c'houde.

En [[1649]] e oa unan eus renerien ar [[Fronde]] , a-enep ar rouanez ha Mazarin. En [[1652]] en em gannas gant e vreur-kaer yaouank an dug [[Charles Amédée de Savoie-Nemours]], hag e lazhas anezhañ. Tud Pariz a rae « ''Roi des Halles'' » anezhañ.

Sioulaat a reas, en em glevout gant ar Gurunenn c'hall en [[1653]], ha roet e voe dezhañ kargoù evel pennbrezel. Lakaet e voe e penn ar morlu gall a renas gant trec'h [[1662]] a-enep an Durked er [[Mor Kreizdouar]]. En [[1665]], dre ziv wech, e voe trec'h war morlu Turked Aljeria. En [[1669]] ez eas da skoazellañ Gresianed ouzh an Durked hag edo e penn an arme c'hall o tifenn [[Seziz Kandia|Kandia]] en Enez [[Kreta]], a oa o c'houzañv an hirañ seziz bet en istor (eus 1648 betek 1669)&lt;ref&gt;Pierre Daru, ''Histoire de la République de Venise'', 1853, p. 214.&lt;/ref&gt;. Lazhet e voe pa oa o ren e soudarded en un enep-argad trec'hus a-enep an alouberien turk otoman ; e gorf a voe adkaset da Vro-C'hall evit un [[obidoù]] Stad, ha meuleudiet e voe e galonegezh.

== Lennegezh ==
Anv zo anezhañ e romantoù [[Alexandre Dumas (an tad)]], ''[[Vingt ans après]]'' ha ''[[Le Vicomte de Bragelonne]]''. Bez ez eo unan eus penntudennoù romant [[Juliette Benzoni]], ''Secret d'État'', e teir levrenn (anvet : ''La Chambre de la reine'', ''Le Roi des Halles'' ha ''Le Prisonnier masqué''). 

Abalamour d'ur frazenn gant ar barzh [[François-Joseph de Chancel]] ez eus bet kredet a-wechoù e oa eñ an hini e oa [[Den e vaskl houarn]].


== Notennoù ==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Tiegezh Bourbon-Vendôme]]</text>
      <sha1>28k3y8fz7by1l9sqeb1f1ypm2rydlsx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203348</id>
      <parentid>2203331</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Disc’hraet kemmoù [[Special:Diff/2203331|2203331]] a-berzh [[Special:Contributions/~2026-58158-24|~2026-58158-24]] ([[User talk:~2026-58158-24|kaozeal]])</comment>
      <origin>2203348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2792" sha1="q1f4ohnfgrclqvgt0f8nody435m2yy6" xml:space="preserve">[[Skeudenn:François de Bourbon Duke of Beaufort by Jean Nocret (Baltimore Museum of Art).jpg|thumb|200px|right|François de Vendôme, dug Beaufort]]
[[Skeudenn:François de vendome beaufort 1505283.JPG|thumb|200px|right|Delwenn da François de Vendôme, e [[Kastell Versailhez]]. ]]

'''François de Bourbon-Vendôme''', eil '''[[dug Beaufort]]''', ganet d'ar [[16 a viz Genver]] [[1616]] ha marvet d'ar [[25 a viz Genver]] [[1669]], a oa [[mab]] da [[César de Vendôme]] (mab bastard da [[Herri IV]]) ha da [[Françoise de Mercœur]], ha neuze ur [[mab-bihan]] d'ar roue gall [[Herri IV]].
Mervel a reas dizimez ha divugel, diouzh a ouzer.

== E vuhez ==
Yaouank e oa, 12 vloaz, pan eas d'an arme c'hall da vrezeliñ da [[Savoia]] e [[1628]]. Perzh a gemeras e meur a [[seziz]]: re Corbie, Hesdin, hag [[Arras]] e 1640.

Evel e dad e veze alies oc'h [[irienn]]añ a-enep ar c'hardinal [[Richelieu]], kentañ ministr e eontr [[Loeiz XIII]], ken na rankas mont da repuiñ da Vro-Saoz.

E [[1643]] e oa e penn un irienn all a-enep ar c'hardinal [[Jules Mazarin]], anvet « ''[[Cabale des Importants]]'' ». Ar rouanez c'hall [[Anna Aostria (1601-1666)]] a lakaas kregiñ ennañ hag e vac'hañ e [[kastell Vincennes]], met tec'hel a reas en [[1648]]. Kuzhat a reas e [[kastell Chenonceaux]] da gentañ hag e [[Vendômois]] da c'houde.

En [[1649]] e oa unan eus renerien ar [[Fronde]] , a-enep ar rouanez ha Mazarin. En [[1652]] en em gannas gant e vreur-kaer yaouank an dug [[Charles Amédée de Savoie-Nemours]], hag e lazhas anezhañ. Tud Pariz a rae « ''Roi des Halles'' » anezhañ.

Sioulaat a reas, en em glevout gant ar Gurunenn c'hall en [[1653]], ha roet e voe dezhañ kargoù evel pennbrezel. Lakaet e voe e penn ar morlu gall a renas gant trec'h [[1662]] a-enep an Durked er [[Mor Kreizdouar]]. En [[1665]], dre ziv wech, e voe trec'h war morlu Turked Aljeria. En [[1669]] a voe e penn ur c'hampagn evit skoazellañ ar Venisianed a-enep an Durked e [[Seziz Kandia|Kandia]], en enez [[Kreta]], a oa o c'houzañv an hirañ seziz bet en istor (eus 1648 betek 1669)&lt;ref&gt;Pierre Daru, ''Histoire de la République de Venise'', 1853, p. 214.&lt;/ref&gt;. Lazhet e voe pa oa o ren e soudarded en un argad d'ar 25 a viz Even 1669. Ne voe ket adkavet e gorf.

== Lennegezh ==
Anv zo anezhañ e romantoù [[Alexandre Dumas (an tad)]], ''[[Vingt ans après]]'' ha ''[[Le Vicomte de Bragelonne]]''. Bez ez eo unan eus penntudennoù romant [[Juliette Benzoni]], ''Secret d'État'', e teir levrenn (anvet : ''La Chambre de la reine'', ''Le Roi des Halles'' ha ''Le Prisonnier masqué''). 

Abalamour d'ur frazenn gant ar barzh [[François-Joseph de Chancel]] ez eus bet kredet a-wechoù e oa eñ an hini e oa [[Den e vaskl houarn]].


== Notennoù ==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Tiegezh Bourbon-Vendôme]]</text>
      <sha1>q1f4ohnfgrclqvgt0f8nody435m2yy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robin Hobb</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83946</id>
    <revision>
      <id>2203320</id>
      <parentid>1828613</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rosiestep</username>
        <id>22591</id>
      </contributor>
      <comment>Robin Hobb at World Fantasy Convention 2026.jpg</comment>
      <origin>2203320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3395" sha1="nhobjcyvtmv823onjeevex6v5mf9iyj" xml:space="preserve">[[Restr:Robin Hobb at World Fantasy Convention 2026.jpg|thumb|right|Robin Hobb (2026)]]
'''Robin Hobb''', anvet Margaret Astrid Lindholm Ogden, a zo ganet d'ar 5 a viz Meurzh 1952 e California. Ur skrivagnerez faltazi Amerikan eo hi.

== Buhez ==
Kroget he deus da skrivañ dindan an anv &quot;Megan Lindholm&quot; evit kelaouennoù e 1971 hag un nebeud levrioù all. Anavezet eo bet gant ''The Farseer Trilogy'' (An drouglazher roueel) en deus graet berzh bras e 1995.&lt;br /&gt;
Dimezet eo gant ur pesketaer ha mamm 4 bugel eo. Plijout a ra dezhi ar chas, ha se eo sur a-walc'h en deus lakaet Fitz (haroz ''An drouglazher roueel'') da vezañ desachet da vat gante ivez. Tremenet he deus ivez ul lodenn eus he yaouankiz en [[Alaska]].&lt;br /&gt;
Koulz he levrioù skrivet dindan an anv Megan Linholm hag ar re dindan Robin Hobb a zo skrivet e doare &quot;fantastik grennamzerel&quot;.

== Skridoù ==
===== Rouantelezh an Henaourien =====
Pep brasañ he oberennoù dindan anv Robin Hobb a dremen e rouantelezh an Henaourien, ''Realm of the Elderlings'' e saozneg.&lt;br /&gt;
E Bro C'hall eo deuet al levrioù er maez en un urzh disheñvel eget en doare orin, en un urzh disheñvel eget an hini kronologel. E gwir ez eo '' The farseer trilogy''(Lodenn gentañ ''An douglazher roueel'') da c'houde ''Avanturien ar mor'' hag a-benn ar fin, ''The tawny man'' (eil lodenn ''An drouglazher roueel''). &lt;br /&gt;

Levr kentañ ''An drouglazher roueel'' a zo bet skrivet e 1995 hag he deus kendalc'het Robin Hobb en ur skrivañ ul levr dre vloaz betek 2004. D'ar c'houlz-se eo en em lakaet da skrivañ un istor all, ''Ar soudard Chaman'', hag e 2009 e kendalc'h gant istor an drouglazher o skrivañ ''Kêr an Henaourien''.&lt;br /&gt;
An danevell anvet ''Homecoming'' e saozneg, a zo e gwir ur ragc'hoari d' ''An drouglazher roueel'' ha da ''Avanturien ar mor''. Troet eo bet e galleg gant Véronique David-Marescot.&lt;br /&gt;
Kontañ a ra al levr-se donedigezh an drevidigien gentañ e Dezerz ar Glaveier, dindan stumm 
un deizlevr. Eno eo e kavint kêr an Henaourien hag e vevo diwezhatoc'h en amzer tudennoù ''Avanturien ar mor''.&lt;br /&gt;
===== Heuliad ''An drouglazher roueel'' =====
6 tamm zo bet graet e Bro C'hall padal ne oa nemet 3 a orin (evit ''The farseer trilogy''). Krouet int bet e 1995, 1996 ha 1997, tro 700 pajenn e oant embannet gant Bantam Specrta.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Niverenn embannadur Gall
! Anv gallek
! Anv orin
! Dont er maez orin
! Dont er maez Gall
|-----
| 1
| ''[[L'Apprenti assassin]]''
| ''Assassin's Apprentice''
| [[1995 en littérature|1995]]
| {{Deiziad|17|Gwengolo|1998|en littérature}}
|-----
| 2
| ''[[L'Assassin du roi]]''
| rowspan=2 | ''Royal Assassin''
| rowspan=2 | [[1996 en littérature|1996]]
| {{Deiziad|8|C'hwevrer|1999|en littérature}}
|-----
| 3
| ''[[La Nef du crépuscule]]''
| {{Deiziad|16|Gwengolo|1999|en littérature}}
|-----
| 4
| ''[[Le Poison de la vengeance]]''
| rowspan=3 |''Assassin's Quest''
| rowspan=3 | [[1997 en littérature|1997]]
| {{Deiziad|7|Genver|2000|en littérature}}
|-----
| 5
| ''[[La Voie magique]]''
| {{Deiziad|13|Even|2000|en littérature}}
|-----
| 6
| ''[[La Reine solitaire]]''
| {{Deiziad|9|Du|2000|en littérature}}
|}
An heuliad se a zo bet troet penn da benn gant Arnaud Mousnier-Lompré.

==Notennoù ha daveennoù==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Hobb, Robin}}
[[Rummad:Skrivagnerezed SUA]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1952]]</text>
      <sha1>nhobjcyvtmv823onjeevex6v5mf9iyj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203349</id>
      <parentid>2203320</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2203349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3411" sha1="1up29z6f1dtu5ku3brai351x7my9kl6" xml:space="preserve">{{Daveenn ebet}}[[Restr:Robin Hobb at World Fantasy Convention 2026.jpg|thumb|right|Robin Hobb (2026)]]
'''Robin Hobb''', er marilhoù '''Margaret Astrid Lindholm Ogden''', a zo ganet d'ar 5 a viz Meurzh 1952 e Kalifornia. Ur skrivagnerez faltazi stadunanat eo-hi.

== Buhez ==
Kroget he deus da skrivañ dindan an anv &quot;Megan Lindholm&quot; evit kelaouennoù e 1971 hag un nebeud levrioù all. Anavezet eo bet gant ''The Farseer Trilogy'' (An drouglazher roueel) en deus graet berzh bras e 1995.

Dimezet eo gant ur pesketaer ha mamm 4 bugel eo. Plijout a ra dezhi ar chas, ha se eo sur a-walc'h en deus lakaet Fitz (haroz ''An drouglazher roueel'') da vezañ desachet da vat gante ivez. Tremenet he deus ivez ul lodenn eus he yaouankiz en [[Alaska]].

Koulz he levrioù skrivet dindan an anv Megan Linholm hag ar re dindan Robin Hobb a zo skrivet e doare &quot;fantastik grennamzerel&quot;.

== Skridoù ==
===== Rouantelezh an Henaourien =====
Pep brasañ he oberennoù dindan anv Robin Hobb a dremen e rouantelezh an Henaourien, ''Realm of the Elderlings'' e saozneg.

E Bro-C'hall eo deuet al levrioù er maez en un urzh disheñvel eget en doare orin, en un urzh disheñvel eget an hini kronologel. E gwir ez eo'' The farseer trilogy'' (Lodenn gentañ ''An douglazher roueel'') da c'houde ''Avanturien ar mor'' hag a-benn ar fin, ''The tawny man'' (eil lodenn ''An drouglazher roueel''). &lt;br /&gt;

Levr kentañ ''An drouglazher roueel'' a zo bet skrivet e 1995 hag he deus kendalc'het Robin Hobb en ur skrivañ ul levr dre vloaz betek 2004. D'ar c'houlz-se eo en em lakaet da skrivañ un istor all, ''Ar soudard Chaman'', hag e 2009 e kendalc'h gant istor an drouglazher o skrivañ ''Kêr an Henaourien''.&lt;br /&gt;
An danevell anvet ''Homecoming'' e saozneg, a zo e gwir ur ragc'hoari d' ''An drouglazher roueel'' ha da ''Avanturien ar mor''. Troet eo bet e galleg gant Véronique David-Marescot.&lt;br /&gt;
Kontañ a ra al levr-se donedigezh an drevidigien gentañ e Dezerz ar Glaveier, dindan stumm 
un deizlevr. Eno eo e kavint kêr an Henaourien hag e vevo diwezhatoc'h en amzer tudennoù ''Avanturien ar mor''.&lt;br /&gt;
===== Heuliad ''An drouglazher roueel'' =====
6 tamm zo bet graet e Bro C'hall padal ne oa nemet 3 a orin (evit ''The farseer trilogy''). Krouet int bet e 1995, 1996 ha 1997, tro 700 pajenn e oant embannet gant Bantam Specrta.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Niverenn embannadur Gall
! Anv gallek
! Anv orin
! Dont er maez orin
! Dont er maez Gall
|-----
| 1
| ''[[L'Apprenti assassin]]''
| ''Assassin's Apprentice''
| [[1995 en littérature|1995]]
| {{Deiziad|17|Gwengolo|1998|en littérature}}
|-----
| 2
| ''[[L'Assassin du roi]]''
| rowspan=2 | ''Royal Assassin''
| rowspan=2 | [[1996 en littérature|1996]]
| {{Deiziad|8|C'hwevrer|1999|en littérature}}
|-----
| 3
| ''[[La Nef du crépuscule]]''
| {{Deiziad|16|Gwengolo|1999|en littérature}}
|-----
| 4
| ''[[Le Poison de la vengeance]]''
| rowspan=3 |''Assassin's Quest''
| rowspan=3 | [[1997 en littérature|1997]]
| {{Deiziad|7|Genver|2000|en littérature}}
|-----
| 5
| ''[[La Voie magique]]''
| {{Deiziad|13|Even|2000|en littérature}}
|-----
| 6
| ''[[La Reine solitaire]]''
| {{Deiziad|9|Du|2000|en littérature}}
|}
An heuliad se a zo bet troet penn da benn gant Arnaud Mousnier-Lompré.

==Notennoù ha daveennoù==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Hobb, Robin}}
[[Rummad:Skrivagnerezed SUA]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1952]]</text>
      <sha1>1up29z6f1dtu5ku3brai351x7my9kl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pizza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85615</id>
    <revision>
      <id>2203398</id>
      <parentid>2186892</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T07:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <comment>astenn</comment>
      <origin>2203398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1707" sha1="bjye6ijoh5n1saecc3x8zqab5mld754" xml:space="preserve">[[Restr:Supreme pizza.jpg|thumb|300px|Ur pizza]]
[[Restr:Pizza im Pizzaofen von Maurizio.jpg|thumb|300px|Pizzaioù en ur forn tommet gant keuneud]]
Ar '''pizza'''&lt;ref&gt;Hervez ''[[Geriadur brezhoneg An Here]]'', [[2001]], p. 1044&lt;/ref&gt;, pe '''pidza'''&lt;ref&gt;Hervez an ''[[Dictionnaire français-breton (Martial Ménard)|Dictionnaire français-breton]]'', gant [[Martial Ménard]], [[Éditions Palantines]], 2012, p. 1029&lt;/ref&gt;, zo ur meuz a veze aozet da gentañ e korn-bro [[Naplez]] en [[Italia]] hag a gaver bremañ er bed a-bezh. Fardet e vez gant [[toaz]] [[bara]] ledet e stumm un dartezenn, pe ur grampouezhenn, hag a lakaer warni [[hilienn domatez]], [[keuz]] ha traoù all a bep seurt ma kerer ([[tog-touseg|togoù-touseg]], [[kig]]...). Poazhet e vez en ur [[forn]] tomm-gor, evel ar bara.

[[Pizzeria]] a reer eus ur [[preti]] ma vez servijet pizza, pe pizzaioù. Ur ''pizzaiolo'' a vez graet eus ur c'heginer pizzaioù.

Un arouez eus [[keginerezh Italia]] eo, met ivez eus ar [[boued war ar prim]]. « An arz da aozañ pizzaioù artizanel hengounel giz Naplez gant ''pizzaioli'' naplezat » a zo enskrivet evel glad sevenadurel dizanvezel an [[UNESCO]] abaoe 2017.

== Pizziaoù ==
A bep seurt pizziaoù a c'haller kavout. Ar [[pizza Margherita]] eo an hini anavezetañ marteze, anvet diwar-lerc'h ar rouanez [[Margherita di Savoia (rouanez Italia)|Margherita di Savoia]], gwreg ar roue italian [[Umberto Iañ]]. Warni ez eus hilienn domatez, mozzarella ha bazilik, da lavaret eo tri liv [[banniel Italia]]. Ma ouzhpenner morzhed-hoc'h ha togoù-tousek e reer us pizza Regina. 

== Gwelet ivez ==
* [[Pita]]

==Notennoù==

{{Commons|Category:Pizza}}

[[Rummad:Pizzaioù| ]]
[[Rummad:Boued Italia]]</text>
      <sha1>bjye6ijoh5n1saecc3x8zqab5mld754</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Auguste Prusia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87829</id>
    <revision>
      <id>2203359</id>
      <parentid>1990310</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3973" sha1="1sg4i4elu5s0ci0e3wyh9s77g972nc0" xml:space="preserve">[[Restr:Augustevonpreussen.jpg| thumb|[[Auguste von Preußen]] (1780-1841)]]

'''Auguste Prusia''' (''Auguste von Preußen'' pe ''Auguste Christine Friederike, Prinzessen von Preußen'' hec'h anv leun en [[alamaneg]]), ganet e [[Potsdam]] d'ar [[1añ a viz Mae]] 1780, ha marvet e 1841 e [[Kassel]], a oa ur briñsez eus [[Prusia]], deuet da vout priñsez [[Hessen-Kassel]] dre ma oa pried d'ar [[priñs-dilenner]] [[Wilhelm II Hessen-Kassel]].

==He buhez==
Merc'h e oa da [[Frederig Gwilherm II Prusia]] ha da [[Friederike Louisa von Hessen-Darmstadt]] (1751–1805).

Brudet e oa he [[saloñs]] ma tegemere arzourien, ar politikour [[Joseph von Radowitz]] hag ar vreudeur [[Grimm]] aliezik. 

E 1806, pa voe aloubet Hessen gant armeoù gall an impalaer Napoleon, edo Auguste en Berlin gant he bugale, met ne dec'has ket pa dostaas an enebourien ha chom a reas e Berlin dre ma oa brazez pa voe kemeret gante. Gwarded c'hall a voe lakaet da ziwall an ti urzh ganto d'he lezel e peoc'h.&lt;br /&gt;
 
Aloubet Hessen, bro he fried, ha Prusia, hini he zad, harluet he ziegezh, e oa berr ar gwenneien ganti, ma c'houlennas Auguste emgav gant Napoleon. Erruout a reas-hi dirakañ gant he bugel nevez c'hanet war he brec'h, ur bugel all ouzh he dorn, ha goulenn a reas skoazell arc'hant a voe roet dezhi .&lt;br /&gt;
Goude ganedigezh he bugel diwezhañ e 1806, e torras pep darempred gant he fried Wilhelm harluet. Pa zistroas e 1815 e chomjont dispartiet, hep dizimeziñ

&lt;!--
Augusta lived in Schoenfeld palace, where she became a celebrated salonist; the centre of the romantic Schoenfelder-circle, which inkluded Ludwig Hassenpflug, Joseph von Radowitz and the Grimm brothers, and William lived in a different residence with Emilie von Reichenbach-Lessonitz. Her salon was finished in 1823, and in 1826-1831 she lived in Haag, Koblenz, Bonn and Fulda. Augusta was regarded as a skillfull painter.
 
died  19 February 1841)

--&gt;

== Dimeziñ ha bugale==

E C'hwevrer 1797, d'he 17 vloaz, e timezas Auguste e [[Berlin]] da [[Wilhelm II Hessen-Kassel]], mab henañ [[Wilhelm Iañ, Dilenner Hessen|Wilhelm IX, Landgrav Hessen-Kassel]]. En 1803 e voe anvet al landgrav da briñs-dilenner, hag ar priñs Wilhelm II a renas war-lerc'h marv e dad e 1821.

C'hwec'h bugel o doe William and Augusta:

* Wilhelm (1798 -1800)
* Karoline ( 1799 - 1854)
* Luise ( 1801 -1803)
* Friedrich ( 1802- 1875), a voe [[priñs-dilenner Hessen]]
* [[Marie Fredericka von Hessen-Kassel|Marie]] ( 1804 - 1888), a zimezas da [[Bernhard II, Dug Sachsen-Meiningen]]
* Ferdinand ( 1806 -1806)

Un toullad mizioù goude marv Auguste ec'h addimezas Wilhelm d'e bried-kleiz [[Emilie Ortlöpp]], kontez Reichenbach-Lessonitz (1791-1843), hag eizh bugel o doe.

== Levrlennadur en alamaneg ==
* Gerd Fenner, Ewald Grothe, Marianne Heinz und Heidrun Helwig: ''Kurfürstin Auguste von Hessen (1789–1841) in ihrer Zeit.'' Hrsg. v. Bernhard Lauer. Kassel: Brüder-Grimm-Gesellschaft Kassel 1995.
* Ewald Grothe: ''Kurfürstin Auguste von Hessen-Kassel und der Schönfelder Kreis''. In: Bernd Heidenreich (Hrsg.): ''Fürstenhof und Gelehrtenrepublik. Hessische Lebensläufe des 18. Jahrhunderts.'' Wiesbaden 1997, S. 53–60.
* Ewald Grothe: ''Auguste''. In: ''Kassel Lexikon''. Hrsg. v. der Stadt Kassel. Bd. 1. Kassel 2009, S. 51f.
* Philipp Losch: ''Auguste, Kurfürstin von Hessen''. In: Ingeborg Schnack (Hrsg.): ''Lebensbilder aus Kurhessen und Waldeck 1830–1930''. Bd. 1, Elwert &amp; Braun, Marburg 1939, S. 6–8 ([https://web.archive.org/web/20140426234020/http://www.lagis-hessen.de/downloads/bio/3987-Schnack_Lebensbilder_1_6-8.pdf PDF]).

== Notennoù ==
&lt;references /&gt;
&lt;!--
{{Normdaten|PND=119314088}}
{{SORTIERUNG:Auguste Christine Friederike von Preussen}}
[[Kategorie:Hohenzoller (Linie Brandenburg-Preußen)]]
[[Kategorie:Geboren 1780]]
[[Kategorie:Gestorben 1841]]
[[Kategorie:Frau]]

--&gt;

[[Rummad:Priñsezed Prusia]]
[[Rummad:Tiegezh Hohenzollern]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1780]]
[[Rummad:Marvioù 1841]]</text>
      <sha1>1sg4i4elu5s0ci0e3wyh9s77g972nc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mormoned</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88164</id>
    <revision>
      <id>2203428</id>
      <parentid>2069305</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T10:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kaset eo bet ar bajenn [[Mormonegezh]] da [[Mormoned]] gant Dishual dreist un adkas</comment>
      <origin>2069305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="605" sha1="i5q3q0c3donkjbk7v00ptzwtmhcn0fr" xml:space="preserve">{{databox}}
Ar '''vormonegezh''' zo ur relijion krouet gant [[Joseph Smith]] e [[1830]], diazezet war levr Mormon. Diazezet eo en [[Utah]] e [[Stadoù-Unanet Amerika]], ha dreist-holl er gêr-benn [[Salt Lake City]].

E deroù istor ar relijion e c'halle ar wazed kaout meur a wreg. Anvet e oa an &quot;eured lies&quot;. Berzet eo al [[lieswregiezh]] gant lezennoù [[SUA]] abaoe 1889 avat. Kendalc'het o deus strolladoù zo gant an doare bevañ-se betek an {{XXvet kantved}} evel Iliz Jezuz-Krist ha Sent an devezhioù diwezhañ (saozneg:[[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]])

[[Rummad:Kristeniezh]]</text>
      <sha1>i5q3q0c3donkjbk7v00ptzwtmhcn0fr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erzgebirge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89291</id>
    <revision>
      <id>2203385</id>
      <parentid>2116147</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T04:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1826" sha1="3t2qvon7pw248hx8gx1el0wn46h8dol" xml:space="preserve">[[Restr:Lage des Erzgebirges in Deutschland.png|thumb|Sed pelec’h emañ an Erzgebirge en Alamagn]]
[[Restr:Pano keilberg fichtelberg.jpg|thumb|350px|Ar gwel eus an Hohen Stein war Nové Zvolání, Bärenstein, gant ar menez Bärenstein, ha Vejprty]]
An '''Erzgebirge''' (en [[alamaneg]]) pe ''Krušné hory'' e [[tchekeg]]) (da lavarout eo « Menezioù Kailh ») zo un [[aradennad venezioù]] war an harzoù etre [[Alamagn]] hag ar [[Republik Tchek]].

En em astenn a ra an Erzgebirge a-hed 150 km hag a-led un 40 km bennak. Ar menez [[Klínovec]] (pe ''Keilberg'') eo ar gern uhelañ (1244 m), e Tchekia, hag ar menez ''Fichtelberg'' eo an eil uhelañ (1214 m), en Alamagn. Gant aradennad an Erzgebirge eo dispartiet [[Saks]] diouzh [[Bohemia]].

Er Grennamzer e oa goloet ar vro gant koadoù stank ha ne oa ket kalz a dud o chom enni. Er {{XVvet kantved}} e oa bet kavet kailh [[arc'hant]] ha [[staen]] en tolead ha deredek a reas tud e-leizh d’ar menezioù da vevañ ha da sevel kêrioù nevez enno. Abalamour d’an danvezioù-se e voe graet « Erzgebirge » eus ar vro (diwar ar gerioù ''Erz'' a dalvez kement ha &quot;kailh&quot; ha ''Gebirge'' a dalvez kement ha &quot;menezioù&quot;), pa veze anvet ''Böhmischer Wald'', ''Beheimer Wald'', ''Behmerwald'' pe ''Böhmerwald'' gwechall (da lavarout eo &quot;Koad Bohemia&quot;). Metaloù all zo bet eztennet er vro : [[houarn]], [[kouevr]], [[uraniom]]... Met da hesk eo aet ar gweleadoù anezho bremañ. Ha deuet eo an Erzgebirge da vezañ menezioù darempredet evit ar sportoù goañv dreist-holl.

== Liammoù diavaez ==
{{Commonscat|Ore Mountains}}
* [https://web.archive.org/web/20110719062700/http://www.montanregion-erzgebirge.de/ Montanregion Erzgebirge] (en alamaneg, saozneg ha tchekeg)

[[Rummad:Menezioù Europa]]
[[Rummad:Menezioù Alamagn]]
[[Rummad:Douaroniezh ar Republik Tchek]]</text>
      <sha1>3t2qvon7pw248hx8gx1el0wn46h8dol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ar Stourmer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100608</id>
    <revision>
      <id>2203345</id>
      <parentid>2132380</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1825" sha1="rwhnki0yc9fcnxnk9adftv2tlt80a8t" xml:space="preserve">'''Ar Stourmer''' a oa ur gelaouenn krouet gant [[Goulven Pennaod]] e 1962&lt;ref&gt;Ar Stourmer, [https://web.archive.org/web/20201017064259/http://mshb.huma-num.fr/prelib/revue/179/ Projet de recherche en littérature de langue bretonne (Prelib)]&lt;/ref&gt;. Al linenn-stur anezhi a oa an ideologiezh genel-werinelour, ar vroadelouriezh vreizhat hag an nevez-paganiezh. Dister-tre an niver a dud a lenne ar gelaouenn.

==Skrivagnerion ar gelaouenn==
C'hwezek niverenn a yeas d'ober heuliad niverennoù ''Ar Stourmer'' etre miz Genver 1962 ha miz Here 1964. [[Remont Jestin]], [[Jon Mirande]], [[Mikael Josseaume]] — hag a voe e penn ur gevredigezh ''Fraternité de la croix gammée''&lt;ref&gt;&quot;On y reconnaîte la patte d'un extrémiste d'inspiration armoricaine fort actif, alors animateur de la Fraternité de la Croix gammée, Michel Josseaume. (in Petit dictionnaire des cultes politiques en France, 1960 - 2000&quot; Cyril Le Tallec.&lt;/ref&gt; (&quot;Breuriezh an hevoud&quot;) he anv — hag R. Glemareg a genlabouras gant Goulven Pennaod evit he sevel.

==Danvez==
Peurliesañ e kaved pennadoù hag a zisplege diazezoù ar ouennelouriezh hag an nevez-paganiezh enni (&quot;''Hent ar ouenn ? Hent an natur.''&quot; gant [[Rigakos]], en niverennoù 1, 2,3). Pennadoù ilizkas (&quot;''Ha kristen eo Doue an tad ?''&quot;, R. Glemareg, niverenn 3) ha pennadoù war an etrekeltiegezh ha war ar yezhadur a gaved enni ivez.

Levezonet bras e veze gant an ideologiezh nazi. Skeudennaouet e veze gant arouezioù an [[Trede Reich]] ha reoù pagan : [[hevoud]]où, swastikaoù, [[runoù]] gotek. Troidigezhioù kanennoù nazi a veze kavet en he niverennoù ( &quot;''[[Horst-Wessel-Lied]]''&quot; pe &quot;''Pa zeuio an SS en-dro''&quot;).

==Notennoù==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Stourmer, Ar}}
[[Rummad:Gouennelouriezh]]
[[Rummad:Kelaouennoù brezhonek]]
[[Rummad:Kelaouennoù Breizh aet da get]]</text>
      <sha1>rwhnki0yc9fcnxnk9adftv2tlt80a8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kastiz ar marv</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101054</id>
    <revision>
      <id>2203431</id>
      <parentid>2200778</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T10:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>/* Protestantiezh */</comment>
      <origin>2203431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45908" sha1="psn67juf0c9csgqde9k39y477u2fv9f" xml:space="preserve">{{databox}}
[[File:Beccaria - Dei delitti e delle pene - 6043967 A.jpg|thumb|[[Cesare Beccaria]], ''Dei delitti e delle pene'']]
'''Kastiz ar marv''' a reer eus ur c'hastiz lezennel a aotren ur [[Stad]] da lazhañ un den a zo bet anzavet da gablus hag unan da nebeutañ eus an torfedoù a zo anvet &quot;mervel&quot; gant [[Gwir (lezenn)|gwir]] ar Stad da vare ar barn. Gant ul lez-varn stadel e vez embannet ar varnedigezh, goude ur prosez ma vez difennet an den tamallet gant un alvokad(ez) pe veur a hini ; gant kargidi e vez kaset al lazh hervez un argerzh bet termenet dre lezenn.&lt;br /&gt;
E ken degouezh ma vije lazhet an den hep doujañ d'al lezennoù e teu al lazh da vezañ un torfed all, dre zial, dre justis prevez pe dre abeg pe abeg, hag al lazher(ez) a rank bezañ barnet ivez gant ar Stad.

Lies abegoù zo evit kastiz ar marv er Stadoù o deus e viret en o gwir : muntr, spierezh (da geñver ar Stad), trubarderezh (da geñver ar Stad), [[heñvelreviadezh]], [[avoultriezh]], [[renavierezh]], nevid tud, goubrenadur politikel. A-wezhioù e vez kastiz ar marv implijet da venveg politikel a-benn reiñ ur skouer d'ar boblañs : e [[2007]], e [[Korea an Norzh]], e voe lazhet un den dirak 15 000 a dud abalamour m'en devoa pellgomzet d'an estrenvro&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130527113851/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C313226%2C00.html ''Fox News''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Koulz en egor hag en amzer e kemm ar sell a bar an dud, ar [[Kevredigezh|c'hevredigezhioù]] hag ar [[sevenadur]]ioù war kastiz ar marv. Paot e oa er bed a-bezh gwezhall&lt;ref&gt;War-bouez [[Rus' Kyiv]] ([[IXvet kantved|IXvet]] - [[XIIIvet kantved]])
:* Gwelit : MAGOCSI Paul Robert, ''A History of Ukraine'', University of Toronto Press, Toronto, Kanada, 1996 ISBN 978-0-8020-0830-5 {{en}}
&lt;/ref&gt;, stourmet e voe outañ e-kerzh [[Kantved ar Sklêrijenn]], raloc'h-ralañ eo abaoe eil darn an [[XXvet kantved]]. Koulz muntrerien hag enebidi [[Politikerezh|politikel]] o deus e c'houzañvet.

D'an 18 a viz Gwengolo [[2012]] e oa 100 bro ma oa torr kastiz ar marv dre lezenn ; 7 bro o devoa e dorret dre lezenn evit an torfedoù boutin ; 42 vro o devoa miret kastiz ar marv hep bezañ e lakaet e pleustr e-pad dek vloaz da nebeutañ ; 5 bro o devoa goursezet al lazhoù ; 44 o devoa miret kastiz ar marv hag e lakaet e pleustr e-kerzh an dek bloavezh tremenet. Tremen 5 000 den a c'houzañvas kastiz ar marv e [[2011]] e 19 bro&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121126070338/http://www.handsoffcain.info/bancadati/index.php?tipotema=arg&amp;idtema=16000641 ''Hands off Cain''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Anzavet eo kastiz ar marv gant an ensavadurioù etrebroadel, daoust ma sav eneptañ an darn vuiañ anezho. Berzet eo kastiz ar marv er pep niverusañ eus ar Stadoù, met ur bihanniver int e-keñver poblañs ar bed, p'emañ 60% eus an dud o vevañ e broioù ma vez lazhet tud a-berzh ar Stad. Holl izili [[Unvaniezh Europa]] o deus he dilezet abaoe krouidigezh Karta Unvaniezh Europa ar Gwirioù-diazez, d'an 2 a viz Here [[2000]] ; ne vez mui sevenet en [[Europa]] dre vras, war-bouez e [[Bielorusia]].&lt;br /&gt;
D'an 18 a viz Kerzu [[2007]] e voe embannet gant [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] (ABU) an disentez 62/149 evit goulenn ma vije goursezet al lazhoù ; eizh ezel eus an ABU a-douez an dek Stad poblekañ o devoa mouezhiet a-enep, [[India]], [[Indonezia]], [[Republik Pobl Sina]] ha [[Stadoù-Unanet Amerika]] en o zouez&lt;ref&gt;[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N07/472/72/PDF/N0747272.pdf?OpenElement ''ABU''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Istor ==
[[Restr:Code of Hammurabi IMG 1932.JPG|thumb|200px|Maen-sonn&lt;br /&gt;'''Lezennaoueg Hammourabi'''&lt;br /&gt;''[[Mirdi al Louvre]], [[Pariz]]'']]

E skridoù koshañ Istor ar bed e kaver meneg eus kastiz ar marv, evel e '''شريعة حمورابي''', ''chariya Hammourabi'', &quot;lezennaoueg Hammourabi&quot; (roue [[Babilon]], 1793-1750 KJK), a voe engravet ''circa'' 1772 KJK. Skridoù o tont eus [[Mesopotamia]], [[Henc'hres]], an [[Impalaeriezh roman]], Europa ar [[Krennamzer|Grennamzer]] a ra meneg anezhañ. Adal an [[XIXvet kantved]] e krogjod da stourm outañ, hag etre daou soñj e chom an dud hiziv c'hoazh.
=== Henamzer ===
Hervez [[Lezenn an Talion]] — ''lagad ouzh lagad ha dant ouzh dant'' — e voe kastiz ar marv sevenet dindan ren Hammourabi : neb a lazhe a zlee bezañ lazhet, mar lazhe un den mab e amezeg e voe lazhet e vab dezhañ.
::Daoust ma seblant kriz e voe ''Lezenn an Talion'' un araokadenn war-du muioc'h a justis er gevredigezh, a oa war-nes mont e pilhoù rak techet e veze an dud da gondaoniñ ha kastizañ dre o barn dezho hepken, ar pezh a dalveze re alies kement ha &quot;da vuhez ouzh ma dant&quot;.
Mard oa unan eus [[Sklaverezh|sklaved]] un den a oa lazhet, ret e oa d'al lazher prenañ ur sklav(ez) nevez, ar pezh a ziskouez e oa ar gevredigezh rannet a-strolladoù, ha diouzh dere an den e oa talvoudegezh ar vuhez : ne oa ar sklaved nemet marc'hadourezhioù, a c'halled erlec'hiañ.

Diouzh savboent lod [[Prederouriezh|prederourien]], digoll ar c'houzañvidi ha gwareziñ ar gevredigezh e oa perzh kastiz ar marv.

=== Henc'hres ===
Fall eo an dial hervez ar prederour [[Protagoras]] (''c.''485-''c.''411 KJK), rak n'eus doare ebet da gempouezañ un torfed ; gwarez ar gevredigezh diouzh an dorfedourien eo kastiz ar marv, gant ma vo sevenet er gevredigezh en anv ar gwir denel, da lavaret eo gant ar gwir nemetañ a c'hall ren ur geoded&lt;ref&gt;NESCHKE-HENTSCHKE Ada, ''Platonisme politique et théorie du droit naturel - Contributions à une archéologie de la culture politique européenne / Volume 1 : Le platonisme politique dans l'antiquité'', Peeters France, Paris, F, 1995 ISBN 978-2-87723-286-9 {{fr}}&lt;/ref&gt;.

Disheñvel e oa sell [[Platon]], pa wele kastiz ar marv evel un doare da c'hlanaat mab-den, rak ur saotradur eo pep torfed hervezañ. El ''[[Al Lezennoù (Platon)|Lezennoù]]''&lt;ref&gt;[http://fr.wikisource.org/wiki/Les_Lois ''Wikisource''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; ez embannas e vije rekis distrujañ an traezoù pe al loened a zo bet pennabeg marv un den. Dinatur eo ar muntr hervezañ, klañvidi ar vuntrerien, a zo ret pareañ dre an deskadurezh pe lazhañ mard eo dic'hallus o reizhañ.

Atebek war e oberoù eo pep den dirak ar gevredigezh, eme [[Aristoteles]]. Pep torfedour a rank bezañ kaset dirak ur barner a dermeno ar c'hastiz a gempouezo an torfed.&lt;br /&gt;
Diwar ar soñj-se e teuas ar boaz da zigoll ar c'houzañvidi dre ur sammad moneiz pa oa tu da reizhañ an torfedour. Kastiz ar marv zo rekis avat pa ne c'haller ket en ober, eme ar prederour&lt;ref&gt;CARBASSE Jean-Marie, ''La peine de mort'', Presses Universitaires de France, Paris, F, 2002 ISBN 978-2-13-051660-6 {{fr}}&lt;/ref&gt;.
=== Impalaeriezh roman ===
Dibaot a wezh e veze kastiz ar marv lakaet da dalvezout evit keodediz en Impalaeriezh roman. Gourdrouzet e veze an dorfedourien, pe jahinet, bac'het, harluet, ar marv o vezañ ar c'hastiz diwezhañ pa ne reizhent ket o emzalc'h.&lt;br /&gt;
An estrenien avat a c'houzañve kastiz ar marv, pa veze sellet outo evel disteroc'h eget keodediz an Impalaeriezh. Marc'hadourezhioù e oa ar sklaved, a c'halled distrujañ evel traezoù.&lt;br /&gt;
Pal kastiz ar marv e oa gwareziñ ar gevredigezh, digoll ar c'houzañvidi, ha dibennadiñ an danvezioù-torfedourien. Kadarnaet e voe ar palioù-se a-hed daou gantvedad diwezhañ ar [[Republik roman]].
=== Impalaeriezh Buzantion ===
Petra bennak ma voe dister levezon ar [[relijion gristen]] war kastiz ar marv en Impalaeriezh roman e c'hoarias ar gristeniezh ur perzh en [[Impalaeriezh Bizantion|Impalaeriezh Buzantion]], ma voe dalc'het d'ar reolenn gristen ''&quot;Ne lazhi ket&quot;'' : techet e voed da na seveniñ kastiz ar marv da geñver an darn vuiañ eus an torfedoù. Mac'hagnet e voe an dorfedourien kentoc'h, a-benn izelaat o dere er gevredigezh hag o zeuler d'ar baourentez.
=== Krennamzer ===
[[Restr:Willisau 1447.JPG|thumb|250px|'''O teviñ ur [[sorser]]ez e Willisau ([[Suis]] e [[1477]]'''&lt;br /&gt;Hanezioù Shilling a Luzern ([[1513]])]]
Brasoc'h-brasañ e voe levezon ar relijion gristen er [[Krennamzer|Grennamzer]], betek ma renje ar rouaned hervez kuzulioù an [[Iliz katolik roman]].&lt;br /&gt;
Liesdoare e voe soñj honnezh hervez al lec'h, ar mare hag an torfedoù, hogen dre vras e savas enep kastiz ar marv peogwir e virje ouzh an [[daspren]]. En enep da soñjoù Protagoras ez embanne an Iliz ne oa nemet [[gwir Zoue]] a dalveze a-fed [[justis]], pa oa Doue hepken evit adkemer ar vuhez en devoa roet ; n'o devoa ket an dud ar gwir da seveniñ kastiz ar marv eta, ha biskoazh n'eo bet skrivet ar c'hastiz-se e lezennaoueg an Iliz katolik roman.

El [[lezenn salek]] bet embannet gant [[Hlodwig Iañ]], roue ar [[Franked]] eus [[481]] betek [[511]], e voe renablet ur rummad torfedoù, lod anezho e vezañ kempouezet dre voneiz. Evit a sell ouzh ar muntroù ha torfedoù grevus all, ret e vije paeañ &quot;priz ar [[gwad]]&quot; evit mirout ouzh an dialoù prevez a baotaat hag evit kadarnaaat ar [[peoc'h]], ha ret e vije d'ar gouzañvidi pe d'o ziegezh asantiñ d'ar varn.&lt;br /&gt;
Kastiz ar marv a vije sevenet avat mar bije taget ar roue, rak dibriz e oa ar roue peogwir e oa kannad Doue war an Douar.&lt;br /&gt;
Evit an dud en o frankiz hepken e talveze al lezenn, krisoc'h e oa evit ar [[Gladdalc'helezh|served]], a oa damsklaved.

Kaletoc'h pe skañvoc'h e voe al lezenn tro-ha-tro a-hed ar Grennamzer.&lt;br /&gt;
Torret e voe kastiz ar marv e [[Sina]] etre [[747]] ha [[759]], e-kerzh ren an [[Tierniezh Tang|dierniezh Tang]] (an impalaer hepken a c'halle barn da gastiz ar marv kent an disentez-se). Heuliet e voe gant an impalaer Saga e [[Japan]] e [[818]] dindan levezon ar [[Shintoegezh]] — er bloavezh [[1156]] e voe alakaet kastiz ar marv e lezennaoueg Japan.&lt;br /&gt;
Kadarnaet e voe kastiz ar marv gant ar [[Karolingidi|Garolingidi]] ([[751]]-[[987]]) en Europa ar C'hornôg evit abegoù politikel : dav e oa adlakaat urzh en impalaeriezh a oa o vont war ziskar, ur perzh dibennadus a oa da gastiz ar marv neuze.&lt;br /&gt;
E [[1468]] e voe lazhet an den diwezhañ bet kondaonet d'ar marv e Stad [[San Marino]], met el lezennaoueg e chomas ar c'hastiz.&lt;br /&gt;
E [[1516]] ez embannas ar prederour [[Bro-Saoz|saoz]] [[Thomas More]] ne oa kastiz ar marv nemet drouziviañ buhezioù, gwelloc'h e vije treiñ an dorfedourien da sklaved.&lt;ref&gt;MORE Thomas, ''Utopia'', Dover Publications Inc., Mineola, USA, 1998 ISBN 978-0-486-29583-1 {{en}}
: ''L'utopie'', Librio, Paris, 2003 ISBN 978-2-290-33768-4 {{fr}}&lt;/ref&gt;

=== Kantved ar Sklêrijenn ===
[[Restr:Radern (Variante mit Eisenstange).png|thumb|left|250px|'''Bourevieriezh dre ar rod&lt;br /&gt;hag ar varenn-houarn'''&lt;br /&gt;''Les Misères et les malheurs de la guerre'',&lt;br /&gt;Jacques Callot, Paris, [[1633]]]]
Ur c'hemm bras a c'hoarvezas e kornôg Europa e-kerzh [[Kantved ar Sklêrijenn]], pa voe lamet an daspren relijiel diouzh meizad kastiz ar marv : ne voe mui an den o vevañ er gevredigezh hervez reolenn un doue, hogen hervez ur ''gevrat kevredigezhel'' a vije bet sinet gantañ ha gant ar gevredigezh adalek e c'hanedigezh.&lt;br /&gt;
Digemm e chomas palioù kastiz ar marv evelato : dibennadiñ an danvezioù-torfedourien ha gwareziñ ar gevredigezh.
==== Rendaeloù kentañ ====
Ar [[Bro-C'hall|Gall]] Robert François Damiens e voe an den diwezhañ o vezañ diempret kent bezañ lazhet, e Bro-C'hall e [[1757]], goude bezañ bet kondaonet d'ar marv en abeg m'en devoa klasket lazhañ ar roue [[Loeiz XV (Bro-C'hall)|Loeiz XV]]. Spontet e voe an dud gant krizder al lazh a-berzh Stad, a pezh a loc'has ul luskad war-du torridigezh kastiz ar marv.

Rendael a voe etre ar brederourien adalek [[1763]], a-c'houde embannadur ul levr anvet ''Dei delitti e delle pene'' (&quot;A-zivout an torfedoù hag ar c'hastizoù&quot;) gant ar prederour [[italia]]n Cesare Beccaria Bonesana ([[1738]]-[[1794]]).&lt;ref&gt;[http://it.wikisource.org/wiki/Dei_delitti_e_delle_pene/Capitolo_XXVIII ''Wikisource''] {{it}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;
:[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k722682 ''Gallica''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; ma savas a-enep kastiz ar marv :
{{Quotation|''Diskiant eo da 'm meno e vije al lezennoù, a zo eztaol ar youl foran, a argazh hag a gastiz an drouklazhoù,&lt;br /&gt;o seveniñ unan o-unan, hag e c'hourc'hemennjent ur muntr foran evit pellaat ar geodidi diouzh ar muntroù.'' [. . . ]&lt;br /&gt;
''N'eo ket arvest spontus met berrbad marv ur fallakr, hogen skouer hirbad ha poanius un den lamet e frankiz digantañ ha troet da [[loen-samm]] a labour a-benn digoll ar gevredigezh a zo bet anoazet gantañ, eo an harz kreñvañ ouzh an torfedoù.'' &amp;ndash; Cesare Beccaria Bonesana, ''Dei delitti e delle pene'', §28}}
En hevelep levr e skrivas Cesare Beccaria Bonesana kement-mañ ivez :
{{Quotation|''En diwezh, surañ doare da herzel ouzh an torfedoù, hogen an hini diaesañ, eo gwellaat an deskadurezh [...].'' &amp;ndash; Cesare Beccaria Bonesana, ''Dei delitti e delle pene'', §45}}
Diwar alioù ar prederour e tivizas Pietro Leopoldo, dug-meur [[Toskana]], terriñ kastiz ar marv er Stad d'an 30 a viz Du [[1786]].&lt;br /&gt;
A-du gant Beccaria e savas ar prederour gall [[Voltaire]] ([[1694]]-[[1718]]), pa zisklêrias ar Gall [[Denis Diderot]] ([[1713]]-[[1784]]) e rankjed gwareziñ ar gevredigezh dre lazhañ ar vuntrerien : didalvez eo o c'hastizañ, pa n'eus den a gement a zo atebek d'e oberoù (ouzh e gorf, e drivliadoù hag e en-dro e sent pep den a-hed e vuhez, hervez ar prederour).&lt;br /&gt;
Lod prederourien all a chomas feal da vennozh ar Saoz [[Thomas Hobbes]] ([[1588]]-[[1679]]), a grouas ar ''gevrat kevredigezhel'' : torret eo bet ar gevrat gant an drouklazher, neuze e rank ar gevredigezh em wareziñ dre e lazhañ.

=== &quot;Lazhidigezh dengar&quot; ===
E-pad pell e voe sevenadurioù ar bed techet da zousaat kastiz ar marv, alese ijinadenn ar ''guillotine'' (an dibennerez) gant ar [[Mezegiezh|mezeg]] gall [[Joseph-Ignace Guillotin]] da vare an [[Dispac'h gall]], ha berz an ''[[Hanged, drawn and quartered]]'' (krouget, stlejet ha palevarzhet) e [[Bro-Saoz]] e deroù an [[XIXvet kantved]] — e-lec'h lakaat ar grougidi war ur skeul pa ur sailh a vije lammet a-zindano, ar pezh o lakae da vervel dre vougañ, e vijent bannet war-bouez ur gordenn hir evit terriñ o gouzoug diouzhtu.&lt;br /&gt;
E [[Persia]], e dibenn an XIXvet kantved, e tivizas ar roue e vije lazhet ar gondaonidi dre droc'hañ o gouzoug pe dre o stagañ ouzh genoù ur c'hanol kent an tenn.&lt;br /&gt;
E Stadoù-Unanet Amerika e voe ar groug erlerc'hiet ouzh ar gador-[[tredan|dredan]] pe ouzh kambr ar [[gaz]] ; dre un ensinkladenn lazhus e reer hiziv, ar pezh a zo re boanius c'hoazh gant lod ''dalc'hidi'' kastiz ar marv.&lt;br /&gt;
E broioù a zo avat e kendalc'her da ober gant ar groug hengounel, gant an dibennañ a-daolioù kleze pe gant lazhañ a-daolioù mein.

=== Luskoù a-enep ===
[[Restr:04CFREU-Article2-Crop.jpg|thumb|250px|'''[[Karta Europat ar Gwirioù Diazez]]''' ([[2000]])&lt;br /&gt;Ar mellad 2 a laka berz war kastiz ar marv en [[Unaniezh Europa|UE]]]]
Er bloavezh [[1846]] e voe torret kastiz ar marv e Stad [[Michigan]] ar Stadoù-Unanet, e [[1849]] er [[Republik roman]], e [[1854]] e [[Venezuela]], e [[1865]] e San Marino, e [[1867]] e [[Portugal]].
* Brudet eo ar skrivagner gall [[Victor Hugo]] ([[1802]]-[[1885]]) evit bezañ savet a-enep-krenn kastiz ar marv.
&lt;blockquote style=&quot;float:none; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table; background-color: #F5F5F5;&quot;&gt;
''&quot;Evelato, mar bije lazhet ho taou a vugale-vihan a garit kement, ha mar bijec'h ezel eus al lez-varn,&lt;br /&gt;petra a rajec'h ?&quot;&lt;br /&gt;
Serriñ e zaoulagad a reas Victor Hugo, em soñjal e-pad ur pennad ha, uhelek an tamm anezhañ :&lt;br /&gt;
&quot;Mervel a rajen !&quot;''
&lt;p style=&quot;text-align: right;&quot;&gt; &amp;ndash; Meneget er gazetenn ''L'écho de la mode'', niv. 41, 9 a viz Here 1955, p. 10&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
En [[XXvet kantved]] e voe Stadoù all o terriñ kastiz ar marv ivez : ar [[Rouantelezh-Unanet]] e [[1969]] (goude ur predad a bemp bloaz adalek [[1965]], ma voe ar c'hastiz torret evit an drouklazhoù met miret evit an torfedoù a drubarderezh, a vorbreizherezh dre feulster hag a dangwallerezh en arsanailhoù roueel), [[Aostralia]] e [[1973]] (war-bouez ar Stad [[Aostralia ar C'hornôg]], e viras betek [[1984]]), [[Kanada]] e [[1976]], Bro-C'hall e [[1981]], [[Spagn]] e [[1986]]. E Stadoù-Unanet Amerika, e [[2012]] : 17 stad ha [[Washington D.C.|''District of Columbia'']] o deus torret kastiz ar marv. [[Gabon]] eo ar Stad diwezhañ he deus torret kastiz ar marv, e [[2010]].

== Sevenidigezh ==
Dav eo diforc'hañ kastiz ar marv diouzh ar pevar doare ''lezennel'' all da lazhañ un den, a zo anzavet dre ar bed.
* '''An hedremen''' (pe &quot;ar marv mat&quot;, diwar ar [[gresianeg]] ευθανασία ''euthanasía'' &quot;marv mat&quot;), a zo lazhañ un den ''gant e asant'', pa vez klañv-bras hep na vije doare pe zoare d'e bareañ ha pa c'houzañv poanioù dreistmuzul. Ur mezeg pe ur vezegez a ziviz, gant asant an tiegezh, pegoulz buanaat termen an den dre un ensinkladenn varvus, dre baouez ag e voueta, pe c'hoazh dre zilugañ an ardivink a ro aer dezhañ. Mar n'eus bet aotre splann ebet digant an den e teu e varv da vezañ un torfed en darn vrasañ eus Stadoù ar bed, gant ur prosez da heul.
* '''An emzifenn reizhel''', a zo lazhañ un den pa 'z eur taget gantañ hag en arvar da vezañ lazhet.
* '''Ar marv keodedel''', a zo forc'hiñ un den diouzh pep gwir keodedel ; brudet eo an den evel marv, daoust ma kendalc'h da vevañ.
* '''An hebaradur''', a zo lazhañ tud mac'hagnet o c'horf pe o empenn, gant ar pal gwellaat spesad mab-den ; n'eo ket kastiz ar marv peogwir n'eus ket eus an hebaradur ur c'hastiz bet barnet da heul un torfed. Tabut zo c'hoazh hiziv an deiz a-zivout an hebaradur, a zo un torfed evit lod tud hag un dibab hengounel evit lod all.
=== Penntorfedoù ===
[[Restr:ImmigrationCard-Singapore-DeathPenalty-20051226.jpg|thumb|200px|'''Kemmennadenn'''&lt;br /&gt;a vez roet d'ar veajerien a erru e [[Singapour]]&lt;br /&gt;''Diwallit — Ar marv evit an nevidourien dramm hervez lezenn Singapour'']]
''Pentorfedoù'' a reer eus torfedoù a c'hall kas da gastiz ar marv er broioù ma vez sevenet hervez lezenn. Evel fallakr hag enep-den e vezont barnet gant ar gevredigezh, a sell ouzh an dorfedourien evel arvarus evit ar gumuniezh. Lod penntorfedoù zo torfedoù enep ar gevredigezh hec'h-unan.
==== Muntroù ====
Nebeut a vroioù a varn kastiz ar marv goude ur muntr, ret eo e vije trovezhioù a laka ar muntr da vezañ grevusoc'h c'hoazh eget marv un den.&lt;br /&gt;
A-douez an trovezhioù-se emañ ar muntroù bet sevenet kevret gant un torfed all : meur a vuntr war an dro, muntr ha gwallgas war bugale, muntr ha jahinerezh, muntr ha gwallerezh, muntr ha laeroñsi, muntr ha skrapadenn, muntr sevenet en eskemm ouzh arc'hant (dle eo d'ar goprer koulz ha d'ar muntrer bezañ barnet neuze), lazhañ ur poliser p'emañ o seveniñ e garg.
==== Torfedoù enep ar Stad ====
An trubarderezh hag ar spierezh eo an torfedoù pennañ enep ar Stad ; betek ar bloavezhioù [[1990]] e chomas kastiz ar marv e lezennaoueg Italia, Kanada, Rouantelezh-Unanet ha Spagn evit an torfedoù-se pa oa bet torret evit ar muntroù en degadoù kent. E lod broioù e c'hall an dizerterien, ar goubrenerien (hag an dud a zo bet goubrenet) pe ar falsvoneizerien gouzañv kastiz ar marv.&lt;br /&gt;
E Korea an Norzh, e Sina hag en [[Iran]] e c'hall an eneberien ouzh politikerezh ar Stad bezañ kondaonet d'ar marv.
==== Torfedoù all ====
Bez' ez eus torfedoù a zo lakaet da benntorfedoù daoust ma ne gasont ket war-eeun da varv den pe zen ha ma ne lakaont ket surentez ar Stad en arvar, an darn vrasañ anezho en abeg ma tagont merc'hed pe vugale (gwallerezh, skraperezh) pe ma c'hallont en ober (nevid drammmoù).
* Alies e vez an adwallerien kondaonet d'ar marv, hag an dorfedourien o deus mac'hagnet un den pe e lezet nammet hep e lazhañ.
E lod Stadoù eus ar Stadoù-Unanet e c'haller gouzañv kastiz ar marv evit abegoù evel distreiñ ur [[karr-nij|c'harr-nij]], lakaat ur vombezenn tost d'un ehan karr-boutin pe tagañ tud gant armoù pa vezer bac'het&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121031125123/http://www.deathpenaltyinfo.org/death-penalty-offenses-other-murder ''Death Penalty Information Center''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;
E Japan ez eus 18 penntorfed, en o zouez tangwallañ pe veuziñ tiez annezet ha lazhañ un den dre drubuilhañ red ar c'hirri&lt;ref&gt;[http://www.peinedemort.org/National/pays.php?pays=4#national ''La peine de mort dans le monde''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
* En [[Arabia Saoudat]], en India, en Indonezia, en Iran, e Sina, er Stadoù-Unanet hag e meur a Stad en [[Azia]] e vez sevenet kastiz ar marv evit an nevid drammoù.
* En Arabia Saoudat, en Iran, e Maoritania, e [[Soudan]] hag e Yemen emañ an heñvelreviadezh e roll ar penntorfedoù&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121014055741/http://ilga.org/ilga/fr/article/nxFKFCd1iE ''International Lesbian Gay Association] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
=== Sevenidigezh azasaet ===
Meur a abeg zo er bed evit ma ne vije ket un den barnet da gastiz ar marv, daoust pegen fallakr eo bet an torfed.
* Abaoe an 2 a viz Gwengolo [[1990]] emañ an [[Diviz Etrebroadel a-zivout Gwirioù ar Vugale]] er pleustr ; 193 Stad o deus e sinet. En e vellad 37 e verz ma vije sevenet kastiz ar marv pa vez an dorfedourien yaouankoc'h eget 18 vloaz&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140713032859/http://www.ligue-enfants.be/?p=3 ''Convention relative aux droits de l'enfant''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
:Daoust da gement-se, 27 den yaouankoc'h eget 18 vloaz o deus gouzañvet kastiz ar marv abaoe 1990 (1 en Arabia Saoudat, 16 en Iran, 1 e [[Nigeria]], 3 e [[Pakistan]], 1 e [[Republik Demokratel Kongo]], 2 e Sina hag 1 e Yemen)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110726182207/https://www.internationaljusticeproject.org/juvWorld.cfm ''International Justice Project''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Koulskoude, gwiriekaet e oa bet ar C'hendiviz gant an holl Stadoù-se&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131009155609/http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&amp;mtdsg_no=IV-11&amp;chapter=4&amp;lang=fr ''Nation Unies / Collection des Traités'' {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
* Stadoù zo ne sevenont ket kastiz ar marv pa vez kozh ar gondaonidi, etre 60 ha 80 vloaz hervez ar broioù.
* Un nebeud broioù a laka berz war kastiz ar marv da geñver ar merc'hed. Hini ne ro aotre da lazhañ ur vaouez vrazez : bac'het e vo a-hed peurrest he buhez, pe lazhet e vo goude bezañ bet gwilioudet diwar he bugel. 
* Liesdoare eo al lezennaouegoù a-zivout an dud sot pe warlerc'hiet o spered. &quot;Sot&quot; a lavarer eus un den na gompren ket emañ en arvar da c'houzañv kastiz ar marv da vare e brosez, &quot;warlerc'hiet&quot; eus un den eo e [[feur meizel]] izeloc'h eget 70 (100 o vezañ ar geidenn) pe na c'hall ket bezañ gopret da seveniñ labour pe labour.
An darn vuiañ eus ar Stadoù ne c'houlennont ket marv ur penntorfedour sot, gant ma vije sot p'en doa sevenet an torfed ; lod tud a vez sot a vare da vare, neuze e c'hourc'hemenn Stadoù zo ma vije e spered gant ar c'hondaonad da vare sevenidigezh kastiz ar marv.&lt;br /&gt;
Peogwir ez eo diaes kadarnaat stad warlerc'hiet un den n'eus lezenn ebet war an divoud-se en darn vuiañ eus ar Stadoù ; gant mezeien ar bred peurliesañ e vez divizet ha sot eo an den pe get.

== Stad a-vremañ ==
A-c'houde an [[Eil brezel-bed]] ez eus er bed ul luskad war-du torradur kastiz ar marv. C'hwezek Stad o devoa e dorret e 1977, pa oa 97 anezho e [[2011]] (gwelit ar gartenn).&lt;br /&gt;
Hervez ''Amnesty International'', evit 2011 bepred, e voe 20 Stad da nebeutañ o seveniñ kastiz ar marv ; 23 a oa e [[2010]], ha 31 e [[2001]]. Sina a ranker lezel a-gostez, pa ne embann ket ar Stad sinaat an niver a lazhoù lezennel,&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/8432514.stm ''BBC News''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; a vrasjeder a-viliadoù bep bloaz. E dibenn 2011 c'hoazh e oa er bed 18 750 kondaonad o c'hortoz bezañ lazhet a-berzh o Stad&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=K9WviecQew4 ''Amnesty International''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Setu amañ an niver a dud o devoa gouzañvet kastiz ar marv e 2011&lt;ref&gt;[http://www.amnesty.org/en/library/asset/ACT50/001/2012/fr/241a8301-05b4-41c0-bfd9-2fe72899cda4/act500012012en.pdf ''Amnesty International''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;
[[Restr:Death Penalty World Map.svg|thumb|450px|Stad kastiz ar marv er bed er bloavezh [[2011]] :
{{Legend|#3f9bbb|Torr evit kement torfed — 97 Stad}}
{{Legend|#d4df5a|Torr da geñver an torfedoù e-maez darvoudoù dibar (da skouer : brezel) — 8 Stad}}
{{Legend|#e8aa30|Lakaet da gastiz lezennel, hogen hep bezañ bet lakaet e pleustr abaoe 10 vloaz da nebeutañ — 35 Stad}}
{{Legend|#cc7662|Lakaet da gastiz lezennel, ha bet lakaet e pleustr nevez zo c'hoazh — 58 Stad}}
''• [[Stadoù-Unanet Amerika]] : disheñvel eo al lezenn a Stad da Stad, hogen lezennel eo kastiz ar marv el live kevredadel.''
&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;Andon : [https://web.archive.org/web/20130625235400/http://www.amnesty.org/fr/death-penalty/abolitionist-and-retentionist-countries ''Amnesty International'']&lt;/small&gt;]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ &lt;small&gt;''Un arouez &quot;+&quot; goude un niver a dalvez ez eo an niver-se&lt;br /&gt;an hini bihanañ bet jedet gant Amnesty International.&lt;br /&gt;Un arouez &quot;+&quot; hep niver a dalvez e voe 1 lazh da nebeutañ, hep na vije kadarnaet&lt;br /&gt;gant ar Stad ; kontet e vez 2 evit aesaat ar jedadennoù.
|-
!Renk
!Stad
!Niver a dud lazhet e 2011
|-
|1 [[Restr:Flag of the People's Republic of China.svg|30px]]
|[[Republik Pobl Sina]]
|Diembann ez-ofisiel.&lt;br /&gt;Miliadoù, marteze betek 4 000.
|-
|2 [[Restr:Flag of Iran.svg|30px]]
|[[Iran]]
|360+
|-
|3 [[Restr:Flag of Saudi Arabia.svg|30px]]
|[[Arabia Saoudat]]
|82+ 
|-
|4 [[Restr:Flag of Iraq.svg|30px]]
|[[Iraq]]
|68+
|-
|5 [[Restr:Flag of the United States.svg|30px]]
|[[Stadoù-Unanet Amerika]]
|43
|-
|6 [[Restr:Flag of Yemen.svg|30px]]
|[[Yemen]]
|41+
|-
|7 [[Restr:Flag of North Korea.svg|30px]]
|[[Republik Poblel ha Demokratel Korea]]
|30+
|-
|8 [[Restr:Flag of Somalia.svg|30px]]
|[[Somalia]]
|10
|-
|9 [[Restr:Flag of Sudan.svg|30px]]
|[[Soudan]]
|7+
|-
|10 [[Restr:Flag of Bangladesh.svg|30px]]
|[[Bangladesh]]
|5+
|-
|11 [[Restr:Flag of the Republic of China.svg|30px]]
|[[Republik Sina]] (Taiwan)
|5
|-
|12 [[Restr:Flag of South Sudan.svg|30px]]
|[[Soudan ar Su]]
|5
|-
|13 [[Restr:Flag of Palestine.svg|30px]]
|[[Aotrouniezh Vroadel Palestina]]
|3 (e [[Gaza]])
|-
|14 [[Restr:Flag of Egypt.svg|30px]]
|[[Egipt]]
|1+
|-
|15 [[Restr:Flag of Afghanistan.svg|30px]]
|[[Afghanistan]]
|2
|-
|16 [[Restr:Flag of Belarus.svg|30px]]
|[[Belarus]]
|2
|-
|17 [[Restr:Flag of Malaysia.svg|30px]]
|[[Malaysia]]
| +
|-
|18 [[Restr:Flag of the United Arab Republic.svg|30px]]
|[[Siria]]
| +
|-
|19 [[Restr:Flag of the United Arab Emirates.svg|30px]]
|[[Emirelezhioù Arab Unanet]]
|1
|}

== Alioù ar relijionoù ==
Liesdoare eo alioù [[relijion]]où pennañ ar bed a-zivout kastiz ar marv, hervez ar ranngredennoù, an dud en o unan hag ar mare.

* ''Diouzh urzh al lizherenneg vrezhonek eo renket ar rannbennad amañ da heul.''
=== Boudaegezh ===
Unan eus Skriturioù [[sañskriteg|sañskritek]] hollvrudet ar [[Boudaegezh|voudaegezh]], an ''Dharmapada'' (&lt;big&gt;धर्मपद&lt;/big&gt; &quot;diazez ar c'helennadurezh&quot;) a embann kement-mañ a-zivout buhezegezh an den :
{{Quotation|''Arabat e vije dezhañ lazhañ ur boud bev, na vezañ abeg e varv, nag atizañ un den all d'e lazhañ. Na gwallgasit boud ebet, kreñv pe wan, er bed. — ''Dhammika Sutta: Dhammika'' (Sn 2.14)&lt;ref&gt;''Dhammika Sutta: Dhammika'' (Sn 2.14), troet diwar ar palieg gant John D. Ireland,  [http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/kn/snp/snp.2.14.irel.html ''Access to Insight''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
E meur a bennad e skriturioù ar voudaegezh e kaver an hevelep kuzul : na lazhañ, dilezel an [[arm]]où, dilezel ar feulster ; adlakaat an dorfedourien hag ar vuntrerien war an hent mat er gevredigezh eo kelennadurezh Bouda.

Daoust da gement-se, emañ kastiz ar marv en darn vuiañ eus ar Stadoù m'emañ ar voudaegezh ur relijion ofisiel : [[Bhoutan]] he deus he zorret, pa chom e lezennaoueg [[Thailand]]. Lod voudaerien a c'houlenn ma vije torret ar c'hastiz en anv kelennadurezh Bouda, lod all a sell outañ evel ''karma'' fall, da lavaret eo an disoc'h eus drougoberioù bet sevenet gant ar c'hondaonad en e vuhezioù kent.

=== Hindouegezh ===
An daou du a gaver ivez e Skriturioù an [[hindouegezh]], pa vez prezeget an ''ahiṃsā'' (&lt;big&gt;अहिंसा&lt;/big&gt; &quot;nann-feulster&quot;) ha, war an dro, divarvelezh an ene — ar c'horf hepken a c'haller lazhañ neuze, da lavaret eo dilhad an ene, a gavo dilhad all dre vezañ adc'hanet en ur c'horf all.&lt;br /&gt;
Emañ kastiz ar marv e lezennaouegoù an hindouegezh, an ''Dharmaśāstra'' (&lt;big&gt;धर्मशास्त्र&lt;/big&gt; &quot;[[doueoniezh]]&quot;).

=== Islām ===
N'eus meneg ebet eus kastiz ar marv e levr sakr an [[Islam]], ar [[Koran|C'horan]] (القرآن ''al-Qour'ān''). Evel ouzh torfedoù boutin e sell ouzh ar muntroù, a zo dindan Lezenn an Talion ; tiegezh an den lazhet a ziviz ha kastiz ar marv a vo sevenet gant ar pennadurezhioù, pe الدية ''al-diya'' (&quot;priz ar gwad&quot;) a vo paeet gant ar muntrer&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/93902/capital-punishment ''Encyclopedia Britannica''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/166850/diyah ''Encyclopedia Britannica''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;
Er C'hour'ān e lenner kement-mañ :
{{Quotation|''[...] Piv bennak a lazhas un den, war-bouez evel ur c'hastiz evit ur muntr pe dorfedoù fallakr all, e rankjed sellet outañ evel p'en devije lazhet mab-den a-bezh ; ha piv bennak a saveteas buhez un den e rankjed sellet outañ evel p'en devije saveteet mab-den en e bezh. — ''Al-Qour'ān'', 5:32&lt;ref&gt;Troet diwar ''The Koran'', troet gant N. J. Dawood, Penguin Books, Harmondsworth, R-U, 1974 ISBN 978-0-14-044052-2 {{en}}&lt;/ref&gt;}}
Ar marv zo lakaet da gastiz en hevelep rannbennad evit an enebourien d'an Islām, hogen kastizoù all zo evit an hevelep abeg (troc'hañ o daouarn hag o zreid, pe o argas eus ar vro). Evit an holl dorfedoù ez erbed al levr ma vijed trugarezus e-keñver an dorfedourien a ziskouez morc'hed. &lt;br /&gt;
Daoust da lavar o levr nevet o deus kalzik kevredigezhioù [[muzulman]] dibabet seveniñ kastiz ar marv evit un niver bras ag oberoù a lakaont da benntorfedoù.

=== Kristeniezh ===
Liesdoare eo sell ar [[Kristeniezh|Gristenien]] war kastiz ar marv, evel e pep kevredigezh, eus ar re a zo enep-krenn — un dial eo kastiz ar marv evito, kontrol da spered trugarezus [[Jezuz Nazaret|Jezuz-Krist]] — betek ar re a zalc'h da lezenn gozh [[Testamant Kozh]] levr nevet ar Gristeniezh, ar [[Bibl]].
* Enep Lezenn an Talion e savas Jezuz-Krist hervez Mazhev en e [[Aviel Mazhev|aviel]] (V,38) :
{{Quotation|''Desket hoc'h eus ez eus bet lavaret : &quot;Lagad ouzh lagad ha dant ouzh dant&quot;. Ha me a lavar deoc'h : na stourmit ket ouzh ar fallakr ; mar sko un den war da jod dehoù avat, kinnig eben dezhañ c'hoazh.'' — Aviel Mazhev (V,38)&lt;ref name=&quot;AC&quot;&gt;''La Sainte Bible'', troet gant A. Crampon, Société S. Jean l'Évangéliste, Desclée &amp; Cie, Tournai, 1904 • [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k75755t ''Gallica''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
* Nav gwezh e kaver meneg eus kastiz ar marv en ur rann hepken eus levr [[Leviegezh]] (XX,2-27) an Testamant Kozh, en o zouez en abeg d'an heñvelreviadezh (XX,13).&lt;ref name=&quot;AC&quot; /&gt;
Ar c'hwec'hvet gourc'hemenn, &quot;Ne lazhi ket&quot; (Ermaeziadeg XX,13 hag Adlezenn V,17) a vez troet evel-se gant ar gristenien a sav enep kastiz ar marv, ha gant &quot;Ne vuntri ket&quot; gant ar re a sav a-du gantañ.

Neptu e chom an [[Iliz Ortodoks|Iliz Reizhkredennour]] ez-ofisiel.&lt;br /&gt;
Enep kastiz ar marv e chom an darn vuiañ eus rannilizoù ar Gristeniezh.
==== Anglikaniezh ====
Abaoe [[1867]] e vez ''Lambeth Conferences'' dalc'het bep dek vloaz e Lambeth, [[Londrez-Veur|Great London]]. Eno e vez bodet [[eskob|eskibien]] an [[Iliz anglikan]] gant [[Arc'heskopti anglikan Canterbury|arc'heskob Canterbury]].&lt;br /&gt;
Da geñver emvod [[1988]] ez embannas an Iliz sevel enep kastiz ar marv&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160307222806/http://lambethconference.org/resolutions/1988/1988-33.cfm ''The Lambeth Conference''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
==== Iliz katolik roman ====
Degemeret e voe kastiz ar marv gant [[Tommaso d'Aquino]], Doktor an Iliz, evel un doare da zibennadiñ an danvez-torfedourien ha n'eo ket evel un dial. Diwar ar soñj-se e kelenn an [[Iliz katolik roman]] ez eo pal ar [[Gourc'hemennoù Doue|c'hwec'hvet gourc'hemenn]] mirout ha gwareziñ buhez an dud, ar pezh eo ivez pal justis ar Stadoù pa sevenont kastiz ar marv, pa lamont diouzh ar gevredigezh al &quot;louzeier fall&quot; he laka en arvar. Dre seveniñ kastiz ar marv e touj ar pennadurezhioù nann-relijiel d'ar c'hwec'hvet gourc'hemenn.

D'ar 25 a viz Meurzh [[1995]] ez embannas ar [[pab]] [[Yann-Baol II]] ur c'helc'hlizher anvet ''Evangelium Vitæ'' (&quot;Aviel ar Vuhez&quot;) ma tiskleir (pennad III : &quot;Ne lazhi ket&quot;, § 53-56&lt;ref&gt;[http://www.vatican.va/edocs/FRA0204/__P4.HTM Vatikan]] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;) : ''Nevet eo buhez an den rak, adal ar penn kentañ, emañ &quot;obererezh krouiñ Doue&quot; enni ha chom a ra da viken en un darempred a-ziforc'h gant ar C'hrouer, he fal nemetañ''.&lt;br /&gt;
Er rannbennad 55 e laka talvoudegezh ar vuhez da ziazez ''ur gwir anterin d'em zifenn'', a zo un ''dever'' ivez, zoken pa ranker ''lemel'' an tager.&lt;br /&gt;
Gant kastiz ar marv e pled ar rannbennad 56 end-eeun. Ret eo da bennadurezhioù ar gevredigezh kastizañ a-benn gwareziñ gwirioù an dud ha re ar gevredigezh, ar pezh a c'hall degas kastiz ar marv pa ne c'haller ket ober en un doare all. Hag ar pab ha gober dave da [[Katekiz an Iliz katolik|Gatekiz an Iliz katolik]], ma kelenn an Iliz e rank ar pennadurezhioù ober gant doareoù ''nann-gwadek'' evit gwareziñ an dud hag ar gevredigezh, ''mard eo bastus an doareoù-se'' — arabat eo neuze seveniñ kastiz ar marv mard eus ur c'hastiz efedus all.&lt;br /&gt;
Er rannbennad 57 e tiforc'h ar pab etre buhez un torfedour, a ranker doujañ, ha buhez an dud digablus, na c'haller ket tizhout e doare ebet hervez ar c'hwec'hvet gourc'hemenn.
==== Protestantiezh ====
Dre m'eo ar [[Protestantiezh|Brotestantiezh]] rannet e meur a Iliz ez eus enni meur a zoare da gompren skridoù ar Bibl a-zivout kastiz ar marv. Un nebeud anezho hepken a gavor amañ.

* A-du gant kastiz ar marv e savas diazezerien an [[Disivoud protestant]], [[Martin Luther]] ha [[Jean Calvin]], dre ma heulient an Testamant Kozh. D'o heul ez eas meur a Iliz protestant, an arguzennoù pennañ o tont eus [[Geneliezh]] IX,5-6 ha Leviegezh XX,1-27 (gwelit amañ a-us). Pelloc'h e kavas lod prezegennerien skoazell en [[Testamant Nevez]], e Romaned&lt;ref&gt;&quot;Lizher sant Paol d'ar Romaned&quot; eo an talbenn en e bezh.&lt;/ref&gt; XII,3-4&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20061214111249/http://www.equip.org/free/CP1304.htm ''Christian Research Institute''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
* A-du gant kastiz ar marv gant ma vije sevenet en un doare reizh ha denel e savas Badezourien ar Su er bloavezh [[2000]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110720165331/http://www.sbc.net/resolutions/amResolution.asp?ID=299 ''Southern Baptist Convention''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
* Neptu e chom [[Iliz Jezuz-Krist Sent an Deizioù Diwezhañ]] (Iliz ar [[Mormoned|Vormoned]])&lt;ref&gt;[http://www.mormonnewsroom.org/ldsnewsroom/eng/public-issues/capital-punishment ''Mormon Newsroom''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
* Enep kastiz ar marv e sav [[Kevredigezh relijius ar Vignoned]] (an Iliz Quaker), hag an niver brasañ eus an Ilizoù protestant all.

=== Yuzevegezh ===
A-du gant kastiz ar marv e sav kelennadurezhioù ar [[Yuzevegezh]], hogen da heul disentezioù bet kemeret gant ar pennadurezhioù yuzev a-hed kantvedoù e teu tost da zic'hallus e seveniñ. Peogwir ez eo gant Doue e vez roet e vuhez d'an den, Doue hepken a c'hall he lemel digantañ.&lt;br /&gt;
Ne chom kastiz ar marv e lezennaoueg Stad [[Israel]] nemet evit an [[Naziegezh|Nazied]] a zo bet barnet evel torfedourien enep an denelezh.

== Rendaeloù a-vremañ ==
Kalz rendaeloù zo bet hag a zo c'hoazh er bed a-zivout kastiz ar marv.
Hervez e zalc'hidi n'eo nemet un doare da gastizañ ar vuntrerien washañ, a laka niver an torfedoù da zigreskiñ hag a vir ouzh an adfeilh.&lt;br /&gt;
Da veno e enebourien ne laka ket muioc'h a zigresk e niver an torfedoù eget ar bac'hañ peurbad, un torfed eo e-unan, hag ur c'hastiz buket war ar minorelezhioù hag ar beorien pa ne c'hallont ket em zifenn dre ziouer ag arc'hant er reizhiadoù lezennel evel m'emaint.

''Amañ dindan e kavor ur renabl diglok eus an arguzennoù a glever an aliesañ a-du gant kastiz ar marv pe eneptañ.''&lt;br /&gt;
'''''Ra vo meizet e chom Wikipedia neptu, un doare da zisplegañ stad ar rendaeloù n'eo ken.'''''
=== Arguzennoù a-du ===
[[Restr:Палач у экспозиции орудий пыток.jpg|right|200px]]
* Reizh ha dereat eo kastiz ar marv, evit pevar abeg da nebeutañ :
** Ar c'hastiz reizh nemetañ eo da geñver an torfedoù gwashañ evel an drouklazhañ, ar gwallañ bugale, an trubardiñ ar Stad, a-douez reoù all. ** Ne c'hall tra ebet erlec'hiañ ouzh ur vuhez.
** Ne chom gwir kevredigezhel ebet gant an dorfedourien washañ, p'o deus lakaet ar gevredigezh da c'houzañv : torret o deus al liamm a oa etrezo hag ar gevredigezh.
** Ar c'hastiz nemetañ eo a gement a c'hall frealziñ kerent ar c'houzañvidi, hag ar frealz nemetañ ivez a-berzh ar c'hondaonad.
* Ar c'hastiz efedus nemetañ eo kastiz ar marv, evit pevar abeg da nebeutañ :
** Un doare efedus da zibennadiñ an danvezioù-torfedourien eo, dreist-holl pa vruder e sevenidigezh dre ziskouez marv ar gondaonidi (arvesterien war al lec'h ha skignadur dre ar [[media]]).
** Ne c'hall mui un torfedour noazout adarre. Mar bez bac'het betek diwezh e vuhez e c'hall bepred tec'hel kuit, e c'hall bezañ ur skouer eus ar re fallañ evit kondaonidi all, e c'hall bezañ e penn ur vandennad forbanned pe atizañ forbanned eus an diavaez d'e zivac'hañ dre nerzh pe dre c'houbrenadur. Un dañjer e chom bepred evit implijidi ar vac'h koulz hag evit ar gondaonidi all.
** Marc'hatmatoc'h eo kastiz ar marv eget mirout un torfedour en toull-bac'h e-pad bloavezhioù. Ouzhpenn bezañ anoazet ar gevredigezh, an dorfedourien a goust ker dezhi. Gwelloc'h e vije postañ an arc'hant-se evit mad an holl geodediz.
** E ken degouezh ma vije ar Stad en arvar en abeg d'ur [[brezel]] pe ur brezel-diabarzh : kastiz ar marv eo ar c'hastiz efedusañ enep an dizerterien, an dud aonik, an drubarded, ar [[sponterezh|spontourien]], ar floderezh ; daoust ma ne vijent ket lazhet gant ar Stad e-kerzh ur maread peoc'h ez eo rekis e vijent lazhet pa vez brezel, rak an dorfedourien a gavje gwelloc'h mervel en toull-bac'h eget war un dachenn-emgann pe a glaskje bezañ saveteet gant an enebourien.
* Reizh eo kastiz ar marv hervez an darn vuiañ eus an dud er bed, ha hervez an darn vuiañ eus ar relijionoù. 
=== Arguzennoù a-enep ===
[[Restr:Save Sacco and Vanzetti.jpg|thumb|250px|'''Dibunadeg enep kastiz ar marv'''&lt;br /&gt;da geñver prosez F. N. Sacco ha B. Vanzetti, [[Londrez|London]], [[1921]].]]
Direizh ha dizereat eo kastiz ar marv, evit an abegoù a zo amañ da heul :
* Mad pouezusañ ha gwir denel diazez pep den eo ar vuhez. Gwareziñ buhez ha madoù boutin an dud eo pal krouidigezh ar Stadoù, neuze n'o deus ket ar gwir d'he lemel diouzh den.
* Aotren ur Stad da lazhañ zo kevatal da derriñ perzh nevet buhez mab-den, a zo deveret diouzh e vri denel ; mar gall ur Stad lazhañ un torfedour hervez lezennoù bet embannet ganti e c'hall lazhañ forzh pe geodedad hervez lezennoù all bet embannet ganti : mar gall ur Stad seveniñ &quot;drouklazhoù lezennel&quot; e teu da vezañ un dañjer evit kement den a vev dindan he beli.
* Arabat eo gwennaat an doare dre ar pal. Mar bije kastiz ar marv efedus evit mirout ouzh torfedoù all, e vije ken efedus all spiañ pep keodedad dre zoareoù [[elektronik|elektronek]] (kameraioù e pep lec'h — foran ha prevez, ardivinkoù empret en empennoù), lemel sekred ar [[pellgehenterezh|pellgehentiñ]], lemel ar gwir da vont ha da zont, aotren ar jahinañ a-benn kaout anzavioù, hag all. Ne c'haller ket bevañ en un doare dereat en ur Stad [[Hollveliouriezh|hollveliour]].
* Mard argazher ar jahinañ, ar mac'hagnañ hag ar mezhekaat foran e ranker argazhiñ kastiz ar marv ivez, a zo ker kriz hag enep-denel. Un doare da jahinañ an dud eo o c'hondaoniñ d'ar marv hag o lezel da c'hortoz bloavezhioù-pad e &quot;trepasoù ar marv&quot;. Jahinañ o c'herent hag o mignoned eo ivez, daoust dezho bezañ digablus koulskoude, ha pelloc'h c'hoazh eget ar gondaonidi, pa gendalc'hont da c'houzañv pell goude al lazh a-berzh Stad.
* Dizingal eo talvoudegezh kastiz ar marv. E lod broioù e vez sevenet evit torfedoù a vez barnet dister e broioù all : avoultriezh, dizoueegezh, felladennoù politikel pe gredennel, floderezh tellek, goubrenadur melestradurel, laeroñsi, renavierezh ; an heñvelreviadezh a c'hall kas d'ar marv ivez, daoust ma n'eus ket un torfed anezhi.
* Un dial eo kastiz ar marv, justis n'eo ket. Denel ha komprenus eo ar c'hoant da zialañ, hogen ne c'hall ket bezañ unan eus diazezoù ur Stad a wir. Gouzañv a ra ar gevredigezh en abeg d'an torfedoù, ha gouzañv c'hoazh a ra en abeg d'an dialoù.
* Ret eo d'ar c'hastiz dizuañ an dorfedourien ouzhpenn mirout outo a zrougober adarre.
* Faziañ a c'hall pep den ober, ar pezh a zo gwir ivez pa gomzer eus poliserien, alvokaded ha barnerien. Peogwir e talvez kastiz ar marv kement ha diwezh buhez un den, ne c'haller ket digoll an den-se mard eo bet lazhet a-c'houde fazioù en argerzh e brosez. Bez' e c'hall an damallidi binvidikañ goprañ alvokaded a zo barrekoc'h eget reoù all, nes komz a c'houbrenañ barnerien. Asantiñ da gastiz ar marv zo ivez asantiñ ma vo lazhet tud digablus.
* Prouet eo ne vir ket kastiz ar marv ouzh an torfedoù gwashañ. Muioc'h a vuntroù zo er Stadoù-Unanet, ma vez sevenet kastiz ar marv c'hoazh, eget en Europa, ma ne vez mui. Er Stadoù-Unanet c'hoazh, n'eus bet gwelet kresk ebet en niver a dorfedoù grevus er Stadoù o deus torret kastiz ar marv. Aner eo kastiz ar marv neuze : an doare efedusañ da ober eo goprañ poliserien ha barnerien onest, reoliañ an armoù, sevel ur reizhiad deskadurezh dereat ha, dre vras, politikerezhioù armerzhel ha kevredigezhel a glot gant mad an holl.
* Dre m'eo kastiz ar marv ur c'hastiz grevus-tre e vez aotreet ar gondaonidi da dennañ splet eus kement pleg a zo e reizhiad ar justis evit mirout a vezañ lazhet, ha kement-se bloavezhioù-pad alies, ar pezh a zeu da geroc'h en diwezh eget o bac'hañ betek o marv naturel.
* Peogwir ez eo kastiz ar marv ar c'hastiz gwashañ e kred d'ar gondaonidi n'o deus mui tra ebet da goll, setu e c'hallont kenderc'hel da lazhañ tud (poliserien, implijidi an toull-bac'h, testoù...) a-benn klask saveteiñ o buhez. E-kerzh ma vezont bac'het e c'hallont seveniñ forzh pe dorfed hep bezañ kastizet gwashoc'h eget ar varnadenn o deus bet dija.
* Dre aon rak kastiz ar marv ez anzav lod tamallidi bezañ sevenet torfedoù n'o deus ket sevenet, ha kastizoù direizh a c'houzañvont neuze.
* Er bac'hoù arnevez ez eo hogos null ar chañsoù ma tec'hje ur c'hondaonad ha ma sevenje torfedoù all, er vac'h pe en diavaez.

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}

== Daveennoù ==
* IMBERT Jean, ''La peine de mort'', Presses Universitaires de France, Paris, 1993 ISBN 978-2-13-042927-2 {{fr}}
* [http://www.amnesty.fr/sites/default/files/Fiche%20mémo%20Peine%20de%20mort.pdf ''Amnesty International''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;
* [http://www.peinedemort.org/ ''La peine de mort dans le monde''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;
* [http://www.deathpenaltyinfo.org/ ''Death Penalty Information Center''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;
* [http://www.jiadep.org/ ''Japan Innocence &amp; Death Penalty Research Center''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;

== Levrlennadur ==
* BANERJI S. C., ''A Brief History of Dharmasastra'', Abhinav Publications, New Delhi, 2004 ISBN 978-81-7017-370-0 {{en}}
* ''La Bible'', Segond 21, Société biblique de Genève, Genève, 2007 ISBN 978-2-608-12301-5 {{fr}}
* ''Le Coran'', troet gant Malek Chebel, Le Livre de Poche, Paris, 2011 ISBN 978-2-253-08917-9 {{fr}}
* ''The Sutta-Nipata — A New Translation from the Pali canon'', troet gant H. Saddhatissa, Routledge Curzon, New York, 1995 ISBN 978-0-7007-0181-0 {{en}}

[[Rummad:Marv]]
[[Rummad:Kastiz ar marv]]</text>
      <sha1>psn67juf0c9csgqde9k39y477u2fv9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alejandra Pizarnik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102985</id>
    <revision>
      <id>2203328</id>
      <parentid>2076852</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:46:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1736" sha1="4k5t5kfk9zblg1sg1vowe57hejoq9ks" xml:space="preserve">{{databox}}
[[File:Pizarnik byn.jpg|thumb|250px|Pizarnik poltredet gant [[Sara Facio]] e [[Buenos Aires]].]]
'''Alejandra Pizarnik''' (1936 - 1972) a oa ur varzhez arc'hantinat, a orin rus yuzev. 

Dont a reas da Vro-C'hall entre 1960 ha 1964, ma laboure evit ''Cuadernos para la liberacion de la cultura'', a-raok distreiñ d'he bro. E Pariz e tarempredas [[André Pieyre de Mandiargues]], [[Octavio Paz]], [[Julio Cortazar]] ha [[Rosa Chacel]]. 

==He marv==
En em lazhañ a glaskas ober en 1970 ha 1972, ha tremen a reas pemp miz er bredospital Pirovano e Buenos Aires. Eno en em lazhas d'ar 25 a viz Gwengolo 1972, ha hi 36 bloaz goude lonkañ louezeier.

==Hec'h oberennoù==
*''La tierra más ajena'', 1955.
*''La última inocencia'', 1956.
*''Las aventuras perdidas'', 1958.
*''Árbol de Diana'', 1962.
*''Los trabajos y las noches'', 1965.
*''Extracción de la piedra de locura'', 1968.
*''Nombres y figuras'', 1969.
*''El infierno musical'', 1971.
*''La condesa sangrienta'', 1971.
*''Los pequeños cantos'', 1971.
*''El deseo de la palabra'', 1975.
*''Textos de sombra y últimos poemas'', 1982.
*''Zona prohibida'', 1982. Barzhonegoù. 
*''Prosa poética'', 1987.
*''Poesía completa 1955-1972'', 2000.
*''Prosa completa'', 2002.

==Liammoù diavaez==
{{Commons|Category:Alejandra Pizarnik}}
*[https://web.archive.org/web/20110927060009/http://cvc.cervantes.es/actcult/pizarnik/ CVC.Alejandra Pizarnik] (e spagnoleg)
*[https://web.archive.org/web/20080313221113/http://pages.slc.edu/~mnegroni/pizarnik/index.html Alejandra Pizarnik] (e saozneg)

{{DEFAULTSORT:Pizarnik, Alejandra}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1936]]
[[Rummad:Marvioù 1972]]
[[Rummad:Barzhezed Arc'hantina]]
[[Rummad:Barzhezed spagnolek]]
[[Rummad:Tud emlazhet]]</text>
      <sha1>4k5t5kfk9zblg1sg1vowe57hejoq9ks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Enklask war folklor sonerezhel Breizh-Izel e 1939</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103571</id>
    <revision>
      <id>2203384</id>
      <parentid>2183567</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T04:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4236" sha1="1gxtjz4ltpc2ra2hetdcl92az9zqneo" xml:space="preserve">'''Enklask war folklor sonerezhel e Breizh-Izel e 1939''' ar Mirdi broadel an arzoù hag an hengounioù poblek e Pariz ([[:en:Musée national des arts et traditions populaires|Musée national des arts et traditions populaires]], MNATP) oa an enklask sonerezh kentañ er mirdi. Dalc’het e oa daou vloazez goude bezañ savet ar mirdi.

Daou glasker en doa savet an enklask-mañ. Claudie Marcel-Dubois, ganet e 1915, oa renerez departament &quot;Sonerezh&quot; e MNATP. Sonerez-piano e oa. Ur diplom he doa tapet deus ar Conservatoire supérieur de Paris. An abad [[François Falc'hun]], ganet e 1909 er [[Ar Vourc'h-Wenn|Vourc'h-Wenn]], en doa tapet un diplom yezhonour deus an Institut de Phonétique de Paris. 
Jeannine Auboyer, diplomet deus an École du Louvre doa kemeret perzh en enklask evit sikour anezhi war an dachenn teknikel.

Deus Surzur e Bro-Wened betek Plozevet hag Scrignac e Bro-Gerne, adalek ar 15 a viz gouere betek ar 26 a viz Eost, o doa enrolet kanaouennoù ouzhpenn, 198 en holl, hag 11 ton biniou-bombard hag akordeon, sonet gant 127 kelaouerien. 437 skeudenn oa tennet gant Jeannine Auboyer, diwar an dud met diwar draoù all ivez (maezadoù, tiez ha feurmoù, meurbligoù, gwiskamanchoù…).

[[Restr:Bombard biniou.jpg|thumbnail|kleiz|J. Danvic ha N. Le Mouillour]]

Holl ar ganaouennoù zo e brezhoneg. Claudie Marcel-Dubois doa graet ar diskrivadennoù sonerezhel, hag François Falc’hun ar diskrivadennoù e brezhonneg, gant ar lizherenneg fonetik. 

[[Restr:Kanaouenn 6.jpg|thumbnail|dehou]]

An diskrivadennoù zo prizius-tre peogwir ne oant ket miret mad ar pladennoù e-pad ar brezel. Kuzhet e oant en ur c'hastel evit tec'hel rak pombardament an arme alaman e-pad kazimant daou bloavez hag ar gorre oa distrujet abalamour da c'hlebor ar c'hastel. 

Evit an dañs e oa ret sevel filmoù gant Jeannine Auboyer. Ar filmoù zo e gwenn ha du ha mud, met enrolladennoù oa savet diwar an dañsoù kazimant e memes koulz.

Skrivet e oa o resit beajiñ gant Jeannine Auboyer war ur c'haierig skol. Prisius kenañ eo peogwir he doa skrivet e-tal en destenn ar fotoioù, ar filmoù hag an enrolladennoù a glot ganti er mare e oant frammet.

Dleout a rafent chom pelloc'h, met d'ar 26 a viz Eost Claudie Marcel-Dubois doa resevet un telegramm kaset eus Pariz gant Georges Henri Rivière, renner ar mirdi. Ret e oa dezhi distreiñ : ar mobilizañ a oa.
Distroet e oa gant Jeannine Auboyer tra ma François Falc’hun e oa aet en-dro d'Ar Vourc'h-Wenn en e familh.

Goude bezañ distro e Pariz en doa divizet Rivière lakaat er goudor an dastum e-giz e oa lavaret hueloc’h.

Daou bloavezh goude-se o doa lakaet Claudie Marcel-Dubois ha François Falc’hun anezhañ da zistreiñ da Bariz hag kroget oant bet da labourat.

Claudie Marcel-Dubois doa labouret war he diskrivadennoù a oa bet skrivet war ar prim war al lec'h gant ur c'haner pe ur ganerez bennak. Selaouet a rae ar pladennoù kement a dro e oa ret. Difazhiet he doa he diskrivadennoù hag adkrivet he doa anezho a-feson. Labouret en doa François Falc’hun en-dro ivez war e notadurioù fonetik ha kroget oa da ziskrivañ anezho en ur skrivadur reizh. Troet en doa ivez ar c'hanaouennoù. 
Raktreset o doa embann ul levr a dlefe ober 800 pajenn. Ne oa ket graet ganto benn ar fin, met deg bloaz ha tri-ugent goude. Ul levr gant un DVD oa embannet e 2009 gant ar CTHS hag Dastum. 

Un dra a zo dedenus ha ral : miret o doa an holl zielloù liammet ouzh an dastum. Da lavaret eo al lizhiri, an danevelloù, an teuliadoù… ar pezh a vez graet ''MBB 39'' anezho e mirdi. E 2012, un [https://web.archive.org/web/20130521020703/http://bassebretagne-mnatp1939.com/ lec'hienn Internet] oa savet da ginnig an holl.
An orin dielloù a zo miret er Archives Nationales e Pariz (Archives du MNATP, fonds du dép. d’ethnomusicologie) hag en Levraoueg Yves Le Gallo e [http://www.univ-brest.fr/crbc/ Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek (KEBK)] e Brest (fonds François Falc'hun).

== Liammoù ==
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20120619111848/http://www.culture.gouv.fr/documentation/phocem/Albums/Enquete-Basse-Bretagne-presentation.pdf La Mission de folklore musical de 1939 en Basse-Bretagne]

[[Rummad:Sevenadur Breizh]]
[[Rummad:Sonerezh Breizh]]</text>
      <sha1>1gxtjz4ltpc2ra2hetdcl92az9zqneo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Evel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106094</id>
    <revision>
      <id>2203411</id>
      <parentid>1898265</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T08:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58188-21</username>
        <id>95025</id>
      </contributor>
      <origin>2203411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="892" sha1="m3moa3rlwuoct9qwd3lxnyalqh0vutl" xml:space="preserve">:[[Restr:Confusion colour.svg|20px]]''Arabat droukveskañ gant an araogenn ha stagell [[wikt:evel|evel]].''&lt;hr&gt;

{{Stêrioù|Evel|[[Restr:Ével.JPG|300px]]&lt;br&gt;An Evel a-raok kemberiñ gant ar Blavezh&lt;hr&gt;|55,7|115|e [[Gwennin]] 3,33|?|[[Bro-Gwened]] ([[Breizh]])|[[Blavezh]] e [[Baod]]|?|?|''Kerantreizh'' e [[Radeneg (kumun)|Radeneg]]|?||stêr}}

An '''Evel''' a zo ur [[stêr]] e [[Breizh]], adstêr d'ar [[Blavezh]] war e lez kleiz. Eieniñ a ra e [[Radeneg (kumun)|Radeneg]], ha kemberiñ gant ar Blavezh e [[Baod]] goude 55,7 km.
== Kumunioù douret ==
[[Radeneg (kumun)|Radeneg]] (andon), [[Regini (kumun)|Regini]], [[Remengol]], [[Gwennin]] ha [[Baod]] (kember).

== Tud ==
*[[Loeiza er Meliner|Loeiza ar Meliner]], &quot;Vedig an Evel&quot; hec'h anv-pluenn.

==Pennadoù kar==
*[[Roll stêrioù pennañ Breizh]]
*[[Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎]]

[[Rummad:Stêrioù Breizh]]</text>
      <sha1>m3moa3rlwuoct9qwd3lxnyalqh0vutl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203412</id>
      <parentid>2203411</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T08:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58188-21</username>
        <id>95025</id>
      </contributor>
      <origin>2203412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="890" sha1="qxjgok06r3j71yo358vdcwosld1v89s" xml:space="preserve">:[[Restr:Confusion colour.svg|20px]]''Arabat droukveskañ gant an araogenn ha stagell [[wikt:evel|evel]].''&lt;hr&gt;

{{Stêrioù|Evel|[[Restr:Ével.JPG|300px]]&lt;br&gt;An Evel a-raok kemberiñ gant ar Blavezh&lt;hr&gt;|55,7|115|e [[Gwennin]] 3,33|?|[[Bro-Gwened]] ([[Breizh]])|[[Blavezh]] e [[Baod]]|?|?|''Kerantreizh'' e [[Radeneg (kumun)|Radeneg]]|?||stêr}}

An '''Evel''' zo ur [[stêr]] e [[Breizh]], adstêr d'ar [[Blavezh]] war e lez kleiz. Eieniñ a ra e [[Radeneg (kumun)|Radeneg]], ha kemberiñ gant ar Blavezh e [[Baod]] goude 55,7 km.
== Kumunioù douret ==
[[Radeneg (kumun)|Radeneg]] (andon), [[Regini (kumun)|Regini]], [[Remengol]], [[Gwennin]] ha [[Baod]] (kember).

== Tud ==
*[[Loeiza er Meliner|Loeiza ar Meliner]], &quot;Vedig an Evel&quot; hec'h anv-pluenn.

==Pennadoù kar==
*[[Roll stêrioù pennañ Breizh]]
*[[Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎]]

[[Rummad:Stêrioù Breizh]]</text>
      <sha1>qxjgok06r3j71yo358vdcwosld1v89s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eadweard Muybridge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106574</id>
    <revision>
      <id>2203380</id>
      <parentid>2198587</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20290" sha1="lysbzrl6bomitss2b28u45mxc15vgr9" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
{{Infobox/Titl|Eadweard Muybridge|444|talbenn film|fff}}
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | [[Skeudenn:Descriptive Zoopraxography 004.jpg|250px]]&lt;br&gt;'''Eadweard Muybridge''' ([[1893]])&lt;hr&gt;
|-
| '''Ganedigezh''' || ''Edward James Muggeridge''&lt;br&gt;[[9 a viz Ebrel]] [[1830]]&lt;br&gt;[[Kingston-upon-Thames]]&lt;br&gt;{{Bro-Saoz}}
|-
| '''Marv''' || ''Eadweard James Muybridge''&lt;br&gt;[[8 a viz Mae]] [[1904]]&lt;br&gt;Kingston-upon-Thames
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| '''Broadelezh''' || [[Restr:Flag of England.svg|20px|border]]&amp;nbsp;Saoz
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| '''Micherioù''' || Luc'hskeudenner&lt;br&gt;Ijinadenner
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| '''Oberennoù&lt;br&gt;pennañ''' || • ''Horse in motion'' ([[1878]])&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Luc'hskeudennoù blivet)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;• Ar [[zoopraksiskop]] ([[1879]]) 
|}

'''Eadweard James Muybridge''' ([[1830]]-[[1904]]) a oa ul [[luc'hskeudennerezh|luc'hskeudenner]] [[Bro-Saoz|saoz]] a studias an doareoù da lakaat fiñv el luc'hskeudennoù.&lt;br&gt;
''Edward James Muggeridge'' e oa e anv gwirion, a zivizas lakaat er pezh a oa e stumm [[angl-ha-sakson]] orin hervezañ.

En e yaouankiz ez eas da vevañ da [[Stadoù-Unanet Amerika]], ma chomas dianav betek [[1868]], pa voe brudet e luc'hskeudennoù eus [[Yosemite Valley]] ([[Kalifornia]]) er bed a-bezh.&lt;br&gt;
Kounaet e vez hiziv abalamour d'e labour difraoster war doare al loened d'en em zilec'hiañ, pa rae gant meur a [[kamera|gamera]] evit luc'hskeudenniñ argerzh an dilec'hiañ-se, hag abalamour d'ar [[zoopraksiskop]] a ijinas evit bannañ an argerzh-se war ur skramm : unan eus diorreerion an [[tresadennoù-bev]] hag ar [[sinema]] e voe ivez neuze.

== Buhez ==
E [[Kingston-upon-Thames]], e kontelezh [[Surrey]] d'ar mare-se hag e [[Londrez-Veur|Greater London]] bremañ, e voe ganet Edward James ''Muggeridge'' d'an [[9 a viz Ebrel]] [[1830]], mab d'ar marc'hadour greun ha [[glaou]] John Muggeridge hag e wreg Susan. Trizek vloaz e oa pa varvas e dad, e [[1843]], ha pa gendalc'has e vamm da zelc'her ar stal.

E [[1855]], d'an oad a 25 bloaz, e tivroas da [[San Francisco (Kalifornia)|San Francisco]] e Kalifornia, a oa an 31&lt;sup&gt;añ&lt;/sup&gt; Stad eus Stadoù-Unanet Amerika abaoe an 9 a viz Gwengolo [[1850]] ; &quot;kêr-benn ar [[fardadeg war an aour]]&quot; e oa San Francisco c'hoazh d'ar mare.&lt;br&gt;
''Muggridge'' e oa an anv a zisklêrias pan erruas en SUA, a gemmas e ''Muygridge'' kerkent ha staliet.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;Rebecca Solnit, ''op.cit.''&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
Gwezher e voe d'an ti-embann saoz ''London Printing &amp; Publishing Company'', hag ul levrier war an dro.

=== Gwallzarvoud ===
E [[1860]], pa vleunie e levrdi e-touez an 40 bennak a oa e kêr San Francisco, e fizias Edward Muygridge e stal da unan eus e dri breudeur a-benn prientiñ ur veaj da Vro-Saoz ma felle dezhañ prenañ levrioù kozh. C'hwitañ war ar vag a reas e San Francisco, hag e miz Gouhere 1860 e kemeras penn an hent gant ur rederig war-du [[St. Louis (Missouri)|Saint-Louis]] ([[Missouri (Stad)|Missouri]]), ma soñje kemer un tren betek [[New York]] hag alese tapout ul lestr all en e gasje da Vro-Saoz.&lt;ref name=&quot;RS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;APS&quot;&gt;Arthur P. Shimamura (2002), ''Muybridge in Motion: Travels in Art, Psychology and Neurology'', en [http://socrates.berkeley.edu/~shimlab/2002_Shimamura-Muybridge.pdf ''History of Photography'', levrenn 26, niv. 4], University of Berkeley {{en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
Pa oa ar rederig o treuziñ [[Texas]] e c'hoarvezas ur gwallzarvoud a lazhas unan eus an dreizhidi hag a c'hloazas an holl re arall ; E. Muygridge a voe strinket eus ar c'harbed, ha taer e stokas e benn ouzh ur roc'hell ; kaset e voe d'un ospital e [[Fort Smith (Arkansas)]], ma voe prederiet e-pad tri mizvezh : kollet en devoa e eñvor (eus Fort Smith eo an eñvorennoù koshañ en devoe goude ar gwallzarvoud), dispis e oa e soñjennoù, doubl e weled, gwanaet e skiantoù an tañva hag ar c'hwesha. E miz Here 1860 ez eas da New York, ma voe prederiet c'hoazh e-pad bloaz pe dost kent mont da Vro-Saoz.&lt;ref name=&quot;RS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;APS&quot; /&gt;

E ''Guy's Hospital'' [[London]] e voe prederiet c'hoazh gant ar [[mezegiezh|mezeg]] meur [[Sir William Withey Gull]] ([[1816]]-[[1890]]), a voe mezeg ar [[Victoria (Rouantelezh-Unanet)|rouanez Victoria]] diwezhatoc'h. E-kerzh ma oa o tiskuizhañ, etre [[1861]] ha [[1866]], e tivizas Edward Muygridge mont war dachenn al luc'hskeudennerezh nevez-c'hanet. Diwar ali e vezeg e reas kement-se, war a zisklêrias diwezhatoc'h.&lt;ref name=&quot;APS&quot; /&gt; Deskiñ an troioù-micher a reas neuze, tra ma vreoue div ijinadenn : un doare nevez da voullañ skeudennoù, hag ur [[kannerez (mekanik)|gannerez dilhad]].&lt;ref name=&quot;APS&quot; /&gt;

=== Micher nevez ===
[[Restr:Eadweard Muybridge - Pi-Wi-Ack (Shower of Stars), Vernal Fall, 400 Feet, Valley of Yosemite - Google Art Project.jpg|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;E Yosemite Valley, 1872&lt;/div&gt;]]
Ul luc'hskeudenner a-vicher e oa E. Muygridge pa zistroas da San Francisco e [[1867]]. Da neuze e kemmas e anv adarre, ha ''Muybridge'' eo an anv a zisklêrias betek diwezh e vuhez.&lt;br&gt;
Buan e c'hounezas brud dre e boltredoù hag e luc'hskeudennoù eus gweledvaoù ha savadurioù heverk : gwerzhet e vezent e meur a stal e San Francisco. Ur gambr zu heloc'h a reas diwar ur garrigell skañv, hag e [[1868]] e reas berzh gant e luc'hskeudennoù eus Yosemite Valley hag eus lec'hioù all e kornôg ar Stadoù-Unanet. ''Helios'' e oa ar sinadur a lakae war e oberennoù&lt;ref&gt;James Kaiser (2007), [http://books.google.fr/books?id=x-39DaTLGTIC&amp;pg=PA104&amp;dq=muybridge++pseudonym+%E2%80%9CHelios&amp;hl=en&amp;ei=Xk4STermEMSahQea8ID6DQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=muybridge%20%20pseudonym%20%E2%80%9CHelios&amp;f=false ''Yosemite: The Complete Guide''], Destination Press, ISBN 978-0-9678904-7-0 {{en}}&lt;/ref&gt;.

E 1868 ivez e veajas Edward Muybridge betek [[Alaska]], unan eus tiriadoù nevez SUA bet prenet digant [[Rusia]] e 1867. Eno e luc'hskeudennas ar poblad [[Tlingit (poblad)|Tinglit]] ha gweledvaoù evit [[gouarnamant]] ar Stadoù-Unanet.&lt;br&gt;
E [[1871]] e voe goulennet digantañ luc'hskeudenniñ [[tour-tan|tourioù-tan]] aodoù kornogel an SUA, ar pezh a reas eus miz Meurzh betek miz Gouhere war bourzh al lestr-trezalc'h ''Shubrick'' evit $20 dre zevezh&lt;ref&gt;Jeffrey Bowdoin (2012), ''West Coast Lighthouses of the 19th Century'', [http://www.uscg.mil/history/weblighthouses/19thCenturyLights.asp United States Coast Guards History] {{en}}&lt;/ref&gt;.

Eus [[1870]] betek [[1871]] e luc'hskeudennas pazenn-ha-pazenn savadur Ti ar Moneiz nevez San Francisco&lt;ref&gt;William A. Bullough (1989), ''Eadweard Muybridge and The Old San Francisco Mint: Archival Documents as Historical Documents'', ''California History'' levrenn 68, niv. 1/2, [http://www.jstor.org/discover/10.2307/25158510?uid=2134&amp;uid=2&amp;uid=70&amp;uid=4&amp;sid=21103121622937 JSTOR] {{en}}&lt;/ref&gt;.
* E [[1878]] e reas E. Muybridge 13 luc'hskeudenn eus San Francisco, a strobas evit sevel ur skeudenn amedrec'h eus kêr&lt;ref&gt;Gwelit-hi [http://cprr.org/Museum/Archive/san_francisco_1of5.html#Panorama amañ].&lt;/ref&gt;.

=== Studiañ ar fiñvoù, ha prosez ===
[[Restr:The Horse in Motion.jpg|thumb|left|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;''The Horse in Motion'', 1878&lt;/div&gt;]]
[[Restr:The Horse in Motion-anim.gif|thumb|left|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Sallie Gardner o c'haloupat&lt;br&gt;&lt;small&gt;19 a viz Mezheven 1878, Palo Alto&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
E [[1872]] e voe goulennet digant E. Muybridge diskoulmañ ur gudenn a oa diouzh ar c'hiz e metoù ar redadegoù [[marc'h|kezeg]] : hag a-us an douar e vez ''pevar zroad'' ur marc'h e-kerzh ma vez o trotal pe o c'haloupat ? Dic'houest eo lagad mab-den da c'houzout, setu e soñjas da Leland Stanford, a oa perc'henn war gezeg-red, e c'hallje goprañ al luc'hskeudenner meur evit reiñ ur respont diarvarus.&lt;br&gt;
E 1872 end-eeun en e roas E. Muybridge, dre c'hinenn ul luc'hskeudenn hepken : ar marc'h ''Occident'' o plaviñ a-us al leur e-kerzh ma oa o trotal.

E 1872 ivez, d'an oad a 42 vloaz, e timezas Edward Muybridge gant Flora Shallcross Stone, a oa 21 bloaz. E [[1874]] e voe ganet ur mab, Floredo Helios Muybridge.&lt;br&gt;
Seizh miz goude e verzas al luc'hskeudenner e c'halle unan eus mignoned e wreg bout tad gwirion Floredo Helios ; d'ar 17 a viz Here 1874 e lazhas an den, e voe harzet ha bac'het e San Francisco&lt;ref&gt;Robert Barlett Haas (1976), ''Muybridge : Man in Motion'', California University Press, ISBN 978-0-520-02464-9 {{en}}&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Prosez a voe, ma voe tamallet E. Muybridge bout ur muntrer. E alvokad a vreutaas ar follentez en abeg da wallzarvoud 1860. Meur a zen a anaveze an tamallad kent ha goude ar walldro a gadarnaas ur c'hemm bras en e bersonelezh, eus dreistdonezonet ha plijus da zistabil ha distrewat ; E. Muybridge e-unan a lavaras en devoe raksoñjet al lazhadenn. Dilezet e voe ar follentez gant ar varnerion, met didamallet e voe al luc'hskeudenner ganto e [[1875]] en abeg ma oa &quot;kantreizhadus&quot; an denlazh&lt;ref&gt;Megan Riesz, ''Did Eadweard J. Muybridge get away with murder ?'', er gelaouenn [http://www.csmonitor.com/Innovation/Horizons/2012/0409/Did-Eadweard-J.-Muybridge-get-away-with-murder-video ''The Christian Science Monitor''] (09/04/2012) {{en}}&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Dilezet e voe an enklaskoù war ar c'hezeg e-pad ar prosez, met kendelc'her a reas L. Stanford d'e c'hoprañ, ha gantañ e oa bet graet war-dro an difenn.&lt;ref name=&quot;APS&quot; /&gt;.

Goude ar prosez ez eas E. Muybridge da labourat e-pad nav mizvezh e [[Suamerika]] ([[Mec'hiko]] ha [[Guatemala]] pergen), ma reas luc'hskeudennoù evit brudañ ar gompagnunezh ''Union Pacific Railroad'' perc'hennet gant L. Stanford ha ma sinas e oberennoù ''Eduardo Santiago Muybridge''&lt;ref name=&quot;Brian Clegg, op. cit.&quot;&gt;Brian Clegg, ''op. cit.''&lt;/ref&gt;.

Broudet gant L. Stanford e kendalc'has al luc'hskeudenner gant al labour, dre wellaat tizh e vinvioù pergen. E [[1878]] e teuas a-benn da sonnañ ur marc'h o trotal, a pezh a voe diskouezet war golo ar gelaouenn ''Scientific American'' deiziadet 18 a viz Here 1878&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120413052334/http://americanhistory.si.edu/muybridge/htm/htm_sec1/sec1p2.htm ''American History''] {{en}}&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Er bed a-bezh e voe brudet labour E. Muybridge neuze, pa voe merzet e oa faziet an dreserion abaoe milvedoù.

Peogwir e felle da L. Stanford ma vije studiet ur marc'h o c'haloupat e voe graet d'ar 15 a viz Mezheven 1878 en e atant e [[Palo Alto (Kalifornia)|Palo Alto]].&lt;br&gt;
E. Muybridge a stalias a-steud un dousennad kameraoù a-hed ar roudenn ma voe lakaet ar gazeg Sallie Gardner da c'haloupat. Pep stign a voe delanket gant ur gordenn a rede a venveg da venveg. Goude-se ez eilas pep skeudenn war ur gantenn a lakaas en un ardivink en devoa ijinet a-ratozh, ar zoopraksiskop, evit ma vije blivet luc'hskeudennoù ar gazeg o redek.&lt;br&gt;
Anat e voe neuze e oa pevar zreid ar gazeg er vann e-kerzh he redadenn, met en un doare disheñvel diouzh ar pezh a oa bet kredet gant an arzourion : n'eo ket pa oa astennet he divesker dirak hag he re a-dreñv war an dro, hogen p'en o dastume dindan he c'hof goude bout sachet gant he favioù a-raok ha kent bountañ war he re a-dreñv.

=== Studioù all ===
[[Restr:Eadweard Muybridge Gehender Strauß Animation 001.gif|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;''Walking Ostrich''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Animal Locomotion'', (1899)&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
[[Restr:Nude blacksmiths hammering, animated from Animal locomotion, Vol. II, Plate 377 by Eadweard Muybridge.gif|thumb|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;''Nude Blacksmiths Hammering''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Animal Locomotion'', (1899)&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
E [[1869]] e voe digoret an ''Transcontinental Railroad'', ul linenn-houarn a liamme aodoù kornôg ha reter ar Stadoù-Unanet, ha tu a voe da dreuziñ ar [[Meurvor Atlantel]] war ar [[mordreizher|mordreizherioù-dre-vurezh]] kentañ : aesaet a-galz e voe ar monedone a rae E. Mutbridge etre Kalifornia ha Bro-Saoz a-benn brudañ e labour.&lt;br&gt;
D'an 13 a viz Meurzh [[1882]] e roas ur brezegenn e ''Royal Institution'' London ma tiskouezas e luc'hskeudennoù bannet war ur skramm, kevret gant skeudennoù blivet dre ar zoopraksiskop.&lt;br&gt;
Goude ar veaj-se eo e kemmas e anv-bihan en ''Eadweard'', diwar skouer hini ar roue saoz [[(sant) Edouarzh ar Merzher|Eadweard ar Merzher]] (~[[962]]-[[978]], ren [[975]]-[[978]]) war bolz-enor kurunidigezh ar roueed saoz e Kingston-upon-Thames.

Trenkañ a reas ar soubenn etre Eadweard Muybridge hag e vignon Leland Stanford e 1882, p'en devoe L. Stanford goulennet digant an doktor Jacob D. B. Stillman skrivañ ul levr diwar-benn ''The Horse in Motion'', a voe embannet e 1882 hep meneg ebet eus anv al luc'hskeudenner&lt;ref&gt;Jacob Davis Babcock Stillman (1882), ''The Horse in Motion as shown by Instantaneous Photography with a Study on Animal Mechanics founded on Anatomy and the Revelations of the Camera in which is demonstrated the Theory of Quadrupedal Locomotion'', adembannet e 2013 e stumm un e-levr gant [http://www.biblio.com/search.php?author=Stillman&amp;title=The+Horse+in+Motion&amp;keyisbn=&amp;format=&amp;dealer_id=1560543 Biblio.com] {{en}}&lt;/ref&gt;. Kompren a reas Eadweard Muybridge neuze ne oa nemet un implijad anezhañ evit L. Stanford.&lt;br&gt;
Dre ma ne oa meneg ebet anezhañ el levr na c'hallas ket al luc'hskeudenner kaout ur yalc'had digant ar ''Royal Society of Arts'' evit kendelc'her gant e studiadennoù war ar fiñvoù. Gwashoc'h c'hoazh, tamallet e voe dezhañ bout ur goubreizher pa glaskas embann ur pennad a-zivout an danvez.&lt;ref name=&quot;APS&quot; /&gt; Ur prosez a reas E. Muybridge da L. Stanford evit ma vije anavezet e wirioù, met koll a reas&lt;ref name=&quot;Brian Clegg, op. cit.&quot;/&gt;. Nebeut a skouerennoù eus al levr a voe gwerzhet avat, ha yalc'hadoù all a gavas Eadweard Muybridge evelato ; diwezhatoc'h e voe pedet gant ar ''Royal Society of Arts'' da ziskouez e labour.&lt;ref name=&quot;APS&quot; /&gt;

Goude-se e voe pedet al luc'hskeudenner gant Skol-veur [[Pennsylvania]] evit studiañ fiñvoù tud en ur studio bras bet savet er-maez dindan gouloù an [[Heol]], ha fiñvoù al loened e liorzh [[Philadelphia]]. Eus [[1883]] betek [[1886]] neuze e kemeras tremen 100 000 luc'hskeudenn eus tud en noazh o fiñval evit diskouez jestroù o buhez pemdez, o labour, o sportoù pe c'hoazh o dañsoù, hag eus loened ar zoo. Bewech e veze meur a gamera evit disrannañ ar skeudennoù kent o blivañ dre ar zoopraksiskop&lt;ref&gt;Braun, Brookman &amp; Keller, ''op. cit.''&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
E miz Mezheven [[1887]] e voe embannet al labour-se e stumm ul levr 20 000 luc'hskeudenn ennañ&lt;ref&gt;Eadweard Muybridge (1887), ''Animal Locomotion: an Electro-Photographic Investigation of Connective Phases of Animal Movements'', [https://web.archive.org/web/20081216072501/http://www.archives.upenn.edu/primdocs/upt/upt50/upt50m993/upt50m993.html University of Pennsylvania] {{en}}&lt;/ref&gt;. Dre al levr-se e voe graet araokadennoù e studi fiñvoù ar sportourion.

Goude e labour evit Skol-veur Pennsylvania e veajas al luc'hskeudenner da-geñver prezegennoù ha diskouezadegoù. E [[1893]] e voe kinniger ''Animal Locomotion'' e [[Chicago]], er ''Zoopraxographical Hall'' a voe savet a-ratozh-kaer evit ma c'hallje al luc'hskeudenner diskouez e labour da dud o devoa paeet evit e welet — ar sal sinema genwerzhel gentañ e voe ar ''Zoopraxographical Hall'' neuze.

=== An diwezh ===
E [[1894]], d'an oad a 64 bloaz, e tistroas Eadweard Muybridge d'e gêr c'henidik da chom. Kendelc'her gant ar prezegennoù a reas dre [[Breizh-Veur|Vreizh-Veur]] a-bezh. Daou vloaz war-lerc'h e tistroas d'ar Stadoù-Unanet a-benn renkañ aferioù arc'hantel ha dastum ginennoù e labour evit Skol-veur Pennsylvania.&lt;br&gt;
Daou levr a embannas gant an danvez-se : ''Animals in Motion'' ([[1899]]) ha ''The Human Figure in Motion'' ([[1901]]), a vez adembannet ingal abaoe&lt;ref&gt;Gwelit al [[#Levrlennadur|levrlennadur]]&lt;/ref&gt;.

D'an 8 a viz Mae 1904 e varvas Eadweard James Muybridge diwar [[krign-bev|kankr]] ar [[raksavenn]], e Kingston-upon-Thames. Devet e voe e gorf, ha sebeliet e ludu e [[Woking (Surrey)|Woking]] e Surrey.&lt;br&gt;
Den ne oar perak ez eus bet skrivet ''Eadweard Maybridge'' war e vez&lt;ref name=&quot;Brian Clegg, op. cit.&quot;/&gt;.

== Hêrezh ==
Gant Eadweard Muybridge e voe adijinet galloudoù teknikel hag arzel ar c'hameraoù, ha dre-se e tiskouezas d'e warlerc'hidi un hent nevez war-du ar fiñv, an amzer hag an egor. E meur a oberenn e kaver levezon labour al luc'hskeudenner hiziv c'hoazh, eus ar sinema betek taolennoù [[Marcel Duchamp]]&lt;ref&gt;Gwelit ''Nu descendant un escalier (n°1, [[1911]] &amp; n°2 [[1912]])'' e [http://www.philamuseum.org/collections/permanent/51448.html?mulR=1370865878|3 Philadelphia Museum of Art] {{en}}&lt;/ref&gt;, eus taolennoù [[Francis Bacon (livour)|Francis Bacon]] ([[1909]]-[[1992]]) betek ar film ''[[The Matrix (film)|The Matrix]]'' ([[1999]]) ha klip [[video]] ar strollad [[U2 (strollad)|U2]] evit o c'hanaouenn ''Lemon'' ([[1993]]).&lt;br&gt;
Diaes eo hiziv an deiz ijinañ ar bed ma oa E. Muybridge o vevañ ur c'hanvedad zo, p'en deus e labour kemmet penn-da-benn hor merzhout an amzer hag hor bed-ni.
* Ar [[Bro-C'hall|Gall]] [[Étienne-Jules Marey]] (1830-1904), war-lerc'h labour E. Muybridge, a voe al luc'hskeudenner kentañ oc'h enrollañ fiñvoù gant ur c'hamera hepken, e 1882, ar pezh a levezonas E. Muybridge d'e dro.
* Al livour ha luc'hskeudenner amerikan [[Thomas Eakins]] (1844-1916) a labouras gant E. Muybridge e 1884 ; e daolenn ''[https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_may_morning_in_the_park_thomas_eakins.jpeg A May Morning in the Park]'' (1880) a ziskoueze dija doare gwir ar c'hezeg da gerzhet.
* Ar [[Bro-Skos|Skosad]] [[William Kennedy Dickson]] (1860-1935) a ijinas ar c'hentañ kamera da enrollañ filmoù.
* An Amerikan [[Thomas Edison]] (1847-1931) a vreouas kameraoù d'e dro.
* An ijinour amerikan [[Harold Eugene Edgerton]] (1903-1990) a ijinas al luc'hskeudennerezh prim diwar e labour war ar [[stroboskopiezh]].
* Ar sonaozour amerikan [[Philip Glass]] (ganet e 1937) a savas un [[opera]] anvet ''The Photographer'' ([[1982]]), diazezet war eskadennoù prosez E. Muybridge.

{{Commons|Eadweard Muybridge}}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;300px&quot;&gt;
Eakins, Thomas (1844-1916) - Study in the human motion.jpg|''Study in the Human Motion''&lt;br&gt;Thomas Eakins, [[1885]]
Eadweard Muybridge 1.gif|''Woman Walking Downstairs''&lt;br&gt;Eadweard Muybridge, [[1887]]
Nude woman washing face, animated from Animal locomotion, Vol. IV, Plate 413 by Eadweard Muybridge.gif|''Nude woman washing face''&lt;br&gt;Eadweard Muybridge, [[1887]]
&lt;/gallery&gt;

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}

== Levrlennadur ==
* Eadweard Muybridge (1899), ''Animals in Motion'', ademb. Dover Publications (2007), ISBN 978-0-486-99767-4 (levr + CD-ROM) {{en}}
* Eadweard Muybridge (1901), ''The Human Figure in Motion'', ademb. Dover Publications (2007), ISBN 978-0-486-99771-1 (levr + CD-ROM) {{en}}
* Georges Sadoul (9vet emb., 1999), ''Histoire du cinéma mondial des origines à nos jours'', Flammarion, ISBN 978-2080602169 {{fr}}
* Paul Hill (2001), ''Eadweard Muybridge'', Phaidon, ISBN 978-0-7148-9168-2 {{fr}}
* Rebecca Solnit (2003), ''River of Shadows – Eadweard Muybridge and the Technological Wild West'', Viking Adult, ISBN 978-0-670-03176-4 {{en}}
* Brian Clegg (2007), ''The Man Who Stopped Time: The Illuminating Story of Eadweard Muybridge - Pioneer Photographer, Father of the Motion Picture, Murderer'', Joseph Henry Press, ISBN 978-0-309-10112-7 {{en}}
* Marta Braun, Philip Brookman &amp; Corey Keller (2010), ''Helios: Eadweard Muybridge in a Time of Change'', Steidl, ISBN 978-3-86521-926-8 {{en}}

== Liammoù diavaez ==
* Dastumad Eadweard Muybridge e [https://web.archive.org/web/20131201075747/http://www.archives.upenn.edu/faids/upt/upt50/muybridgee.html Skol-veur Pennsylvania] {{en}}
* Luc'hskeudenoù Eadweard Muybridge e [http://www.zeno.org/Zeno/0/Suche?q=Eadweard+Muybridge&amp;k=Bibliothek Zeno.org]{{de}}
* [http://www.precinemahistory.net/1870.htm ''The History of the Discovery of Cinematography''] {{en}}

== Pennadoù kar ==
* [[Tomatrop]] (1824)
* [[Zoetrop]](1834)
* [[Fenakistoskop]] (1841)
* [[Folioskop]] (1868)
* [[Praksinoskop]] (1877)
* [[Zoopraksiskop]] (1879)
* [[Elektrotakiskop]] (1887)
* [[Mutoskop]] (1894)
{{DEFAULTSORT:Muybridge, Eadweard}}
[[Rummad:Luc'hskeudennerezh]]
[[Rummad:Sinema]]
[[Rummad:Istor ar sinema]]
[[Rummad:Istor an tresadennoù-bev]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1830]]
[[Rummad:Marvioù 1904]]</text>
      <sha1>lysbzrl6bomitss2b28u45mxc15vgr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>C'hwevrer 2014 e Breizh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107928</id>
    <revision>
      <id>2203369</id>
      <parentid>1957784</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T00:24:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3060" sha1="455j0yios1eumlgsnx1k5cu1w0mwt6t" xml:space="preserve">{| align=right cellpadding=3 id=toc style=&quot;margin-left: 15px;&quot;
|- 
| align=&quot;center&quot; colspan=2 | &lt;small&gt;'''Bloavezhioù :'''&lt;/small&gt;&lt;br /&gt; [[2008|../..]] [[2009]] [[2010]] [[2011]] [[2012]] [[2013]]&lt;br /&gt; - '''[[2014]]''' -&lt;br /&gt; [[2015]] [[2016]] [[2017]] [[2018]] [[2019]] [[2020|../..]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=2 | &lt;small&gt;'''Dekvedoù :'''&lt;/small&gt; &lt;br /&gt; [[Bloavezhioù 1990|1990]] [[Bloavezhioù 2000|2000]] - '''[[Bloavezhioù 2010]]''' - [[Bloavezhioù 2020|2020]] - [[Bloavezhioù 2020|2020]]
|- 
| align=&quot;center&quot; | &lt;small&gt;'''Kantvedoù :'''&lt;/small&gt; &lt;br /&gt; {{XXvet kantved}} - '''{{XXIvet kantved}}''' - {{XXIIl kantved}}
----
'''Kronologiezh dre viz :'''&lt;br /&gt;
[[Genver 2014|Genv.]] - [[C'hwevrer 2014|C'hwev.]] - [[Meurzh 2014|Meurzh]] - [[Ebrel 2014|Ebr.]] - [[Mae 2014|Mae]] - [[Mezheven 2014|Mezh.]] &lt;br /&gt; [[Gouere 2014|Goue.]] - [[Eost 2014|Eost]] - [[Gwengolo 2014|Gwen.]] - [[Here 2014|Here]] - [[Du 2014|Du]] - [[Kerzu 2014|Kzu]]
----
'''Kronologiezh dre ranndirioù :'''&lt;br /&gt;
[[2014 en Afrika|Afrika]] - [[2014 en Amerika|Amerika]] - [[2014 en Azia|Azia]] - [[2014 en Europa|Europa]] - [[2014 en Okeania|Okeania]]

----
'''Kronologiezh dre demoù :'''&lt;br /&gt;
[[2014 en aernijerezh|Aernijerezh]] - [[2014 er savouriezh|Savouriezh]] - [[2014 er c'hirri|Kirri]] - [[2014 er BT|BT]] &lt;br /&gt; [[2014 en hent-houarn|Hentoù-houarn]] - [[2014 er sinema|Sinema]] - [[2014 er vell-droad|Mell-droad]] - [[2014 el lennegezh|Lennegezh]] &lt;br /&gt; [[2014 er sonerezh|Sonerezh]] - [[2014 er yec'hed ha mezegiezh|Yec'hed ha mezegiezh]] - [[2014 er skiantoù|Skiantoù]] - [[2014 er sport|Sport]]
----
'''[[Marvioù e 2014|Marvioù]] :'''&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|}
'''[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]'''
:[[2013 e Breizh]] - '''2014 e Breizh''' - [[2015 e Breizh]]

[[2014 e Breizh]] 
:[[Genver 2014 e Breizh|Genver]] - [[C'hwevrer 2014 e Breizh|C'hwevrer]] - [[Meurzh 2014 e Breizh|Meurzh]] - [[Ebrel 2014 e Breizh|Ebrel]] - [[Mae 2014 e Breizh|Mae]] - [[Mezheven 2014 e Breizh|Mezheven]] 
:[[Gouere 2014 e Breizh|Gouere]] - [[Eost 2014 e Breizh|Eost]] - [[Gwengolo 2014 e Breizh|Gwengolo]] - [[Here 2014 e Breizh|Here]] - [[Du 2014 e Breizh|Du]] - [[Kerzu 2014 e Breizh|Kerzu]]


==Darvoudoù==
*[[2 a viz C'hwevrer]] : gwagennoù bras war an aod da vare ar reverzhi vras. Distruj e meur a lec'h ha kiladeg gant an aodoù.
*[[14 a viz C'hwevrer]] : lakaet eo bet da vont en-dro ar porched Internet ''[[Bretania]]''[https://web.archive.org/web/20210917151222/http://www.bretania.bzh/], gant [[Rannvro Breizh]] ha gant ar gevredigezh [[Bretagne Culture Diversité]] [http://www.bcdiv.org], evit ma c'hallo an dud furchal e dalc'hadoù aozadurioù a bled gant sevenadur Breizh e stumm pe stumm ([[Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek]], [[Dastum]], [[Gwarez Filmoù Breizh]], INA Atlantique, levraoueg niverel Skol-Veur Roazhon 2, [[Kreizenn Dafar Sevenadurel Keltiek]], Renabl glad sevenadurel Rannvro Breizh...). [http://www.agencebretagnepresse.com/fetch.php?id=32930]

{{diac'hubiñ}}


[[Rummad:Deizioù ar bloaz|2014]]
[[Rummad:2014 e Breizh]]

__NOTOC__</text>
      <sha1>455j0yios1eumlgsnx1k5cu1w0mwt6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Enez ar Yar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110514</id>
    <revision>
      <id>2203383</id>
      <parentid>2092953</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T04:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1882" sha1="3son1ilw01mve9jh7jw99197nta1hlq" xml:space="preserve">{{Labour a chom|diwar-benn=[[inizi Breizh]]|skeudenn=Enez e Breizh.svg}}{{Infobox enez
| anv = Enez ar Yar
| anvall = Enez Yar, Enez ar Poull
| yezh1 = [[galleg|gallek]]
| anv yezh1 = ''Enez Yar'' (pe ''Hyar''), ''Île à Poule''
| lec'hiadur = [[Yeodi|Aber ar Yeodi]] ([[Mor Breizh]])
| ledred = 48.84427 N
| hedred = -3.18316 K
| liamm = https://www.openstreetmap.org/way/608152336
| gorread = 0,49 [[hektar|ha]]
| geologiezh = Enez kevandirel
| rannvro1 = {{Breizh}}
| seurt rannvro1 = Bro
| rannvro3 = {{Bro-Dreger}}
| seurt rannvro3 = [[Broioù hengounel Breizh|Bro hengounel]]
| rannvro4 = {{Aodoù-an-Arvor}}
| seurt rannvro4 = [[Departamant gall|Departamant]]
| kumunioù = [[Kerborzh]]
| poblañs = ? ann.
| gwerzhid = [[UTC+01:00]]
}}'''Enez ar Yar''', pe '''Enez ar Poull'''&lt;ref&gt;''Eostad'', gerioù ha troioù-lavar tro-dro da Berroz, dastumet gant [[Gireg Konan]], p. 85&lt;/ref&gt;, zo un [[enezenn]] e penn [[aber]] ar [[Yeodi]], e [[Kerborzh]], e [[Treger]] hag an [[Aodoù-an-Arvor]]. Un ti zo warni.

Liammet eo ouzh an douar-bras gant un [[tombolo]] mein, war-dro hanter-kant metr an hed anezhañ, ha neuze moaien zo da vont di war droad pa n'eo ket re uhel ar mor.

==Liamm diavaez==
*[http://www.visorando.com/randonnee-presqu-ile-du-trieux-kerbors-brestan/enez-yar.html Skeudenn]
* Skeudenn: {{Fr}} &quot;''[https://patrimoine.bzh/gertrude-diffusion/gertrude-diffusion/illustration/IVR53_20082213469NUCA Écart de Enez Yar et site archéologique (Kerbors)]''&quot;, war ''patrimoine.bzh''
*{{Fr}} &quot;''[https://web.archive.org/web/20240409095606/https://www.bretania.bzh/portail/doc/GERTRUDE/IA22013827/ecart-de-enez-yar-et-site-archeologique-kerbors?_lg=fr-FR Écart de Enez Yar et site archéologique (Kerbors)]''&quot;, war ''bretania.bzh''

==Notennoù==
{{Daveoù}}{{Inizi Breizh}}
[[Rummad:Inizi Aodoù-an-Arvor|Yar]]
[[Rummad:Kerborzh]]
[[Rummad:Yeodi]]
[[Rummad:Inizi Treger]]</text>
      <sha1>3son1ilw01mve9jh7jw99197nta1hlq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ar Groufalo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110964</id>
    <revision>
      <id>2203344</id>
      <parentid>2181602</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T20:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1134" sha1="8hjthbci49is3ze6j6afr4qjdmabzx2" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''Ar Groufalo''}}
'''''Ar Groufalo''''' (e saozneg : '''''The Gruffalo''''') zo ul levr [[Saozneg|saoznek]] evit bugale, skrivet gant [[Julia Donaldson]] ha skeudennaouet gant [[Axel Scheffler]], embannet evit ar wech kentañ e 1999. Berzh bras he deus graet an oberenn, hag ouzhpenn 13,5 milion a skouerennoù anezhi a oa bet gwerzhet e 2022&lt;ref&gt;{{en}} BURKE Michael, ''[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/09639470211072162 Language and style in The Gruffalo]'', Language and Literature: International Journal of Stylistics, n°321, 27/01/2022 (lennet d'ar 17/02/2026)&lt;/ref&gt;. 

== E brezhoneg ==
* ''Ar Groufalo'', [[An Here]], 2002 {{ISBN|978-2-86843-253-7}}

=== Tresadennoù-bev ===
* ''Ar Groufalo'', 2019, 27'
* ''Mab ar Groufalo'', 2019, 30'

== Liamm diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20260308175704/https://me.aau.at/~hjele/grueffelo/grueffelo.html Roll troidigezhioù en ouzhpenn 90 yezh ha rannyezh]

{{Commonscat|Gruffalo|Ar Groufalo}}
==Daveennoù==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Groufalo, Ar}}
[[Rummad:Levrioù saoznek]]
[[Rummad:Lennegezh evit ar re yaouank]]
[[Rummad:Levrioù saoznek 1999]]</text>
      <sha1>8hjthbci49is3ze6j6afr4qjdmabzx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jacques David</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113342</id>
    <revision>
      <id>2203417</id>
      <parentid>1958678</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T08:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4759" sha1="bytw5fug11fh1liwzejhfwt0ddd6gbl" xml:space="preserve">'''Jacques David''', bet ganet d'an [[28 a viz Here]] [[1930]] hag aet da Anaon d'ar [[25 a viz Ebrel]] [[2011]], a oa un aktour ha stourmer [[breizh]]at.

==E vuhez==
Ganet e oa bet kostez [[Pariz]] en ur familh a vicherourien divroet.

Ezel e oa bet eus ar [[Strollad Komunour Gall]] er bloavezhioù [[1950]]. Evel aktour e oa ezel oberiant eus Sindikad gall an aktourien [[CGT]] (SFA (Syndicat Français des acteurs) bet krouet e [[1958]] pa voe unvanet an SNA (Syndicat National des acteurs) hag ar CNA (Comité National des acteurs) ; e [[1975]] e teuas da vezañ [[Syndicat français des artistes interprètes]]).

Goude bezañ bet ezel eus ar MOB e-pad ur prantad berr e [[1963]] ec'h emelezas en UDB. Kuzulier-kêr UDB eo bet en [[Athis-Mons]] e-pad un amzeriad (1977-1983). Reiñ a reas buhez da gevrenn Su-Pariz ar strollad. E 1973 e yeas war ar renk a-benn dilennadegoù kannaded [[Bodadenn Vroadel (Frañs)]]. 

Ur wech aet war e leve e reas e annez e [[Kemperle]].

==An aktour==
Tremen a reas c'hwec'h bloavezh en TNB (Théatre Natioanl Populaire) gant [[Georges Wilson]], goude e labouras gant [[Marcel Planchon]], [[Patrice Chéreau]] ha kompagnunezh [[Renaud-Barrault]]. C'hoariet en devoa ivez dindan renerezh [[Silvia Monfort]].

Kemeret en devoa perzh en ur c'hant bennak a filmoù pe heuliadoù evit ar skinwel gant sevenerien evel [[Pierre Cardinal]], Carrère{{Daveoù a vank}}, Chouchan{{Daveoù a vank}}, [[Yves Ciampi]], [[Marcel Cravenne]], [[Louis Grospierre]] ha [[Philippe Levebvre]] e-touez re all. 

C'hoariet en devoa en un daou-ugent film bennak sevenet gant [[Yves Boisset]], [[Jules Dassin]], [[Christian de Chalonge]], [[Jacques Deray]], [[Louis Malle]], [[Henri Verneuil]], [[Fred Zinneman]] ha reoù all...

=== Filmoù===
C'hoariet en devoa e :
* [[1955]] : ''[[Du rififi chez les hommes (film)|Du rififi chez les hommes]]'', sevenet gant Jules Dassin.
* [[1965]] : ''[[Moi et les hommes de quarante ans]]'' gant [[Jack Pinoteau|Jacques Pinoteau]].
* [[1967]] : ''[[Le Voleur (film, 1967)|Le Voleur]]'' gant Louis Malle, ''[[Les Filous (film, 1967)|Les Filous]]'' film berr gant [[Jacques Colombat]].
* [[1973]] : ''[[R.A.S. (film, 1973)|R.A.S.]]'' gant Yves Boisset.
* [[1975]] : ''[[Opération Lady Marlène]]'' gant [[Robert Lamoureux]].
* [[1976]] : ''[[Le Corps de mon ennemi (film)|Le Corps de mon ennemi]]'' gant Henri Verneuil.
* [[1977]] : ''[[Julia (film, 1977)|Julia]]'' gant [[Fred Zinnemann]], ''[[Le mille-pattes fait des claquettes]]'' gant [[Jean Girault]].
* [[1978]] : ''[[L'Argent des autres (film, 1978)|L'Argent des autres]]'' gant Christian de Chalonge.
* [[1982]] : ''[[Mille milliards de dollars (film)|Mille milliards de dollars]]'' gant Henri Verneuil (eil film a-gevret).
* [[1983]] : ''[[Le Marginal]]'' gant Jacques Deray.
* [[1984]] : ''[[Charlots Connection]]'' gant [[Jean Couturier]].
* [[1989]] : ''[[Les Bois noirs]]'' gant Jacques Deray (eil film a-gevret).

===Filmoù evit ar skinwel, heuliadoù===
Setu un nebeud fimoù pe heuliadoù a gemeras perzh enno : 

* 1958 ''Les cinq dernières minutes'' - kentañ rummad

* 1967 ''Les enquêtes du commissaire Maigret''

* 1967 ''Les chevaliers du ciel''

* 1969 ''Une balle de trop'' (Les cinq dernières minutes 49/56)

* 1974 ''Maigret et le corps sans tête'' (Les enquêtes du commissaire Maigret 24/88)

* 1974 ''Les Brigades du Tigre''
 
* 1980 ''La Traque''

* 1983 ''La tête d'un homme'' (eil stumm) (Les enquêtes du commissaire Maigret 59/88)

===Pezhioù-c'hoari bet leurennet gantañ===
Krouet en doa e 1990 gant [[Christine Werner]] ur strollad c'hoariva anvet [[Théâtre du Liseron]]. Evit ar stollad-se e leurennas : &quot;Tranches de vie conjugales&quot;, &quot;Bubu de Montparnasse&quot;, &quot;Moi,Alma, veuve Mahler&quot;, &quot;L'imaginaire histoire d'un voyage impossible&quot;, &quot;Michel Strogoff&quot;, &quot;Trois histoires pour Yukiko&quot;, &quot;Le monde en vrac et la tête à l'envers&quot; ha &quot;Marion du Faouët&quot;. Leurennañ a reas ivez &quot;Carmen&quot; evit Festival etrebroadel arz ar c'han e [[Nevers]].

==Liamm diavaez==
*[https://web.archive.org/web/20160417121322/http://www.cineressources.net/recherche_t_r.php?type=PNP&amp;pk=77266&amp;rech_type=E&amp;textfield=Jacques+David&amp;rech_mode=contient&amp;pageF=1&amp;pageP=1  '''Jacques David''' war Ciné-ressources]
*[http://www.imdb.com/name/nm0202928/?ref_=fn_al_nm_1  '''Jacques David''' war Internet Movie Database]
*[http://www.notrecinema.com/communaute/stars/stars.php3?staridx=69260  '''Jacques David''' war notre Cinéma]

==Mammennoù==
* Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles gant [[Lionel Henry]], [[Yoran Embanner]], 2013

{{DEFAULTSORT:David, Jacques}}
[[Rummad:Aktourien Breizh]]
[[Rummad:Emsaverien Breizh]]
[[Rummad:Unvaniezh Demokratel Breizh]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1930]]
[[Rummad:Marvioù 2011]]</text>
      <sha1>bytw5fug11fh1liwzejhfwt0ddd6gbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bretania</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115063</id>
    <revision>
      <id>2203366</id>
      <parentid>1988765</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T23:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="aoj8q4ysmwg1g911gdsy1vp577afqm1" xml:space="preserve">'''Bretania''' zo ur porched

https://web.archive.org/web/20210917151222/http://www.bretania.bzh/

{{LabourAChom}}

[[Rummad:Lec'hiennoù web]]
[[Rummad:Sevenadur Breizh]]</text>
      <sha1>aoj8q4ysmwg1g911gdsy1vp577afqm1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antoine Balpêtré</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115174</id>
    <revision>
      <id>2203340</id>
      <parentid>2183464</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T20:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="612" sha1="44c32lr7nny875uyodvqydvo0m9qffn" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Antoine Balpêtré''' (''Théophile Louis Antoine Balpêtré'' e marilh an ti-kêr) a oa un aktour [[gall]], koulz teatr ha sinema.

==Liammoù diavaez==
*{{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0051086/ Lec'hienn Internet Movie Database]
*{{fr}} [http://www.lesarchivesduspectacle.net/?IDX_Personne=50914 Les Archives du Spectacle]
*{{fr}} [https://web.archive.org/web/20140502010259/http://www.cineressources.net/recherche_t_r.php?type=PNP&amp;pk=54618 Filmoù liammet ouzh Balpêtré]

{{DEFAULTSORT:Balpetre, Antoine}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1898]]
[[Rummad:Marvioù 1963]]
[[Rummad:Aktourien Frañs]]</text>
      <sha1>44c32lr7nny875uyodvqydvo0m9qffn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korf Fuzuilhourien-vor ar Stadoù-Unanet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116041</id>
    <revision>
      <id>2203436</id>
      <parentid>2190953</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T11:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54617" sha1="q10jgo23piu4y5zuq8zyed2iy5o5plu" xml:space="preserve">{{Adkas|USMC}}{{Droukveskañ|Continental Marines|Royal Marines}}
{{Infobox/Deroù}}
{{Infobox/Titl|United States Marine Corps|E1E1E1|}}
|-
| align=&quot;center&quot; width=&quot;125px&quot; | [[Restr:Flag_of_the_United_States_Marine_Corps.svg|125px|]]&lt;br&gt;[[Banniel an USMC]]
| align=&quot;center&quot; width=&quot;110px&quot; | [[Restr:Seal of the United States Marine Corps.svg|150px|]]&lt;br&gt;[[Skoed-ardamez USMC]]
|-
{{Infobox/Istitl|Banniel ha skoed-ardamez an USMC}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Krouidigezh|[[10 a viz Du]] [[1775]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Padelezh|[[10 a viz Du]] [[1775]] - Ebrel 1783&lt;br /&gt;
[[11 a viz Gouhere]] [[1798]] – Bremañ&lt;ref&gt;[http://www.marines.com/history-heritage/timeline ''Lec'hienn Marines.com rummad Istor an USMC''].&lt;/ref&gt; }}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Sujidigezh|[[Departamant Difenn ar Stadoù-Unanet]]&lt;br /&gt;
[[Departamant an Navy]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Doare|Troadegiezh&lt;br /&gt;
Nijerien&lt;br /&gt;
Dilestradeg}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Ger-stur|[[Semper Fidelis]] (Leal da viken) berraet alies e Semper Fi}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Lec'h pennañ|[[Pentagon]], [[Stadoù-Unanet Amerika]]&lt;br /&gt;
Marine Corps Base [[Quantico]], [[Virginia]], [[Stadoù-Unanet Amerika]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Bro|[[Restr:Flag of the United States.svg|22px]] [[Stadoù-Unanet Amerika]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Deiz-ha-bloaz|[[10 a viz Du]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Anvioù all| &quot;Continental Marines&quot;&lt;br /&gt;
&quot;America's third air force&quot;&lt;br /&gt;
&quot;Second land army&quot;&lt;br /&gt;
&quot;Leathernecks&quot;&lt;br /&gt;
&quot;The Few, The Proud, The Marines&quot;&lt;br /&gt;
&quot;Jarheads&quot;&lt;br /&gt;
&quot;Devil Dogs&quot;&lt;br /&gt;
&quot;Teufel Hunden&quot;&lt;br /&gt;
}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Izili|220 200 (e [[2016]]):&lt;br /&gt;
* 182 000 oberiad
* 38 500 adarmead
* 1 199 karr-nij
}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Lec'hienn internet|http://www.marines.mil}}
{{Infobox/Notennig|Infobox Bro}}
{{Infobox/Dibenn}}
'''United States Marine Corps''' ([[brezhoneg]] : Korf Fuzuilhourien-vor ar Stadoù-Unanet), berraet en '''US Marine Corps''' pe '''USMC''', a zo unan eus pemp rann [[Armeoù ar Stadoù-Unanet]] (''US Armed Forces'').

Bet eo ur rann eus troadegiezh ar [[US Navy|Morlu stadunanat]], hini ar [[fuzuilherien-vor]], met gant an amzer e voe muioc'h-mui a nijerien, kanolerien, bleinerien kirri hobregonet enni.

Kefridi pennañ ar Marines a zo tagañ adal ar mor gant harp dezougen bliv ar [[US Navy|Morlu stadunanat]].

Div vatailhon [[Continental Marines|Marines kevandirel]] ([[saozneg]]: ''[[Continental Marines]]'') a oa bet krouet d'an [[10 a viz Du]] [[1775]] e kêr [[Philadelphia]] dindan stumm ur strollad-stourm doare troadegiezh o stourm evit dieubidigezh Amerika ken war vor ha war an douar&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140706052136/http://www.marines.com/history-heritage/timeline ''Lec'hienn Marines.com rummad Istor an USMC dre deg bloaz''].&lt;/ref&gt;. Abaoe ez eo kemmet rol ar Marines betek mont etrezek ar stourm en oabl, an dilestradegoù-prim hag all. Dre-se ez eo bet roet dezho al lesanvioù pobl: ''America's third air force'' pe c'hoazh ''Second land army''.&lt;br&gt;
Korf ar Marines a zo bet lakaet kalz war-raok dre e oberezhioù-brezel dilestrañ hag e strategiezhoù e-pad an [[Eil Brezel-bed]] war [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|tachenn ar Meurvor Habask]] ; dont a reas da vezañ a-benn neuze un diaz d'al lu Amerikan&lt;ref&gt;Warren James A. (2005), ''American Spartans: The U.S. Marines: A Combat History From Iwo Jima to Iraq.'' New York: Free Press, Simon &amp; Schuster {{ISBN|0-684-87284-6}}&lt;/ref&gt;.

E-kreiz an {{XXvet kantved}} ez eo deuet an ''U.S. Marine Corps'' da vezañ ar strollad-stourm gwellañ a-fed dilestradegoù. Gellout a reont kas da benn un oberiadur-tagañ en un doare fonnus evit harpañ selloù etrebroadel ar Stad amerikan.

Er bloavezh [[2020]] ez eus 220 200 Marines rannet e :
* 180 958 oberiad&lt;ref name=&quot;DoD&quot;&gt;{{en}} [http://www.defense.gov/News/News-Releases/News-Release-View/Article/652687/department-of-defense-dod-releases-fiscal-year-2017-presidents-budget-proposal ''U.S. Department of Defense'']&lt;/ref&gt;
* 32,400 adarmead&lt;ref name=&quot;DoD&quot; /&gt;
* ha 13304 karr-nij ([[2015]])&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20161229113224/https://d1fmezig7cekam.cloudfront.net/VPP/Global/Flight/Airline%20Business/AB%20home/Edit/WorldAirForces2015.pdf ''Flight International'']&lt;/ref&gt;

177 200 soudarded Marines a zo dispaket dre ar bed hiziv-an-deiz&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150909184926/http://todaysmilitary.com/joining/marine-corps ''Lec'hienn Today's military : Marine Corp'']&lt;/ref&gt; gant un adarmead a 32 400 soudard.
== Doktrin ==
Daou levrig a zo bet embannet er bloavezhioù 1930 o reiñ diazez doktin an USMC war div zachenn. An hini gentañ [[The Small Wars Manual]] en doa roet framm an oberiadurioù enep-emsavadeg eus [[Brezel Vietnam]] betek [[Brezel Irak|Iraq]] hag [[Brezel Afghanistan (2001-2021)|Afghanistan]]. ''The Tentative Landing Operations Manual'' en doa degaset framm evit an oberiadurioù dilestradegoù e-kerzh an Eil Brezel-bed. &quot;Operational Maneuver from the Sea&quot; eo anv an doktrin nevez a-fed nerzhioù kas abaoe 2006.
== Oberiadurioù pennañ ==
=== Brezelioù engouestlet ===
[[Restr:Battle of Nassau.jpg|thumb|Kentañ dilestradeg an ''USMC'' e [[New Providence]] e-kerzh Emgann Nassau e [[1776]]]]
* [[Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet]] ([[1775]]-[[1783]])
* [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] ([[1861]]-[[1865]])
* Kasadenn sikour e [[Sina]] ([[Emsavadeg ar Vokserien]], Even betek Eost [[1900]])
* Brezeliadenn [[Nicaragua]] ([[1912]])
* [[Brezel-bed kentañ]] ([[6 a viz Ebrel]] [[1917]]- [[11 a viz Du]] [[1918]])
* Dalc'hidigezh Nicaragua ([[6 a viz Genver]] [[1927]]- [[3 a viz Genver]] [[1933]])
* [[Eil Brezel-bed]] (7 a viz Kerzu 1941- [[15 a viz Eost]] [[1945]])
* [[Brezel Korea]] dindan sujidigezh mennad ar Vroadoù-Unanet ([[27 a viz Even]] [[1950]]- [[27 a viz Gouhere]] [[1953]])
* [[Brezel Vietnam]] ([[15 a viz Meurzh]] [[1962]]- [[28 a viz Genver]] [[1973]]) 
* [[Brezel Irak]] (Mae 2003 - [[1añ a viz Gwengolo]] [[2010]])
[[Restr:Marines01.jpg|thumb|Strollad soudarded Marines e [[1864]] e-kerzh [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]]]]
=== Emgannoù brudet===
[[Restr:Scott Belleau Wood.jpg|thumb|250px|Soudarded Marines Amerika e-kerzh [[emgann koad Belleau]]]]
*[[Emgann Quallah Batto]] ([[Sumatra]]) ([[6 a viz C'hwevrer]] [[1832]])
*[[Emgann Shanghaï]] ([[4 a viz Ebrel]] [[1854]])
*[[Emgann bae Ty-Ho]] (Sina) ([[4 a viz Eost]] [[1855]])
*[[Emgann Waya]] (inizi [[Fidji]]) ([[6 a viz Here]] [[1858]])
*[[Emgann Shimonoseki]] (Bag-brezel [[USS Wyoming]] e krog gant 3 bag [[japan]]at, [[18 a viz Gouhere]] [[1863]])
*[[Emgann koad Belleau]] (Kentañ Brezel-bed, [[Bro-C'hall]], 1añ a viz Even betek ar [[26 a viz Even]] [[1918]])
*[[Emgann Guadalcanal]] ([[7 a viz Eost]] [[1942]]- [[9 a viz C'hwevrer]] [[1943]])
*[[Emgann Saipan]] ([[15 a viz Even]] - [[9 a viz Gouhere]] [[1944]])
*[[Emgann Iwo Jima]] ([[19 a viz C'hwevrer]] - [[26 a viz Meurzh]] [[1945]])
*[[Emgann Okinawa]] ([[21 a viz Ebrel]]- [[23 a viz Mezheven]] [[1945]])
*[[Oberiadur-brezel Eagle Pull]] (Kambodia) (Ebrel [[1975]])
*[[Oberiadur-brezel Frequent Wind]] ([[Su Viêt Nam]]) (Ebrel [[1975]])
*[[Oberiadur brezel Joint Guardian]], ([[Kosovo]]) (1999)
*[[Oberiadur brezel Enduring Freedom]], ([[Afghanistan]]) (abaoe ar [[7 a viz Here]] [[2001]], kenderc'hel a ra)
*[[Oberiadur brezel Iraqi Freedom]], ([[Irak]]) (Meurzh betek miz Mae [[2003]])
[[Restr:Marines burrow in the volcanic sand on the beach of Iwo Jima.jpg|thumb|300px|Soudarded Marines stanket war an aod dindan tennoù lies ar japaniz o tont eus ar [[Menez Suribachi]] er foñs.]]

== Istor ar c'horfad Marines ==
=== Eil Brezel-bed ===
[[Restr:Peter Ortiz.jpg|thumb|left|150px|Ul [[Lejion estren gall|lejioner gall]], al [[letanant]] [[Peter J. Ortiz]] eus korfad ar Marines.]]
[[Restr:USMC War Memorial Night.jpg|thumb|An [[USMC War Memorial]], un adsevel eus ar poltred mil anavezet gant ar banniel o sevel en Iwo Jima. Al lec'h-koun zo un adkemer eus poltred [[Joe Rosenthal]], ''[[Raising the Flag on Iwo Jima]]''.]]
E-pad an [[Eil Brezel-bed]], ar c'horfad Marines a voe diaz lu ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] war [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|talbenn ar Meurvor Habask]]. Emgannoù [[Emgann Guadalcanal|Guadalcanal]], [[Emgann Bougainville|Bougainville]], [[emgann Tarawa|Tarawa]], [[Emgann Guam|Guam]], [[Emgann Tinian|Tinian]], [[Emgann Cape Gloucester|Cape Gloucester]], [[Emgann Saipan|Saipan]], [[Emgann Peleliu|Peleliu]], [[Emgann Iwo Jima|Iwo Jima]], [[Emgann Okinawa|Okinawa]] a lakaas e-krog daonet, ar Marines gant nerzhioù [[Lu Impalaeriezh Japan]].

[[Emgann Iwo Jima]] a chom evel emgann pennañ ar c'horfad Marines e-kerzh an Eil Brezel-bed. Kroget d'an [[19 a viz C'hwevrer]] [[1945]], padout a reas betek ar [[26 a viz Meurzh]] [[1945]]. Trec'h e voe ar Marines war lu impalaeriezh Japan met spouronus e voe ar c'holloù : 26 000 Amerikan (6 821 lazhet ha 19 217 gloazet ), 20 530 japanat ( etre 17 845 ha 18 375 lazhet pe steuziet).

E fin ar brezel, ar c'horfad a oa tremenet eus div vrigadenn da c'hwec'h divizion, pemp bagad nijerezioù, ouzhpenn d'an nerzhioù skoazell. En holl e oa 485 000 Marines. Ouzhpenn-se, arabat eo ankounac'hat 20 batalion difenn hag ur batalion harzlammerien a oa bet gourdonet. Tro 87 000 Marines zo bet kollet e-pad an Eil Brezel-bed (tro-dro da 20 000 lazhet) ; 82 anezho zo bet enoret gant ar ''[[Medal of Honor]]'' (&quot;Medalenn an Enor&quot;).

Dres echuet ar brezel e savas kudennoù melestradurel tro-dro d'ar c'horfad Marines evit reiñ lamm dezhañ pe d'an nebeutañ digreskiñ e nerzh a-galz. Ur gudenn a arc'hant re verr a oa a-dreñv, hag a warizi a-berzh nerzhioù all lu ar Stadoù-Unanet. Lod jeneraled en [[US Army|Army]] a vountas kreñv evit rannañ ar c'horfad hag e gefridioù etre an [[US Navy|Navy]] hag an Army. Goude ur sach-blev hir ha spontus e voe gwarezet da viken korfad ar Marines dre an [[National Security Act of 1947]].

Ne oa ket tu ken da zisrannañ pe da reiñ lamm d'ar c'horfad Marines hervez lezenn, zoken war urzhioù eeun prezidant ar Stadoù-Unanet. An unvez nemeti eus Lu ar Stadoù-Unanet Amerika eo ar c'horfad Marines o vezañ gwarezet dre lezenn evel-se.

== Kefridioù pennañ ==
Un nerzh kas eo an USMC. E gefridioù pennañ a zo bet fiziet gant an [[National Security Act of 1947|National Security Act bloavezh 1947]], war teir zachenn.
# Krabanata pe difenn ar bazennoù-mor hag an tachennoù er vroioù pell ha reiñ harp d'ar [[US Navy|Morlu Amerikan]] e-pad e oberiadurioù-brezel pe gourdoniñ.
# Reiñ lañs d'ar strategiezhioù, teknikoù ha d'an dafar da vezañ implijet evit an dilestradegoù liammet ouzh an [[United States Army|troadegiezh Us Army]] hag an [[United States Air Force|nij-lu Air Force]].
# Bezañ gwarded ar prezidant ha bezañ prest da reiñ lañs d'e urzhioù.
{|
|-valign=&quot;Center&quot;
|[[Restr:Seal of the United States National Military Establishment (1947–1949).png|thumb|Siell penn lu [[SUA]] etre 1947-1949]]
|-
|}

== Tuta ha stummadur ==
=== An nevezianted ===
[[Restr:Defense.gov News Photo 000906-M-0000K-003.jpg|thumb|Ur serjant gourdoniñ pe [[Drill instructor]] o huchal war un neveziant. Pal ar gourdonadeg diazez eo lakaat ur bec'h spered muioc'h evit ur bec'h korf d'an emouestlidi.]]
An nevezianted a rank bezañ etre 17 ha 29 bloaz. Mare an engouestl diazez a vez etre 4 ha 5 bloaz. An nevezianted o vevañ e reter ar [[Mississippi]] a vez degemeret [[Parris Island]] ([[Carolina ar Su]]) evit tremen o c'hlasadoù. Ar re o vevañ e kornôg ar stêr-veur a vez degemeret e [[San Diego]] ([[Kalifornia]]).

Ar gourdoniñ diazez a vez heuliet gant ur staj berr a-benn barrekaat war ar gadoniezh dre unvezhioù bihan ha war an armoù e [[Marine Corps Base Camp Lejeune|Kamp Lejeune]] ([[Carolina an Norzh]]) pe e [[Kamp Pendleton]] (Kalifornia). Korf an adarmeidi, a zo bet krouet e-kerzh ar [[Kentañ Brezel-bed|C'hentañ Brezel-bed]], a zo ul lodenn kenstaget gant peurrest ar c'horfad Marines. Etre 40&amp;nbsp;000 hag 50&amp;nbsp;000 eo an niver a adarmeidi. Kavet e vez ar 4re divizion troadegiezh hag ar 4re divizion-nij. An adarmeidi o devez daou zevezh gourdoniñ bep miz ha div sizhunvezh gourdoniñ e-kerzh an hañv. Mar bez ezhomm, an USMC a c'hell kreñvaat e nerzh eus ur c'hard ouzhpenn dindan un nebeud sizhunvezhioù gant ar c'horfad da c'hortoz.

N'eus ket eus un akademiezh milourel disheñvel evit ar soudarded Marines evel ma vez kavet evit skourioù all nerzhioù lu ar Stadoù-Unanet. Darn eus an emouestlidi dedennet gant hent ar rank a ofiser er c'horfad Marines a ya da [[Akademiezh mor Annapolis]] ([[Maryland]]), zoken pa c'heller mont ivez da [[Akademiezh West Point]] ([[New York]]) pe c'hoazh d'an [[United States Air Force Academy]] e [[Colorado Springs]] ([[Colorado]]). An holl ofiserien a vez rediet da dremen dre hent [[Quantico]].

An holl re Varines a zo fuzuilherien-vor da zigentañ, adal ar pennofiser betek ar c'heginer ; heñvel eo al lezenn evit an nijerien. Ret eo dezho-holl gouzout embregiñ ur fuzuilh, arm diazez ar c'horfad USMC. War ar memes-tro ez eo ret dezho bezañ en ur stad yec'hed mat, un diazez d'ar servij. Amprouennoù a vez graet bep bloaz gant holl izili ar c'horfad, eus ar pennoù betek ar soudarded diazez, kadourien pe get. Ar re a c'hwit a vez skarzhet eus ar c'horfad (e gwirionez e vez sikouret dre ur gourdoniñ bihan-niver evit adtremen an arnodennoù, ral eo bezañ skarzhet dre an doare-se).

=== Gourdoniñ ===
[[Restr:Marine Corps Platoon.jpg|thumb|Ur serjant gourdoniñ pe ''drill instructor'' gant soudarded nevez erruet en USMC]]
Bep bloaz, tro 2 000 ofiser evit ar Marines a vez galvet pe kemennet. 38 000 neveziant a zo enrollet ha gourdonet&lt;ref&gt;Chenoweth, USMCR (Ret.), Colonel H. Avery; Colonel Brooke Nihart, USMC (ret) (2005) : ''Semper fi: The Definitive Illustrated History of the U.S. Marines'', New York: Main Street {{ISBN|1-4027-3099-3}}&lt;/ref&gt;. An holl anezho enrollet pe ofiserien kemennet a zo enrollet gant ar [[Marine Corps Recruiting Command]].

Gourdonadeg ar Marines eo an hini hirañ el lu stadunanat, pa bad 12 sizhunvezh, padal hini an droadegiezh a bad 10 sizhun hag hini ar [[US Navy|Morlu Amerikan]] a bad 9 sizhunvezh. An holl re nevez-enrollet a grog gant ur c'hourdonadeg-arnod da welet daoust hag e vez enno danvez ur soudard pe get. Pa vez c'hwitet e vez roet ur c'hourdonadeg arbenikaet dindan selloù spis a-benn tizhout an nebeutañ ret da vezañ degemeret.

Ar merc'hed ne vezont ket kemmesket gant ar baotred el lec'hioù gourdonadiñ, kaset e vezont da virlec'h enrollañ [[Parris island]] ''(Marine Corps Recruit Depot)''.

=== Gourdoniñ ''airsoft'' ===
[[Restr:USMC-110621-M-0901H-99.jpg|thumb|Ur soudard eus an [[USMC]] o kuitaat an dachenn c'hourdoniñ evit mont etrezek ul lec'h goudor e-kerzh ur c'hourdonadeg tagadenn gêrel e [[Marine Corps Base Camp Lejeune]] e 2011]]

Evit ar gourdoniñ doare CQB ([[saozneg]]: ''Close Quarter Battle''), gourdonadeg doare kêrel e savadurioù nemetken, e vez implijet gant an USMC an doare ''[[airsoft]]'' oc'h implij adskeudennoù armoù o tennañ boledoù plastik nemetken&lt;ref&gt;[http://www.popularairsoft.com/marines-turn-airsoft-active-shooter-training 30/10/2013 Lec'hienn popularairsoft.com gant Logan: ''Ar Marines troet gant an Airsoft evit goudonerezh an tennerien'' {{en}}]&lt;/ref&gt;.

Ar pal eo bezañ an tostañ eus gwirvoud an dachenn-emgann, dreist-holl hini dañjerus ar stourm er c'hêrioù ma vez ret bezañ mailh evit chom hep bezañ gloazet pe lazhet. Emgannoù doare re [[Emgann Fallujah|Fallujah]] (4 a viz Ebrel- [[1añ a viz Ebrel]] [[2004]]; 7 a viz Du - [[23 a viz Kerzu]] [[2004]]) a redias an USMC da gemmañ ar gourdoniñ ha da reiñ muioc'h a bouez war hini ar stourm er c'hêrioù gwelet evel an hini gwadusañ hag a vo muioc'h-muiañ anezhañ er bloavezhioù o tont.

Kenstrivadegoù Airsoft a vez aozet gant an USMC a-benn talañ ouzh ar &quot;spered mezvier&quot;&lt;ref&gt;[http://www.marforpac.marines.mil/News/NewsArticleDisplay/tabid/919/Article/530254/marines-sailors-play-airsoft-hard.aspx 23/01/2008 Lec'hienn ofisiel USMC marforpac.marines.mil/ gant ar C'haporal R. Drew Hendricks: ''Marines, martoloded o c'hoari airsoft garv'' {{en}}]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;“A lot of Marines waste a lot of money and time on dumb stuff, like getting wasted on the weekends,” El Diablo said. “This sport is a much healthier and better way to spend your time and money.”&lt;/ref&gt;

Lod soudarded ur wech kuitaet an USMC a vez karget gant gourdoniñ nerzhioù difenn ar Stadoù-Unanet e-pad stajoù oc'h implij o skiant-prenet war an Airsot&lt;ref&gt;[http://www.fbibostoncaaa.org/content.aspx?page_id=87&amp;club_id=770242&amp;item_id=232329 30/07/2012 Lec'hienn ofisiel ar rann d'an FBI fbibostoncaaa: ''Gourdonadeg kadoniezh Airsoft'' {{en}}]&lt;/ref&gt;

=== Gourenerezh ===
* Pennad spisoc'h : [[Program gourenerezh ar Marine Corps]]
[[Restr:MCMAP Rear choke - Defense Visual Information Center 2006.jpg|thumb|upright 0.75|Gourenerezh doare MCMAP : trapañ ar gouzoug]]
Er bloavezh 2001 e krogas ar Marine Corps gant sevel ur program gourenerezh arbennik evit talañ ouzh ar brezelioù nevez. ''[[Marine Corps Martial Arts Program]]'' (MCMAP) eo anv an hentenn-se. Ar brezelioù nevez a vez muioc'h-mui reoù e kêr gant kefridioù polis o welet ar soudarded Marines tostik-tost da du non-soudarded dizarmet. An MCMAP a zo gwelet evel ur respont d'ar fed-se o tegas un hent hep implij armoù marvus a-enep tud mennet gant ar stourm dorn-ha-dorn.&lt;br&gt; 
Ouzhpenn da se, ar c'hourdonadeg-se a chellfe derc'hel bev prederouriezh ar soudarded Marines ha spered brezeliñ ar c'horfad-stourm.

Ar ''Marine Corps Martial Arts Program'' a zo ur c'hemmesk lies doareoù stourm gant an dorn ha gourenerezhioù hengounel kendeuzet. Kemeret eo bet :
* an taolioù gant an dorn hag an treid eus an [[Taekwondo]] hag eus ar [[Karate|c'harate]]
* implij pouez korf an enebour adal an [[Jujitsu]]
* an tapout krog ouzh an traon adal an [[Jiu-Jitsu]] [[brazil]]ian
* ur meskaj implij kontilli pe dammoù koad adal an [[iskrim]]
* an taolioù glin hag ilin adal ar [[Muay Thai]].

Ar soudarded Marines a grog gant hent ar gourdonerezh MCMAP er c'hamp gourdoniñ kentañ ma z'int degemeret, hag eno e vezo gounezet ganto ar c'hentañ gouriz diwar 5 anezho en holl.

== Soudardezed an USMC ==
== Ar c'horfad gwregel ==
* Pennad spisoc'h : [[United States Marine corps Women's Reserve|Korfad adarmeadezed an USMC]]
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
US Navy 041112-M-0095Z-181 Lance Cpl. Brandy L. Guerrero gives a kiss to an Iraqi baby waiting to be examined during a Humanitarian Assistance Operation (HAO) in the village of Ash Shafiyah, Iraq.jpg|Caporal Brandy L. Guerrero o pokañ ur babig irakian e 2005
USMC-08101.jpg|Savadur ''The Valdez Training Facility'' anvet en enor d'ar c'horporal Ramona M. Valdez lazhet en Irak e 2005.
USMC-12098.jpg|''Be a Marine'' (&quot;Deuit da vezañ ur Marine&quot;), skritell propaganda e-kerzh an [[Eil Brezel-bed]], adkemeret e 2009
Women Marines rigging parachutes, circa 1943 (6049891391).jpg|Soudardezed Marines o teskiñ plegañ harzlammoù, bloavezh 1943
&lt;/gallery&gt;
E [[1942]] e voe krouet korfad an adarmeadezed. An izili a vez anvet pe er Stadoù-Unanet kevandirel pe e [[Hawaii]] a-benn sikour da stummañ ar soudarded d'an emgann.

E [[1948]] e voe kenstaget da vat ar maouezed gant ar Marines, pa voe krouet « Lezenn kenstagañ ar c'hoskor gwregel e-kreiz an nerzhioù armet » ''(Women’s Armed Service Integration Act)'' gant [[Kongres ar Stadoù-Unanet]].

Hiziv-an-deiz, an neveziantezed a zo gourdonet e [[Parris Island]], ar re vennet gant dont da vezañ ofiserezed a ya da heuliañ kentelioù e [[Quantico]] ([[Virginia]]).
=== Merc'hed ouzh ar stourm ? ===
Abaoe pell e vez tabut a-zivout lec'h ar soudardezed Marines : d'an talbenn pe get ? Pennoù an USMC a sav a-enep ma vefe kaset merc'hed en unvezhioù dañjerusañ, en ur lakaat da dalvezout an arnodennoù korfel c'hwitet gant an danvez-soudardezed er c'horfad.
=== Tabut a-zivout an arnodennoù korfel ===
Rediet eo bet an USMC da gemmañ an arnodennoù korfel a-benn degemer un niver uhel a nezveziantezed&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.lexpress.fr/actualite/monde/amerique-nord/u-s-marines-les-tractions-epreuve-trop-dure-pour-les-femmes_1311341.html 3/01/2014 Lec'hienn LeMonde ''U.S. Marines: ar sachadennoù, amprouadenn re ziaes evit ar merc'hed ?'']&lt;/ref&gt;. Er prouadoù e oa goulennet d'an neveziadezed ober 3 sachadenn met muioc'h evit an hanter ne zeuas ket a-benn (20 sachadenn da nebeutañ evit ar baotred). Hervez gourdonerien an USMC ez eus ur gudenn a c'hourdoniñ, ha ket unan liammet ouzh korf ar merc'hed. Ret e vefe neuze, hervezo, hiraat ha diaesaat ar gourdoniñ e-lec'h e verraat hag e aesaat.

== Dafar-soudard ==
[[Restr:USMC Philippines Exercise.jpg|thumb|Soudarded an USMC e-pad ur gourdoniñ e [[Filipina]] e 2006. Dougen a reont al ''[[Lightweight Helmet]]'']]
* Pennadoù spisoc'h : [[Dafar-soudard an United States Marine Corps]] ha [[Listenn dafar hiniennel an United States Marine Corps]] 
Er bloavezh 2013, diazez dafar-soudard ur Marines en droadegiezh a dalvez US$ 14&amp;nbsp;000 (ne vez ket kontet priz al lunedoù-noz), da geñveriañ gant priz an dafar dre soudard dek vloaz a-raok hag a oa US$ 2 500.

An niver a dammoù dafar (pep tra eus ar radioioù betek ar c'hamionoù) en ur vatailhon droadegiezh a zo aet war gresk kalz ivez : tremenet ez eo eus 3 400 tamm dafar er bloavezh 2001 da 8 500 e 2013.

== Dafar brezel ==
Ar Marine Corps a oa pourvezet e penn-kentañ ar [[bloavezhioù 2000]] gant a-vras 500 nijerez ([[AV-8B Harrier]] II ha II+, [[F-18]], [[EA-6B Prowler]] ha KC-[[130 Hercules]]), 400 karr hobregonet doare [[M1-A1 Abrams]], 600 kanol ha 1 300 karbed dour-ha-douar [[AAV-7]] ; da ouzhpennañ eo ar c'harbedoù dezougen soudarded [[LAV-25]], gant meur a zoare anezho e servij.

Dafar an USMC n'eo ket kement unan troet war an nevezinti abaoe e grouidigezh, met muioc'h troet war-du ar fiziañs : fuzuilh [[M16 (fuzuilh)|M-16A4]], fuzuilh [[M4]] pe doare [[M4A1]], arm dorn [[Beretta 92|M9]], pe [[fuzuilh-vindrailher]] [[M249 (fuzuilh-vindrailher)|M249 SAW]] evit an droadegiezh. An [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] a vez kavet muioc'h-mui evel [[fuzuilh-arsailh]].

[[Biñsaskell]]où [[AH-1W Super Cobra]], biñsaskelloù [[UH-60]] Black Hawk, biñsaskelloù [[UH-1N]] (adkemeret diwar ar [[Bell UH-1 Iroquois]] &quot;Huey&quot;, brudet-mat abaoe [[brezel Vietnam]]). Kemmoù bras a zo bet pa erruas an [[MV-22 Osprey]] eskemmus gant rotorioù gwintus, erruet er servij oberiant e miz Even 2007 ; er bloavezh 2014 o deus echuet da gemer plas ar [[Boeing CH-46 Sea Knight]].

Ar c'hirri-nij brezel a zo reoù [[F-18]]A/B/C/D hag ar re [[AV-8B Harrier II]] ha II+ a zibrad a-blom. Ar re-se a vez niverus ar gwallzarvoudoù ganto, gant 148 karbed kollet diwar 397 resevet e 2005 ; 52 levier kirri-nij zo aet da Anaon en ur ober 32 vloavezh servij.

Evit an dilestradegoù, ar re Varines a zo dafaret gant 80 [[LCAC]] eus an [[US Navy]].

== Unwiskoù ar Marines ==
* Pennad spisoc'h : [[Unwiskoù an United States Marine Corps]]
[[Restr:USMC uniforms.jpg|thumb|Adal an tu-kleiz: unwisk brezel, unwisk lid, unwisk servij, unwisk lid-noz]]

Ar Marine Corps eo ar strollad brezeliñ stadunanat en deus an unwiskoù digemmusañ hag aesañ da anavezout. Al liv glas a zo deuet adal ar penn-kentañ, en {{XIXvet kantved}}. Digemm eo chomet an unwisk servij abaoe penn-kentañ an {{XXvet kantved}}.&lt;br&gt;

Unwiskoù ar re Marines zo disheñvel diouzh ar re all dre ma z'int eeun : ar re Varines n'o deus ket ardamezioù, na bannieloù war hini ebet eus o unwiskoù ; n'emañ ket o anvioù war an unwiskoù servij pe furmel.

Ar re Varines o deus tri unwisk diazez : unwisk lid, unwisk servij hag unwisk brezel. An unwisk lid eo an hini labouretañ, implijet e vez evit al lidoù meur pe evit an degouezhioù foran.

== Renkoù soudard ar Marines ==
=== Ofiserien uhel ===
{|style=&quot;border:1px solid #8888aa; background:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin:0 12px 12px 0;&quot;
|- style=&quot;background:#ccc;&quot;
![[U.S. uniformed services pay grades#Officer pay grades|U.S. DoD Pay Grade]]||O-1||O-2||O-3||O-4||O-5||O-6||O-7||O-8||O-9||O-10
|- align=center
||Ardamez
||[[Restr:US-OF1B.svg|center|22px|Gold vertical bar]]
||[[Restr:US-OF1A.svg|center|22px|Silver vertical bar]]
||[[Restr:U.S. O-3 insignia (USN, USMC, USCG, NOAACOC, PHSCC).svg|center|60px|Two silver vertical bars]]
||[[Restr:US-O4 insignia.svg|center|60px|Gold oak leaf]]
||[[Restr:US-O5 insignia.svg|center|60px|Silver oak leaf]]
||[[Restr:US-O6 insignia.svg|center|70px|Silver eagle with shield clutching arrows]]
||[[Restr:US-O7 insignia.svg|center|32px|Single silver star]]
||[[Restr:US-O8 insignia.svg|center|65px|Two silver stars]]
||[[Restr:US-O9 insignia.svg|center|100px|Three silver stars]]
||[[Restr:US-O10 insignia.svg|center|135px|Four silver stars]]
|- align=center
||Titl
||[[Eil letanant (United States)|Eil letanant]]
||[[Kentañ letanant (United States)|Kentañ Letanant]]
||[[Kabiten (United States)|Kabiten]]
||[[Major (United States)|Major]]
||[[Letanant koronal (United States)|Letanant koronal]]
||[[Koronal (United States)|Koronal]]
||[[Brigader jeneral (United States)|Brigader jeneral]]
||[[Major jeneral (United States)|Major jeneral]]
||[[Letanant jeneral (United States)|Letanant jeneral]]
||[[Jeneral (United States)|Jeneral]]
|- align=center
||Berradur
||2ndLt
||1stLt
||Capt
||Maj
||LtCol
||Col
||BGen
||MajGen
||LtGen
||Gen
|- align=center
||Kod Otan (NATO Code)
|colspan=2|OF-1
||OF-2
||OF-3
||OF-4
||OF-5
||OF-6
||OF-7
||OF-8
||OF-9
|}
 
=== Ofiserien kreizh arbenikaet ===
{|style=&quot;border:1px solid #8888aa; background:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin:0 12px 12px 0;&quot;
|- style=&quot;background:#ccc;&quot;
![[U.S. uniformed services pay grades#Warrant officer pay grades|U.S. DoD Pay Grade]]||W-1||W-2||W-3||W-4||W-5
|- align=center
||Ardamez
||[[Restr:USMC WO1.svg|25px|Gold bar with two red squares]]
||[[Restr:USMC CWO2.svg|25px|Gold bar with three red squares]]
||[[Restr:USMC CWO3.svg|25px|Silver bar with two red squares]]
||[[Restr:USMC CWO4.svg|25px|Silver bar with three red squares]]
||[[Restr:USMC CWO5.svg|25px|Silver bar with a red line down the long axis]]
|- align=center
||Titl
||Ofiser kemennet 1
||Penn Ofiser kemennet 2
||Penn Ofiser kemennet 3
||Penn Ofiser kemennet 4
||Penn Ofiser kemennet 5
|- align=center
||Berradur||WO1||CWO2||CWO3||CWO4||CWO5
|- align=center
||Kod Otan (NATO Code)
||WO-1
||WO-2
||WO-3
||WO-4
||WO-5
|}
=== Marines emouestlet ===
{|style=&quot;border:1px solid #8888aa; background:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin:0 12px 12px 0;&quot;
|- style=&quot;background:#ccc;&quot;
![[U.S. uniformed services pay grades#Enlisted pay grades|U.S. DoD Pay grade]]||E-1||E-2||E-3||E-4||E-5||E-6||E-7||colspan=2|E-8||colspan=3|E-9
|- align=center
||Ardamez
||''Ardamez ebet''
||[[Restr:USMC-E2.svg|50px|Single chevron]]
||[[Restr:USMC-E3.svg|50px|Single chevron with crossed rifles]]
||[[Restr:USMC corporal (E-4).svg|50px|Two chevrons with crossed rifles]]
||[[Restr:USMC-E5.svg|50px|Three chevrons with crossed rifles]]
||[[Restr:USMC-E6.svg|50px|Three chevrons up and one rocker with crossed rifles]]
||[[Restr:USMC-E7.svg|50px|Three chevrons up and two rockers with crossed rifles]]
||[[Restr:USMC-E8-MSG.svg|50px|Three chevrons up and three rockers with crossed rifles]]
||[[Restr:USMC-E8-1SG.svg|50px|Three chevrons up and three rockers with diamond]]
||[[Restr:USMC-E9-MGyS.svg|50px|Three chevrons up and four rockers with exploding grenade]]
||[[Restr:USMC-E9-SGM.svg|50px|Three chevrons up and four rockers with star]]
||[[Restr:USMC-E9-SGMMC.svg|50px|Three chevrons up and four rockers with Eagle, Globe, and Anchor insignia flanked by two stars]]
|- align=center
||Titl
||[[Soudard (United States)|Soudard]]
||[[Soudard kentañ klas#United States|Soudard&lt;br /&gt;kentañ klas]]
||[[Kaporal izel#United States|Kaporal&lt;br /&gt;izel]]
||[[Kaporal#United States Marine Corps|Kaporal]]
||[[Serjant#Marine Corps|Serjant]]
||[[Serjant kreizh#U.S. Marine Corps|Serjant&lt;br /&gt; kreizh]]
||[[Gunnery Serjant|Gunnery&lt;br /&gt;Serjant]]
||[[Penn Serjant#United States|Penn&lt;br /&gt;Serjant]]
||[[Kentañ Serjant#United States Marine Corps|Kentañ &lt;br /&gt; Serjant]]
||[[Penn ar Gunnery Sergeant|Penn ar Gunnery&lt;br /&gt;Serjant]]
||[[Serjant Major#United States Marine Corps|Serjant&lt;br /&gt;Major]]
||[[Serjant Major of the Marine Corps|Serjant Major&lt;br /&gt;ar Marine Corps]]
|- align=center
||Berradur
||Pvt
||PFC
||LCpl
||Cpl
||Sgt
||SSgt
||GySgt
||MSgt
||1stSgt
||MGySgt
||SgtMaj
||SgtMajMarCor
||
|- align=center
||Kod Otan (NATO Code)
||OR-1
||OR-2
||OR-3
||OR-4
||OR-5
||OR-6
||OR-7
|colspan=2|OR-8
|colspan=3|OR-9
|}

== Enorioù ==
{|
|-valign=&quot;bottom&quot;
|[[Restr:Streamer PUC Navy.PNG|200px]]&lt;br /&gt;[[Restr:Streamer PUC Army.PNG|200px]]&lt;br&gt;''[[Presidential Unit Citation (United States)|Presidential Unit Citation]]''
|&lt;div style=&quot;width:25px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
|[[Restr:Streamer JMUA.PNG|200px]]&lt;br /&gt;''[[Joint Meritorious Unit Award]]''
|-
|[[Restr:Navy Unit Commendation streamer (USMC).svg|200px]]&lt;br /&gt;''[[Navy Unit Commendation]]''
|&lt;div style=&quot;width:25px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
|[[Restr:Streamer VUA Army.PNG|200px]]&lt;br /&gt;''[[Valorous Unit Award]]''
|-valign=&quot;bottom&quot;
|[[Restr:Meritorious Unit Commendation (Navy-Marine) Streamer.jpg|200px]]&lt;br /&gt;[[Restr:Streamer MUC Army.PNG|200px]]&lt;br /&gt;''[[Meritorious Unit Commendation]]''
|&lt;div style=&quot;width:25px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
|[[Restr:Streamer FCDG.PNG|200px]]&lt;br /&gt;''[[Croix de guerre 1914–1918 (France)|French Croix de guerre 1914–1918]]''
|-
|[[Restr:Presidential Unit Citation (Philippines) Streamer.png|200px]]&lt;br /&gt;''[[Philippine Republic Presidential Unit Citation|Philippine Presidential Unit Citation]]''
|&lt;div style=&quot;width:25px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
|[[Restr:Streamer KPUC.PNG|200px]]&lt;br /&gt;''[[Republic of Korea Presidential Unit Citation|Korean Presidential Unit Citation]]''
|-
|[[Restr:VGCP Streamer.jpg|200px]]&lt;br /&gt;''[[Vietnam Gallantry Cross]]''
|&lt;div style=&quot;width:25px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
|[[Restr:Streamer RVMUCCA.PNG|200px]]&lt;br /&gt;''[[Vietnam Civil Actions Medal]]''
|-
|}

==Tabutoù==
=== Tagadennoù reizhel ===
* Pennad spisoc'h : ''[[Sexual Assault Prevention &amp; Response]]''
[[Restr:USMC-16608.jpg|thumb|upright 0.75|Gourdonadeg evit ar soudarded kinniget da vezañ alvokaded gouzañvidi an tagadennoù reizhel]]
Kudennoù a zo savet da-geñver tagadennoù a-enep merc'hed a oa izili eus an USMC, betek [[Tagadenn reizhel|tagadennoù reizhel]]. Hervez lec'hienn ofisiel an USMC, betek 8% eus hollad ar merc'hed a oa er strollad-stourm a zo bet taget dre o reizh pe en un doare reizhel, ar pezh a laka korfad an USMC da gaout an niver uhelañ a dagadennoù reizhel e [[lu]] ar Stadoù-Unanet&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20141219131738/http://www.marinecorpstimes.com/story/military/pentagon/2014/12/04/marine-corps-highest-sex-assault/19910575/ ''CorpsMarinestimes.com : New data shows Marine Corps has highest rate of sexual assault against women.'']&lt;/ref&gt;.

Evit klask talañ ouzh ar gudenn drastus-se ez eus bet ouzhpennet d'ar gourdonerezh abadennoù ha pezhioù-c'hoari. Un niverenn bellgomz a zo bet staliet ivez a-benn reiñ an tu d'ar c'houzañvadezed da glask sikour.

Uhel e chomas an niver a glemmoù er bloavezh [[2013]], pa' z eus bet ul lamm a 93% anezho o tremen eus 453 da 876. Er bloavezh [[2014]] ez eo digresket a-nebeut, betek 855 klemm.

Er c'hlemmoù-se ne vez ket kontet an tagadennoù feuls en tiez etre koubladoù.

Ar gudenn-se a zo gwelet evel sirius-tre gant pennoù ar Marines dre ar brud fall a vez degaset&lt;ref&gt;{{en}} [http://thinkprogress.org/security/2013/06/14/2150351/military-address-sexual-assault/ ''Thinkprogress.org 14/06/2013: What The Military Is Doing To Address Its Sexual Assault Crisis'']&lt;/ref&gt;, klasket e vez a-bep seurt diskoulmoù evit he renkañ, evel dibunadegoù, lidoù hag all&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.marinecorpstimes.com/story/military/2015/04/01/marine-display-opposes-sexual-assault/70737662/ ''Marines take symbolic stand against sexual assault'']&lt;/ref&gt;.

Ur gevrenn d'an USMC a zo bet krouet, anvet ar ''[[Sexual Assault Prevention &amp; Response]]'' (Diarbenn ha diskoulm d'an tagadennoù reizhel) en IIvet Marine nerzh kas, lec'hiet er [[Marine Corps Base Camp Lejeune]].

Ur c'houzañvadez a c'hell gervel un niverenn arbennik deiz-ha-noz evit kavout sikour eno.

=== Torfedoù-brezel ===
* Pennad spisoc'h : [[Torfedoù-brezel an USMC]]
Torfedoù-brezel a vez rebechet d'an USMC, gwalladennoù, muntroù prizonidi ha mac'hagnerezh korfoù-marv ; an holl fedoù-se a zo difennet groñs gant [[kenemglevioù Geneva]].
* Mac'hagnerezh korfoù marv e-pad [[Emgann Tarawa]] (1943). Ar japaniz a oa spouronet gant ar fed ma vefe mac'hagnet o korfoù. Implijet e voe ar fedoù gwir-se evit reiñ nerzh kalon d'ar bobl japanat dre ar [[propaganda]].
[[Restr:Grim humor on Tarawa - NARA - 520984.tif|thumb|Torfed brezel an USMC e Tarawa, mac'hagnerezh korfoù marv.]]
* Gwalladennoù e-kerzh ha goude [[emgann Okinawa]] (1945, tro 10 000 maouez a orin okinawan).
Goude bloavezhioù enklask, an istorour japanat [[Oshiro Masayasu]] (pennrener Dielloù istorel prefeti Okinawa) a c'hell embann gant prouennoù :
[[Restr:Pacific war.jpg|thumb|Ur poltred ral: ar &quot;[[Skull stewing]]&quot; (&quot;poazhañ ar glopenn&quot;)&lt;br&gt;Soudarded Marines o poazhañ penn ur soudard japanat a-benn gwerzhañ ar glopenn (35$ e veze gwerzhet d'ar vartoloded)]]
{{Quotation|''Soon after the U.S. Marines landed, all the women of a village on Motobu Peninsula fell into the hands of American soldiers. At the time, there were only women, children, and old people in the village, as all the young men had been mobilized for the war. Soon after landing, the Marines &quot;mopped up&quot; the entire village, but found no signs of Japanese forces. Taking advantage of the situation, they started &quot;hunting for women&quot; in broad daylight, and women who were hiding in the village or nearby air raid shelters were dragged out one after another.''

&quot;Nebeut goude ma tilestras an U.S. Marines, holl vaouezed ur gêriadenn e Ledenez Motobu a gouezhas etre daouarn soudarded amerikan. D'ar c'houlz-se, ne chome nemet merc'hed, bugale, ha tud-kozh er gêriadenn, dre ma oa bet kaset da soudard an holl baotred yaouank evit ar brezel. Nebeud goude an dilestradeg, ar Marines a &quot;naetaas&quot; ar gêriadenn a-bezh, met hep kavout roud ebet eus nerzhioù japanat. O tennañ splet eus an degouezh e krogjont da &quot;verc'heta&quot; war greiz an deiz, hag ar maouezed a oa o kuzhat er gêriadenn pe nepell e goudorioù enep ar bombezadegoù a voe sachet er-maez anezho unan-hag-unan.&quot;}}
* Mac'hagnerezh korfoù-marv e-kerzh [[emgann Okinawa]] (1945)&lt;ref&gt;{{en}} Eugene Sledge, ''With the Old Breed: At Peleliu and Okinawa'', Presidio Press, 2007, 384 pajenn {{ISBN|0891419195]].&lt;/ref&gt;
[[Restr:2005 Marine Killings in Haditha.jpg|thumb|Poltred tennet eus un teuliad-enklask gant an [[NCIS]] war un torfed-brezel e 2005 en Irak goude lazhadeg trevourien irakian en un taksi e Haditha]]
* Lazhadeg trevourien e Haditha [[19 a viz Du]] [[2005]] ([[Irak]]) e-kerzh [[emgann Haditha]]. E-pad teir eurvezh, 23 den nann-soudard a voe lazhadeget, hag int diarmet en o dilhad-noz. Ar [[Frank Wuterich|Staff Sergeant Frank Wuterich]] gant e strollad-stourm (7 soudard ouzhpenn dezhañ) a zo bet barnet met eñ hepken a zo bet kondaonet (90 devezh toull-bac'h, met dre ma vreutaas kablus ne reas ket un devezh toull a-benn ar fin)&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.lemonde.fr/proche-orient/article/2012/01/25/le-responsable-de-la-tuerie-d-hadita-en-irak-n-ira-pas-en-prison_1634084_3218.html 25/01/2012 ''Le Monde'' {{fr}}]&lt;/ref&gt; ha skarzhet e voe eus ar c'horfad USMC, tra ken&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.sandiegouniontribune.com/news/2012/feb/20/military-frank-wuterich-no-longer-in-the-marine/ 20/02/2012 ''Military Frank Wuterich No Longer in the Marine'' gant Mark Walker].&lt;/ref&gt;.
* Mac'hagnerezh korfoù-marv (staotañ) en [[Afghanistan]] e [[2012]]&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.theguardian.com/world/2012/jan/12/american-marines-accused-war-crimes 12/02/2012  The Guardian''].&lt;/ref&gt;.

== Sevenadur ha hengounioù an USMC ==
E forzh peseurt aozadur-stourm e kaver hengounioù ofisiel ha lod all nann ofisiel. En USMC ivez e talvez an hengounioù-se da ambroug muioc'h c'hoazh ar soudarded izili ha da greñvaat o c'henvreuriezh. Evel-just e talvezont ivez da lakaat izili ar bagad-soudard USMC da vezañ disheñvel diouzh ar bagadoù-soudard all.

Dre istor hir an USMC hag e blas dibar e lu ar Stadoù-Unanet e kaver e-leizh a hengounioù hag a vez lakaet da vammenn an unvaniezh a vez etre ar soudarded Marines, zoken p'o deus kuitaet ar servij soudard.
=== Sevenadur hag hengounioù ofisiel===
{| class=&quot;infobox&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flags, USMC.png|220px]]&lt;br&gt;An erer, ar voul douar hag an eor,&lt;br&gt;gant ar banniel stadunanat,&lt;br&gt;hini an USMC ha hini&lt;br&gt;pennoù-uhel ar c'horfad.
|-
| &lt;hr&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | '''''Semper Fidelis March'''''&lt;br&gt;&lt;small&gt;Sonet gant an ''U.S. Marine Band'' e [[1909]]&lt;br&gt;[[Restr:John_Philip_Sousa_-_U.S._Marine_Band_-_Semper_Fidelis_March.ogg]]
|-
|}
;Ardamezioù
An erer, ar voul douar hag an eor a voe dibabet e [[1868]]. ''EGA'', evit ''Eagle, Globe and Anchor'' eo lesanv ardamezioù an USMC.
;Kan-bale
[[Kan-bale ar Marines]] eo an hini koshañ e lu ar Stadoù-Unanet, pa voe skrivet e [[1917]], lod pozioù anezhañ o tont eus emgannoù an XIXvet kantved.&lt;br&gt;
Ger-stur ar Marines, ''[[Semper Fidelis]]'' (&quot;leal da viken&quot; e [[latin]]), berraet alies e ''Semper Fi'', eo ivez anv kan-bale ofisiel an USMC a zo bet aozet gant [[John Philip Sousa]].
[[Restr:U.S. Marines and sailors stand at attention while the Marines' Hymn plays during an award ceremony at Camp Lejeune, N.C., Aug. 22, 2013 130822-M-DA099-029.jpg|thumb|Soudarded an U.S. Marines ha martoloded en o sav sonn e-pad [[kan-bale ar Marines]] er [[Marine Corps Base Camp Lejeune]]]]
=== Gerioù-stur ar Marines ===
''Semper Fidelis'' eo ger-stur pennañ an USMC, evel m'emañ displeget en disklêriadur :
&lt;blockquote&gt;&amp;nbsp;''We make Marines. We win our nation's battles. We develop quality citizens. These are the promises the Marine Corps makes to our nation and to our Marines. They are the reason for our demanding recruit training process. They form our reputation as America's force in readiness and are honored through the reciprocal commitment, between the Marine and Marine Corps, expressed in our motto: SEMPER FIDELIS''.&lt;br&gt;
&amp;nbsp;&quot;Sevel Marines a reomp. Gounez emgannoù hor bro a reomp. Diorren keodedourien a-zoare a reomp. Setu ar promesaoù a ra ar Marine Corps d'hor broad ha d'hor Marines. An abeg int da rankusted hor gourdoniñ enluidi nevez. Sevel a reont hor brud evel nerzh Amerika prest bepred ha sevenet int dre ar c'henemouestl etre ar Marine hag ar Marine Corps, a zo eztaolet en hor ger-stur : ''SEMPER FIDELIS''.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.marines.com/history-heritage/our-purpose ''18/11/2015 Lec'hienn Marines.com {{en}}'']&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Gerioù-sur all zo ; stag eo an holl anezho ouzh ar ger-stur pennañ.
* ''Fortitudine'' : &quot;Kalonegezh an ene&quot;.
* ''Our purpose is our promise'' : &quot;Hor promesa eo hon fal''.
* ''By Sea and by Land'' : &quot;Dre vor ha dre zouar&quot;, troidigezh ger-stur ar [[Royal Marines]] ''Per Mare, Per Terram'', a voe implijet betek 1868.
* ''To the Shores of Tripoli'' : &quot;Betek aodoù [[Tripoli]]'', implijet betek 1868 ivez.

=== Lezenn-stur ar soudarded Marines ===
[[Restr:Fat Albert low level pass.jpg|thumb|Karr-nij dezougen [[Hercules C-130]] o tremen a-us da soudarded Marines o tibuniñ]]
;Mellad I
&lt;blockquote&gt;''I am an American, fighting in the forces which guard my country and our way of life. I am prepared to give my life in their defense.''&lt;br&gt;
&quot;Un Amerikan on, stourmer en nerzhioù a ziwall ma bro hag hon doare da vevañ. Prest on da reiñ ma buhez evit o difenn.&quot;&lt;/blockquote&gt;
;Mellad II
&lt;blockquote&gt;''I will never surrender of my own free will. If in command, I will never surrender the members of my command while they still have the means to resist.''&lt;br&gt;
&quot;Biken n'en em zaskorin a-youl-vat. Mar bezan e penn, biken ne zaskorin ma isurzhidi keit ha m'o devo peadra da stourm.&quot;&lt;/blockquote&gt;
;Mellad III
&lt;blockquote&gt;''If I am captured I will continue to resist by all means available. I will make every effort to escape and to aid others to escape. I will accept neither parole nor special favors from the enemy.&lt;br&gt;
''Mard on paket e kendalc'hin da stourm dre gement doare a vo tu din kavout. Strivañ a rin a-zevri a-benn tec'hel kuit ha sikour ar re all da dec'hel kuit. Ne asantin da nep komz na dreistgwir digant an enebour.&lt;/blockquote&gt;
=== Kredo an U.S. Marine ===
[[Restr:William H. Rupertus.jpg|thumb|Jeneral [[William H. Rupertus]] skrivagner an USMC Rifle Creed]]
''The Creed of the United States Marine'', anavezet ivez dindan an anvioù ''The Rifleman's Creed'' (&quot;Kredo ar Fuzuilher&quot;) ha ''My Rifle'' (&quot;Ma Fuzuilh&quot;) zo un tamm pouezus eus kelennadurezh an USMC. Gant ar Major General William Henry Rupertus ([[1889]]-[[1945]]) e voe skrivet e-kerzh an Eil Brezel-bed, er bloavezh [[1941]] pe [[1942]].&lt;br&gt;
An holl Varines a zesk ar c'hredo-se e-kerzh o amzer gourdoniñ.&lt;br&gt;
Meur a gentel zo, berr pe hiroc'h ; setu amañ an doare a vez kelennet hiziv an deiz en USMC.
{|
|-
|
{|
|+'''''This Is My Rifle – The Creed of a U.S. Marine'''''
|-
|
''This is my rifle. There are many like it, but this one is mine.''

''My rifle is my best friend. It is my life. I must master it as I must master my life.''

''Without me, my rifle is useless. Without my rifle, I am useless. I must fire my rifle true. I must shoot straighter than my enemy who is trying to kill me. I must shoot him before he shoots me. I will...''

''My rifle and I know that what counts in war is not the rounds we fire, the noise of our burst, nor the smoke we make. We know that it is the hits that count. We will hit...''

''My rifle is human, even as I, because it is my life. Thus, I will learn it as a brother. I will learn its weaknesses, its strength, its parts, its accessories, its sights and its barrel. I will keep my rifle clean and ready, even as I am clean and ready. We will become part of each other. We will...''

''Before God, I swear this creed. My rifle and I are the defenders of my country. We are the masters of our enemy. We are the saviors of my life.''

''So be it, until victory is America's and there is no enemy, but peace!''
|-
|}
|
{|
|+&lt;br&gt;'''Setu ma fuzuilh — Kredo un U. S. Marine'''
|
Setu ma fuzuilh. Kalz zo heñvel outañ, me ma hini eo hemañ.

Ma gwellañ mignon eo ma fuzuilh. Ma buhez eo. Ret eo din e vestroniañ evel e ranhan mestroniañ ma buhez.

Didalvez eo ma fuzuilh hepdon. Didalvez on hep ma fuzuilh. Ret eo din fuzuilhañ reizh. Ret eo din tennañ gwelloc'h eget an enebour a zo o klask ma lazhañ. Ret eo din e lazhañ a-raok bezañ lazhet gantañ. Grin...

Ma fuzuilh ha me a oar n'eo nag ar boledoù a dennomp, na trouz hon tenn, nag ar moged a reomp a gont er brezel. Gouzout a reomp ez eo an tennoù a dizh ar pal a gont. Tizhout a raimp...

Denel eo ma fuzuilh, eveldon, peogwir ez eo ma buhez. Neuze e teskin e anavezout evel ur breur. Deskiñ a rin e wanderioù, e nerzh, e dammoù, e adreizhoù, e gouchoù hag e ganol. Derc'hel a rin ma fuzuilh naet ha prest, evel ma vezan naet ha prest. Treiñ da elfenn an eil egile a raimp. Graimp...

Dirak Doue e touan ar c'hredo-mañ. Difennerien hor bro eo ma fuzuilh ha me. Ni zo mistri war hon enebourien. Ni eo saveteerien ma buhez.

Evel-se bezet graet, betek ma yelo an trec'h gant Amerika ha ne vo enebour ebet, peoc'h hepken !
|-
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | — Jeneral divizion [[William H. Rupertus]], Korfad Marines ar Stadoù-Unanet.
|-
|}
=== Hengounioù nann ofisiel ha boazioù === 
[[Restr:Teufel Hunden US Marines recruiting poster.jpg|thumb|Ur skritell emouestlañ evit ar Marines oc'h implij al lesanv &quot;Teufel Hunden&quot;]]
Kalz lesanvioù a zo d'ar soudarded Marines.
* ''Devil Dog'' (&quot;ki an ifern&quot;, ''Teufel Hunden'' en [[alamaneg]])
:Kalz displegadennoù a gaver d'al lesanv-se, hep bezañ asur eus unan anezhe da vat. Dre an hengoun ez eo chomet, ha kemmesket e vez gant ar c'hi ''bulldog'' saoz ; deuet eo da vezañ un arouez eus an USMC. ''Teufel Hunden'' a reas an [[Alamagn|Alamaned]] eus ar 5vet ha 6th Marine Regiments da geñver emgann Koadeg Belleau e [[Bouresches]] e-kichen [[Château-Thierry]] e [[1918]]&lt;ref&gt;{{en}} Waseleski, Michael (2009) : ''To Lead by the Unknowing, to Do the Unthinkable'', AuthorHouse, p. 5 {{ISBN|978-1-4389-5676-3}}.&lt;/ref&gt; &quot;Ken garv e voe ar Marines e Koadeg Belleau ma voent lesanvet ''chas an Ifern'' gant an droadeien alaman&quot; eme un test&lt;ref&gt;{{en}} Myers, Thomas (1988) : ''Hearts of Darkness'', Walking Point, ''American Narratives of Vietnam'', Oxford University Press, USA, p. 114 {{ISBN|978-0-19-505351-7}}&lt;/ref&gt;.
* ''Gyrene''
:Ur c'hemmesk etre [[G.I. (soudarded)|G.I.]] ha Marine (GI-Marine), ''G.I.'' o talvezout kement ha ''Galvanized Iron'' (&quot;houarn galvanieget&quot;) da aroueziañ kalonegezh ar soudarded stadunanat ; ar moraerien avat e oa gwell dezho bezañ anvet ''Marines''.
* ''Jarhead''
:Diwar ficherezh blev ar Marines, a lakafe anezho da vezañ e stumm ur jarl.
* ''Leathernecks'' (&quot;choukoù lêr&quot;)
:Diwar gouzougenn ar soudarded [[Continental Marines]] da vare [[Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet]].
* ''Horse Marines'' (&quot;Marines war varc'h&quot;)
:A veze graet eus soudarded an USMC e Sina e penn-kentañ an XXvet kantved. Karget e oant da ziwall kannatioù ar Stadoù-Unanet eno, ha savet o devoa ur strollad gant [[poned]]où [[Mongolia]]n evit al lidoù ha diwall ouzh ar moradoù tud&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20150108180341/http://www.shsu.edu/~his_ncp/USMC1.html ''Sam Houston University''].&lt;/ref&gt;
=== An &lt;q&gt;ez-Marines&lt;/q&gt; ===
Pep ezel eus an USMC a rank gounez an titl &quot;U.S. Marine&quot; dre vezañ ur soudard mat ha leal, hag ivez un den pe ur vaouez a enor war kement tachenn eus ar vuhez. Al lugan &lt;q&gt;''Once a Marine, Always a Marine''&lt;/q&gt; (&quot;Ur Marine ur wech, ur Marine da viken&quot;) a zo bet krouet evit taolenniñ ar mennozh-se : eoken pa guitaer an USMC e chomer ur Marine, ar pezh a dalvez e ranker chom un den mat evit na degas mezh d'ar c'horfad USMC en e bezh. Ne blij ket tamm ebet d'an USMC e vije kaoz eus &quot;ez-Marines&quot; e gwirionez.

N'eus reolenn ebet skrivet splann a-zivout an doare da envel ur soudard Marines ur wech echuet gantañ e goñje met un nebeud troiennoù a zo deuet war wel, petra bennak ma n'eo ket ofisiel un darn anezho.
* &quot;Ez-Marine&quot; a vez graet eus ur soudard skarzhet eus ar c'horfad-soudard USMC hep kaout un diskargadenn a enor (gloazhet don...). Gant ''ez-Marines'' e vez taolennet dreist-holl ar re a zo bet diskarget gant dizenor. Evit chom hep implij an droienn vezhus-se e c'heller gervel an den dre e anv hep komz eus an USMC.
* &quot;Marine&quot; a vez degemeret mat, gant ur sell enorus, ar soñj a-dreñv o vezañ e chom an den ur soudard ''Marine'' betek fin e vuhez zoken p'en deus kuitaet an USMC.
=== Kazetennoù === 
Kazetennoù a zo bet savet evit soudarded an USMC hag ivez evit reiñ brud dezho : [https://www.mca-marines.org/gazette ''Marine Corps Gazette''] ha [http://www.marinecorpstimes.com/ ''Marine Corps Times''].

== Ensavadurioù ==
Meur a ensavadur zo stag ouzh an USMC, lod evit ar soudarded o servij, lod all evit familhoù ar re aet da Anaon e-kerzh o servij.

Pevar anezho eo ar re bouezusañ :
* ''Navy-Marine Corps Relief Society'', evit reiñ skoazell d'ar soudarded o servij ha d'ar familhoù : kudennoù yerc'hed hag all.
* ''Marine Corps Scholarship Foundation'', evit reiñ sammadoù arc'hant da harpañ bugale ar Marines gant hent o studioù.
* ''The Marine Corps Heritage Foundation'', evit reiñ harp da grouiñ mirdi an USMC.
* ''Marine Corps – Law Enforcement Foundation (MC-LEF)'', evit reiñ skoazell da vugale ar Marines a zo aet da Anaon, e liamm gant ar skolioù.

== Soudarded Marines brudet ==
* Pennad spisoc'h : [[Listenn izili brudet an USMC]] pe [[Listenn istorel an izili brudet en USMC]]
[[Restr:Basilone Memorial Bridge Dedication Sign 1951.jpg|thumb|Kounlec'h en enor d'ar Marine [[John Basilone]]]]
* [[Chesty Puller|Lewis Burwell &quot;Chesty&quot; Puller]]
* [[R. Lee Ermey]], aktour er film ''[[Full Metal Jacket]]'', ma c'hoari e rol gwirion : ''drill sergeant'', serjant gourdoniñ.
* [[John Glenn]], astraer, an Amerikan kentañ a zilestras en-dro war an Douar, an den koshañ bet en egor ha senedour amerikan.
* [[Lee Harvey Oswald]], a voe lakaet da gablus evit muntr ar prezidant amerikan [[John F. Kennedy]].
* [[George Peppard]], aktour er stirad [[skinwel]] ''[[The A-team]]''.
* [[Eugene Sledge]], soudard e-pad an Eil Brezel-bed, skrivagner ; ul lodenn eus ar stirad skinwel ''[[The Pacific]]'' a gont e vuhez soudard.
* [[Gregory &quot;Pappy&quot; Boyington]], levier kirri-nij brezel e-pad an [[Eil Brezel-bed]].
* [[John Basilone]], ar Marine emezelet nemetañ a voe enoret gant ur vedalenn a enor ''([[Medal of Honor]])'' goude bezañ distroet d'an dachenn emgann ha marvet eno.

== An USMC er sevenadur ==
=== Soudarded Marines pe bet Marines ijinet ===
* [[Punisher (tudenn)|Franck Casttle, ar Punisher]]
* [[Leroy Jethro Gibbs]], er stirad skinwel [[NCIS (stiradoù skinwel)|NCIS]]

=== Filmoù ===
* ''[[Apocalypse Now]]'', gant [[Francis Ford Coppola]], [[1979]] ; ur Marine eo an haroz [[Martin Sheen]].
* ''[[Space Marines]]'', gant [[John Weidner]], [[1996]] ; armead an egor eo &quot;Marines an Egor&quot;.
* ''[[Full Metal Jacket]]'', gant [[Stanley Kubrick]], [[1987]] ; istor ur strollad-stourm Marines adal an emouestladur betek tachennoù-emgann [[brezel Vietnam]].
* ''[[Jarhead]]'', gant [[Sam Mendes]], [[2005]] ; istor ur strollad-stourm Marines adal an emouestladur betek tachennoù-emgann [[brezel Irak]].
* ''[[World Invasion : Battle Los Angeles]]'', gant [[Jonathan Liebesman]], [[2011]] ; ur strollad-stourm Marines o stourm a-enep anevaled an [[egor]].
* ''[[Battleship]]'', gant [[Peter Berg]], [[2012]] ; ur strollad-stourm Marines o stourm a-enep [[egorlestr|egorlistri]] arallvedat.

=== Stiradoù skinwel ===
* ''[[Space: Above and Beyond]]'', gant [[Glen Morgan]] ha [[James Wong]], skignet adalek ar [[24 a viz Gwengolo]] [[1995]] betek an [[2 a viz Mezheven]] [[1996]] gant [[FOX Network]] ; istor ur rann ijinet eus an USMC, ar ''Space Aviator Cavalry, 58th Squadron'' kazarnet war al lestr doug-egorlistri ''Saratoga''.
* ''[[Band of Brothers]]'', kenderc'het gant [[Steven Spielberg]] ha [[Tom Hanks]] diwar ul levr gant an istorour [[Stephen E. Ambrose]]&lt;ref&gt;{{en}} Stephen E. Ambrose, ''Band of Brothers'', Pocket Books, 2002 {{ISBN|978-0-7434-6411-6}}&lt;br&gt;{{fr}} Stephen E. Ambrose, ''Frères d'armes'', Le Livre de Poche, 2004 {{ISBN|978-2-253-10844-3}}&lt;/ref&gt;, 2001 ; istor an ''Easy Company'', ur rann eus ar 506th Infantry Regiment, a oa ar 506th Parachute Infantry Regiment e-pad an Eil Brezel-bed.

=== C'hoarioù-taol === 
* [[Warhammer 40000]] hag ar [[Space Marines]]

== Levrlennadur ==
;Continental Marines (1775-1783)
* (en) Charles Richard Smith, ''Marines in the Revolution: A History of the Continental Marines in the American Revolution 1775-1783'', embanner History and Museums Division Headquarters U.S. Marine Corps, adembanner University Press of the Pacific (516 pajenn), 1975 hag adembannadur 29 a viz Even 2005 {{ISBN|978-1410224668}} 
;Eil Brezel-bed 
* {{en}} [[Eugene Sledge]], ''With the Old Breed: At Peleliu and Okinawa'', embanner Presidio Press (384 pajenn) adembannadur, 25 a viz Gwengolo 2007 {{ISBN| 0891419195}} 
* {{fr}} [[John Costello]], ''La Guerre du Pacifique : Nouvelle histoire à partir d'archives restées jusqu'ici secrètes'', embanner Pygmalion (868 pajenn), 25 a viz Eost 2010 {{ISBN|978-2756403649}} 
* {{en}} John Gordon, ''Fighting for MacArthur: The Navy and Marine Corps' Desperate Defense of the Philippines'', embannadur Naval Institute Press (416 pajenn), 15 a viz Here 2011 {{ISBN|978-1612510576}}
* {{fr}} [[Douglas MacArthur]], ''Batailles du Pacifique 1941-1945'', embanner Laville Editions (152 pajenn), dastumadenn ''Batailles essentielles : mémoire des peuples'', 22 a viz Du 2012 {{ISBN|979-1090134256}}
;Istor an USMC
* {{en}} [[Marine Corps Heritage Foundation]], ''The Marines'', embanner Marine Corps Heritage Foundation (359 pajenn), 31 a viz Here 1998 {{ISBN|978-0883631980}} 
* {{en}} Edwin Howard Simmons, ''The United States Marines: A History'', 4re embannadur, Annapolis, Maryland, embanner Naval Institute Press,‎ 2003 {{ISBN|1-59114-790-5}}
* {{en}} H. Avery Chenoweth ha Brooke Nihart, ''Semper Fi: The Definitive Illustrated History of the U.S. Marines'', embanner Sterling (492 pajenn), 2 a viz Du 2010 {{ISBN|978-1402781032}}
;Mare a-vremañ
* {{en}} Marco Martinez, ''Hard Corps: From Gangster to Marine Hero'', New York: Crown Forum, 2007 {{ISBN|978-0-307-38304-4}}
* {{en}} David J. Ulbrich, ''Preparing for Victory: Thomas Holcomb and the Making of Modern Marine Corps, 1935–1943'', Annapolis, Embannadur Maryland: Naval Institute Press, 2011 {{ISBN|1-59114-903-7}}

== Liammoù diavaez ==
;Lec'hiennoù ofisiel
* [https://web.archive.org/web/20210201110104/http://www.marines.mil/ Lec'hienn Ofisiel an USMC]
* [https://web.archive.org/web/20150309024134/http://www.marines.com/home Lec'hienn emouestlañ an USMC]
* [http://www.mcu.usmc.mil/historydivision/Pages/Staff/Publications.aspx Lec'hienn ar skourr Istor d'an USMC]
* [https://twitter.com/usmc Twitter ofisiel an USMC]
* [https://www.facebook.com/marinecorps?sk=wall&amp;rf=106275189411437 Facebook ofisiel an USMC]
;Mirdi
* [https://web.archive.org/web/20160331174134/http://www.usmcmuseum.com/index.asp Lec'hienn mirdi an USMC ]
;Ensavadurioù 
* [http://www.nmcrs.org/ Navy-Marine Corps Relief Society]
* [https://web.archive.org/web/20150905065801/https://www.mcsf.org/about/ Lec'hienn ar Marine Corps Scholarship Foundation]
* [http://www.marineheritage.org/ The Marine Corps Heritage Foundation]
* [http://www.mc-lef.org/ Marine Corps – Law Enforcement Foundation: MC-LEF]
;Kazetennoù
* [https://www.mca-marines.org/gazette Marine Corps Gazette]
* [http://www.marinecorpstimes.com/ Marine corps times]
;Tagadennoù reizhel
* [https://web.archive.org/web/20150910143630/http://www.iimef.marines.mil/Units/SexualAssaultPreventionResponse.aspx Sexual Assault Prevention &amp; Response II Marine Expeditionary Force]

== Pennadoù kar ==
*[[Armeoù ar Stadoù-Unanet]]
*[[Strollad Marines Republik Korea]]
*[[Continental Marines]]

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}

{{Commons|Category:United States Marine Corps}}

{{DEFAULTSORT:United States Marine Corps}}
[[Rummad:Istor SUA]]
[[Rummad:Douarlu SUA]]
[[Rummad:Morlu SUA]]
[[Rummad:Armeoù ar Stadoù-Unanet]]
[[Rummad:United States Marine Corps]]
[[Rummad:1775]]</text>
      <sha1>q10jgo23piu4y5zuq8zyed2iy5o5plu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chinon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116079</id>
    <revision>
      <id>2203373</id>
      <parentid>1615078</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T01:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1963" sha1="jtqrl9p2f1wytzkamrykpwhsp4i36y7" xml:space="preserve">{{Labour zo}}
{{Infobox kumunioù Frañs
 | anv               = Chinon
 | anvYezh           = 
 | Yezh              = 
 | anvOfisiel        = 
 | skeudenn          = 
 | alc'hwez          = [[Kastell Chinon]] ha ribl [[Vienne (stêr)|Vienne]].
 | ardamezioù        = Blason Chinon 37.svg
 | logo              = 
 | bro               = 
 | rannvro           = [[Centre (rannvro c'hall)|Centre]]
 | departamant       = [[Indre-et-Loire]]
 | arondisamant      = [[Arondisamant Chinon|Chinon]] &lt;small&gt;([[pennlec'h]])&lt;/small&gt;
 | kanton            = [[Kanton Chinon|Chinon]] &lt;small&gt;([[pennlec'h]])&lt;/small&gt;
 | etrekumuniezh     = Communauté de communes Chinon, Vienne et Loire
 | bro velestradurel = 
 | maer              = Jean-Luc Dupont
 | amzer-gefridi     = 2014-2020
 | gorread           = 39.02
 | ledred            = 47.1678
 | hedred            = 0.2436
 | uk                = 
 | ubi               = 27
 | ubr               = 112
}}
'''Chinon''' zo ur [[kumun c'hall|gumun]] en departamant [[Indre-et-Loire]] hag er rannvro [[Centre (rannvro c'hall)|Centre]], e-kreiz [[Bro-C'hall]]. Pennlec'h [[arondisamant Chinon]] eo.

Er bloavezh {{PoblansKumun|37|deiziad}} e oa {{formatnum:{{PoblansKumun|37|72}}}} a annezidi hag a reer ''Chinonais'' anezho e [[galleg]].

== Monumantoù ha traoù heverk ==
&lt;gallery&gt;
Chinon-Chateau-TourHorloge.jpg|''Tour de l'Horloge'' er [[Kastell Chinon|c'hastell]].
Nef troglodytique et jardin de la chapelle Sainte-Radegonde.JPG|Chapel Sainte-Radegonde.
Chinon nuclear power plant.JPG|Ar [[kreizenn nukleel|greizenn nukleel]].
Bernard Baudry (8807309830).jpg|Ur c'hav.
&lt;/gallery&gt;

== Kêrioù gevellet ==
* {{Gevelliñ|Hofheim am Taunus|Alamagn|Germany}}
* {{Gevelliñ|Tiverton|Rouantelezh-Unanet|United Kingdom}}
* {{Gevelliñ|Tenkodogo|Burkina Faso|Burkina Faso}}

==Liammoù diavaez==
{{Commonscat}}
*[https://web.archive.org/web/20110202111905/http://ville-chinon.com/ Lec'hienn ar gumun]

[[Rummad:Kumunioù Indre-et-Loire]]</text>
      <sha1>jtqrl9p2f1wytzkamrykpwhsp4i36y7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Every Day I Have the Blues</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118121</id>
    <revision>
      <id>2203387</id>
      <parentid>1959343</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T04:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2468" sha1="c6f0zsky1bstnn9s3ouuyp7sn856zsu" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''Every Day I Have the Blues''}}
'''''Every Day I Have the Blues''''' (&quot;Bemdez e vagan soñjoù du&quot;) zo ur son ''[[blues]]'' eus ar re vrudetañ.&lt;br /&gt;
Kanet eo bet, hag e vez c'hoazh, gant kalz kanerien ha sonerien e kant doare disheñvel. Koshañ doare anavezet eo hini [[Pinetop Sparks]] (1908–1935) hag e vreur Milton, pe Marion. Kentañ ma voe kanet edo e tavarnioù [[Saint Louis (Missouri)|Saint Louis]] ([[Missouri (stad)|Missouri)]]) gant ar Sparks Brothers hag enrollet e voe d'an [[28 a viz Gouhere]] [[1935]] gant Pinetop ouzh ar [[piano]], ha Henry Townsend ouzh ar [[gitar]].

E [[1949]] e voe kempennet gant ar soner piano Peter Chatman, anavezetoc'h evel [[Memphis Slim]], hag enrollet evel ''Nobody Loves Me'' war tu B ar bladenn ''Angel Child'' (Miracle M-145)&quot;. &quot;Angel Child&quot; a savas betek an niverenn 6 er ''Billboard R&amp;B chart'' ; ''Nobody Loves Me&quot;'' ne reas ket berzh, met diwezhatoc'h e teuas da vout ur ''standard''.&lt;br /&gt;
Pevar doare zo brudet dreist ar re all ha degouezhet e ''Top Ten'' ar ''Billboard R&amp;B'' ; div anezho, hini [[Count Basie]] &amp; [[Joe Williams]], ha hini [[B.B. King]], o deus bet pep a briz ''Grammy Hall of Fame''.

==Gwirioù==
Daoust ma oa bet krouet &quot;Every Day I Have the Blues&quot; gant [[Pinetop Sparks]] e vez lakaet peurvuiañ war gont Memphis Slim (pe hini John Chatman, e wir anv) ha degaset dezhañ bernioù arc'hant ( &quot;sufficient to buy a Rolls Royce with which to squire himself around Paris&quot;, hervez Colin Escott).

==Kanerien==
Kanet eo bet gant [[Chuck Berry]], [[Marshall Tucker Band]], [[Elmore James]], [[Fleetwood Mac]] hag [[Eric Clapton]] a-douez tud all.

==Liammoù diavaez==
*Pozioù ar ganaouenn: [https://web.archive.org/web/20140724014103/http://allthelyrics.com/lyrics/bb_king/every_day_i_have_the_blues-lyrics-1120242.html War &quot;All the Lyrics&quot;]
Kanet gant 
* [[Memphis Slim]] e 1949, pa oa bet anvet ''Nobody loves me'' war ar bladenn war wel : [https://www.youtube.com/watch?v=qOj9Nb5LIHk ] 
* [[Memphis Slim]] : [https://www.youtube.com/watch?v=LQFisTkXC48]
* [[BB King]] : https://www.youtube.com/watch?v=-5JCq47R_E8
* [[Marshall Tucker Band]] : [https://www.youtube.com/watch?v=D3neDglqhEI] 
* [[Fleetwood Mac]] : [https://www.youtube.com/watch?v=gitukFXnFgI] 
* [[Eric Clapton]] e 1997 :[https://www.youtube.com/watch?v=lhr69XdQtTI]
* [[John Mayer]] [https://www.youtube.com/watch?v=6TWdLqER014]

[[Rummad:Blues]]
[[Rummad:Kanaouennoù saoznek]]
[[Rummad:Kanaouennoù 1935]]</text>
      <sha1>c6f0zsky1bstnn9s3ouuyp7sn856zsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dibennerez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119842</id>
    <revision>
      <id>2203442</id>
      <parentid>1908554</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T11:57:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="qcsipnpwg21swtb415fzvt8p7gyqayz" xml:space="preserve">[[file:Badische_Guillotine.JPG|thumb|170px|Dibennerez]]
Un '''dibennerez''' zo ur mekanik da [[dibennañ|zibennañ]] tud. E galleg eo anvet diwar-lerc'h [[Joseph-Ignace Guillotin]], ur medisin gall hag a oa a-enep [[kastiz ar marv]] : dre ma komprene ne vije ket paouezet da gondaoniñ tud d'ar marv e fellas dezhañ ijinañ un doare deneloc'h ha ne rae ket d'an dud gouzañv kemend-all, rak gwadek hag euzhus e veze a-wechoù an dibennañ gant ar [[bouc'hal|vouc'hal]] pa ne veze ket graet en un taol.

Met ur medisin all an hini a ijinas ar mekanik, [[Antoine Louis]] e anv. En desped da Joseph Guillotin, e voe anvet ''guillotine'' e [[galleg]].

[[Rummad:Marv]]
[[Rummad:Kastizoù]]
[[Rummad:Mekanikoù]]</text>
      <sha1>qcsipnpwg21swtb415fzvt8p7gyqayz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Danvez Bro-C'hall</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122877</id>
    <revision>
      <id>2203376</id>
      <parentid>1978188</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T02:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3224" sha1="1vprui2zft6llxsv2llomjaa724ltsr" xml:space="preserve">'''Danvez Bro-C'hall''' (''Matière de France'' e [[galleg]]) pe c'hoazh « Kelc'hiad [[Karolingidi|karolingat]] » ''(Cycle carolingien)'' a vez lavaret eus danvez al lennegezh ma konter troioù-kaer kompagnuned [[Karl Veur]].&lt;br /&gt;
An danvez-se a zo anezhañ an holl vojennoù eus [[Bro-C'hall]] pe eus [[Kornogeuropa]] : [[Italia]] ha [[Bro-Saoz]] dreist-holl, hag eus [[Lec'hlenn]] ivez, skrivet pe e [[galleg]] [[krennamzer]]el pe e yezhoù all.

==Tudennoù==
Setu tudennoù brudetañ danvez Bro-C'hall :
*''Charlemagn'', pe [[Karl-Veur]], an impalaer brezelour ;
*[[Roland]], an haroz, niz d'an impalaer ;
*an [[dug]] Naymes de Bavière ;
*an [[arc'heskob]] [[Turpin]] ;
*[[Olivier (skoedour)]], skoedour an impalaer ;
*[[Ogier an Danad]], marc'heg ;
*an [[Daouzek Par]] ;
*[[Aymeri de Narbonne]]
*Fierabras, ur [[Sarrazin]] ;
*[[Bayard (marc'h)]], marc'h gell hud ar [[Pevar Mab Emon]], a vo roet e anv d'ur bern kezeg e Breizh-Izel;
*[[Oberon]], a awenas [[Shakespeare]].

==Danvez Bro-C'hall war an diwezhadoù ==
Goude marevezh ar [[kurwerz|c'hurwerzioù]] ''(chansons de geste)'' ne varvas ket danvez Bro-C'hall. Brudet eo an oberennoù italianek awenet ganto, re [[Matteo Maria Boiardo]], ha [[Ludovico Ariosto]], hag un toullad re all disteroc'h o brud. Ar [[barzhoniezh|barzhonegoù]] ''[[Orlando innamorato]]'' (&quot;Roland en karantez&quot;)'' hag [[Orlando furioso]]'' (&quot;Roland droug ennañ&quot;) zo awenet gant ar ''chansons de geste''. Ha ganto eo e voe awenet goude [[Edmund Spenser]] pa skrivas ''[[The Faerie Queene]]'',&lt;ref&gt;[http://www.theparisreview.org/blog/tag/matter-of-france/ Giardina, Henry. &quot;Mad with Desire (Kind Of)&quot;, ''The Paris Review'', June 24, 2014]&lt;/ref&gt; petra bennak ma n'eo ket Danvez Bro-C'hall da vat, dre ma c'hoarvez an istor en ur vro a faltazi.

Danevelloù all a gaver en [[norseg]], gant ''[[Karlamagnus Saga]]'' skrivet en {{XIIIvet kantved}} e [[Norge]];&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160401102941/http://www.bartleby.com/211/1306.html Ker, W.P., &quot;Metrical Romances, 1200–1500&quot;, ''The Cambridge History of English and American Literature'' Vol. I, (1907–21)]&lt;/ref&gt; hag ennañ un deverrañ eus penndanevelloù ar c'helc'hiad. E gwirionez, a-raok advrud [[mojenn Arzhur]] en {{XIXvet kantved}} e oa ken bras all brud Danvez Bro-C'hall.

==Skiant-faltazi==
Bihanoc'h eo brud Danvez Bro-C'hall el lennegezh [[skiant-faltazi]] eget hini Danvez Breizh.{{Daveoù a vank}} 
* [[L. Sprague de Camp]] ha [[Fletcher Pratt]] o deus diazezet unan eus istorioù [[Harold Shea]] (''[[The Castle of Iron]]'') er bed-se&lt;ref&gt;{{en}} L. Sprague de Camp &amp; Fletcher Pratt, ''The Castle of Iron'', New York Gnome Press, 1950, {{ISBN|978-1-121-24569-3}}&lt;/ref&gt;.
* [[Poul Anderson]] en deus skrivet ''[[Three Hearts and Three Lions]]'' a zo gwiriziennet en danvez-se&lt;ref&gt;{{en}} Poul Anderson, ''Three Hearts and Three Lions'', Ace, 1984, {{ISBN|978-0-441-80822-9}}&lt;/ref&gt;.
* ''Il cavaliere inesistente'', romant italianek gant [[Italo Calvino]] e [[1959]]&lt;ref&gt;{{it}} Italio Calvino, ''Il cavaliere inesistante'', Mondadori, 2010, {{ISBN|978-88-04-59888-6}}&lt;/ref&gt;.

==Notennoù==
{{Daveoù}}

==Pennadoù kar==
* [[Danvez Roma]]
* [[Danvez Breizh]]
* [[Mojenn Arzhur]]

[[Rummad:Lennegezh ar Grennamzer]]</text>
      <sha1>1vprui2zft6llxsv2llomjaa724ltsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Confederate States Army</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124866</id>
    <revision>
      <id>2203321</id>
      <parentid>2203226</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:39:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9815" sha1="60biyuitwmmohjglxl200vn6rhkif08" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Battle flag of the Confederate States of America (1-1).svg|thumb|Banniel brezel [[Stadoù Kengevreet Amerika]]]]
'''Lu Stadoù Kengevreet Amerika''' ([[saozneg]] : '''Confederate States Army''', '''CSA''') anvet ivez '''Lu ar Su''' pe '''Lu Kengevreet''' a oa bet [[nerzhioù lu Stadoù Kengevreet Amerika]] savet d'an [[28 a viz C'hwevrer]] [[1861]] evit difenn [[Stadoù Kengevreet Amerika]] e-kerzh [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] (1861–1865), o stourm a-enep nerzhioù lu an Unvaniezh evit dizalc'hiezh Stadoù ar su ha difenn [[Sklavelezh er Stadoù-Unanet|ar sklavelezh]].&lt;ref&gt;D'an 8 a viz C'hwevrer 1861, dileuridi ar 7 Stad kentañ, an [[Deep South]], stadoù o tifenn ar sklavelezh hag a oa bet dija o embann o dizalc'hiezh diouzh unvanidigezh ar Stadoù-Unanet o devoa bet un emvode [[Montgomery (Alabama)|Montgomery]], [[kêr-benn]] [[Alabama]]. Ar re-se o devoa sinet [[Bonreizh da c'hortoz Stadoù Kengevreet Amerika]].&lt;/ref&gt; D'an 28 a viz C'hwevrer 1861, [[Kendalc'h Kengevreet da c'hortoz]] en doa lakaet da sevel ul lu a youl-vat da c'hortoz ha roet o devoa ar galloud milourel hag ar gwir da vodañ an nerzhioù stad hag an emouestlidi da [[Prezidant Stadoù Kengevreet Amerika|prezidant ar C'hengevread]] nevez choazet, [[Jefferson Davis]] (1808-1889). Davis a oa bet diplomet eus an [[United States Military Academy]], en [[Hudson River]] e [[West Point, New York]]. Bet e oa bet koronal ur rejimant youlidi e-kerzh ar [[Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet]] (1846-1848). Bez e oa bet ivez ur [[Sened ar Stadoù-Unanet|Senedour stadunanat]] eus [[Mississippi]] ha servijet en doa evel [[Sekretour ar Brezel (Stadoù-Unanet Amerika)|Sekretour ar brezel]] dindan ar 14vet prezidant [[Franklin Pierce]]. D'ar 1añ a viz Meurzh 1861, en anv d'ar gouarnamant kengevreet, Davis a oa bet o kemer ar galloud war tachenn-vrezel [[Porzh Charleston]] e [[South Carolina]], lec'h ma oa bezenn Stad Su Carolina o lakaat seziz war [[Fort Sumter]] e porzh Charleston. E-tal dezho e oa nebeut soudarded eus an [[United States Army|U.S. Army]] renet gant ar major [[Robert Anderson (Ofiser an Unvaniezh)|Robert Anderson]] (1805-1871). E miz Meurzh 1861, ar C'hendalc'h Kengevreet da c'hortoz a oa bet o kaout ur vodadenn e kêr-benn da c'hortoz ar C'hengevread e Montgomery, Alabama. Divizet e voe brasaat an nerzhioù milourel da c'hortoz ha sevel ul lu padus ha reoliek anvet Lu Stadoù Kengevreet Amerika.
[[Restr:Holding the Line at All Hazards by William Gilbert Gaul.jpg|thumb|''Derc'hel al linenn betek penn'' (saozneg: &quot;Holding the Line at All Hazards&quot;) gant [[William Gilbert Gaul]]]]
== Istor lu Stadoù Kengevreet Amerika ==
D'an [[28 a viz C'hwevrer]] [[1861]], ar [[Kendalc'h Kengevreet da c'hortoz|C'hendalc'h Kengevreet da c'hortoz]] a votas evit sevel ul lu emzifenn, savet gant tud a youl vat, ha dindan urzhioù [[Prezidant Stadoù Kengevreet Amerika]], an ez-koronal [[Jefferson Davis]].

Etre ar 6 hag an [[9 a viz Meurzh]] [[1861]], ar [[Kendalc'h Kengevreet da c'hortoz|C'hendalc'h Kengevreet da c'hortoz]] a savas lezennoù milourel spisoc'h gant ar pal kaout ul lu dibad. Ne c'haller ket gouzout pet a dud o deus servijet e Lu Stadoù Kengevreet Amerika, abalamour ma oa diglok pe distrujet rolloù [[Stadoù Kengevreet Amerika]]. Dre-vras e vez lavaret e vije bet etre 750 000 hag 1 000 000 soudard. Er sifroù-se, ne vez ket kontet ar sklaved enrollet evit al labourioù e-maez ar stourm nag ar sklaved pe sklaved dieubet a emezelas el lu. Ne vez ket kontet kennebeut an niver a soudarded a servijas en [[Nerzhioù morlu Kengevreet]].
===Sklaverezh ha dreistbeliouriezh gwenn===
En e levr eus 1997 [[For Cause and Comrades: Why Men Fought in the Civil War|''For Cause and Comrades'']], hag a glask kompren petra  a vroude soudarded ar brezel diabarzh stadunanat, e oa bet skrivet gant an istorour milourel eus [[skol-veur Princeton]],  [[James M. McPherson]] (ganet e 1936), a oa un diforc'h etre soudarded Kengevreet war ar sell o devoa a-zivout ar sklaverezh pa oant keñveriet gant soudarded an trevadennoù er brezel reveulzier Amerikan a oa bet en {{XVIIIvet kantved}}.&lt;ref name=JMMcPherson1997p106&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/forcausecomrades00mcph|url-access=registration|title=For Cause and Comrades: Why Men Fought in the Civil War|page=[https://archive.org/details/forcausecomrades00mcph/page/106 106]|quote=Confederate soldiers from slaveholding families expressed no feelings of embarrassment or inconsistency in fighting for their liberty while holding other people in slavery. Indeed, white supremacy and the right of property in slaves were at the core of the ideology for which Confederate soldiers fought.|last=McPherson|first=James M.|date=1997|publisher=Oxford University Press|oclc=34912692|location=New York|author-link=James M. McPherson|isbn=0-19-509-023-3}}&lt;/ref&gt; Embannet en doa e oa tabut e-touez ar rebeled eus an trevadennoù amerikan eus ar bloavezhioù [[1770]] a gave iskis da berc'henniñ sklaved eus un tu, hag eus an tu all da embann e oant o stourm evit frankiz ar re all, padal evit soudarded Kengevreet ne oa ket eus an tabut-se en un doare eeun. Ideologiezh ar C'hengevread a oa diazezet war dreistelezh ar re wenn ar pezh a nac'he un enebadur etre stourm evit ar frankiz ha derc'hel an dud du evel sklaved.

== Renkoù hag ardamezioù ==
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:auto; width:100%;&quot;
|-
!colspan=11| '''Renkadur an ofiserien e lu Stadoù Kengevreet Amerika'''
|-
![[Jeneral]]
![[Koronal]]
![[Letanant Koronal]]
![[Major]]
![[Captain (Confederate Army)|Kabiten]]
![[Kentañ Letanant]]
![[Eil Letanant]]
|-
![[File:Confederate States of America General-collar.svg|100px]]
![[File:Confederate States of America Colonel.png|100px]]
![[File:Confederate States of America Lieutenant Colonel.png|75px]]
![[File:Confederate States of America Major.png|50px]]
![[File:Confederate States of America Captain.png|100px]]
![[File:Confederate States of America First Lieutenant.png|100px]]
![[File:Confederate States of America Second Lieutenant.png|100px]]
|}
&lt;Gallery&gt;
Confederate States of America General-Staff Officer.svg|General (kengevreet)
Confederate States of America Colonel-Infantry.svg|Koronal (Skouer an Troadegiezh)
Confederate States of America Lieutenant Colonel-Staff Officer.svg|Letanant Koronal (Skouer al lec'h penn d'al lu)
Confederate States of America Major-Medical.svg|Major (Skouer Korf ar medisinerezh)
Confederate States of America Captain-Marines.svg|Kabiten (Skouer ar bagad Marine)
Confederate States of America First Lieutenant-Artillery.svg|Kentañ Letanant (Skouer ar c'hanolierezh)
Confederate States of America Second Lieutenant-Cavalry.svg|Eil Letanant (Skouer ar marc'hegiezh)
&lt;/Gallery&gt;

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:auto; width:100%;&quot;
|-
!colspan=11| '''Enlisted rank structure'''
|-
![[Serjant Major]]
![[Quartermaster Sergeant]]
![[Serjant urzhier]]
![[Kentañ serjant]]
|-
![[File:Confederate States of America Sergeant Major-Infantry.jpg|80px]]
![[File:Confederate States of America Regimental Quartermaster Sergeant-Artillery.svg|80px]]
![[File:Confederate States of America Ordnance Sergeant-Artillery.jpg|80px]]
![[File:Confederate States of America First Sergeant.jpg|80px]]
|-
![[Serjant]]
![[Kaporal]]
![[Musician (rank)|Soner]]
![[Private (rank)|Soudard]]
|-
![[File:Confederate States of America Sergeant-Artillery.svg|80px]]
![[File:Confederate States of America Corporal-Cavalry.jpg|80px]]
!ardamez ebet
!ardamez ebet
|}

Lu Stadoù Kengevreet Amerika en doa un doare da choaz an ofiserien disheñvel eus al luioù all an holl ofiserien dindan ar renk a [[Jeneral brigadenn]] a oa choazet dre ur vot gant ar soudarded dindan o urzhioù.
== Soudarded zu ==
[[Restr:Black Confed-1.JPG|thumb|Marlboro, ur soudard du heulier d'e vestr]]
Soudarded du a oa bet e Lu Stadoù Kengevreet Amerika. Chomet e oa dianav ar fed-se betek n'eus ket pell 'zo, met studiadennoù a grog da vezañ savet evit kompren gwelloc'h piv, perak ha pet a dud du a oa bet o stourm evit ar Su.
== Lu Stadoù Kengevreet Amerika hiziv ==
[[Restr:Reenactment of Battle of Olustee 3.png|thumb|[[Adsevel istorel]], Lu Stadoù Kengevreet Amerika ouzh ar stourm]]
Lu Stadoù Kengevreet Amerika a vez implijet kalz er Stadoù-Unanet evit an [[adsevel istorel]]. E su ar Stadoù-Unanet ez eus ul liamm karantezus don etre annezidi zo eus an tiriad ha simboloù [[Stadoù Kengevreet Amerika]], anezho re Lu Stadoù Kengevreet Amerika.
[[Restr:Waite Rawls and color guard - Confederate Memorial Day - Arlington National Cemetery - 2014.jpg|thumb|[[Confederate Memorial Day]] e [[Bered vroadel Arlington|Bered Vroadel Arlington]] e 2014]]

== Er sevenadur ==
[[Restr:Sydney Adamson - The Rebel Charge.jpg|thumb|Sydney Adamson, ''Argad ar rebeled'']]
Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika a zo ur vammenn builh er sevenadur, er Stadoù-Unanet pe dre ar bed.
=== Filmoù ===
* ''[[The Battle of Bull Run]]'', [[Francis Ford]], [[18 a viz Meurzh]] [[1913]]
* [[Gods and Generals (film)|''Gods and Generals'']], [[Ronald F. Maxwell]], embanner Warner Bros. Pictures, 2003
=== Bannoù-treset ===
* [[Les Tuniques bleues|''Les Tuniques bleues :'']] gant [[Lambil]] ha [[Cauvin]] evit ar braz eus an albomoù, embannadurioù Dupuis, abaoe 1968
=== Sonerezh ===
* [[Dixie (kanaouenn)|''Dixie'']] (anvet ivez ''Dixie's Land'') a zo ur ganaouenn pobl a orin amerikan.
* [[When Johnny Come Marching Home|''When Johnny Come Marching Home'']], kanaouenn pobl amerikan savet e-pad ar brezel.
* [[The Night They Drove Old Dixie Down|''The Night They Drove Old Dixie Down'']], kanaouenn gant ar strollad [[The Band]]

[[Rummad:Istor SUA]]
[[Rummad:Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]]
[[Rummad:1861]]
[[Rummad:Lu Stadoù Kengevreet Amerika]]</text>
      <sha1>60biyuitwmmohjglxl200vn6rhkif08</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203322</id>
      <parentid>2203321</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9880" sha1="dvu0bsn50rrk4v1ober6rwn7abz4a4l" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Battle flag of the Confederate States of America (1-1).svg|thumb|Banniel brezel [[Stadoù Kengevreet Amerika]]]]
'''Lu Stadoù Kengevreet Amerika''' ([[saozneg]] : '''Confederate States Army''', '''CSA''') anvet ivez '''Lu ar Su''' pe '''Lu Kengevreet''' a oa bet [[nerzhioù lu Stadoù Kengevreet Amerika]] savet d'an [[28 a viz C'hwevrer]] [[1861]] evit difenn [[Stadoù Kengevreet Amerika]] e-kerzh [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] (1861–1865), o stourm a-enep nerzhioù lu an Unvaniezh evit dizalc'hiezh Stadoù ar su ha difenn [[Sklavelezh er Stadoù-Unanet|ar sklavelezh]].&lt;ref&gt;D'an 8 a viz C'hwevrer 1861, dileuridi ar 7 Stad kentañ, an [[Deep South]], stadoù o tifenn ar sklavelezh hag a oa bet dija o embann o dizalc'hiezh diouzh unvanidigezh ar Stadoù-Unanet o devoa bet un emvode [[Montgomery (Alabama)|Montgomery]], [[kêr-benn]] [[Alabama]]. Ar re-se o devoa sinet [[Bonreizh da c'hortoz Stadoù Kengevreet Amerika]].&lt;/ref&gt; D'an 28 a viz C'hwevrer 1861, [[Kendalc'h Kengevreet da c'hortoz]] en doa lakaet da sevel ul lu a youl-vat da c'hortoz ha roet o devoa ar galloud milourel hag ar gwir da vodañ an nerzhioù stad hag an emouestlidi da [[Prezidant Stadoù Kengevreet Amerika|prezidant ar C'hengevread]] nevez choazet, [[Jefferson Davis]] (1808-1889). Davis a oa bet diplomet eus an [[West Point[Akademiezh vilourel Stadoù-Unanet Amerika]], en [[Hudson (stêr)|Hudson River]] e [[West Point (New York)|West Point]] e [[New York]]. Bet e oa bet koronal ur rejimant youlidi e-kerzh ar [[Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet]] (1846-1848). Bez e oa bet ivez ur [[Sened ar Stadoù-Unanet|Senedour stadunanat]] eus [[Mississippi]] ha servijet en doa evel [[Sekretour ar Brezel (Stadoù-Unanet Amerika)|Sekretour ar brezel]] dindan ar 14vet prezidant [[Franklin Pierce]]. D'ar 1añ a viz Meurzh 1861, en anv d'ar gouarnamant kengevreet, Davis a oa bet o kemer ar galloud war tachenn-vrezel [[Porzh Charleston]] e [[South Carolina]], lec'h ma oa bezenn Stad Su Carolina o lakaat seziz war [[Fort Sumter]] e porzh Charleston. E-tal dezho e oa nebeut soudarded eus an [[United States Army|U.S. Army]] renet gant ar major [[Robert Anderson (Ofiser an Unvaniezh)|Robert Anderson]] (1805-1871). E miz Meurzh 1861, ar C'hendalc'h Kengevreet da c'hortoz a oa bet o kaout ur vodadenn e kêr-benn da c'hortoz ar C'hengevread e Montgomery, Alabama. Divizet e voe brasaat an nerzhioù milourel da c'hortoz ha sevel ul lu padus ha reoliek anvet Lu Stadoù Kengevreet Amerika.
[[Restr:Holding the Line at All Hazards by William Gilbert Gaul.jpg|thumb|''Derc'hel al linenn betek penn'' (saozneg: &quot;Holding the Line at All Hazards&quot;) gant [[William Gilbert Gaul]]]]
== Istor lu Stadoù Kengevreet Amerika ==
D'an [[28 a viz C'hwevrer]] [[1861]], ar [[Kendalc'h Kengevreet da c'hortoz|C'hendalc'h Kengevreet da c'hortoz]] a votas evit sevel ul lu emzifenn, savet gant tud a youl vat, ha dindan urzhioù [[Prezidant Stadoù Kengevreet Amerika]], an ez-koronal [[Jefferson Davis]].

Etre ar 6 hag an [[9 a viz Meurzh]] [[1861]], ar [[Kendalc'h Kengevreet da c'hortoz|C'hendalc'h Kengevreet da c'hortoz]] a savas lezennoù milourel spisoc'h gant ar pal kaout ul lu dibad. Ne c'haller ket gouzout pet a dud o deus servijet e Lu Stadoù Kengevreet Amerika, abalamour ma oa diglok pe distrujet rolloù [[Stadoù Kengevreet Amerika]]. Dre-vras e vez lavaret e vije bet etre 750 000 hag 1 000 000 soudard. Er sifroù-se, ne vez ket kontet ar sklaved enrollet evit al labourioù e-maez ar stourm nag ar sklaved pe sklaved dieubet a emezelas el lu. Ne vez ket kontet kennebeut an niver a soudarded a servijas en [[Nerzhioù morlu Kengevreet]].
===Sklaverezh ha dreistbeliouriezh gwenn===
En e levr eus 1997 [[For Cause and Comrades: Why Men Fought in the Civil War|''For Cause and Comrades'']], hag a glask kompren petra  a vroude soudarded ar brezel diabarzh stadunanat, e oa bet skrivet gant an istorour milourel eus [[skol-veur Princeton]],  [[James M. McPherson]] (ganet e 1936), a oa un diforc'h etre soudarded Kengevreet war ar sell o devoa a-zivout ar sklaverezh pa oant keñveriet gant soudarded an trevadennoù er brezel reveulzier Amerikan a oa bet en {{XVIIIvet kantved}}.&lt;ref name=JMMcPherson1997p106&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/forcausecomrades00mcph|url-access=registration|title=For Cause and Comrades: Why Men Fought in the Civil War|page=[https://archive.org/details/forcausecomrades00mcph/page/106 106]|quote=Confederate soldiers from slaveholding families expressed no feelings of embarrassment or inconsistency in fighting for their liberty while holding other people in slavery. Indeed, white supremacy and the right of property in slaves were at the core of the ideology for which Confederate soldiers fought.|last=McPherson|first=James M.|date=1997|publisher=Oxford University Press|oclc=34912692|location=New York|author-link=James M. McPherson|isbn=0-19-509-023-3}}&lt;/ref&gt; Embannet en doa e oa tabut e-touez ar rebeled eus an trevadennoù amerikan eus ar bloavezhioù [[1770]] a gave iskis da berc'henniñ sklaved eus un tu, hag eus an tu all da embann e oant o stourm evit frankiz ar re all, padal evit soudarded Kengevreet ne oa ket eus an tabut-se en un doare eeun. Ideologiezh ar C'hengevread a oa diazezet war dreistelezh ar re wenn ar pezh a nac'he un enebadur etre stourm evit ar frankiz ha derc'hel an dud du evel sklaved.

== Renkoù hag ardamezioù ==
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:auto; width:100%;&quot;
|-
!colspan=11| '''Renkadur an ofiserien e lu Stadoù Kengevreet Amerika'''
|-
![[Jeneral]]
![[Koronal]]
![[Letanant Koronal]]
![[Major]]
![[Captain (Confederate Army)|Kabiten]]
![[Kentañ Letanant]]
![[Eil Letanant]]
|-
![[File:Confederate States of America General-collar.svg|100px]]
![[File:Confederate States of America Colonel.png|100px]]
![[File:Confederate States of America Lieutenant Colonel.png|75px]]
![[File:Confederate States of America Major.png|50px]]
![[File:Confederate States of America Captain.png|100px]]
![[File:Confederate States of America First Lieutenant.png|100px]]
![[File:Confederate States of America Second Lieutenant.png|100px]]
|}
&lt;Gallery&gt;
Confederate States of America General-Staff Officer.svg|General (kengevreet)
Confederate States of America Colonel-Infantry.svg|Koronal (Skouer an Troadegiezh)
Confederate States of America Lieutenant Colonel-Staff Officer.svg|Letanant Koronal (Skouer al lec'h penn d'al lu)
Confederate States of America Major-Medical.svg|Major (Skouer Korf ar medisinerezh)
Confederate States of America Captain-Marines.svg|Kabiten (Skouer ar bagad Marine)
Confederate States of America First Lieutenant-Artillery.svg|Kentañ Letanant (Skouer ar c'hanolierezh)
Confederate States of America Second Lieutenant-Cavalry.svg|Eil Letanant (Skouer ar marc'hegiezh)
&lt;/Gallery&gt;

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:auto; width:100%;&quot;
|-
!colspan=11| '''Enlisted rank structure'''
|-
![[Serjant Major]]
![[Quartermaster Sergeant]]
![[Serjant urzhier]]
![[Kentañ serjant]]
|-
![[File:Confederate States of America Sergeant Major-Infantry.jpg|80px]]
![[File:Confederate States of America Regimental Quartermaster Sergeant-Artillery.svg|80px]]
![[File:Confederate States of America Ordnance Sergeant-Artillery.jpg|80px]]
![[File:Confederate States of America First Sergeant.jpg|80px]]
|-
![[Serjant]]
![[Kaporal]]
![[Musician (rank)|Soner]]
![[Private (rank)|Soudard]]
|-
![[File:Confederate States of America Sergeant-Artillery.svg|80px]]
![[File:Confederate States of America Corporal-Cavalry.jpg|80px]]
!ardamez ebet
!ardamez ebet
|}

Lu Stadoù Kengevreet Amerika en doa un doare da choaz an ofiserien disheñvel eus al luioù all an holl ofiserien dindan ar renk a [[Jeneral brigadenn]] a oa choazet dre ur vot gant ar soudarded dindan o urzhioù.
== Soudarded zu ==
[[Restr:Black Confed-1.JPG|thumb|Marlboro, ur soudard du heulier d'e vestr]]
Soudarded du a oa bet e Lu Stadoù Kengevreet Amerika. Chomet e oa dianav ar fed-se betek n'eus ket pell 'zo, met studiadennoù a grog da vezañ savet evit kompren gwelloc'h piv, perak ha pet a dud du a oa bet o stourm evit ar Su.
== Lu Stadoù Kengevreet Amerika hiziv ==
[[Restr:Reenactment of Battle of Olustee 3.png|thumb|[[Adsevel istorel]], Lu Stadoù Kengevreet Amerika ouzh ar stourm]]
Lu Stadoù Kengevreet Amerika a vez implijet kalz er Stadoù-Unanet evit an [[adsevel istorel]]. E su ar Stadoù-Unanet ez eus ul liamm karantezus don etre annezidi zo eus an tiriad ha simboloù [[Stadoù Kengevreet Amerika]], anezho re Lu Stadoù Kengevreet Amerika.
[[Restr:Waite Rawls and color guard - Confederate Memorial Day - Arlington National Cemetery - 2014.jpg|thumb|[[Confederate Memorial Day]] e [[Bered vroadel Arlington|Bered Vroadel Arlington]] e 2014]]

== Er sevenadur ==
[[Restr:Sydney Adamson - The Rebel Charge.jpg|thumb|Sydney Adamson, ''Argad ar rebeled'']]
Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika a zo ur vammenn builh er sevenadur, er Stadoù-Unanet pe dre ar bed.
=== Filmoù ===
* ''[[The Battle of Bull Run]]'', [[Francis Ford]], [[18 a viz Meurzh]] [[1913]]
* [[Gods and Generals (film)|''Gods and Generals'']], [[Ronald F. Maxwell]], embanner Warner Bros. Pictures, 2003
=== Bannoù-treset ===
* [[Les Tuniques bleues|''Les Tuniques bleues :'']] gant [[Lambil]] ha [[Cauvin]] evit ar braz eus an albomoù, embannadurioù Dupuis, abaoe 1968
=== Sonerezh ===
* [[Dixie (kanaouenn)|''Dixie'']] (anvet ivez ''Dixie's Land'') a zo ur ganaouenn pobl a orin amerikan.
* [[When Johnny Come Marching Home|''When Johnny Come Marching Home'']], kanaouenn pobl amerikan savet e-pad ar brezel.
* [[The Night They Drove Old Dixie Down|''The Night They Drove Old Dixie Down'']], kanaouenn gant ar strollad [[The Band]]

[[Rummad:Istor SUA]]
[[Rummad:Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]]
[[Rummad:1861]]
[[Rummad:Lu Stadoù Kengevreet Amerika]]</text>
      <sha1>dvu0bsn50rrk4v1ober6rwn7abz4a4l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203323</id>
      <parentid>2203322</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>/* Istor lu Stadoù Kengevreet Amerika */</comment>
      <origin>2203323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9896" sha1="e3mfzpa30pnamwx0g6tafugqb1oqkic" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Battle flag of the Confederate States of America (1-1).svg|thumb|Banniel brezel [[Stadoù Kengevreet Amerika]]]]
'''Lu Stadoù Kengevreet Amerika''' ([[saozneg]] : '''Confederate States Army''', '''CSA''') anvet ivez '''Lu ar Su''' pe '''Lu Kengevreet''' a oa bet [[nerzhioù lu Stadoù Kengevreet Amerika]] savet d'an [[28 a viz C'hwevrer]] [[1861]] evit difenn [[Stadoù Kengevreet Amerika]] e-kerzh [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] (1861–1865), o stourm a-enep nerzhioù lu an Unvaniezh evit dizalc'hiezh Stadoù ar su ha difenn [[Sklavelezh er Stadoù-Unanet|ar sklavelezh]].&lt;ref&gt;D'an 8 a viz C'hwevrer 1861, dileuridi ar 7 Stad kentañ, an [[Deep South]], stadoù o tifenn ar sklavelezh hag a oa bet dija o embann o dizalc'hiezh diouzh unvanidigezh ar Stadoù-Unanet o devoa bet un emvode [[Montgomery (Alabama)|Montgomery]], [[kêr-benn]] [[Alabama]]. Ar re-se o devoa sinet [[Bonreizh da c'hortoz Stadoù Kengevreet Amerika]].&lt;/ref&gt; D'an 28 a viz C'hwevrer 1861, [[Kendalc'h Kengevreet da c'hortoz]] en doa lakaet da sevel ul lu a youl-vat da c'hortoz ha roet o devoa ar galloud milourel hag ar gwir da vodañ an nerzhioù stad hag an emouestlidi da [[Prezidant Stadoù Kengevreet Amerika|prezidant ar C'hengevread]] nevez choazet, [[Jefferson Davis]] (1808-1889). Davis a oa bet diplomet eus an [[West Point[Akademiezh vilourel Stadoù-Unanet Amerika]], en [[Hudson (stêr)|Hudson River]] e [[West Point (New York)|West Point]] e [[New York]]. Bet e oa bet koronal ur rejimant youlidi e-kerzh ar [[Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet]] (1846-1848). Bez e oa bet ivez ur [[Sened ar Stadoù-Unanet|Senedour stadunanat]] eus [[Mississippi]] ha servijet en doa evel [[Sekretour ar Brezel (Stadoù-Unanet Amerika)|Sekretour ar brezel]] dindan ar 14vet prezidant [[Franklin Pierce]]. D'ar 1añ a viz Meurzh 1861, en anv d'ar gouarnamant kengevreet, Davis a oa bet o kemer ar galloud war tachenn-vrezel [[Porzh Charleston]] e [[South Carolina]], lec'h ma oa bezenn Stad Su Carolina o lakaat seziz war [[Fort Sumter]] e porzh Charleston. E-tal dezho e oa nebeut soudarded eus an [[United States Army|U.S. Army]] renet gant ar major [[Robert Anderson (Ofiser an Unvaniezh)|Robert Anderson]] (1805-1871). E miz Meurzh 1861, ar C'hendalc'h Kengevreet da c'hortoz a oa bet o kaout ur vodadenn e kêr-benn da c'hortoz ar C'hengevread e Montgomery, Alabama. Divizet e voe brasaat an nerzhioù milourel da c'hortoz ha sevel ul lu padus ha reoliek anvet Lu Stadoù Kengevreet Amerika.
[[Restr:Holding the Line at All Hazards by William Gilbert Gaul.jpg|thumb|''Derc'hel al linenn betek penn'' (saozneg: &quot;Holding the Line at All Hazards&quot;) gant [[William Gilbert Gaul]]]]
== Istor lu Stadoù Kengevreet Amerika ==
D'an [[28 a viz C'hwevrer]] [[1861]], ar [[Kendalc'h Kengevreet da c'hortoz|C'hendalc'h Kengevreet da c'hortoz]] a votas evit sevel ul lu emzifenn, savet gant tud a youl vat, ha dindan urzhioù [[Prezidant Stadoù Kengevreet Amerika]], an ez-koronal [[Jefferson Davis]].

Etre ar 6 hag an [[9 a viz Meurzh]] [[1861]], ar [[Kendalc'h Kengevreet da c'hortoz|C'hendalc'h Kengevreet da c'hortoz]] a savas lezennoù milourel spisoc'h gant ar pal kaout ul lu dibad. Ne c'haller ket gouzout pet a dud o deus servijet e Lu Stadoù Kengevreet Amerika, abalamour ma oa diglok pe distrujet rolloù [[Stadoù Kengevreet Amerika]]. Dre-vras e vez lavaret e vije bet etre 750 000 hag 1 000 000 soudard. Er sifroù-se, ne vez ket kontet ar sklaved enrollet evit al labourioù e-maez ar stourm nag ar sklaved pe sklaved dieubet a emezelas el lu. Ne vez ket kontet kennebeut an niver a soudarded a servijas en nerzhioù [[morlu Stadoù Kengevreet Amerika]].
===Sklaverezh ha dreistbeliouriezh gwenn===
En e levr eus 1997 [[For Cause and Comrades: Why Men Fought in the Civil War|''For Cause and Comrades'']], hag a glask kompren petra  a vroude soudarded ar brezel diabarzh stadunanat, e oa bet skrivet gant an istorour milourel eus [[skol-veur Princeton]],  [[James M. McPherson]] (ganet e 1936), a oa un diforc'h etre soudarded Kengevreet war ar sell o devoa a-zivout ar sklaverezh pa oant keñveriet gant soudarded an trevadennoù er brezel reveulzier Amerikan a oa bet en {{XVIIIvet kantved}}.&lt;ref name=JMMcPherson1997p106&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/forcausecomrades00mcph|url-access=registration|title=For Cause and Comrades: Why Men Fought in the Civil War|page=[https://archive.org/details/forcausecomrades00mcph/page/106 106]|quote=Confederate soldiers from slaveholding families expressed no feelings of embarrassment or inconsistency in fighting for their liberty while holding other people in slavery. Indeed, white supremacy and the right of property in slaves were at the core of the ideology for which Confederate soldiers fought.|last=McPherson|first=James M.|date=1997|publisher=Oxford University Press|oclc=34912692|location=New York|author-link=James M. McPherson|isbn=0-19-509-023-3}}&lt;/ref&gt; Embannet en doa e oa tabut e-touez ar rebeled eus an trevadennoù amerikan eus ar bloavezhioù [[1770]] a gave iskis da berc'henniñ sklaved eus un tu, hag eus an tu all da embann e oant o stourm evit frankiz ar re all, padal evit soudarded Kengevreet ne oa ket eus an tabut-se en un doare eeun. Ideologiezh ar C'hengevread a oa diazezet war dreistelezh ar re wenn ar pezh a nac'he un enebadur etre stourm evit ar frankiz ha derc'hel an dud du evel sklaved.

== Renkoù hag ardamezioù ==
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:auto; width:100%;&quot;
|-
!colspan=11| '''Renkadur an ofiserien e lu Stadoù Kengevreet Amerika'''
|-
![[Jeneral]]
![[Koronal]]
![[Letanant Koronal]]
![[Major]]
![[Captain (Confederate Army)|Kabiten]]
![[Kentañ Letanant]]
![[Eil Letanant]]
|-
![[File:Confederate States of America General-collar.svg|100px]]
![[File:Confederate States of America Colonel.png|100px]]
![[File:Confederate States of America Lieutenant Colonel.png|75px]]
![[File:Confederate States of America Major.png|50px]]
![[File:Confederate States of America Captain.png|100px]]
![[File:Confederate States of America First Lieutenant.png|100px]]
![[File:Confederate States of America Second Lieutenant.png|100px]]
|}
&lt;Gallery&gt;
Confederate States of America General-Staff Officer.svg|General (kengevreet)
Confederate States of America Colonel-Infantry.svg|Koronal (Skouer an Troadegiezh)
Confederate States of America Lieutenant Colonel-Staff Officer.svg|Letanant Koronal (Skouer al lec'h penn d'al lu)
Confederate States of America Major-Medical.svg|Major (Skouer Korf ar medisinerezh)
Confederate States of America Captain-Marines.svg|Kabiten (Skouer ar bagad Marine)
Confederate States of America First Lieutenant-Artillery.svg|Kentañ Letanant (Skouer ar c'hanolierezh)
Confederate States of America Second Lieutenant-Cavalry.svg|Eil Letanant (Skouer ar marc'hegiezh)
&lt;/Gallery&gt;

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:auto; width:100%;&quot;
|-
!colspan=11| '''Enlisted rank structure'''
|-
![[Serjant Major]]
![[Quartermaster Sergeant]]
![[Serjant urzhier]]
![[Kentañ serjant]]
|-
![[File:Confederate States of America Sergeant Major-Infantry.jpg|80px]]
![[File:Confederate States of America Regimental Quartermaster Sergeant-Artillery.svg|80px]]
![[File:Confederate States of America Ordnance Sergeant-Artillery.jpg|80px]]
![[File:Confederate States of America First Sergeant.jpg|80px]]
|-
![[Serjant]]
![[Kaporal]]
![[Musician (rank)|Soner]]
![[Private (rank)|Soudard]]
|-
![[File:Confederate States of America Sergeant-Artillery.svg|80px]]
![[File:Confederate States of America Corporal-Cavalry.jpg|80px]]
!ardamez ebet
!ardamez ebet
|}

Lu Stadoù Kengevreet Amerika en doa un doare da choaz an ofiserien disheñvel eus al luioù all an holl ofiserien dindan ar renk a [[Jeneral brigadenn]] a oa choazet dre ur vot gant ar soudarded dindan o urzhioù.
== Soudarded zu ==
[[Restr:Black Confed-1.JPG|thumb|Marlboro, ur soudard du heulier d'e vestr]]
Soudarded du a oa bet e Lu Stadoù Kengevreet Amerika. Chomet e oa dianav ar fed-se betek n'eus ket pell 'zo, met studiadennoù a grog da vezañ savet evit kompren gwelloc'h piv, perak ha pet a dud du a oa bet o stourm evit ar Su.
== Lu Stadoù Kengevreet Amerika hiziv ==
[[Restr:Reenactment of Battle of Olustee 3.png|thumb|[[Adsevel istorel]], Lu Stadoù Kengevreet Amerika ouzh ar stourm]]
Lu Stadoù Kengevreet Amerika a vez implijet kalz er Stadoù-Unanet evit an [[adsevel istorel]]. E su ar Stadoù-Unanet ez eus ul liamm karantezus don etre annezidi zo eus an tiriad ha simboloù [[Stadoù Kengevreet Amerika]], anezho re Lu Stadoù Kengevreet Amerika.
[[Restr:Waite Rawls and color guard - Confederate Memorial Day - Arlington National Cemetery - 2014.jpg|thumb|[[Confederate Memorial Day]] e [[Bered vroadel Arlington|Bered Vroadel Arlington]] e 2014]]

== Er sevenadur ==
[[Restr:Sydney Adamson - The Rebel Charge.jpg|thumb|Sydney Adamson, ''Argad ar rebeled'']]
Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika a zo ur vammenn builh er sevenadur, er Stadoù-Unanet pe dre ar bed.
=== Filmoù ===
* ''[[The Battle of Bull Run]]'', [[Francis Ford]], [[18 a viz Meurzh]] [[1913]]
* [[Gods and Generals (film)|''Gods and Generals'']], [[Ronald F. Maxwell]], embanner Warner Bros. Pictures, 2003
=== Bannoù-treset ===
* [[Les Tuniques bleues|''Les Tuniques bleues :'']] gant [[Lambil]] ha [[Cauvin]] evit ar braz eus an albomoù, embannadurioù Dupuis, abaoe 1968
=== Sonerezh ===
* [[Dixie (kanaouenn)|''Dixie'']] (anvet ivez ''Dixie's Land'') a zo ur ganaouenn pobl a orin amerikan.
* [[When Johnny Come Marching Home|''When Johnny Come Marching Home'']], kanaouenn pobl amerikan savet e-pad ar brezel.
* [[The Night They Drove Old Dixie Down|''The Night They Drove Old Dixie Down'']], kanaouenn gant ar strollad [[The Band]]

[[Rummad:Istor SUA]]
[[Rummad:Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]]
[[Rummad:1861]]
[[Rummad:Lu Stadoù Kengevreet Amerika]]</text>
      <sha1>e3mfzpa30pnamwx0g6tafugqb1oqkic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203324</id>
      <parentid>2203323</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9896" sha1="j4q5dtl7jdcfyssnsvrozosdegggufb" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Battle flag of the Confederate States of America (1-1).svg|thumb|Banniel brezel [[Stadoù Kengevreet Amerika]]]]
'''Lu Stadoù Kengevreet Amerika''' ([[saozneg]] : '''Confederate States Army''', '''CSA''') anvet ivez '''Lu ar Su''' pe '''Lu Kengevreet''' a oa bet [[nerzhioù lu Stadoù Kengevreet Amerika]] savet d'an [[28 a viz C'hwevrer]] [[1861]] evit difenn [[Stadoù Kengevreet Amerika]] e-kerzh [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] (1861–1865), o stourm a-enep nerzhioù lu an Unvaniezh evit dizalc'hiezh Stadoù ar su ha difenn [[Sklavelezh er Stadoù-Unanet|ar sklavelezh]].&lt;ref&gt;D'an 8 a viz C'hwevrer 1861, dileuridi ar 7 Stad kentañ, an [[Deep South]], stadoù o tifenn ar sklavelezh hag a oa bet dija o embann o dizalc'hiezh diouzh unvanidigezh ar Stadoù-Unanet o devoa bet un emvode [[Montgomery (Alabama)|Montgomery]], [[kêr-benn]] [[Alabama]]. Ar re-se o devoa sinet [[Bonreizh da c'hortoz Stadoù Kengevreet Amerika]].&lt;/ref&gt; D'an 28 a viz C'hwevrer 1861, [[Kendalc'h Kengevreet da c'hortoz]] en doa lakaet da sevel ul lu a youl-vat da c'hortoz ha roet o devoa ar galloud milourel hag ar gwir da vodañ an nerzhioù stad hag an emouestlidi da [[Prezidant Stadoù Kengevreet Amerika|prezidant ar C'hengevread]] nevez choazet, [[Jefferson Davis]] (1808-1889). Davis a oa bet diplomet eus an [[West Point[Akademiezh vilourel Stadoù-Unanet Amerika]], en [[Hudson (stêr)|Hudson River]] e [[West Point (New York)|West Point]] e [[New York]]. Bet e oa bet koronal ur rejimant youlidi e-kerzh ar [[Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet]] (1846-1848). Bez e oa bet ivez ur [[Sened ar Stadoù-Unanet|Senedour stadunanat]] eus [[Mississippi]] ha servijet en doa evel [[Sekretour ar Brezel (Stadoù-Unanet Amerika)|Sekretour ar brezel]] dindan ar 14vet prezidant [[Franklin Pierce]]. D'ar 1añ a viz Meurzh 1861, en anv d'ar gouarnamant kengevreet, Davis a oa bet o kemer ar galloud war tachenn-vrezel [[Porzh Charleston]] e [[South Carolina]], lec'h ma oa bezenn Stad Su Carolina o lakaat seziz war [[Fort Sumter]] e porzh Charleston. E-tal dezho e oa nebeut soudarded eus an [[United States Army|U.S. Army]] renet gant ar major [[Robert Anderson (Ofiser an Unvaniezh)|Robert Anderson]] (1805-1871). E miz Meurzh 1861, ar C'hendalc'h Kengevreet da c'hortoz a oa bet o kaout ur vodadenn e kêr-benn da c'hortoz ar C'hengevread e Montgomery, Alabama. Divizet e voe brasaat an nerzhioù milourel da c'hortoz ha sevel ul lu padus ha reoliek anvet Lu Stadoù Kengevreet Amerika.
[[Restr:Holding the Line at All Hazards by William Gilbert Gaul.jpg|thumb|''Derc'hel al linenn betek penn'' (saozneg: &quot;Holding the Line at All Hazards&quot;) gant [[Gilbert William Gaul]]]]
== Istor lu Stadoù Kengevreet Amerika ==
D'an [[28 a viz C'hwevrer]] [[1861]], ar [[Kendalc'h Kengevreet da c'hortoz|C'hendalc'h Kengevreet da c'hortoz]] a votas evit sevel ul lu emzifenn, savet gant tud a youl vat, ha dindan urzhioù [[Prezidant Stadoù Kengevreet Amerika]], an ez-koronal [[Jefferson Davis]].

Etre ar 6 hag an [[9 a viz Meurzh]] [[1861]], ar [[Kendalc'h Kengevreet da c'hortoz|C'hendalc'h Kengevreet da c'hortoz]] a savas lezennoù milourel spisoc'h gant ar pal kaout ul lu dibad. Ne c'haller ket gouzout pet a dud o deus servijet e Lu Stadoù Kengevreet Amerika, abalamour ma oa diglok pe distrujet rolloù [[Stadoù Kengevreet Amerika]]. Dre-vras e vez lavaret e vije bet etre 750 000 hag 1 000 000 soudard. Er sifroù-se, ne vez ket kontet ar sklaved enrollet evit al labourioù e-maez ar stourm nag ar sklaved pe sklaved dieubet a emezelas el lu. Ne vez ket kontet kennebeut an niver a soudarded a servijas en nerzhioù [[morlu Stadoù Kengevreet Amerika]].
===Sklaverezh ha dreistbeliouriezh gwenn===
En e levr eus 1997 [[For Cause and Comrades: Why Men Fought in the Civil War|''For Cause and Comrades'']], hag a glask kompren petra  a vroude soudarded ar brezel diabarzh stadunanat, e oa bet skrivet gant an istorour milourel eus [[skol-veur Princeton]],  [[James M. McPherson]] (ganet e 1936), a oa un diforc'h etre soudarded Kengevreet war ar sell o devoa a-zivout ar sklaverezh pa oant keñveriet gant soudarded an trevadennoù er brezel reveulzier Amerikan a oa bet en {{XVIIIvet kantved}}.&lt;ref name=JMMcPherson1997p106&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/forcausecomrades00mcph|url-access=registration|title=For Cause and Comrades: Why Men Fought in the Civil War|page=[https://archive.org/details/forcausecomrades00mcph/page/106 106]|quote=Confederate soldiers from slaveholding families expressed no feelings of embarrassment or inconsistency in fighting for their liberty while holding other people in slavery. Indeed, white supremacy and the right of property in slaves were at the core of the ideology for which Confederate soldiers fought.|last=McPherson|first=James M.|date=1997|publisher=Oxford University Press|oclc=34912692|location=New York|author-link=James M. McPherson|isbn=0-19-509-023-3}}&lt;/ref&gt; Embannet en doa e oa tabut e-touez ar rebeled eus an trevadennoù amerikan eus ar bloavezhioù [[1770]] a gave iskis da berc'henniñ sklaved eus un tu, hag eus an tu all da embann e oant o stourm evit frankiz ar re all, padal evit soudarded Kengevreet ne oa ket eus an tabut-se en un doare eeun. Ideologiezh ar C'hengevread a oa diazezet war dreistelezh ar re wenn ar pezh a nac'he un enebadur etre stourm evit ar frankiz ha derc'hel an dud du evel sklaved.

== Renkoù hag ardamezioù ==
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:auto; width:100%;&quot;
|-
!colspan=11| '''Renkadur an ofiserien e lu Stadoù Kengevreet Amerika'''
|-
![[Jeneral]]
![[Koronal]]
![[Letanant Koronal]]
![[Major]]
![[Captain (Confederate Army)|Kabiten]]
![[Kentañ Letanant]]
![[Eil Letanant]]
|-
![[File:Confederate States of America General-collar.svg|100px]]
![[File:Confederate States of America Colonel.png|100px]]
![[File:Confederate States of America Lieutenant Colonel.png|75px]]
![[File:Confederate States of America Major.png|50px]]
![[File:Confederate States of America Captain.png|100px]]
![[File:Confederate States of America First Lieutenant.png|100px]]
![[File:Confederate States of America Second Lieutenant.png|100px]]
|}
&lt;Gallery&gt;
Confederate States of America General-Staff Officer.svg|General (kengevreet)
Confederate States of America Colonel-Infantry.svg|Koronal (Skouer an Troadegiezh)
Confederate States of America Lieutenant Colonel-Staff Officer.svg|Letanant Koronal (Skouer al lec'h penn d'al lu)
Confederate States of America Major-Medical.svg|Major (Skouer Korf ar medisinerezh)
Confederate States of America Captain-Marines.svg|Kabiten (Skouer ar bagad Marine)
Confederate States of America First Lieutenant-Artillery.svg|Kentañ Letanant (Skouer ar c'hanolierezh)
Confederate States of America Second Lieutenant-Cavalry.svg|Eil Letanant (Skouer ar marc'hegiezh)
&lt;/Gallery&gt;

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:auto; width:100%;&quot;
|-
!colspan=11| '''Enlisted rank structure'''
|-
![[Serjant Major]]
![[Quartermaster Sergeant]]
![[Serjant urzhier]]
![[Kentañ serjant]]
|-
![[File:Confederate States of America Sergeant Major-Infantry.jpg|80px]]
![[File:Confederate States of America Regimental Quartermaster Sergeant-Artillery.svg|80px]]
![[File:Confederate States of America Ordnance Sergeant-Artillery.jpg|80px]]
![[File:Confederate States of America First Sergeant.jpg|80px]]
|-
![[Serjant]]
![[Kaporal]]
![[Musician (rank)|Soner]]
![[Private (rank)|Soudard]]
|-
![[File:Confederate States of America Sergeant-Artillery.svg|80px]]
![[File:Confederate States of America Corporal-Cavalry.jpg|80px]]
!ardamez ebet
!ardamez ebet
|}

Lu Stadoù Kengevreet Amerika en doa un doare da choaz an ofiserien disheñvel eus al luioù all an holl ofiserien dindan ar renk a [[Jeneral brigadenn]] a oa choazet dre ur vot gant ar soudarded dindan o urzhioù.
== Soudarded zu ==
[[Restr:Black Confed-1.JPG|thumb|Marlboro, ur soudard du heulier d'e vestr]]
Soudarded du a oa bet e Lu Stadoù Kengevreet Amerika. Chomet e oa dianav ar fed-se betek n'eus ket pell 'zo, met studiadennoù a grog da vezañ savet evit kompren gwelloc'h piv, perak ha pet a dud du a oa bet o stourm evit ar Su.
== Lu Stadoù Kengevreet Amerika hiziv ==
[[Restr:Reenactment of Battle of Olustee 3.png|thumb|[[Adsevel istorel]], Lu Stadoù Kengevreet Amerika ouzh ar stourm]]
Lu Stadoù Kengevreet Amerika a vez implijet kalz er Stadoù-Unanet evit an [[adsevel istorel]]. E su ar Stadoù-Unanet ez eus ul liamm karantezus don etre annezidi zo eus an tiriad ha simboloù [[Stadoù Kengevreet Amerika]], anezho re Lu Stadoù Kengevreet Amerika.
[[Restr:Waite Rawls and color guard - Confederate Memorial Day - Arlington National Cemetery - 2014.jpg|thumb|[[Confederate Memorial Day]] e [[Bered vroadel Arlington|Bered Vroadel Arlington]] e 2014]]

== Er sevenadur ==
[[Restr:Sydney Adamson - The Rebel Charge.jpg|thumb|Sydney Adamson, ''Argad ar rebeled'']]
Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika a zo ur vammenn builh er sevenadur, er Stadoù-Unanet pe dre ar bed.
=== Filmoù ===
* ''[[The Battle of Bull Run]]'', [[Francis Ford]], [[18 a viz Meurzh]] [[1913]]
* [[Gods and Generals (film)|''Gods and Generals'']], [[Ronald F. Maxwell]], embanner Warner Bros. Pictures, 2003
=== Bannoù-treset ===
* [[Les Tuniques bleues|''Les Tuniques bleues :'']] gant [[Lambil]] ha [[Cauvin]] evit ar braz eus an albomoù, embannadurioù Dupuis, abaoe 1968
=== Sonerezh ===
* [[Dixie (kanaouenn)|''Dixie'']] (anvet ivez ''Dixie's Land'') a zo ur ganaouenn pobl a orin amerikan.
* [[When Johnny Come Marching Home|''When Johnny Come Marching Home'']], kanaouenn pobl amerikan savet e-pad ar brezel.
* [[The Night They Drove Old Dixie Down|''The Night They Drove Old Dixie Down'']], kanaouenn gant ar strollad [[The Band]]

[[Rummad:Istor SUA]]
[[Rummad:Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]]
[[Rummad:1861]]
[[Rummad:Lu Stadoù Kengevreet Amerika]]</text>
      <sha1>j4q5dtl7jdcfyssnsvrozosdegggufb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Malac'hi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125213</id>
    <revision>
      <id>2203404</id>
      <parentid>2195959</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T08:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="943" sha1="tubajzqweyzq4felsqlhakjjw91xma0" xml:space="preserve">{{databox}}
[[File:Quéménéven (29) Chapelle Notre-Dame de Kergoat Baie 05 Vue 03.JPG|thumb|Kemeneven Chapel Itron Varia Kergoad, gwerenn-livet, Malac'hi war an tu dehoù]]

'''Malac'hi''' pe '''Malaki'''&lt;ref&gt;Troidigezh [[Gwilh ar C'hoad]], [[1897]], p. 826.&lt;/ref&gt; ([[hebraeg]] : מַלְאָכִי ''Mloc'hi'' ; [[henc'hresianeg]] : Μαλαχίας ''Malac'hias'')&lt;ref&gt;Kavet e vez e [[saozneg]] ar stummoù ''Malachi'', ''Malachias'' ha ''Malache''.&lt;/ref&gt; zo unan eus an daouzek profed &quot;bihan&quot; eus an [[Tanac'h]]. Talvezout a ra e anv kement a &quot;ma c'hannad&quot;. Diouzh danvez e skrid ([[Levr Malac'hi]]) e c'heller tennañ e vevas en ur mare tost da hini [[Hagai]] ha [[Zec'haria (Profed)|Zec'haria]], un tamm diwezhatoc'h moarvat, en amzer [[Nehemia]] hag [[Ezra]], war-dro ar bloaz [[430]] kent JK rak adsavet e oa an Templ&lt;ref&gt;Troidigezh [[An Tour-Tan]], Levrenn 3, 1983, p. 263.&lt;/ref&gt;.

==Daveoù==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Tud eus ar Bibl]]</text>
      <sha1>tubajzqweyzq4felsqlhakjjw91xma0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eleno de Céspedes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132536</id>
    <revision>
      <id>2203382</id>
      <parentid>1886754</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:45:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1399" sha1="bnf2rk9azyrmwf4juuae478w2skicc0" xml:space="preserve">'''Elena de Céspedes''' a oa ur [[surjianerezh|surjianez]] [[spagnol]] eus ar {{XVIvet kantved}} hag a lavaras bezañ ur [[paotr|gwaz]]. 

Ganet e oa en [[Alhama de Granada]]. Hiron e oa, merc'h d'ur [[sklaverezh|sklavez]] du ha d'he ferc'henn. Adalek ma voe ganet e veze gwelet evel ur [[plac'h]], hag evel-se a-hed he yaouankiz. Brazezet e voe, gwilioudiñ a reas, emezi. Adal neuze, hervezi, e kemmas he c'horf, betek kaout [[kalc'h]]. Neuze e vevas evel ur gwaz, e vevas gant ur vaouez, hag e teuas da vout surjian.

E [[1586]], evit sevel gouel an arvar ha reiñ da ''Eleno'' de Céspedes an aotre da zimeziñ d'ur vaouez e c'houlennas Neroni, [[vikel]] [[Madrid]], un enselladenn gorfel a voe graet gant ar [[medisin]] brudet Francisco Díaz de Alcalá, medisin ha surjian ar roue [[Felipe II]], a savas ar c'hentañ skrid-arnod a [[troazouriezh|droazhouriezh]]. Hag eñ da embann e oa Eleno ur gwaz.

Ur bloaz e vevas Eleno e [[Yepes]], evel pried María del Caño, o labourat evel surjian eno hag en trowardroioù.

Ken iskis e voe kavet ar c'hemm ma voe diskuliet d'ar Gouarnour e Mezheven 1587. 

==Liamm diavaez==
*Marie-Catherine Barbazza, [https://web.archive.org/web/20201125204753/https://cvc.cervantes.es/literatura/criticon/PDF/026/026_019.pdf ''Un caso de subversión social: el proceso de Elena de Céspedes (1587-1589)'']

{{DEFAULTSORT:Cespedes, Elena de}}
[[Rummad:Surjianed]]</text>
      <sha1>bnf2rk9azyrmwf4juuae478w2skicc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eugenia Osterberger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136289</id>
    <revision>
      <id>2203386</id>
      <parentid>2120791</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T04:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31907" sha1="0cil363qxndkhsi1hb9qqu38nmye44t" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|'''Eugenia Osterberger'''|abcdef|talbenn sonerezh|000}}
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | [[Restr:Eugenia Osterberger.jpg|265px]]&lt;br&gt;'''Eugenia Osterberger'''&lt;hr&gt;
|-
| '''Anv''' || Prudencia Eugenia Juana&lt;br&gt;Osterberger Luard
|-
| '''Ganedigezh''' || [[20 a viz Kerzu]] [[1852]]&lt;br&gt;[[Santiago de Compostela]]&lt;br&gt;{{Galiza}}
|-
| '''Marv''' || [[8 a viz C'hwevrer]] [[1932]] &lt;small&gt;(79 bloaz)&lt;/small&gt; [[Nisa]]&lt;br&gt;{{Okitania}}
|-
| '''Micher''' || [[Sonerezh|Sonaozourez]]&lt;br&gt;[[Piano]]ourez
|}
'''Prudencia Eugenia Juana Osterberger Luard''' ([[Santiago de Compostela]] [[20 a viz Kerzu]] [[1852]] – [[Nisa]], [[8 a viz C'hwevrer]] [[1932]]), brudet evel '''Eugenia Osterberger''', a oa ur [[Sonerezh|sonaozourez]] ha [[piano]]ourez [[Galiza|c'halizat]] da vare ar [[romantelouriezh]].

Merc'h e oa d'ur vaouez eus [[A Coruña]] ha d'un engraver [[elzasat]].&lt;br&gt;
Abred e diskouezas bout dedennet gant ar sonerezh, ha plac'hig e oa c'hoazh pa zeskas seniñ ar piano. E [[1879]], bloavezhioù goude he distro eus ur stummadur e [[Bro-C'hall]], e timezas gant an ijinour gall François Saunier Goubard – abaoe an dimeziñ-se e voe graet ''Eugène Saunier'' ha ''Madame Saunier'' anezhi e Bro-C'hall – hag en em stalias e kêr A Coruña. Eno e chomas e darempred gant pennoù meur sonerezh hec'h amzer ha gant re al [[lennegezh]] evel ar skrivagnerez [[Emilia Pardo Bazán]] ([[1851]]-[[1921]]).&lt;br&gt;
Emezelañ a reas er gevredigezh ''Sociedad del Folklore Gallego'', bet diazezet e [[1881]] hag a voe kavell ar ''[[Real Academia Galega]]''. A-drugarez d'he labour war dachenn ar sonerezh e voe anvet Eugenia da ezel en ''Academia'' diouzhtu pa voe krouet e [[1906]].&lt;br&gt;
E [[1908]] e kuitaas Galiza gant he ziegezh da vont da Nisa, ma chomas betek he marv e 1932.
 
Dianav eo chomet an darn vrasañ eus hec'h oberennoù embannet gant ar soner [[Canuto Berea Rodríguez]] en A Coruña, gant F. Laurens e [[Pariz]] ha gant an ti-embann Benito Zozaya ha Casa Dotesio e [[Madrid]]. Oberennoù evit ar piano hepken pe evit piano ha mouezh eo an nebeud reoù anavezet digant ar sonaozourez a Gompostela. Ouzhpenn he labour war ar sonerezh e kemeras perzh e meur a luskad evit kas [[sevenadur]] Galiza war-raok&lt;ref&gt;{{gl}} [http://igualdade.xunta.gal/gl/protagonistas/eugenia-osterberger ''Xunta de Galicia'']&lt;/ref&gt;.

Kelenn ar sonerezh a reas ivez – p'edo o chom en A Coruña da nebeutañ : unan eus he skoliadezed e voe [[Pilar Castillo Sánchez]] ([[1895]]-[[1942]]), anezhi ur sonaozourez ha pianourez anavet el live etrebroadel&lt;ref&gt;{{gl}} [https://web.archive.org/web/20190913101849/http://culturagalega.gal/album/detalle.php?id=63&amp;autor=Pilar%20Castillo%20S%E1nchez ''Cultura Gallega'']&lt;/ref&gt;.

== Treuz ==
[[Restr:Santiago Corticela5.jpg|thumb|left|Chapel Corticela e Santiago de Compostela, ma voe badezet ha ma timezas Eugenia Osterberger]]
=== Yaouankiz ha stummadur ===
E Santiago de Compostela e voe ganet Prudencia Eugenia Juana Osterberger Luard d'an 20 a viz Kerzu 1852, hag antronoz e voe badezet e chapel Corticela an [[iliz-veur]].&lt;br&gt;
He zad, an Elzasad Georges Osterberger, a oa brudet evel engraver ha [[Maendreserezh|maendreser]] ; deuet e oa da gêr A Coruña evit labourat gant an [[Orfeberezh|orfebour]], engraver ha [[Luc'hskeudennerezh|luc'hskeudenner]] [[suis]] Henri Luard Falconier. Diwezhatoc'h e timezas gant Emilia, anezhi merc'h Falconier hag e wreg Bernarda Álvarez Gondovia ; Emilia Luard Álvarez e voe mamm Eugenia Osterberger.&lt;br&gt;
Pa voe desavet en un endro liesvroadek hag arzel e c'hallas Eugenia kaout ur stummadur speredel hag arzel klokoc'h eget na veze roet da verc'hed ar mare. Abred e tiskouezas bout dedennet-bras gant ar sonerezh, petra bennak ma ne ouzer ket gwall vat a-zivout he stummadur kentañ hag a c'hoarvezas en he c'hêr c'henidik ; a-raok he navet bloaz he devoe he fiano kentañ, bet prenet gant hec'h eontr Justo Luard e stal Canuto Berea e voe he fourvezer skridoù-sonerezh adal neuze. Gant Mariano Tafall, anezhañ [[ograou]]er iliz-veur Santiago de Compostela, e voe levezonet Eugenia evit dibab he benveg, hep mar ebet ; hennezh a oa bet o kelenn dezhi marteze, met dre studiañ ar c'henskriverezh etre Canuto Berea hag ur soner anvet Manuel Martí e c'heller dezastum e voe hennezh he c'helenner d'ar mare ma voe barrek a-walc'h ar plac'hig evit ma postje he zud ur sammad bras a arc'hant evit prenañ ar benveg.

Bloavezhioù diwezhatoc'h e voe kaset Eugenia da studiañ e [[Juilly]] ([[Seine-et-Marne]]), ma oa bet addigoret gant an [[abad]] Bautain ur skol serr abaoe [[1638]] ; eno e oa ur skolaj evit ar merc'hed, renet gant [[leanez]]ed eus an urzh anvet ''Les Dames de Saint-Louis''. A-drugarez d'he stummadur [[gallek]] e c'hallas gounez he bara dre reiñ kentelioù galleg ha sonerez, hep ma vije ret dezhi dimeziñ.
=== Kelennerez war ar galleg hag ar sonerezh ===
[[Restr:Comentario Eugenia Osterberger-El Diario de Santiago-19-10-1875.jpg|thumb|Bruderezh evit Eugenia Osterberger&lt;br&gt;''El Diario de Siantiago'', 19/10/1875]]
A-drugarez da genskriverezh Canuto Berea e ouzer e tistroas Eugenia da C'haliza e [[1874]], ma vevas e ti he zud ha ma prenas skridoù-sonerezh. Sonerez a-vicher e voe-hi, ha kelennerez war ar galleg ivez. War ar gazetenn ''El Diario de Santiago'' deiziadet 19 a viz Here 1875 e c'helled lenn :
{{Quotation|'' '''Srta. D.&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; Eugenia Osterberger''', profesora titulada en París, abre el 1.° de Nobiembre próximo, un CURSO DE FRANCÉS para Señoritas; Rua Nueva núm.4''&lt;br&gt;« An Dimezell Eugenia Osterberger, kelennerez diplomet e Pariz, a zigor d'ar 1{{añ}} a viz Du o tont, KENTELIOÙ GALLEG evit an Dimezelled; Straed Nevez niv. 4 »}}
War an hevelep pajenn e voe meneget perzhioù all Eugenia :
{{Quotation|''La señorita doña Eugenia Osterberger abre de nuevo en su casa Rúa Nova núm. 4, la enseñanza del idioma francés.&lt;br&gt;En el lugar correspondente verán nuestros lectores el anuncio, y no tememos pecar de oficiosos al recomendar las especiales circunstancias que para la enseñanza reúne tan simpática como ilustrada señorita, que á la par es una escelente profesora de piano.''&lt;br&gt;« A-nevez e tigor an Dimezell Eugenia Osterberger kelennadurezh ar galleg en he zi, Straed Nevez niv. 4.&lt;br&gt;El lec'h-se e welo hol lennerien ar gemennadenn, ha ne vimp ket re hastek oc'h erbediñ an endro dibar aozet evit ar c'helenn gant un dimezell ken hegarat ha brudet, hag a zo a hent all ur gelennerez dibar war ar piano. »}}
[[Restr:Santiago-Parcial de la Rúa Nova (13976291102).jpg|thumb|left|''Rúa Nova'' e Santiago de Compostela, m'edo ti ar re Osterberger]]
Gwirheñvel eo koulskoude ne oa ket mennet da gelenn galleg hepmuiken, pa roe kentelioù piano ivez ha pa oa dizalc'h a-fed arc'hant.

En he lizheroù da Ganuto Berea e reas meneg eus he yec'hed dister. En ul lizher dizeiziad, bet skrivet en hañv 1875 hep mar, e kemennas ne c'hellje ket mont da A Coruña er bloaz-se a-c'houde bout bet klañv-bras er goañv, an abeg ma voe erbedet dezhi gant ar vezeien mont d'ar maezioù ha ma'z eas da [[Betanzos|Vetanzos]]. El lizher-se e c'heller muzuliañ he darempred don gant ar sonerezh, na oa ket eviti nemet un diverr-amzer pa c'houlennas ur piano feurmet : a-du e savas gant ar priz, ma vije kaset buan dezhi rak « heptañ e choman hag e chomin bepred ur c'horf diene, ur spered dianal ».&lt;br&gt;
En hevelep lizher ivez e venegas teir oberenn edo oc'h aozañ hag a gasje pa vijent echuet : ur sonadenn, un ''impromptu'' hag un ''[[Teirgwerzenn|terceto]]''.&lt;br&gt;
A-hed he buhez he devoe Eugenia kudennoù gant he yec'hed. En ul lizher bet skrivet e [[1878]], da Ganuto Berea bepred, e c'houlennas adarre ur piano da feurmiñ e-pad he chomadenn e [[Carballo]] m'edo en ur c'hurdi. Moarvat e voe berr an arc'hant ganti er bloaz-se, pa zisplegas en ul lizher all da Ganuto Berea ne roje ket kentelioù ; ne ouzer ket petore kleñved a c'houzañve, met en ul eil lizher ma c'houlenne ur piano nevez evit he chomadenn e Carballo e kemmennas :
{{Quotation|''(...) estos días sin poder salir de casa por tener una especie de tumor en el lado izquierdo que no me deja salir al campo a gozar de la libertad.''&lt;br&gt;« (...) en deizioù-mañ hep gallout mont er-maez eus an ti en abeg d'un doare yoc'henn er c'hostez kleiz ha na'm lez ket da vont war ar maezioù evit en em vataat eus ar frankiz. »}}
=== Dimeziñ ha dilojañ da A Coruña ===
[[Restr:Canuto Berea Rodríguez.jpg|thumb|Canuto Berea Rodríguez]]
D'an [[20 a viz Here]] [[1879]], daou viz kent he 27 {{vet}} deiz-ha-bloaz ha yac'haet a-galz, e timezas Eugenia Osterberger e Santiago de Compostela gant an ijinour gall François Saunier Goubard, hag a oa o labourat el labouradeg [[gaz]] e karter ''Agros de Carreira'' e Compostela. Nebeud war-lerc'h, e [[1880]], e tilojas ar c'houblad da A Coruña ma voe anvet François da rener al labouradeg gaz. En hevelep bloavezh e voe ganet Jorge, ar mab henañ. E marilhoù an ti-kêr, war linenn micher ar vamm, e lenner &quot;en ti&quot; pe &quot;hini ebet&quot; evel ma c'hoarveze alies gant ar maouezed dimezet, petra bennak ma'z eus meur a vunud hag a ziskouez e kendalc'has Eugenia da gelenn ar sonerezh d'un nebeud skolidi ouzhpenn d'e mibien.

E-pad ma vevas en A Coruña e voe graet stad vat eus Eugenia Osterberger gant bourc'hizien kêr, ken en abeg da staelad he gwaz, da lorc'hañs tiegezh he mamm ha d'he berzhioù-hi war tachennoù an [[arz]]où hag ar [[sevenadur]]. Oberiant e voe ar sonaozourez e buhez sevenadurel ha kevredigezhel kêr, ha daremprediñ a reas an tiegezhioù gallek a oa staliet eno.&lt;br&gt;
Etre [[1890]] ha [[1900]] e voe anvet he fried da veskoñsul [[Rusia]], ar pezh a ledanaas kelc'hiad o mignoned dre zegemer en o zi izili ar goñsuliezh en A Coruña.

Ar c'houblad Osterberger a gemeras perzh en oberennoù karitezel dre roadoù arc'hantel ha traezoù a lakaent e sav-taol. Eugenia a ouestlas amzer da oberiantizoù araokadour evel ar c'hreizennoù evit ar skolioù – ar pezh a c'heller lakaat war kont he desevel-hi ha metoù he ziegezh, pa oa [[Frañmasonerezh|frañmasoned]] eus he zad-kozh a-berzh mamm, eus he fried hag eus breur hennezh. Evit gwir, pa zivizas kêr A Coruña sevel ur ''Padroado das Colonias Escolares'' (&quot;Kuzul Kreizennoù ar Skolioù&quot;) e [[1903]] e voe anvet Eugenia Osterberger da sekretourez.

Buhez-buhezek e veze A Coruña a-fed sonerezh d'ar mare-se, pa zegemere ingal strolladoù [[opera]] [[italia]]n ha pa veve meur a sonaozour enni, en o zouez [[Pascual Veiga]] hag a grouas ''El Orfeón Coruñés'', pe c'hoazh Canuto Berea e-unan. Kement-se a vroudas Eugenia, na baouezas biskoazh da seniñ ha da sonaozañ, hogen he staliad ha kendivizadoù kevredigezhel ar mare a vire ouzh he sonerezh da guitaat kelc'hiad he ziegezh pe he mignoned, ha peogwir e veze lakaet ar sonaozañ da vicher ur gwaz e veze sellet evel dizereat embann oberennoù ur vaouez.
[[Restr:Lo eterno. Sofía Casanova. Madrid, 1917. 1ª edición. Imprenta Prensa Popular. Director Jose de Urquia.jpg|thumb|Sofía Casanova]]
Koulz Eugenia hag he gwaz a voe oberiant el ''[[Liga Gallega]]'', ur strollad [[politikerezh|politikel]] broadelour bet krouet e [[1897]] ; en o zi e voe lidet e [[1898]] anvadur ar gazetennerez, skrivagnerez ha barzhez [[Sofía Casanova]] da ezel a enor. Nebeud goude an darvoud, ar ''Revista Gallega'' a gontas perzh Eugenia Osterberger el lid gant he fiano hag he mouezh :
{{Quotation|''(...) Para que la visita resultase una grata velada se rogó a Madame Eugènie O. de Saunier, que es una excelente pianista, que ejecutase alguna composición suya, y esta tocó una inspirada Muiñeira y cantó acompañándose al piano una hermosa melodía titulada Adiós a Galicia, de cuyas composiciones es autora.&lt;br&gt;La esmerada ejecución de Mme. Saunier y el gusto con que emite su linda voz, le valieron entusiastas y sinceros aplausos, no debidos a la cortesía, sino al indiscutible mérito de tan competente profesora, que más de una vez ha sido objeto de espontáneas ovaciones.''&lt;br&gt;« (...) Evit ma vije plijus ar weladenn e voe goulennet digant an itron Eugénie O. de Saunier, hag a zo ur biaonourez dibar, seniñ lod eus he oberennoù, ha sonet he deus ur ''muñeira'' awenet ha kanet he deus en ur seniñ ar piano ur vrav a gerzenn anvet ''Adiós a Galicia'', bet savet ganti.&lt;br&gt;He c'hoariadenn aketus hag ar blijadur a laka en he mouezh kaer o deus degaset d'an itron Saunier ur stlakadeg entanet ha gwirion, n'eo ket dre gourtezi, hogen dre zellid direndael ur gelennerez ker barrek, hag he deus meur a vech resevet youadegoù emdarzh. »}}
Dre anvioù an oberennoù meneget e c'heller meizañ e oa angoulet ar sonaozourez evit sonerezh hengounel Galiza.&lt;br&gt;
E 1898 ivez e dedias dezhi Sofía Casanova he barzhoneg ''Al fondear en la Coruña la Escuadra francesa'', gant ar meneg-mañ :
{{Quotation|''A Mme. Eugénie Saunier, inspirada autora de la melodía Adiós, Galicia.''&lt;br&gt;« D'an itron Eugénie Saunier, aozerez awenet ar gerzenn ''Adiós a Galicia''. »}}

Eugenia Ostenberger a gendalc'has da sonaozañ er c'hantved nevez, hec'h oberennoù o vout skignet e broioù evel [[Arc'hantina]] : eno, e miz Kerzu [[1907]], ar gelaouenn ''Región Galaica'' e [[Buenos Aires]] he zrugarekaas evit bout kaset 25 skouerenn eus he oberenn ''Cantigas y melodías gallegas'', dediet da Greizenn C'halizek Buenos-Aires, kevret gant oberennoù all evel ur ''Muiñeira'' hag ur ''Melodía Gallega''.&lt;br&gt;
Kenderc'hel da gelenn a reas ivez, pa ouzer dre ar c'hazetennoù e voe Pilar Castillo Sánchez unan eus he skoliadezed er mare-se.

Da nebeutañ er bloavezhioù diwezhañ a dremenas en A Coruña e veze kustum ar c'houblad da aozañ emvodoù en o zi ma veze dalc'het kaozeadennoù, lennet barzhonegoù ha sonet. Brudet e veze an emvodoù-se e gwask ar mare, ha pennadurezhioù a gemere perzh, evel an [[tenor]] [[Ignacio Varela (tenor)|Ignacio Varela]].

An testeni diwezhañ eus bezañs Eugenia Osterberger en A Coruña, deiziadet 29 a viz C'hwevrer [[1908]], zo ul lizher da Ganuto Berea ma verzer ur bazenn nevez e buhez ar sonaozourez, daoust d'he c'hudennoù yec'hed padus.&lt;br&gt;
Goude bout kuitaet A Coruña e kendalc'has François Saunier da vout pennrener ''Aguas de La Coruña'' hag e voe ret dezhañ kenderc'hel ivez d'ober war-dro kudennoù kêr, petra bennak ma n'eus testeni ebet eus distro Eugenia d'ar gêr c'halizat e-kerzh ar bloavezhioù da heul al lizher. En diwezh e tilojas an tiegezh da Vro-C'hall, m'edo al lodenn vrasañ eus ar vibien o studiañ hag o labourat, ar vroadelezh c'hall ganto. François Saunier e-unan a asantas d'ur garg a rener en ''Établissements Farge'' e Nisa.
=== Dilojadeg da Nisa ha bloavezhioù diwezhañ ===
E 1908, goude bout chomet e-pad 27 vloaz en A Coruña, Eugenia Osterberger ha François Saunier a guitaas kêr da vat hag a zilojas da Nisa e Bro-C'hall. Petra bennak ma ne gaver ket gwall galz a destenioù eus oberiantiz ar sonaozourez er gêr c'hall e ouzer ne oa ket disheñvel-bras he buhez e Nisa diouzh en hini a rene er gêr c'halizat.

Kenderc'hael a reas da ren he buhez a bried, mamm, mamm-gozh ha sonaozourez, pa skrivas oberennoù nevez ha pa gemeras perzh en oberennoù meur a sonaozour all evit a piano. Marteze ez eo e Nisa e reas anaoudegezh gant ar sonaozour a orin [[Ukraina]]t [[Fedir Stepanovych Yakimenko]] (Якименко Федір Степанович, [[1876]]-[[1945]]), anezhañ kelenner kentañ [[Igor Stravinskiy]], hag a zedias dezhi un oberenn evit ar piano anvet ''Chant printanier''. Unan all eus ar sonerien a zarempredas eo an Italian Gabriel Bonincontro, a zedias dezhi e ''Holé! Zagala – Le plus brillant paso doble'' hag a gempennas evit ur pempad kerdin, ur piano hag ul laz-seniñ he fezh ''Mignardises'' he devoa aozet evit ar [[Klav-kerdin|c'hlavisim]].

Koulskoude ne voe ket aes bepred buhez an tiegezh e Nisa, rak en abeg d'ar [[Brezel-bed kentañ]] e c'houzañvas poanioù evel an darn vrasañ eus ar familhoù gall o welet o mibien hag o mibien-gaer o vont d'an talbenn.&lt;br&gt;
Nebeut a-raok diwezh ar brezel, d'an 11 a viz Gwengolo [[1918]], e varvas François Saunier Goubard en e di d'an oad a 65 bloaz. Goude marv he fried e kendalc'has Eugenia Osterberger da vevañ e Nisa betek he marv d'an 8 a viz C'hwevrer 1932.&lt;br&gt;
War hec'h akta a varv ez eo bet kontet evel Gallez, daoust dezhi bout bet ganet e Santiago de Compostela.

== Ankouaet hag addizoloet ==
Ankouaet e voe Eugenia Osterberger betek ma voe kavet dre zegouezh gant ar glaskerez Rosario Martínez Martínez anv ar sonaozourez en ur pennad diwar-benn Sofía Casanova. Adalek neuze e voulc'has un enklask hag he c'hasas da adsevel buhez ar sonaozourez ; pevarzek oberenn a voe adkavet ganti, a voe studiet ha dielfennet gant ar [[Kerzoniezh|gerzoniourez]] Beatriz López Suevos. E [[2013]] e voe embannet al labourioù kentañ diwar-benn Eugenia Osterberger&lt;ref&gt;{{gl}} [http://praza.gal/cultura/14373/unha-muller-non-podia-tocar-musica-so-un-pouquino-para-adornar-o-seu-curriculo-e-casar-ben/ ''Praza Pública'', 06/06/2017]&lt;/ref&gt;.

Hec'h anv-familh hag he dimeziñ gant ur Gall e voe pennabeg d'an ankounac'h-se marteze, pa vije bet techet ar studierien war ar sonerezh galizat da grediñ ne oa ket-hi eus ar vro, hogen un estrenez hag he devoa bevet e Galiza. Un abeg all a oa, hervez Rosario Martínez : ur vaouez e oa Eugenia, a rankas desevel nav bugel, ha dizereat e oa bout sonaozourez a-vicher d'ar mare-se ; evel m'er skrivas ar glaskerez :
{{Quotation|''Una muller non tiña que pintar nin que tocar música más que un pouquiño, para adornar o seu currículo e casar ben.''&lt;br&gt;« Ur vaouez n'he deveze ket ezhomm da livañ pe da seniñ muioc'h eget un tammig, evit kinklañ he ''c'hurriculum vitae'' ha dimeziñ mat. »|Rosario Martínez Martínez}}
D'an 22 a viz Du [[2017]] e voe kinniget e ''Paraninfo'' Skol-veur Santiago de Compostela al levr ''Eugenia Osterberger – A compositora galega da Belle Époque'', gant ar [[soprano]] Susana de Lorenzo o kanañ un nebeud oberennoù digant ar sonaozourez c'halizat&lt;ref&gt;{{es}} [https://www.lavozdegalicia.es/noticia/santiago/santiago/2017/11/23/reivindicando-eugenia-osterberger/0003_201711S23C119910.htm ''La Voz de Galicia'', 23/11/2017]&lt;/ref&gt;. Gant al levr e teu ur [[CD]] ma'z eus bet enrollet oberennoù Eugenia Osterberger, gant Beatriz López Suevos ouzh ar piano ha Susana de Lorenzo ouzh ar c'han, en o zouez ar c'hanoù bet aozet en A Coruña ha ''Le Rouet de Grand'maman (Fileuse)'' evit ar piano hepken.

== Oberennoù ==
Dianav eo an darn vrasañ eus oberennoù Eugenia Osterberger, a voe embannet gant Canuto Berea Rodríguez en A Coruña (an oberennoù binviadurel hepken), F. Laurens e Pariz hag an embannadurioù Benito Zozaya y Casa Dotesio e Madrid.&lt;br&gt;
Pezhioù evit ar piano hepken ha kanaouennoù evit ar piano hag ar vouezh eo an nebeud oberennoù anavezet&lt;ref&gt;{{es}} [https://www.mundoclasico.com/articulo/19152/Eugenia-Osterberger-recuperar-la-memoria-hist%C3%B3rica ''Mundo Clásico'', 24/04/2014]&lt;/ref&gt;, a gaver e meur a zielldi ha levraoueg koulz e Galiza, e [[Spagn]] hag e Bro-C'hall. Un dousennadoù hepken en holl eus oberennoù Eugenia zo anavezet.

Perzh a gemeras Eugenia Osterberger er sevel ur sonerezh klasel galizat evit ar bobl, dre oberennoù evit ar piano, kanaouennoù ''a capella'' ha reoù evit mouezh ha piano. Hervez Rosario Martínez, a-live gant labourioù sonaozourien c'halizat hec'h amzer evel [[José Castro González|Chané]] ([[1856]]-[[1917]]) pe [[Xosé Baldomir]] ([[1865]]-[[1947]]) eo oberennoù Osterberger, hag uheloc'h zoken eget re Chané e-unan pe re [[Xoán Montes]] ([[1840]]-[[1899]]) – peogwir e save-hi « sonerezh e doareoù all [[Europa|europatoc'h]] eget na raent-i », eme ar glaskerez.&lt;br&gt;
Mennet e oa Eugenia Osterberger, evel ar soaozourien c'halizat, da adkavout ha kas war-raok sevenadur Galiza dre e lakaat a-live gant luskoù europat hec'h amzer. « Aspiaouañ a rejont an danvez henvroat, hon hini, hogen en ur sevenadur hag a zeu eus ar romantelouriezh », eme Rosario Martínez. Awenet eo sonerezh ar sonaozourez c'halizat gant an doareoù a veze diouzh ar c'hiz en Europa, ha gouzout a reas drezo adkavout ha lakaat e pozioù he c'hanaouennoù gwrizioù poblek ha hengounel Galiza.
===Oberennoù evit ar piano hepken===
P'edo o chom en A Coruña e savas hec'h oberennoù evit ar piano hepken ; evit bout sonet en ti e voent aozet, setu e c'hallont bout sonet gant amatourien. En o zouez ez eus dañsoù poblek ha pezhioù doareet (nozkanoù, balladennoù, ''impromptus'', luskellerezioù hag all).

Teir valsenn da nebeutañ a voe savet gant E. Osterberger : ''Lucia'', ''Les Hirondelles'' hag ''Insinuante''. O-zeir a grog dre ventadoù gorrek kent reiñ lec'h d'ar valsenn, hogen en hini gentañ e tibabas ar sonaozourez meur a lusk, en ''Hirondelles'' e pouezas war ar gerzenn hag ''Insinuante'' a skrivas evel ur ''valse-Boston'', ar pezh a ziskouez e ouie diouzh gizioù hec'h amzer.

E ''Le Rouet de Grand'maman (Fileuse)''&lt;ref&gt;''Opus'' 148.&lt;/ref&gt; e c'heller klevout levezon div oberenn hag a veze brudet-bras en {{XIXvet kantved}} : ''lied'' [[Franz Schubert]], ''Gretchen am Spinnrade'' (&quot;Dimezell ouzh ar c'harr-nezañ&quot;) hag an tenergan diboz ''La Fileuse'' gant [[Felix Mendelssohn]]. Evel en daou bezh-se, e ''Fileuse'' E. Osterberger e klever ar c'harr-nezañ o treiñ dibaouez dre c'hoari ar c'hrogennoù gant an dorn kleiz, tra ma vez aroueziet ar rod o kas al lusk dre notenn gentañ boud ha hir pep mentad.&lt;br&gt;
Levezon an daou sonaozour meur a glever ivez en he ''Méditation (Nocturne)'', ma tibabas un eilerezh heñvelson evit lakaat ar gerzenn da dalvezout, evel ma reas [[Frédéric Chopin]] en e ''Nocturnes''.

He fezh ''Pavana Louis XIII'', he devoa aozet evit ar piano hepken, a voe kempennet evit ul laz-seniñ ; en doare-se end-eeun e voe sonet alies, petra bennak ma n'ouzer ket ha ganti e voe kempennet pe gant Ricardo Quiroga, anezhañ penn al laz ''Banda do Rexemento de Isabel a Católica'' ; gantañ e voe sonet ar pezh e kensonadegoù dre ziv wech da nebeutañ e [[1907]].

Eus chomadenn Eugenia Osterberger e Bro-C'hall ne voe adkavet nemet daou bezh e 2017 : ''Zingha-Bandi, danse hindoue pour piano'' ha ''Danse Jacquelinette''.
===Oberennoù evit ar vouezh===
En he labour evit ar vouezh e tiskouezas ar sonaozourez bout troet gant ar varzhoniezh lourennek ha nesaelour, a-stur gant [[lennegezh]] ar romantelouriezh.&lt;br&gt;
Boaz e oa-hi da sevel ar pezhioù-se gant piano ha mouezh a bep eil, hervez an heuliad : rakc'hoari - kan - etrec'hoari - kan - etrec'hoari - kan - dianc'hoari.
;Pezhioù italianek ha gallek
Galizek eo al lodenn vrasañ eus pezhioù E. Osterberger evit ar vouezh, petra bennak ma'z eus ivez div ganaouenn [[italianek]] ha reoù [[gallek]]. E-kerzh e chomadenn en A Coruña hepken e savas daou bezh ha ne glotont ket gant doare ar gerzenn c'halizek, pa'z int italianek : ''M'ami dicesti''&lt;ref&gt;''Opus'' 158.&lt;/ref&gt; hag ''Ove sei?''. Un ''aria'' eo an hini kentañ, par da re a ganed en {{XIXvet}} kantved, tra ma hañval an eil bout levezonet gant hengoun ar c'han italianek deveret diouzh aozerien evel [[Francesco Paolo Tosti]] ([[1846]]-[[1916]]).

E-touez he fezhioù gallek emañ ''Les Roses de Saadi'', ''Amour est mort !'', ''Simple Histoire'' (o-zri bet aozet e Pariz, 1922) ha ''Solitude, mélodie romantique'' (Paríz, 1923). Kempleshoc'h eo [[klotadouriezh]] ''Les Roses de Saadi'' eget en oberennoù a savas en A Coruña. Diwar ur varzhoneg gant [[André Rastier]], pried he merc'h Rosina, e voe aozet ''Amour est mort !'', sinet &quot;E. Saunier&quot;&lt;ref&gt;{{fr}} [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k393348x ''Gallica'']&lt;/ref&gt; ; kemmañ a ra toniadur ar vouezh bewech ma kan « ''Amour est mort !'' ». ''Simple Histoire'' zo ur gerzenn dediet da Rosina ; romantelour eo ar stumm, pa vez pouezusoc'h ar pozioù hag ar c'han ennañ eget an eilerezh.
;Kerzennoù galizek
Ken meulet ha dastaolet e voe doare ar gerzenn c'halizek, a vije bet levezonet gant al ''lied'' [[Alamagn|alaman]] hag ar gerzenn c'hallek, ma'z eo dioutañ e teuas an darn vrasañ eus brud kempredidi Eugenia Osterberger, na voe ket un nemedenn pa savas un niver bras a bezhioù en doare-se. Canuto Berea e voe pennembanner ar c'herzennoù galizek, hogen biskoazh ne embannas pezhioù galizek digant Eugenia.&lt;br&gt;
E 2017 e voe kavet peder eus he c'herzennoù, ha peder all en he dastumad ''Cántigas y Melodías Gallegas'' m'he devoa lakaet sonerezh war peder kanaouenn boblek all.

Eeun peurliesañ e vez an eilerezh e pezhioù galizek ar sonaozourez, evel e ''Ausencia – Melodía gallega'' (&quot;Ezvezañs – Kerzenn c'halizek&quot;) ma son evel kornboud ur ''gaita''&lt;ref&gt;Ar [[binioù]] galizat hag [[Asturies|astur]].&lt;/ref&gt; Alies e skrivas er ventadurezh 6/8, a glever en ''Ausencia'', en ''Adiós a Galicia''&lt;ref&gt;E 3/4 emañ kreiz ar gerzenn koulskoude.&lt;/ref&gt;. pe e ''Neve''. Un dezverk all eo an implij stank eus al lusk galizat-rik &quot;krogenn biket - hantergrogenn - krogenn&quot; a glever en ''Adiós a Galicia'' hag e ''Neve'' c'hoazh. E ''Cántigas y Melodías Gallegas'' e vez bepred ur rakc'hoari ouzh ar piano ma klaskas ar sonaozourez sonioù eus ar sonerezh galizat hengounel evel ar c'hornboud, ar c'hriadennoùigoù pe ar frzennoù kerzennel hengounel. Hevelep rakc'hoari a glever ivez en ''Neve'', ma'z eo e doare unton ur c'hantilen evit pouezañ war gravder ar pezh.&lt;br&gt;
Ker pouezus e oa an doare ma voe skrivet a-zivout embannadur ''Adiós a Galicia'' er gazetenn spagnat ''El País'' d'ar 14 a viz Du [[1899]] :
{{Quotation|'' ''Adiós a Galicia'' – La inspirada compositora Dna E. Saunier, acaba de publicar una melodía titulada “Adiós Galicia”.&lt;br&gt;Los que conocen la nueva producción de la notable artista hacen grandes elogios de ella, lo cual no es de estrañar tratándose de la Sra. Saunier tan ventajosamente conocida en España.&lt;br&gt;
La obra está editada con lujo por la casa Zozaya.''&lt;br&gt;« ''Adiós a Galicia'' – Emañ ar sonaozourez awenet Doña E. Saunier o paouez embann ur gerzenn anvet ''Adiós a Galicia''.&lt;br&gt;Meulet-bras e vez labour nevez an arzourez heverk gant ar re en anavez, ar pezh n'eo ket souezhus pa vez kaoz eus an itron Saunier ken brudet mat e Spagn.&lt;br&gt;Gant pompad ez eo bet embannet an oberenn gant an ti Zozaya. »}}

''Adiós a Galicia'', gant komzoù ar barzh ha [[mezegiezh|mezeg]] [[Manuel Lois Vázquez]] ([[1868]]-[[1899]]) eo hiziv kan ofisiel [[Maside]], e [[proviñs Ourense]].
;''T'amo'', ur pezh divyezhek
''T'amo'' (&quot;Da garout a ran&quot;) zo un oberenn evit ar piano hag ar vouezh, m kemers ar sonaozourez ur skrid [[spagnolek]] digant ar barzh spagnat [[José Zotillas]] ([[1817]]-[[1893]]), tennet eus ''Gnomos y Mujeres'' (&quot;Teuzigoù ha Maouezed&quot;, [[1886]])&lt;ref&gt;{{es}} [https://web.archive.org/web/20180222044649/https://bibliotecadigital.jcyl.es/es/consulta/registro.cmd?id=2301 ''Bibliotheca Digital de Castilla y León]&lt;/ref&gt;. En eil rann eus e labour ''(Mujeres)'' e krod dre arguzenniñ e gwerzennoù evit sevel a-du gant dinded ar maouezed hag e kendalc'h gant ur stirad barzhonegoù gouestlet da veur a vaouez, ''Yo te amo'' en o zouez. Eugenia Osterberger a droas ar skrid e galleg, marteze evit e brofañ d'ar vaouez e oa bet dediet ar varzhoneg dezhi : an itron de Servoules, gwreg Louis Richaud de Servoules, beskoñsul bet kaset da A Coruña e miz Here [[1855]].

War golo ar skrid-sonerezh, a voe kavet e Levraoueg [[Kastilha ha León]], e lenner e voe embannet al labour en A Coruña d'ar 15 a viz Ebrel 1886, hag a zivout an amzer verr a oa bet etre embannadur ar varzhoneg ha hini ar sonerezh, a zeuas er gouloù e Madrid en hevelep bloavezh.

An oberenn anvet ''Romance'' zo savet gant dazc'hoarioù piano etre an teir rann. Piano ha mouezh zo e pep rann, gant ur poz gallek hag unan spagnolek, evit bout kanet evel skrivet pe gant ar skrid gallek war-lerc'h an hini spagnolek.
;Sonerezh kambr
Ur pezh sonerezh kambr hepken digant Eugenia Osterberger zo bet kavet e 2017 : ''Mélodie Espagnole (Sentimentale)'', bet skrivet evit ar piano hag ar [[violoñsell|c'haolviolin]]. Douetus eo e skrivas muuioc'h koulskoude, pa lenner en he lizheroù kaset eus Betanzos da Ganuto Berea menegoù eus oberennoù all he devoa kaset evit ma rofe ar sonaozer e lai diwar o fenn :
{{Quotation|''En cuanto estén listas una sonata, un impromptu e un terceto, de mi composición, pienso mandar a Vd. una prueba de manuscrito contando sobre su indulgencia, y deseando su parecer.''&lt;br&gt;« Kerkent ha prest ur sonadenn, un ''impromptu'' hag un ''terceto'' bet savet ganin ez on mennet da gas un amprouenn deoc'h, en ur gontañ war ho trugarez hag o c'houlenn hoc'h ali. »}}
Hini ebet eus an tri fezh-se n'eo bet adkavet.

Ur pezh berr eo ''Mélodie Espagnole (Sentimentale)'', peder fajenn evit ar piano hag ar c'hourvioloñs, bet skrivet en A Coruña e [[1890]] hag embannet gant ar sonaozourez hec'h-unan marteze, pa n'eus embanner ebet meneget. Dediet eo d'un ao. Tondu, a c'hellfe bout un embanner gall hag a grogas gant ar vicher e [[1854]] goude bout skrivet e [[1853]] un hentenn treuzlec'hiadur a vije bet anavezet gant Eugenia pa oa gant he stummadur e Bro-C'hall.

== Eugenia Osterberger hag intelligentsia hec'h amzer ==
[[Restr:Emilia Pardo Bazan (1896).jpg|thumb|Emilia Pardo Bazán e [[1896]]]]
Darempredoù he deveze Eugenia Osterberger koulz gant sonaozourien c'halizat pennañ hec'h amzer ha gant skrivagnerien evel [[Emilia Pardo Bazán]] ([[1851]]-[[1921]]). En A Coruña e dibenn an {{XIXvet}} kantved edo kalz tud a-bouez prederiet gant gwarediñ yezh ha hengoun Galiza. Perzh a gemeras Eugenia Osterberger el luskad-se, pa savas pezhioù awenet gant barzhonegoù digant perzhidi c'halizek all. En diwezh ez emezelas er gevredigezh ''Sociedad del Folklore Gallego'', kadoried gant Emilia Pardo Bazán. En abeg d'e degasadennoù war tachenn ar sonerezh e voe anvet da ezel eus ar ''Real Academia Gallega'' pa voe diazezet e 1906.

E darempred e voe ivez gant ar skrivagnerez ha kazetennerez Sofía Casanova, a zedias dezhi he barzhoneg ''Al fondear en la Coruña la Escuadra francesa'', hag a genskrive ganti. Marteze e kasas ar skrivagnerez skridoù-sonerezh digant E. Osterberger ha sonaozourien c'halek all ganti evit skignañ o oberennoù e [[Polonia]], ma voent sonet gant he breur-kaer Josef Lutosławski, anezhañ tad ar sonaozour brudet [[Witold Lutosławski]] ([[1913]]-[[1994]]).&lt;br&gt;
Marteze e voe ivez e darempred gant ar skrivagnerez [[Filomena Dato]] ([[1856]]-[[1926]]), eus [[Ourense]], anezhi ur vignonez tost da Sofía Casanova ; gant unan eus barzhonegoùFilomena e voe awenet Eugenia evit he c'herzenn c'halizek ''Neve''.

Dre hec'h oberiantiz el ''Liga Gallega'' e chomas ivez e darempred gant pennadurezhioù ar ''Rexurdimento''&lt;ref&gt;An Emsav galizek, al luskad evit aspiaouañ yezh ha sevenadur Galiza, bet boulc'het e kreiz an {{XIXvet}} kantved gant an istorour Manuel Murguía e 1863.&lt;/ref&gt; evel [[Manuel Murguía]] ([[1833]]-[[1923]]), [[Eduardo Pondal]] ([[1835]]-[[1917]]) pe [[Andrés Martínez Salazar]] ([[1846]]-[[1923]]) – o-zri a voe e ti ar re Saunier da geñver abadenn kimiadiñ Sofía Casanova e [[1938]], ma profjont ur parch arzel dezhi a-raok ma kuitaje-hi Galiza da vont da chom e Polonia.

== Levrlennadur==
* {{es}} Beatriz López-Suevos Hernández &amp; María del Rosario Martínez Martínez : ''Eugenia Osterberger (Mme. Saunier) – Una aportación femenina a la creación musical gallega'', Asociación Cultural de Estudios Históricos de Galicia, n°9, pp.&amp;nbsp;151–232, 2013 – [https://www.worldcat.org/title/nalgures/oclc/436484431 ISSN 188-6349]
* {{gl}} Beatriz López-Suevos Hernández &amp; María del Rosario Martínez Martínez : ''Eugenia Osterberger – A compositora galega da Belle Époque (1852-1932)'', Ouvirmos, Ourense, 2017 {{ISBN|978-84-944008-6-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=3}}

{{Commons}}

[[Rummad:Tud Galiza]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1852]]
[[Rummad:Marvioù 1932]]</text>
      <sha1>0cil363qxndkhsi1hb9qqu38nmye44t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ael Moroni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138449</id>
    <revision>
      <id>2203430</id>
      <parentid>1806895</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T10:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="782" sha1="85q2saplmc6vwjoknkv993nfaavjoi7" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:MORONI2.JPG|thumb|Delwenn an Ael Moroni e [[Suis]]]]
An '''Ael Moroni''' zo, evit ar [[Mormonegezh|Vormoned]], un ael a vefe deuet alies da gaozeal gant [[Joseph Smith]]. Deuet e vefe da welet Smith meur a wech, adalek an [[21 a viz Gwengolo]] [[1823]]. Hervez Smith, an ael a oa gward ar [[Plakennoù aour]], hag a vefe, hervez luskad Sent an devezhioù diwezhañ, diazez [[Levr Mormon]]. Ar plakennoù aour a vefe bet lakaet dindan douar en un dorgenn nepell diouzh ti Smith e kornôg [[stad New York]]. 

Moroni zo un dudenn diazez evit teologiezh luskad &quot;Sent an devezhioù diwezhañ&quot;. Adkavet e vez alies en tisaverezh hag en arzoù Mormon. Ouzhpenn Smith, tri den o doa embannet e oant bet test pe o doa gwelet an Ael Moroni e 1829.

[[Rummad:Mormonegezh]]</text>
      <sha1>85q2saplmc6vwjoknkv993nfaavjoi7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203432</id>
      <parentid>2203430</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T10:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="827" sha1="2qhg5in8j63ctafyea8bo3ktf6805dv" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:MORONI2.JPG|thumb|Delwenn an Ael Moroni e [[Suis]]]]
An '''Ael Moroni''' zo, evit ar [[Mormonegezh|Vormoned]], un ael a vefe deuet alies da gaozeal gant [[Joseph Smith]]. Deuet e vefe da welet Smith meur a wech, adalek an [[21 a viz Gwengolo]] [[1823]]. Hervez Smith, an ael a oa gward ar [[Plakennoù aour]], hag a vefe, hervez luskad Sent an devezhioù diwezhañ, diazez [[Levr Mormon]]. Ar plakennoù aour a vefe bet lakaet dindan douar en un dorgenn nepell diouzh ti Smith e kornôg [[stad New York]]. 

Moroni zo un dudenn diazez evit teologiezh luskad &quot;Sent an devezhioù diwezhañ&quot;. Adkavet e vez alies en tisaverezh hag en arzoù Mormon. Ouzhpenn Smith, tri den o doa embannet e oant bet test pe o doa gwelet an Ael Moroni e 1829.

[[Rummad:Mormonegezh]]
[[Rummad:Ael Moroni]]
[[Rummad:Levr Mormon]]</text>
      <sha1>2qhg5in8j63ctafyea8bo3ktf6805dv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goblin Slayer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139653</id>
    <revision>
      <id>2203395</id>
      <parentid>2077278</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T06:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2521" sha1="iv77x0q0gyfbynktm5zt5azqxmduk5x" xml:space="preserve">{{databox}} 
[[Restr:Goblin Slayer alternative logo.svg|thumb|upright=1.2|Logo ar manga Goblin Slayer]]
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
{{Infobox/Titl|'''Goblin Slayer'''|abcdef|talbenn bd|000}}
&lt;!--|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | --&gt;
|- bgcolor=&quot;#fedcba&quot; align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''ゴブリンスレイヤ &lt;br&gt;''Goburin Sureiyā'''''
|-
| '''Rummad''' || ''[[Seinen|Seinen manga]]''&lt;br&gt;
[[Ecchi]]
|-
| '''Doare''' || ''[[Seinen|Seinen manga]]''&lt;br&gt;
[[Ecchi]]&lt;br&gt;[[Shōnen]]
|- bgcolor=&quot;#fedcba&quot; align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''Goblin Slayer'''''
|-
| '''Senario''' || [[Kōsuke Kurose]]
|-
| '''Treser''' || 
|-
| '''Embanner''' || [[Restr:Flag of Japan.svg|22px|border]] [[Square Enix]]&lt;br&gt;[[Restr:Flag of France.svg|22px]] [[Kurokawa]]
|-
| '''Rakembann''' || [[Restr:Flag of Japan.svg|22px|border]] [[Monthly Big Gangan]]
|-
| '''Embann''' || [[25 a viz Mae]] [[2016]] - Bremañ
|-
| '''Levrennoù''' || 6 betek-henn
|}
'''Goblin Slayer''' (japaneg: ゴブリンスレイヤー romanekadur Hepburn: Goburin Sureiyā) zo un heuliad romantoù japanek [[dark fantasy]] gant [[Kumo Kagyu]] ha skeudennet gant [[Noboru Kannatuki]]. Un adsevel doare [[manga]] a zo bet savet gant [[Kōsuke Kurose]] hag embannet bep miz er gazetenn [[Monthly Big Gangan]]. Un eil adsevel a zo bet gant [[Masahiro Ikeno]] embannet er memes kelaouenn. Ur manga en a-raok gant [[Kento Eida]] a zo embannet en [[Young Gangan]]. Teir fladenn romant aodio a zo bet embannet ivez. Ur stirad tresadennoù-bev japanat a zo bet savet gant ar studio [[White Fox]] hag embannet evit ar wech kentañ d'ar 7 a viz Here betek an [[30 a viz Kerzu]] [[2018]]. An heuliad manga a zo doare [[seinen]] gant feulster garv ha lodennoù reizhel kreñv
== Istor ==
En ur bed [[fantasy]], avanturourien a zeu eus pep lec'h evit dont da vezañ ezel eus ur c'houch. Kevratoù lies a zo hag hervez an dañjer e vez paeet mat. Ur velegez yaouank a 15 vloaz, diskiant eus ar bed-se a vez degemeret en ur skipailh kefridiet da chaseal [[goblin]]ed. Ur c'hwitadenn eo ar chase, an holl a zo lazhet nemeti. Savetaet eo gant un c'hadour iskis anvet Goblin Slayer, hag a zo mennet gant ar c'hoant da lazhadegañ an holl goblined dre an holl zoareoù memes ar re euzhusañ.
== Liammoù diavaez ==
* [https://magazine.jp.square-enix.com/biggangan/introduction/goblin_slayer/ Lec'hienn ofisiel ar manga]
* [https://web.archive.org/web/20200403133706/https://ga.sbcr.jp/sp/goblin_slayer/ Lec'hienn ofisiel ar romantoù]

[[Rummad:Mangaoù]]
[[Rummad:Seinen]]</text>
      <sha1>iv77x0q0gyfbynktm5zt5azqxmduk5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kastell Laval</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139694</id>
    <revision>
      <id>2203426</id>
      <parentid>1898444</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T10:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1539" sha1="rpql2cpz61yaf05w1k59031xymut3ez" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align:center;&quot;
|-
! MONUMANT [[Restr:Logo monument historique - rouge sans texte.svg|36px|Monumant istorel]] ISTOREL
|}
[[Restr:Château de Laval 49.JPG|thumb|Kastell Laval]]
'''Kastell Laval''' zo ur [[kastell|c'hastell]] e [[Laval (Mayenne)|Laval]], en departamant [[Mayenne (departamant)|Mayenne]]. Daou gastell zo e gwirionez : ar C'hastell Kozh (''Vieux-Château''), ur c'hastell-kreñv savet adalek an {{XIIvet kantved}}, hag ar C'hastell Nevez (''Château-Neuf''), savet da vare an [[Azginivelezh]] adalek 1542. Emañ an daou savadur war roll kentañ ar Monumantoù istorel, savet e 1840&lt;ref&gt;[http://www2.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&amp;FIELD_1=REF&amp;VALUE_1=PA00109526 Kastell Nevez] ha [http://www2.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&amp;FIELD_1=REF&amp;VALUE_1=PA00109527 Kastell Kozh] (Base Mérimée, Ministrerezh ar Sevenadur)&lt;/ref&gt;.

Digor eo ar C'hastell Kozh d'ar weladennerien hag ennañ e c'haller gwelet un dastumad oberennoù livouriezh simpl, e-kichen taolennoù klaseloc'h eus an {{XIXvet kantved}}, ha traoù all c'hoazh diwar-benn sevenadurioù Afrika hag Azia ha diwar-benn istor ar c'horn-bro.

==Notennoù==
{{Daveoù}}

==Liammoù diavaez==
{{Commons|Category:Château de Laval}}
* [https://web.archive.org/web/20160304230616/http://www.richesheures.net/epoque-6-15/chateau/53laval-historique.htm L'encyclopédie du patrimoine architectural français] {{fr}}

[[Rummad:Kestell Bro-C'hall|Laval]]
[[Rummad:Monumantoù istorel]]</text>
      <sha1>rpql2cpz61yaf05w1k59031xymut3ez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Damien Le Bagousse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139901</id>
    <revision>
      <id>2203435</id>
      <parentid>1835404</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T11:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58015-43</username>
        <id>95027</id>
      </contributor>
      <origin>2203435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="806" sha1="07e5ayy5xzxaylmgw526wxyxjljq1vt" xml:space="preserve">{{Danvez pennad}}
{{Infobox Sinema (tud)
 | anv                 = Damien Bazin
 | skeudenn            = Damien_Bazin_2023.jpg
 | ment ar skeudenn    = 200px
 | alc'hwez            = Damien Bazin e [[2023]]
 | anv ofisiel         = Damien&lt;br&gt;Le Bagousse
 | lesanv              = 
 | deiziad ganedigezh  = {{Deiziad|18|Genver|1994}}
 | lec'h ganedigezh    = [[Gwened]], [[Breizh]]
 | broadelezh          = {{Bro-C'hall}}
 | micher              = Filmaozer&lt;br&gt;Luc'hskeudenner
}}
'''Damien Bazin''', ganet d'an [[18 a viz Genver]] [[1994]] e [[Gwened]], a zo ur filmaozer, senarioer hag ul luc'hskeudenner breizhat.

== Filmoù ==
*[[2015]] : ''Alter Ego''
*[[2017]] : ''Et que le reste du monde disparaisse !''

{{DEFAULTSORT:Le Bagousse, Damien}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1994]]
[[Rummad:Filmaozerien Breizh]]</text>
      <sha1>07e5ayy5xzxaylmgw526wxyxjljq1vt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203437</id>
      <parentid>2203435</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T11:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58015-43</username>
        <id>95027</id>
      </contributor>
      <comment>/* Filmoù */</comment>
      <origin>2203437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="863" sha1="3ro1co1yxmbxp0fpho4fa5tx9xmpodj" xml:space="preserve">{{Danvez pennad}}
{{Infobox Sinema (tud)
 | anv                 = Damien Bazin
 | skeudenn            = Damien_Bazin_2023.jpg
 | ment ar skeudenn    = 200px
 | alc'hwez            = Damien Bazin e [[2023]]
 | anv ofisiel         = Damien&lt;br&gt;Le Bagousse
 | lesanv              = 
 | deiziad ganedigezh  = {{Deiziad|18|Genver|1994}}
 | lec'h ganedigezh    = [[Gwened]], [[Breizh]]
 | broadelezh          = {{Bro-C'hall}}
 | micher              = Filmaozer&lt;br&gt;Luc'hskeudenner
}}
'''Damien Bazin''', ganet d'an [[18 a viz Genver]] [[1994]] e [[Gwened]], a zo ur filmaozer, senarioer hag ul luc'hskeudenner breizhat.

== Filmoù ==
*[[2015]] : ''Alter Ego''
*[[2017]] : ''Et que le reste du monde disparaisse !''
*[[2024]] : ''Les Anges Sauvages
*[[2027]] : ''O(Rage)''

{{DEFAULTSORT:Le Bagousse, Damien}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1994]]
[[Rummad:Filmaozerien Breizh]]</text>
      <sha1>3ro1co1yxmbxp0fpho4fa5tx9xmpodj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gilles Thomas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140905</id>
    <revision>
      <id>2203391</id>
      <parentid>2125843</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T06:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3464" sha1="im61fw9ykdd5nr695chv5s3qplvbsgc" xml:space="preserve">'''Éliane Taïeb''', ganet '''Grimaître''' d'ar [[7 a viz Kerzu]] [[1929]] hag aet da Anaon d'an [[3 a viz Gwengolo]] [[1985]] (da 55 bloaz)&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190629174754/https://www.bragelonne.fr/auteurs/julia-verlanger/&lt;/ref&gt;, brudet dre he anvioù-pluenn '''Gilles Thomas''' ha '''Julia Verlanger''', a oa ur skrivagnerez c'hall a [[skiant-faltazi]].

== Oberennoù ==
===Sinet «&amp;nbsp;Gilles Thomas&amp;nbsp;» ===
;Dastumad ''Anticipation''
{|
|-valign=&quot;top&quot;
|
*''Les Hommes marqués'', niv. 737
*''L'Autoroute sauvage'', niv. 742 (adembannet e 2008 gant [[Bragelonne]])
*''La Mort en billes'', niv. 772
*''L'île brûlée'', niv. 910
*''La Croix des décastés'', niv. 767
*''Les Voies d'Almagiel'', niv. 832
*''La Légende des Niveaux Fermés'', niv. 841 ha niv. 1764
*''Les Ratés'', niv. 818
*''Horlemonde'', niv. 991 (a roas ar [[Bandenn-treset|vandenn-dreset]] Horlemonde)
|
*''L'Ange aux ailes de lumière'', niv. 873
*''D'un lieu lointain nommé Soltrois'', niv. 928
*''La Jungle de pierre'', niv. 949
*''La Porte des serpents'', niv. 1013
*''Les Cages de Beltem'', niv. 1191
*''Acherra'', niv. 1968, adembannadur brasaet de Beltem, levr 1.
*''Offren'', niv. 1969, ade	mbannadur brasaet Cages de Beltem, levr 2.
|}
;Dastumad ''Horizons de l'au-delà''
*''Magie sombre
===Sinet «&amp;nbsp;Julia Verlanger&amp;nbsp;»===
*''La Flûte de verre froid'' (1976)
*''Les Portes sans retour'' (1978)
*''La Terre Sauvage'' (2008)
*''Récits de la Grande Explosion'' (2008)
*''Dans les mondes barbares'' (2009)
*''Les Portes de la magie'' (2010)
*''Les Parias de l’impossible'' (2010)
===Dastumadoù danevelloù, pe danevelloù===
♦ ''Les Oiseaux de cuir'', niv. 1999, unan eus an nebeud danevelloù en dastumad ''Anticipation'' e ti [[Fleuve Noir]], ennañ :
{|
|-valign=&quot;top&quot;
|
*''Chasse au rêveur (1963)
*''Reflet dans un miroir (1959)
*''Point final (diembann)
*''Nous ne vieillirons pas (1961)
*''Les gladiateurs (1958)
*''Les oiseaux de cuir (1958)
*''La fenêtre (1958)
*''Si belles et si froides (diembann)
|
*''Le laxxi (diembann)
*''Les crabes (1960)
*''La fille de l'eau (1957)
*''Les rois détronés (1973)
*''Une caisse de pruneaux (1961)
*''Les R.A. (1961)
*''La nuit de Martha (1958)
*''Le mal du dieu (1960)
|
*''Henrietta (diembann)
*''Soyez bons pour les animaux (1959)
*''Match contre Venus (1958)
*''Le cube (1959)
*''Les derniers jours (1958)
*''Le brouillard (1957)
*''Rue du loup-pendu (diembann)
*''Mon copain Jick (1957)
|}
Dindan an anv-pluenn «&amp;nbsp;Julia Verlanger&amp;nbsp;» e oa bet embannet an darn vuiañ eus an danevelloù-se, er c'helaouennoù ''Fiction'', ''Galaxie'' pe ''Satellite''.&lt;br&gt;
♦ ''Les Bulles'' (danevell, miz Here 1956)

== Ar priz Julia Verlanger ==
Ur priz lennegel Julia Verlanger zo bet krouet e [[1986]] gant ar [[Fondation de France]]. Bep bloaz e vez roet evit enoriñ ul levr skiant-faltazi, moliac'h pe ''fantasy''. Krouet eo bet goude marv ar skrivagnerez gant he gwaz&lt;ref&gt;https://www.quarante-deux.org/prix/Prix_Julia-Verlanger/&lt;/ref&gt;; roet eo gant ur juri (ar skrivagnerez [[Belgia|velgiat]] Sara Doke er penn anezhañ er mare-mañ) abaoe marv ar gwaz.

== Liammoù diavaez ==
* [https://www.fondationdefrance.org/fr/fondation/fondation-julia-verlanger Julia Verlanger war Fondation de France]
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Thomas, Gilles}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1929]]
[[Rummad:Marvioù 1985]]
[[Rummad:Skrivagnerien Frañs]]
[[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]]</text>
      <sha1>im61fw9ykdd5nr695chv5s3qplvbsgc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203401</id>
      <parentid>2203391</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T08:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3476" sha1="m4w8q8mumc4niu2zh3fzzwlh3rwuhu5" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Éliane Taïeb''', ganet '''Grimaître''' d'ar [[7 a viz Kerzu]] [[1929]] hag aet da Anaon d'an [[3 a viz Gwengolo]] [[1985]] (da 55 bloaz)&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190629174754/https://www.bragelonne.fr/auteurs/julia-verlanger/&lt;/ref&gt;, brudet dre he anvioù-pluenn '''Gilles Thomas''' ha '''Julia Verlanger''', a oa ur skrivagnerez c'hall a [[skiant-faltazi]].

== Oberennoù ==
===Sinet «&amp;nbsp;Gilles Thomas&amp;nbsp;» ===
;Dastumad ''Anticipation''
{|
|-valign=&quot;top&quot;
|
*''Les Hommes marqués'', niv. 737
*''L'Autoroute sauvage'', niv. 742 (adembannet e 2008 gant [[Bragelonne]])
*''La Mort en billes'', niv. 772
*''L'île brûlée'', niv. 910
*''La Croix des décastés'', niv. 767
*''Les Voies d'Almagiel'', niv. 832
*''La Légende des Niveaux Fermés'', niv. 841 ha niv. 1764
*''Les Ratés'', niv. 818
*''Horlemonde'', niv. 991 (a roas ar [[Bandenn-treset|vandenn-dreset]] Horlemonde)
|
*''L'Ange aux ailes de lumière'', niv. 873
*''D'un lieu lointain nommé Soltrois'', niv. 928
*''La Jungle de pierre'', niv. 949
*''La Porte des serpents'', niv. 1013
*''Les Cages de Beltem'', niv. 1191
*''Acherra'', niv. 1968, adembannadur brasaet de Beltem, levr 1.
*''Offren'', niv. 1969, ade	mbannadur brasaet Cages de Beltem, levr 2.
|}
;Dastumad ''Horizons de l'au-delà''
*''Magie sombre
===Sinet «&amp;nbsp;Julia Verlanger&amp;nbsp;»===
*''La Flûte de verre froid'' (1976)
*''Les Portes sans retour'' (1978)
*''La Terre Sauvage'' (2008)
*''Récits de la Grande Explosion'' (2008)
*''Dans les mondes barbares'' (2009)
*''Les Portes de la magie'' (2010)
*''Les Parias de l’impossible'' (2010)
===Dastumadoù danevelloù, pe danevelloù===
♦ ''Les Oiseaux de cuir'', niv. 1999, unan eus an nebeud danevelloù en dastumad ''Anticipation'' e ti [[Fleuve Noir]], ennañ :
{|
|-valign=&quot;top&quot;
|
*''Chasse au rêveur (1963)
*''Reflet dans un miroir (1959)
*''Point final (diembann)
*''Nous ne vieillirons pas (1961)
*''Les gladiateurs (1958)
*''Les oiseaux de cuir (1958)
*''La fenêtre (1958)
*''Si belles et si froides (diembann)
|
*''Le laxxi (diembann)
*''Les crabes (1960)
*''La fille de l'eau (1957)
*''Les rois détronés (1973)
*''Une caisse de pruneaux (1961)
*''Les R.A. (1961)
*''La nuit de Martha (1958)
*''Le mal du dieu (1960)
|
*''Henrietta (diembann)
*''Soyez bons pour les animaux (1959)
*''Match contre Venus (1958)
*''Le cube (1959)
*''Les derniers jours (1958)
*''Le brouillard (1957)
*''Rue du loup-pendu (diembann)
*''Mon copain Jick (1957)
|}
Dindan an anv-pluenn «&amp;nbsp;Julia Verlanger&amp;nbsp;» e oa bet embannet an darn vuiañ eus an danevelloù-se, er c'helaouennoù ''Fiction'', ''Galaxie'' pe ''Satellite''.&lt;br&gt;
♦ ''Les Bulles'' (danevell, miz Here 1956)

== Ar priz Julia Verlanger ==
Ur priz lennegel Julia Verlanger zo bet krouet e [[1986]] gant ar [[Fondation de France]]. Bep bloaz e vez roet evit enoriñ ul levr skiant-faltazi, moliac'h pe ''fantasy''. Krouet eo bet goude marv ar skrivagnerez gant he gwaz&lt;ref&gt;https://www.quarante-deux.org/prix/Prix_Julia-Verlanger/&lt;/ref&gt;; roet eo gant ur juri (ar skrivagnerez [[Belgia|velgiat]] Sara Doke er penn anezhañ er mare-mañ) abaoe marv ar gwaz.

== Liammoù diavaez ==
* [https://www.fondationdefrance.org/fr/fondation/fondation-julia-verlanger Julia Verlanger war Fondation de France]
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Thomas, Gilles}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1929]]
[[Rummad:Marvioù 1985]]
[[Rummad:Skrivagnerien Frañs]]
[[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]]</text>
      <sha1>m4w8q8mumc4niu2zh3fzzwlh3rwuhu5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203403</id>
      <parentid>2203401</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T08:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ar priz Julia Verlanger */</comment>
      <origin>2203403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3484" sha1="2axdg0jhwi0x8k7nnhzou271h3nn89o" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Éliane Taïeb''', ganet '''Grimaître''' d'ar [[7 a viz Kerzu]] [[1929]] hag aet da Anaon d'an [[3 a viz Gwengolo]] [[1985]] (da 55 bloaz)&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190629174754/https://www.bragelonne.fr/auteurs/julia-verlanger/&lt;/ref&gt;, brudet dre he anvioù-pluenn '''Gilles Thomas''' ha '''Julia Verlanger''', a oa ur skrivagnerez c'hall a [[skiant-faltazi]].

== Oberennoù ==
===Sinet «&amp;nbsp;Gilles Thomas&amp;nbsp;» ===
;Dastumad ''Anticipation''
{|
|-valign=&quot;top&quot;
|
*''Les Hommes marqués'', niv. 737
*''L'Autoroute sauvage'', niv. 742 (adembannet e 2008 gant [[Bragelonne]])
*''La Mort en billes'', niv. 772
*''L'île brûlée'', niv. 910
*''La Croix des décastés'', niv. 767
*''Les Voies d'Almagiel'', niv. 832
*''La Légende des Niveaux Fermés'', niv. 841 ha niv. 1764
*''Les Ratés'', niv. 818
*''Horlemonde'', niv. 991 (a roas ar [[Bandenn-treset|vandenn-dreset]] Horlemonde)
|
*''L'Ange aux ailes de lumière'', niv. 873
*''D'un lieu lointain nommé Soltrois'', niv. 928
*''La Jungle de pierre'', niv. 949
*''La Porte des serpents'', niv. 1013
*''Les Cages de Beltem'', niv. 1191
*''Acherra'', niv. 1968, adembannadur brasaet de Beltem, levr 1.
*''Offren'', niv. 1969, ade	mbannadur brasaet Cages de Beltem, levr 2.
|}
;Dastumad ''Horizons de l'au-delà''
*''Magie sombre
===Sinet «&amp;nbsp;Julia Verlanger&amp;nbsp;»===
*''La Flûte de verre froid'' (1976)
*''Les Portes sans retour'' (1978)
*''La Terre Sauvage'' (2008)
*''Récits de la Grande Explosion'' (2008)
*''Dans les mondes barbares'' (2009)
*''Les Portes de la magie'' (2010)
*''Les Parias de l’impossible'' (2010)
===Dastumadoù danevelloù, pe danevelloù===
♦ ''Les Oiseaux de cuir'', niv. 1999, unan eus an nebeud danevelloù en dastumad ''Anticipation'' e ti [[Fleuve Noir]], ennañ :
{|
|-valign=&quot;top&quot;
|
*''Chasse au rêveur (1963)
*''Reflet dans un miroir (1959)
*''Point final (diembann)
*''Nous ne vieillirons pas (1961)
*''Les gladiateurs (1958)
*''Les oiseaux de cuir (1958)
*''La fenêtre (1958)
*''Si belles et si froides (diembann)
|
*''Le laxxi (diembann)
*''Les crabes (1960)
*''La fille de l'eau (1957)
*''Les rois détronés (1973)
*''Une caisse de pruneaux (1961)
*''Les R.A. (1961)
*''La nuit de Martha (1958)
*''Le mal du dieu (1960)
|
*''Henrietta (diembann)
*''Soyez bons pour les animaux (1959)
*''Match contre Venus (1958)
*''Le cube (1959)
*''Les derniers jours (1958)
*''Le brouillard (1957)
*''Rue du loup-pendu (diembann)
*''Mon copain Jick (1957)
|}
Dindan an anv-pluenn «&amp;nbsp;Julia Verlanger&amp;nbsp;» e oa bet embannet an darn vuiañ eus an danevelloù-se, er c'helaouennoù ''Fiction'', ''Galaxie'' pe ''Satellite''.&lt;br&gt;
♦ ''Les Bulles'' (danevell, miz Here 1956)

== Ar priz Julia Verlanger ==
Ur priz lennegel Julia Verlanger zo bet krouet e [[1986]] gant ar [[Fondation de France]]. Bep bloaz e vez roet evit enoriñ ul levr [[skiant-faltazi]], [[moliac'h]] pe [[fantazi]]. Krouet eo bet goude marv ar skrivagnerez gant he gwaz&lt;ref&gt;https://www.quarante-deux.org/prix/Prix_Julia-Verlanger/&lt;/ref&gt;; roet eo gant ur juri (ar skrivagnerez [[Belgia|velgiat]] Sara Doke er penn anezhañ er mare-mañ) abaoe marv ar gwaz.

== Liammoù diavaez ==
* [https://www.fondationdefrance.org/fr/fondation/fondation-julia-verlanger Julia Verlanger war Fondation de France]
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Thomas, Gilles}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1929]]
[[Rummad:Marvioù 1985]]
[[Rummad:Skrivagnerien Frañs]]
[[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]]</text>
      <sha1>2axdg0jhwi0x8k7nnhzou271h3nn89o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yann Guillamot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144782</id>
    <revision>
      <id>2203307</id>
      <parentid>2202647</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T15:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58040-85</username>
        <id>95007</id>
      </contributor>
      <comment>/* Levrlennadur */</comment>
      <origin>2203307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4768" sha1="ey4easf3tx9vieyv93wz06wcis1mcgu" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Yann Guillamot''' pe '''Yann Gwilhamod''' (''Jean Alain Michel Guillamot''), bet ganet d'ar [[24 Here]] [[1949]] e [[Ploveilh]],&lt;ref&gt;[https://www.acte-deces.fr/recherche-deces-famille-guillamot]&lt;/ref&gt; zo  ur c'honter brezhonek hag un arbennigour war al [[lennegezh]] dre gomz. Aet eo d'an Anaon d'an [[18 Mezheven]] [[2025]] e [[Pont-'n-Abad]].

== Buhez ==
Ganet en ur familh kouerien, ''Yann Gwilhamod'' a voe desavet e brezhoneg e Bodivid, kêriadenn Ploveilh hag [[Ar Forest-Fouenant|er Forest-Fouenant]].

Breur e oa da [[Loeiz Guilhamot|Loeiz Gwilhamot]].

Studioù uhel war al lizhiri a reas e ''Lettres-Sup'', e [[Brest]]. E-tro 1974 edo o teskiñ brezhoneg e [[Roazhon]], a-gevret gant [[Bernez Rouz]], [[Jorj Belz]], [[Jef Philippe]], [[Bob Simon]], [[Denez Abernot]], [[Mark Kerrain]], [[Loeiz Ardeven]] ha [[Yann-bêr Kiog]]. Kemer a reas perzh e [[Skol an Emsav]].&lt;ref&gt;[https://www.tresor-breton.bzh/2025/12/31/yann-guillamot-1949-2025-collecteur-glazik-et-bigouden/ Yann Guillamot (1949-2025), collecteur glazik et bigouden]&lt;/ref&gt;

Mont a reas da vezañ munuzer betek ma voe paouezet ober goude ur gwallzarvoud, hag eñ en e oad gour. Pa oa o klask gouzout petra ober e tivizas adstagañ gant e studioù war ar brezhoneg, p'en doe tapet un testeni war ar studioù keltiek e [[Skol-veur Roazhon]] er mare ma plije dezhañ mont da enrollañ traoù a bep seurt a veze kontet dezhañ gant tud e gumun. Renket en doa ar c'hontadennoù dastumet e-pad un tregont vloaz bennak ha diwar an dafar-se en doe soutenet ur c'hounskrid ken e tapas ur vestroniezh pa voe tri-ugent vloaz.

Kelennet en deus da c'houde evit [[Kelenn (kreizenn stummañ)|Kelenn]] (Kreizenn stummañ [[Diwan]]), [https://www.mervent.bzh Mervent] ha [[Roudour]].

== Konter ha yezhoniour ==
Pa voe studier e Roazhon e savas ur gontadenn farsus diwar-benn &quot;Krouidigezh ar vaouez&quot;, hervez spered ar fent diroll dispaket gant ar gelaouenn skeudennet vrezhonek gentañ evit an dud deuet, ''Yod-kerc'h'' e ditl.

Kaset en deus 5 barzhoneg, un danevell hag ur gontadenn d'ar gelaouenn lennegel ''Al Liamm''. Diwar e zorn ez eus deuet ivez daou levr [[kontadenn|koñchennoù]] ha marvailhoù e ti-embann [[Embannadurioù Al Liamm]]. 

Lakaet en deus embann en deus meur a studiadenn er gelaouenn a yezhoniezh &quot;[[Hor Yezh]]&quot; ha kaset 682 enrolladur da [[Dastum|Zastum]]&lt;ref&gt;https://www.dastumedia.bzh/dyn/portal/index.seam?fonds=&amp;req=18&amp;page=listalo&amp;va_0=Guillamot+%28Yann%29&lt;/ref&gt;. Embannet eo bet dalif ar &quot;Geriaoueg Bigoudenn-Glazig&quot; gant Embannadurioù Al Liamm e 2O26 . Hervez an embanner, an oberenn-se :&quot;a stank un toull bras en anaoudegezh hon eus eus hor yezh. Al levr-mañ ne vez ket implijet e-giz ur geriadur boutin met e-giz un eskemm gant ar vrezhonegerien a-vihanik, leun a fent, leun a deneridigezh, goapaus ha doujus war an dro, o veskañ brezhoneg tro ar c’hraou ha brezhoneg Sul.&quot;&lt;ref&gt;Kinnigadur ar golo pevar.&lt;/ref&gt;.

==Oberennoù==
*''Krouidigezh ar vaouez'', Komz hag arz Breizhek, 1975. [https://bibliotheque.idbe.bzh/data/cle_24/Yod_Kerch_6_.pdf Lenn en linenn] war lec'hiad an I.D.B.E.
*''[[Straed ar sec'hedien|Straed ar sec'hedien ha koñchennoù all]]'', Embannadurioù Al Liamm, 2017, 94 p. {{ISBN|9782736801212}}
*''Ar vuhez diamzeriet ha marvailhoù all'', Embannadurioù Al Liamm, 2020, 132 p. + 1 pladenn. 
*''Youenn Drezen, dastumer en e amzer''. E-barzh ''E koun Youenn Drezen'', Al Lanv, 2023.
* ''Geriaoueg Bigoudenn-Glazig'', Embannadurioù Al Liamm, 2026, 532 p. {{ISBN| 9782736801991}}. Dalif.

==Levrlennadur==
* {{fr}} Camille Pineau, ''Pas une heure sans que je pense en breton''; ''Ouest-France'', 24 Ebrel 2023.

* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20230424224733/http://www.tresor-breton.bzh/2021/03/21/2020-ar-vuhez-diamzeriet-la-vie-intemporelle-recueil-de-contes-merveilleux-de-y-guillamot/ Bernez Rouz, ''Ar Vuhez diamzeriet (La vie intemporelle), recueil de contes de Y. Guillamot'', ''Ouest-France'', 21 Meurzh 2020, Teñzorioù ar brezhoneg skrivet]

* {{fr}} Bernez Rouz, ''L'humour cornouaillais de Yann Guillamot'', 10/12/2017, [http://www.tresor-breton.bzh/2017/12/10/2017-spered-kerne-lhumour-cornouaillais/ Lire en ligne] sur le site Trésor du breton écrit.

* [https://www.francebleu.fr/culture/patrimoine/spered-ar-yezh-yann-guillamot-marvailher-ha-konter-1618393114 Clément Soubigou, ''Yann Guillamot, Marvailher ha konter'']

* {{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/quimperle/yann-guillamot-le-conteur-passe-a-l-ecrit-22-01-2018-11822411.php ''Yann Guillamot, le conteur qui passe de l'écrit à l'oral'']

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Guillamot, Yann}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1949]]
[[Rummad:Marvioù 2025]]
[[Rummad:Konterien vrezhonek]]
[[Rummad:Geriadurourien vrezhonek]]
[[Rummad:Kerne]]</text>
      <sha1>ey4easf3tx9vieyv93wz06wcis1mcgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iliz Jezuz-Krist Sent an Deizioù Diwezhañ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144799</id>
    <revision>
      <id>2203423</id>
      <parentid>2202678</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T10:24:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dishual en deus kaset ar bajenn [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] da [[Iliz Jezuz-Krist Sent an Deizioù Diwezhañ]]</comment>
      <origin>2202678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="962" sha1="odqaxod2v9xp095st9kple8t3cl9tgv" xml:space="preserve">{{databox}}
'''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''', berraet en '''LDS Church''' pe '''Mormon Church''', zo un Iliz enep an [[Trinded kristen|drinded kristen]], adsaverez [[Kristeniezh|kristen]] hag en em wel evel adsavidigezh an Iliz orin savet gant [[Jezuz-Krist]]. Staliet eo al lec'h penn en [[Salt Lake City]], [[Utah]], e [[Stadoù-Unanet Amerika]]. Emledet eo war ar bed a-benn bremañ. Hervez an Iliz-se ez eus ouzhpenn 16 milion a izili gant 65 000 anezho o vezañ misionerien a youl-vat leun amzer. E 2012, an National Council of Churches en doa embannet e oa an Iliz ar pevare hini o vezañ kristen en SUA, gant 6,5 milion a izili e miz Genver 2018. E-touez al luskad [[Latter Day Saint movement|Latter Day Saint]] savet gant [[Joseph Smith]] e penn kentañ an {{XIXvet kantved}} amzer an adsavidigezh relijiel [[stadunanat]].

[[Rummad:Aozadurioù relijiel]]
[[Rummad:Kristeniezh]]
[[Rummad:Iliz Jezuz-Krist Sent an Deizioù Diwezhañ]]</text>
      <sha1>odqaxod2v9xp095st9kple8t3cl9tgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kanaouennoù Nedeleg e brezhoneg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144912</id>
    <revision>
      <id>2203422</id>
      <parentid>2186244</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T10:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3571" sha1="tj30t4bod2jcyrm9a2bljgkk7ld9l7v" xml:space="preserve">[[Restr:Esslingen_-_Weihnachtskrippe.jpg|thumb|upright=1.2|Kraou Nedeleg en [[Esslingen am Neckar]], [[Alamagn]]]]
'''Kanaouennoù [[Nedeleg]] e brezhoneg''' zo meur a seurt anezho.

===Kanaouennoù relijiel===
* ''Kanamp Nouel''&lt;ref&gt;Kanet gant [[Yann-Fañch Kemener]] : [https://www.youtube.com/watch?v=i2HwQf8c4oo ''YouTube'']&lt;/ref&gt;
*''A-hed an noz'', gant [[Frañsez Vallée]], diwar ar c'han kembraek [[Ar Hyd y Nos]]
*''[[Nouelou Ancien ha Devot]]'', 1650

♦ El levrig [[Gwir Vretoned (levrig)]], embannet e [[1964]], emañ :
* ''Nouel Ploueg-ar-Mor'' ;
* ''Nozhvez Sioul, Nozvezh Kaer'', savet gant [[Roparz Hemon]] war an ton alaman [[Stille Nacht]] ;
* ''E-kreiz an Noz'', savet gant [[Roparz Hemon]] war un ton eus [[Iwerzhon]] hag [[SUA]] ;
* ''Ar C'hraou Nedeleg'', savet gant [[Roparz Hemon]] war an ton saoz ''[[Good King Wenceslas]]'' ;
* ''Kleier Nedeleg '', savet gant [[Roparz Hemon]] diwar un ton [[alaman]] eus ar {{XVIIvet kantved}}.

♦ Er [[kasedig|c'hasedig]] [[Enora (TES)]], embannet e [[1994]], emañ :
* ''Kanomp Noel'', kanet gant [[Anne Auffret]],&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220124111334/http://www.reseau-canope.fr/tes/enrolladennou.php?diell=600 TES]&lt;/ref&gt;

♦ Ar bladenn ''[[Noz an Nedeleg]]'', gant [[Yann Raoul]].

♦ Ar bladenn kantikoù gant [[Ar Gedour]]&lt;ref&gt;[https://www.argedour.bzh/sortie-officielle-du-recueil-kantikou-nedeleg/?fbclid=IwAR0TmYiWdcioO1saxjm83SDaIODPNvt8Wfa8ZITxSh149O5PenHPfl7ujio Ar Gedour]&lt;/ref&gt;.

===Diwar-benn [[Tad-kozh an Nedeleg]] ha traoù all liesseurt direlijiel ===
[[Restr:Sinterklaas 2007.jpg|thumb|upright=1.2|Ur ''Sinter Klaas'' [[izelvroat]] e [[2007]] : Sant Nikolaz, deuet da vout Tad-kozh an Nedeleg]]
♦ El levr-kasedig [[Enora (TES)]] emañ :
* ''An tad Nedeleg'' ;
* ''Nedeleg'', gant [[Naig Rozmor]] ;
* ''Pelec’h emañ an tad Nedeleg'', gant Michelle Kerrain ;
* ''Nedeleg laouen''.
♦ Er bladenn ''Kanta'' gant [[Brigitte Kloareg]] e [[2005]], teir c'hanaouenn vrezhonek :
* ''Nouel Berc'hed'' ;
* ''Al laouenan hag ar voc'hruzig'' ;
* ''Son ar bloaz nevez''.

♦ A bep seurt 
* ''Kanomp uhel !'' gant ''Skol Diwan Pondi'', meneget e [[Webklas]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201129194936/https://www.webklas.org/spip.php?article160 Webklas]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=S-vGVNyOMys ''You Tube'']&lt;/ref&gt;
* ''Sonenn Nedeleg'', gant An diaoul ha bug...ale !
* ''Paotrig bihan'', diwar ''[[Old Toy Trains]]'', kanaouenn saoznek gant [[Roger Miller]], kanet gant [[Morwen Le Normand]],
* ''[[The Twelve Days of Christmas]]'', deuet da vezañ ''Daouzek Deiz an Nedeleg'',
* ''Tadig-kozh an Nedeleg'', son el levr ''Lili zo o c'hortoz Tadig an Nedeleg'', gant [[Yael ar Gov]]&lt;ref&gt;[[Sav-Heol]], 2020.&lt;/ref&gt;

===Diwar-benn [[Kala-bloaz]]===
* ''Kenavo bloaz kozh milliget'', diwar ''Nos Galan'', kan [[kembraek]] eus ar {{XVIvet kantved}};
* ''Kleierigoù'', savet gant [[Roparz Hemon]] diwar ''[[Jingle Bells]]'';
* ''Doni done, setu son ar bloaz nevez'', kanet gant [[Paol Uhellou]], [[Yann-Fañch Kemener]] ha tud all&lt;ref&gt;Embannet gant [[Dastum]] e 2011 ; [https://web.archive.org/web/20250124162145/https://www.bretania.bzh/EXPLOITATION/Bretania/doc/OAI_1/oai_dc_archivessonores_122011/doni-done-setu-noz-ar-bloaz-nevez ''Bretania'']&lt;/ref&gt;

♦ Er bladenn ''[[1, 2, 3 ... Rimadelloù a ri!]]'', embannet e [[2012]], emañ :
* ''Doni Done'', kanet gant [[Yann-Fañch Kemener]].

==Pennadoù kar==
* [[Gwezenn Nedeleg]]
* [[Kraou Nedeleg]]
* [[Tad-kozh an Nedeleg]]

==Notennoù==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Kanaouennoù Nedeleg]]
[[Rummad:Kanaouennoù brezhonek]]</text>
      <sha1>tj30t4bod2jcyrm9a2bljgkk7ld9l7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prezidanted Brazil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145611</id>
    <revision>
      <id>2203325</id>
      <parentid>2033861</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="696" sha1="rzccve03927rgw3a9w49e6v39186ihc" xml:space="preserve">'''Prezidant Brazil''' eo [[Penn Stad|penn ar stad]] ha [[penn ar gouarnamant]] er vro-hont. E ditl ofisiel eo ''Presidente da República Federativa do Brasil'' da lavaret eo &quot;Prezidant Republik Kevreadel Brazil&quot;. Dilennet e vez ar prezidant gant an holl zilennerien, evit ur prantad pevar bloaz, ha gallout a ra en em ginnig un eil gwech.

Savet e voe republik kentañ Brazil, &quot;Republik Stadoù Unanet Brazil&quot;, e [[1889]], pa'z eas [[Impalaeriezh Brazil]] d'an traoñ. Etre 1937 ha 1967 e veze graet Stadoù Unanet Brazil eus ar republik.

[[Luiz Inácio Lula da Silva]] eo ar prezidant bremañ, abaoe 2023.
 
{{Prezidanted Brazil}}

[[Rummad:Politikourien Brazil]]
[[Rummad:Prezidanted Brazil]]</text>
      <sha1>rzccve03927rgw3a9w49e6v39186ihc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203326</id>
      <parentid>2203325</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="l2yv3s462kwy9h8abqrq08w3fot61ie" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Prezidant Brazil''' eo [[Penn Stad|penn ar stad]] ha [[penn ar gouarnamant]] er vro-hont. E ditl ofisiel eo ''Presidente da República Federativa do Brasil'' da lavaret eo &quot;Prezidant Republik Kevreadel Brazil&quot;. Dilennet e vez ar prezidant gant an holl zilennerien, evit ur prantad pevar bloaz, ha gallout a ra en em ginnig un eil gwech.

Savet e voe republik kentañ Brazil, &quot;Republik Stadoù Unanet Brazil&quot;, e [[1889]], pa'z eas [[Impalaeriezh Brazil]] d'an traoñ. Etre 1937 ha 1967 e veze graet Stadoù Unanet Brazil eus ar republik.

[[Luiz Inácio Lula da Silva]] eo ar prezidant bremañ, abaoe 2023.
 
{{Prezidanted Brazil}}

[[Rummad:Politikourien Brazil]]
[[Rummad:Prezidanted Brazil]]</text>
      <sha1>l2yv3s462kwy9h8abqrq08w3fot61ie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kab Kolka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146486</id>
    <revision>
      <id>2203420</id>
      <parentid>1902918</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T09:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="653" sha1="ivsku2zrusoolyd6ossyvucnal37jht" xml:space="preserve">[[Restr:Kolkas rags.jpg|thumb|Kab Kolka]]
'''Kab Kolka''' (''Kūolka nanā'' e [[livoneg]], ''Kolkasrags'' e [[latveg]]) zo ur [[beg-douar]] war aod ar [[Mor Baltel]], e digor [[pleg-mor Riga]], e [[Latvia]].

En norzh dezhañ emañ [[strizh-mor Irbe]] ha pelloc'h enez [[Saaremaa]] en [[Estonia]]. Dirak ar c'hab, er strizh-mor, emañ tour-tan Kolka, war un enezennig. War an douar-bras emañ kêriadenn [[Kolka]] nepell.

== Liamm diavaez ==
*{{en}}{{lv}}{{ru}} [https://web.archive.org/web/20110722161843/http://www.kolkasrags.lv/en/main-menu/news/welcome Cape Kolka]

[[Rummad:Begoù-douar|Kolka]]
[[Rummad:Douaroniezh Latvia]]
[[Rummad:Mor Baltel]]</text>
      <sha1>ivsku2zrusoolyd6ossyvucnal37jht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frañsez Gwilhouzig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152288</id>
    <revision>
      <id>2203389</id>
      <parentid>2015197</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T05:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1313" sha1="ev4t749gd34ixved08i52w7znjdfpvk" xml:space="preserve">'''Frañsez Gwilhouzig''', ''Laurent François Marie François Guillouzic'' e anv er marilh, ''Barzik Kervarzin'' e anv-pluenn, ([[Gras-Gwengamp]], [[1 a viz Kerzu]] [[1865]] — [[Plouizi]], [[24 a viz Du]] [[1895]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20220930083205/https://mshb.huma-num.fr/prelib/personne/73/&lt;/ref&gt;)  a oa ur skrivagner brezhonek hag a savas [[kantik]]où ha buhezioù [[sant|sent]].

E Plouizi e tremenas e vugaleaj kent mont d'ober e studi da [[skolaj Itron Varia Gwengamp|skolaj Itron Varia]] [[Gwengamp]], ma voe mestr-studi a-raok ha goude bezañ [[beleg]]et d'an [[20 a viz Kerzu]] [[1890]], oadet a 25 bloaz.&lt;br&gt;
[[Kure]] e voe er [[Ar Vinic'hi|Vinic'hi]] e [[1891]]. Eno e skrivas buhez [[Erwan Helouri]], ha prestik goude un teskad kantikoù evit [[Bro-Dreger]].

Mennet e oa da sevel ''[[Buhez ar Sent]]'' hervez doare [[Alberzh Veur]] pa varvas e ti e dud d'e 30 vloaz.

==Oberennoù==
* ''Bue Zant Ervoan laket en brezonek'', 
* ''Levr kantiko reizet gant an otro F. Guillouzic, kure Zant Ervoan (Minihy)'', Ti-moullañ R. Prud'homme, [[Sant-Brieg]], 1894, adembannet e [[1899]] hag e [[1905]].

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Gwihouzig, Fransez}}
[[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek an XIXvet kantved‎]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1865]]
[[Rummad:Marvioù 1895]]</text>
      <sha1>ev4t749gd34ixved08i52w7znjdfpvk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disput</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159632</id>
    <revision>
      <id>2203379</id>
      <parentid>2074698</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T03:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="czrmlxm50y3hhy3wescepsvox5la4rr" xml:space="preserve">Un '''disput''' zo ur ganaouenn fentus diwar-benn daou zen o tamall an eil d'egile da ober tra pe dra. A-wechoù, e-lec'h tud e vez loened pe traoù.

==Disputoù anavezet==
;1838
*E [[Canaouennou gret gant eur C’hernewod]] : 
**''Divis entre eur c’hliant yaouanc ac eur risquerès coz''&lt;ref&gt;[https://br.wikisource.org/wiki/Divis_entre_eur_c’hliant_yaouanc_ac_eur_risquerès_coz Wikimammenn]&lt;/ref&gt;.
;1875
*E [[Feiz ha Breiz]] :
**''Disput etre fermour ha piker mean'', gant Paul ar Velchenec
;1890
*E [[Soniou Breiz-Izel]] dastumet gant [[Fañch an Uhel]], hag el levr e kaver ''Son ar baourentês'', ma lenner :
:Tostaët, compagnonès, ha gant patiantet
:Deut da glewet eun '''disput''', a zo newez zavet,
:’Zo grêt ’tre ar baourentès hac ar binvidigès,
:’Clasq goûd pini anezhe c’honeje ar procès.
;1910
*E [[Kroaz ar Vretoned]], savet gant  [[Jañ-Mai ’n Nent]] : 
**an ''[[Disput etre eun Tregeriad hag eur C’hernevad]]''.
;1935
*[[Moueziou an Abardaë-Noz]] gant [[Hollsent ar Garreg]], ma kaver 
**''Disput etre daou Vreizad''	pe ''Disput etre eur Breizad aet en kêr hag eur Breizad manet war ar maez &lt;ref&gt;[https://br.wikisource.org/wiki/Disput_etre_daou_Vreizad Wikimammenn]&lt;/ref&gt;.
;2012
*Er bladenn ''Tost ha pell'', gant [[Annie Ebrel]] ha [[Laurent Jouin]] e kaver an ''disputoù''-mañ :  
:• ''Disput etre ar verc'h hag ar vamm''
:• ''Disput soubenn al laezh''
:• ''Disput an Tregeriad'' (skrid Jañ-Mai ’n Nent ?) :
:• ''Disput etre an heol hag ar glav''
:• ''Disput ar c'hernevad''
:• ''Disput etre ar martolod hag e vestrez''
:• ''Disput etre an dour hag an tan''.

==Re all==
*[https://masterccs.hypotheses.org/16627 ''Tablen ar butun''], XVIIvet kantved. Kavet e-touez dihelloù [[Kervarker]].
*[http://chrsouchon.free.fr/dansall/butun.htm  ''Disput etre an aotrou hag ar peizant''], bet kanet gant [[Loeiz Roparz]]
*''Disput entre Simon ar Gontel Gam ha Pol ar Pri var sujet ar Butun : Dediet da guement Fri-Butun, Fumerien ha Fumerezet, Chiqerien ha Chiqerezet a zo e Breiz-Izel''. https://web.archive.org/web/20230217161033/https://www.bretania.bzh/portail/doc/MEDIATHEQUESQUIMPERCOMMUNAUTE/oai-oai.quimper-bretagne-occidentale.bzh-QUIMPER-1-377091
*''Disput etre Pol ar butuner ha Simon ne vutun ket''. https://tob.kan.bzh/chant-01654.html.
*[https://paotredpagan.bzh/paotredpagan/disput-ar-martolod-hag-al-labourer ''Disput ar martolod hag al labourer''], bet dastumet e [[Plouneour-Traezh]].

==Liamm diavaez==
* [http://www.espace-kenere.fr/Default/doc/SYRACUSE/309585/tost-ha-pell-annie-ebrel ''Tost ha pell'' Annie Ebrel]
==Notennoù==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Kanaouennoù]]</text>
      <sha1>czrmlxm50y3hhy3wescepsvox5la4rr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katalogoù timbroù</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170462</id>
    <revision>
      <id>2203427</id>
      <parentid>2193395</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T10:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3790" sha1="md2elhkztudjbzfsg9tc62qvmrtbfvv" xml:space="preserve">[[File:Ceres 1979.jpg|thumb|left|150 px|Katalog Ceres 1979]]

[[File:Yvert &amp; Tellier - Champion's Catalogue of Postage Stamps 1932.JPG|thumb|right|150px|Katalog Y&amp;T 1932]]

Arbennikaet eo tiez-embann zo war an embann katalogoù evit an dimbrawourien abaoe an {{XIXvet kantved}}. Gant seurt levrioù-roll e c'heller gwelet skeudenn kement timbr a zo bet moullet gant pep melestradur er bed, eus ar re goshañ betek ar re nevesañ, ha dreist-holl anavezout talvoudegezh pep skwerenn, ha ma vefe kachedet pe nevez-flamm. Evit sentiñ ouzh fluktuadurioù an [[nevid]] e vezont adembannet ingal.

Tra ma c'hellemp arvestiñ gant ul levrenn hepkenn skeudenn ha feuriadur pep timbr bet embannet er bed a-raok an [[Eil Brezel-bed]], e ranker prenañ 18 tamm gant Yvert &amp; Tellier bremañ.

N'eus ket katalogoù e brezhoneg evit poent.

=== Ti-embann Ceres ===

Savet e 1947 gant Roger Lœuillet, awenet an anv gant an timbr kentañ embannet e Bro-C'hall. Embannet e vez gant Ceres teir levrenn feuriadur : hini Bro-C'hall, an trevadennoù gall, ar strollegezhioù tramor. 

Ur CD-ROM a zo gwerzhet gant katalog Frañs. 

Er bloaz 2007-2008 eo bet prenet ar stal gant an embregerezh etrebroadel ''Collectible Network'', e penn an ti-embann [[Dallay]]. Kendeuzet e voe an ti-embann-se gant Ceres hevlene.

=== Ti-embann Edifil ===

Edifil eo anv ar c'hatalog timbrawouriezh arbennikaet war timbroù-post Bro-Spagn. Savet gant [[Ángel Laiz]] er bloavezhioù 1960, diskouez a ra ur skeudenn eus an darn vrasañ eus an timbroù, un deskrivadur berr, an [[talvoud-gwerzh]]. 

=== Ti-embann Michel ===
Ar c'hatalog Michel (en alamaneg : ''MICHEL-Briefmarken-Katalog'') zo ul levr dave evit anavezout ha renkañ an timbroù-post a orin eus Alamagn. Embannet e voe evit ar wech kentañ e 1910, deuet eo da vezañ ul levr pouezusañ en Alamagn evit a sell an dimbrawouriezh.

Krouet eo bet ar c'hatalog-mañ gant Hugo Michel eus Apolda, e Thüringen (Alamagn). E 1920 e oa div levrenn ennañ ; hiziv an deiz ez eus un daouzek katalog a ya d'ober ar bed a-bezh, ouzhpenn pevar-ugent levrenn arbennikaet all.

=== Ti-embann Stanley Gibbons ===
[[File:Stanley Gibbons Priced Catalogue of the Stamps of the British Empire 1914-15.jpg|thumb|left|150px|Katalog timbroù Impalaeriezh Breizh-Veur]]

Krouet e voe an embregerezh gant [[Edward Stanley Gibbons]] e 1856 pa zigoras ur stal gwerzhañ timbroù, hag eñ implijet c'hoazh evel deskad en apotikerezh e dad e [[Plymouth]]. E 1863 en devoe ar chañs bras da brenañ digant daou vartolod ur sac'h leun a dimbroù tric'hornek ral eus ar [[Timbroù Kab ar SpI Mat|Kab ar Spi Mat]]. Krog eo gant an embann katalogoù e 1865, deuet da vezañ ar referañs e Bro-Saoz. Gantañ e vez embannet ar gazetenn ''Gibbons Stamp Monthly''.

=== Ti-embann Scott ===
Embannet e vez katalog timbroù-post Scott gant Scott Publishing Co., un is-embregerezh eus Amos Press, ha nevesaet e vez bep bloaz gant holl zimbroù ar bed. Embannet dindan stumm c'hwec'h levrenn (betek 2008 da nebeutañ) ha kavet e vez war CD ha DVD ivez. Ar reizhiad niveriñ implijet gant Scott evit anavezout an timbroù-post a zo an hini anavezetañ er [[Stadoù-Unanet, e Kanada hag e Mec'hiko.

=== Ti-embann Thiaude ===

=== Ti-embann Yvert &amp; Tellier ===
Unan eus ar re bouezusañ hag anavezetañ eo an ti-embann Yvert et Tellier. Savet e voe e [[Amiens]] e hanternoz Bro-C'hall e 1895. E penn kentañ (1831) e oa un ti-mouller, met mibien vihan krouer an embregerezh, Louis Yvert ha Théodule Tellier, a gemer ur gammdro davet an dimbrawouriezh e 1895.

==Liammoù diavaez==
*[https://web.archive.org/web/20260121002009/https://www.edifil.es/es/ Edifil]
*[https://web.archive.org/web/20151108103514/http://www.scottonline.com/ Scott]]
*[https://www.yvert.com Yvert &amp; Tellier]

[[Rummad:Timbrouriezh]]</text>
      <sha1>md2elhkztudjbzfsg9tc62qvmrtbfvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.44-40 Winchester</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171227</id>
    <revision>
      <id>2203405</id>
      <parentid>2184628</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T08:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>HTML</comment>
      <origin>2203405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2957" sha1="831991ooc7tzdbn1qq6sr5yhfyy473r" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|.44-40 Winchester|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:44.40 44-40 Game Getter.JPG|frameless|323x323px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur gartouchenn '''.44-40 Winchester''' (a-gleiz)
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! Kalibr
|.44
|-
! Bro orin
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! Mare implij
|Abaoe 1873
|-
! Doare douilhez
|bourled, eeun
|-
! Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! Ø bannadell
|10,8 mm
|-
! Ø kolier
|11,3 mm
|-
! Ø skoaz
|11,6 mm
|-
! Ø korf an douilhez
|12 mm
|-
! Ø strad
|13,3 mm
|-
! Tevder ar strad
|1,7 mm
|-
! Hirder an douilhez
|33,1 mm
|-
! Hirder ar gartouchenn
|40,4 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! Pouez ar vannadell
|Etre 13 ha 15 g
|-
! Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|Etre 300 ha 379 m/s
|-
! Energiezh ar vannadell
|Etre 680 ha 933 J
|-
! [[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]]
|LR
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|C
|}
Ar '''.44-40 Winchester''', anvet ivez '''.44 Winchester''', '''.44 WCF''' (''Winchester Center Fire'') pe '''.44 Largo''' er broioù spagnolek, zo ur [[munision]] armoù-tan hiniennel krouet ha gwerzhet adalek 1873 gant an embregerezh stadunanat [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] evit ar garabinenn [[Winchester Model 1873]]&lt;ref&gt;{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 187&lt;/ref&gt;. Dont a ra e anv eus e [[Kalibr (armoù-tan)|galibr]] (.44 meutad) ha deus ar gargad [[Poultr-tarzh|poultr du]] a oa ennañ (40 [[Greunenn (unanenn)|greunenn]]). Anvet e voe '''.44-40''' pa grogas an embregerezh [[Union Metallic Cartridge Co.]] da broduiñ e stummoù dezhañ e-unan.

== Implij ==
Poblek e teuas da vezañ e fin an XIX{{Vet}} kantved. Armoù kambret evit ar gartouchenn-mañ a voe kinniget gant embregerezhioù all, evel ar revolverioù [[Colt Frontier 6-Shooter]] (un adstumm d'ar [[Colt Single Action Army|Single Action Army]]) hag ar [[Smith &amp; Wesson Model 3]]. En hanterenn gentañ an XX{{Vet}} kantved ez eas diwar-c'hiz. Kemeret e voe e blas e kalz armoù gant ar munisionoù [[.30-06 Springfield]] da skouer. Ur munision ral eo hiziv-an-deiz hag a vez implijet gant dastumerien armoù kozh dreist-holl.

== Liammoù diavaez ==
* {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-ii/tabiical-fr-page108.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:44-40 Winchester}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù SUA]]</text>
      <sha1>831991ooc7tzdbn1qq6sr5yhfyy473r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bleach (manga)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172357</id>
    <revision>
      <id>2203365</id>
      <parentid>2117428</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T23:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="684" sha1="42l3mcp69qxwfr5230l0brvdrv5wts3" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Bleach''' zo ur [[Manga (bannoù-treset)|manga]] [[Japan|japanat]] skrivet ha treset gant [[Tite Kubo]]. Heuliañ a ra istor ur c'hrennard anvet Ichigo Kurosaki, hag a vez fiziet ennañ galloudoù ar Soul Reaper—personelezh ar marv damheñvel ouzh [[Marv (mitologiezh)|an Ankou]]—eus ur Soul Reaper all, Rukia Kuchiki. Dre ar galloud-se ez eo rediet da zifenn an denelezh a-enep speredoù fallakr ha da sikour eneoù ar re varv da vont d'an neñv, ha dre-se e ya da weladenniñ bedoù tasmantoù lies.
== Liammoù diavaez ==
* {{jp}} [https://web.archive.org/web/20110205215538/http://www.j-bleach.com/ Lec'hienn ofisiel]
[[Rummad:Mangaoù 2021]]
[[Rummad:Shōnen]]</text>
      <sha1>42l3mcp69qxwfr5230l0brvdrv5wts3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bae ar Grouidigezh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174843</id>
    <revision>
      <id>2203362</id>
      <parentid>2149064</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T22:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5190" sha1="6z0b7x1po1635ojb7qc65zmtilx978a" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Bae ar Grouidigezh''' ([[saozneg]] : ''Conception Bay'') zo ur [[bae]] e biz an [[Douar-Nevez]], e proviñs [[Douar-Nevez ha Labrador]] e [[Kanada]]. Emañ e [[ledenez Avalon]] ha war ar [[Meurvor Atlantel]] e sko er biz.

== Douaroniezh ==
[[Restr:Conceptionbay southview.jpg|thumb|upright 1.3|Bae ar Grouidigezh gwelet eus Portugal Cove war-zu ar mervent ha Holyrood. Enez Kellys eo an enezenn vrasañ, Enez Little Bell eo eben.]]
[[Restr:Conceptionbay northview.jpg|thumb|upright 1.3|Bae ar Grouidigezh gwelet eus Portugal Cove war-zu an norzh.]]
War [[Mor Labrador]] e sko Bae ar Grouidigezh er biz. Bevennet eo an digor gant [[Kab Sant-Frañsez (Douar-Nevez ha Labrador)|Kab Sant-Frañsez]] er su ha [[Split Point]] e-kichen kêriadenn Bay de Verde en norzh ; 300 metr eo donder brasañ ar bae&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.gpsnauticalcharts.com/main/ca4847_1-conception-bay-nautical-chart.html |title=Gps Nautical Charts|accessdate=12 Mae 2025}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} deYoung, Brad{ &amp; Sanderson, Brian (1994) {cite web|url=https://web.archive.org/web/20250805162410/https://www.physics.mun.ca/~bdeyoung/deyoung_sanderson_AO_1995.pdf |title=''The Circulation and Hydrography of Conception Bay, Newfoundland''|accessdate=12 Mae 2025}}&lt;/ref&gt;.

Meur a enezenn zo ennañ, ar re vrasañ o vezañ [[Enez Bell (Bae ar Grouidigezh)|Enez Bell]], Enez Little Bell hag Enez Kellys.

Ur servij listri-treizh a zo kinniget gant Gouarnamant ar broviñs etre Enez Bell ha Portugal Cove.

[[Balum askellek|Balumed askellek]] a ya e-barzh ar bae pa vezont o tiblasañ.

== Poblañs ==
An niver a annezidi o chom er c'humunioù a-hed aod Bae ar Grouidigezh a oa 90 490 e 2011, ar pezh a ra anezhi unan eus takadoù pobletañ ar broviñs. Emañ e-kichen meurgêr [[St. John's|Sant-Yann]] hag a zo annezet gant ouzhpenn 200 000 a dud.

== Istor ==
E [[1501]] ha [[1502]] e voe ergerzhet ha kartennaouet [[Greunland]] hag ar pezh a zo hiziv proviñs kanadian Douar-Nevez ha Labrador gant ar vreudeur Corte-Real, o c'houlenn an douaroù-se evel ul lodenn eus [[Impalaeriezh trevadennel Portugal|Impalaeriezh Portugal]]. Dont a ra an anv Bae ar Grouidigezh eus ar [[portugaleg]] ''Baía da Conceição'' ha roet e oa bet, moarvat, en enor da [[Ar Werc'hez Vari koñsevet dinamm|C'houel ar Grouidigezh dinamm]], d'an 8 a viz Kerzu. Deuet e oa war wel evit ar wech kentañ en ur gartenn eus levraoueg Oliveriana (en [[Italia]]) war-dro 1504–1505.

E Bae ar Grouidigezh e voe savet trevadenn Britaniola, krouet e 1610. Eno ivez e voe Plantadeg Sea-Forest, krouet e 1610, ha Plantadeg Hope Bristol, krouet e 1619. Er bloavezhioù 1610 e oa ar Bae kuzhlec'h ar [[boukaner]] saoz Peter Easton. Kavet ez eus bet traezoù eus marevezh ar blanterien er XVII{{vet}} kantved betek an XIX{{vet}} kantved, evel pezhioù moneiz spagnol, unan kognet e Perou. Kenwerzh a veze etre an Douar-Nevez ha [[Bilbao]] e-kerzh ar XVII{{vet}} kantved&lt;ref&gt;{{en}} Pope, Peter E. &amp; Tapperbone , Bryn. ''Historic Carbonear, Summer 2013''. In : ''Archeology Review'', Meurzh 2014, Levrenn 12, {{cite web|url=https://www.gov.nl.ca/tcar/files/Vol12-2013.pdf |title=pp. 127-134|accessdate=12 Mae 2025}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} Rendell, Mark. {{cite web|url=http://www.thetelegram.com/News/Local/2014-04-17/article-3692324/17th-century-coins-unearthed-in-Carbonear/ |title=17th-century coins unearthed in Carbonear @ The Telegram, 17/04/2014||accessdate=12 Mae 2025}}&lt;/ref&gt;.

Un istor brudet a-walc'h en e amzer e voe an afer-mañ : e [[1873]], ur vag-pesketa gant Theophilus Picot en e vourzh a voe taget gant ur sifelleg-meur (''[[Architeuthis dux]]'')&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://skullsinthestars.com/2010/08/04/attack-of-the-giant |title=Attack of the giant squid! (1874) @ Skulls in the Stars||accessdate=12 Mae 2025}}&lt;/ref&gt;.

Eus dibenn ar [[bloavezhioù 1890]] betek ar [[bloavezhioù 1960]] e oa ur [[mengleuz|vengleuz]] [[houarn]] e [[Wabana]] en Enez Bell. Kaset e veze ar c'hailh da [[Sydney (Skos-Nevez)|Sydney]] e [[Skos-Nevez]] evit bezañ treuzfurmet gant labouradeg houarn ''Dominion Steel and Coal Corporation'' (DOSCO)).

E-kerzh an [[Eil Brezel-bed]] e voe taget listri-karg DOSCO gant listri-spluj [[U-boot]] an [[Trede Reich]] e porzh Wabana, div wech d'an nebeutañ. C'hoarvezout a reas an tagadennoù d'ar 5 a viz Gwengolo [[1942]] pa voe beuzet al lestr [[Rouantelezh-Unanet|breizhveurat]] ''SS Saganaga'' hag al lestr kanadian ''Lord Strathcona'' gant un U-513, ha d'an 2 a viz Du pa voe beuzet al lestr ''P.L.M. 27'' eus ar [[France libre]] hag al lestr kanadian ''Rose Castle''. E-kerzh an argadenn gentañ, un [[torpedenn|dorpedenn]], o vukañ al listri-karg kailh, a c'hwitas war he fal hag a skoas ar c'hae, ar pezh a lakaas Enez Bell da vezañ unan eus an nebeudig lec'hioù e [[Norzhamerika]] o vezañ taget gant an Alamaned en Eil Brezel-Bed. Gwelet a reer c'hoazh tammoù eus ar pevar lestr-karg beuzet e-kerzh an div argadenn-se pa vez izel ar mor ; ur monumant war an aod a zo gouestlet d'ar 69 martolod o doa kollet o buhez.

==Pennadoù kar==
*[[Ledenez Avalon]]

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Krouidigezh, Bae ar}}
[[Rummad:Douar-Nevez]]
[[Rummad:Baeoù Kanada]]</text>
      <sha1>6z0b7x1po1635ojb7qc65zmtilx978a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kartell Juárez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175588</id>
    <revision>
      <id>2203330</id>
      <parentid>2182167</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T19:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4456" sha1="23q5k2b8r70r868twf3b9d1ss2b3cmv" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Kartell Juárez''' ([[spagnoleg]]: ''Cártel de Juárez''), brudet ivez evel '''Vicente Carrillo Fuentes Organization''', zo un aozadur [[kartell drammoù]] [[Mec'hikaned|Mec'hikan]] diaezet e [[Ciudad Juárez]], [[Chihuahua (stad)|Chihuahua]], war an [[Harzoù etre Mec'hik ha Stadoù-Unanet]] hag [[El Paso (Texas)|El Paso]] e [[Texas]].&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sinaloa Cartel: responsible for 84% of &quot;narco&quot; homicides|url=http://www.borderlandbeat.com/2010/10/sinaloa-cartel-responsible-for-84-of.html|newspaper=[[Borderland Beat]]|date=October 31, 2010}}&lt;/ref&gt; Ar c'hartel a zo unan eus un toullad aozadurioù torfederezh floderezh drammoù ha brudet eo an aozadurioù-se dre implij ur feulster diroll evel [[dibennañ]] izili kartelloù all, muturniañ korfoù ha stlapañ anezho e lec'hioù foran evit lakaat da sevel ur barrad aon er boblañs dre vras met ivez en nerzhioù polis ha surentez hag evel-just d'o enebourien doanet [[Cartel Sinaloa]].&lt;ref&gt;{{cite news | author=Bill Conroy | title=Juarez murders shine light on an emerging 'Military Cartel' | date=December 6, 2008 | publisher=NarcoSphere | url=http://narcosphere.narconews.com/notebook/bill-conroy/2008/12/juarez-murders-shine-light-emerging-military-cartel | access-date=2010-03-08 | archive-date=2014-04-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140415105318/http://narcosphere.narconews.com/notebook/bill-conroy/2008/12/juarez-murders-shine-light-emerging-military-cartel | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Penn Kartell Juárez eo [[Juan Pablo Ledezma]]. Ar c'hartel en deus ur skourr armet anvet [[La Línea (gang)|La Línea]], ur [[gang]] straed eus Juárez hag a seven al lazhadegoù hag a zo deuet da vezañ skourr bennañ ha galloudusañ ar c'hartel.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mexican police: Drug gang leader says he ordered 1,500 killings|url=http://articles.cnn.com/2011-07-31/world/mexico.drug.arrest_1_lesley-enriquez-consulate-employee-drug-gang?_s=PM:WORLD|newspaper=CNN|date=July 31, 2011|access-date=2011-09-20|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011044657/http://articles.cnn.com/2011-07-31/world/mexico.drug.arrest_1_lesley-enriquez-consulate-employee-drug-gang?_s=PM:WORLD|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Implijet e vez ivez ar gang [[Barrio Azteca]] evit tagañ enbourien Kartell Juárez.&lt;ref name=pasoans&gt;{{cite news|title=Background: Barrio Azteca gang|url=http://www.elpasotimes.com/ci_17579333?source=pkg|access-date=30 June 2012|newspaper=[[El Paso Times]]|date=3 October 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Kartell Juárez a oa penn an trafikerezh drammoù e kreiz ar vro, o vezañ mestr war darn vrasañ an trafikerezh [[kokain]] etre [[Mec'hiko]] ha [[Stadoù-Unanet Amerika]]. Marv [[Amado Carrillo Fuentes]] e 1997 a oa bet un taol fall evit an aozadur hag a oa kroget da goll galloud. Carrillo a oa liammet-mat gant ofiserien uhel ar servijoù mec'hikan enep trafikerezh dramm, evel ar jeneral divizion [[Jesús Gutiérrez Rebollo]].&lt;ref name=briefs &gt;[https://web.archive.org/web/20161207191618/http://tech.mit.edu/V116/N64/gutierrez.64w.html Mexican Drug Czar Fired, Charged With Drug Corruption] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161207191618/http://tech.mit.edu/V116/N64/gutierrez.64w.html |date=2016-12-07 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2008/WORLD/americas/10/27/mexico.drugs.ap/index.html Ezel eus ar c'hartel a spie an DEA e Mec'hiko] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081029235947/http://www.cnn.com/2008/WORLD/americas/10/27/mexico.drugs.ap/index.html |date=2008-10-29 }}&lt;/ref&gt;
==Istor==
Savet e oa bet ar c'hartel er bloavezhioù 1970. Lazhet e oa bet penn ar c'hartel [[Pablo Acosta Villarreal]] e miz Ebrel 1987 e-kerzh un argadenn war an harzoù gant biñsaskellioù Polis Kevredadel Mec'hik e Santa Elena, Chihuahua, Rio Grande &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.druglord.com/comandante_guillermo_gonzalez_calderoni.html |title=Comandante Guillermo Gonzalez Calderoni |access-date=2009-08-18 |author=Terrence Poppa |year=2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091012052908/http://www.druglord.com/comandante_guillermo_gonzalez_calderoni.html |archive-date=2009-10-12 }}&lt;/ref&gt; [[Rafael Aguilar Guajardo]] a oa bet o erlec'hiañ anezhañ gant [[Amado Carrillo Fuentes]], niz [[Ernesto Fonseca Carrillo]].

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Aozadurioù torfederezh]]
[[Rummad:Kartelloù dramm]]
[[Rummad:Aozadurioù floderezh]]
[[Rummad:Gangoù SUA]]</text>
      <sha1>23q5k2b8r70r868twf3b9d1ss2b3cmv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203337</id>
      <parentid>2203330</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T20:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4457" sha1="abqdkuppuxob51lpbhvy586mf3o5znl" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Kartell Juárez''' ([[spagnoleg]]: ''Cártel de Juárez''), brudet ivez evel '''Vicente Carrillo Fuentes Organization''', zo un aozadur [[kartell drammoù]] [[Mec'hikaned|Mec'hikan]] diaezet e [[Ciudad Juárez]], [[Chihuahua (stad)|Chihuahua]], war an [[Harzoù etre Mec'hik ha Stadoù-Unanet]] hag [[El Paso (Texas)|El Paso]] e [[Texas]].&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sinaloa Cartel: responsible for 84% of &quot;narco&quot; homicides|url=http://www.borderlandbeat.com/2010/10/sinaloa-cartel-responsible-for-84-of.html|newspaper=[[Borderland Beat]]|date=October 31, 2010}}&lt;/ref&gt; Ar c'hartel a zo unan eus un toullad aozadurioù torfederezh floderezh drammoù ha brudet eo an aozadurioù-se dre implij ur feulster diroll evel [[dibennañ]] izili kartelloù all, muturniañ korfoù ha stlapañ anezho e lec'hioù foran evit lakaat da sevel ur barrad aon er boblañs dre vras met ivez en nerzhioù polis ha surentez hag evel-just d'o enebourien doanet [[Cartel Sinaloa]].&lt;ref&gt;{{cite news | author=Bill Conroy | title=Juarez murders shine light on an emerging 'Military Cartel' | date=December 6, 2008 | publisher=NarcoSphere | url=http://narcosphere.narconews.com/notebook/bill-conroy/2008/12/juarez-murders-shine-light-emerging-military-cartel | access-date=2010-03-08 | archive-date=2014-04-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140415105318/http://narcosphere.narconews.com/notebook/bill-conroy/2008/12/juarez-murders-shine-light-emerging-military-cartel | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Penn Kartell Juárez eo [[Juan Pablo Ledezma]]. Ar c'hartel en deus ur skourr armet anvet [[La Línea (gang)|La Línea]], ur [[gang]] straed eus Juárez hag a seven al lazhadegoù hag a zo deuet da vezañ skourr bennañ ha galloudusañ ar c'hartel.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mexican police: Drug gang leader says he ordered 1,500 killings|url=http://articles.cnn.com/2011-07-31/world/mexico.drug.arrest_1_lesley-enriquez-consulate-employee-drug-gang?_s=PM:WORLD|newspaper=CNN|date=July 31, 2011|access-date=2011-09-20|archive-date=2012-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011044657/http://articles.cnn.com/2011-07-31/world/mexico.drug.arrest_1_lesley-enriquez-consulate-employee-drug-gang?_s=PM:WORLD|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Implijet e vez ivez ar gang [[Barrio Azteca]] evit tagañ enebourien Kartell Juárez.&lt;ref name=pasoans&gt;{{cite news|title=Background: Barrio Azteca gang|url=http://www.elpasotimes.com/ci_17579333?source=pkg|access-date=30 June 2012|newspaper=[[El Paso Times]]|date=3 October 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Kartell Juárez a oa penn an trafikerezh drammoù e kreiz ar vro, o vezañ mestr war darn vrasañ an trafikerezh [[kokain]] etre [[Mec'hiko]] ha [[Stadoù-Unanet Amerika]]. Marv [[Amado Carrillo Fuentes]] e 1997 a oa bet un taol fall evit an aozadur hag a oa kroget da goll galloud. Carrillo a oa liammet-mat gant ofiserien uhel ar servijoù mec'hikan enep trafikerezh dramm, evel ar jeneral divizion [[Jesús Gutiérrez Rebollo]].&lt;ref name=briefs &gt;[https://web.archive.org/web/20161207191618/http://tech.mit.edu/V116/N64/gutierrez.64w.html Mexican Drug Czar Fired, Charged With Drug Corruption] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161207191618/http://tech.mit.edu/V116/N64/gutierrez.64w.html |date=2016-12-07 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2008/WORLD/americas/10/27/mexico.drugs.ap/index.html Ezel eus ar c'hartel a spie an DEA e Mec'hiko] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081029235947/http://www.cnn.com/2008/WORLD/americas/10/27/mexico.drugs.ap/index.html |date=2008-10-29 }}&lt;/ref&gt;
==Istor==
Savet e oa bet ar c'hartel er bloavezhioù 1970. Lazhet e oa bet penn ar c'hartel [[Pablo Acosta Villarreal]] e miz Ebrel 1987 e-kerzh un argadenn war an harzoù gant biñsaskellioù Polis Kevredadel Mec'hik e Santa Elena, Chihuahua, Rio Grande &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.druglord.com/comandante_guillermo_gonzalez_calderoni.html |title=Comandante Guillermo Gonzalez Calderoni |access-date=2009-08-18 |author=Terrence Poppa |year=2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091012052908/http://www.druglord.com/comandante_guillermo_gonzalez_calderoni.html |archive-date=2009-10-12 }}&lt;/ref&gt; [[Rafael Aguilar Guajardo]] a oa bet o erlec'hiañ anezhañ gant [[Amado Carrillo Fuentes]], niz [[Ernesto Fonseca Carrillo]].

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Aozadurioù torfederezh]]
[[Rummad:Kartelloù dramm]]
[[Rummad:Aozadurioù floderezh]]
[[Rummad:Gangoù SUA]]</text>
      <sha1>abqdkuppuxob51lpbhvy586mf3o5znl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>C'hoari taol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176458</id>
    <revision>
      <id>2203368</id>
      <parentid>2197469</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T00:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4301" sha1="smswhoeg6h19bgbodkh2xpfb7pgwlu2" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:US Navy 110713-N-NT881-124 Personnel Specialist 2nd Class James Vail, left, and Boatswain's Mate 2nd Class Nathaniel Eaton play board games with ch.jpg|thumb|upright=1.3|C'hoari taol ''[[Monopoly]]'' hag a zo gwerzhet en ouzhpenn 103 bro ha moulet e 37 yezh&lt;ref&gt;{{cite web|date=20 February 2008|title=You can choose cities for new Monopoly game |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna23238096|work=[[NBC News]]|access-date=16 September 2023}}&lt;/ref&gt;]]
[[Restr:Pelipäivä Iisalmen kaupunginkirjastossa.jpg|thumb|upright=1.3|Merc'hed yaouank o c'hoari gant ur c'hoari taol e levraoueg [[Iisalmi]] e [[Finland]], e 2016]]

Ur '''c'hoari taol''' &lt;ref&gt;https://rbg.bzh/episode/63821/&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20250912205146/https://bzh.tidouaralre.com/c-hoariou-taol-e-brezhoneg-soiree-jeux--du-2021/e3524.html&lt;/ref&gt; zo un doare c'hoari a vez c'hoariet peurliesañ war un daol pe ul lec'h plaen&lt;ref name=&quot;game-categories_woods_2024_p5&quot;&gt;{{Cite book|last=Woods|first=Stewart|url=https://books.google.com/books?id=xgmjCHxSxvoC&amp;q=history+of+board+games&amp;pg=PP1|title=Eurogames: The Design, Culture and Play of Modern European Board Games|date=16 August 2012|isbn=9780786490653|page=5|publisher=McFarland|df=dmy}} [https://ia801801.us.archive.org/5/items/woods-2012-eurogames-p-5/Woods%20%282012%29%20Eurogames%20-%20p5.pdf Alt URL]&lt;/ref&gt; hag implijet e vez objedoù bihan evit c'hoari hag a zo lakaet e lec'hioù anvet leurenn c'hoari, alies oc'h implij pezhioù ouzhpenn evel diñsoù...
== Istor ==
===Amzerioù kozh===
Ar c'hoarioù taol a zo bet c'hoariet ganto abaoe pell hag en darn vrasañ eus ar sevenadurioù ha kevredigezhioù a-hed an istor&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Livingstone|first1=Ian|title=Board games in 100 moves|url=https://archive.org/details/boardgamesin100m0000dkpu|last2=Wallis|first2=James|publisher=Dorling Kindersley|year=2019|isbn=978-0-241-36378-2|location=London|oclc=1078419452}}&lt;/ref&gt;. C'hoarioù taol a zo bet adkavet en un toullad lec'hioù arkeologel. Ar re goshañ a oa bet pezhioù c'hoari kavet e [[gevred]] [[Turkia]], gant delwennigoù maen kizellet resis-tre evit ur c'hoari [[echedoù]]. Ar pezhioù a oa bet krouet e-kerzh [[Oadvezh an arem]] e-tro 5000 bloaz zo&lt;ref name=&quot;oldest-board-game_smithsonian-magazine_2021&quot;&gt;{{Cite web|last=Solly|first=Meilan|title=The Best Board Games of the Ancient World|url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/best-board-games-ancient-world-180974094|access-date=6 February 2020|website=Smithsonian Magazine|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20241001091826/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/best-board-games-ancient-world-180974094|archive-date=1 October 2024|url-status=live|df=dmy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oldest_discovery-news_2013&quot;&gt;{{cite web|title=Oldest Gaming Tokens Found in Turkey|website=Discovery News (www.news.discovery.com)|date=14 August 2013|first=Rossella|last=Lorenzi|language=en|url=http://news.discovery.com/history/archaeology/oldest-gaming-tokens-found-130814.htm|access-date=13 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20140214203403/http://news.discovery.com/history/archaeology/oldest-gaming-tokens-found-130814.htm|archive-date=14 February 2014|url-status=dead|df=dmy}}&lt;/ref&gt;. Kavet ez eus bet kalz tammoù c'hoarioù dre ar bed aboae marevezh an [[Neolitik]] ; en o zouez e konter, e 2024, un hollad a 14 lec'h arkeologel gant 51 c'hoari&lt;ref name=&quot;discoveies_rollefson_2024&quot;&gt;{{cite journal|title=What are the odds? Neolithic &quot;game boards&quot; from the Levant|journal=Journal of Arid Environments|volume=225|number=105257|date=December 2024|first=Gary|last=Rollefson|article-number=105257 |doi=10.1016/j.jaridenv.2024.105257 |bibcode=2024JArEn.22505257R |language=en|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S014019632400137X|access-date=18 April 2025|df=dmy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;discoveries_rollefson_2012&quot;&gt;{{cite journal|title=La Prehistoire des jeux|trans-title=The Prehistory of Games|number=33|date=December 2012|first=Gary|last=Rollefson|pages=18–21|journal=Histoire Antique &amp; Médiévale|language=fr|url=https://www.faton.fr/dossiers-dhistoire/numero-33/art-jeu-jeu-l-art/prehistoire-jeux.32646.php#article_32646|access-date=18 April 2025|df=dmy}}&lt;/ref&gt;.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:C'hoarioù taol]]</text>
      <sha1>smswhoeg6h19bgbodkh2xpfb7pgwlu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Film fantazi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177086</id>
    <revision>
      <id>2203416</id>
      <parentid>2166221</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T08:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1356" sha1="tgf1vojz5sl33twwvfxzczvhxkeefmo" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Filmoù fantazi''' a vez graet eus un [[doare film]] hag a bled gant an doare [[fantazi]] hag an temoù liammet. Alies e vo liammet ouzh an [[Hudouriezh|hud]], darvoudoù [[dreistnaturel]], [[mitologiezh]], ar [[folklor]] pe [[bed faltazi|bedoù faltazi]]. An doare filmoù-se a vez renket evel doareoù oberennoù ijinet evel ar [[filmoù skiant-faltazi]] hag ar [[film spont|filmoù spont]], met kemmeskañ a ra gant doareoù film lies&lt;ref&gt;{{Cite web|title=What does fantasy film mean?|url=https://www.definitions.net/definition/fantasy+film|access-date=2020-11-19|website=www.definitions.net|language=en}}&lt;/ref&gt;. Ar filmoù fantazi o deus alies un elfenn hud, mojennel, souezhus pe [[moliac'h]]&lt;ref&gt;[http://www.filmsite.org/fantasyfilms.html Fantasy Films&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;.

==Isdoareoù==
Niverus eo an isdoareoù filmoù fantazi hag a c'haller kavout. N'eo ket sklaer an harzoù d'an doare-se, ar memestra eo gant al lennegezh [[moliac'h]] pe [[fantazi]].

An isdoareoù fantazi niverusañ a vo kavet e filmoù [[fantazi uhel]] pe [[kleze hag hudouriezh]]. Evit an daou isdoare-sse e vez kavet an aliesañ ur bed tost holl Krennamzerel, gant hudourien, boudoù hud ha lodennoù all liammet gant istorioù fantazi.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Filmoù hervez an doare]]
[[Rummad:Filmoù fantazi]]</text>
      <sha1>tgf1vojz5sl33twwvfxzczvhxkeefmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cacabelos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179097</id>
    <revision>
      <id>2203370</id>
      <parentid>2180852</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T00:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1046" sha1="phafil8hu2pmafrpt9gkt4jnmz8swl3" xml:space="preserve">[[Restr:Castro Bergidum.jpg|thumb|Lec'hienn arkeologel Castro Bergidum, e Cacabelos.]]
'''Cacabelos''' zo ur gumun e kornôg [[proviñs León]], e [[Spagn]]. 4.734 annezad a oa e 2025.

== Istor ==
Dismantroù [[Castro Bergidum]], ur gêr savet da vare [[Oadvezh an arem]] hag annezet da vare ar [[Republik Roma|Romaned]], a zo e Cacabelos. E mirdi arkeologel ar gumun e vez diskouezet traoù bet kavet eno.

D'an 3 a viz Genver 1809 e voe dalc'het eno [[emgann Cacabelos]] etre ar [[Arme Frañs|C'hallaoued]] hag ar [[British Army|Saozon]], e-kerzh [[Brezel Dizalc'hiezh Spagn|Brezel dizalc'hiezh]] ar vro.

== Sevenadur ==
War [[Hent Sant Jakez|hent gall Sant Jakez]] emañ ar gumun&lt;ref&gt;{{Es}} ''[https://web.archive.org/web/20241106182037/https://www.turismocastillayleon.com/es/patrimonio-cultura/camino-santiago-frances/cacabelos Camino de Santiago Francés - Cacabelos]'', Portal de turismo de Castilla y León (lennet d'an 10/02/2026)&lt;/ref&gt;.

== Gwelet ivez ==

* [[Thomas Plunket]]

== Daveennoù ==
[[Rummad:Kumunioù Kastilha ha León]]</text>
      <sha1>phafil8hu2pmafrpt9gkt4jnmz8swl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hotchkiss</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179334</id>
    <revision>
      <id>2203402</id>
      <parentid>2199371</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T08:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4524" sha1="bub47d1beacvki7jabd6rlfoqi83kr7" xml:space="preserve">[[Restr:1 Hotchkiss AM80S.JPG|thumb|Un Hotchkiss AM 80S (1932).]]
'''Hotchkiss''' a oa un embregerezh [[Arm-tan|armoù-tan]] ha karbedoù [[Bro-C'hall|gall]], bet oberiant eus 1867 betek ar bloavezhioù 1960.

== Istor ==
[[Benjamin Berkeley Hotchkiss]] (1826-1885), ur Stadunanad hag en doa desket ar vicher en embregerezh [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] peurgetket, a savas [[Munision|munisionoù]] hag armoù dindan e anv e-pad [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|brezel diabarzh ar Stadoù-Unanet]], evit an [[Unvaniezh (Brezel diabarzh stadunanat)|Unaniezh]]. Goude dibenn ar brezel e klaskas ledanaat e dachenn werzhañ betek Europa&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{fr}} LEJEUNE Dominique, ''[https://hal.science/hal-01509359v3/file/Hotchkiss.pdf Hotchkiss, des armes et des automobiles]'', 2002, diellet war HAL&lt;/ref&gt;.

E 1867, dindan atiz gouarnamant an [[Eil Impalaeriezh c'hall|Eil Impalaeriezh]], Hotchkiss a savas ul labouradeg kartouchennoù metalek e [[Vivièrs (Roergue)|Vivièrs]] ([[Aveyron (departamant)|Aveyron]]), e su Bro-C'hall. Goude ar [[Brezel gall-alaman (1870-1871)|brezel gall-alaman]], ha eñ deuet da vezañ pinvidik, Hotchkiss a zilojas da [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]], nepell diouzh [[Pariz]]. Ul labouradeg mekanikerezh nevez a savas er gêr, war hent [[Gonesse]] (bali Stalingrad hiziv an deiz). Eno e ijinas armoù-tan hag a voe implijet gant an [[Arme Frañs|arme c'hall]] goude, evel ar [[Kanol revolver 40 mm stumm 1879|c'hanol revolver 40 mm]] hag ur rummad [[Mindrailherez|mindrailherezioù]]. E 1885 e varvas Benjamin B. Hotchkiss&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Lec'hioù produiñ all a voe savet, evel un eil uzin e Saint-Denis (bali Ornano hiziv an deiz)&lt;ref&gt;{{Fr}} FURIO Antoine, CALISTE Lisa, ''[https://web.archive.org/web/20211020161010/https://patrimoine.seinesaintdenis.fr/Hotchkiss Usine de construction des automobiles Hotchkiss, actuellement zone d’activités et jardin public]'', lec'hienn departamant Seine-Saint-Denis (lennet d'an 02/03/2026)&lt;/ref&gt;.

Adalek 1900 e krogas an embregerezh da broduiñ pezhioù kirri-tan evit [[Panhard|Panhard et Levassor]], [[De Dietrich]], [[De Dion-Bouton]] ha reoù all. Adalek 1904 e werzhas Hotchkiss e otoioù dezhañ. Dont a reas an embregerezh da vezañ e-touez produerien karbedoù brudetañ ar mare a-raok 1914 e Bro-C'hall&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} ''[https://web.archive.org/web/20260613055143/https://www.club-hotchkiss.fr/fr/leclub-mob/histoire-mob Histoire]'', Club Hotchkiss, 16/04/2025 (lennet d'an 02/03/2026)&lt;/ref&gt;.

Pa darzhas ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] e voe dilojet mekanikoù-ostilh an embregerezh da garter Monplaisir ([[Lyon]]) ha rediet da broduiñ armoù-tan hepken. An [[Hotchkiss Modèle 1914]] a voe da skouer unan eus mindrailherezioù diazez an droadegiezh c'hall e-pad ar Brezel-bed Kentañ. Goude ar brezel e tibabas an embregerezh produiñ kirri-tan hepken. Berzh a reas e garbedoù er bloavezhioù 1920 ha 1930 a-drugarez d'o disoc'hoù e kentstrivadegoù a bep seurt&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. E 1929 e werzhas da skouer 3.794 karr-tan, ur sifr uhel evit ar mare&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
[[Restr:Hotchkiss-H-39-latrun-3.jpg|kleiz|thumb|Un tank H39, stumm gwellaet an [[H35 (tank)|H35]].]]
Adalek ar bloavezhioù 1930 e labouras Hotchkiss war un [[tank]] nevez evit an arme c'hall, diwar c'houlenn ar gouarnamant. War-dro 1.000 skouerenn eus an [[H35 (tank)|H35]] a oa e servij e miz Mae 1940 pa voe aloubet ar vro gant an Alamaned. Ul lodenn eus implijidi ha mekanikoù ar vro a voe kaset da [[Auxerre]] ha da [[Moulins (Allier)|Moulins]] e-pad ar &quot;[[Brezel Drol]]&quot;. Etre 1940 ha 1944 e voe rediet Hotchkiss da labourat evit industriezh an [[Trede Reich]]. Armoù nevez a veze ijinet ivez dre guzh en embregerezh. [[Peugeot]] a gemeras muioc'h-mui a bouez en e renerezh&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Goude ar brezel, Hotchkiss a savas karbedoù dezougen ha karbedoù milourel bihan. E 1955 en doe ar gwir da broduiñ ar [[Willys MB|Jeep Willys MB]] dindan aotre. E 1966 e voe kendeuzet an embregerezh en ur strollad anvet Thomson Houston – Hotchkiss Brandt, a voe adanvet [[Thomson-Brandt]] e 1971&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{Fr}} Daniel Tard, ''Hotchkiss. Petit dictionnaire du « juste milieu »'', Massin, 1994, 317 p.
==Daveennoù==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1867]]
[[Rummad:Embregerezhioù aet da get]]
[[Rummad:Embregerezhioù Bro-C'hall]]
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù kirri-tan]]</text>
      <sha1>bub47d1beacvki7jabd6rlfoqi83kr7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arm-kelenn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179558</id>
    <revision>
      <id>2203352</id>
      <parentid>2185579</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4902" sha1="faqphqvncfigmgla0ysxj7td5k3rxjz" xml:space="preserve">[[Restr:Springfield1922.jpg|thumb|Ur fuzuilh-kelenn Springfield M1922 (Stadoù-Unanet Amerika).]]
Un '''arm-kelenn''' zo un [[arm]] savet pe treuzfurmet evit gellet deskiñ da implijerien nevez penaos ober gantañ. Soudarded pe izili nerzhioù surentez a ra gante peurliesañ. Armoù-kelenn a c’haller gwelet e mirdioù ivez. A-wechoù en Istor int bet lakaet etre daouarn bugale pe krennarded, pa oa anv da vilourekaat ar gevredigezh, evit prientiñ anezhe da vrezeliñ da skouer, evel er [[Batailhon skol|batailhonoù skol]] e [[Bro-C'hall]] (1882-1892).

== Armoù-tan ==
[[Restr:Petty Officer Cadet (SCC) A Nolton at Tipner range complex near HMS Excellent.jpg|thumb|Un danvez-ofiser breizhveuriat gantañ ur fuzuilh-kelenn L98A1 Cadet GP. Ul loc'henn a weler war [[Kulasenn (armoù-tan)|gulasenn]] an arm evit adarmiñ anezhañ : n'emañ ket war e stumm orin.]]

=== Armoù-kelenn oberiant ===
An [[Arm-tan|armoù-tan]]-mañ zo heñvel o stumm ouzh an [[Arm ordrenañs|armoù reolius]], met kemmet int bet evit degemer [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchennoù]] bihanoc'h ([[.22 Long Rifle]] da skouer), kement-mañ evit arboellañ arc'hant diwar ar munisionoù. Reoù all a vez kambret evit ar munision standart, met kemmet evit bezañ pe un-tenn hepken, pe damaotomatek nemetken evit an armoù aotomatek a-orin&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{fr}} ''[http://armesfrancaises.free.fr/les%20armes%20d%27entrainement.html Les armes d'instruction et d'entrainement]'', Armement Réglementaire français (lennet d'ar 15/03/2026)&lt;/ref&gt;. En o zouez e c'haller menegiñ :
* ul lodenn eus ar fuzuilhoù [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] a voe treuzfurmet e armoù-kelenn evit an [[Tirlu gall|droadegiezh c'hall]] adalek 1872&lt;ref&gt;{{Fr}} DENACLARA Yves, ''Les armes Chassepot de théorie'', Cibles n°664, miz Here 2025, pp. 82-85&lt;/ref&gt; ;
* ar [[Springfield Model 1922]], stumm kelenn ar fuzuilh stadunanat [[Springfield M1903]] e .22 Long Rifle ;
* ar Mauser KKW (''Klein Kaliber Wehrsportgewehr''), stumm ar [[Karabiner 98k]] kambret e .22 LR evit deskiñ d'an [[Hitlerjugend]], ha da unvezioù all, tennañ ;
* fuzuilhoù [[Mannlicher M1893]] adkambret e .22 LR gant arme Portugal adalek 1946&lt;ref&gt;{{Fr}} BARRET Marc, ''La carabine Steyr-Mannlicher Mod. 1896 en cal. .22 LR'', Cibles n°660, miz Even 225, pp. 52-56&lt;/ref&gt;;
* an L98, stumm ar fuzuilh-arsailh vreizhveuriat [[SA80|L85A1]], bet tennet e sistem amprest gazoù ha lakaet ur sistem tennata dre zorn en e lec'h ;

Armoù all n'int ket fuzuilhoù reolius savet an emgannoù, met implijet e vezont evit pleustriñ, evel ar fuzuilh-vorailh [[CZ 452]] en arme Aostralia. Perzh fall an armoù kambret e kalibroù bihanoc'h evit o c'halibr orin eo ar fed ne vez ket boaziet an danvez-soudarded da anduriñ efed gwir o [[argil]]&lt;ref&gt;{{en}} PIKE Travis, ''[https://nationalinterest.org/blog/buzz/cadet-rifles-how-us-military-trains-recruits-war-207651 Cadet Rifles: How the U.S. Military Trains Recruits for War]'', National Interest, 02/12/2023 (lennet d'an 18/03/2026)&lt;/ref&gt;.

=== Armoù-tan divev ===
An armoù-tan divev n'int ket oberiant. En o mesk e kaver reoù savet diwar pezhioù bet taolet er-maez eus an argerzh produiñ abalamour d'o sioù, ha reoù all uzet betek re&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://web.archive.org/web/20220625144915/http://www.aiolfi.com/vente/vente-militaria-novembre-2016/228-armes-accessoires-darmement/armes-de-poing/revolver-modele-1873-dinstruction/#tab_description Révolver modèle 1873 d’instruction]'', AIOLFI (lennet d'an 18/03/2026)&lt;/ref&gt;. Implijet e vezont evit boaziañ an deskidi da zornata, divontañ hag adsevel an arm, pe e-pad pleustradegoù war an dachenn ma c'hall an armoù bezañ gwallgaset pe torret&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Fuzuilhoù [[M14 (fuzuilh)|M14]] tennet o [[Geriaoueg an armoù-tan#Skoer|skoer]] a vez pourveziet da zeskarded ar [[Virginia Military Institute's]] stadunanat, evit deskiñ dezhe bevañ gant o arm a-hed an devezh, pe evit dibunañ&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://www.gunsandammo.com/editorial/virginia-military-institutes-cadet-rifles/248047 Virginia Military Institute's Cadet Rifles]'', Guns &amp; Ammo, 17/08/2017 (lennet d'ar 16/03/2026)&lt;/ref&gt;.

Armoù e kaoutchoug pe e plastek penn-da-benn, ruz pe glas peurliesañ, a c'hall bezañ roet d'ar soudarded nevez gant ar memes pal&lt;ref&gt;''Rubber duck'' (&quot;houad kaoutchoug&quot;) pe ''Blue gun'' (&quot;arm-tan glas&quot;) e vezont anvet er Stadoù-Unanet, ma vezont implijet kalz.&lt;/ref&gt;. Armoù-tan all a vez didroc'het evit bezañ diskouezet evel maketennoù kelenn ivez.

&lt;gallery&gt;
Restr:Ship's Serviceman secures spaces during security reaction force (SRF) training scenario.jpg|Ur martolod eus an U.S. Navy o pleustriñ gant ur fuzuilh-arsailh M4 faos.
Restr:USMC-110308-F-5938C-030.jpg|Pistolennoù Glock glas, evit deskiñ dornata anezhe.
&lt;/gallery&gt;

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Armoù-tan]]
[[Rummad:Hoplologiezh]]
[[Rummad:Geriaoueg an arme]]</text>
      <sha1>faqphqvncfigmgla0ysxj7td5k3rxjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kistin-Roazhon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180246</id>
    <revision>
      <id>2203433</id>
      <parentid>2192042</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T11:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11568" sha1="3vt0rmvbmtg4quz8v9fjmrbioolh9e2" xml:space="preserve">{{pennad zo|Kistin}}{{databox}}
'''Kistin-Roazhon''', pe '''kistin''' hepken, a zo frouezh mat da zebriñ ar [[gwez-kistin]]. Ar memes liv ha [[gwez-kistin-Spagn|kistin-Spagn]] o deus, met n'int ket frouezh ar memes gwez. Gwarezet eo pep div pe dri c'histinenn en ur glorenn spernek anvet an dorgenn. Pa'z eo darev an dorgenn en em zigor evit dieubiñ he c'histinennoù.

Etre 10 ha 25 g. eo pouezh ur gistinenn hervez ar seurtad. 700 seurtad a zo&lt;ref&gt;{{Liamm web |langue=fr |anv-bihan=La |anv=Rédaction |titl=Châtaigne : saison, conservation, comment la cuisiner |url=https://cuisine.journaldesfemmes.fr/encyclopedie-produits/1956824-chataigne/ |lec'hienn=cuisine.journaldesfemmes.fr |deiziad=2025-06-16 |consulté le=2025-12-09}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;UPOV, Caractères distinctifs des variétés de châtaignier : [https://web.archive.org/web/20220419233946/https://www.upov.int/en/publications/tg-rom/tg124/tg_124_3.pdf Lenn enlinenn (Pdf)].&lt;/ref&gt;.

== Ekonomiezh ==
[[Restr:Intramontabile Passione.jpg|thumb|Dibab dorn kistin sec'het a-raok bezañ brevet evit kaout ur bleud eus ar gwellañ e milin gêr [[Fabbriche di Vergemoli]] en Italia. Miz Kerzu 2019.]]
Eost ar bed kistin eo 1 milion a donennoù ([[Aozadur ar Broadoù-Unanet evit ar boued hag al labour-douar|FAO]] 2002).

Ar produiñ gall, en [[Ardèche (departamant)|Ardèche]] (26 %), e [[Dordogne (departamant)|Dordogne]] hag e [[Var (departamant)|Var]] dreist-holl, eo tro-dro 12000 tonenn bep bloaz e 2004, pa oa 110000 tonenn e 1945&lt;ref&gt;{{Liamm web |titl=Le chancre du châtaignier en Europe |url=https://www.fao.org/3/x5348f/x5348f03.htm |lec'hienn=www.fao.org |consulté le=2024-03-11}}&lt;/ref&gt;. N'eo ket bastet d'an ezhommoù gall gant ar produadur, evit produioù oberiet zo da gentañ, enporzhiet e vez etre 13000 ha 14000 tonenn hag ezporzhiet tost da 2000 tonenn gant Bro-C'hall&lt;ref&gt;[http://www.inra.fr/internet/Directions/DIC/presinra/SAQfiches/chataigne.htm Mammenn:INRA].&lt;/ref&gt;.

E 2006 e voe krouet an AOK Kistin Ardèche gant an [[INAO]]. Un hektar gwez-kistin a c'hall produiñ etre 1 ha 4 tonenn a gistin bep bloaz (hervez ar gouennoù) marc'hataet gant ar produer e 2009 etre 1 ha 2.5 euro/kg (hervez ar gouennoù).

{| class=&quot;wikitable centre&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|-
|colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot;|'''Produadur bloaz kistin (e tonennoù)'''&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;Roadennoù ar FAOSTAT ([[Aozadur ar Broadoù-Unanet evit ar boued hag al labour-douar|FAO]])&lt;/small&gt;
|-
!Stad
!colspan=&quot;2&quot;|2003
!colspan=&quot;2&quot;|2004
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Sina}}
|{{formatnum:715000}}
|69 %
|{{formatnum:715000}}
|69 %
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Sukorea}}
|{{formatnum:72405}}
|7 %
|{{formatnum:72405}}
|7 %
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Italia}}
|{{formatnum:50000}}
|5 %
|{{formatnum:50000}}
|5 %
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Turkia}}
|{{formatnum:48000}}
|5 %
|{{formatnum:48000}}
|5 %
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Bolivia}}
|{{formatnum:35000}}
|3 %
|{{formatnum:35000}}
|3 %
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Portugal}}
|{{formatnum:32856}}
|3 %
|{{formatnum:33000}}
|3 %
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Japan}}
|{{formatnum:25100}}
|2 %
|{{formatnum:25100}}
|2 %
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Rusia}}
|{{formatnum:17000}}
|2 %
|{{formatnum:17000}}
|2 %
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Gres}}
|{{formatnum:12000}}
|1 %
|{{formatnum:12000}}
|1 %
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Frañs}}
|{{formatnum:10118}}
|1 %
|{{formatnum:11000}}
|1 %
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|''Stadoù all''
|{{formatnum:24022}}
|2 %
|{{formatnum:24238}}
|2 %
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;|'''Hollad'''
|'''{{formatnum:1041501}}'''
|100 %
|'''{{formatnum:1042743}}'''
|100 %
|}
[[Skeudenn:Frucht der Edelkastanie.jpg|thumb|Kistinennoù en o [[tolgenn|zolgenn]].]]
[[Skeudenn:Chestnut.jpg|thumb|Kistin [[Diglorañ|digloret]].]]
{| class=&quot;wikitable centre&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+Produadur bloaz kistin (e tonennoù), etre 2011 ha 2017, er broioù produer pennañ&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;Roadennoù an FAOSTAT ([[Aozadur ar Broadoù-Unanet evit ar boued hag al labour-douar|FAO]])&lt;ref&gt;Livr gwenn ar c'histin en Europa, embannet gant ar rouedad EUROCASTANEA hag an AREFLH (''Assemblée des régions européennes fruitières, légumières et horticoles''), [https://issuu.com/areflh/docs/livre-blanc-chataigne-fr.*-87897 Lenn enlinenn], p.11.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|-
!scope=&quot;col&quot;|Stad
!scope=&quot;col&quot;|2011
!scope=&quot;col&quot;|2012
!scope=&quot;col&quot;|2013
!scope=&quot;col&quot;|2014
!scope=&quot;col&quot;|2015
!scope=&quot;col&quot;|2016
!scope=&quot;col&quot;|2017
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Sina}}
|{{formatnum:1693502}}
|{{formatnum:1709649}}
|{{formatnum:1719410}}
|{{formatnum:1683815}}
|{{formatnum:1668895}}
|{{formatnum:1903939}}
|{{formatnum:1939719}}
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Sukorea}}
|{{formatnum:64586}}
|{{formatnum:62345}}
|{{formatnum:64184}}
|{{formatnum:56552}}
|{{formatnum:55593}}
|{{formatnum:53600}}
|{{formatnum:52764}}
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Turkia}}
|{{formatnum:60270}}
|{{formatnum:57881}}
|{{formatnum:60019}}
|{{formatnum:63762}}
|{{formatnum:63750}}
|{{formatnum:64750}}
|{{formatnum:62904}}
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Italia}}
|{{formatnum:56853}}
|{{formatnum:59764}}
|{{formatnum:55086}}
|{{formatnum:51959}}
|{{formatnum:51601}}
|{{formatnum:52240}}
|{{formatnum:52356}}
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Gres}}
|{{formatnum:21500}}
|{{formatnum:28700}}
|{{formatnum:27800}}
|{{formatnum:28440}}
|{{formatnum:30049}}
|{{formatnum:28280}}
|{{formatnum:36000}}
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Japan}}
|{{formatnum:19100}}
|{{formatnum:20900}}
|{{formatnum:21000}}
|{{formatnum:21400}}
|{{formatnum:16300}}
|{{formatnum:16500}}
|{{formatnum:18700}}
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Portugal}}
|{{formatnum:18271}}
|{{formatnum:19130}}
|{{formatnum:24739}}
|{{formatnum:18465}}
|{{formatnum:27618}}
|{{formatnum:26780}}
|{{formatnum:29875}}
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Spagn}}
|{{formatnum:16900}}
|{{formatnum:15300}}
|{{formatnum:17200}}
|{{formatnum:16136}}
|{{formatnum:16413}}
|{{formatnum:16178}}
|{{formatnum:15623}}
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Korea an Norzh}}
|{{formatnum:11000}}
|{{formatnum:12000}}
|{{formatnum:12000}}
|{{formatnum:12156}}
|{{formatnum:12100}}
|{{formatnum:12363}}
|{{formatnum:12540}}
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Frañs}}
|{{formatnum:7036}}
|{{formatnum:8676}}
|{{formatnum:9200}}
|{{formatnum:8668}}
|{{formatnum:7943}}
|{{formatnum:8642}}
|{{formatnum:8406}}
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Albania}}
|{{formatnum:5200}}
|{{formatnum:5800}}
|{{formatnum:5451}}
|{{formatnum:6590}}
|{{formatnum:6600}}
|{{formatnum:6040}}
|{{formatnum:6220}}
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Chile}}
|500
|920
|{{formatnum:1100}}
|{{formatnum:1100}}
|{{formatnum:1066}}
|{{formatnum:3040}}
|{{formatnum:2583}}
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Polonia}}
|373
|460
|394
|400
|403
|413
|400
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; font-weight:normal;&quot;|{{Hungaria}}
|256
|330
|270
|300
|265
|239
|511
|}

Meur a spesad gwez-kistin eus ar genad ''[[Castanea]]'' a zo e Sina :'' [[Castanea henryi]], [[Castanea mollissima|C. mollissima]], [[Castanea seguini|C. seguini]], [[Castanea crenata|C. crenata]]'' met n'eus ket gwez-kistin-moc'h (''C. sativa'') Europa&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=105816 Lec'hienn Flora of China] [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.efloras.org%2Fflorataxon.aspx%3Fflora_id%3D2%26taxon_id%3D105816 diell]].&lt;/ref&gt;. Hervez Hu&lt;ref&gt;''Food Plants of CHINA'' gant Shiu-ying Hu, The Chinese University Press, 2005, 844 p.&lt;/ref&gt;, ar spesad ''[[Castanea mollissima]]'' Blume, ''banli'' 板栗, a zo gounezet e-leizh war rozioù rannvro ar [[Yangtze]] evit e graoñ mat da zebriñ. Debret e vez ar c'histin grilhet pe keginet e meuzioù evel [[poudiñg]]où, soubennoù hag all.

==  Talvoudegezh vezhurel  ==
En un alamandezenn fresk ez eus betek 35 % [[glukid]] ([[ampez]], [[sakaroz]], [[dekstrin]]), 5 % [[fibr]], met paour eo e protidoù ([[albumin]]où) ha [[lipid]]où. [[Vitamin]]où a zo enni ivez, [[vitamin C]] hag elfennoù maenel peurgetket, en o zouez  [[potasiom]]. Cheñch a ra ar feur sukr en amzer. Brasoc'h e vez un nebeud sizhunioù goude an dastumadeg alies.

Ouzhpenn 75 % glukid a zo er bleud kistin, ar pezh a ra anezhañ da vezañ boued energetek.
{| class=&quot;wikitable centre&quot;
|-----
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; |'''Kistin grilhet'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(talvoudegezh vezhurel evit 100 g., hervez an Anses&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170626121846/https://pro.anses.fr/tableciqual/index.htm Taolennoù CIQUAL an Anses].&lt;/ref&gt;)&lt;/small&gt;
|-----
| [[dour]] : 40.5 g || [[ludu hollek]] : g
| [[fibr]]où : 5.1 g || [[talvoudegezh energetek]] : 998 kJ / 236 kilokalorienn
|-----
| [[protein]] : 3.17 g || lipid : 2.2 g
| [[glukid]] : 47.8 g
| [[ampez]] : 32 g
|-----
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; | [[oligoelfenn]]où
|-----
| [[kalkiom]] : 29 mg
| [[houarn]] : 0.91 mg
| [[magneziom]] : 33 mg
| [[fosfor]] : 107 mg
|-----
|bgcolor=#A9EAFE| [[potasiom]] : 592 mg
|bgcolor=#A9EAFE| [[manganez]] : 1.18 mg
| [[kouevr]] : 0.5 mg
| [[sodiom]] : 2 mg
|-
|[[zink]] : 0.57 mg 
|[[iod]] : 0.12 µg
|
|
|-----
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; | [[vitamin]]où
|-----
|bgcolor=#A9EAFE| [[vitamin C]] : 26 mg|| [[vitamin B1]] : 0.24 mg
| [[vitamin B2]] : 0.17 mg|| [[vitamin B3]] : 1.34 mg
|-----
| [[vitamin B5]] : 0.55 mg|| [[vitamin B6]] : 0.5 mg
| [[vitamin B9]] : 164 µg|| [[vitamin B12]] : 0 µg
|-----
| [[beta-karoten]] : 14 µg || [[retinol]] : 0 µg
| [[vitamin E]] : 1.2 mg EAT
|[[Filokinon|vitamin K1]] : 7.8 µg
|-
|[[vitamin D]] : 0 µg
|
|-----
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot;  | [[polifenol]]où hervez Phenol-Explorer&lt;ref&gt;[http://phenol-explorer.eu/contents/food/467 Phenol-Explorer (INRA)].&lt;/ref&gt; evit kistin kriz (bec'h keitat evit 100 g)
|----------
|[[trenkenn elagik]] : 735 mg||[[trenkenn c'halik]] : 479 mg ||[[proanthokianidol]] trimer C-1 : 0.02 mg ||[[katekin|(+)-katekin]] : 0.01 mg
|-----
|}

N'eus ket kalz danvezenn druz er c'histin, ha nebeutoc'h c'hoazh a golesterol ha natriom. Pinvidik eo e [[manganez]].

== Keginañ ==
[[Skeudenn:Rome (Italy), Piazza di Spagna -- 2013 -- 11.jpg|thumb|Kistin grilhet e [[Plasenn Bro-Spagn]] e [[Roma]].]]
Gounezet e vez ar gwez-kistin evit o frouezh e kalz broioù eus Europa abaoe an Henamzer. Gwechall e oa a-bouez ar c'histin evit magañ an dud e keinvro ar broioù kreizdouarel, e [[Limousin]] hag e [[kanton Ticino]] (Suis) peurgetket. Servijout a raent da vagañ ar moc'h ivez, hag an dud e-pad ar bloavezhioù kernezh.
 
Aozet e vez kistin e meur a zoare : kistin grilhet, [[yod kistin]], [[kistin lindret]]... Bleud a c'haller ober diganto ivez. Kig-yar-Indez gant kistin a zo ur meuz hengounel eus [[Pellgent|noz an Nedeleg]] e meur a vro.

== Sevenadur ==
Lidet e vez an [[Tolgenn aour|Dolgenn aour]] e [[Redon]], ur gouel bep miz Here.

== Daveoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Frouezh]]</text>
      <sha1>3vt0rmvbmtg4quz8v9fjmrbioolh9e2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Swinney</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180548</id>
    <revision>
      <id>2203419</id>
      <parentid>2194061</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T09:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="693" sha1="iynia2vb3huzq8trlq8xb2hnqw8los4" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Skeudenn:First Minister John Swinney (cropped).jpg|thumb|Poltred ofisiel John Swinney (2026)]]
'''John Ramsay Swinney''' ([[Glasgow]], {{deiziad|13|Ebrel|1964}}) zo ur [[politiker]] [[Bro-Skos|skosat]].

E miz Mae 2024 e voe dilennet da brezidant an [[Strollad Broadel Skos|SNP]] war-lerc’h [[Humza Yousaf]], ha d’an {{deiziad|8|Mae|2024}} e voe dilennet da gentañ ministr Bro-Skos. Bet e oa dija e-penn an SNP etre 2000 ha 2004.

== Liamm diavaez ==
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20260613160627/https://www.johnswinney.scot/ Lec'hienn ofisiel]

==Daveoù==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT: Swinney, John}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1964]]
[[Rummad:Politikourien Bro-Skos]]</text>
      <sha1>iynia2vb3huzq8trlq8xb2hnqw8los4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.22 (rummad kalibroù)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181151</id>
    <revision>
      <id>2203360</id>
      <parentid>2200920</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2203360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3417" sha1="s0vfb4hzvankv4mc8kl0oefnftnf37h" xml:space="preserve">[[Restr:22 Long, 22 LR, 22 Winchester Magnum.JPG|thumb|Skouerioù kartouchennoù er c'halibr .22.]]
'''Kalibr .22''', pe '''5,6 mm''', a ra dave d'ur rummad [[Munision|munisionoù]] boutin dezhe ur c'halibr 0,22 meutad (war-dro 5,6 mm), hag a c'hall bezañ skoet e-kreiz pe tro-dro. Ar c'hartouchennoù [[.22 Long Rifle]] ha [[.223 Remington]]/[[5,56 × 45 mm NATO]] eo ar re vrudetañ hag implijetañ er rummad-se.

.22 zo ur c'halibr bannadelloù evit an armoù dre aer gwasket ivez, implijet nebeutoc'h evit ar [[Kalibr .177|.177]].

== Kartouchennoù skoet war o zro ==

=== Produet c'hoazh ===
* [[.22 BB]] (''bulleted breech''), ur munision bihan izel e dizh
* [[.22 CB]] (''conical bullet''), ur munision bihan izel e dizh
* [[.22 Short]], ur munision ijinet e 1857
* [[.22 Long]] (1871), ur gartouchenn dezhi ar memes bannadell hag an .22 Short met gant un douilhez hiroc'h
* [[.22 Long Rifle]] (pe &quot;.22 LR&quot;), ar gartouchenn voutinañ er c'halibr-mañ, anvet &quot;22&quot; dre voaz
* .22 Stinger, ur variezon eus an .22 LR gant un douilhez hiroc'h met un hirder hollek heñvel produet gant [[CCI (munisionoù)|CCI]]
* [[.22 WMR|.22 Winchester Magnum Rimfire]] (.22 WMR), ur gartouchenn ''magnum'' galloudusoc'h evit an .22 LR
* [[.22 WRF|.22 Winchester Rimfire]] (.22 WRF)

=== Diwar-lerc'h ===
* [[.22 Extra Long]] (1880), aet diwar broduiñ abaoe 1935
* [[.22 ILARCO]] (1987)
* [[.22 Remington Automatic]], ur gartouchenn ispisial evit ar fuzuilh damaotomatek [[Remington Model 16]], ha ne vez ket gwerzhet ken abaoe 1928
* [[.22 Winchester Automatic]] (1903), ur munision ispisial evit ar fuzuilh damaotomatek [[Winchester Model 1903]], un arm ha ne vez ket gwerzhet ken abaoe 1932. Produet e vez c'hoazh gant [[Águila Ammunition|Águila]] a-nebeudoù hiziv an deiz &lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.aguilaammo.com/products/22-win-auto-limited-edition-for-the-winchester-rifle-model-1903 Aguila Ammunition 22 Win Auto]'', war lec'hienn Águila Ammunition (lennet d'ar 01/11/2026)&lt;/ref&gt;.

== Kartouchennoù skoet e-kreiz ==
=== Gant anvioù metrek ===
* [[5,56 × 30 mm MINSAS]]
* [[5,56 × 45 mm NATO]], ur gartouchenn gant ur galloud krenn implijet gant kalz armeoù er bed
* [[5,7 × 28 mm]], ur munision produet gant an [[FN Herstal]]
=== .22 ===
* [[.22 Accelerator]]
* [[.22 ARC]]
* [[.22 BR Remington]], ur gartouchenn implijet er [[Benchrest (sport)|benchrest]]
* [[.22 CHeetah]]
* [[.22 Creedmoor]]
* [[.22 Hornet]] (1930)
* [[.22 Nosler]]
* [[.22 PPC]], ur munision implijet er benchrest
* [[.22 Remington Jet]], savet evit ar revolver [[Smith &amp; Wesson Model 53]]
* [[.22 Savage Hi-Power]], gwerzhet gant [[Savage Arms|Savage]] adalek 1912 evit ar fuzuilh [[Savage Model 99]]
* [[.22 TCM]]
* [[.22 Winchester Centerfire]] (.22 WCF, 1885)
* [[.22-250 Remington]], ur munision uhel e dizh
=== .218 ===
* [[.218 Bee]], dezhi ur galloud etre an [[.22 Hornet]] hag an [[.221 Remington Fireball]]
=== .220 ===
* [[.220 Rook]]
* [[.220 Russian]]
* [[.220 Swift]] (1935)
=== .221 ===
* [[.221 Remington Fireball]](1963)
=== .222 ===
* [[.222 Remington]] (1950)
* [[.222 Remington Magnum]]
* [[.222 rimmed]]
=== .223 ===
* [[.223 Remington]]
* [[.223 Winchester Super Short Magnum]]
=== .224 ===
* [[.22 Spitfire]]
* [[.224 Weatherby Magnum]]
* [[.224 Boz]]
* [[.224 Valkyrie]]
* [[.224-32 FA]]
=== .225 ===
* [[.225 Winchester]] (1964)

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]</text>
      <sha1>s0vfb4hzvankv4mc8kl0oefnftnf37h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Winchester Model 1903</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181224</id>
    <revision>
      <id>2203355</id>
      <parentid>2200922</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2203355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3753" sha1="cm1fsz5pwd0ymycquoy6excv2injrs2" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Winchester Model 1903|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Winchester Model 1903 Semiauto Rimfire Rifle-NMAH-AHB2015q116714.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur garabinenn '''Winchester Model 1903'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! Doare
|[[Karabinenn]] damaotomatek
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! [[Munision|Munisionoù]]
|[[.22 Winchester Automatic]]
|-
! Bloavezh krouidigezh
|1901
|-
! Produerien
|[[Winchester Repeating Arms Company]]
|-
! Mare produiñ
|1903-1936
|-
! Niver produet
|{{formatnum:126211}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas
|2,7 - 3,2 kg
|-
! Hirder
|940 mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|510 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Endalc'h
|Karger korzennek 10 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
Ar '''Winchester Model 1903''', bet anvet '''Model 03''' ivez&lt;ref&gt;Adalek an niver-serienn {{formatnum:73000}} tamm pe damm.&lt;/ref&gt; eo ar [[Karabinenn|garabinenn]] damaotomatek kentañ bet lakaet war ar marc'had sivil. Produet e voe gant an embregerezh stadunanat [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]].

== Deskrivadur ==
Breouet e voe an arm gant e ijinour [[T. C. Johnson]] e 1901, met ne voe ket produet gant Winchester a-raok 1903. Etretant, e deroù 1902, en doa paouezet [[John Browning]] da genlabourat gant an embregerezh stadunanat diwar dizemglevioù, hag ezhomm en doa Winchester da werzhañ un arm damaotomatek ha ne oa ket breouet gant an ijinour-mañ&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{fr}} Marc Barret, ''La carabine Winchester 1903 SL'', Cibles n°587, miz C'hwvrer 2019, pp. 74-79&lt;/ref&gt;.

Karabinenn Johnson, a voe gwerzhet gant ar merk dindan an anv Model 1903 eta, a ra gant ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata dre argil simpl]]. Un arm ''[[Arm-tan da zivontañ|takedown]]'' eo, er [[.22 (rummad kalibroù)|c'halibr .22]], pourveziet gant ur [[Karger (armoù-tan)#Karger korzennek|c'harger korzennek]] 10 tenn&lt;ref&gt;{{En}} WAHL Paul, ''Gun trader's guide, Thirteenth Edition,'' Stoeger, p. 317&lt;/ref&gt;. Kambret e voe e [[.22 Winchester Automatic]], ur gartouchenn ijinet eviti. Ne voe ket kinniget e [[.22 Long Rifle]], kar hervez an embregerezh e oa munisionoù .22 LR a bep seurt galloud war ar marc'had d'ar poent-se, hag an holl n'o dije ket kordet gant sistem tennata ar fuzuilh. Gellout a rafe bezañ ur c'hoant gant Winchester da rediañ e bratikoù da brenañ o froduioù ivez&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Produet e voe ouzhpenn {{formatnum:126000}} skouerenn eus ar Model 1903 betek 1936, met diamzeriet e teuas da vezañ abalamour d'he c'halibr dreist-holl, hag ar [[Winchester Model 63|Model 63]] graet adalek 1933 a gemeras he flas e katalog ar merk&lt;ref&gt;{{en}} Herbert G. Houze, ''[https://www.americanrifleman.org/content/early-semi-automatics-winchester-s-first-self-loading-rifles/ Early Semi-Automatics: Winchester's First Self-Loading Rifles]'', American Rifleman, miz Mae 2003 (lennet d'ar 26/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Un nebeud Model 1903 a voe implijet gant ar [[Royal Flying Corps]] breizhveuriat evit pleustriñ e-pad ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]]&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/30035094 Winchester Model 1903 Automatic (self loading) rifle]'', Imperial War Museums (lennet d'ar 26/09/2026)&lt;/ref&gt;.
==Notennoù ha daveennoù==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Armoù SUA]]
[[Rummad:Karabinennoù]]</text>
      <sha1>cm1fsz5pwd0ymycquoy6excv2injrs2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Implijer:Arko/poull-traezh</title>
    <ns>2</ns>
    <id>181240</id>
    <revision>
      <id>2203308</id>
      <parentid>2203179</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T15:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <origin>2203308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="727" sha1="hje6zhh8hianx7wyyrqausvzk066aux" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Hilienn domatez''', '''soublih tomatez''' pe '''chaous tomatez''' zo [[hilienn]] graet gant [[tomatez]] evel aozenn bennañ. Gallout a ra bezañ un elfenn eus ur meuz, pe servijout evel [[temz-boued]] ouzhpennet goude eo bet keginet ar meuz. An hilienn domatez n'eo ket ken fetis ha na [[koazhadur tomatez]] na yod tomatez, padal gallout a ra an eil kenkoulz hag egile bezañ un aozenn eus an hilienn domatez.

Kavet e vez hilienn domatez er meuzioù gant kig ha legumaj evel ar [[keusteurenn|c'heusteurennoù]], pe evel temz-boued e meuzioù ar [[Keginerezh Mec'hiko|geginerezh vec'hikan]], met eo brudetoc'h marteze evel diazez an [[toazennoù]] hag ar [[pizza]]où [[keginerezh Italia|italian]]. 

== Istor ==</text>
      <sha1>hje6zhh8hianx7wyyrqausvzk066aux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reibel (mindrailherez)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181275</id>
    <revision>
      <id>2203315</id>
      <parentid>2201425</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T17:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2203315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4417" sha1="qzi9qha5cdm1n30w439z8xomv2p9toy" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Mindrailherez MAC Modèle 31|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Mitrailleuse mle 31.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur vindrailherez '''MAC 31''' en he stumm savet war un tank, e [[Mirdi ar C'harbedoù Hobregonet (Saumur)|Mirdi ar C'harbedoù Hobregonet]] ([[Saumur]]).
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Frañs}}
|-
! Doare
|[[Mindrailherez]] yenaet dre aer
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest gazoù, piston hir e red
|-  
! [[Munision|Munisionoù]]
|[[7,5 × 54 mm 1929C|7,5 × 54 mm]]&lt;br&gt;[[7,5 × 55 mm Swiss]]
|-
! Produer
|[[Manufacture d'Armes de Châtellerault]]
|-
! Mare servij
|1931 - war-dro 1980
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas (hep kartouchenn)
|11,8 kg
|-
! Hirder
|{{formatnum:1030}} mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|600 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Lusk-tennañ teorikel
|750 tenn/mn
|-
! Hed-tenn pleustrek
|{{formatnum:1250}} m
|-
! Hed-tenn efedus
|800 m
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv ront 150 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
Ar '''MAC Modèle 31''', anvet '''Reibel''' peurliesañ&lt;ref&gt;Diwar anv ar jeneral Jean Frédéric Jules Reibel, bet e penn burev studiañ arsanailh Châtellerault adalek 1924.&lt;/ref&gt;, zo ur [[Mindrailherez|vindrailherez]] implijet gant an [[Arme Frañs|arme c’hall]] etre 1931 hag ar bloavezhioù 1980. Ijinet ha produet e voe er [[Manufacture d'Armes de Châtellerault|MAC]] e [[Châtellerault]]. Ar MAC 31 zo ur vindrailherez yenaet dre aer, dezhi ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata dre biston hir e red]]. Kambret eo e [[7,5 × 54 mm 1929C|7,5 × 54 mm]], ha pourveziet eo gant ur c'harger ront 150 kartouchenn&lt;ref&gt;{{En}} Maxim POPENKER, ''[https://modernfirearms.net/en/machineguns/france-machineguns/mac-m1931-eng/ MAC M1931]'', Modern Firearms (lennet d'ar 04/10/2026)&lt;/ref&gt;. Diazezet eo war ar fuzuilh-vindrailher [[FM 24/29|MAC 24/29]] : disheñvel eo neuz he fezhioù, met heñvel eo ar mod da zivontañ anezhi, kement-mañ evit klask aesaat dornata armoù liesseurt gant ar soudarded&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Implij ==
Meur a stummm a voe eus an arm. An ''Type C'' a oa bet soñjet evit bezañ savet e karbedoù. Kemer a reas plas ar vindrailherez [[Hotchkiss Modèle 1914|Hotchkiss 1914]] en tankoù [[Renault FT]] ha [[B1 (tank)|B1]], hag e meur a garbed all. Implijet e voe e savadurioù al [[linenn Maginot]] ivez. Ar MAC 31 C a servijas e emgannoù en [[Eil Brezel-bed]], [[Kentañ brezel Indez-Sina|brezel Indez-Sina]] ha [[brezel Aljeria]]. Goude-se e voe berraet he c'hanol (''Type E''), ha savet e voe war garbedoù modernoc'h evel an [[AMX 13]]. Ar vindrailherez [[AA 52]] a gemeras he flas adalek ar bloavezhioù 1980&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} ''[http://armesfrancaises.free.fr/Mitr%20MAC%2031%20type%20C%20et%20E.html La mitrailleuse de 7,5 mm Reibel MAC 31 type C et E (char)]'', war Armement Réglementaire Français (lennet d'ar 04/10/2026)&lt;/ref&gt;.

Ur stumm all, anvet ''Type A'', a voe krouet evit an droadegiezh. Un tamm hiroc'h e oa ({{formatnum:1280}} mm, e-lec'h {{formatnum:1030}} evit ar stumm C), ha savet e oa war un [[daoubez]]. Servijout a reas en arme c'hall etre 1945 ha 1955 hepken&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[http://armesfrancaises.free.fr/Mitr%20MAC%2031%20type%20A.html La mitrailleuse de 7,5 mm Reibel 
MAC 31 type A (infanterie)]'', war Armement Réglementaire Français (lennet d'ar 04/10/2026)&lt;/ref&gt;.

[[Arme Suis]] a implijas un nebeud skouerennoù prenet digant Bro-C'hall goude an Eil Brezel-bed hag adkambret e [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]].

== Er sevenadur ==
An arm a c'haller gwelet, da skouer, er c'hoarioù video ''[[Call of Duty: Big Red One]]'' (savet war un tank [[Renault R40|R40]]) hag e ''[[Company of Heroes 3]]'', war un tank B1&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/Reibel_Machine_Gun Reibel Machine Gun]'', IMFDB (lennet d'ar 04/10/2026)&lt;/ref&gt;.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Mindrailherezioù]]
[[Rummad:Armoù Bro-C'hall]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina]]
[[Rummad:Armoù Brezel Aljeria]]</text>
      <sha1>qzi9qha5cdm1n30w439z8xomv2p9toy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gwir etrebroadel kastizel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181280</id>
    <revision>
      <id>2203317</id>
      <parentid>2201444</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T17:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2203317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1212" sha1="be3j39caj59gtalpuk9cdgc784zyl2y" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Gwir etrebroadel kastizel''' a vez graet eus un hollad [[lezenn foran etrebroadel|lezennoù foran etrebroadel]] savet evit berzañ lod rummadoù doareoù d'ober hag a zo gwelet evel [[Torfed krizder|torfedoù kriz]], hag evit lakaat sevenerien seurt torfedoù da [[Kiriegezh|giriek]].  [[Gouennlazh]], [[torfed brezel]], [[torfed a-enep an denelezh]] ha [[torfed tagañ]] eo an torfedoù diazez evit ar gwir etrebroadel.

Ar Gwir etrebroadel eo diazez al liammoù etrebroadel, ar gwirioù, ha [[kiriegezh stad|kiriegezh]] ar stadoù. Goude an [[Eil Brezel-bed]] e voe krouet karta al lez-varn vilourel etrebroadel ha goude  [[Prosezioù Nürnberg]] e oa bet kemmet don ar Gwir etrebroadel pa oa bet lakaet ar berzoù-se da dalvezout evit hiniennoù, amañ evit pennoù trec'het an [[Trede Reich]] ; evel-se e oa bet krouet ar Gwir kastizel etrebroadel. Goude bezañ chomet dizimplij e-kerzh degadoù a vloavezhioù e voe adimplijet er bloavezhioù 1990 evit barn [[Brezelioù Yougoslavia|torfedoù brezel e Yougoslavia]] ha [[gouennlazh Rwanda]]. Dre-se e oa bet krouet en un doare didermen e 2001 al [[Lez-kastizañ Etrebroadel]].

[[Rummad:Gwir kastizel etrebroadel]]
[[Rummad:Gwir etrebroadel]]</text>
      <sha1>be3j39caj59gtalpuk9cdgc784zyl2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ilizamant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181316</id>
    <revision>
      <id>2203410</id>
      <parentid>2203019</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T08:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2203410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6582" sha1="2nc5b2qcy293hzd6ywpklacg16xagl9" xml:space="preserve">[[Restr:Introductio mulieris.png|thumb|Levr liderezh an ilizamant e Codex Sankt-Gallen ({{XVIvet kantved}}).]]
Ul [[lid]] a gaver pleustret en [[Iliz katolik roman]], er [[protestantiezh|brotestantiezh]] hag e [[kristeniezh ar Reter]] eo an '''ilizamant''', ma vez degemeret ha benniget gant ur [[beleg]] en iliz-parrez ar maouezed un nebeud amzer goude ur [[gwilioud]].&lt;br&gt;
Pal al lid a zo bet lakaet etre div dalvoudegezh, hini ar [[glanidigezh|c'hlanidigezh]] ha hini ar [[bennozh]] roet d'ar vaouez hag an drugarekadenn d'an [[doue]]. Goude [[Sened-Meur Vatikan II]] ([[1962]]-[[1965]]), n'eus ket mui a ilizamant en Iliz katolik roman, nemet ur bennozh roet d'ar vaouez diac'hub ha d'an tad ivez diwar o goulenn.

== Istor ==
[[Restr:Hans Memling 029.jpg|thumb|''Kinnigadur e Templ Jeruzalem'' ([[Hans Memling]],war-dro [[1470]], [[Mirdi ar Prado]]. [[Madrid]]). Diouzh danevell glanidigezh ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez Vari]] graet da-geñver [[Kinnigadur Jezus en Templ]] e teu lid kristen an ilizamant]]
Er gristeniezh e c'heller kavout un orin gwriziennet er [[Bibl]], koulz diwar an [[Testamant Kozh]] ([[Leviegezh]], XII, 1-8) ha, muioc'h c'hoazh, diwar danevell lid [[Gouel Hon Salver kinniget en Templ|kinnigadur ar Mabig Jezus]] a gaver en [[Aviel Lukaz]] (II, 22-39). &quot;Gouel Glanidigezh Maria&quot; hag un anv all zo dezhañ : [[Gouel Maria ar Gouloù]]. N'eo ket dre zegouezh ma teu al lidoù-se d'an 2 a viz C'hwevrer, 40 devezh goude lid [[Nedeleg|Ginivelezh ar C'hrist]] evit heuliañ reolenn ar Bibl [[Hebraeg|hebraek]]. Koulskoude, n'eus ket bet embannet biskoazh e vije al lid ur redi evit pep maouez. Klasket ez eus bet gant an Iliz katolik chom hep lavaret e vefe bet saotret ar maouezed gant ar gwilioud, ha ne vefe anv nemet eus an degemer evit an distro e-touez kumuniezh ar barrez hag eus trugarekaat an doue, pa voe kaset ar c'hanedigezh da benn. Ken abred hag ar {{VIvet kantved}} e pouezas ar [[pab]] [[Gregor Iañ]] war an arabad ma oa kaout ur badelezh ret evit distreiñ d'an iliz-parrez. Evit gwir e c'houlennas kristenien ar [[Grennamzer]] ma vije savet lidoù evit o diwall diouzh ar mallozhioù, ken e voe strishoc'h ar reolennoù pa voe aotreet d'ar maouezed nevez-diac'hub chom pell eus ar gumuniezh (chom en o zi) 40 devezh-pad goude ganedigezh ur paotr ha 80 devezh goude hini ur verc'h.&lt;br&gt;
E-barzh al lid boutin e Kornôgeuropa e tlefe ar vaouez ambrouger kas ur [[goulouaouenn|c'houlaouenn]] evit he reiñ d'ar vaouez diac'hub a-raok entreal en iliz hag hi o tougen anezhi enaouet keid-all. Goude ma veze degemeret ar vamm nevez e veze lakaet gant ar beleg e [[stol]] war he vrec'h. Bennigañ a rae hounnezh ha ambrougerez.&lt;br&gt;
Ne veze ket aotreet da dud all komz ganto, ken e veze lidet an ilizamant en ur c'horn eus an iliz, ur chapel diabarzh peurvuiañ.

Er bed a-bezh e c'heller kavout lidoù relijiel liammet ouzh distro ar maouezed diac'hub en o c'humuniezh lec'hel.

== Ilizamant e Breizh ==
El levr emvuhezskrid savet gant [[Pêr-Jakez Heliaz]], ''[[Marh al lorh]]'', e kaver un deskrivadur eus an c'hondu a zleje kaout ar maouezed nevez-gwilioudet pa 'z aent da gaout ar beleg evit bezañ ilizet e [[Pouldreuzig]] er bloavezhioù 1920 ha pelloc'h.&lt;br&gt;
Santadoù donoc'h a voe eztaolet gant [[Naig Rozmor]], pa gontas ar c'hlemm a savas e-sigur hec'h ilizamant dezhi e 1947 :
{{quotation|&quot;…Me a c'houlenn perak, war-lerc'h ur ganedigezh, n'eus nemet ar merc'hed a vije saotret ? Ne'm boa ket graet ar bugel-se ma-unan… ha pelec'h edo ma fried pa oan-me bet stoliet… Me oar, an Iliz n'he deus morse a joa ouzh ar merc'hed, en despet d'he devosion d'ar Werc'hez Vari !&quot;}}
Diouzh respont he mamm e komprener eo bet skañvaet ar reolennoù un nebeud bloavezhioù goude yaouankiz Heliaz ha hini mamm ar varzhez :
{{quotation|Arabat dit skandalat re… Ni a veze kuzhet dindan kap hor mañtell-gañv da vont betek an iliz… Den n'en dije kredet lavaret ur ger deomp… evel ma vijemp bet [[kakouz]]ennet !}} ''Brud Nevez'', niv. 215, 1999, p p. 31-32.

== Katoligiezh==
A-raok ar pab [[Paol VI]] e veze anv eus Glanidigezh ar Werc'hez muioc'h eget eus hini kinnigadur ar C'hrist e levrioù liderezh an Iliz katolik roman. Ma ne veze ket mui pleustret kalz an ilizamant er c'hêrioù e chome ar maezioù al lec'hioù pennañ ma veze lakaet enno ar maouezed da heuliañ reolennoù strizh a-walc'h evel mont o-unan, gwisket e du ha hep komz da zen.

Keid-all e veze kreizennet Gouel Maria ar Gouloù war ar pezh he doa gouzañvet mamm ar C'hrist evit e c'henel.

En dezenn nevesañ war istor an ''ilizamant'' e Kornôgeuropa  ar Grennamzer e weler penaos kompren an abegoù liesseurt o deus kaset ar veleien da cheñch o selloù war al lid ha cheñch al lidoù ivez.
{{quotation|N’eo ket aes ober un istor eus an ilizamant. Al lid, diouzh ar c’hroashent eus an istorioù a-fet jener, sokial, mezegel ha relijiel, a seblant bezañ aroueziet gant perzhioù niverus. Koulskoude eo ar pezh a zegas deur dezhañ. Dibosupl eo diverrañ al lid d’ar glanidigezh hepken, ha pa vefe c’hoant. Ar mammennoù relijiel, daoust dezho bezañ kreizennet war-zu ar saotradur, ne c’hallont ket chom hep diskuliañ ur soñj eus ar Grennamzer kalz pinvidikoc’h eget se.}} Flore Laperche, Tezenn diwar-benn kontrol an ilizamant gant ar veleien ar broioù gallek er Grennamzer, 2025.

== Ortodoksiezh ==

== Protestantiezh ==
=== [[Luteriegezh]] ===
[[Restr:Christen Dalsgaard - A Woman's Solemn Churching after Childbirth - KMS820 - Statens Museum for Kunst.jpg|thumb|''Ilizamant lidek ur vaouez diac'hub'' (Christen Dalsgaard, [[1860]]). Lid mod [[Iliz Denmark]] (Luteriad).]]
=== Anglikanegezh ===

=== Metodegezh ===

== Levrlennadur ==
* [https://web.archive.org/web/20261021205831/https://thesis.dial.uclouvain.be/server/api/core/bitstreams/86d7fb12-2f46-4d0a-a25b-22722cbe8f25/content Flore Laperche, ''Le contrôle ecclésiastique de la coutume des relevailles dans le territoire français entre le Ve et le XIVe siècle'', Tezenn soutenet e 2025 dirak Skol-veur Louvain.]
* Nicole Lemaître, Marie-Thérèse Quinson, Véronique Sot, ''Dictionnaire culturel du christianisme'', Pariz, Cerf, 1994, p. 253.
* Natalie Knödel, &quot;Reconsidering an Obsolete Rite: The Churching of Women and Feminist Liturgical Theology&quot;, Feminist Theology, 1997.
* Augustin Joseph Schulte, &quot;Churching of Women. E-barzh ''The Catholic Encyclopedia. 3''. New York, Robert Appleton Company, 1908. 

== Pennadoù nes ==
* [[Gouel Maria ar Gouloù]]
* [[Kinnigadur ar C'hrist en Templ]]

== Notennoù ha daveennoù ==

[[Rummad:Liderezh kristen]]
[[Rummad:Gwilioud]]</text>
      <sha1>2nc5b2qcy293hzd6ywpklacg16xagl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boikhuto Mudongo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181482</id>
    <revision>
      <id>2203306</id>
      <parentid>2203161</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T14:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Olimpiadoù 1998-2016.</comment>
      <origin>2203306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4296" sha1="qt3327ykpgvvn9v1c9awykiij223kzt" xml:space="preserve">'''Boikhuto Mudongo''',  bet ganet e 1979, a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Botswana|botswanat]]. Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2011&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11300230 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:1771}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Here 2026, {{formatnum:1831}} he renk ''Fonnapl'' ha {{formatnum:1892}} he renk ''Luc'hedenn''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11300230 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:2050}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Genver 2001 eo bet tizhet&lt;ref&gt;{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/mudongo_boikhutso/177982 He c'hoari e Chess Base]&lt;/ref&gt;. 
==Kevezadegoù==
===Kevezadegoù hiniennel===
====[[Kampionad botswanat an echedoù|Kampionad botswanat (Maouezi)]]====
Trec'h e voe e 2012 &lt;ref&gt;{{en}}[https://s1.chess-results.com/tnr1172262.aspx?lan=2&amp;art=1&amp;flag=30&amp;SNode=SO Ladies Championship 2012 Chess Results]&lt;/ref&gt;, e 2013
&lt;ref&gt;{{en}}[https://minetravel.co.bw/general-news/metropolitan-chess-championship-comes-to-an-end/#.V-_61Nzi68U Metropolitan chess championship comes to an end - Mine Travel, d' an 10 aviz Ebrel 2013]&lt;/ref&gt; hag e 2017&lt;ref&gt;{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr277444.aspx?lan=2&amp;art=1&amp;turdet=YES&amp;SNode=SO Ladies Championship 2017 - Chess Results]&lt;/ref&gt;.
===Kevezadegoù dre skipailh===
====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]====
C'hoariet he deus dek gwezh e skipailh [[Botswana]]. Ne c'hounezas medalenn ebet, nag he skipailh kennebeut. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-
|Gwengolo - Here 1998||18 (33)||{{Rusia}}, [[Elista]]||1||3,5/11 (+ 1, = 5, -5)||31,8||63/282||67/72||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1998w/1998bot.html 33rd Chess Olympiad (women): Elista 1998 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|- 
|Gwengolo - Du 2000||19 (34)||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||1||5/10 (+ 5, =0 , - 5)||50||49/338||81/86||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2000w/2000bot.html 34th Chess Olympiad (women): Istanbul 2000 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|- 
|Gwengolo 2002||20 (35)||{{Slovenia}}, [[Bled]]||erlec'hierez||6,5/8 (+ 6, = 6, - 1)||81,3||4/364||85/92||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2002w/2002bot.html  35th Chess Olympiad (women): Bled 2002 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|- 
|Here 2004||21 (36)||{{Spagn}}, [[Calvià]]||1||6/11 (+ 5, = 2, - 4)||54,5||32/345||73/87||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2004w/2004bot.html 36th Chess Olympiad (women): Calvià 2004 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Mae - Even 2006||22 (37)||{{Italia}}, [[Torino]]||2||6,5/11 (+ 6, = 1, - 4)||59,1||31/417||84/106||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006w/2006bot.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Du 2008||24 (38)||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||2||4/11 (+ 3, = 2, - 6)||36,4||96/548||93/111||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008w/2008bot.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Gwengolo - Here 2010||25 (39)||{{Rusia}}, [[Khanty-Mansiysk]]||3||4/10 (+ 3, = 2, - 5)||40||82/565||86/115||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2010w/2010bot.html  39th Chess Olympiad (women): Khanty-Mansiysk 2010 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|-
|Eost - Gwengolo 2012||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||1||2,5/9 (+ 2, = 1, - 6)||27,8||97/628||113/127||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012w/2012bot.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-
|Eost 2014||41||{{Norvegia}}, [[Tromsø]]||1||2/8 (+ 1, = 2, - 5)||25||108/673||88/136||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2014w/2014bot.html 41st Chess Olympiad (women): Tromsø 2014 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-
|Gwengolo 2016||42||{{Azerbaidjan}}, [[Bakou]]||erlec'hierez||1/2 (+ 1, = 0, - 1)||50||-||87/140||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016bot.html 42nd Chess Olympiad (women): Baku 2016 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-
|}
==Notennoù ha daveennoù==
{{daveoù}} 
==Liammoù diavaez==
*{{en}}[https://www.365chess.com/players/Boikhutso_MudongoHe fartiennoù e 365 Chess] 
*{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=55423 He fartiennoù e Chess Games]  
{{DEFAULTSORT:Mudongo, Boikhuto}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1979]] 
[[Rummad:C'hoarierien echedoù botswanat]]</text>
      <sha1>qt3327ykpgvvn9v1c9awykiij223kzt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tuduetso Sabure</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181492</id>
    <revision>
      <id>2203305</id>
      <parentid>2203196</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T14:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kevezadegoù dre skipailh */</comment>
      <origin>2203305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2728" sha1="5qik5crpwl7bhe5iaa6u6nbgqxw993c" xml:space="preserve">''' Tuduetso Sabure''', bet ganet e 1982, a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Botswana|botswanat]]. Mestrez-Veur (WGM) eo abaoe 2005,  Stummer FIDE eo abaoe 2013&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11300248 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:1728}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Here 2026, {{formatnum:1899}} he renk ''Fonnapl'' ha {{formatnum:1924}} he renk ''Luc'hedenn''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11300248 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:2075}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=89050 He c'hoari e Chess Games]&lt;/ref&gt;. 
==Kevezadegoù==
===Kevezadegoù hiniennel===
====[[Kampionad botswanat an echedoù|Kampionad botswanat (Maouezi)]]====
Trec'h e voe e 2012, 8/9 (+ 8, = 0, -1)&lt;ref&gt;{{en}}[https://s2.chess-results.com/tnr70157.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO Ladies Championship 2023 - Chess Results]&lt;/ref&gt;,
e 2013&lt;ref&gt;{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr96859.aspx?lan=26art=4&amp;SNode=SO Ladies Championship 2013 - Chess Results]&lt;/ref&gt; hag e 2017, 7/9&lt;ref&gt;{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr277444.aspx?lan=2&amp;art=1&amp;turdet=YES&amp;SNode=SO Ladies Championship 2017 - Chess Results]&lt;/ref&gt;.
===Kevezadegoù dre skipailh===
====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]====
C'hoariet he deus peder gwezh e skipailh Botswana. Ne c'hounezas medalenn ebet, nag he skipailh kennebeut. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Gwengolo-Here 1998||33||{{Rusia}}, [[Elista]]||3||5/12 (+ 5, = 0, - 7)||41,7||46/282||67/72 ||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1998w/1998bot.html 33rd Chess Olympiad (women): Moscow 1994 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-
|Here-Du 2000||34||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||erlec'hierez 1||5/8 (+ 4, = 2, - 2)||62,5||17/338||81/86||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/2000w/2000bot.html 34th Chess Olympiad: Istanbul 2000 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|- 
|Here 2004||36||{{Spagn}}, Calvià||2||6/12 (+ 5, = 2, - 5)||50||48/345||73/87||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/2004w/2004bot.html 36th Chess Olympiad (women): Calvià 2004 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|- 
|Gwengolo 2010||39||{{Rusia}}, [[Khanty-Mansiysk]]||1||5/9 (+ 4, = 1, - 4)||50||96/565||86/115||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/2008w/2008bot.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008  - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|}

==Notennoù ha daveennoù==
{{daveoù}}  
==Liamm diavaez==
*{{en}}[https://www.365chess.com/players/Tuduetso_Sabure He fartiennoù e 365 Chess] 
{{DEFAULTSORT:Sabure, Tuduetso}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1982]] 
[[Rummad:C'hoarierien echedoù botswanat]]</text>
      <sha1>5qik5crpwl7bhe5iaa6u6nbgqxw993c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontiretse Sabure</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181522</id>
    <revision>
      <id>2203309</id>
      <timestamp>2026-11-01T16:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Boulc'het.</comment>
      <origin>2203309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2212" sha1="3hon3iznovv96wx5ufdifostju3zwz7" xml:space="preserve">'''  Ontiretse Sabure''', bet ganet e 1985, a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Botswana|botswanat]].&lt;br&gt;Danvez-Mestrez (WCM) eo abaoe 2005, Stummer Broadel eo abaoe 2020
&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11300701 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:1790}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026 ha  {{formatnum:1795}} he renk ''Fonnapl''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11300701 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.
==Kevezadegoù==
===Kevezadegoù hiniennel===
====[[Kampionad botswanat an echedoù|Kampionad botswanat (Maouezi)]]====
Trec'h e voe e 2010, 7/9 (+ 6, = 2, -1)&lt;ref&gt;{{en}}[https://s2.chess-results.com/tnr31637.aspx?lan=2&amp;art=4 Ladies Championship 2010 Ladies Championship 2010 - Chess Results]&lt;/ref&gt;.
===Kevezadegoù dre skipailh===
====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]====
C'hoariet he deus peder gwezh e skipailh [[Botswana]]. Ne c'hounezas medalenn ebet, nag he skipailh kennebeut. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Mae - Even 2006||22 (37)||{{Italia}}, [[Torino]]||3||4/8 (+ 4, = 0, - 4)||50||31/417||60/106||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006w/2006bot.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Du 2008||24 (38)||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||3||7/11 (+ 7, = 0, - 4)||63,6||96/548||68/111||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008w/2008bot.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Gwengolo - Here 2010||25 (39)||{{Rusia}}, [[Khanty-Mansiysk]]||4||4/7 (+ 4, = 0, - 3)||57,1||-||86/115||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2010w/2010bot.html  39th Chess Olympiad (women): Khanty-Mansiysk 2010 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|-
|Eost - Gwengolo 2012||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||3||3,5/10 (+ 3, = 1, - 6)||35||98/628||113/127||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012w/2012bot.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-
|}
==Notennoù ha daveennoù==
{{daveoù}} 
==Liamm diavaez==
{{DEFAULTSORT:Sabure, Ontiretse}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1985]] 
[[Rummad:C'hoarierien echedoù botswanat]]</text>
      <sha1>3hon3iznovv96wx5ufdifostju3zwz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onkemetse Francis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181524</id>
    <revision>
      <id>2203312</id>
      <timestamp>2026-11-01T16:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Difaziet hec'h anv.</comment>
      <origin>2203312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1227" sha1="nwkfdip7onuwy1rgsqpc4bxlc1q1l3b" xml:space="preserve">'''Onkemetse Francis''', bet ganet e 1992, a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Botswana|botswanat]].&lt;br&gt;Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2014,  Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2012,  Stummer Skolioù eo abaoe 2024, Stummer Broadel eo abaoe 2020, Tredeog Broadel eo ivez&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11301287 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:1856}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:1836}} he renk ''Fonnapl'' ha {{formatnum:1824}} he renk '' Luc'hedenn''
&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11301287 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.
==Kevezadegoù==
===Kevezadegoù hiniennel===
====[[Kampionad botswanat an echedoù|Kampionad botswanat (Maouezi)]]====
Trec'h e voe e 2014 , 7/9 (+ 6, = 2, -1)&lt;ref&gt;{{en}}[https://s1.chess-results.com/tnr131693.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO Ladies Championship 2014 - Chess Results]&lt;/ref&gt; hag e 2016&lt;ref&gt;{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr213425.aspx?lan=2&amp;rt=4&amp;SNode=SO 2016 Metropolitan National Chess Championship Finals-Ladies Gaborone,Botswana - Chess Results]&lt;/ref&gt;. 
==Notennoù ha daveennoù==
{{daveoù}} 
==Liamm diavaez==
{{DEFAULTSORT:Francis, Onkemetse}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1992]] 
[[Rummad:C'hoarierien echedoù botswanat]]</text>
      <sha1>nwkfdip7onuwy1rgsqpc4bxlc1q1l3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203314</id>
      <parentid>2203312</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T16:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ he renk Elo ''Standard'' uhelañ.</comment>
      <origin>2203314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1429" sha1="j61v2nsy71a23cpm8rc4iev5784bfzm" xml:space="preserve">'''Onkemetse Francis''', bet ganet e 1992, a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Botswana|botswanat]].&lt;br&gt;Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2014,  Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2012,  Stummer Skolioù eo abaoe 2024, Stummer Broadel eo abaoe 2020, Tredeog Broadel eo ivez&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11301287 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:1856}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:1836}} he renk ''Fonnapl'' ha {{formatnum:1824}} he renk '' Luc'hedenn''
&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11301287 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.
&lt;br&gt;{{formatnum:1914}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Ebrel 2026 eo bet tizhet&lt;ref&gt;{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/francis_onkemetse/78967 He c'hoari e Chess Base]&lt;/ref&gt;.
==Kevezadegoù==
===Kevezadegoù hiniennel===
====[[Kampionad botswanat an echedoù|Kampionad botswanat (Maouezi)]]====
Trec'h e voe e 2014 , 7/9 (+ 6, = 2, -1)&lt;ref&gt;{{en}}[https://s1.chess-results.com/tnr131693.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO Ladies Championship 2014 - Chess Results]&lt;/ref&gt; hag e 2016&lt;ref&gt;{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr213425.aspx?lan=2&amp;rt=4&amp;SNode=SO 2016 Metropolitan National Chess Championship Finals-Ladies Gaborone,Botswana - Chess Results]&lt;/ref&gt;. 
==Notennoù ha daveennoù==
{{daveoù}} 
==Liamm diavaez==
{{DEFAULTSORT:Francis, Onkemetse}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1992]] 
[[Rummad:C'hoarierien echedoù botswanat]]</text>
      <sha1>j61v2nsy71a23cpm8rc4iev5784bfzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thapelo Francis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181525</id>
    <revision>
      <id>2203316</id>
      <timestamp>2026-11-01T17:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Boulc'het.</comment>
      <origin>2203316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1191" sha1="pagt6j7u0ts7xn80be0bovyzi8ma8ji" xml:space="preserve">'''Thapelo Francis''', bet ganet e 1994, a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Botswana|botswanat]].&lt;br&gt;Mestrez FIDE (WIM) eo abaoe 2013, Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2010, Tredeog Broadel eo ivez&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11301317 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:1856}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:1836}} he renk ''Fonnapl'' ha  {{formatnum:1824}} he renk '' Luc'hedenn''
&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11301317 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:1765}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Kerzu 2013 eo bet tizhet&lt;ref&gt;{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/thapelo_francis/260094 He c’hoari e Chess Base]&lt;/ref&gt;. 
==Kevezadegoù==
===Kevezadegoù hiniennel===
====[[Kampionad botswanat an echedoù|Kampionad botswanat (Maouezi)]]====
Trec'h e voe e 2011&lt;ref&gt;{{en}}[https://s2.chess-results.com/tnr48441.aspx?lan=2&amp;art=1&amp;SNode=S0 5th metroplitan National Championships 2011- Women Gabrone, Botswana - Chess Results]&lt;/ref&gt;. 
==Notennoù ha daveennoù==
{{daveoù}} 
==Liamm diavaez==
{{DEFAULTSORT:Francis, Thapelo}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1994]] 
[[Rummad:C'hoarierien echedoù botswanat]]</text>
      <sha1>pagt6j7u0ts7xn80be0bovyzi8ma8ji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kgalalelo Botlhole</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181526</id>
    <revision>
      <id>2203318</id>
      <timestamp>2026-11-01T18:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Boulc'het.</comment>
      <origin>2203318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1089" sha1="58k0taxx6nu764yrkof9ksnwdi3e42j" xml:space="preserve">'''Kgalalelo Botlhole''',  bet ganet e 1992, a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Botswana|botswanat]].&lt;br&gt;Mestrez FIDE (WIM) eo abaoe 2014,  Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2010, Sekretour Meur Kevre botswanat an echedoù eo&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11300469 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:1819}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:1876}} he renk ''Fonnapl'' ha  {{formatnum:1798}} he renk '' Luc'hedenn''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11300469 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:1819}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Meurzh 2024 eo bet tizhet&lt;ref&gt;{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/botlhole_kgalalelo/30973 He c’hoari e Chess Base]&lt;/ref&gt;. 
 ==Kevezadegoù==
===Kevezadegoù hiniennel===
====[[Kampionad botswanat an echedoù|Kampionad botswanat (Maouezi)]]====
Trec'h e voe e 2018, 8/9 (+ 8, = 0, - 1)&lt;ref&gt;{{en}}[https://s1.chess-results.com/tnr343096.aspx?lan=2&amp;art=1&amp;SNode=SO Ladies Championship 2018 - Chess Results]&lt;/ref&gt;. 
==Notennoù ha daveennoù==
{{daveoù}} 
==Liamm diavaez==</text>
      <sha1>58k0taxx6nu764yrkof9ksnwdi3e42j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203319</id>
      <parentid>2203318</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T18:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2203319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1087" sha1="6tu2qytu0vt6smpz73zxyw9w4ig6xhu" xml:space="preserve">'''Kgalalelo Botlhole''',  bet ganet e 1992, a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Botswana|botswanat]].&lt;br&gt;Mestrez FIDE (WIM) eo abaoe 2014,  Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2010, Sekretour Meur Kevre botswanat an echedoù eo&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11300469 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:1819}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:1876}} he renk ''Fonnapl'' ha  {{formatnum:1798}} he renk '' Luc'hedenn''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11300469 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:1819}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Meurzh 2024 eo bet tizhet&lt;ref&gt;{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/botlhole_kgalalelo/30973 He c’hoari e Chess Base]&lt;/ref&gt;. 
==Kevezadegoù==
===Kevezadegoù hiniennel===
====[[Kampionad botswanat an echedoù|Kampionad botswanat (Maouezi)]]====
Trec'h e voe e 2018, 8/9 (+ 8, = 0, - 1)&lt;ref&gt;{{en}}[https://s1.chess-results.com/tnr343096.aspx?lan=2&amp;art=1&amp;SNode=SO Ladies Championship 2018 - Chess Results]&lt;/ref&gt;. 
==Notennoù ha daveennoù==
{{daveoù}} 
==Liamm diavaez==</text>
      <sha1>6tu2qytu0vt6smpz73zxyw9w4ig6xhu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203338</id>
      <parentid>2203319</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T20:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ DEFAULTSORT ha rummadoù.</comment>
      <origin>2203338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1200" sha1="t516mw46hejg0q9rfxshrv1ctj96fz3" xml:space="preserve">'''Kgalalelo Botlhole''', bet ganet e 1992, a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Botswana|botswanat]].&lt;br&gt;Mestrez FIDE (WIM) eo abaoe 2014,  Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2010, Sekretour Meur Kevre botswanat an echedoù eo&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11300469 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:1819}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:1876}} he renk ''Fonnapl'' ha  {{formatnum:1798}} he renk '' Luc'hedenn''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11300469 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:1819}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Meurzh 2024 eo bet tizhet&lt;ref&gt;{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/botlhole_kgalalelo/30973 He c’hoari e Chess Base]&lt;/ref&gt;. 
==Kevezadegoù==
===Kevezadegoù hiniennel===
====[[Kampionad botswanat an echedoù|Kampionad botswanat (Maouezi)]]====
Trec'h e voe e 2018, 8/9 (+ 8, = 0, - 1)&lt;ref&gt;{{en}}[https://s1.chess-results.com/tnr343096.aspx?lan=2&amp;art=1&amp;SNode=SO Ladies Championship 2018 - Chess Results]&lt;/ref&gt;. 
==Notennoù ha daveennoù==
{{daveoù}} 
==Liamm diavaez==
{{DEFAULTSORT:Botlhole, Kgalalelo}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1992]] 
[[Rummad:C'hoarierien echedoù botswanat]]</text>
      <sha1>t516mw46hejg0q9rfxshrv1ctj96fz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Besa Masaiti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181527</id>
    <revision>
      <id>2203332</id>
      <timestamp>2026-11-01T19:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Boulc'het.</comment>
      <origin>2203332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1145" sha1="g3dycu78va86s5t2e482rzo9o0ju6rw" xml:space="preserve">'''Masaiti Besa''', bet ganet e 1992, a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Botswana|botswanat]].&lt;br&gt;Mestrez Etrebroadel (WFM) eo abaoe 2017,  Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2016&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11310570 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:1860}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:1864}} he renk ''Fonnapl'' ha  {{formatnum:1794}} he renk '' Luc'hedenn''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11310570 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;{{formatnum:1860}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Meurzh 2024 eo bet tizhet&lt;ref&gt;{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/besa_masaiti/442225 He c’hoari e Chess Base]&lt;/ref&gt;. 
==Kevezadegoù==
===Kevezadegoù hiniennel===
====[[Kampionad botswanat an echedoù|Kampionad botswanat (Maouezi)]]====
Trec'h e voe e 2020, 7,5/9 (+ 7, = 1, - 1)&lt;ref&gt;{{en}}[https://s2.chess-results.com/tnr530676.aspx?lan=2&amp;art=4&amp;SNode=SO Ladies Championship 2020 - Chess Results]&lt;/ref&gt;. 
==Notennoù ha daveennoù==
{{daveoù}} 
==Liamm diavaez==
{{DEFAULTSORT:Besa, Masaiti}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1992]] 
[[Rummad:C'hoarierien echedoù botswanat]]</text>
      <sha1>g3dycu78va86s5t2e482rzo9o0ju6rw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lazhadeg ar familhoù LeBarón ha Langford</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181528</id>
    <revision>
      <id>2203334</id>
      <timestamp>2026-11-01T20:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{{databox}} D'ar 4 a viz Du 2019, e-tro 100 kilometrad e su an [[harzoù etre Mec'hiko ha Stadoù-Unanet]], tud armet o devoa tennet war ur chareadenn teir oto a o vont d'un dimeziñ. An dud en otioù a oa annezidi eus kumuniezh La Mora community, hag a zo savet dreist-holl gant [[stadunaniz]] &quot;[[Mormon]]ed dieub.&quot;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/us-victims-in-mexico-attack-from-mormon-offshoot-community/2019/11/05/61...&quot;</comment>
      <origin>2203334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4395" sha1="neex0mwp3czslauz1r0rvteerzuvdhj" xml:space="preserve">{{databox}}
D'ar 4 a viz Du 2019, e-tro 100 kilometrad e su an [[harzoù etre Mec'hiko ha Stadoù-Unanet]], tud armet o devoa tennet war ur chareadenn teir oto a o vont d'un dimeziñ. An dud en otioù a oa annezidi eus kumuniezh La Mora community, hag a zo savet dreist-holl gant [[stadunaniz]] &quot;[[Mormon]]ed dieub.&quot;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/us-victims-in-mexico-attack-from-mormon-offshoot-community/2019/11/05/61364cb8-0004-11ea-8341-cc3dce52e7de_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108161017/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/us-victims-in-mexico-attack-from-mormon-offshoot-community/2019/11/05/61364cb8-0004-11ea-8341-cc3dce52e7de_story.html|archive-date=November 8, 2019|title=US victims in Mexico attack from Mormon offshoot community web|last=Sherman|first=Christopher|date=5 November 2019|url-status=dead|newspaper=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://abc7chicago.com/5672936/|title=9 members of American family, including babies, killed in Mexico|date=5 November 2019|website=ABC7 Chicago|access-date=6 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106043136/https://abc7chicago.com/5672936/|archive-date=6 November 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nav zen a voe lazhet gant ul lod anezho devet bev en un oto (teir vaouez ha c'hwech bugel, an holl anezho o vezañ keodedourien stadunaniz-mec'hikan).&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/11/05/americas/mormons-attacked-us-mexico-border/index.html|title=Mormons were attacked near the US-Mexico border. A family member says 9 US-Mexican citizens were killed|last1=Holcombe|first1=Madeline|last2=Mezzofiore|first2=Gianluca|website=CNN|date=5 November 2019|access-date=5 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105130230/https://www.cnn.com/2019/11/05/americas/mormons-attacked-us-mexico-border/index.html|archive-date=5 November 2019|url-status=live|name-list-style=and}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/relatives-say-at-least-5-u-s-citizens-were-killed-in-north-mexico-shooting-11572949398|title=Nine U.S. Citizens Killed in Highway Attack in Northern Mexico|last=Harrup|first=Anthony|newspaper=The Wall Street Journal|date=5 November 2019 |language=en-US|access-date=5 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105132031/https://www.wsj.com/articles/relatives-say-at-least-5-u-s-citizens-were-killed-in-north-mexico-shooting-11572949398|archive-date=5 November 2019|url-status=live|last2=Córdoba|first2=José de|name-list-style=and}}&lt;/ref&gt; A [[drug cartel]] is believed to be behind the attack.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/mexico-deploys-foces-reports-deadly-ambush-americans-n1076361|title=At least nine Americans killed in Mexican highway ambush|website=NBC News|date=5 November 2019 |language=en|access-date=5 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105123743/https://www.nbcnews.com/news/world/mexico-deploys-forces-reports-deadly-ambush-americans-n1076361|archive-date=5 November 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50299562|title=Mexico Mormons: Nine US citizens, including children, killed in ambush|date=5 November 2019|work=BBC News|language=en-GB|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105174420/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50299562|archive-date=5 November 2019|access-date=5 November 2019}}&lt;/ref&gt; E miz Genver 2025, ur [[Justis e Mec'hiko|barner kevreadel]] en [[Almoloya de Juárez]] en devoa urzhiet [[Prokulor meur Mec'hiko|burev prokulor meur Mec'hiko]] da genderc'hel an enklask war al lazhadeg evel un obererezh  [[sponterezh e Mec'hiko]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=¡Juez ordena a la FGR que investigue como terrorismo el ataque a la familia LeBaron! |url=https://www.notiver.com/nacionales/juez-ordena-a-la-fgr-que-investigue-como-terrorismo-el-ataque-a-la-familia-lebaron/ |work=[[Notiver]] |date=18 January 2025 |language=es |access-date=4 June 2025}}&lt;/ref&gt; An dagadenn a oa bet sevenet gant izili eus ar strollad torfedourien [[La Línea (gang)|La Línea]], hag a oa o stourm a-enep kevezerien ar c'hartel Los Salazar evit bezañ mestr war an hentoù dezougen kuzh.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lazhadegoù]]
[[Rummad:Gwalldaolioù]]</text>
      <sha1>neex0mwp3czslauz1r0rvteerzuvdhj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203335</id>
      <parentid>2203334</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T20:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4424" sha1="etc5i1jbuz977v021ojkmu9u256c5l8" xml:space="preserve">{{databox}}
D'ar 4 a viz Du 2019, e-tro 100 kilometrad e su an [[harzoù etre Mec'hiko ha Stadoù-Unanet]], tud armet o devoa tennet war ur chareadenn teir oto a o vont d'un dimeziñ. An dud en otioù a oa annezidi eus kumuniezh La Mora community, hag a zo savet dreist-holl gant [[stadunaniz]] &quot;[[Mormon]]ed dieub.&quot;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/us-victims-in-mexico-attack-from-mormon-offshoot-community/2019/11/05/61364cb8-0004-11ea-8341-cc3dce52e7de_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108161017/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/us-victims-in-mexico-attack-from-mormon-offshoot-community/2019/11/05/61364cb8-0004-11ea-8341-cc3dce52e7de_story.html|archive-date=November 8, 2019|title=US victims in Mexico attack from Mormon offshoot community web|last=Sherman|first=Christopher|date=5 November 2019|url-status=dead|newspaper=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://abc7chicago.com/5672936/|title=9 members of American family, including babies, killed in Mexico|date=5 November 2019|website=ABC7 Chicago|access-date=6 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106043136/https://abc7chicago.com/5672936/|archive-date=6 November 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nav zen a voe lazhet gant ul lod anezho devet bev en un oto (teir vaouez ha c'hwech bugel, an holl anezho o vezañ keodedourien stadunaniz-mec'hikan).&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/11/05/americas/mormons-attacked-us-mexico-border/index.html|title=Mormons were attacked near the US-Mexico border. A family member says 9 US-Mexican citizens were killed|last1=Holcombe|first1=Madeline|last2=Mezzofiore|first2=Gianluca|website=CNN|date=5 November 2019|access-date=5 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105130230/https://www.cnn.com/2019/11/05/americas/mormons-attacked-us-mexico-border/index.html|archive-date=5 November 2019|url-status=live|name-list-style=and}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/relatives-say-at-least-5-u-s-citizens-were-killed-in-north-mexico-shooting-11572949398|title=Nine U.S. Citizens Killed in Highway Attack in Northern Mexico|last=Harrup|first=Anthony|newspaper=The Wall Street Journal|date=5 November 2019 |language=en-US|access-date=5 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105132031/https://www.wsj.com/articles/relatives-say-at-least-5-u-s-citizens-were-killed-in-north-mexico-shooting-11572949398|archive-date=5 November 2019|url-status=live|last2=Córdoba|first2=José de|name-list-style=and}}&lt;/ref&gt; Ur [[Kartell drammoù|c'hartell drammoù]] a zo gwelet evel kablus eus an dagadenn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/mexico-deploys-foces-reports-deadly-ambush-americans-n1076361|title=At least nine Americans killed in Mexican highway ambush|website=NBC News|date=5 November 2019 |language=en|access-date=5 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105123743/https://www.nbcnews.com/news/world/mexico-deploys-forces-reports-deadly-ambush-americans-n1076361|archive-date=5 November 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50299562|title=Mexico Mormons: Nine US citizens, including children, killed in ambush|date=5 November 2019|work=BBC News|language=en-GB|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105174420/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50299562|archive-date=5 November 2019|access-date=5 November 2019}}&lt;/ref&gt; E miz Genver 2025, ur [[Justis e Mec'hiko|barner kevreadel]] en [[Almoloya de Juárez]] en devoa urzhiet [[Prokulor meur Mec'hiko|burev prokulor meur Mec'hiko]] da genderc'hel an enklask war al lazhadeg evel un obererezh  [[sponterezh e Mec'hiko]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=¡Juez ordena a la FGR que investigue como terrorismo el ataque a la familia LeBaron! |url=https://www.notiver.com/nacionales/juez-ordena-a-la-fgr-que-investigue-como-terrorismo-el-ataque-a-la-familia-lebaron/ |work=[[Notiver]] |date=18 January 2025 |language=es |access-date=4 June 2025}}&lt;/ref&gt; An dagadenn a oa bet sevenet gant izili eus ar strollad torfedourien [[La Línea (gang)|La Línea]], hag a oa o stourm a-enep kevezerien ar c'hartel Los Salazar evit bezañ mestr war an hentoù dezougen kuzh.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lazhadegoù]]
[[Rummad:Gwalldaolioù]]</text>
      <sha1>etc5i1jbuz977v021ojkmu9u256c5l8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203336</id>
      <parentid>2203335</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T20:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4414" sha1="07d2hc4ejptrqa5txxew5clh34a6ek8" xml:space="preserve">{{databox}}
D'ar 4 a viz Du 2019, e-tro 100 kilometrad e su an [[harzoù etre Mec'hiko ha Stadoù-Unanet]], tud armet o devoa tennet war ur chareadenn teir oto a o vont d'un dimeziñ. An dud en otioù a oa annezidi eus kumuniezh La Mora, hag a zo savet dreist-holl gant [[stadunaniz]] &quot;[[Mormon]]ed dieub.&quot;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/us-victims-in-mexico-attack-from-mormon-offshoot-community/2019/11/05/61364cb8-0004-11ea-8341-cc3dce52e7de_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108161017/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/us-victims-in-mexico-attack-from-mormon-offshoot-community/2019/11/05/61364cb8-0004-11ea-8341-cc3dce52e7de_story.html|archive-date=November 8, 2019|title=US victims in Mexico attack from Mormon offshoot community web|last=Sherman|first=Christopher|date=5 November 2019|url-status=dead|newspaper=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://abc7chicago.com/5672936/|title=9 members of American family, including babies, killed in Mexico|date=5 November 2019|website=ABC7 Chicago|access-date=6 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106043136/https://abc7chicago.com/5672936/|archive-date=6 November 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nav zen a voe lazhet gant ul lod anezho devet bev en un oto (teir vaouez ha c'hwech bugel, an holl anezho o vezañ keodedourien stadunaniz-mec'hikan).&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/11/05/americas/mormons-attacked-us-mexico-border/index.html|title=Mormons were attacked near the US-Mexico border. A family member says 9 US-Mexican citizens were killed|last1=Holcombe|first1=Madeline|last2=Mezzofiore|first2=Gianluca|website=CNN|date=5 November 2019|access-date=5 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105130230/https://www.cnn.com/2019/11/05/americas/mormons-attacked-us-mexico-border/index.html|archive-date=5 November 2019|url-status=live|name-list-style=and}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/relatives-say-at-least-5-u-s-citizens-were-killed-in-north-mexico-shooting-11572949398|title=Nine U.S. Citizens Killed in Highway Attack in Northern Mexico|last=Harrup|first=Anthony|newspaper=The Wall Street Journal|date=5 November 2019 |language=en-US|access-date=5 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105132031/https://www.wsj.com/articles/relatives-say-at-least-5-u-s-citizens-were-killed-in-north-mexico-shooting-11572949398|archive-date=5 November 2019|url-status=live|last2=Córdoba|first2=José de|name-list-style=and}}&lt;/ref&gt; Ur [[Kartell drammoù|c'hartell drammoù]] a zo gwelet evel kablus eus an dagadenn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/mexico-deploys-foces-reports-deadly-ambush-americans-n1076361|title=At least nine Americans killed in Mexican highway ambush|website=NBC News|date=5 November 2019 |language=en|access-date=5 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105123743/https://www.nbcnews.com/news/world/mexico-deploys-forces-reports-deadly-ambush-americans-n1076361|archive-date=5 November 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50299562|title=Mexico Mormons: Nine US citizens, including children, killed in ambush|date=5 November 2019|work=BBC News|language=en-GB|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105174420/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50299562|archive-date=5 November 2019|access-date=5 November 2019}}&lt;/ref&gt; E miz Genver 2025, ur [[Justis e Mec'hiko|barner kevreadel]] en [[Almoloya de Juárez]] en devoa urzhiet [[Prokulor meur Mec'hiko|burev prokulor meur Mec'hiko]] da genderc'hel an enklask war al lazhadeg evel un obererezh  [[sponterezh e Mec'hiko]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=¡Juez ordena a la FGR que investigue como terrorismo el ataque a la familia LeBaron! |url=https://www.notiver.com/nacionales/juez-ordena-a-la-fgr-que-investigue-como-terrorismo-el-ataque-a-la-familia-lebaron/ |work=[[Notiver]] |date=18 January 2025 |language=es |access-date=4 June 2025}}&lt;/ref&gt; An dagadenn a oa bet sevenet gant izili eus ar strollad torfedourien [[La Línea (gang)|La Línea]], hag a oa o stourm a-enep kevezerien ar c'hartel Los Salazar evit bezañ mestr war an hentoù dezougen kuzh.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lazhadegoù]]
[[Rummad:Gwalldaolioù]]</text>
      <sha1>07d2hc4ejptrqa5txxew5clh34a6ek8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203353</id>
      <parentid>2203336</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>VK. A galon,</comment>
      <origin>2203353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4415" sha1="1ed064owff6wiyljsg22782o4fxf70c" xml:space="preserve">{{databox}}
D'ar 4 a viz Du 2019, e-tro 100 kilometrad e su an [[harzoù etre Mec'hiko ha Stadoù-Unanet]], tud armet o devoa tennet war ur chareadenn teir oto a o vont d'un dimeziñ. An dud en otoioù a oa annezidi eus kumuniezh La Mora, hag a zo savet dreist-holl gant [[Stadunaniz]] &quot;[[Mormon]]ed dieub.&quot;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/us-victims-in-mexico-attack-from-mormon-offshoot-community/2019/11/05/61364cb8-0004-11ea-8341-cc3dce52e7de_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108161017/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/us-victims-in-mexico-attack-from-mormon-offshoot-community/2019/11/05/61364cb8-0004-11ea-8341-cc3dce52e7de_story.html|archive-date=November 8, 2019|title=US victims in Mexico attack from Mormon offshoot community web|last=Sherman|first=Christopher|date=5 November 2019|url-status=dead|newspaper=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://abc7chicago.com/5672936/|title=9 members of American family, including babies, killed in Mexico|date=5 November 2019|website=ABC7 Chicago|access-date=6 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106043136/https://abc7chicago.com/5672936/|archive-date=6 November 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nav den a voe lazhet gant ul lod anezho devet bev en un oto (teir maouez ha c'hwech bugel, an holl anezho o vezañ keodedourien stadunanat-mec'hikan).&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/11/05/americas/mormons-attacked-us-mexico-border/index.html|title=Mormons were attacked near the US-Mexico border. A family member says 9 US-Mexican citizens were killed|last1=Holcombe|first1=Madeline|last2=Mezzofiore|first2=Gianluca|website=CNN|date=5 November 2019|access-date=5 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105130230/https://www.cnn.com/2019/11/05/americas/mormons-attacked-us-mexico-border/index.html|archive-date=5 November 2019|url-status=live|name-list-style=and}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/relatives-say-at-least-5-u-s-citizens-were-killed-in-north-mexico-shooting-11572949398|title=Nine U.S. Citizens Killed in Highway Attack in Northern Mexico|last=Harrup|first=Anthony|newspaper=The Wall Street Journal|date=5 November 2019 |language=en-US|access-date=5 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105132031/https://www.wsj.com/articles/relatives-say-at-least-5-u-s-citizens-were-killed-in-north-mexico-shooting-11572949398|archive-date=5 November 2019|url-status=live|last2=Córdoba|first2=José de|name-list-style=and}}&lt;/ref&gt; Ur [[Kartell drammoù|c'hartell drammoù]] a zo gwelet evel kablus eus an dagadenn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/mexico-deploys-foces-reports-deadly-ambush-americans-n1076361|title=At least nine Americans killed in Mexican highway ambush|website=NBC News|date=5 November 2019 |language=en|access-date=5 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105123743/https://www.nbcnews.com/news/world/mexico-deploys-forces-reports-deadly-ambush-americans-n1076361|archive-date=5 November 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50299562|title=Mexico Mormons: Nine US citizens, including children, killed in ambush|date=5 November 2019|work=BBC News|language=en-GB|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105174420/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50299562|archive-date=5 November 2019|access-date=5 November 2019}}&lt;/ref&gt; E miz Genver 2025, ur [[Justis e Mec'hiko|barner kevreadel]] en [[Almoloya de Juárez]] en devoa urzhiet [[Prokulor meur Mec'hiko|burev prokulor meur Mec'hiko]] da genderc'hel an enklask war al lazhadeg evel un obererezh  [[sponterezh e Mec'hiko]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=¡Juez ordena a la FGR que investigue como terrorismo el ataque a la familia LeBaron! |url=https://www.notiver.com/nacionales/juez-ordena-a-la-fgr-que-investigue-como-terrorismo-el-ataque-a-la-familia-lebaron/ |work=[[Notiver]] |date=18 January 2025 |language=es |access-date=4 June 2025}}&lt;/ref&gt; An dagadenn a oa bet sevenet gant izili eus ar strollad torfedourien [[La Línea (gang)|La Línea]], hag a oa o stourm a-enep kevezerien ar c'hartel Los Salazar evit bezañ mestr war an hentoù dezougen kuzh.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lazhadegoù]]
[[Rummad:Gwalldaolioù]]</text>
      <sha1>1ed064owff6wiyljsg22782o4fxf70c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203425</id>
      <parentid>2203353</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T10:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2203425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7844" sha1="gupla6c9nj54l8wczg82xb4gjjpmcl8" xml:space="preserve">{{databox}}
D'ar 4 a viz Du 2019, e-tro 100 kilometrad e su an [[harzoù etre Mec'hiko ha Stadoù-Unanet]], tud armet o devoa tennet war ur chareadenn teir oto a o vont d'un dimeziñ. An dud en otoioù a oa annezidi eus kumuniezh La Mora, hag a zo savet dreist-holl gant [[Stadunaniz]] &quot;[[Mormon]]ed dieub.&quot;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/us-victims-in-mexico-attack-from-mormon-offshoot-community/2019/11/05/61364cb8-0004-11ea-8341-cc3dce52e7de_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108161017/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/us-victims-in-mexico-attack-from-mormon-offshoot-community/2019/11/05/61364cb8-0004-11ea-8341-cc3dce52e7de_story.html|archive-date=November 8, 2019|title=US victims in Mexico attack from Mormon offshoot community web|last=Sherman|first=Christopher|date=5 November 2019|url-status=dead|newspaper=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://abc7chicago.com/5672936/|title=9 members of American family, including babies, killed in Mexico|date=5 November 2019|website=ABC7 Chicago|access-date=6 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106043136/https://abc7chicago.com/5672936/|archive-date=6 November 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nav den a voe lazhet gant ul lod anezho devet bev en un oto (teir maouez ha c'hwech bugel, an holl anezho o vezañ keodedourien stadunanat-mec'hikan).&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/11/05/americas/mormons-attacked-us-mexico-border/index.html|title=Mormons were attacked near the US-Mexico border. A family member says 9 US-Mexican citizens were killed|last1=Holcombe|first1=Madeline|last2=Mezzofiore|first2=Gianluca|website=CNN|date=5 November 2019|access-date=5 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105130230/https://www.cnn.com/2019/11/05/americas/mormons-attacked-us-mexico-border/index.html|archive-date=5 November 2019|url-status=live|name-list-style=and}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/relatives-say-at-least-5-u-s-citizens-were-killed-in-north-mexico-shooting-11572949398|title=Nine U.S. Citizens Killed in Highway Attack in Northern Mexico|last=Harrup|first=Anthony|newspaper=The Wall Street Journal|date=5 November 2019 |language=en-US|access-date=5 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105132031/https://www.wsj.com/articles/relatives-say-at-least-5-u-s-citizens-were-killed-in-north-mexico-shooting-11572949398|archive-date=5 November 2019|url-status=live|last2=Córdoba|first2=José de|name-list-style=and}}&lt;/ref&gt; Ur [[Kartell drammoù|c'hartell drammoù]] a zo gwelet evel kablus eus an dagadenn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/mexico-deploys-foces-reports-deadly-ambush-americans-n1076361|title=At least nine Americans killed in Mexican highway ambush|website=NBC News|date=5 November 2019 |language=en|access-date=5 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105123743/https://www.nbcnews.com/news/world/mexico-deploys-forces-reports-deadly-ambush-americans-n1076361|archive-date=5 November 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50299562|title=Mexico Mormons: Nine US citizens, including children, killed in ambush|date=5 November 2019|work=BBC News|language=en-GB|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105174420/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50299562|archive-date=5 November 2019|access-date=5 November 2019}}&lt;/ref&gt; E miz Genver 2025, ur [[Justis e Mec'hiko|barner kevreadel]] en [[Almoloya de Juárez]] en devoa urzhiet [[Prokulor meur Mec'hiko|burev prokulor meur Mec'hiko]] da genderc'hel an enklask war al lazhadeg evel un obererezh  [[sponterezh e Mec'hiko]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=¡Juez ordena a la FGR que investigue como terrorismo el ataque a la familia LeBaron! |url=https://www.notiver.com/nacionales/juez-ordena-a-la-fgr-que-investigue-como-terrorismo-el-ataque-a-la-familia-lebaron/ |work=[[Notiver]] |date=18 January 2025 |language=es |access-date=4 June 2025}}&lt;/ref&gt; An dagadenn a oa bet sevenet gant izili eus ar strollad torfedourien [[La Línea (gang)|La Línea]], hag a oa o stourm a-enep kevezerien ar c'hartel Los Salazar evit bezañ mestr war an hentoù dezougen kuzh.
==Kenarroud==
===Rancho La Mora===
{{Pennad pennañ|Iliz ar C'hentañ-ganet (familh LeBaron)}}
Hendadoù ar familhoù La Mora a oa lesanvet ''Johnson'' ar re-se o devoa trevadennet [[Colonia Oaxaca]] (&quot;Rancho Oaxaca&quot; hiziv-an-deiz),  [[Bavispe (kumun)|Bavispe]], [[Sonora (Mec'hiko)|Sonora]]), hag ul lodenn e oant bet eus [[Trevadennoù Mormon e Mec'hiko|an trevadennoù Mormon]], savet e 1892.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|page = [https://books.google.com/books?id=HWGtzTMvp4AC&amp;pg=PA115 115]|title = The Mormon Colonies in Mexico|last = Romney|publisher = [[University of Utah Press]]|year = 2005|isbn = 9780874808384|first=Thomas Cottam}}&lt;/ref&gt; Rancho La Mora (ha Bavispe (kumun)|Bavispe) a oa bet krouiet gant izili ar familh Langford hag a oa deuet eus lech'ioù all anvet ''colonias'' trevadennoù Sonoran renet gant The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints er bloavezhioù 1930.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.la-chicharra.com/?p=7749 | title=El color de las amapas: Los Mormones en Sonora | date=5 June 2017 |website=la-chicharra.com}}&lt;/ref&gt;
== Gouzañverien ha dreistbeverien ==

Nav den a oa bet lazhet: teir maouez ha c'hwech bugel, an holl anezho o vezañ keodedourien stadunanat-mec'hikan. Gouzañverien an dagadenn a oa:&lt;ref&gt;{{cite news |date=5 November 2019 |title=At least 9 US citizens killed in attack in north Mexico |url=https://www.kfyrtv.com/content/news/At-least-9-US-citizens-killed-in-attack-in-north-Mexico-564505021.html |agency=KFYR-TV |archive-url=https://web.archive.org/web/20191108051855/https://www.kfyrtv.com/content/news/At-least-9-US-citizens-killed-in-attack-in-north-Mexico-564505021.html |archive-date=8 November 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{Div col|colwidth=15em|content=*Titus Miller, 8 miz, gevell
*Tiana Miller, 8 miz, gevell
*Rogan Langford, 2
*Krystal Miller, 10
*Trevor Langford, 11
*Howard Miller, 12
*Christina Langford, 29
*Maria Rhonita Miller (''ganet'' LeBarón), 30
*Dawna Ray Langford, 43}}

A-ziwar eizh bourzhiad an oto, c'hwec'h a oa bugale. Pemp bugel a oa bet gloazet ha degaset en un ospital en [[Arizona]]. Tri all a oa chomet hep gloazadenn ha rentet d'o familh.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/mexico-family-killed-video-shows-moment-7-month-old-baby-was-found-alive-after-deadly-attack-2019-11-06/|title=Video shows moment 7-month-old baby was found alive after deadly attack in Mexico|last=Bojorquez|first=Manuel|date=6 November 2019|website=CBS News|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110023434/https://www.cbsnews.com/news/mexico-family-killed-video-shows-moment-7-month-old-baby-was-found-alive-after-deadly-attack-2019-11-06/|archive-date=10 November 2019|access-date=2019-11-09}}&lt;/ref&gt; Holl glozadennoù an dud manet bev a oa bet gant armoù-tan, ha n'eo ket an tan pe o terc'hout diouzh an otoioù.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/attack-in-mexico-survivor-hid-siblings-in-bushes-walked-miles-for-help-2019-11-05/|title=13-year-old survivor in Mexico attack hid siblings in bushes and walked 14 miles for help|last=Shamlian|first=Janet|date=5 November 2019|website=CBS News|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109203805/https://www.cbsnews.com/news/attack-in-mexico-survivor-hid-siblings-in-bushes-walked-miles-for-help-2019-11-05/|archive-date=9 November 2019|access-date=2019-11-09}}&lt;/ref&gt; 
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lazhadegoù]]
[[Rummad:Gwalldaolioù]]</text>
      <sha1>gupla6c9nj54l8wczg82xb4gjjpmcl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.22 Winchester Automatic</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181529</id>
    <revision>
      <id>2203356</id>
      <timestamp>2026-11-01T21:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{| class=&quot;infobox&quot;  {{Infobox/Titl|.22 Winchester Automatic|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:22 Winchester Automatic vs 22 LR cartridges.jpg|frameless|313x313px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Kartouchennoù '''.22 Winchester Automatic''' (a-gleiz) ha [[.22 Long]] (a-zehoù)      |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare |- ! Kalibr |.22 (rummad kalibroù)|.22...&quot;</comment>
      <origin>2203356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2746" sha1="swbjr3h8j4dhrj73r6pm4x7smg1g848" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|.22 Winchester Automatic|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:22 Winchester Automatic vs 22 LR cartridges.jpg|frameless|313x313px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Kartouchennoù '''.22 Winchester Automatic''' (a-gleiz) ha [[.22 Long]] (a-zehoù)  
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! Kalibr
|[[.22 (rummad kalibroù)|.22 / 5,7 mm]]
|-
! Doare douilhez
|bourled, eeun
|-
! Doare skeiñ
|war an dro
|-
! Bro orin
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! Mare produiñ
|Adalek 1903
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! Ø bannadell
|5,804 mm
|-
! Ø trogleuziñ
|5,6 mm
|-
! Ø kolier
|6,4 mm
|-
! Ø korf an douilhez
|6,4 mm
|-
! Ø strad
|7,9 mm
|-
! Hirder an douilhez
|16,9 mm
|-
! Hirder ar gartouchenn
|23,9 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! Pouez ar vannadell
|3 g (45 greunenn)
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|269 - 322 m/s
|-
! Energiezh ar vannadell
|106 - 150 J
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|C
|}
An '''.22 Winchester Automatic''' , anvet '''.22 Win Auto''' ha '''5.6 Win Auto RMF''' a-wechoù ivez, zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] gant ur bourled, skoet war he zro, bet gwerzhet adalek 1903 gant an embregerezh stadunanat [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] evit e garabinenn damaotomatek [[Winchester Model 1903|Model 1903]]. E bal e oa rediañ e bratikoù da brenañ munisionoù graet gantañ hepken. Ne voe produet arm ebet all en istor kambret e .22 Winchester Automatic : an [[.22 Long Rifle]], dezhi perzhioù bannouriezh damheñvel, a zeuas da vezañ poblekoc'h. Winchester a zilezas ar .22 Win Auto er bloavezhioù 1930, er memes koulz ha produerezh ar Model 1903&lt;ref&gt; ''[https://fcm25.canalblog.com/archives/2022/06/02/39502316.html 22 Automatic : munition unique...pour une seule arme !]'', F.C.M. 25.00, 02/06/2022 (lennet d'ar 01/11/2026)&lt;/ref&gt;.

[[Águila Ammunition]] a ra ar munision-mañ a-nebeudoù&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.aguilaammo.com/products/22-win-auto-limited-edition-for-the-winchester-rifle-model-1903 Aguila Ammunition 22 Win Auto]'', war lec'hienn Águila Ammunition (lennet d'ar 01/11/2026)&lt;/ref&gt;, met ral-kenañ eo deuet da vezañ a-hend-all.

== Gwelet ivez ==
* [[.22 (rummad kalibroù)|Kalibr .22 (rummad)]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:22 Winchester Automatic}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù SUA]]</text>
      <sha1>swbjr3h8j4dhrj73r6pm4x7smg1g848</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203357</id>
      <parentid>2203356</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2203357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2707" sha1="qoevv4mzmc61x0x0f9tv49tddieixee" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|.22 Winchester Automatic|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:22 Winchester Automatic vs 22 LR cartridges.jpg|frameless|313x313px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Kartouchennoù '''.22 Winchester Automatic''' (a-gleiz) ha [[.22 Long]] (a-zehoù)  
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! Kalibr
|[[.22 (rummad kalibroù)|.22]]
|-
! Doare douilhez
|bourled, eeun
|-
! Doare skeiñ
|war an dro
|-
! Bro orin
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! Mare produiñ
|Adalek 1903
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! Ø bannadell
|5,804 mm
|-
! Ø kolier
|6,4 mm
|-
! Ø korf an douilhez
|6,4 mm
|-
! Ø strad
|7,9 mm
|-
! Hirder an douilhez
|16,9 mm
|-
! Hirder ar gartouchenn
|23,9 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! Pouez ar vannadell
|3 g (45 greunenn)
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|269 - 322 m/s
|-
! Energiezh ar vannadell
|106 - 150 J
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|C
|}
An '''.22 Winchester Automatic''' , anvet '''.22 Win Auto''' ha '''5.6 Win Auto RMF''' a-wechoù ivez, zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] gant ur bourled, skoet war he zro, bet gwerzhet adalek 1903 gant an embregerezh stadunanat [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] evit e garabinenn damaotomatek [[Winchester Model 1903|Model 1903]]. E bal e oa rediañ e bratikoù da brenañ munisionoù graet gantañ hepken. Ne voe produet arm ebet all en istor kambret e .22 Winchester Automatic : an [[.22 Long Rifle]], dezhi perzhioù bannouriezh damheñvel, a zeuas da vezañ poblekoc'h. Winchester a zilezas ar .22 Win Auto er bloavezhioù 1930, er memes koulz ha produerezh ar Model 1903&lt;ref&gt; ''[https://fcm25.canalblog.com/archives/2022/06/02/39502316.html 22 Automatic : munition unique...pour une seule arme !]'', F.C.M. 25.00, 02/06/2022 (lennet d'ar 01/11/2026)&lt;/ref&gt;.

[[Águila Ammunition]] a ra ar munision-mañ a-nebeudoù&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.aguilaammo.com/products/22-win-auto-limited-edition-for-the-winchester-rifle-model-1903 Aguila Ammunition 22 Win Auto]'', war lec'hienn Águila Ammunition (lennet d'ar 01/11/2026)&lt;/ref&gt;, met ral-kenañ eo deuet da vezañ a-hend-all.

== Gwelet ivez ==
* [[.22 (rummad kalibroù)|Kalibr .22 (rummad)]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:22 Winchester Automatic}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù SUA]]</text>
      <sha1>qoevv4mzmc61x0x0f9tv49tddieixee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203358</id>
      <parentid>2203357</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2203358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2742" sha1="nod2si7ivfyyg3e15lfiaik2msxqurf" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|.22 Winchester Automatic|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:22 Winchester Automatic vs 22 LR cartridges.jpg|frameless|313x313px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Kartouchennoù '''.22 Winchester Automatic''' (a-gleiz) ha [[.22 Long]] (a-zehoù)  
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! Kalibr
|[[.22 (rummad kalibroù)|.22]]
|-
! Doare douilhez
|bourled, eeun
|-
! Doare skeiñ
|war an dro
|-
! Bro orin
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! Mare produiñ
|Adalek 1903
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! Ø bannadell
|5,804 mm
|-
! Ø kolier
|6,4 mm
|-
! Ø korf an douilhez
|6,4 mm
|-
! Ø strad
|7,9 mm
|-
! Hirder an douilhez
|16,9 mm
|-
! Hirder ar gartouchenn
|23,9 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! Pouez ar vannadell
|3 g (45 greunenn)
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|269 - 322 m/s
|-
! Energiezh ar vannadell
|106 - 150 J
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|C
|}
An '''.22 Winchester Automatic''' , anvet '''.22 Win Auto''' ha '''5.6 Win Auto RMF''' a-wechoù ivez, zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] gant ur bourled, skoet war he zro, bet gwerzhet adalek 1903 gant an embregerezh stadunanat [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] evit e garabinenn damaotomatek [[Winchester Model 1903|Model 1903]]. E bal e oa rediañ e bratikoù da brenañ munisionoù graet gantañ hepken. Ne voe produet arm ebet all en istor kambret e .22 Winchester Automatic. An [[.22 Long Rifle]], dezhi perzhioù bannouriezh damheñvel daoust d'he boled bezañ skañvoc'h, a zeuas da vezañ poblekoc'h. Winchester a zilezas ar .22 Win Auto er bloavezhioù 1930, er memes koulz ha produerezh ar Model 1903&lt;ref&gt; ''[https://fcm25.canalblog.com/archives/2022/06/02/39502316.html 22 Automatic : munition unique...pour une seule arme !]'', F.C.M. 25.00, 02/06/2022 (lennet d'ar 01/11/2026)&lt;/ref&gt;.

[[Águila Ammunition]] a ra ar munision-mañ a-nebeudoù&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.aguilaammo.com/products/22-win-auto-limited-edition-for-the-winchester-rifle-model-1903 Aguila Ammunition 22 Win Auto]'', war lec'hienn Águila Ammunition (lennet d'ar 01/11/2026)&lt;/ref&gt;, met ral-kenañ eo deuet da vezañ a-hend-all.

== Gwelet ivez ==
* [[.22 (rummad kalibroù)|Kalibr .22 (rummad)]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:22 Winchester Automatic}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù SUA]]</text>
      <sha1>nod2si7ivfyyg3e15lfiaik2msxqurf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2203361</id>
      <parentid>2203358</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T21:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2203361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2741" sha1="gw3gecnm9dc4meryw7addy62vu3scv4" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|.22 Winchester Automatic|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:22 Winchester Automatic vs 22 LR cartridges.jpg|frameless|313x313px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Kartouchennoù '''.22 Winchester Automatic''' (a-gleiz) ha [[.22 Long]] (a-zehoù)  
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! Kalibr
|[[.22 (rummad kalibroù)|.22]]
|-
! Doare douilhez
|bourled, eeun
|-
! Doare skeiñ
|war an dro
|-
! Bro orin
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! Mare produiñ
|Adalek 1903
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! Ø bannadell
|5,804 mm
|-
! Ø kolier
|6,4 mm
|-
! Ø korf an douilhez
|6,4 mm
|-
! Ø strad
|7,9 mm
|-
! Hirder an douilhez
|16,9 mm
|-
! Hirder ar gartouchenn
|23,9 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! Pouez ar vannadell
|3 g (45 greunenn)
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|269 - 322 m/s
|-
! Energiezh ar vannadell
|106 - 150 J
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|C
|}
An '''.22 Winchester Automatic''', anvet '''.22 Win Auto''' pe '''5.6 Win Auto RMF''' a-wechoù ivez, zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] gant ur bourled, skoet war he zro, bet gwerzhet adalek 1903 gant an embregerezh stadunanat [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] evit e garabinenn damaotomatek [[Winchester Model 1903|Model 1903]]. E bal e oa rediañ e bratikoù da brenañ munisionoù graet gantañ hepken. Ne voe produet arm ebet all en istor kambret e .22 Winchester Automatic. An [[.22 Long Rifle]], dezhi perzhioù bannouriezh damheñvel daoust d'he boled bezañ skañvoc'h, a zeuas da vezañ poblekoc'h. Winchester a zilezas ar .22 Win Auto er bloavezhioù 1930, er memes koulz ha produerezh ar Model 1903&lt;ref&gt; ''[https://fcm25.canalblog.com/archives/2022/06/02/39502316.html 22 Automatic : munition unique...pour une seule arme !]'', F.C.M. 25.00, 02/06/2022 (lennet d'ar 01/11/2026)&lt;/ref&gt;.

[[Águila Ammunition]] a ra ar munision-mañ a-nebeudoù&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.aguilaammo.com/products/22-win-auto-limited-edition-for-the-winchester-rifle-model-1903 Aguila Ammunition 22 Win Auto]'', war lec'hienn Águila Ammunition (lennet d'ar 01/11/2026)&lt;/ref&gt;, met ral-kenañ eo deuet da vezañ a-hend-all.

== Gwelet ivez ==
* [[.22 (rummad kalibroù)|Kalibr .22 (rummad)]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:22 Winchester Automatic}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù SUA]]</text>
      <sha1>gw3gecnm9dc4meryw7addy62vu3scv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tog-touseg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181530</id>
    <redirect title="Kabell-touseg" />
    <revision>
      <id>2203399</id>
      <timestamp>2026-11-02T07:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <comment>Adkas war-du [[Kabell-touseg]]</comment>
      <origin>2203399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="imoebn1anbhq20o5vtdxc0p5yyczhad" xml:space="preserve">#adkas[[Kabell-touseg]]</text>
      <sha1>imoebn1anbhq20o5vtdxc0p5yyczhad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boued war ar prim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181531</id>
    <redirect title="Boued paket buan" />
    <revision>
      <id>2203400</id>
      <timestamp>2026-11-02T07:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <comment>Adkas war-du [[Boued paket buan]]</comment>
      <origin>2203400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="mhy9d2yxvzl9djn8y5usfr5to57zr0t" xml:space="preserve">#adkas[[Boued paket buan]]</text>
      <sha1>mhy9d2yxvzl9djn8y5usfr5to57zr0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Doare-lennegezh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181532</id>
    <redirect title="Doare lennegezh" />
    <revision>
      <id>2203407</id>
      <timestamp>2026-11-02T08:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Kaset eo bet ar bajenn [[Doare-lennegezh]] da [[Doare lennegezh]] gant Dishual dreist un adkas</comment>
      <origin>2203407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="lud4jgqaqhpcqynx4xet4seqjdsyyxc" xml:space="preserve">#ADKAS [[Doare lennegezh]]</text>
      <sha1>lud4jgqaqhpcqynx4xet4seqjdsyyxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moliac'h</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181533</id>
    <revision>
      <id>2203413</id>
      <timestamp>2026-11-02T08:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{{databox}} Ar '''''moliac'h''''' ([[galleg]]: ''fantastique'') zo un [[Doare lennegezh|lennegezh]] ha [[Doare film|film]] hag a vez tu termeniñ evel donedigezh lodennoù [[dreistnaturel]] en un istor a dremen en ur bed gwirvoudel. Alies e vez lakaet douetañs war ar fed e vije gwir pe get al lodennoù moliac'h. Krouet eo bet ar mennad el lennegezh a Vro-C'hall hag en hengoun burutellañ, ha disheñvelaet e vez diouzh ar ger  &quot;[[fantazi]]&quot; lec'h ma z'eo ijinet pep tr...&quot;</comment>
      <origin>2203413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1428" sha1="3xbpi9d8xvrtzg11qr4ozx6uv1km96u" xml:space="preserve">{{databox}}
Ar '''''moliac'h''''' ([[galleg]]: ''fantastique'') zo un [[Doare lennegezh|lennegezh]] ha [[Doare film|film]] hag a vez tu termeniñ evel donedigezh lodennoù [[dreistnaturel]] en un istor a dremen en ur bed gwirvoudel. Alies e vez lakaet douetañs war ar fed e vije gwir pe get al lodennoù moliac'h. Krouet eo bet ar mennad el lennegezh a Vro-C'hall hag en hengoun burutellañ, ha disheñvelaet e vez diouzh ar ger  &quot;[[fantazi]]&quot; lec'h ma z'eo ijinet pep tra.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |last=Jacques |first=Margaux |title=Les difficultés dans la définition de la fantasy |publisher=Université de Bourgogne |year=2017 |pages=10–11 |language=fr}}&lt;/ref&gt; Hervez an arbennigour lennegel [[Tzvetan Todorov]] (en ''Introduction à la littérature fantastique''), ar ''fantastique'' a c'haller gwelet dre an douetañ a vez gant al lenner etre al lodennoù dreistnaturel hag ar re naturel, ar posubl hag an dibosubl, hag a-wechoù etre ar reizh hag an direizh. Al lennegezh [[burzhudus]], eus an tu all, a implij an dreistnaturel, met e stumm ul lodenn anat eus an hollved taolennet, al lodennoù hud pe dreistnaturel a zo gwelet evel un dra anat ha degemeret gant an holl.Marevezh aour an doare lennegezh-se a oa bet en {{XIXvet kantved}} en Europa, dreist-holl e Bro-C'hall hag Alamagn.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Doare lennegezh]]
[[Rummad:Lennegezh Bro-C'hall]]
[[Rummad:Doareoù fantazi]]</text>
      <sha1>3xbpi9d8xvrtzg11qr4ozx6uv1km96u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>9 mm Winchester Magnum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181534</id>
    <revision>
      <id>2203414</id>
      <timestamp>2026-11-02T08:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{| class=&quot;infobox&quot;  {{Infobox/Titl|9 mm Winchester Magnum|b0c4de|talbenn defaut|000}} |-    |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare |- ! Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! Doare douilhez |kreuzenn, eeun |- ! Doare skeiñ |e-kreiz |- ! Produer |[[Winchester Repeating Arms Company]] |- ! Mare ijinañ |1978 |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000...&quot;</comment>
      <origin>2203414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2319" sha1="0vbolz6rq856w31as9tx0vjvr2850xx" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|9 mm Winchester Magnum|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! Bro orin
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! Doare douilhez
|kreuzenn, eeun
|-
! Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! Produer
|[[Winchester Repeating Arms Company]]
|-
! Mare ijinañ
|1978
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! Ø bannadell
|9 mm
|-
! Ø kolier
|9,6 mm
|-
! Ø korf an douilhez
|9,9 mm
|-
! Ø strad
|10 mm
|-
! Tevder ar strad
|1,3 mm
|-
! Hirder an douilhez
|29,5 mm
|-
! Hirder ar gartouchenn
|40 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! Pouez ar vannadell
|7 g
|-
! Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|440 m/s
|-
! Energiezh ar vannadell
|728 J
|-
! Gwask ar gazoù d'ar muiañ
|{{formatnum:3100}} bar
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|B
|}
An '''9 mm Winchester Magnum''', pe '''9 × 29 mm''' (e anv metrek) zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] evit ar pistolennoù damaotomatek ijinet e 1978 gant an embregerezh stadunanat [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]. Ur munision galloudus eo, gant ur greuzenn, skoet en e greiz. Ijinet e voe evit ar bistolenn [[Wildey]], hag un dornad embregerezhioù all hepken a broduas armoù kambret evitañ, evel an [[L.A.R. Grizzly]] hag an [[Thompson/Center Contender]]. Perzhioù bannouriezh etre reoù an [[.38 Super]] hag an [[.357 Magnum]] en deus&lt;ref&gt;{{es}} ''[https://municion.org/producto/9-mm-winchester-magnum/ 9 mm Winchester Magnum]'', Municion.org (lennet d'an 02/11/2026)&lt;/ref&gt;.

Abalamour d'an nebeud a armoù kambret evitañ e voe dilezet produerezh an 9 mm Winchester Magnum. An embregerezh Winchester e-unan en em gavas gant stokoù kartouchennoù re e-pad pell&lt;ref&gt;{{En}} Wiley Clapp, ''[https://www.americanrifleman.org/content/nines-from-neverland/ Nines From Neverland]'', American Rifleman, 13/07/2015 (lennet d'an 02/11/2026)&lt;/ref&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:9 mm Winchester Magnum}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù SUA]]</text>
      <sha1>0vbolz6rq856w31as9tx0vjvr2850xx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181535</id>
    <redirect title="Iliz Jezuz-Krist Sent an Deizioù Diwezhañ" />
    <revision>
      <id>2203424</id>
      <timestamp>2026-11-02T10:24:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Dishual en deus kaset ar bajenn [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] da [[Iliz Jezuz-Krist Sent an Deizioù Diwezhañ]]</comment>
      <origin>2203424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="roe7f5mufyjoez8zgknflp4b2htvvxn" xml:space="preserve">#ADKAS [[Iliz Jezuz-Krist Sent an Deizioù Diwezhañ]]</text>
      <sha1>roe7f5mufyjoez8zgknflp4b2htvvxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mormonegezh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181536</id>
    <redirect title="Mormoned" />
    <revision>
      <id>2203429</id>
      <timestamp>2026-11-02T10:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Kaset eo bet ar bajenn [[Mormonegezh]] da [[Mormoned]] gant Dishual dreist un adkas</comment>
      <origin>2203429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="0h7gbh6taqxtsdr0ayu6ioci0njliu6" xml:space="preserve">#ADKAS [[Mormoned]]</text>
      <sha1>0h7gbh6taqxtsdr0ayu6ioci0njliu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joseph-Ignace Guillotin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181537</id>
    <revision>
      <id>2203441</id>
      <timestamp>2026-11-02T11:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{{databox}} '''Joseph-Ignace Guillotin''', ganet d'an [[28 a viz Mae]] [[1738]] hag aet da Anaon d'ar [[26 a viz Meurzh]] [[1814]] a oa ur [[medisin]] [[Bro-C'hall|gall]], [[politikour]], ha [[Frañmasonerezh|frañmason]] hag en doa kinniget d'an 10 a viz Here 1789, da implij un ardivink nevez e Bro-C'hall. Ar pal a oa da gaout un doare [[kastiz ar marv|lakaat d'ar marv]] gant nebeutoc'h a boan evit an doareoù all hag a oa implijet er rouantelezh. En gwirionez n'eo k...&quot;</comment>
      <origin>2203441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="904" sha1="ftiqxbfzpbwc3km29iq51tiiesg3z15" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Joseph-Ignace Guillotin''', ganet d'an [[28 a viz Mae]] [[1738]] hag aet da Anaon d'ar [[26 a viz Meurzh]] [[1814]] a oa ur [[medisin]] [[Bro-C'hall|gall]], [[politikour]], ha [[Frañmasonerezh|frañmason]] hag en doa kinniget d'an 10 a viz Here 1789, da implij un ardivink nevez e Bro-C'hall. Ar pal a oa da gaout un doare [[kastiz ar marv|lakaat d'ar marv]] gant nebeutoc'h a boan evit an doareoù all hag a oa implijet er rouantelezh. En gwirionez n'eo ket eñ hag en doa krouet ar [[guillotine]] hag enebet e oa ouzh ar boan a varv, chomet eo stag e anv ouzh an ardivink brudet memestra. Krouer gwirion ar [[Kentpatrom|c'hentpatrom]] a oa ur medisin gall ivez anvet, [[Antoine Louis]].
{{DEFAULTSORT:Guillotin, Joseph-Ignace}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1738]]
[[Rummad:Marvioù 1814]]
[[Rummad:Politikourien Bro-C'hall]]
[[Rummad:Medisined Bro-C'hall]]
[[Rummad:Frañmasoned Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>ftiqxbfzpbwc3km29iq51tiiesg3z15</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>