Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 0 1561 2203544 2128113 2026-11-03T05:11:12Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203544 wikitext text/x-wiki [[Restr:Conlangflag.svg|thumb|upright 1.4|Banniel ''Conlang'', arouez ar yezhoù kalvezhadel : [[Tour Babel]] ouzh an [[Heol]] o sevel.]] Ur '''yezh kalvezadel''' pe '''yezh savet a-ratozh''' ([[saozneg]] : ''constructed language'', ''conlang'') zo ur [[yezh]] bet savet gant unan bennaket pe ur skipailh tud, da lavaret eo ez eo ar c'hontrol-mik diouzh ar ''[[Yezh naturel|yezhoù naturel]]'' a zo bet diorroet a-hed an amzer gant an dud. Lod eus ar yezhoù savet a-ratozh zo bet ijinet evit bezañ implijet gant an dud evel ma vefe yezhoù naturel anezhe (dreist-holl evel '''yezhoù etrebroadel''' ouzhpenn ar re naturel). Lod all avat zo bet krouet evit meur a bal all, da skouer evit reiñ un tamm buhez da skridoù faltazi evel re [[John Ronald Reuel Tolkien|J. R. R. Tolkien]], o klotaat neuze meur a wech gant ''bedoù savet a-ratozh'' ivez, evit gwirikaat damkanoù yezhoniel evel al [[lojbaneg]], evit gallout daremprediñ gant tud dre guzh (da skouer : an ''awolang'', bet krouet gant Daniel Carrasco "evit an dudi"<ref>{{en}} [https://languagelink123.blogspot.com/2005/01/stealth-languages.html ''Language link'']</ref>) pe c'hoazh evit dudi an dud a bled gante (da skouer : ar ''cinpzy''<ref>{{en}} [https://langmaker.github.io/db/mdl_cinpzy.htm ''LangMaker'']</ref>). A-wechoù e vez implijet an termen ''yezh steuñvekaet'' (''planned language'') evit komz eus ar yezhoù a seurt-se savet evit bezañ implijet gant an dud evel yezhoù naturel, evel an [[esperanteg]], rak ne blij ket alies da gomzerion ar yezhoù-se termenoù all a vez implijet alies a-walc'h evel ''yezh kalvezadel'' (''artificial language'') abalamour ma'z eo ar yezhoù-se ken «&nbsp;naturel&nbsp;» hag ar re all herveze. Implijet e vez an termen-mañ gant ar re a ra gant an esperanteg. Peurliesañ eo pal seurt yezhoù talvezout da ''yezhoù etrebroadel ouzhpenn'', da lavaret eo yezhoù lakaet da neptu a c'hellfe bezañ desket ouzhpenn ar yezhoù-mamm (pe ''yezhoù kentañ'') evit mont e darempred gant an dud dre ar bed a-bezh. == Renkadur == Bez' e c'heller ober an diforc'h etre daou doare yezh savet a-ratozh hervez o framm. *Ar ''yezhoù a priori'' n'int diazezet na war ur yezh naturel resis bennaket, na war frammoù kavet e-touez yezhoù ar bed. Ral-tre eo ar yezhoù a seurt-mañ. *Ar ''yezhoù a posteriori'' zo diazezet war yezhoù naturel pe a implij perzhioù yezhoniel a gaver er yezhoù naturel ; da skouer : an esperanteg, ar ''[[volapük]]''<ref>{{vo}} {{en}} [http://volapük.com/ ''volapük.com'']</ref> hag an ''inter celtic''<ref>{{en}}[https://langmaker.github.io/db/mdl_interceltic.htm ''LangMaker'']</ref>. Diouzh an tu all e c'hellont bezañ renket ivez hervez o fal. *Ar ''yezhoù etrebroadel ouzhpenn'', da vezañ implijet evel eil yezh evit gallout mont e darempred gant tud a ra gant ur yezh disheñvel, da skouer an ''interlingua''<ref>{{en}} [https://langmaker.github.io/db/mdl_interlingua.htm ''LangMaker'']</ref> hag an esperanteg. *Ar ''yezhoù faltaziek'', a zo bet krouet evit dre genedelouriezh, evel ar [[sindarin]] ijinet gant J. R. R. Tolkien<ref>{{en}}[https://langmaker.github.io/db/mdl_sindarin.htm ''LangMaker'']</ref>. *Ar ''yezhoù evit palioù resis'' (''engineered languages''), a vez isrannet etre '''yezhoù filozofel''' evel an ''eurún''<ref>{{en}} [https://langmaker.github.io/db/mdl_eurun.htm ''LangMaker'']</ref> ha ''yezhoù poellel'' (''loglangs'') evel al lojbaneg. Lod yezhoù zo bet savet a-ratozh kaer evit amprouiñ [[Damkan Sapir ha Whorf]], da lavaret evit gouzout hag-eñ e vez levezonet an doare da soñjal gant frammoù ar yezhoù a gomz an dud ; da skouer : ur yezh evit ar maouezed eo al ''láAdan''<ref>{{en}} [https://langmaker.github.io/db/mdl_laadan.htm ''LangMaker'']</ref> evit en em dizober eus techoù ar gevredigezh diazezet war berzhioù gourel ; ur yezh n'haller lavaret nemet traoù dudius ha positivel ganti eo an ''toki pona''<ref>{{en}} [https://langmaker.github.io/db/mdl_tokipona.htm ''LangMaker'']</ref>. A-hed ar c'hantvedoù, rak hir eo istor ar yezhoù savet a-ratozh, un nebeud yezhoù a-seurt-se o deus tapet gante tud o deus o desket evel yezh kentañ. C'hoarvezout a ra kement-mañ dreist-holl gant ar yezhoù etrebroadel evel an esperanteg komzet gant etre 200 ha 2 000 a dud evel yezh kentañ, ha gant ar volapük en {{XIXvet kantved}}. Klasket e oa bet kelenn ar yezh ''[[Klingoneg|klingon]]'' ijinet evit ''[[Star Trek]]''<ref>{{en}} [https://langmaker.github.io/db/mdl_klingon.htm ''LangMaker'']</ref> evel yezh kentañ d'e vab gant d'Armond Speers<ref>{{en}} [https://washingtoncitypaper.com/article/286923/klingon-as-a-second-language/ ''Washington City Paper'', 08/08/1996]</ref>, met ne zeuas ket a-benn abalamour d'an diouer a c'heriaoueg er yezh-se, da skouer gerioù boutin evel '"kador" pe "taol". == Yezhoù etrebroadel == Lod yezhoù zo bet krouet evit ar bed a-bezh, evel ar volapük e [[1880]], an esperanteg (''Lingvo Internacia'', [[1887]]) pe an ''ido'' (''Linguo internaciona de la Delegitaro'', [[1907]]<ref>{{en}} [https://langmaker.github.io/db/mdl_cinpzy.htm ''LangMaker'']</ref>). Yezhoù all zo bet krouet evit broadoù hag o deus ur yezh kar. Ar ''slovio'' ([[1999]])<ref>[http://www.slovio.com/ ''slovio''].</ref> hag an ''interslavic'' ([[2006]])<ref>[http://steen.free.fr/interslavic/ ''Interslavic''].</ref> zo bet krouet evit kehentiñ etre ar broadoù [[slavek]]. Yezhoù all c'hoazh zo bet krouet evit un tiriad. Meur a yezh azo bet krouet evit aesaat ar c'hehentiñ en [[Europa (kevandir)|Europa]], da skouer. An ''eurolang'' ([[1990]])<ref>{{en}} [https://langmaker.github.io/db/mdl_eurolang.htm ''LangMaker'']</ref> zo aet da get, evel an ''europanto'' ([[1996]]<ref>{{en}} [https://langmaker.github.io/db/mdl_europanto.htm ''LangMaker'']</ref>, ha ne oa ket bet kinniget evel ur raktres sirius. Re all a hañval bezañ diorroet dalc'hmat : an ''uropi'' ([[1986]]<ref>{{en}} [https://langmaker.github.io/db/mdl_uropi.htm ''LangMaker'']</ref>, an ''eubabel'' ([[2013]])<ref>{{fr}} [https://eubabel.eu/fr-fr/ ''Eubabel'']</ref>, an ''europeo'' ([[2018]])<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20210923171817/http://www.europeo.li/ ''Europeo''].</ref> hag an ''nove latina'' ([[2020]])<ref>[https://web.archive.org/web/20211009181236/https://latina.ac/ ''Nove Latina'']</ref>. == Ukroniezh == Lod yezhoù zo bet krouet evel pa vije emdroet o yezh orin en hevelep doare hag ar yezhoù hengounel. O emdroadur eo hini o yezh orin mar bije en em astennet war un tiriad all. Evit o sevel ez eo bet argemmet geriaoueg o yezh orin hervez al lezennoù fonetek a gaver er yezh o dije erlec'hiet. Ar [[brithenig]] (1996), emdroadur al [[latin]] m'en dije hemañ diwezhañ kemeret lec'h ar [[predeneg]] e [[Breizh-Veur]], eo ar yezh kentañ bet krouet evel-se. Ur yoc'h yezhoù all ar seurt-se zo bet ijinet d’e heul. Tu da lakaat ar yezhoù-se e-touez ar yezhoù hengounel e renkadur ar yezhoù. E-touez ar [[yezhoù romanek]], da skouer, e vije ur skourr nevez, ar yezhoù «&nbsp;keltiek-ha-romanek&nbsp;», a gaver ennañ ar brithenig hag ar [[breathanach]] ([[1998]]), un emdroadur eus al latin ivez, m'en dije troadet hemañ ziwezhañ en [[Iwerzhon]] diwar-goust an [[heniwerzhoneg]]. == Liammoù diavaez == *{{en}}[https://web.archive.org/web/20050404090519/http://www.myconlanglinks.tk/ ''Conlanglinks''] *[https://web.archive.org/web/20050212142104/http://esperanto.net/info/baza_br.html Diwar-benn an esperanteg e brezhoneg] * [http://esperanto.bretonio.free.fr/ligiloj-br.html Diwar-benn an esperanteg e brezhoneg] == Daveoù == {{daveoù|bannoù=3}} [[Rummad:Yezhoniezh]] [[Rummad:Yezhoù kalvezadel|*]] 40q332cn6jxkoogbeazam21e7u3qyzx 0 8226 2203512 2203364 2026-11-02T22:17:59Z Ch. Rogel 46 Ouzhp. embannadennoù c'hoazh 2203512 wikitext text/x-wiki Ur [[embannerezh vrezhonek|gelaouenn vrezhonek]] trimiziek diwar-benn ar [[brezhoneg]], ar [[yezhoù keltiek]] hag o [[yezhoniezh]] eo '''Hor Yezh'''. Krouet eo bet e [[1954]] gant [[Arzel Even]], kelenner e Skol-Veur [[Aberystwyth]]. Pa varvas an diazezer e [[1971]] e kemeras [[Per Denez]] ar renerezh hag hemañ en deus treuzkaset ar garg da [[Herve ar Bihan]] e 1998. E [[2005]] e kemer perzh er [[bodad-lenn]] kelennerien [[Rann ar brezhoneg Skol-Veur Roazhon 2]] hag un nebeud tud ouiziek, kelennerien skol-veur war o leve en o zouez. Embann a ra Hor Yezh levrioù brezhonek ivez, met distag eo diouzh [[Mouladurioù Hor Yezh]]. Kevredet int o-daou e [[Kuzul ar Brezhoneg]]. == Stumm == [[Stensil]]et e oa ar gelaouenn en he deroù, met a-drugarez d'ar [[stlennvoulerezh]] eo deuet da vezañ brav a-walc'h, hep kalz a [[skeudenn]]où avat. Ur vent A4 (29,7 x 21 cm) a zo ganti ha bep tro e vez war-dro 50-60 pajenn e pep niverenn. E-pad bloavezhioù e veze embannet niverennoù tevoc'h ha niverennoù e-maez rummad, met ne zeue ket ken ingal hag hiziv. An niverenn mareadeg etrebroadel a zo ISSN 0769-0088. == Endalc'h == Kavout a reer pennadoù uhel o live war istor ar brezhoneg, ar [[gerdarzh]], [[yezhadur]] ar [[yezhoù keltiek]], al [[lec'hanvadurezh Breizh|lec'hanvadurezh]], an [[termenadurezh|dermenadurezh]], yezhoniezh ar brezhoneg dre-vras, [[kenskriverezh|eskemmoù-lizhiri]] etre brezhonegerien ha teulioù a denn da implij kenwerzhel ha sokial ar yezh. Embannet ez eus bet meur a destenn kozh ha meur a destenn dastum ([[kanaouenn]]où, [[kontadenn]]où, pennaouiñ an troioù-lavar e pep [[korn-bro]], renabliñ gerioù arbennik ha sevel geriaouegi. Ha ma’z eo skrivet ar gelaouenn e [[peurunvan]] e kaver pennadoù gant blaz ar rannyezhoù ([[gwenedeg]] da skouer) ha meur a destenn wenedek a zo bet embannet. Kavout a reer div rubrikenn a-bouez, an notennoù yezh ha lec'hanvadurezh hag an notennoù lenn. == Skridaozerien bennañ == * [[Jorj Belz]] * [[Herve ar Bihan]] * [[Alan Botrel]] * [[Gérard Cornillet]] * [[Per Denez]] (†) * [[Daniel Doujet]] * [[Arzel Even]] (†) * [[Perig Herbert]] (†) * [[Yann-Erwan Kemener]] * [[Pierre-Yves Kersulec]] * [[Divi Kervella|Divi Gervella]] (†) * [[Erwan Le Pipec]] * [[Martial Menard]] (†) * [[Gwennole ar Menn]] (†) * [[Roland Mogn]] * [[Herve Seubil gKernaudour|Herve Seubil-gKernaudour]] == Levrioù embannet a-berzh kelaouenn Hor Yezh == Levrioù a zo bet embannet dindan anv Hor Yezh ha gant un [[niverenn-embann]] ispisial (910699) (n'eo ket ar memes ti-embann ha [[Mouladurioù Hor Yezh]] (niverenn-embann 86863).<br> Deuet eo da vezañ posubl embann an unskridoù pa c'hellas pennoù ar gelaouen pourchas "skriverezioù elektronek", da lavared eo mekanikoù a c'hell enrollañ testennoù. Aesoc'h e voe treuzskrivañ pennadoù evit ar gelaouenn ha pennadoù a-ziforc'h, levrigoù ha levrioù hir da c'houde. ;1973 * [[Fant Rozeg|Meavenn]], ''Ar follez yaouank'', 48 p. Embannadur kentañ war ''Gwalarn''. Danevell. * [[Yeun ar Gow]], ''Ur galedenn a zen'', 29 p. Danevell. ;1979 * [[Gwennole ar Menn]], ''Le dictionnaire breton de Harinquin : Geriadur Harinquin (1699)'', 81 p. Liestennet. Yezhoniezh. ;1980 Pêr Denez, ''Skridoù brezhonek'', skeudennoù ganr R. Kernez, 1O1 p. Antologiez. ;1981 * [[Goulven Jacq]], ''E gwinieg an Tad'', kentskrid gant Pêr Denez, 105 p. Emvuhezskrid. ;1982 * Ernest ar Barzhig, ''Eñvorennoù ur barzhig'', 16 p. Lieskrivet. Emvuhezskrid. ;1983 * [[Yann-Fañch Jacq]], ''Eus an tu all'', 62 p. Danevell. * Mari Bernard ; Bernadette Troadeg, ''Ar vuhez war ar maez'', eñvorennoù aozet gant Yann-Erwan Kemener, p. Emvuhezskrid. ;1984 * Pêr Salaun, ''Doare tieien e Tregourez diwar ar paper timbr'', 75 p. Istor Tregourez. * [[Gabriel Loeiz Gwilhou|Gabriel Louis Guilloux]], ''Grand dictionnaire français-breton des dialectes de Vannes. 1 : A-E'', 120 p. Yezhoniezh. ;1985 * [[Jorj Belz]] ; Fañch Desbordes, ''Sonamb get en Drouzerion. 1 : 100 sonenn a Vro-Gwened'', 117 p. Kanaouennoù-pobl. * Jorj Belz ; Fañch Desbordes, ''Sonamb get en Drouzerion. 2 : 100 sonenn a Vro-Gwened'', 121 p. Kanaouennoù-pobl. * Yves Le Gall, ''Oberoù an Aotroù Gall'', 281 p. Dibab testennoù. * Francisco Cândido Xavier, ''E bro ar richer c'hlaz'', troet gant Goulven Jacq, 178 p. Prederouriezh. ;1986 * ''Kendalc'h keltiek etrevroadel : Lannuon 18-25 a viz Gouere 1981'', 143 p. Darempredoù etrebroadel. Priz Langleiz 1989. ;1987 * Frañseza Kervendal, ''Un aod… ur galon'', 157 p. Emvuhezskrid. * Arzel Even, ''Istor ar yezhoù keltiek. 1'', 210 p. Liesskrivet. Yezhoù keltiek * [[Roperzh ar Mason]], ''Le vannetais unifié : prononciation, grammaire et vocabulaire'', 23 p. Eiladur al levrig embannet e 1943 gant Skridoù Breizh. * [[Frederic Mistral]], ''Nerto'', troet diwar ar provañseg gant R. Pradig, 146 p. Barzhoniezh okitanek provañsek. ;1988 * Gabriel Louis Guilloux, ''Grand dictionnaire français-breton des dialectes de Vannes. 2 : A-O'', 102 p. Yezhoniezh. ;1989 * ''L'instruction du peuple breton par le breton et l'œuvre de "Gwalarn"'', 29 p. Eiladur al levrig embannet e 1928 gant Les Éditions de Gwalarn, 17 ru Algésiras, Brest (chomlec'h faos). * François-Marie Balanant, ''Taolennoù ar mision displeget gant an Ao. Balanant'', 28 p. Adembannadur al levr. de Kerangal, Kemper, 1899. Relijion. * Élisabeth Coin, ''Revue de Bretagne et de Vendée : studiadenn war ar gelaouenn eus 1857 da 1886 hag un dibab barzhonegoù ha pennadoù brezhonek ha gallek'', 374 p. * Jean Hingant, ''Yezhadur Hingant : Éléments de grammaire bretonne par l'abbé J. Hingant 1868'', 236 p. Yezhoniezh. ;1990 * Arzel Even, ''Istor ar yezhoù keltiek. 2'', 195 p. Liesskrivet. Yezhoù keltiek. * [[Eugène Chalm|Eujen Chalm]], ''Eñvorioù ar C'haper droch'', 211 p. 2il embannadur. Emvuhezskrid. * [[Roparz Hemon]], ''Geriadurig gallek-brezhonek an troioù-lavar poblel = Petit dictionnaire français-breton des expressions populaires'', 142 p. (ISBN ebet ; ISSN 0769-0088). * ''C'hoariva troet gant Roparz Hemon'', 201 p. Endalc'h "Ar plac'h dianav" / [[Alexandr Blok]]. "Hailhevod an aotrou Doue" / [[Miguel de Cervantes]]. "Fostus an doktor daonet" / [[Christopher Marlowe]]. "[[Hippolytos (mab Theseüs)|Hipolitos]]" / [[Euripides]]. "[[Macbeth|Makbez]]" / [[William Shakespeare]]. C'hoariva. * Roparz Hemon, ''An Aotrou Bimbochet e Breizh'', 81 p. Danevell hir. * [[Thierry Châtel]], ''Buhez hag oberoù [[Erwan Berthou|Erwan Vertou-Kaledvoulc’h]]''. ISBN 2-910699-20-X. Buhezskrid. * ''Almanak ar Breizhad 1924'', eil embannadur, 38 p. Buhez an dud. ;1991 * [[Klaoda an Du|Claude an Du]], ''Histoire d'un interdit : le breton à l'école''. ISBN 2-910699-41-2. Adembannet e 2000. * Berc'hed Corne, ''Mélanie : ur vuhe e Groay'', 116 p. Buhezskrid. * [[Roparzh Broudig]], ''Gwrez an Trovanoù'', 144 p. Danevell-beaj mor. * [[Yann-Eozen Jarl]], ''Mentoniezh ha jedoniezh. 3, Eilvet klas : pleustradadennoù'', 54 p. Skiantoù matematik. ;1992 * Dik Trevan (Richard Hughes Williams), ''Marvailhoù ar vengleuz'', troet diwar ar [[kembaeg|c'hembraeg]] gant [[Fañch Elies Abeozen]], 164 p. Buhezioù ar vengleuzerien e Kembre. * Gwion Létard-Morliguen, ''Ar gwag war ar c'hro : barzhaz'', 51 p. Barzhoniezh. * ''Danevelloù iwerzhonek'', lakaet e brezhoneg gant Roparz Hemon, 110 p. Danevelloù. * [[Ivonig Picard|Ivonig Pikard]], ''Er Fouilhez gwechall'', kentskrid ha dibab barzhonegoù gant Gwendal Denez, 118 p. Barzhoniezh. * Gabriel Louis Guilloux, ''Grand dictionnaire français-breton des dialectes de Vannes. 3 : P-Z'', 120 p. Yezhoniezh. ;1993 * Jakez Riou, ''Barzhonegoù'', 27 p. Barzhoniezh. * Yann Ezel, ''Askornouriezh'', 147 p. Mezegiezh. * Merwenn Rumpaot, ''Komprenit [[esperanteg]]! - Komprenu esperanton!'', 198 p. Deskiñ an esperanteg dre ar brezhoneg. * Herri Gheon, ''Torfed ar Frer Juniper'', lakaet e brezhoneg gant Jakez Riou, 28 p. C'hoariva. ;1994 * [[Fañch an Uhel]], ''Contes traditionnels de Bretagne. 2'', 220 p. {{ISBN|9782910699000}}. Kontadennoù. * Yeun ar Gow, ''Marc’heger ar Gergoad''. ISBN 978-2-910699-01-7. * Roparz Hemon, ''Ar bed dre ar brezhoneg'', 194 p. Kelaouennerezh. * [[Paul Féval|Paol Feval]], ''Ar Vleizez'', troet gant Per Denez hag Ernest ar Barzhig. ISBN 2-910699-02-1 * ''[[Danevelloù kozh danvez Breizh]]'', raklavar gant Pêr Denez, troet gant Roparz Hemon. ISBN 2-910699-03-X * ''Edgar Allan Poe'', troet gant Per Denez. ISBN 978-2-910699-03-1. Adstag d'ar gelaouenn. * Rezo Gabriadze, ''Koutaisi'', troet e brezhoneg diwar ar [[jorjieg]] gant Anna Mouradova, 80 p. C'hoariva jorjiek. ;1995 * [[Gérard Cornillet]], ''Brezhoneg … buan hag aes = Bretonisch… Schnell und Mühelos'', 117 p. ISBN 978-2-910699-05-5. Deskiñ ar brezhoneg dre an [[alamaneg]]. * Gwenaëlle Fleur. ''Lec'hioù mojennel Breizh'', troidigezh gant [[Divi Kervella]]. ISBN 2-910699-12-9. * Paol Feval, ''Valentina a Roc’han''. ISBN 2-910699-13-7 * Paol Feval, ''Ar Vleizez'', troidigezh diwar ar galleg gant Pêr Denez adwelet gant [[Ernest ar Barzhig]], 183 p. {{ISBN|9782910699024}}. Romant. * Gwendal Denez, ''Anna : ur vuhez e Douarnenez''. ISBN 2-910699-15-3 * Fañch an Uhel, ''Contes traditionnels de Bretagne. 5'', 220 p. {{ISBN|9782910699062}}. Kontadennoù. * Claude Péridy, ''Evned Breizh''. ISBN 2-910699-08-0. Evnoniezh. * [[Jakeza Le Lay]], ''Joseph Rousse, poète breton'', 184 p. ISBN 2-910699-09-9 hag {{ISBN|9782910699093}}. Lennegezh Breizh. * [[Joseph Ollivier]], ''Les contes de Luzel'', kentskrid ha goudeskrid gant Pêr Denez, 291 p. {{ISBN|9782910699116}}. Adstag d'ar gelaouenn. Renabl kontadennoù dastumet gant Fañnch an Uhel. * Roparz Hemon, ''Kanaouennoù. 4'', 75 p. {{ISBN|9782910699109}}. Kanaouennoù. ;1996 * Manuel Maria,''Kanaouennoù adal tarzh-an-deiz betek kuzh-heol: poemas do lusco -o fusco'', brezhoneg gant Yann Jaouen, 67 p. [[Galiseg]] ha brezhoneg tal-ouzh-tal. ISBN 2-910699-14-5. * Fañch an Uhel, ''En Basse-Bretagne'', 196 p. {{ISBN|9782910699178}}. * Roparz Hemon, ''Kontadennoù a [[Skos|Vro-Skos]]'', 114 p. ISBN 2-910699-07-2 ha {{ISBN|9782910699079}}. * [[Alan Heusaff]], ''Geriaoueg [[Sant-Ivi]]'', 330 p. {{ISBN|9782910699048}}. * [[Gwendal Denez]], ''Anna : ur vuhez e Douarnenez'', 100 p. {{ISBN|9782910699154}}. Emvuhezskrid. * [[Edgar Allan Poe]], ''(Danevelloù) troet gant Pêr Denez'', 116 p. {{ISBN|9782910699031}}. Danevelloù saoznek. ;1997 * Roparz Hemon, ''Barzhaz dianav ha barzhaz troet'', 183 p. {{ISBN|9782910699215}}. Barzhoniezh. * François Prigent, ''Plouganoù va bro'', 134 p. ISBN2-910699-19-6. Emvuhezskrid. * Pêr Denez, ''Brezhoneg, buan hag aes''. {{ISBN9782910699222}}. Deskiñ ar brezhoneg dre ar galleg. * Pêr Denez, ''Pa ne varver ket en aner'', 184 p. Dibab danevelloù e yezhoù estren. * [[Thierry Châtel]], ''Buhez hag oberoù Erwan Vertoù-Kaledvoulc'h (1861-1933)'', 184 p. {{ISBN|782910699208}} . Diwar an tezenn soutenet dirak Slol-veur Roazhon 2. Emvuhezskrid ha dibanb testennoù. * {{es}}Pêr Denez, ''Brezhoneg… buan hag aes - La lingvo bretona… rapid kaj facil'', troet e esperanteg gant Merwen Rumpaot, ilustrajoj de [[Nono]], 256 p. {{ISBN|9782910699222}}. *;1998 * Roparz Hemon, ''An ti a drizek siminal''. ISBN 978-2-910699-27-7. Romant-polis. * Roparz Hemon, ''Santez Dahud'', 75 p. {{ISBN|9782910699291}}. Danevell. * Pêr Denez, ''Yezh ha bro''. Dastumad arnodadennoù embannet e kelaouennoù. Pennadoù war ar stourm, prederiadennoù war ar yezh, kelenn ar yezh, Skol Ober, Roparz Hemon, ar bed keltiek, Iwerzhon, chadenn didorr ar brezhoneg. * Roparz Hemon, ''Furnez ha faltazi'', danevelloù skrivet pe droet gant Roparz Hemon, 128 p. {{ISBN|9782910699260}}. Danevelloù. * [[Gérard Cornillet]], ''Kroaz ar Vretoned'', 170 p. Kelaouennerezh. ;1999 * [[Gab Milin]], ''Marvailhoù Bro-Leon. 1'', 204 p. {{ISBN|9782910699390}} * André Sinou, ''Le breton de [[Triagad|Léchiagat]] : quelques aspects du système phonologique…''. ISBN 978-2-910699-34-5. * Cécile Méchain-Gilbert ; [[Bernard Merdrignac]] ; [[Herve Bihan|Herve ar Bihan]], ''La vie de [[Goneri|saint Gonéri]]'', 46 p. {{ISBN|9782910699352}}. * {{br}}{{fr}}''Vie de Saint Méen d'après le manuscrit BN Lat 9889, Obituaire de Saint-Méen = Buhez Mewen hervez dornskrid BN Lat 9889, Obider Sant-Mewen'', troet diwar al latin gant Christophe Poulain, Bernard Merdrignac, Hervé Ar Bihan. * ''La vie de Saint Cunual = Buhez Sant Konwal'', troet e galleg diwar al latin gant Anne Certenais. Troidigezh e brezhoneg, 69 p. {{ISBN|9782910699321}}. ;2000 * [[Eujen Chalm]], ''1938-1942 : ur Breizhad skolaer er [[Mezven (departamant)|Mezven]]''. ISBN 2-910699-36-6. * [[Erwan Le Pipec]], ''Le breton de Malguènac'', 125 p. {{ISBN|9782910699406}}. Yezhoniezh. * Yeun ar Gow, ''Geriaoueg ha notennoù-yezh'', 152 p. {{ISBN|9782910699437}}. * [[Gabriel Milin]], ''Marvailhoù Bro-Leon. 1''. ISBN 978-2-910699-39-0. * Roparz Hemon. ''Yezhadur istorel ar brezhoneg''. ISBN 978-2-910699-37-6. * Klaoda an Du, ''Histoire d'un interdit à l'école'', 190 p. Adembannadur. {{ISBN|9782910699413}}. Brezhoneg. ;2001 * [[Llywarch Hen|Lewarc'h Hen]], ''Canu Llywarch Hen = Barzhoniezh Lewarc'h Hen'', troet gant Klerg (eil embannadur reizhet ha kresket), embannet gant ar skrid orin diazezet gant Ifor Williams, raklavar gant Yan-Bêr Piriou, 136 p.{{ISBN|9782910699444}}. 2000 war ar golo. Barzhoniezh gembraek. * Yeun ar Gow, ''Skridoù : eñvorennoù oad gour, barzhonegoù''. {{ISBN9782910699420}}. * {{ca}}Pêr Denez, ''Brezhoneg … buan hag aes = El bretó ràpid i fàcil'', azazaet gant Immaculada Fabregas i Alegret, skeudennet gant Nono, 256 p. [[ISBN|9782910699468]]. Deskiñ ar brezhoneg dre ar c'hatalaneg. ;2005 * Haroutioun Mertchian, ''Steudad an Ankoù : eñvorennoù un Armenian da vare ar ouennlazhadeg'', 176 p. {{ISBN|9782910699475}}. Emvuhezskrid. == Liammoù diavaez == * {{br}} [https://web.archive.org/web/20100527043558/http://www.brezhoneg.org/kelaouennou%20B.htm Taolenn niverenn diwezhañ Hor Yezh] * {{br}} [https://web.archive.org/web/20091206032703/http://www.brezhoneg.org/katalog%20hor%20yezh%20B.htm pajenn katalog levrioù Hor Yezh] * {{fr}} [http://arbres.iker.cnrs.fr/index.php?title=Hor_Yezh roll] ar pennadoù embannet e-barzh ''Hor Yezh'' {{Porched Breizh}} [[Rummad:Kelaouennoù brezhonek]] [[Rummad:Kelaouennoù yezhoniezh]] [[Rummad:Kelaouennoù Breizh]] 9va8viyz27dowm2p5tsdz6dhnh0p9uu 0 13127 2203524 2106559 2026-11-03T01:38:46Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203524 wikitext text/x-wiki [[Restr:Stanislaw Lem by Kubik.JPG|thumb|right|300px|Stanisław Lem, Kraków (Polonia), 30.10.2005]] '''Stanisław Herman Lem''' a oa bet ganet d’an [[12 Gwengolo|12 a viz Gwengolo]] [[1921]] e Lwów/[[Lviv]] (a oa neuze e [[Polonia]]), a zo marvet d’ar [[27 Meurzh|27 a viz Meurzh]] [[2006]] e Kraków/[[Krakovia]], a zo ur skrivagner [[skiant-faltazi]]. Leuskel a ra war e lerc’h un oberenn souezhus, troet e 40 yezh bennak, meret enni meur a zanvez skiantel, ha savet gant ur weledigezh flemmus eus emzalc’h [[Mab-Den]], ha pa dennfe hennezh a-wechoù muioc’h d’ur robot pe d’ur mekanik da gannañ eget d’ul loen daoudroadek. == E vuhez == Mab e oa d’ur medisin « fri ha divskouarn », ha stag e oa gant e studi war ar medisinerezh e Skol-Veur Lwów pa darzhas an [[Eil Brezel Bed]]. Labourat a reas neuze evel mekanikour-souder a-raok kemer perzh er resistañs a-enep d'an alamanted. Adstagañ a raio gant e studioù medisinerezh e [[1946]] e skol-veur Jagellonne e Krakovia. Resevout a reas e ziplom eus skol liesteknik [[Wrocław]] e [[1981]]. Diplomoù en doa ivez gant skolioù-veur [[Opole]], [[Lviv]] ha [[Jagellone]]. Pezh a blij kalz da Stanislas Lem eo skrivañ war an droukgkompren etre mab den hag ar sevenadurioù treoablour, ha war dazont teknologel mab-den. Gantañ e vez klasket gouzout petra a vefe ar gevredidezh ar gwellañ hag a dennfe d'an utopia. Klas a rae lakaat war-wel mont en-dro ur gevredigezh lec'h m'emañ ken pell an araokadennoù teknologel n'en deus ket ken an den da strivañ ken. Lem, troet war-zu sevenadur ar c'hornog en deus burutellet kalz ar [[strollerezh]]. Lem daoust dezhañ bezañ bet lakaet ezel eus ar [[Science Fiction and Fantasy Writers of America]] (SFWA) e [[1973]] na blije ket kalz dezhañ ar skiant faltazi amerikañ, hervezañ ul lennegezh izel e renk. Ar skrivagner amerikan nemetañ a blije dezhañ a oa [[Philip K. Dick]]. Skarzhet eo bet e 1976 eus ar (SFWA) ken displijet eo bet izili ar strollad gant pezh a embanne Lem diwar o fenn. Klañv e-pad un hir dermen, e varvas Stanislas Lem en ospital Krakovia abalamour d'un [[taol kalon]] d'ar [[27 Meurzh|27 a viz Meurzh]] [[2006]] == E oberoù == Lakaet an anvioù gallek, pa'z eo er yezh-se e vezont kavet gant ar vrezhonegerien en o bro, hag e poloneg bep tro ma c'haller. * 1954 : Feu Vénus, ((pl) Astronauci) * 1959 : Eden, ((pl) Eden) * 1961 : Mémoires trouvés dans une baignoire,((pl) Pamiętnik znaleziony w wannie) * 1961 : Retour des étoiles, ((pl) Powrót z gwiazd) * 1961 : [[Solaris]] * 1964 : Contes inoxydables, ((pl) Bajki robotów) * 1964 : L'Invincible,((pl) Niezwyciężony) * 1965 : La Cybériade, ((pl) Cyberiada) * 1968 : La Voix du maître, ((pl) Głos pana) * 1971 : Le Congrès de futurologie, ((pl) Kongres futurologiczny) * 1971 : Mémoires d'Ijon Tichy, ((pl) Dzienniki gwiazdowe, éd. No 4, dastumad danevelloù fentus * 1976 : Les Voyages électriques d'Ijon Tichy ((pl) Dzienniki gwiazdowe, dastumad danevelloù fentus) * 1976 : Le Rhume ((pl) Katar) * 1987 : Fiasco ((pl) Fiasko) * Le Masque ((pl) Maska) * Le Bréviaire des robots * Nouvelles Aventures d'Ijon Tichy * Bibliothèque du XXIe siècle ((pl) Biblioteka XXI wieku) == E brezhoneg == * ''Beajoù Ijon Tichy'', un danevell troet diwar ar galleg gant [[Mark Kerrain]] (in Al Liamm nn 227). === Liammoù diavaez === * [http://www.lem.pl/ Lec’hienn ofisiel] * [https://web.archive.org/web/20060325103334/http://stalker.hautetfort.com/archive/2004/04/10/solaris_de_stanislas_lem_et_le.html Diwar-benn ''Solaris''] * [https://web.archive.org/web/20120502071944/http://www.wired.com/wired/archive/10.12/solaris.html Pennad e-barzh ''Wired'' diwar-benn Lem ha''Solaris''] * [https://web.archive.org/web/20030717101701/http://themodernword.com/scriptorium/lem.html Lem o komz diwar-benn ''The Modern Word''] * [https://web.archive.org/web/20060209073549/http://www.lem.pl/cyberiadinfo/english/interview2/interview.htm Pennad kaoz gant Stanislas Lem] * [https://web.archive.org/web/20060106163500/http://www.polskanova.com/html/lem.htm E vuhez hag e levrioù] {{Daou borched|Porched al lennegezh|Skiant-faltazi/Liamm meta}} {{DEFAULTSORT:Lem, Stanislas}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1921]] [[Rummad:Marvioù 2006]] [[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]] [[Rummad:Skrivagnerien Polonia]] [[Rummad:Skrivagnerien bolonek]] [[Rummad:Skrivagnerien skiant-faltazi]] r6oeyj89lbs3l8r31dqvi2by6x27f5p 0 15795 2203528 2197449 2026-11-03T02:06:25Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203528 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} [[Restr:Head Gudea Louvre AO13.jpg|thumb|300px|Penn Gudea, priñs Lagash. Dioritenn, Telloh (Kêr gozh Girsu), war-dro 2120 a-raok J.-K.]] [[Restr:Cities of Sumer (en).svg|thumb|300px|Kartenn eus Keodedoù-Stad Sumer]] '''Sumer''' (eus an [[Akkadeg]] ''Šumeru''; [[Sumereg]] &#x121A0;&#x12097;&#x120A0; ''Ki-en-ĝir₁₅'', da lâret eo "Bro an aotronez sevenaet" pe "bro c'henidik"<ref>''ĝir₁₅'' a dalvez "genidik, lec'hel", en kenarroudoù zo e talvez ivez "nobl"[https://web.archive.org/web/20170728175900/http://psd.museum.upenn.edu/epsd/epsd/e2182.html]. Ger-ha-ger, "Bro an aotronez c'henidik (lec'hel, nobl)". Stiebing (1994) a dro an anv-se gant "Bro an aotronez Brightness" (William Stiebing, ''Ancient Near Eastern History and Culture''). Postgate (1994) a soñj e oa lakaet ''en'' e-lec'h ''eme'' "yezh", hag a dro neuze "Bro ar sumereg" ({{cite book|title=Early Mesopotamia: Society and Economy at the Dawn of History|url=https://archive.org/details/earlymesopotamia00post|author=John Nicholas Postgate|publisher=Routledge (UK)|year=1994}}. Postgate a soñj ez eo gwirheñvel e vije aet eme, 'yezh', da en, 'aotrou', dre heñveladur kensonennoù).</ref>)<ref name="SumerFAQ">[http://www.sumerian.org/sumerfaq.htm#s37 Sumerian Questions and Answers]</ref> a oa ur sevenadur hag ur vro istorel eus kreisteiz [[Mezopotamia]], da lavaret eo Su [[Irak]] hiziv, da vare ar [[Kalkoliteg|C'halkoliteg]] hag [[Henoadvezh an arem]]. Ar Sumeridi a reer eus hec'h annezidi. Bleuniet he deus ar sevenadur-se eus kentañ trevadenn [[Eridu]] e-doug [[Prantad Obeid]] (fin ar {{VIvet}} milved a-raok J.K.) betek prantad Uruk (IV{{re}} milved), prantad an tierniezhioù arkaek (III{{-de}} milved) ha kresk galloud [[Babilonia]] e deroù an eil milved. Ar c'hentañ sevenadur kêr gwirion a zo anezhi. Ijinet e oa un doare skrivañ dibar gant ar Sumeridi, ar [[skritur gennheñvel]], hag ar sevenadur-se a verk eta diwezh ar [[ragistor]] er [[Reter-Nesañ]] ha deroù an [[Henamzer]] eno. Kavet ez eus bet kalz a destennoù miret mat war dablezennoù pri a ro dimp an tu da anavout gwell ar vro-se Ne hañval ket bezañ ur sevenadur semitek e-keñver e yezh, ar [[sumereg]]. . == Kudenn orin ar Sumeridi == Seblantout a ra e teuas sevenadur Sumer war-wel a-daol hag ur framm kêrioù bihan staliet mat ganti dija. E-kerzh e diorroadur e weler hini ar skritur hag ar [[savouriezh]]. Ken prim e weler an diorroadurioù e soñj an arkeologourien e c'hellfe sevenadur Sumer bezañ bet degaset eus ul lec'h all, gant alouberien da skouer. Kinniget eo bet ar [[Reter]] ([[Iran]] pe pelloc'h) ha ivez e enez [[Bahrein]] evel o lec'h orin.<br /> Pa oa kavet tablezennoù pri raksumerek e [[1961]] e Tartaria ([[Roumania]]), deiziataet eus war-dro 6000 kent Jezuz-krist, e oa bet kinniget al lec'h-se ivez. == Keodedoù-Stad == Er IV{{re}} milved kent J.K. e oa rannet Sumer etre un dousennad Keodedoù-Stad dizalc'h, bevennet gant [[kanol]]ioù ha mein-bonn. Kavout a raed e pep hini un templ bras gouestlet d'an doue pe d'an doueez a oa he fatrom(ez) ha renet e oant gant pep a veleg gouarner ([[ensi]]) pe a roue ([[lugal]]) liammet a dost gant lidoù relijius ar geoded. {| style="background:transparent" cellpadding="0" cellspacing="0" |- valign="top" | '''Ar pemp keoded "kentañ" m'o dije renet<br>rouanez ar prantad a-raok an tierniezhioù''' # [[Eridu]] (''Tell Abu Shahrain'') # [[Bad-tibira]] (''Tell al-Madain'' moarvat) # [[Larsa]] (''Tell as-Senkereh'') # [[Sippar]] (''Tell Abu Habbah'') # [[Shuruppak]] (''Tell Fara'') |<div style="width:20px;"></div> | '''Keodedom bras all''' <ol start="6"> <li> [[Uruk]] (''Warka'')</li> <li> [[Kish (Sumer)|Kish]] (''Tell Uheimir & Ingharra'')</li> <li> [[Ur]] (''Tell al-Muqayyar'')</li> <li> [[Nippur]] (''Afak'')</li> <li> [[Lagash]] (''Tell al-Hiba'')</li> <li> [[Girsu]] (''Tello or Telloh'')</li> <li> [[Umma]] (''Tell Jokha'')</li> <li> [[Hamazi]]<ref name="LD">Lec'h diasur.</ref></li> <li> [[Adab]] (''Tell Bismaya'')</li> <li> [[Mari, Syria|Mari]] (''Tell Hariri'')<ref>Ur geoded a-gostez e norzh Mezopotamia</ref></li> <li> [[Akshak]]<ref name="LD" /></li> <li> [[Akkad]]<ref name="LD" /></li> <li> [[Isin]] (''Ishan al-Bahriyat'')</li> </ol> |<div style="width:20px;"></div> | '''Keodedoù bihan (eus ar su d'an norzh)''' # [[Kuara (Sumer)|Kuara]] (''Tell al-Lahm'') # [[Zabala (Sumer)|Zabala]] (''Tell Ibzeikh'') # [[Kisurra]] (''Tell Abu Hatab'') # [[Marad]] (''Tell Wannat es-Sadum'') # [[Dilbat]] (''Tell ed-Duleim'') # [[Borsippa]] (''Birs Nimrud'') # [[Kutha]] (''Tell Ibrahim'') # [[Der (Sumer)|Der]] (''al-Badra'') # [[Eshnuna]] (''Tell Asmar'') # [[Nagar, Syria|Nagar]] (''Tell Brak'')<ref>Ur geoded a-gostez e norzh Mezopotamia.</ref> |- |} == Notenneoù == {{Daveoù}} {{Commonscat|Sumer}} [[Rummad:Sumer]] 1brxea8plncyktik2wd9lrcdauhsuyd 0 17800 2203470 2096713 2026-11-02T15:49:16Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203470 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Mattersburg''' (betek [[1921]] : '''Mattersdorf''' ; [[hungareg]] : '''Nagymarton''' ; [[kroateg Burgenland]] : '''Materštof'''), bet diazezet en {{XIvet kantved}}, zo ur gêr e [[Stad]] kevredet [[Burgenland]] en [[Aostria]]. Bez' e oa unan eus kreizennoù sevenadurel pouezusañ ar [[Yuzevien]] aostrian betek aloubidigezh ar vro gant an [[naziegezh|nazied]] e [[1938]]. Drouklazhet e voe e-tro 100 Yuzev eus Mattersburg ha harluet ar peurrest anezho, en o zouez [[Jaakov Pinkas]] — a yeas da [[ministr|vinistr]] en [[Israel]] diwezhatoc'h — ha [[Richard Berczeller]], ur [[skrivagner]] hag ur [[mezegiezh|mezeg]] brudet. [[Kiryat Matersdorf]], ur gêr [[haredi]] en [[Israel]], zo bet anvet diwar anv kozh Mattersburg. == Monumantoù heverk == * Iliz katolik ([[1390]]) * ''Pestsäule'' ("piler ar vosenn") * Bered [[yuzevegezh|yuzevek]] == Gevelliñ == *{{Hungaria}} : [[Kapuvár]] == Liammoù diavaez == *{{de}} [https://web.archive.org/web/20240515172154/https://mattersburg.gv.at/de/ Lec'hienn ofisiel] {{commonscat}} [[Rummad:Kêrioù Aostria]] [[Rummad:Burgenland]] ops2f5xdx2rzld0t4rn2r2skzygoyd1 0 21480 2203460 2200798 2026-11-02T13:57:08Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203460 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ ''Multae clarae locutiones latinae hic inveniuntur.''. / Kalz frazennoù [[latin]] brudet a gavor amañ. [[Restr:Errare humanum est.jpg|thumb|<div class="center">''Perzh an den eo faziañ''</div>]] {| class="wikitable" |- | <big>'''[[#A_2|A]]''' • [[#Ab|Ab]] • [[#Ac|Ac]] • [[#Ad|Ad]] • [[#Ae|Ae]] • [[#Af|Af]] • [[#Ag|Ag]] • [[#Al|Al]] • [[#Am|Am]] • [[#An|An]] • [[#Ap|Ap]] • [[#Aq|Aq]] • [[#Ar|Ar]] • [[#As|As]] • [[#Au|Au]] • [[#Aut|Aut]] • [[#Av|Av]] • '''[[#Ba|Ba]]''' • [[#Be|Be]] • [[#Bi|Bi]] • [[#Bo|Bo]] • [[#Br|Br]] • '''[[#Ca|Ca]]''' • [[#Ce|Ce]] • [[#Ci|Ci]] • [[#Co|Co]] • [[#Cr|Cr]] • [[#Cu|Cu]] • '''[[#Da|Da]]''' • [[#De|De]] • [[#Di|Di]] • [[#Do|Do]] • [[#Dr|Dr]] • [[#Du|Du]] • '''[[#E|E]]''' • [[#Et|Et]] • [[#Ex|Ex]] • '''[[#F|F]]''' • '''[[#G|G]]''' • '''[[#H|H]]''' • '''[[#I|I]]''' • '''[[#J|J]]''' • '''[[#L|L]]''' • '''[[#Ma|Ma]]''' • [[#Me|Me]] • [[#Mi|Mi]] • [[#Mo|Mo]] • [[#Mu|Mu]] • '''[[#Na|Na]]''' • [[#Ne|Ne]] • [[#Ni|Ni]] • [[#No|No]] • [[#Nu|Nu]] • '''[[#O|O]]''' • '''[[#Pa|Pa]]''' • [[#Pe|Pe]] • [[#Pl|Pl]] • [[#Po|Po]] • [[#Pr|Pr]] • '''[[#Q|Q]]''' • '''[[#R|R]]''' • '''[[#S|S]]''' • '''[[#T|T]]''' • '''[[#Ub|Ub]]''' • [[#Ul|Ul]] • [[#Um|Um]] • [[#Un|Un]] • [[#Ur|Ur]] • [[#Us|Us]] • [[#Ut|Ut]] • '''[[#Va|Va]]''' • [[#Ve|Ve]] • [[#Vi|Vi]] • [[#Vo|Vo]] • [[#Vu|Vu]]</big> |} ==A== ===A=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''AA.VV'' :Berradur ''auctores varii'', "lies aozer", a skriver a-wechoù pa vefe re hir menegiñ anvioù an holl dud o deus kemeret perzh e sevel ar skridoù a zo dastumet en ul levr. ;''[[A bene placito]]'' :"Evel a gerfet". ;''A bove ante, ab asino retro, a stulto undique caveto'' :"Diwall diouzh an [[ejen]] dre zirak, diouzh an [[azen]] dre a-dreñv, diouzh an den diboell a bep tu". ;''A bove majore discit arare minor'' :"Digant an ejen kozh e tesk an ejen yaouank arat". ;''A caelo usque ad centrum'' :"Eus an oabl betek ar c'hreiz". Lavaret e vez ivez ''[[#Cu|Cuius est solum, eius est usque ad coelum et ad inferos]]''. ;''A cane non magno saepe tenetur aper'' :"Alies e vez harzet ar pemoc'h-gouez gant ur c'hi bihan". ;''[[A capite ad calcem]]'' :"Adalek ar penn betek ar [[seul]]". Penn-kil-ha-troad ; gwelit ''[[A pedibus usque ad caput]]'' ;''[[A communi observantia non est recedendum]]'' :"Arabat eo pellaat diouzh ar soñjoù boutin". ;''A contrariis'' :"Dre an tuioù kontrol". Dre an traoù enebet : un arguzenn ''a contrariis'' zo un arguzenn diwanet eus an tu enep. ;''A contrario'' :"En enep, kontrol da se". ;''A cruce salus'' :"Eus ar groaz (e teu) ar silvidigezh". ;''A Deo rex, a rege lex'' :"A Zoue (e teu) ar roue, ag ar roue (e teu) al lezenn". ;''A Deucalione'' :"Abaoe [[Deukalion, mab Prometeüs|Deukalion]]". Abaoe pell. ;''A divinis'' :"Pellaet diouzh an oberoù doueel". Er relijion gatolik, ar c'hastiz ''suspentio a divinis'' a zo unan eus an doareoù digargoù a c'hall kastizañ ur c'hloareg. An [[eskob]] [[Fernando Lugo]] a voe digarget ''a divinis'' pa voe dilennet da brezidant [[Paraguay]] d'an [[20 a viz Ebrel]] [[2008]]. ;''A facto ad jus non datur consequentia'' :"N'eus ket ur gwir eus ar fed e-unan". ;''A falsis principiis proficisci'' :"A zisoc'h diwar pennaennoù diwir". ;''A fluctibus opes'' :"Eus ar mor (e teu) ar binvidigezh". [[Sturienn]] kêr [[Sarzhav]]. ;''[[A fortiori ratione]]'' :"Ken met rak se". Seul gent a se ; berraet alies en ''[[A fortiori]]''. ;''A Jove principium'' :"Krogomp gant Jupiter", da lavaret eo "enor d'ar mestr, da vestr an ti". ;''A latere'' :"E-kichen". ''Cardinal a latere'' : [[kardinal]] kaset gant ar [[pab]] d'ur pennstad bennak. ;''A mari usque ad mare'' :"Adal ar mor betek ar mor". Eus an eil mor d'egile ; sturienn [[Kanada]]. ;''A mensa et t(h)oro'' :"Eus an daol hag eus ar gwele". Disrann a gorf, hep na vefe torret an dimeziñ. ;''A minima'' :"Ag an hini bihanañ". Talvoudegezh vihanañ un dra bennak. ;''A minore ad maius'' :"Eus ar bihanañ d'ar brasañ". ;''A mundo condito'' :"Adalek krouidigezh ar bed". ;''A non domino'' :"Eus un nann-aotrou". Implijet pa resever ur mad digant un den ha n'eo ket perc'henn warnañ. ;''A parte'' :"A-gostez". Er [[Arz ar c'hoariva|c'hoariva]], komzoù ''a parte'' a vez lavaret gant un dudenn war-eeun d'an arvesterien, en diavaez d'ar c'hendivizoù etre an tudennoù all. ;''[[A pedibus usque ad caput]]'' :"Eus an troad betek ar penn". Penn-kil-ha-troad ; gwelit ''[[A capite ad calcem]]''. ;''A posse ad esse non valet consequentia'' :"Diwar gallusted bezañ un dra ez eo arabat dezastum ez eus anezhañ". ;''A posteriori'' :"Diwar skiant-prenet". ;''[[A priori]]'' :"Diwar raksant". ;''[[A quo]]'' :"Diwarnañ". An ''dies a quo'' eo an deiz ma krog ur pad diwarnañ, enebet ouzh an ''dies [[#Ad|ad quem]]'', an devezh ma paouez ar pad en diwezh anezhañ. ;''A silentio'' :"Dre an tav". Tennet eus ''argumentum a silentio'', a vez implijet evit lavaret ez eo dic'houest un den da sevel enep un arguzenn, pa chom mut goude e glevet. ;''A solis ortu usque ad occasum'' :"Eus ar sav-heol betek ar c'huzh-heol" (e sevenan ma c'hefridi). ===Ab=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ab abrupto'' :"En un doare reut, trumm". ;''Ab absurdo'' :"Dre an emsiv" ; prouiñ ''ab absurdo''. <ref>[[Geriadur Ménard]], 2020, <span style="font-variant:small-caps;">absurde</span>, p. 32-b.</ref> ;''Ab abusu ad usum non valet consequentia'' :"Un arver diwar ur c'hammarver n'eo ket gwiriek." Gwelit ''[[#Ab|Abusus non tollit usum]]''. ;''Ab aestu et tempestate'' :"(Goudoriñ) diouzh ar wrez vras hag ar gorventenn". ;''Ab aeterno'' :"Adal deroù an amzer". A-holl-viskoazh. ;''Ab ante'' :"A-ziagent". En a-raok. ;''Ab antiquo'' :"A-gozh-amzer". ;''Ab agendo'' :"Diwar an oad". ''Ab agendo'' a reer eus un den a zo dic'houest da ober un dra bennak peogwir eo re gozh, re wan a spered, nammet pe war e leve. ;''Ab amicis honesta petamus'' :"Digant ur mignon ne ranker goulenn nemet ar pezh ez eo gouest da ober." — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/amic.shtml ''Laelius De Amicitia'', 44]. ;''Ab asino lanam quaeris'' :"Emaoc'h o c'hortoz kaout gloan digant un [[azen]]". ;''Ab assuetis non fit passio'' :"Ne zeu ket an angerzh diwar an traoù boas". ;''Ab epistulis'' :"Diwar al lizheroù". ;''Ab esse ad posse valet consequentia'' :"Mard eus eus un dra e c'haller kendastum ez eo gallus". ;''Ab extra'' :"Eus an tu-hon". ;''Ab hinc'' :"Alemañ". ;''Ab hoc et ab hac'' :"Amañ hag ahont". A-hed hag a-dreuz : komz ''ab hoc et ab hac''. ;''Ab igne ignem capere'' :"Lezel un tan da gregiñ en e dan". Ober en un doare ent-keodedel, asantiñ da ober un dra a zo reizh e buhez ar gevredigezh. ;''Ab illo tempore'' :"Abaoe an amzer-se". ;''Ab imis fundamentis'' :"Adalek an diazezoù donañ". Nevesaat ar gevredigezh ''ab imis fundamentis'' e oa pal an [[Dispac'h Gall]]. ;''Ab immemorabili'' :"Abaoe (amzerioù) dreist koun". A-holl-viskoazh. ;''[[Ab imo corde]]'' :"A-greiz-kalon". ;''[[Ab imo pectore]]'' :"Eus don ar bruched". En un doare gwirion : diskouez bezañ brouezet ''ab imo pectore''. ;''Ab inconvenienti'' :"Diwar zivarregezh". Un arguzenn ''ab inconvenienti'' a ziskouez divarregezh an arguzenner, pa heuilh un hent a gas da fazioù pe da zislavaroù. ;''Ab incunabulis'' :"Abaoe ar gavell". Abaoe ar vugeliezh. ;''Ab initio'' :"Adalek an deroù". ;''Ab intestat'' :"Hep testamant". A lavarer diwar-benn un den a zo marvet hep testamantiñ, hag a-zivout e hêred. ;''Ab Iove principium'' :"Gwelit'' ''[#A|A Jove principium]]''. ;''Ab irato homine'' :"Diwar un den fuloret". Arabat eo ober un testamant ''ab irato'', rak keuz a c'hallfe dont goude. ;''Ab origine'' :"Adalek an orin". Adalek ar penn-kentañ : studiañ un afer ''ab origine''. ;''Ab origine fidelis'' :"Feal d'e orin'', na zisoñj ket a be lec'h e teu. ;''Ab ovo'' :"Adalek ar [[vi]]". Adalek an orin. ;''Ab ovo usque ad mala'' :"Eus ar vi betek an aval". A-hed ar pred, diwar ar boaz roman da gregiñ pep pred gant vioù ha d'e echuiñ gant frouezh. ;''Ab tam tenui initio tantae opes sunt profligatae'' :"[Biskoazh] ne voe ken bras ur galloud diskaret gant kentaoù ken dister." — [[Cornelius Nepos]] (~100 – ~25), [https://books.google.fr/books?id=rNxGAQAAMAAJ&pg=PA57&lpg=PA57&dq=%22Ab+tam+tenui+initio+tantae+opes+sunt+profligatae%22&source=bl&ots=NL6cBehDHz&sig=DZ94_UZGHOMd7sL4IOXJ2_5Ue34&hl=fr&sa=X&ei=WgZfVdTuNsixUaL4gsgB&ved=0CCsQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ab%20tam%20tenui%20initio%20tantae%20opes%20sunt%20profligatae%22&f=false ''De vita excellentium imperatorum et Phaedri fabulae selectae'', linenn 15] – [https://web.archive.org/web/20231031195446/http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/cornelius_nepos_Vies/ligne05.cfm?numligne=17&mot=profligatae Troidigezh c'hallek]. ;''Ab uno disces omnes'' :"Diwar unan anavez an holl." — [[Virgilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen2.shtml ''Aeneis'' II:65]. ;''Ab Urbe condita'' :"Adalek diazezidigezh ar Gêr". [[Roma]] eo ar Gêr, bet diazezet e 754 pe 753 kJK hervez Marcus Terentius Varro en e ''Rerum rusticarum de agricultura''. <ref>{{la}} Marcus Terentius Varro, [https://www.thelatinlibrary.com/varro.rr1.html ''Rerum rusticarum de agricultura''].</ref> ;''Aberratio delicti'' :"Distro ar felladenn". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], gallusted ur fazi, a-greiz seveniñ ur gwallober, a c'hoarvez pa 'z eo atebek ar gwalloberour d'un darvoud disheñvel diouzh e bal kentañ. ;''Aberratio ictus'' :"Distro an taol". Tenn hebiou. Er gwir, un ober reizh a zegas ur gaou dre fazi, gant atebegezh an oberour. ;''Abest ut fatear, ut praecise negem'' :"Pell diouzh en anzav en e nac'han da vat". ;''Abiens abi'' :"O vont gant e hent". O kuitaat ul lec'h pe ur garg. ;''Abistis, dulces caricae'' :"Echu eo ganeoc'h, fiez c'hwek". Aet eo an devezhioù c'hwek da get. — [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', LXIV]. ;''Abrogata lege abrogante non reviviscit lex abrogata'' :"Ne vez ket adsavet ul lezenn dorr dre derriñ al lezenn he deus he zorret". ;''Absens haeres non erit'' :"An ezveziad ne vo ket hêr". Aet diwar wel, aet diwar galon. ;''Absentem lædit, qui cum ebrio litigat'' :"Skeiñ gant un den ezvezant a ra an hini a vez o tabutal gant un den mezv". ;''Absit inuidia verbo'' :"Ra ne vo noaz ebet er ger-se". Hep dismegañsiñ den, gant neptuegezh. — [[Titus Livius]], [http://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.9.shtml#19 ''Ab Urbe condita libri'', IX-19]. ;''Absit omen'' :"Ra ne vo ket ur vallozh" eus kement-mañ. Latin ar [[Grennamzer]]. ;''Absit reverentia vero'' :"Arabat eo dimp kaout aon rak lavaret ar wirionez". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.her5.shtml ''Heroides'' V:13]. ;''Absolutio ab actione'' :"Didamalladur diwar ober". Da lavaret eo : evit abegoù danvezel. ;''Absolutio ab instantia'' :"Didamalladur diwar ar goulenn". Da lavaret eo : dre ur si en argerzh an tamall. ;''Absolutum dominium'' :"Beli ziharz". ;''Absque argento omnia vana'' :"Hep arc'hant e vez aner pep tra". ;''Abstinere debet aeger'' :"Ret eo d'ar c'hlañvad yunañ". ;''Abundans cautela non nocet'' :"Ne zeu droug ebet diwar re a ziarbennoù". Keñveriañ gant ar c'hrennlavar <q> Al logodenn n'he deus nemet un toull zo boued d'ar c'hazh. </q> ;''Abusus non tollit usum'' :"Reober ne dalv ket paouez d'ober". N'eo ket peogwir eo fall ur boaz e vo diskaret. Gwelit ''[[#Ab|Ab abusu ad usum non valet consequentia]]''. ;''Abuti errore hostium'' :"Tenn splet eus fazi an enebour". ;''Abyssus abyssum invocat'' :"Gervel an islonk a ra an islonk". <ref>{{fr}} [[Bibl]], [[Testamant Kozh]], [[Levr ar Salmoù]] [https://web.archive.org/web/20150510044804/http://www.psaumes.site-catholique.fr/index.php?post/Psaume-42 II-42:8].</ref> ===Ac=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Accessorium sequitur principale'' :"Da heul ar pouezusañ e teu an eilrenk". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : diwar hini ar mad pennañ e teu dezvad ur mad a eil renk. ;''Accessum ad res salutares, a pestiferis recessum'' :"Tostaat d'an traoù salvus, pellaat diouzh ar re noazus". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/nd2.shtml#34 ''De Natura Deorum''II:34]. ;''Accipe quam primum, brevis est occasio lucri'' :"Gra diouzhtu, dibad eo ar chañsoù da zont a-benn". « Pa vez gedon eo gedona ». ;''Accidere ex una scintilla incendia passim'' :"Diwar ur fulenn en em strew an tangwall". ;''Accipio omen'' ''Degemer a ran an diougan". ;''Accusare nemo se debet nisi coram Deo'' ;''''Den ne rank en em damall, nemet dirak e-tal Doue". ;''Acetum habet in pectore'' :"Gwinêgr zo em bruched". Lemm eo ma spered ha kalz danvez zo ennon. <ref>{{fr}} C. de Méry (1828), ''Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes'', [https://books.google.fr/books?id=9xulEVI0kGwC&pg=PA508&dq=cetum+habet+in+pectore&hl=fr&sa=X&ei=1R53VceNLIGsUbmqgYAP&redir_esc=y#v=onepage&q=cetum%20habet%20in%20pectore&f=false p. 201.]</ref>. ;''Acta est fabula, plaudite !'' :"C'hoariet eo ar [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]], strakit ho taouarn!". Gerioù diwezhañ distaget gant [[Aogust (impalaer)|Aogust]] war ar varskaoñ, a-hervez. Kar da "echu eo an abadenn". ;''Actio adversus iudicem que litem suam fecit'' :"Keinad a-enep ur barner hag en deus ul laz personel er gaoz". ;''Actio libera in causa'' :"Ober dishual en afer". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : ur gwallober sevenet gant un den a zo en em lakaet da ziatebek. ;''Actio nondum nata non praescribitur'' :"Un ober ha n'eo ket bet ganet c'hoazh ne c'hall ket bezañ digastizet". ;''Actio personalis moritur cum persona'' :"Gant an den e varv e oberoù". ;''Actor sequitur forum rei'' :"Neb a vreut ur gaoz a heuilh kreizon an difenner". ;''Actore non probante, reus absolvitur'' :"Mar ne zegas ket ar goulenner ar brouenn, ret eo didamall an difenner". ===Ad=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ad abundantiam'' :"A-builh". ;''Ad agendum'' :"A-benn an ober". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] e c'hall ur c'hlemmer reiñ d'un den all un urzh ''ad agendum'' evit ma kasfe ar prosez e-lec'h ar c'hlemmer. ;''Ad astra'' :"Trema ar stered". ;''Ad astra per aspera'' :"Trema ar stered a-dreuz an diaesterioù". ;''Ad audiendum verbum'' :"War selaou ar gomz''. Da skouer : ur c'henglav ''ad audiendum verbum'', ma teuer da selaou ar pezh a zo da vezañ lavaret fraezh. ;''Ad augusta per angusta'' :"D'an nec'h dre an hentoù strizh". Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor. ;''Ad bestias'' :"D'al loened". Gwelit ''[[#Da|Damnatio ad bestias]]''. ;''Ad captandum vulgus'' :"A-benn pakañ an engroez". Er [[politikerezh]], plijout d'ar yoc'hoù eo pal un arguzenn ''ad captandum vulgus''. ;''Ad coetum geniti sumus'' :"Evit an unaniezh ec'h omp bet ganet". ;''Ad gloriam per spinas'' :"Trema ar c'hlod a-dreuz drein". ;''Ad explorandum'' :"Klask evit kavout". Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] evit goulenn un enklask ma vo kavet ur brouenn bennak. ;''[[Ad hoc]]'' :"Graet evit se". Evel pa lakaer un dra bennak el lec'h ''ad hoc''. ;''[[Ad hominem]]'' :"War-du an den". Arguzennoù ''ad hominem'' zo mennet da skeiñ war un den, d'e ziskar, pe da ziskar e vrud, e-lec'h diskar e arguzennoù. Gwelit ''[[#Ad|Ad personam]]''. ;''Ad honorem nostrum interest'' :"Rekis eo d'hon enor". ;''Ad horas'' :"A-barzh un nebeud eurvezhioù". ;''Ad impossibilia nemo tenetur'' :"Den n'eo ret dezhañ ober ar pezh na c'heller ket ober". ;''[[Ad infinitum]]'' :"Betek an didermen". ;''Ad instar'' :"Diouzh patrom". Er gloer [[henroma]]n, ur garg ''ad instar'' a oa unan a enor, da lavaret eo gant an titl hep ar garg wirion. ;''Ad interim'' :"En amzer etre". Da c'hortoz ; ur [[gouarnamant]] etreadegat eo unan ''ad interim''. ;''Ad iura renunciata, non datur regressus'' :"N'eus distro ebet da zilez ar gwirioù". ;''Ad Kalendas graecas'' :"Da Gala ar C'hresianed ". E [[Roma]] e oa eus ar c'hala, ha kala ar C'hresianed ne oa ket anezho. Kement ha "bloavezh an erc'h du" eo eta. ;''[[Ad libitum]]'' :"Diouzh gwalc'h". ;''Ad litteram'' :"Hervez al lizherenn". Sentiñ rik ouzh ar ger eo sentiñ ''ad litteram''. ;''Ad maiora'' :"War-du traoù brasoc'h". Implijet da sevel yec'hedoù, da hetiñ muioc'h c'hoazh a verzh en dazont. ;''Ad maiorem regis gloriam'' :"Evit brasañ gloar ar roue". [[Restr:St. Ignatius A.M.D.G..jpg|thumb|<div class="center;">''Ad majorem Dei gloriam''<br>skrivet en un iliz e [[SUA]]</div>]] ;''Ad majorem Dei gloriam'' :"Evit brasañ gloar Doue". Sturienn [[Kompagnunezh Jezuz]], skrivet ivez ''A.M.D.G"., a vez moullet war al levrioù embannet ganto. ;''Ad malum malae res plurimae se agglutinant'' :"Alies e vez meur a reuz goude ur reuz". « Pa erru ur c'holl en ti / Ez erru daoou pe dri ». ;''Ad multos annos !'' :"War-du kalz bloavezhioù !" Hetoù. ''Many happy returns'' eo an droienn [[saoznek]] a glot amañ. ;''Ad nauseam'' :"Betek sevel ar galon". Betek bezañ heug. ;''Ad nocendum potentes sumus'' :"Evit noazout ez omp galloudus". ;''[[Ad nutum]]'' :"Diwar un hejadenn penn". Evit komz eus un disentez bet kemeret war an tach, hep goulenn ali den pe zen ha hep en em wennañ dirak den pe zen. ;''Ad oculum'' :"Diwar al lagad". Priziañ ''ad oculum'' : priziañ well-wazh, d'ar much. ;''Ad patres'' :"War-du an tadoù". Kas un den bennak ''ad patres'' zo kement hag e gas da welout e hendadoù, da lavarout eo e lazhañ. ;''Ad perpetuam rei memoriam'' :"Evit ar goun beurbadel". Lakaet goude a ar c'hevarc'hiñ e dibenn un teul roman, evit reiñ da c'houzout e oa an teul unan solius ha trebad. ;''Ad personam'' :"War-du an den". Tagañ an den e-lec'h e brezeg a reer pa'z implijer un arguzenn ''ad personam''. Gwelit ''[[Ad hominem]]''. ;''Ad probationem'' :"Evit ar brouenn". Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] diwar-benn un akta solius na c'hall ket bezañ enebadus ouzh ar gevrenn enep hep prouenn. Gwelit ''ad validitatem''' amañ izeloc'h. ;''Ad proximum antecedens fiat relatio, nisi impediatur sententia'' :"Ra vo liammet ar ger kent ouzh ar ger a zo war e lerc'h, anez ez eo distrujet ster ar frazenn". ;''[[Ad quem]]'' :Implijet en troiennoù ''dies ad quem'', enebet ouzh ''dies [[a quo]]''. ;''Ad referendum'' :"D'ar vodadeg". Kaset e vez un afer ''ad referendum'' evit goulenn ali ur vodadeg kent kemer un disentez. ;''Ad rem'' :"Perzhiek". A denn dres d'an dodenn. ;''Ad substantiam'' :"Evit an danvez". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], ar stumm rekis dre lezenn evit ma talvezfe un akta da vat. ;''Ad unguem'' :"D'an ivinenn"; En un doare disi, diwar [[arz]] ar [[kizellerezh|c'hizellerezh]]. ;''Ad usum Delphini44 :"Evit barr an Daofin". Meneg e oa lakaet war un dastumad skridoù klasel latin ha [[henc'hresianek]] a oa bet moullet evit [[Loeiz Bro-C'hall (1661-1711)|Loeiz Bro-C'hall]], mab [[Loeiz XIV]]. ;''Ad Urbis fabricae / Ad usum fabricae44 :"Evit sevel Kêr / Evit implij ar sevel". Berraet alies dre ''A.U.F.". Eilsinadur teulioù an treuzkas dafar evit sevel ilizoù-meur [[Italia]] ([[Firenze]], [[Milano]], [[Roma]]. Dizemglev zo diwar-benn e ster resis : ha digoust e oa an tailhoù war an dafar hag an treuzkas, pe get ? ;''Ad validitatem'' :"Evit ar soliusted". Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] diwar-benn un akta a c'hall bezañ nullet mar ne sevener ket un diviz a soliusted. Gwelit ''Ad probationem''. ;''Ad valorem'' :"Diouzh an dalvoudegezh". Implijet er [[maltouterezh]]. ;''Ad veritatem'' :"Trema ar wirionez". ;''Ad vitam æternam'' :"A-hed ar vuhez peurbadel". Da viken. ;''Ad vinum disertum esse'' :"Bezañ helavar dre ar gwin". ;''Adde parvum parvo, magnus acervus erit'' :"Laka ouzhpenn tamm-ha-tamm, kalz az po". ;''Addenda et corrigenda'' :"Ouzhpennadennoù ha reizhadennoù". ;''Addendum'' :"Tra da lakaat ouzhpenn". ''Addenda'' el liester. ;''Adducere inconveniens non est solvere argumentum'' :"Degas nemedennoù ne ziskoulmo ket ar gudenn". ;''Adfines inter se non sunt adfines'' :"An heñvelderioù a zo etrezo n'int ket dre nesaelezh". ;''Adfinitas in coniuge superstite non deletur'' :"N'eo ket nullet nesaelezh ar pried manet bev". ;''Adfinitas iure nulla successio permittitur'' :"An nesaelezh ne ro ket gwirioù kantved-diner". ;''Adiaphora'' :"An traoù diforzh". Diwar an [[henc'hresianeg]] ἀδιάφορα, evit diskouez an traoù ha n'int na ret na berzet. Eus ar [[stoikegezh]] e teu ar meizad, hag adkemeret eo bet gant ar [[Kristeniezh|gristeniezh]]. ;''Adoptio naturam imitatur'' :"Drevezañ an natur a ra an advabadur". ;''Adtemptata pudicitia'' :"Dismeg ouzh an elevez". ;''Adulatio perpetuum malum regum'' :"Dre flanerezh e kendalc'h ar renerezh fall". ;''Adversae res religionum admonent'' :"E-kreiz an droukverzh e tihun an dra relijiel". ;''Adversis rerum immersabilis undis'' :"Bepred skoet gant gwagennoù an droukverzh, hep bezañ beuzet nepred". — [[Horatius]], en e droidigezh latin diwar ''[[Odysseia]]'' [[Homeros]] ; {{la}} {{en}} [https://www.loebclassics.com/view/horace-epistles/1926/pb_LCL194.265.xml ''Episluæ'', II, linenn 23]. ;''Advocatus diaboli'' :"Alvokad an diaoul". Implijet pa arguzenner a-ratozh-ker enep un den padal e vezer a-du gantañ, evit amprouiñ talvoudegezh e arguzennoù. ===Ae=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:AEIOU Buchmalerei in der Handregistratur König Friedrichs IV 1446.jpg|thumb|''[[A.E.I.O.U.]]'' en arouez an [[Friedrich III|impalaer santel Friedrich IV]], [[1446]]]] ;''A.E.I.O.U.'' :''Austria Est Imperare Orbi Universi''. "[[Aostria]] eo dezhi da c'hourc'hemenn ar bed-holl", sturienn latin an [[Tiegezh Habsburg]] ; ''Alle Erdreich Ist Österreich Untertan'' eo en [[alamaneg]]. ;''Ægroto dum anima est, spes est'' :"Goanag zo keit ha ma vez anal gant ar c'hlañvour". ;''Aequam memento servare mentem'' :"Bez soñj da virout ur spered ''plaen". ;''Aequat omnes cinis :"Al ludu a laka an holl dud da gevatal". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep14-15.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'', XCI:16]. ;''Aeque principaliter'' :"Ken pouezus all". En [[Iliz katolik roman]], unaniñ [[eskopti]]où ''aeque principaliter'' zo o c'hendeuziñ hep na vefe lakaet an eil dreist egile. ;''Aequo pulsat pede'' :"A sko gant un troad diforzh". Berradur ar werzenn ''Pallida Mors æquo pulsat pede pauperum tabernas regumque turris'', "gant un troad diforzh e sko ar Marv disliv gant tavarnioù ar re baour ha rourioù ar rouaned". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I.IV.13]. ;''Aequum est ut cujus participavit lucrum, participet et damnum'' :"Reizh eo e kemerfe perzh er goll ivez an neb en deus kemeret perzh er gounid". ;''Ære perennius (exegi monumentum aere perennius)'' :"Padusoc'h eget arem (savet em eus ur monumant padusoc'h eget arem)" — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'', III, XXX, 1]. ;''Aes triplex'' :"Arem tric'hement". Tri gwiskad arem war bruched ar verdeerien gentañ, arouez o c'halonegezh. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I-III-9]. ;''Aetatis cujusque notandi sunt tibi mores'' :"Dalc'h kont eus boazioù pep amzer". ;''Æternum vale'' :"Kenavo da viken". Gwelout ''[[#S|Supremum vale]]''. ===Af=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Affidavit'' :"Feiz en deus graet". Un ''affidavit'' zo ur skrid ma tisklêrier ha touer dirak un den aotreet gant al lezenn ez eo gwir kement fed a zo skrivet. ;''Affirmanti incumbit probatio'' :"Gant neb a lavar e tegouezh prouiñ". ;''Afflictis lentae'' :"Gorrek eo d'ar gouzañvidi". Hir e vez an amzer d'an dud a c'houzañv. ;''Afflictis longae, celeres gaudentibus horae'' :"Gorrek eo eurioù ar gouzañvidi, buan eo re an dud laouen". ===Ag=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Age quod agis'' :"Gra ar pezh a rez''. Gra ''mat'' ar pezh a rez. ;''Agnosco stilum Romanae ecclesiae'' :"Anavezout a ran stil an Iliz roman". ;''Agnosco veteris vestigia flammae'' :"Anavezout a ran roudoù ma flammenn gozh". ;''Agnus Dei'' :"Oan Doue". [[Jezuz Nazaret]] gwelet evel an [[oan]] a voe aberzhet war ar [[kroaz|Groaz]] hervez an [[Testamant Nevez]]. ===Al=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Caesar-ueberschreitet-den-rubikon.jpg|thumb|upright 1.8|<div class="center;">Julius Caesar o treuziñ ar stêr Rubicone</div>]] ;''Alas accidere'' :"Troc'hañ an divaskell". ;''Albo lapillo diem notare'' :"Merkañ an deiz gant ur maen gwenn''. Da gaout soñj eus un darvoud laouen ; kevatal da « lakaat ur groaz en nor ». An eneb d'al lavared ''[[#Di|Dies ater]]''. ;''Albo signanda lapillo dies'' :"Devezh da verkañ dre ur maen gwenn". ;''[[Alea jacta est]]'' :"Taolet eo an diñs". A vije bet lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] pa dreuzas ar stêr [[Rubicone]], a oa berzet outañ, da vont da [[Roma]] da gemer ar galloud. ;''Alias'' :"En un doare all". Arveret gant ar ster "anvet en un doare all", kenster gant "derc'hanvenn", "anv-pluenn" : <q> Louis-Paul Nemo, ''alias'' [[Roparz Hemon]]. </q>. ;''Alibi'' :"E lec'h all". Er [[gwir|lezenn|gwir]], un digarez diazezet war ar fed ma oa an tamallad en ul lec'h disheñvel diouzh an hini m'eo bet sevenet ar gwallober. ;''Aliena vitia in oculis habemus a tergo nostra sunt'' :"Dirak hon daoulagad emañ fazioù an hentez, a-dreñv dimp emañ hor re". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira2.shtml ''De Ira'' II, XXVIII:8]. ;''Alieni iuris'' :"E lezenn unan all". A-zivout an dud, bugale peurliesañ, a zo e gwardoniezh un den all. ;''Alienis malis discimus'' :"Deskiñ a reomp diwar fazioù an hentez". ;''Alii bella gerunt, tu felix Austria nube'' :"Ar re all a ren brezel, te, Aostria eürus, a zimez". Lavarenn-stur [[Aostria|Arc'hdugelezh Aostria]]. ;''Aliis inserviendo consumor'' :"Deviñ evit servij an hentez". Sturienn Ernest I (dug Brunswick ; 1497-1546), Skol-veur [[Mezegiezh]] Danylo Halytslyi [[Lviv]] ([[Ukraina]]), Skol-veur [[Tyoumen]] ([[Rusia]]) ha The Catholic University of America (SUA). ;''Aliorum medicus, ipse ulceribus scates'' :"Mezeg ar re all, hag eñ goloet a c'houlioù". — [[Erasmus]], [https://web.archive.org/web/20120314093101/http://sites.univ-lyon2.fr/lesmondeshumanistes/wp-content/uploads/2010/09/Adages-tome-2.pdf ''Adagiorum'', II, v, 38.] ;''Aliquando et insanire iucundum est'' :"Plijus e vez bezañ foll a-wechoù". ;''Aliquem indicta causa damnare'' :"Kondaoniñ un den hep e glevout". ;''Aliquid dare, aliquid retinere'' :"Un dra bennak da reiñ, un dra bennak da virout". Arveret er [[gwir (lezenn)|gwir]] evit merkañ ar c'henaotre etre div gevrenn evit lakaat termen d'o dizemglev. ;''Aliquis non debet esse judex in propria causa, quia non potest esse judex et pars'' :"Arabat eo d'an den bezañ barner e gaoz dezhañ, abalamour ma ne c'heller ket bezañ barner ha kevrenn". ;''Aliquid stats pro aliquo'' :"Un dra bennak a dalvez evit un dra bennak all". Diazez ar [[semiotik]], ar skiant a bled gant argerzh ar c'henderc'hañ, ar bonekaat hag ar c'hehentiñ arouezioù. ;''Alis luporum catulos'' :"Emaoc'h o vagañ bleizigoù". ;''Aliud est celare, aliud tacere'' :"Kuzhat zo un dra, tevel zo un dra all". ;''Aliud pro alio'' :"Un dra evit unan all". ;''Alium silere quod voles primus sile'' :"Na lavar ket ar pezh na fell ket dit klevet digant un den all". ;''Alma mater'' :"Mamm vagerez". Implijet gant an dud da envel ar skol-veur m'int bet gant o studi. ;''Alter ego'' :"Me arall". Hennezh eo ma ''alter ego'' : hennezh pe me, heñvel eo. ;''Alter frenis, alter eget calcaribus'' :"Lod o deus ezhomm rañjennoù, lod all kentroù". Lod tud zo re herrek, lod zo re c'horrek. ;''Alterius non sit qui suus esse potest'' :"Na vezañ d'unan all neb a c'hall bezañ dezhañ e-unan". Arabat eo da neb a c'hall bezañ perc'henn warnañ e-unan bezañ perc'hennet gant un den all. – Sturienn [[Paracelsus]]. ;''Alterum non laedere'' :"Na noazout d'an hentez". ;''Altis plerumque adjacent abrupta'' :"Amezek d'un islonk e vez an uhelder peurliesañ". ===Am=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|thumb|[[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|''Amor vincit omnia'']] ]] ;''Amantes amentes'' :"Foll eo an amourouzien". ;''Amantium irae amoris integratio'' :"Nevesadur ar garantez eo tabutoù an amourouzien". ;''Amat victoria curam'' :"An trec'h a gar ar striv". ;''Ames parentem, si aequus est – si aliter, feras'' :"Kar da dud, mard int reizh : anez, gouzañv-i". ;''Amice, ad quid venisti !'' :"Mignon, evit petra out deuet !" — [[Aviel Mazhev]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#26 XXVI:50]. ;''Amici inesse adulationem'' :"N'eus lubanerezh ebet etre mignoned". — [[Tacitus]], [http://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann2.shtml#12 ''Annales'', II.12]. ;''Amici, hodie diem perdidi'' :"Mignoned, hiziv em eus kollet un devezh". Lavaret gant an [[Roll an impalaerien roman|impalaer]] [[Titus (impalaer)|Titus]] pa n'en devoa graet mad ebet da zen ebet. ;''Amici nec multi nec nulli'' :"Na kalz mignoned, na hini ebet". ;''Amici vitia si feras, facis tua'' :"Mar gouzañvez sioù da vignon e rez da sioù-te ganto". ;''Amici mores noveris, non oderis'' :"Anaout boazioù da vignon a rankez, arabat eo o c'hasaat". ;''Amicitia inter pocula contracta, plerumque est vitrea'' :"Ken bresk hag ar gwer eo ar vignoniezh skoulmet tro-dro da vannac'hoù". ;''Amicitia magis elucet inter aequales'' :"Pelloc'h e pad ar vignoniezh etre tud kevatal". ;''Amicum an nomen habeas, aperit calamitas'' :"Diwar da walldroioù e ouezi hag ur mignon gwirion zo dit pe an anv anezhañ hepken". ;''Amicum secreto admone, palam lauda'' :"Kroz da'z mignon ez-prevez, gra meuleudi dezhañ ez-foran". ;''Amicus certus in re incerta cernitur'' :"Ur gwir vignon a vez anavezet pa zegouezh ur gwall". ;''Amicus magis necessarius quam ignis et aqua'' :"Rekisoc'h eget an tan hag an dour eo ar mignon". ;''Amicus ollaris'' :"Mignon ar pod pri". Ho mignon eo keit ha ma vez boued en ho pod. ;''Amicus omnibus, amicus nemini'' :"Mignon d'an holl (zo koulz ha) mignon da zen ebet". ;''Amicus Plato, sed magis amica veritas'' :"Mignon da Blaton on, hogen d'ar wirionez muioc'h c'hoazh". — [[Aristoteles]], ''Ethica Nicomachea'' I-6, diwar-benn [[Platon]], pa ne oa ket a-du gantañ. ;''Amicus verus rara avis'' :"Evned rouez eo ar vignoned wirion". ;''Amittit merito proprium, qui alienum appetit'' :"Neb a c'hoanta peadra an hentez zo dellezek da goll e hini". ;''Amor crescit dolore repulsae'' :"Kreskiñ a ra ar garantez gant poan an nac'hadenn". ;''Amor – dolor'' :"Karantez – poan". ;''Amor et deliciae humani generis'' :"Karantez ha dudi mab-den". Ul lesanv gounezet gant an [[Roll an impalaerien roman|impalaer]] [[Titus (impalaer)|Titus]] a-drugarez d'e vadelezh e-keñver e sujidi. — [[Eutropius (istorour)|Eutropius]], [http://www.thelatinlibrary.com/eutropius/eutropius7.shtml#21 ''Breviarium Historiae Romanae'', VII.21]. ;''Amor omnia vincit'' :"Trec'h e vez ar garantez war pep tra". ;''Amor et melle et felle est fecundissimus'' :"Ar garantez eo ken puilh ar mel hag ar vestl enni". ;''Amor libertatis nobis est innatus'' :"Enganet ennomp ar ar garantez ouzh ar frankiz". ;''Amor patriae nostra lex'' : ''Karantez ouzh ar vammvro eo hor lezenn". ;''Amor vincit omnia'' :"Trec'hiñ war bep tra a ra ar garantez". ;''Amore, more, ore, re'' :"Ar garantez, ar vuhezegezh, ar c'homzoù, an oberoù". Berradur eus ''Verus amicus amore more ore re cognoscitur'' : "dre e garantez, e vuhezegezh, e gomzoù, e oberoù ez anavezer ar mignon gwirion". ===An=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Duerer Dreifaltigkeitsaltar.jpg|thumb|Munud eus ''Azeulerezh an Drinded'', un emboltred gant [[Albrecht Dürer]]]] [[Restr:Great_Seal_of_the_United_States_(reverse).svg|thumb|''Annuit cœptis'' war Siell Veur gouarnamant SUA]] ;''An debeatur'' :"Mard eo dleet". Implijet er gwir evit klask gouzout hag unj digoll zo ret a-c'houde ur gaou. Gwelit ''[[#Q|Quantum debeatur]]''. ;''An et quantum debeatur'' :"Mard eo dleet ha pegement". ;''Angina pectoris'' :"Kevenkez bruched". <ref>[[Geriadur Ménard]], 2020, p. 76-b.</ref>. ;''Anguillam cauda tenes'' :"Dalc'h ar silienn dre he lost". ;''Angulus ridet'' :"Ar c'horn-bro a c'hoarzh". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm2.shtml ''Carminum'', II-6:14]. ;''Animum debes mutare non caelum'' :"An ene a ranker kemmañ, an hinonad n'eo ket". ;''Animus ex ipsa desperatione sumatur'' :"Tennomp hor c'halonegezh eus an dic'hoanag". ;''Animus meminisse horret'' :"Skrijañ a ra ma ene gant an eñvorenn-se". ;''Animus pugnandi'' :"Ar youl da stourm". ;''Animus se a corpore abstrahit'' :"En em zisujañ eus ar c'horf a ra an ene". ;''Anno a Virginis partu'' :"Er bloaz goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ". Heñvelster gant al lavared ''[[#An|Anno Domini]]''. Evel el livadur ''Azeulerezh an Drinded'' gant [[Albrecht Dürer]], a zo sinet ''Albertus Durer Noricus faciebat anno a Virginis partu 1511'', "Albrecht Dürer a Nürnberg a reas er bloaz 1511 goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ". ;''Anno Domini'' :"Goude an Aotrou ([[Jezuz Nazaret]])". Berraet en ''A. D.''. ;''Annuit cœptis'' :"Darbennet (en deus) an embregadenn-mañ". Unan eus an teir sturienn a zo war pil Siell Veur [[Stadoù-Unanet Amerika]] ; embann a ra ez eo bet darbennet krouidigezh SUA gant Ragevezh Doue. ;''[[Annus horribilis]]'' :"Bloavezh euzhus". Bomm lavaret gant [[Elesbed II]], [[rouanez]] ar [[Rouantelezh-Unanet]], da zisplegañ petra he doa bevet e [[1992]]. Dre fent e veze kemmet gant farserien ar ger ''annus'' en ''anus'' ([[fraez]]). ;''[[Annus mirabilis]]'' :"Bloavezh brav-estlammus". ;''Ante Christum natum'' :"Kent ganedigezh Jezus-Krist". Berradurioù : a.C.n., A.C.N., ACN, a.Ch.n., a.Chr.n.). Gwelit ''[[#P|Post Christum natum]]''. ;''Ante diem'' :"Kent an deiz". A-raok hiziv. ;''Ante litteram'' :"Kent ar skrid". A-raok ma vefe eus ar ger ; da skouer : Henry Havelock Ellis (1859-1939) a voe ur [[revoniezh|revoniour]] ''ante litteram''. ;''Ante pedes non videre'' :"Na gwelout dirak e dreid". Bezañ avelek, pe verrsperedet. ;''Antiqua nove'' :"Traoù kozh en un doare nevez". ;''Antiqua sunt optima'' :"Ar re wellañ eo an traoù kozh". Arnodet ha gwiriekaet eo bet an traoù kozh, hervez ar Romaned bepred. ;''Antiquior mors turpitudine'' :"Gwell ar marv eget ar vezh". ;''Antiquo jure tutor'' :"Gouarnour kozh al lezenn". ;''Antiquo more'' :"Ar c'hiz kozh". ;''Antiquus amor cancer est'' :"Ur garantez kozh n'eo nemet ur valitouch (da soñj ar merc'hed)" – [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', II-42]. ;''Anxia divitiarum cura'' :"Enkrezus eo bezañ nec'het gant ar binvidigezh". ===Ap=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Apertis verbis'' :"Komzoù fraezh". ;''Apices juris non sunt jura'' :"Soutilderioù ar gwir n'int ket ar gwir". ;''Appellatio ad Caesarem'' :"Galv d'an impalaer". Evit terriñ ur barn d'ar marv. ''[[#Pr|Provocatio ad populum]]'' a veze graet kent an [[Impalaeriezh roman]]. ;''Aptari onus viribus debet'' :"Ret eo azasaat al labour ouzh an nerzh". ===Aq=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Aqua et ignis interdictio'' :"Berzet an dour hag an tan". A-zivout un den forbannet. ;''Aqua profunda est quieta'' :"Difiñv eo an dour don". ;''Aqua vitae'' :"An dour a vuhez". Ar gwin-ardant, an "odivi" : lambig, [[rom]], [[whisky]] hag all. ;''Aquila non capit muscas'' :"N'eo ket an erer a dap kelien". Un den a bouez ne ra ket war-dro aferioù ken dister. ;''Aquila non captat muscas'' :''[[#I|idem]]''. ;''Aquilam volare docet'' :"Emaoc'h o teskiñ nijal d'un erer". ;''Aquiris quodcumque rapis'' :"Dit eo ar pezh a laerez". ===Ar=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Arbiter elegantiae'' :"Barner ar granded". — [[Tacitus]] diwar-benn [[Petronius]] en [https://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann16.shtml ''Annales'', XVI, 18]. ;''Arbitror esse aliquam liberi arbitrii vim'' :"Krediñ a ra din ez eus un nerzh gant ar frankdivizout". — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Arbor mala, mala mala'' :"Gwezenn fall, avaloù fall". ;''Arcades ambo'' :"Arkadianed o-daou". Daou sod, an [[azen|ezen]] o vezañ loened brudetañ [[Arkadia (Henamzer)|Arkadia]]. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec7.shtml ''Eclogues'' VII:4]. ;''Ardet nec consumitur'' :"Deviñ a ra hep peurzeviñ". Diwar-benn ar [[feniks]]. ;''Ardua ad gloriam via'' :"Diaes eo an hent trema ar c'hlod". ;''Ardua para subire'' :"Dev evit sevel". ;''Arenae semina mandare'' :"Hadañ en traezh". ;''[[Argumentum ad verecundiam]]'' :"Arguzenn a zoujañs". ;''Argumentum baculinum'' :"Arguzenn ar vazh". Skeiñ, implijout an nerzh e-lec'h ar reizhpoell (evel e pezh-c'hoari [[Molière]] ''Les Fourberies de Scapin''). ;''Articulus stantis vel cadentis Ecclesiae'' :"Ar benngredenn a laka an Iliz da chom en he sav pe da gouezhañ". Ar feiz kristen hervez [[Martin Luther]], da lavar an doueoniour Balthasar Meisner (1587-1626). ;''Ars casus similis'' :"Heñvel eo an arz ouzh ar chañs". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis3.shtml ''Ars Amatoria'' III:155]. ;''Ars est celare artem'' :"Kuzhat an arz eo an arz". Kuzhat an ardoù eo an arz. ;''Ars est difficilis, recte rempublicam gerere'' :"Un arz diaes eo gouarn mat ar Stad". ;''Ars gratia artis'' :"An arz evit an arz". Sturienn ar gompagnunezh [[sinema]] [[Metro Goldwyn Mayer]]. ;''Ars longa, vita brevis''<ref>Troidigezh latin eus an [[henc'hresianeg]] Ὁ βίος βραχὺς, ἡ δὲ τέχνη μακρὴ ''O víos vrachýs, i dé téchni makrí'', bomm kentañ [https://www.remacle.org/bloodwolf/erudits/Hippocrate/aphorismes1.htm ΑΦΟΡΙΣΜΟ]] ''Aforismoi'' [[Hippokrates]] ;'' "berr ar vuhez, hir an arz" eo al lavared orin.</ref> :"Hir an arz, berr ar vuhez". ;''Artem quævis alit terra'' :"Ar vicher a vag an den e pep lec'h". ===As=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Asinus asinorum in sæcula sæculorum'' :"[[Azen]] an ezen da viken". N'eus ket sotoc'h eget hemañ. ;''[[Asinus asinum fricat]]'' :"Azen a frot azen". ;''Asinus balneatoris numquam particeps balnei'' :"Azen gward ar c'hibellec'h n'en devez kibelladenn ebet". ;''Asinus gestat mysteria'' :"Emañ an azen o tougen an ikonoù". – [[Andrea Alciato]] (1492-1550). ;''''Asinus in catedra'' :"Azen er gador". Un azen o prezeg pe o kelenn an dud. ;''Asinus in tegulis'' :"Un azen war an toennoù". Un dra iskis. ;''Aspexi terram et ecce vacua erat et nihil'' :"Sellet a ran ouzh an douar ha setu eo goullo ha distumm". — [[Vulgata]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/jeremiah.shtml#4 Jeremiaz, 4:23]. ;''Aspiciendo senescis'' :"Koshaat a rez en ur sellet ouzhin". ;''Assem habeas, assem valeas'' :"Bez arc'hant, kreñv e vi gant an arc'hant". Bez pinvidik ha stad a vo graet ac'hanout. An ''as'' e oa ar moneiz roman. ===At=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Athanasius contra mundum'' :"Athanasius Enep ar Bed". Lesanv [[Athanasius Aleksandria]] ([[297]]-[[373]]), ugentvet [[eskob]] [[Aleksandria]] adal [[328]] betek e varv, pa voe harluet pemp gwezh diwar urzh pevar [[Impalaeriezh roman|impalaer roman]] : [[Kustentin Iañ (impalaer roman)|Kustentin Iañ]], [[Constantius II]], [[Juluan II]] ha [[Valens]]. ===Au=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Auctores varii'' :"Lies aozerien". Berraet dre ''AA.VV.''. ;''Auctoritatem rebus vilitas adimit'' :"Ur priz izel a denn pep pouezusted d'an dra". ;''Audacia fidentiae est apposita'' :"Stok ouzh ar fiziañs eo an herder". ;''Audacter calumniare, semper aliquid haeret'' :Falstamall dizaon, atav e chom un dra bennak peg". ;''Audax est ad omnia quaecumque amat vel odit femina, et artificiosa est nocere cum vult'' :"Her eo ar vaouez e kement tra a gar hag a gaz, ha gouzout a ra noazañ pa fell dezhi". ;''Audax Japeti genus'' :"Mab dispont ganet eus Japet". ;''Aude contemnere opes'' :"Kred ober fae war ar stroñs". ;''Audendum est, fortes adjuvat ipsa Venus'' :"Ret eo krediñ ober, [[Gwener (doueez)|Gwener]] hec'h-unan a skoazell ar re galonek". — [[Tibullus]], [http://www.thelatinlibrary.com/tibullus1.html#2 ''Carminum Libri Tres'' I, II:16]. ;''Audentis fortuna juvat'' :"Ar chañs a c'hoarzh ouzh an dud dispont". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:284]). ;''Audere est facere'' :"Krediñ ober eo ober". ;''Audi alteram partem'' :"Ra vo klevet ar gostenn all ivez". ;''Audi, vide, sile'' :"Selaou, sell, tav". ;''Audi, vide, tace, si tu vis vivere in pace'' :"Selaou, sell, tav, ma kerez bevañ e peoc'h". Par da « un den berzet a dalv kant ». ;''Audiatur et altera pars'' :"Ra vo klevet an tu arall". A vez lavaret en ur prosez, pa vez bet klevet an tamaller peurvuiañ. ;''Audite pars adversa'' :''[[#I|idem]]''. ;''Aura popularis'' :"C'hwezh ar bobl". Avel (hegemm) ar bobl, ar c'hrad-vat a-berzh ar bobl a zoug brud an den hag e ziskar. ;''Auream quisquis mediocritem diligit'' :"Prizius evel an aour eo neb a gar ar muzul mat". — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm2.shtml ''Carmina'' II, X:5]. ;''Aures serva'' :"Diwall da zivskouarn". ;''Auri mediocritas'' :"Izelded an aour". ;''Auri sacra fames !'' :"Naon kazus a aour !" ;''Auribus teneo lupum'' :"Ar bleiz a zalc'han war-bouez e zivskouarn". ;''Aurora Musis amica est'' :"Mignonez d'ar [[Muzezed]] eo gouloù-deiz". ===Aut=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Aut agere aut mori'' :"Pe ober pe mervel". ;''Aut amat aut odit mulier, nil est tertium'' :"Pe karout pe kazout a ra ar vaouez, n'eus dibab all ebet". ;''Aut ... aut ...'' :"Pe ... pe ..". A dalvez "ya pe nann", "an eil pe egile". ;''Aut bibas aut abeas'' :"Ev pe kerzh kuit". ;''Aut Cæsar, aut nihil'' :"Pe impalaer pe netra". Sturienn [[Cesare Borgia]]. ;''Aut dedere aut punire'' :"Pe daskor pe kastizañ". ;''Aut disce aut discede'' :"Pe studi, pe kerzh kuit". ;''Aut dosce, aut disce, aut discede'' :"Pe kelenn, pe desk, pe kerzh kuit". ;''Aut nunc, aut numquam'' :"Pe bremañ pe biken". ;''Aut omnia, aut nihil'' :"Pe holl, pe netra". ;''Aut pati aut mori'' :"Pe gouzañv pe mervel". ;''Aut viam inveniam aut faciam'' :"Pe e kavin an hent pe e toullin anezhañ". ;''Aut vincere, aut mori'' :"Pe trec'hiñ pe mervel". ;''Autobi passebant completi'' :"Leun e oa ar busoù o tremen". ;''Autor opus laudat'' :"An oberour a gan meuleudi d'an oberenn". ;''Aut regem aut fatuum nasci oportet'' :"Ret eo bezañ ganet roue pe foll". Evit ober ar pezh a garer. ;''Aut ridenda omnia aut flenda sunt'' :"Ret eo c'hoarzhin pe gouelañ gant pep tra". ;''Aut vincere, aut emori/mori'' :"Bout trec'h pe mervel". ===Av=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Avaritia facit bardus'' :"Ar bizhoni a laka an den genaouek". ;''Avaro omnia desunt, inopi pauca, sapienti nihil'' :"D'an den pizh e vank pep tra, d'ar paour nebeud a dra, d'ar fur (ne vank) netra". ;''[[Avarum est mulierum genus]]'' :"C'hoantek eo gouenn ar maouezed". ;''Avarum irritat, non satiat pecunia'' :"An arc'hant a vrouez an den, n'en dic'hoant ket". ;''Avarus nisi cum moritur, nil recte facit'' :"Madober nemetañ an den pizh eo mervel". ;''Ave atque vale'' :"Kevarc'h, ha bez yac'h". ;''Ave Cæsar, morituri te salutant'' :"Salud dit, [[Caesar (titl)|Caesar]], ar re zo o vont da vervel az salud". A veze lavaret er sirk gant ar glezeourion d'an impalaer a-raok an [[emgann]]. ::'''''Ave imperator, morituri te salutant''''' eo a gaver e levr [[Suetonius]], ''[[De Vita Caesarum]]'', [[Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus|Claudius]] [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.claudius.html#21 21]. ;''Ave color vini clari, Ave sapor sine pari'' :"Salud dit liv gwin sklaer, Salud dit blaz dibar". ;''[[Ave Maria]]'' :"Me ho salud, Mari'';'' pedenn gatolik d'ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez Vari]]. ;''Ave, ave, aves esse aves'' :"Salud dit, tad-kozh, ha debriñ evned a fell dit ?'' – C'hoari gerioù diwar ''ave'' (salud), ''avus'' (tad-kozh), ''avis'' (evn), hag ''aveo'' (c'hoantaat [a ran}). ;''Avis alba'' :"Ur voualc'h wenn". Un dra rouez. ==B== ===Ba=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Barba crescit, caput nescit'' :"Kreskiñ a ra ar barv, ar penn ne fura ket". ;''Barba non facit philosophum'' :"N'eo ket ar barv a ra ar prederour ". ;''Barba tenus sapientes'' :"Furien betek ar barv". Furien diwar-c'horre — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Barbam auream habere'' :"Kaout ur barv aour". Bezañ un doue. ;''Barbam sapientem pascere'' :"Derc'hel barv ur prederour". Bezañ prederour a-vicher. ===Be=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Beati pauperes spiritu'' :"Evurus ar re baour a spered". Distaget gant [[Jezuz Nazaret]] er ''Prezeg war menez'', en [[Aviel Mazhev]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml 5:3]. A vez lavaret dre fent ivez ouzh un den ha n'eo ket gwall fin, en ur ster disheñvel-rik diouzh hini al lavared orin. ;''Beatus qui prodest quibus potest'' :"Evurus an hini a ra vad d'ar re a c'hall". ;''Bellum frigidum'' :"Brezel yen".Gwelit [[Brezel Yen]]. ;''Bellum omnium contra omnes'' :"Brezel an holl enep an holl". ;''Belua fera est avaritia'' :Ar bizhoni zo ul looen ferv". ;''Bene diagnoscitur, bene curatur'' :"Kement ha pareañ eo anaoudaduriñ". ;''Bene vobis'' :"Mat, (ha) c'hwi ?". ===Bi=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Bibere humanum est, ergo bibamus'' :"Perzh an den eo evañ, evomp eta". ;''Bis dat, qui cito dat'' :"Div wech e ro an hini a ro buan". ;''Bis pueri senes'' :"An dud kozh zo div wech bugale". ;''[[Bis repetita placent]]'' :"Div wech lavaret a blij". ;''Bis repetita non placent'' :"Div wech lavaret ne blijont ket". Ar bomm ''deciens repetita placebit'' a lenner digant [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'' 365], ma respont ar barzh e c'heller lavarout dek gwech un dra vrav hep skuizhañ penn ar selaouer. ===Bo=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Bona diagnosis, bona curatio'' :"Deznaou mat, louzoù mat". ;''[[Bona fide]]'' :"A feiz vat". ;''Bona valetudo melior est quam maximæ divitiæ'' :"Gwell eo yec'hed mat evit pinvidigezh vras". ;''Bonum vinum lætificat cor hominum'' :"Gant gwin mat e vez laouenaet kalon an den". ;''Bonus liber amicus optimus'' :"Ul levr mat eo ar mignon gwellañ". ;''Bonus pater familias'' :"Den mat eo an [[ozhac'h]]". ===Br=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Breve et inreparabile tempus omnibus est vitae'' :"Un amzer berr ha dirapar eo buhez an holl". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:467]. ;''Brevi manu'' :"Dre zorn berr". <q> Roet eo bet an arc'hant dezhi ''brevi manu'' </q>, roet eo bet an arc'hant dezhi war-eeun etre he daouarn. ;''Brevis in longo'' :"Ur silabenn verr e lec'h unan hir". War hirder ar silabennoù ez eo diazezet ar gwerzaouerezh latin<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20160304211706/https://scribium.com/yohan-charles-roger-picot/a/la-versification-latine/ ''Scribium'']</ref>{{,}}<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20160304122827/http://www.weblettres.net/blogs/uploads/p/Philomene/29893.pdf ''WebLettres'']</ref>. Gwelit ''[[#L|Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt]]''. ;''Brevitatis causa'' :"Lavaret berr". E berr gomzoù. ;''[[Britannia reges habet, sed tyrannos]]'' :"(Enez) Breizh he deus rouaned, hogen tiranted int". ==C== ===Ca=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Caeca invidia est'' :"Dall eo an droukc'hoant". ;''Canis sine dentibus vehementius latrat'' :"Ki hep dent a harzh kreñvoc'h". Ne grog ket ar c'hi a harzh. ;''Captatio benevolentiae'' :"Degerc'hañ an hegarated". En [[retorik|helavarouriezh]], frazenn a lakaer e deroù ur brezegenn, ur skrid pe ul lizher, evit broudañ ar selaouer pe al lenner da vont a-du gant an aozer ha neuze da selaou pe da lenn pelloc'h. ;''Caput imperat, non pedes'' :"Ar penn ar ren, an treid ne reont ket". ;''Caput sine lingua pedaria sententia est'' :"Ur penn dideod eo ali ar senedourien ardroader". — [[Aulus Gellus]], ''Noctes atticae'', III-18). "Senedourien ardroader" eo ster ''pedaria'', pa oa anezho senedourien nann-ofisiel a zeue war droad d'ar bodadegoù da reiñ o ali ; pignet war girri ez errue ar senedourien ''curulis'', ar re a oa e karg ent-ofisiel. [[File:Zonnewijzer Carpe Diem.jpg|thumb|<div class="center">''[[Carpe diem]]''</div>]] ;''[[Carpe diem]]'' :"Kutuilh an deiz". — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XI:8]. ;''[[Carthago delenda est]]'' :"Ret eo distruj [[Kartago]]". Berradur eus ''Ceterum autem censeo Carthaginem esse delendam'', "ouzhpenn-se, da'm meno e rank Kartago bezañ distrujet", a veze lavaret alies gant [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]] e-kerzh e brezegennoù a-raok an trede [[brezelioù punek|brezel punek]] etre Kartago ha [[Roma]]<ref>Meur a desteni skrivet zo : [[Aurelius Victor]], [http://www.thelatinlibrary.com/victor.ill.html ''De Viris Illustibus'' XLVII:8] ;'' [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/senectute.shtml ''De Senectute'', VI:18] ;'' [[Plinius an Henañ]], [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost01/PliniusMaior/plm_hi15.html ''Naturalis Historia'' XV:20] ;'' [[Florus]], ''Epitome de T. Livio bellorum omnium annorum DCC'' I, XXXI] ;'' [[Ploutarc'hos]], ''Βίοι Παράλληλοι'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Cato_Major*.html#27 27.1 {{en}}] ;'' [[Titus Livius]], [https://la.wikisource.org/wiki/Ab_Urbe_Condita_-_Periochae/liber_XLIX ''Ab Urbe Condita Libri'' XLIX].''</ref>. ;''Castigat ridendo mores'' :"Reizhañ a ra ar boaz dre ar c'hoarzh". Sturienn ar c'hoariva ''[[Comédie-Française]]'' e [[Paris]], troet e galleg dre ''Elle corrige les mœurs en riant". ;''Castis omnia casta'' :"Enor kement tra a zo glan". ;''Casus belli'' :"Degouezh a c'hall degas [[brezel]]". [[File:Cave canem2.jpg|thumb|''Cave canem'']] ;''Causa causans'' :"Abeg devoudus". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], pennabeg an darvoudenn. ;''Causa causarum'' :"Abeg an abegoù". — [[Tommaso d'Aquino]], ''Questiones disputatoe de veritate, 21-3-3, en ''Sancti Thomae de Aquino opera omnia'', Fratrum Praedicatorum, XXII, Romae, 1976, p. 598:18-19<ref>{{fr}} J. follon & J. McEvoy, ''Finalité et intentionnalité'' - Doctrine thomiste et perspectives modernes - Actes du Colloque de Louvain-la-Neuve et Louvain, 21-23/05/1990 [https://books.google.fr/books?id=gUkFxPDXCWIC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=causa+causarum&source=bl&ots=fPdBdoRptr&sig=khjp1AlBhu2ZOUloJX5WsVzAExU&hl=fr&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBzgKahUKEwipxOe-uI3GAhVLPBQKHZ4qAPo#v=onepage&q=causa%20causarum&f=false p.70]</ref>. ;''Causa proxima'' :"Abeg nesañ". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : an abeg tostañ d'an darvoudenn eo ''causa proxima'' en heuliad an abegoù o deus degaset ur gaouad. ;''Causa sine qua non'' :"Abeg ret". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], an abeg ret evit ma c'hoarvezfe ar gaouad. ;''[[Cave canem]]'' :"Diwall diouzh ar c'hi". Enskrivadur kavet war ur [[marelladur]]-leur ma weler ur c'hi dirak un nor e [[Pompei]]. ;''Caveat emptor'' :"Ra ziwallo ar prener". ;''Cave ne cadas'' :"Diwall na gouezhi". Distaget gant ar [[sklaverezh|sklav]] en em zalc'h a-drek an ''imperator'' pa vez [[lid an trec'h]]. ;''Cave ab homine unius libri'' :"Diwall diouzh an den ha n'en deus nemet ul levr hepken". Sturienn ti-embann Umberto Allemandi e [[Torino]], en [[Italia]]. Gwelit ''[[#T|Timeo hominem unius libri]]''. ===Ce=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Cedo maiori'' :"Plegañ a ran d'un den meuroc'h". ;''Ceteris paribus'' :"Pep tra o vezañ par". ===Ci=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Cibi condimentum est fames'' :"Temz pep meuz eo an naon". Pa vez naon e kaver mat pep tra. ;''Cibus non qui plurimus, sed qui suavissimus'' :"Ket ar muiañ a veuzioù, hogen ar re saourusañ". ;''Cicada cicadae cara, formicae formica'' :"Ar c'hrank-raden a gar ar c'hrank-raden, ar verienenn ar verienenn". — [[Aisopos]]. ;''Circa'' :"War-dro". Berraetdre ''c.'' peurliesañ. ;''Citius, Altius, Fortius'' :"Fonnusoc'h, uheloc'h, kreñvoc'h !' Sturienn ar [[C'hoarioù Olimpek]]. ;''Cito maturum, cito putridum'' :"Azv buan, brein buan". Rekis eo lezel amzer d'an amzer. ;''[[Civitas sine suffragio]]'' :"Keodedouriezh hep mouezhiañ". Un dere e [[Republik Roma]] hag a roe d'un den holl wirioù ur c'heodedad war-bouez ar gwir da vouezhiañ en dilennadegoù. ===Cl=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Claudite jam rivos, pueri ; sat prata biberunt'' :"Serrit ar gwazhioù, sklaved ; ar pradoù o deus evet a-walc'h". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec3.shtml ''Eclogues'' III:111]). <q> Serret ar gwazhioù, douret ar pradoù </q>, evel meneget gant [[L. F. Sauvé]]<ref name="LFS">Léopold-François Sauvé, ''Proverbes et dictons de la Basse-Bretagne'', Genève-Paris, Slatkine Reprints, 1986 {{ISBN|978-2-05-100101-4}}.</ref> #753, notenn 1, pp. 110-111. ===Co=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Cogito ergo sum'' :"Sonjal a ran neuze ez on". — [[René Descartes]], [http://fr.wikisource.org/w/index.php?title=Discours_de_la_m%C3%A9thode/Quatri%C3%A8me_partie&oldid=1284239 ''Discours de la méthode'', IV, §§ 1 & 3]. ;''Concordia civium murus urbium'' :"Kenemglev etre keodedourion, (zo kement ha) mogerioù (d') ur gêr". ;''Conditio sine qua non'' :"An diviz ha n'eus netra hepti". N'heller ket tremen heptañ. ;''Confer'' :"Kerzh da welout". Berraet dre ''cf.'' peurliesañ. ;''Consuetudinis vis magna est'' :"Bras eo nerzh ar boaz". ;''Consuetudo altera natura est'' :" Un natur all eo ar boaz". ;''Consuetudo est altera natura'' :"Un natur arall eo ar boaz". ;''Contra aquam remigare'' :"Roeñvat a-benn da red an dour". ;''Contra bonos mores'' :"Enep ar vuhezegezh vat". ;''Contra vim mortis non est medicamen in hortis'' :"Ouzh nerzh ar marv n'eus louzaouenn ebet el liorzh". ;''Contraria contrariis curantur'' :" An traoù kontrol a vez paraet gant traoù kontrol". ;''Conubia sunt fatalia'' :"Planedennoù eo an dimezioù". Den ne oar penaos ez echuo un dimeziñ. ;''Copia ex industria'' :"Puilhentez diwar obererezh". Strivañ a ranker ober a-benn dastum frouezh a-builh. ;''Cor plumbeum'' :" Kalon blom". — [[Caius Suetonius Tranquilus]], ''[[De Vita Caesarum]]'', ''Nero'', 2. A-zivout Domitius : ''In hunc dixit Licinius Crassus orator non esse mirandum, quod aeneam barbam haberet, cui os ferreum, ''cor plumbeum'' esset'', "diwar e benn e lavare Licinius Crassus ne oa ket souezh en devoa ur barv kouevr, p'en devoa ur genoù houarn hag ur galon blom."<ref>{{fr}} {{la}} [https://web.archive.org/web/20140123040125/http://www.cndp.fr/archive-musagora/gaulois/textes/latinbi/suetone_neron_2.doc ''CNDP'']</ref> ;''Corpus delicti'' :"Korf an torfed''. Pe « korf an den lazhet », evel prouenn ur muntr. ;''Corruptio optimi pessima'' :"Ar gwashañ tra eo breinadur ar pep gwellañ". ;''[[Corruptissima re publica plurimae leges]]'' :"Seul vreinoc'h ar Stad seul niverusoc'h al lezennoù". — [[Tacitus]], [https://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann3.shtml#27 ''Annales'', III, 27] ===Cr=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Crocodili lacrimae'' :"Daeroù ur c'hrokodil". Daeroù faos, daeloù ki. ===Cu=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[File:Ms 224 anselm.jpg|thumb|<div class="center">''Cur Deus Homo''<br>[[Anselm Canterbury|Anselmus Cantuariensis]]<br>([[1098]])</div>]] ;''Cui bono ?'' :"Da biv eo mat ?". Piv a denn gounit eus an torfed ? Hag a c'hall bezañ torfedour ? ;''Cuique suum'' :"Da bep unan e hini". Da bep den ar pezh a zellez, da geñveriañ gant <q> E-keñver an dellidoù / Emañ ar c'haoudoù </q>. ;''Cuius est solum eius est usque ad coelum et ad inferos'' :"Neb a zo perc'henn war an douar zo perc'henn betek an neñv ha betek doneier an douar". Lezenn ar berc'henniezh douaroù en Henroma hag e [[SUA]]. ;''[[Cuius regio, eius religio]]'' :"Hevelep priñs, hevelep relijion". An neb a zo e penn ar vro a ziviz petra eo relijion e genvroiz. ;''Cuiusvis hominis est errare'' :"Faziañ eo tech kement den a zo". Gwelout ''[[#E|Errare humanum est]]''. ;''Cum grano salis'' :"Gant ur c'hreunenn holen". Komz gant un tamm fent, hep mennout bezañ sirus eo komz ''cum grano salis'' ; diouzh tu ar selaouerien ez eo na krediñ da vat er pezh a vez lavaret<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20140810151348/http://www.btb.termiumplus.gc.ca/tpv2guides/guides/chroniq/index-eng.html?lang=eng&lettr=indx_autr8BKE-TUZytps&page=9Am92FVvGFZo.html ''BtB'']</ref>. ;''Cum hoc, ergo propter hoc'' :"Gant se, neuze dre se". Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer : <q> Bep beure e kan ar c'hilhog, neuze e laka ar c'hilhog an heol da sevel. </q>. Gwelit ''[[#No|Non causa pro causa]]''. ;''Cum laude'' :"Gant meuleudi", ur meneg a vez deroet a-gevret gant un diplom. ;''Cum nexum faciet mancipiumque, uti lingua nuncupassit, ita ius esto'' :"Graet dre sklavidigezh pe dre an dorn, pa vez disklêriet dre gomz ez eo roet ar gwir". Doare ar gwir roman da wareziñ ur gevrat : dre ''nexum'' en em lakae an amprester dindan beli ar prester – pe e lakae unan eus e vugale – betek ma vefe daskoret ar mad a oa prestet ; dre ''mancipium''<ref>Diwar ''manus'' "dorn" ha ''capio'' "kemer".</ref> e veze savet ul lid dezvekaet heuliet gant ar gwerzher, ar prener, pemp test hag un den a zalc'h ur ventel, ma tremen arouez ar mad eus dorn ar gwerzher da zorn ar prener. ;''Cum notis variorum scriptorum'' :"Gant notennoù a bep seurt skrivagnerien". Merk war embannadurioù latin kozh. ;''Cur Deus Homo'' :"Perak eo aet Doue da zen".<ref name="CDH">{{la}} [[Anselm Canterbury|Anselmus Cantuariensis]], ''Cur Deus Homo'', I, 1.</ref> ;''Cura ut valeas !'' :"Diwall, ma vi yac'h !" ==D== ===Da=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Damnant quod non intelligunt'' :"Kondaoniñ a reont pezh na gomprenont ket". Frazenn implijet diwar-benn an dud sot pe dizesk. ;''[[Damnatio ad bestias]]'' :"Kondaonidigezh d'al loened". En [[Henroma]], un doare [[kastiz ar marv|poan a varv]] ma veze ar gondaonidi roet da loened ferv, en ur gaoued ganto pe er stourmva. ;''Dat veniam corvis, vexat censura columbas'' :"Pardoniñ d'ar brini ha heskinañ ar c'houlmed a ra ar c'hontrollerezh". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/2.shtml ''Saturae'', II:63]. ===De=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''De duobus malis minus est semper eligendum'' :"A-douez daou zroug ez eo ret dibab ar bihanañ bepred". [[Thomas von Kempen]], [http://www.thelatinlibrary.com/kempis/kempis3.shtml ''De Imitatione Christi'' III-12-2]. ;''[[De facto]]'' :"Hervez ar fed". Hervez ar pezh a zo gwir. ;''[[De gustibus et coloribus non disputandum]]'' :"War blizidigezh na livioù n'eus ket d'ober kaozioù". ;''[[De jure]]'' :"Dre lezenn". ;''De jure uxoris'' :"Dre lezenn ar wreg". Gwir ur gwaz dre ar galloudoù a zo gant e wreg. ;''De minimis non curat prætor'' :"Ar pretor ne ra forzh gant an traoù dister". Kement ha "komandant", "penn", e talvez ''prætor''. ;''De mortuus aut bene aut nihil'' :"Diwar-benn ar re varv : pe mad pe netra". Arabat eo lavaret droug diwar-benn ar re varv. ;''De mortuis nihil nisi bene'' :"Diwar-benn ar re varv netra nemet mad". ;''De omnibus dubitandum'' :"Arvar war pep tra". Sturienn [[Karl Marx]]<ref>{{en}} [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1865/04/01.htm ''Karl Marx's "Confession"'']</ref>. ;''De profundis'' :" Eus ar goueled em eus garmet". Deroù ar werzenn ''De profundis clamavi ad te, Domine'' en [[Testamant Kozh]], [[Levr ar Salmoù]], [https://web.archive.org/web/20241213115711/https://www.introibo.fr/Psaume-129 Salm 129]. ;''De visu'' :"Diouzh gwelout". ;''Decet imperatorem stantem mori'' :"D'un impalaer e tere mervel en e sav". — [[Vespasian]]. ;''Degetetur corium de tergo meo'' :"Diwar ma c'hein eo kemeret al lêr". Em riskl e reer an dra-mañ. — [[Titus Maccius Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/epidicus.shtml ''Epidicus'', I:65]) ; gwelit [[L. F. Sauvé]]<ref name="LFS" />, #648 notenn 1, pp. 92-93. ;''Delicta juventutis meæ'' :" Fazioù ma yaouankiz ". ;''Deus ex machina'' :"Doue (deuet) e-maez an ardivink". Damveneg eus an doueed ha doueezed lakaet da zont a-us al leurenn-c'hoariva gant ardivinkoù ijinus ha koustus hag a ziskoulme en un taol an holl gudennoù a oa bet rouestlet er pezh a-raok pa veze poent d'ar pezh echuiñ. ===Di=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Di lanatos pedes habent'' :"An doueed o deus treid gloan". — [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', XLIV]). ;''Di te ament'' :"An doueed ra 'z pennigo". ;''Di te incolumem custodiant'' :"An doueed ra 'z kwarezo". ;''Dictum, factum'' :"Lavaret, graet". ;''Dies ater'' :"Devezh du". Un devezh fall. An eneb da ''[[#Al|Albo lapillo diem notare]]''. ;''Dies dominica'' :"Deiz an aotrou". Ar [[Sul]], deiz kentañ ar sizhun en [[Iliz katolik roman]]. ;''Dignus barba majorum'' :"Den a vuhezegezh hen". ;''Disciplina in civitatem'' :"Kelennadurezh evit ar geodedourelezh". Sturienn an [[Ohio]] State University e [[Columbus (Ohio)|Columbus]]. ;''Discipulus est prioris posterior dies'' :"Skoliad an deiz a-raok eo an deiz war-lerc'h". ;''Discite iustitiam moniti et non temnere divos'' :"Deskit kelennoù ar justis ha na disprizañ an doueed". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI:620]. ;'' Distinguo'' :" Gwelout a ran ar c'hemm". Troienn a vez implijet dre fent evit ober goap ouzh ar c'hemmoù ken bihan ma'z int dister ha dibouez, ha dreist-holl ouzh ar re o c'hav pouezus. ;''[[Divide et impera]]'' :"Rann ha ren". Un doare all eo ''Divide ut imperes'', ''rann ma reni". ;''Divitiae bona ancilla, pessima domina'' :"Ur servijourez vat eo ar binvidigezh, hag an itron washañ". Ret eo d'an den bezañ mestr war e binvidigezh, arabat eo e vefe e binvidigezh mestrez warnañ. ===Do=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Do ut des, do ut facias, facio ut des, facto ut facias'' :"Reiñ a ran evit ma rofes, reiñ a ran evit ma rafes, ober a ran evit ma rofes, ober a ran evit ma rafes". ;''Doctus cum libro'' :"Desket gant ul levr". Troienn implijet diwar-benn tud ha n'ouzont netra hep mont da glask en ul levr. Gwechall ez eus bet klevet ur c'helenner oc'h ober goap ouzh ur skoliad a oa bet tapet oc'h adskrivañ ar pezh en doa kavet en ul levr : « ''Doctus cum libro'', ''asinus'' (azen), d'an daolenn ! ». ;''Dolores Tantali'' :"Poanioù Tantali". E [[Gwengelouriezh Hellaz|gwengelouriezh Henc'hres]], [[Tantalos]], mab da [[Zeus]] ha d'an nimfenn Plouto, a brofas d'an doueed ur pred ma servijas dezho ur geusteurenn aozet diwar kig e vab Pelops. Kondaonet e voe Tantalos d'ur boureviadur a zo chomet brudet : lakaet e voe Tantalos e kreiz ur stêr ha dindan ur wezenn karget a frouezh, me da hesk e ya ar stêr pa stou Tantalos evit evañ, hag an avel a bella skourroù ar wezenn pa astenn e zorn da dapout ur frouezenn. ([[Homeros]], ''Odysseia'', kan XI). ;''Dolus an virtus quis in hoste requirat ?'' :"Gwidre pe galon, dirak an enebour ne vern". ;''Dominus vobiscum'' :"An Aotrou (Doue) ra vo ganeoc'h". Bomm en [[oferenn]] e lid an [[Iliz katolik roman]]. ===Dr=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Dramatis personæ'' :"Tudennoù ar [[Arz ar c'hoariva[pezh-c'hoari]]". Al listennad anezho. ===Du=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ducunt volentem fata, nolentem trahunt'' :"Ambroug an hini a bleg dezhi a ra an tonkadur, ha sachañ war ar re na reont ket". Lavar [[Stoikegezh|stoikour]] diwar-benn ar ''[[fatum]]''. ;''[[Dulce et decorum est pro patria mori]]'' :"C'hwek ha kaer eo mervel evit ar vro". — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'' III, II.13]. ;''Dum spiro, spero'' :"Keit ma analan ec'h esperan". ;''Duos habet et bene pendentes'' :"Div en deus, hag istribilhet mat". Lavaret er [[Sez Santel]] pa vez gwiriekaet gourelezh ur [[pab]] nevez, abaoe istor ar [[pabez Janed|babez Janed]]. ;''Dura lex sed lex'' :"Kriz eo al lezenn, met al lezenn eo". A vez lavaret diwar-benn ul lezenn pe reolenn a ranker lakaat da dalvezout, pegen displijus bennak e ve. ;''Dura necessitas'' :"Kriz eo an dra pa vez ret". « Ouzh ret n'eus ket a remed » eo ar c'hrennlavar brezhonek. ;''Durate et vosmet rebus servate secundis'' :"Bezit gouzañvus hag en em erbedit evit an dazont". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen1.shtml ''Aeneis'', I, 207]. ;''Dux bellorum'' :"Penn brezel". ==E== [[Restr:Antonello da Messina 004.jpg|thumb|<div class="center">''[[Ecce Homo]]''<br>[[Antonello da Messina]] (~1473)</div>]] ;''E fructu arbor cognoscitur'' :"Diouzh he frouezh ec'h anavezer ar wezenn". Ha diouzh e oberoù, an den. ;''E pluribus unum'' :"A lies, unan". Unan eus an teir sturienn a zo war Siell Veur [[SUA]]. ;''[[Ecce Homo|Ecce homo]]'' :"Setu an den". Lavaret gant [[Pontius Pilatus|Bontius Pilatus]] pa ginnigas [[Jezuz Nazaret]] d'ar bobl, hervez an [[Testamant Nevez]]. ;''Eloquentia sagitta'' :"An helavarded eo (ma) saezh". Dre ar prezeg eo e tizhan ma fal hag e tiarbennan pep enebiezh. ;''Errare humanum est'' :"Perzh an den eo faziañ". — [[Eosten Hippo]], [''Sermones'' CLXIV:14]). Dre fazi e vez lakaet war gont [[Seneca ar Yaouankañ]], pa ne gaver ar frazenn-se neblec'h en e oberoù. ;''Errare humanum est, sed perseverare diabolicum'' :"Perzh an den eo faziañ, perzh an diaoul eo derc'hel da ober". Setu al lavarenn en he fezh : ''Humanum fuit errare, diabolicum est per animositatem in errore manere'' "Perzh an den eo faziañ, perzh an diaoul eo menel er fazi dre lorc'h" — [[Eosten Hippo]], [https://web.archive.org/web/20210118201400/https://www.e-rara.ch/doi/10.3931/e-rara-14781 ''Sermones'' CLXIV:14]. ===Et=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Et alii'' :"Ha (re) all". Skrivet ''et al.'' pe ''e.a'' peurliesañ, goude anv un oberour(rez) hep menegin an dud all o deus kenlabouret gantañ pe ganti. ;''Et caetera desunt'' :"Hag ar peurrest a vank". Berraet dre [[Et cætera]] ha skrivet ''etc.'' peurliesañ. ;''[[Etiamsi omnes, ego non]]'' :"Goude (ma rafe) ar re all me ne rin ket". ''Et si omnes scandalizati fuerint in te, ego numquam scandalizabor'' "Zoken ma strebot an holl en abeg dit, biken ne rin-me" eo ar frazenn e gwirionez. — [[Aviel Mazhev]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#26 26:33]. ;''[[Et in Arcadia ego]]'' :"Hag en Arcadia (emaon-) me (ivez)". Eno evel e pep lec'h emañ ar Marv. Anv div daolenn gant al livour gall [[Nicolas Poussin]], diwar ar werzenn latin. ===Ex=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Apollo 13-insignia.png|thumb|<div class="center">Arouez Apollo XIII</div>]] [[Restr:Last Rites ca 1600.jpg|thumb|<div class="center">''Extrema unctio''<br>[[Izelvroioù]], ~[[1600]]</div>]] ;''Ex abrupto'' :"Reut, trumm". Gwelit ''[[#Ab|ab abrupto]]''. ;''Ex abstracto'' :"Diwar un dra difetis". ;''Ex æquo'' :"Rampo". ;''Ex bellis bella serendo'' :"Diwar brezelioù e hader brezelioù". — [[Titus Livius]], ''Ab Urbe condita'', XXI.10. ;''Ex corde pleno'' :"A galon leun'' ;''Ex falso sequitur quod libet'' :"Eus an dra faos e teu pezh a garer". Reolenn ar poellata : adalek ul lavarenn faos e c'haller tennañ n'eus forzh petra, n'eus forzh peseurt kentel faos ivez. ;''Ex libris'' :"Unan eus al levrioù a zo din". ;''Ex luna scientia'' :"Digant al loar, gouiziegezh". Sturienn ar gefridi [[Apollo 13|Apollo XIII]] war-du al [[Loar]]. ;''Ex nihilo'' :"Diwar netra". ;''Ex pede Herculem'' :"Dre e droad ec'h anavezer [[Herakles]]". « Troad Herakles » e oa unanenn muzulioù an hedoù en [[Henc'hres]] ; dre ma oa 600 troatad (190 [[metr|m]]) hirder ar c'hentañ sportva olimpek e c'heller kendastum e oa 31,66 cm hirder treid Herakles – botoù ment 48 eta. ;''Ex post facto'' :"A-c'houde ar fed". Ul lezenn zo ''ex post facto'' pa vez embannet a-c'houde ur fed ha pa vez kildalvoudek, da lavaret eo pa dalvez evit ar fed-se ivez. ;''Exempli gratia'' :"Da skouer". Berraet alies dre ''e.g.". ;''Experto crede'' :"Bez fiziañs er c'hevarouezour". ;''Extrema unctio'' :"Nouenn". Sakramant a vez roet en [[Iliz katolik roman]] d'ar glañvidi a zo war o zalaroù, war-nes mervel. ;''Extremis malis extrema remedia'' :"D'ar gwashañ poanioù ar c'hreñvañ remedoù". ;''Ex voto suscepto'' :"Hervez ar gouestl a zo bet graet". Berraet alies dre ''ex-voto''. Engouestl evit envel un daolenn, un draez, ur blakenn warno ur frazenn a anaoudegezh-vat a lakaer en un iliz pe ur chapel da vont gant ur gouestl pe da drugarekaat a-c'houde sevenadur ur gouestl. ==F== ;''Fabula, sed vera'' :"Un istor, met unan gwir". ;''Fac simile'' :"Graet heñvel". E meur a yezh e komzer eus ur ''fax'', un teul luc'heilet a gaser dre ar [[pellgehenterezhioù]]. ;''Factis, non verbis'' :"Fedoù, nann gerioù". Dre ober, ha n'eo ket dre gomz hepken. ;''Falsa est fiducia formae'' :"Touellus eo fiziout e kened ar stumm". ;''Fata viam invenient'' :"An tonkadur a gavo e hent". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:113] ; [[doue]]ez an tonkadur e oa ''Neuna Fata'', a droas da ''Nona'', unan eus an teir [[Parkezed|Farkezenn]] a neze buhezioù an dud kent troc'hañ an neudenn, ''Decima'' ha ''Morta'' o vezañ he div c'hoar. ;''Felix alterius cui sunt documenta flagella'' :"Eürus an den a dap kentel diwar skourjezadurioù un den all". ;''Felix culpa'' :"Fazi chañsus". ;''Felix quem faciunt aliena pericula cautum'' :"Eürus an neb a dro da evezhiek goude arvarioù ar re all". ;''Felix qui potuit rerum cognoscere causas'' :"Eürus neb a c'hall anaout goueled an traoù". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/geo2.shtml ''Georgicon'' II:490]. ;''[[Festina lente]]'' :"Hastañ goustad". — [[Erasmus]], [https://web.archive.org/web/20241213121642/http://ihrim.huma-num.fr/nmh/Erasmus/Proverbia/Adagium_1001.html ''Adagiorum'', I, 1.] ;''[[Fiat lux]]'' :"Ra vo gouloù". Urzh a-berzh doue ar gristenien pa voe krouet ar bed gantañ, hervez ar [[Bibl]], [[Testamant Nevez]], [[Levr ar C'heneliezh]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/genesis.shtml 1:3]. ;''Fide, sed cui vide'' :"Bez fiziañs, met sell mat e piv". ;''Fides quaerens intellectum'' :"Ar feiz hag a glask kompren".<ref name="CDH" /> ;''Finis coronat opus'' :"Ar fin an hini eo kurunenn an oberenn". Ne vern an hent gant ma c'heller degouezhout. ;''Flagrante delicto'' :"Felladenn anat". Bezañ tapet ''flagrante delicto'' : bezañ tapet e gwall war an tomm, a-greiz drougober. ;''[[Fluctuat nec mergitur]]'' :"Hejet-dihejet e vez gant an tonnoù met gouelediñ ne ra ket". Sturienn [[Pariz]]. ;''Foeda est in coitu et brevis voluptas'' :"Loustoni ha plijadur verr a vez er c'hediadennoù". Bomm lakaet war anv [[Publius Petronius Niger]], ''Fragmentum LIV''. ;''Forma raro cum sapientia'' :"Dibaot e vez kened ha furnez". ;''Fortes fortuna juvat pe Audaces fortuna juvat'' :"Ar re zispont a laouena gant ar chañs". Ret eo krediñ ober evit kaout chañs. ;''Fortuna caeca est'' :"Dall eo ar chañs". ;''Fortuna est rotunda'' :"Stummet evel ur rod eo ar chañs". ;''Fortuna vitrea est ; tum cum splendet, frangitur'' :"Graet diwar gwer eo ar chañs". Pa vez o lintraouiñ e torr. ;''Furor arma ministrat'' :"Ar fulor a bourvez armoù". ==G== ;''Gallinae filius albae'' :"Mab ar yar wenn". A-zivout un diougan mat — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/13.shtml ''Saturae'' XIII:141]. ;''Gladius legis custos'' :"Ar c'hleze diwaller al lezenn". Sturienn ouzh Palez ar Justis Pariz. Ar polis, an arme a lakat da sentiñ ouzh al lezenn. ;''Gloria victis !'' :"Gloar d'ar re drec'het ! Enebet ouzh ''[[#V|Væ victis !]]''. ;''Gradus ad Parnassum'' :"Pignadenn gant ar [[Menez Parnassos|Parnassos]]". Un dornlevr evit ar studierien, a-zivout al [[lennegezh]], ar [[sonerezh]] pe an [[arz]]où dre vras. ;''Grammatici certant'' :"Dizemglev zo etre an dud desket diwar-benn an dra-se". ;''Grosso modo'' :"Dre vras". ;''[[Gutta cavat lapidem|Gutta cavat lapidem - non vi, sed sæpe cadendo]]'' :"Kleuziañ ar maen a ra an dakenn, n'eo ket dre nerzh, dre gouezhañ alies eo". — [[Ovidius]], ''[[Epistulae ex Ponto]]'', [https://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.ponto4.shtml IV, x, 5] evit al lodenn gentañ. ==H== ;''[[Habemus papam]]'' :"Ur [[pab]] hon eus". A glever a-raok diskuliadur anv ar [[pab]] nevez. ;''Habent sua fata libelli'' :"O flanedenn o devez al levrioù". ;''Hannibal ante portas pe Hannibal ad portas'' :"Emañ [[Hannibal]] e toull an nor". N'eus ket amzer da gaozeal, ret eo mont d'an emgann. ;''Heri servus, hodie liber'' :"Sklav dec'h, dishual hiziv". ;''[[Hic et nunc]]'' :"Amañ ha bremañ". ;''[[Hic sunt dracones]]'' :"Amañ ez eus [[erevent]]". ;''[[Hic sunt leones]]'' :"Amañ ez eus [[leon]]ed". ;''Hic Rhodus, hic salta'' :"Setu [[Enez Rodez]] : lamm eta". ;''Historia magistra vitae est'' :"An Istor eo kelenner ar vuhez". Stumm diverret ur frazenn gant [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/oratore2.shtml ''De Oratore'' Levrenn II, IX:36]. <ref>''Historia vero testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, magistra vitae, nuntia vetustatis'' "Nemet ez eo an Istor test an amzerioù, gouloù ar wirionez, kelenner ar vuhez, keleier a-zivout an henamzer".</ref> ;''Hoc signo vinces'' :"Gant an arouez-mañ e vi trec'h." Klevet en ur weledigezh gant an impalaer [[Constantinus Iañ]], emezañ, a-raok [[emgann pont Milvius]]. ;''Hodie mihi, cras tibi'' :"Hiziv din-me, warc'hoazh dit-te". ;''Hominem unios libri timeo'' :"Aon am eus rak den ul levr hepken." Bet lakaet war anv [[Tommaso d'Aquino]] gant an [[eskob]] [[Bro-Saoz|saoz]] Jeremy Taylor (1613-1667) ; ar [[Bibl]] eo al levr. ;''Homines quod volunt credunt'' :"An dud a gred ar pezh a fell dezho krediñ". ;''Homo homini lupus est'' :"An den zo ur bleiz d'an den". Drouk an eil re ouzh ar re all e vez an dud. ;''[[Homo sum: humani nil a me alienum puto]]'' :"Den on : netra eus an den ne gavan estren din". — [[Terentius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ter.heauton.html ''Heauton Timorumenos'', Actus I-I.i:77]. ;''Honoris causa'' :"En abeg d'an enor". Meneg un diplom enorus a vez deroet d'un den a-bouez gant ur skol-veur. Gwelit ''[[#S|Summum ius, summa iniuria]]''. ;''Hora fugit, stat jus'' :"Tec'hel a ra an eur, chom a ra ar gwir". ;''Horas non numero nisi serenas'' :"An eurioù ne gontan ket, nemet seder e vefent". Skrivet war un [[horolaj-heol]]. ;''Horresco referens'' :"Krenañ a ran ouzh el lavarout". ;''Horribile dictu'' :"Euzhus da lavarout". ;''Humana cuncta sic vana'' :"Evel-se eo goullo pep tra denel". ==I== ;''I'' :"Kae". Doare-gourc'hemenn ar verb ''ire'', "mont". ;''I.H.S.'' :"Iesus Hominum Saluator". [[Jezuz Nazaret|Jezuz]] saveteer [[Mab-Den|mab-den]]. ;''Ibidem'' :"Er memes lec'h". Skrivet ''ibid.'' peurliesañ. ===Id=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Id est'' :"Heñvel eo." Da lavaret eo. Berraet alies dre ''i.e.''. ;''Idem'' :"Heñveldra". ===Ig=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ignoratio elenchi'' :"Stagadennoù a ziouiziegezh". Fazi poellata en [[daelerezh]], pa zedastumer ur brouenn a zo disheñvel diouzh an dodenn : pe vreutaer a-zivout un dra a c'haller ober pe get, un ''ignoratio elenchi'' eo dezastum e ''rankfed'' gallout ober. ;''Ignorantia iuris nocet''' :"Chom hep anaout ar gwir a noaz". Gwelloc'h d'an den anaout al lezenn. ;''Ignorantia juris neminem excusat'' :"Chom hep anaout ar gwir n'eo digarez da zen". ;''Ignorantia legis non excusat'' :"Chom hep anaout ar gwir n'eo ket digarez". ;''Ignoti nulla cupido'' :"Ne c'hoantaer ket pezh n'anavezer ket". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis3.shtml ''Ars amatoria'' III:397]. ===In=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''I.N.R.I.'' :"Iesus Nazarenus Rex Iudaerum''. [[Jezuz Nazaret]] Roue ar Judeaned. Tennet eus [[Aviel Yann]] 19:19, ma kont [[Yann an Avielour]] e lakaas [[Pontius Pilatus]] engravañ al lavarenn-se a voe lakaet war ar Groaz. Gwelit ''[[#T|Titulus Crucis]]''. ;''[[In absentia]]'' :"En ezvezañs". ;''In cauda venenum'' :"El lost emañ ar binim". E dibenn ar frazenn latin, ar brezegenn, ar pennad-skrid, emañ ar gerioù drouk. ;''Incipit'' :"Deraouiñ a ra". Gerioù kentañ ur skrid. <q> Paol, emañ ho koan war an daol ! Deuit da zebriñ ho koan ! </q> eo ''incipit'' ar romant ''[[Itron Varia Garmez]]'' gant [[Youenn Drezen]]. ;''In dubio pro reo'' :"En arvar e ranker lezel an tamallad". ;''[[In effigie]]'' :"Dre boltred". ;''In extenso'' :"En e bezh". Hep bezañ bet kemmet pe verraet. ;''In fine'' :"En diwezh". A-benn an diwezh. ;''In girum imus nocte et consumimur igni'' :"Treiñ a reomp en noz ha devet gant an tan". Un [[amzrec'had]] an hini eo : tu zo da lenn a zehou da gleiz, evel ar ger ''radar''. ;''In maxima potentia minima licentia'' :"Er galloud brasañ emañ ar frankiz vihanañ". ;''In medias res'' :"E-kreiz an traoù". Tro-vicher (danevelliñ, filmaozañ) a dalv da gregiñ gant un danevell e-kreiz an ober, pe pa vez bet c'hoarvezet an darn vrasañ eus an traoù. ;''In medio stat virtus'' :"Er c'hreiz emañ ar vertuz". N'emañ ket en daou benn pellañ ; par d'an [[henc'hresianeg]] μηδεν αγαν ''mêdén ágan'', "(na ra) netra betek re". ;''In naturalibus'' : ''En e noazh". ;''In partibus infidelium'' :"Er brioù difidel". Er [[relijion]] [[Iliz katolik roman|gatolik]], un [[eskob]] ''in partibus'' zo unan a zo anvet e douaroù ha n'int ket kristen pe kristenekaet. ;''In petto'' :"En askre". ;''In silico'' :"Er [[silikiom]]'', da lavaret eo dre [[urzhiataer]]. ;''In situ'' :"War an dachenn". ;''In statu quo ante'' :"Er stad a oa a-raok". ;''In vino veritas'' :"Er [[gwin]] emañ ar wirionez". ;''In vitro'' :"Er werenn". En unan eus endalc'hoù [[gwer]] a gaver en un arnodva. ;''In vivo'' :"Er bev". War an dachenn peurvuiañ, pe en ur boud bev pa gomzer eus arnodoù [[bevoniezh]]. ;''Incertae sedis'' :"Lec'h diasur". E rummatadur ar [[bevoniezh|vevoniezh]]. ;''Incredibile dictu'' :"Digredus da lavarout". ;''Invidus vicini oculus'' :"C'hoantus eo lagad an amezeg". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'', 4. 28. 20. ;''Inflat se tanquam rana'' :"C'hwezañ a ra evel ur ran". ;''Innocentia eloquentia'' :"Helavar eo an digablusted". N'en devez ket ezhomm an den digablus da ziskouez e zigablusted. ;''Innocentia ubique tuta'' :"E surentez e vez an den direbech e pep lec'h". ;''Inter arma silent leges'' :"En amzer a vrezel eo mut al lezennoù". ;''Inter fæces et urinam nascimur'' :"Etre [[kaoc'h]] ha [[troazh]] e vezomp ganet".<ref name="DWO">Dizemglev zo war orin al lavared.</ref> ;''Intra muros'' :"E diabarzh ar mogerioù". En ur gêr gloz. ===Ip-ir-is-it=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ipso facto'' :" Dre an ober-se end-eeun". ;''Ira furor brevis est'' :"Ar gonnar zo follentez berrbad". ;''Irritare crabrones'' :"Kounnariñ ar sardon". Kement ha stlepel eoul war an tan. ;''Is fecit, cui prodest'' :"Neb en deus graet, hennezh en deus splet". Evit gouzout piv en deus graet un torfed n'eus nemet klask gouzout piv a c'hounez diwarnañ. ;''Is pater est quem nuptiæ demonstrant'' :"An tad eo an hini a zo diskouezet gant ar briedelezh". ;''Istos quos nova artificia docuit fames'' :"Ar re o deus desket troioù dre o naon". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep2.shtml ''Epistulae Morales ad Lucilium'' II, XV:7]. ;''Ita vita'' :"Evel-se emañ ar vuhez". ;''Ite missa est'' :"Kit, kaset oc'h". Gerioù diwezhañ an [[oferenn]] latin. A vez da gompren gant ar gristenien : « Kit, kaset oc'h dre ar bed da embann ar C'heloù Mat, an [[Aviel]] ». ===Iu=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Iunctis viribus'' :"Gant nerzhioù unanet". Unaniezh a ra nerzh. ;''Iurare in verba magistri'' :"Touiñ dre c'herioù ar mestr". ;''Iuventus stultorum magister'' :"Ar yaouankiz eo mestrez ar re sot". ==J== ;''Jam illustrabit omnia'' :"Emberr e sklêrijenno ar bed". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]]. ;''Jure uxoris'' :"Dre wir ar wreg". Roue Bro-Saoz hag Iwerzhon ''hure uxoris'' e voe Felipe II dre ma oa e wreg Mary Tudor o ren war an div vro. ==L== ;''Labor omnia vincit improbus'' :"Al labour dalc'hus a zeu a-benn a bep tra". ;''Laborare est orare'' :"Labourat zo pediñ". Abalamour da se eo e vez lakaet ar venec'h da labourat e manatioù zo. ;''Lapsus calami'' :"Fazienn ar raosklenn". Fazienn dre skrid. ;''Lapsus linguæ'' :"Fazienn an teod". Fazienn dre gomz ; berraet dre ''lapsus'' hepken peurliesañ. ;''Latet anguis in herba'' :"An naer kuzhet er geot". Un dañjer dic'hortoz hag a zeu war wel a-daol-trumm, evel trubarderezh ur falsvignon. — [[Publius Vergilius Maro|Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec3.shtml ''Eclogues'' III.93]. ;''Laudate puerum'' :"Meulit ar bugel". ;''Laudator temporis acti'' :"Meuler oberoù an amzer gwechall". An den a zisplij dezhañ doareoù an amzer-vremañ hag a gav gwell re an amzer dremenet. — [[Horatius]], [https://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 173]. ;''Lectio brevior, potior'' :"Seul verroc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h". ;''Lectio difficilior, potior'' :"Seul ziaesoc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h". ;''Legitimatio per matrimonium subsequens'' :"Reizhwiriañ dre zimez diac'houde". ;''Levius fit patientia quidquid corrigere nefas'' :"Ar c'houzañvidigezh a skañva an holl zrougoù diremed". — [[Horatius]], [https://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'', I, 24. 19]. ;''Libri muti magistri sunt'' :"Kelenerien vut eo al levrioù". ;''Lignum curvum numquam rectum'' :"Ur skourr kromm ne vo biken eeun". Da vezañ tostaet ouzh <q> Aesoc'h eo plegañ plantenn / Evit n'eo displegañ gwezenn </q>, meneget gant L. F. Sauvé<ref name="LFS" />, #488, pp.78-79. ;''Loc. cit.'' :"En hevelep lec'h". El lec'h a zo bet meneget uheloc'h er skrid. ;''Locus medius tutus est'' :"Diriskl eo al lec'h kreiz". ;''Longa est vita si plena est'' :"Hir eo ar vuhez mard eo leun". ;''Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt'' :"Zoken ar vugale a oar ez eus daou goulz, an hini hir hag unan en hini berr". — [[Quintilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/quintilian/quintilian.institutio9.shtml#4 ''Institutiones'', IX, 4, 47] a-zivout ar werzaoueriezh latin. Gwelit ''[[#Br|Brevis in longo]]''. ;''Lux luceat eis'' :"Ra skedo ar gouloù warno". ==M== ===Ma=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Macte nova virtute, puer, sic itur ad astra'' :"Dispak da galonegezh nevez, bugel, evel-se e saver betek ar stered". – [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen9.shtml ''Aeneis'', IX;641]. ;''Magister dixit'' :"Ar mestr en deus lavaret". ;''Magister meus asinus'' :"Un azen eo ma mestr". ;''Magistra vitae philosophia'' :"Ar [[prederouriezh|brederouriezh]] eo kelennerez ar vuhez". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/tusc2.shtml ''Tusculanae Disputationes'', II.15]. ;''Magna Carta Libertatum'' :"Karta Veur ar Frankizoù". Bet sinet gant [[Yann Iañ (dug Normandi)|Yann Dizouar]] d'ar [[15 a viz Mezheven]] [[1215]] evit lakaat termen d'ur [[brezel-diabarzh]] bet kaset gant baroned [[Bro-Saoz]]. ;''Magna cum laude'' :"Gant kalz a veuleudi". ;''Magna Europa est Patria Nostra'' :"Europa Veur eo hor Mammvro". Sturienn dalc'hidi ar [[Broadelouriezh|vroadelouriezh]] [[Europa (kevandir)|europat]]. ;''[[Magna Graecia]]'' :"[[Gres]] Veur". ;''Magna pars'' :"An darn vrasañ". ;''Magnae spes altera Romae'' :"Eil goanag Roma". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen12.shtml ''Aeneis'' XII:168]. ;''Magni nominis umbra'' :"Skeud un anv meur". En ur [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]] latin, goude marv he breur Britannicus e lavar Octavia : <q> Ne choman war an Douar nemet evit bezañ skeud un anv meur </q><ref>{{fr}} {{la}} [https://books.google.fr/books?id=ov2JWYt1vtkC&pg=PA359&lpg=PA359&dq=Magni+nominis+umbra+traduction&source=bl&ots=4TjHO6rTpg&sig=dxp453ItPO3OysebqfzKjNs4SUw&hl=fr&sa=X&ei=oxhqVeLcLorvUunPgPgP&ved=0CCgQ6AEwATgK#v=onepage&q=Magni%20nominis%20umbra%20traduction&f=false ''Journal des savans'', 1823]</ref>. ;''Magnificat'' :Trede gour unan ar verb ''magnifico'', "kanmeuliñ". ''[[#In|Incipit]]'' Kantik ar Werc'hez : ''Magnificat anima mea Dominum'' ("Kanmeuliñ an Aotrou a ra ma ene") — [[Aviel Lukaz]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/luke.shtml 1:46]. ;''Magno cum gaudio'' :"Gant levenez vras". ;''Magnum opus'' :"Oberenn veur". ;''Magnus liber magnum malum'' :"Ul levr bras zo un droug bras". Gwelloc'h eo berr ha sklaer eget hir ha brizh. ;''Major e longinquo reverentia'' :"A bell ec'h estlammer gwell". Pa weler an dud a renk uhel a dost e weler ez int eveldomp. ;''Maiora premunt'' :"Traoù brasoc'h zo mallus". Poent bras eo ober war-dro traoù pouezusoc'h. ;''Maiores pennas nido'' :"Divaskell brasoc'h eget an neizh". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, XX:21]. ;''Mala fide'' :"Feiz fall". ;''Mala fides superveniens non nocet'' :"Ar feiz fall o tont war-lerc'h ne noaz ket". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : solius e chom ur gevrat bet sinet etre div gevrenn a feiz vat, zoken mar c'hoarvez gant an eil pe eben bezañ a feiz fall goude ar sinadur. ;''Mala herba cito crescit'' :"Buan e kresk al louzoù fall". Aesoc'h eo ober ar fall eget ar mad. ;''Mala mala mala sunt bona'' :"Mat eo an avaloù fall evit an droug dent". ;''Mala malus mala mala dat'' :"Un avalenn fall a ro avaloù fall". ;''Mala quia vetita'' :"Fall rak berzet" (benel). ;''Mala sunt vicina bonis'' :"Amezek d'an traoù mat eo an traoù fall". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.rem.shtml ''Remedia Amoris'' 323]. ;''Mala tempora currunt sed peiora parantur'' :"Amzerioù fall zo warnomp met gwashoc'h zo e gor". ;''Male captus bene detentus'' :"Paket fall, dalc'het mat". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : pakadur dilezenn ur gwalloberour ne vir ket ez eo lezennel e vac'hadur. ;''Male parta, male dilabuntur'' :"Ar pezh a zo bet gounezet e gaou zo kollet e gaou". ;''Mali corvi malum ovum'' :"Da vran fall, vi fall". ;''Malitia supplet aetatem'' :"An drougiezh a ra evit an oad ". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : atebek e vez ur gwalloberour minor pa oar ez eo e-maez lezenn ar pezh emañ oc'h ober. ;''Malitiis non est indulgendum'' :"Trugarez ebet d'an drougiezh". ;''Malo periculosam libertatem quam quietum servitium'' :"Gwell eo din ar frankiz dañjerus eget ar sklaverezh peoc'hus". — Meneget gant [[Jean-Jacques Rousseau]], ''Du Contrat social, principes du droit politique'', [https://fr.wikisource.org/wiki/Du_contrat_social/%C3%89dition_1762/Livre_III/Chapitre_4 III-4]]. ;''Maluisses cloacas Augeae purgare'' :"Gwelloc'h e vije bet deoc'h naetaat kanioù-skarzh Augeae". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.apoc.shtml ''Apocolocyntosis divi Claudii'', 7]). Lod labourioù ret zo gwashoc'h eget kur vrudet [[Herakles]]. ;''Malum discordiae'' :"Aval a zizunvaniezh". Draen-fuilh ; diwar an aval aour a voe roet da [[Afrodit]] gant [[Paris (mab Priamos)|Pâris]], a gasas da [[Brezel Troia|Vrezel Troia]]. ;''Malum est mulier sed necessarium malum'' :"Ur fall eo ar vaouez, hogen ur fall rekis". ;''Malum in se'' :"Fall dre e natur". Un torfed ''malum in se'' zo anavezet e [[gwir (lezenn)|gwir]] an darn vuiañ eus ar broioù, evel ar muntr pe ar [[gwadorged]]. ;''Malum prohibitum'' :"Fall dre lezenn". Berzet dre lezenn. ;''Malum quo communius eo peius'' :"Seul baotoc'h ur gwall, seul washoc'h". ;''Mandata principum'' :"Kefridioù ar renerien". Lizheroù kaset gant an impalaerien da lod reizhaouerien evit reiñ an urzh dezho da ober un dra bennak da-geñver un emvod pe un afer a denn d'o c'harg. ;''Mandatum morte resolvitur'' :"Da get ez a ar gefridi gant ar marv". ;''Manibus date lilia plenis'' :"Roit lili a-zornadoù". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI, 883]. ;''Mantua me genuit, Calabri rapuere, tenet nunc Parthenope ; cecini pascua rura duces'' :"[[Mantova]] am ganas, [[Calabria]] am skrapas, [[Napoli]] am dalc'h bremañ ; kanet em eus ar peurvanoù, ar maezioù, an harozed". Bezskrivadur [[Vergilius]]. ;''Manu militari'' :"Gant [[dorn]] an arme". Dre nerzh ; heñvel ouzh ''Manus milites''. ;''Manumissio'' :"Frankizadur". Lakaat ur [[sklaverezh|sklav]] en e frankiz. Tri doare ''manumissio'' a oa : ::• ''manumissio per vindictam'', "frankizadur dre ar wialenn", ma veze lakaet ur slav en e frankiz dre ziouer a zifenn digant e vestr dirak ul lezvarn ; en e frankiz e oa an den goude bout resevet un taol skañv a-berzh ar barner gant ur wialenn ; ::• ''manumissio censu'', "frankizadur dre niveradur", ma veze lakaet ar sklav en e frankiz en abeg ma ne oa ket bet kontet da-geñver renabl sklaved e vestr ; ::• ''manussimo testamento'', "frankizadur dre destamant", ma veze lakaet ar sklav en e frankiz dre destamant e vestr. ;''Manus celer dei'' :"Dorn prim Doue". ;''Manus dei'' :"Dorn Doue". ;''Manus manum lavat'' :" An dorn a walc'h an dorn". An eil dorn a walc'h egile. ;''Manus milites'' :"Gant dorn ar soudarded". En un doare rust. Gwelit ''manu militari''. ;''Manus multae, cor unum'' :"Lies dornioù, ur galon hepken". ;''Mare clausum'' :"Mor serr". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] etrebroadel, ur mor pe forzh pe dachennad dour a zo bageadus, renet gant ur Stad ha berzet d'ar Stadoù all. Enebet ouzh ''[[#Ma|Mare liberum]]''. ;''Mare liberum'' :"Mor frank". [[Dourioù etrebroadel]], enebet ouzh ''Mare clausum''. ;''Mare nostrum'' :"Hon mor-ni". Ar [[Mor Kreizdouar]]. ;''[[Margaritas ante porcos]]'' :"Perlez dirak ar moc'h". A vez lavaret diwar-benn traoù brav diskouezet da dud dizesk. ;''Mater artium necessitas'' :"Ar rekiz eo mamm an ampartiz". ;''Mater Dei'' :"Mamm Doue". ;''Mater facit'' :"Mamm er gra". ;''Mater familias'' :"Mamm ar familh". ;''Mater semper certa, pater autem incertus vel pater numquam'' :"Divarteze atav e vez ar vamm, diasur pe dianav e vez an tad". ;''Materia medica'' :"Danvez mezegel". Ar renabl eus perzhioù mezegel ur mil plantenn ha maen bennak, savet gant [[Pedanis Dioskoridês]] (~[[25]] - ~[[90]]) dindan an talbenn Περὶ ὕλης ἰατρικῆς ''Peri hulês iatrikês'', "A-zivout an danvez mezegel" ha troet e latin evel [https://en.wikisource.org/wiki/De_Materia_Medica ''De Materia Medica''] e [[1453]]. ;''Materiam superabat opus'' :"Trec'h e oa al labour war an danvez". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met2.shtml ''Metamorphoses'' II-2.5]. ;''Matre pulchra filia pulchrior'' :"Mamm genedus, merc'h kenedusoc'h". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XVI-1]. ;''Matutina parum cautos iam frigora mordent'' :"Rev ar beure a zant ar re zibreder". — [[Horatius]]), [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm2.shtml#2.6 ''Sermones'' II-6:45]. ;''Maxima debetur puero reverentia'' :"Ar brasañ azaouez zo dleet d'ar vugale". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/14.shtml''Saturae'' XIV-47]. ;''Maximum ius est saepe maxima iniuria'' :"Alies e vez ar reishañ ar flemmusañ". A-wechoù e vez diaes d'an den klevet ar wirionez diwar e benn. ===Me=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Me vexat pede'' :"Debron am eus em zroad". Emaon war-nes argas an den-se hegasus a-daolioù troad. ;''Mea navis aëricumbens anguillis abundat'' :"Ma aerrikler zo leun a silioù". Ur frazenn "latin" bet savet diwar ''The Dirty Hungarian Phrasebook'' ("An dastumad lous lavaredoù hungarek"), ur sketch gant [[Monty Python]] a ra goap eus distervez al levrioù-treiñ eus an eil yezh d'eben a vez gwerzhet d'an douristed er bed a-bezh. ;''[[Mea culpa]]'' :"Ma gwall eo". Tennet eus ''mea culpa, mealculpa, mea maxima culpa'' ("ma gwall eo, ma gwall eo, ma gwallcbras eo", dekvet gwerzenn ur bedenn [[Iliz katolik roman|gatolik]] anvet ''[[Confiteor]]'' ("Anzav a ran") — [https://hozana.org/priere/en-latin/confiteor ''Confiteor'']. ;''Media vita in morte sumus'' :"E kreiz ar vuhez emaomp er marv". Tennet eus ar skrid ''Liber ymnorum Nokteri Balbuli'' bet kendastumet e [[884]] gant ar soner [[suis]] ''Notcerus Balbulus'' ("Nolker ar Besteod"). ;''Medium certum'' :"Asur eo an hent kreiz". ;''Medice, cura te ipsum'' :"Mezeg, en em bare da-unan". ;''Medicus curat, natura sanat'' :"Prederiañ a ra ar mezeg, pareañ a ra an natur". ;''Medicus non accedat nisi vocatur'' :"Ne zeu ket ar mezeg tre mar n'eo ket galvet". Unan eus reolennoù [[Hippokrates]]. ;''Medio tutissimus ibis'' :"Dre hent ar c'hreiz ez i gant ar surentez vrasañ". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met2.shtml ''Metamorphoses'', II-137]. ;''Mediolanum captum est'' :"Paket eo [[Milano]]". ;''Mel in ore, verba lactis, fel in corde, fraus in factis'' :"Mel er genoù, laezh er c'homzoù, bestl er galon, flodoù en oberoù". En ur [[pedergwerzenn|bederwerzenn]] meneget e 1572 gant ar skrivagner ha politiker gall Estienne Tabourot (1549-1590) — [https://fr.wikisource.org/wiki/Les_Bigarrures/Chapitre_17 ''Les Bigarrures et Touches du seigneur des Accords'', pennad XVII]<ref>« Mil bloaz zo tremenet dija / N'eus feiz ebet en emglevioù / Mel er genoù, laezh er c'homzoù, / Bestl er galon, flodoù en oberoù ».</ref> ;''Meliora'' :"Gwell". Liester nepreizh an anv-gwan ''melior". "War-du ar gwell bepred" eo an droidigezh a vez roet pa vez implijet evel sturienn, evel gant University of Rochester e Rochester ([[New York (stad)|New-York]]). ;''Melita, domi adsum'' :"Karedig, er gêr emaon". Troidigezh ar frazenn [[saoznek]] ''Honey, I'm home'' gant ar fentigellour [[stadunanat]] Henry Beard (*1945)<ref>{{en}} {{la}} Henry Beard, ''Latin for all occasions / Lingua Latina Occasionibus Omnibus'', Villard Books, 1990, [[ISBN|978-1-59240-080-5}} ha ''Latin for Even More Occasions / Lingua Latina Multo Pluribus Occasionibus'', Villard Books, 1991 {{ISBN|978-0-679-40674-7}}</ref>. ;''Melius abundare quam deficere'' :"Gwell eo re eget re nebeut". ;''Melius est reprehendant nos grammatici quam non intelligant populi'' :"Gwelloc'h eo e vefemp karezet gant yezhadurourien eget ma ne vefemp ket komprenet gant ar poblañsoù". Pennabeg ar [[brezhoneg beleg]]. ;''Melius re perpensa'' :"Gwelloc'h priziet ar blegenn". Evit pouezañ war ur c'hemm en un ali goude bout bet o soñjal donoc'h a-zivout ur blegenn bennak. ;''Melius scitur Deus nesciendo'' :"Gelloc'h ec'h anavezer Doue en diouiziegezh". — [[Eosten Hippo]], ''De Ordine'' II-16:44. ;''Melle litus gladius'' :"Kleze melet". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'' I-VIII-57. ;''Mellitum venenum, blanda oratio'' :"Pistri melek, prezeg c'hwek". Disfiz zo da gaout diouzh an helavarded, rak ar wirionez n'he deus ket ezhomm a ginkladur. ;''Memento audere semper'' :"Bez soñj da grediñ (ober) atav". Sturienn [[Gabriele D'Annunzio]]. ;''Memento homo, quia pulvis es et in pulverem reverteris'' :"Dalc'h soñj, den, ez out poultrenn hag e tistroi de boultrenn". — [[Testamant Kozh]], [[Geneliezh]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/genesis.shtml III:19]. ;''[[Memento mori]]'' :"Bez soñj e varvi". ;''Memento quia pulvis es'' :"Bez soñj ez out poultrenn/ludu". ;''Memento vivere'' :"Bez soñj e rankez bevañ". ;''Meminerunt omnia amantes'' :"An amourouzien o deus soñj eus pep tra". ;''Memores acti prudentes futuri'' :"Emskiantek eus an oberoù, emouez eus an dazont". Neb a oar ar pezh a zo bet graet a c'hall rakwelet ar pezh a c'hoarvezo. ;''Memoria minuitur nisi eam exerceas'' :"Gwanaat a ra an eñvor pa ne vez ket embreget". ;''Mens agitat molem'' :"Ar spered a lusk an danvez". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI-727]. ;''Mens et manus'' :"Ar spered hag an dorn". Sturienn ar ''Massassuchettes Institute of Technology'' (M.I.T.). ;''Mens rea'' :"Spered an tamallad". Evit deskrivañ stad spered ur gwalloberour da vare e dorfed. ;''Mens sana in corpore sano'' :"Ur spered yac'h en ur c'horf yac'h". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/10.shtml ''Saturae'' X:336]. ;''Mentem sanctam, spontaneam, honorem Deo et Patriae liberationem'' :"Spered santel, youlek, enor Doue ha dieubidigezh e vammvro". ;''Mero et mixto imperio'' :"Gourc'hemenn glan ha mesket". A veze implijet gant un aotrou [[gladdalc'helezh|gladdalc'hel]] evit reiñ an holl c'halloudoù politikel ha lezvarnel d'ur gwaz dezhañ. ;''Metri causa'' :"Dre garantez ouzh ar gwerzaerezh". Evit disMetrplegaén un doare dibar da sevel ur werzenn en ur [[barzhoneg|varzhoneg]]. :''Metri gratia'' ;Heñvelster gant ''metri causa''. ===Mi=== [[File:Emblemata_Politica-Minor_esca_maioris.jpg|thumb|''Minor esca maioris". Ar brasañ a zebr ar bihanañ.]] <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Miles gloriosus]]'' :"Ar soudard fogaser". Anv ur gomedienn latin gant [[Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/miles.shtml ''Miles Gloriosus'']. ;''Minatur innocentibus qui parcit nocentibus'' :"Neb a espern ar c'habluz a c'hordrouz an digabluz". ;''Minimum minimorum'' :"Ar bihanañ eus ar re vihanañ". ;''Minor esca maioris'' :"Ar brasañ a zebr ar bihanañ". ;''Minus dixit lex quam voluit'' :"Al lezenn he deus lavaret nebeutoc'h eget na venned". ;''Mirabile dictu'' :"Souezhus da gontañ". ;''Mirabile visu'' :"Souezhus da welout". ;''Miscerique probat populos et foedera iungi'' :"Asantiñ a ra gant meskañ ar pobloù hag o c'hevreañ". Sturienn [[Trinidad ha Tobago]]. ;''Misera contribuens plebs'' :Ar werin baour hag a bae tailhoù". Atav e vez ar re baourañ bec'hiet gant an tailhoù. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm1.shtml#1.8 ''Sermones'' I-VIII-10]. Enskrivet eo bet e lezenn II, 1751 [[Parlamant]] [[Hungaria]] (''Magyar Törvénytàr''). ;''Misera est magni custodia census'' :"Diaes-bras eo mirout ur binvidigezh vras". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/14.shtml ''Saturae'' XIV-304]. ;''Misera est servitus ubi ius est aut incognitum aut vagum'' :"Diaes bras eo sentiñ el lec'h ma vez dianav pe diasur al lezenn". ;''Miserabile visu'' :"Truezus da welout". ;''Miseremini, Musae'' :"Ho pet truez, [[Muzezed]]". A vez lavaret dirak un oberenn arzel savet fall, ur [[barzhoniezh|varzhoneg]] peurgetket. ;''[[Miserere]]'' :"Ho pet truez". ;''Miserere nobis'' :"Ho pet truez ouzhimp". ;''Missi dominici'' :"Kannaded an aotrou".''Missus dominicus'' en unander. Kannaded ar galloud [[Karolingidi|karolingat]] a zeue da evezhiañ derc'houezourien ar roue. ;''Missio Dei'' :"Mision Doue". Hervez savboent an [[Iliz katolik roman]] ez eo ar misioniñ kefridi Doue, hag an Iliz eo benveg ar gefridi-se. ;''Missit me dominus'' :"Ar mestr en deus ma c'haset". ;''Mittimus'' :"Kas a reomp". El lezenn [[Bro-Saoz|saoz]], ''[[#In|incipit]]'' al lizher a gas un tamallad d'ar vac'h, pe d'ul lezvarn all. ===Mo=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Mobilis in mobili'' :"Monedus en (elfenn) monedus". Sturienn al [[lestr-spluj]] 'Nautilus'' e [[romant]] [[Jules Verne]], ''Vingt mille lieues sous les mers'' ; an [[dour]] eo an elfenn vonedus, evel-just. ;''Modo frenis utamur modo stimulis'' :"Gwech dre rañjennoù, gwech dre gentroù". Gwech e ranker gorrekaat, gwech all e ranker buanaat. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira2.shtml ''De Ira'' II, XXI:3]. ;''Modus dicendi'' :"Doare da lavarout". ;''Modus morons'' :"Doare an diod". Lavared brizhlatin ("latin podoù"<ref>[[Geriadur Ménard]] ; {{en}} [[:en:Dog latin|''dog latin'']] ; {{fr}} [[:fr:Latin de cuisine|''latin de cuisine'']] ; {{la}} [[:la:Latinitas macaronica|''latinitas macaronica'']].</ref>) savet diwar al latin ''modus'', "doare" hag ar [[saozneg]] ''moron'', "diod", evit ober goap eus an dud a ra ur fazi mantrus er poellata. Gwelit ''modus ponens'' ha ''modus tollens''. ;''Modus operandi'' :"Doare da ober". ;''Modus ponens'' :"Doare a ro da wir dre reiñ da wir". [[Poelloniezh]] : dre ar ''modus ponens'' e roer da wir an heuliad-mañ : « mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B gwir mard eo A gwir. » ;''Modus tollens'' ::"Doare a nac'h dre nac'hañ". Poelloniezh : dre ar ''modus tens'' e roer da wir an heuliad-mañ : « mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B diwir mard eo A diwir. » ;''Modus vivendi'' :"Doare da vevañ". A vez implijet dreist-holl evit komz eus un doare emglev etre tud bet oc'h en em gannañ. ;''Monasterium sine libris est sicut civitas sine opibus'' :"Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra". Er [[romant]] ''Il nome de la rosa'' ("Anv ar rozenn") gant ar skrivagner [[italia]]n [[Umberto Eco]], bet embannet e [[1980]]<ref>{{it}} Umberto Eco, ''Il nome de la rosa'', Bompani, 2013 (embannadur adwelet ha reizhet) {{ISBN|978-88-452-7348-3}} ; {{fr}} Umberto Eco, ''Le nom de la rose'', Le Livre de Poche, 2002 {{ISBN|978-2-253-03313-4}}</ref> emañ ar frazenn en he fezh : <blockquote>''Monasterium sine libris, est sicut civitas sine opibus, castrum sine numeris, coquina sine suppellectili, mensa sine cibis, hortus sine herbis, pratum sine floribus, arbor sine foliis.''<br>"Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra, ur c'hastell disoudard, ur gegin dilestr, un daol divoued, ul liorzh diblantenn, ur bradenn divleuñv, ur wezenn dizeil."</blockquote> ;''Monitoribus asper'' :"Rebell ouzh ar c'huzulioù". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 163]. ;''Monstrum vel prodigium'' :"Euzhvil pe varzh". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] henroman, ''monstrum vel prodigium'' a lakae ur bugel nevez-vet distummet da dostoc'h d'ul loen eget d'un den. ;''Montani semper liberi'' :"Atav e vez dishual ar venezidi". Sturienn [[West Virginia]]. ;''Montis insignia calpe'' :"[[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] Menez Calpe". Sturienn [[Gibraltar]] (1502), a oa ''Montis Calpe'' da amzer ar Romaned. ;''More ferarum'' :"Hervez boaz al loened ferv". A-zivout an oberoù reizhel peurvuiañ. ;''More solito'' :"Hervez ar boaz". ;''More uxorio'' :"Hervez boaz ar briedelezh". ;''Moriamur pro rege nostro Maria Theresia'' :"Marvomp evit hor roue Maria Theresia". A voe huchet e [[1741]] gant ur vodageg [[Hungaria|Hungariz]] e [[Vienna|Wien]] pa c'houlennas [[Maria Theresia]], arc'hdugez [[Aostria]], he sikour a-c'houde aloubidigezh [[Silezia]] gant [[Frederig II (Prusia)|Frederig II]] [[Prusia]] e miz Kerzu [[1740]]<ref>{{fr}} Ph. Le Bas, ''France - Annales historiques'', levrenn I, Firmin Didot Frères, Paris, 1840, [https://books.google.fr/books?id=XNg1AAAAMAAJ&pg=RA1-PA108&lpg=RA1-PA108&dq=Moriamur+pro+rege+nostro+Maria+Theresia&source=bl&ots=e_TypB40wy&sig=3T7vQPOWQkm1MWYfAquZCcL1fPY&hl=fr&sa=X&ei=0fxtVej0IcHbU7CuguAK&ved=0CFsQ6AEwCA#v=onepage&q=Moriamur%20pro%20rege%20nostro%20Maria%20Theresia&f=false p. 108]</ref>. ;''Morior invictus'' :"Difaezh e varvan". Troet ivez dre "ar marv kent an drouziwezh". ;''Morituri nolumus mori'' :"Ni hag a zo war-nes mervel ne fell ket dimp (mervel)". Tennet eus ''The Last Hero'' ("An haroz diwezhañ"), ur [[romant]] gant [[Terry Pratchett]].<ref>{{en}} Terry Pratchett, ''The Last Hero'', Gollancz, 2001 {{ISBN|978-0-575-06885-8}} : {{fr}} Terry Pratchett, ''Le dernier héros'', L'Atalante, 2003 {{ISBN|978-2-84172-251-8}}</ref> ;''[[Morituri te salutant]]'' :"Kevarc'h a-berzh ar re a zo o vont da vervel". ;''Mors acerba'' :"Marv re abred". — Cornelius Nepos, ''De viris illustribus'', [http://www.thelatinlibrary.com/nepos/nepos.cim.shtml Cimon, IV]). ;''Mors certa, hora incerta'' :"Sur eo ar marv, diasur eo an eur". ;''Mors est ianua vitae'' :"Dor ar vuhez eo ar marv". ;''Mors etiam non sufficit'' :"Ar marv zoken n'eo ket a-walc'h". ;''Mors immatura'' :"Marv rakkoulzek". Evel hini [[Hektor]] en ''[[Ilias]]''. ;''Mors omnia solvit'' :"Ar marv a zispenn pep tra". ;''Mors omnibus'' :"Ar marv evit an holl". ;''Mors tua vita mea'' :"Da varv-te eo ma buhez-me". ;''Mors vincit omnia'' :"Ar marv zo trec'h war bep tra". Enebet ouzh ''[[Omnia vincit amor]]''. ;''Morte magis metuenda senectus'' :"Ar gozhni a ranker doujañ kentoc'h eget ar marv". ;''Mortui vivos docent'' :"Ar re varv a gelenn ar re vev". Dre ziskejañ korfoù-marv e komprener abegoù ar marv. ;''Mortuum flagellas'' :"Emaoc'h o skourjezañ un den marv". Emaoc'h oc'h abegiñ un den hag ne ra forzh ebet eus ho parnadenn. — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Mos Maiorum'' :"Doareoù an hendadoù". ;''Motu proprio'' :"Diwar e intrudu". Da verkañ teulioù melestradurel a-berzh ar [[pab]], pe embannet gant e asant. ===Mu=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Mundus vult decipi, ergo decipiatur]]'' :"Ar bed a fell dezhañ bezañ desevet, ra vezo desevet". ;''Mulgere hircum'' :"Goro ur bouc'h". Un dra na c'haller ket ober. — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Mulier est hominis confusio'' :"Strafuilh ar gwaz eo ar vaouez". — [[Geoffrey Chaucer]], ''Canterbury Tales'' (1476), ''The Nun's Priest's Tale'' [https://web.archive.org/web/20160307035212/http://molcat1.bl.uk/treasures/caxton/record.asp?LHPage=314v&LHvol=&LHCopy=1&RHPage=315r&RHvol=&RHCopy=1&disp=s&Linked=0#DispTop f° 314 v°, li. 16] & [http://www.gutenberg.org/cache/epub/2383/pg2383.html ''The Nun's Priest's Tale'':20]. ;''Multa fercula, multos morbos'' :"Lies meuzioù, lies kleñvedoù". ;''Multa paucis'' :"Kalz dre nebeut". ;''Multa renascentur quae iam cecidere'' :"Niverus eo an dud a ranko bezañ ganet a-nevez hag int dall dija". Da gadarnaat ar feiz e disorc'hidigezh ar re varv. ;''Multae manus onus levant'' :"Meur a zoarn a skañva ar bec'h". ;''Multi sunt vocati, pauci vero electi'' :"Kalz zo galvet, nebeud zo dibabet". ;''Multis e gentibus vires'' :"Nerzh diwar meur a bobl". Sturienn [[Saskatchewan]]. ;''Multitudo sapientium sanitas orbis'' :"Savete ar bed eo engroeziad ar furien". ;''Multo enim multoque se ipsum quam hostem superare operosius est'' :'Diaesoc'h a-galz eo bezañ trec'h war an-unan eget war un enebour". — [[Valerius Maximus]], [http://www.thelatinlibrary.com/valmax4.html ''Factorum et dictorum memorabilium libri novem'', IV, 1, 2]. ;''Multum in parvo'' :"Kalz e nebeut". Implijet en egor, en amzer, hag evel er brezhoneg <q> e berr gomzoù </q>. ;''Multum, non multa'' :"Kalz, nann lies". Gwelloc'h eo sipañ e spered war un dra hepken kentoc'h eget e stlabezañ a-dammoùigoù e-touez traoù niverus. ;''Mundae vestis electio adpetenda est homini'' :"Dereat eo d'an den dibab dilhad eeun". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep14-15.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'' XCII-12]. ;''Mundus senescit'' :"Koshaat a ra ar bed". ;''Mundus vult decipi, ergo decipiatur'' :"Fellout a ra d'ar bed bezañ touellet, neuze ra vo touellet".<ref name="DWO" /> ;''Munit haec et altera vincit'' :"Difenn a ra an eil, aloubiñ a ra egile". Sturienn [[Skos Nevez]]. ;''Mutantur saecla animantium et quasi cursores vitai lampada tradunt'' :"Kemmañ a ra rummadoù ar boudoù evel rederien pebeil o treuzkas ar flammerenn". ;''Mutatio libelli'' :"Kemmadenn er c'hlemm". Er [[Gwir (lezenn)|gwir]]. ;''Mutatis mutandis'' :"Dre m'eo bet kemmet ar pezh a oa da vezañ kemmet". A-c'houde m'eo bet graet ar c'hemmadennoù rekis. ==N== [[Restr:Exlibris miroslaw piotrowski.jpg|thumb|''Navigare necesse est'']] [[Restr:Coat of arms of the United Kingdom in Scotland.svg|thumb|''Nemo me impune lacessit'', e Bro-Skos]] ===Na=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nam lacrimis struit insidias, cum femina plorat'' :"Pa leñv ar vaouez e stegn un antell gant he daeloù". — [[Dyonisius Cato]], [http://www.thelatinlibrary.com/cato.dis.html ''Disticha Catonis'' III:20]. ;''Natio sibi'' :"Ar vroad drezi ha dezhi hec’h-unan". ;''Natura abhorret a vacuo'' :"Euzhiñ a ra an natur ouzh ar goullo". ;''Natura non facit saltus'' :"An Natur ne ra ket lammmoù". — [[Carl von Linné|Carolus Linnaeus]], ''Philosophia Botanica'', 1751, pennad III, § 77, p. 27. Adkemeret gant meur a skiantour, en o zouez [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] en e Lezenn a gendalc'helezh (''Nouveaux Essais'', IV, 16). ;''Naturam expelles furca, tamen usque recurret'' :"Argas an natur a-daolioù forc'h, d'ar pimperlamm e tistroio". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, X:24]. ;''Navigare necesse est, vivere non est necesse'' :"Merdeiñ zo ret, bevañ n'eo ket". Sturienn [[Gnaeus Pompeius Magnus]], bet adkemeret gant moraerien an [[Hansa]]. ===Ne=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nec caput, nec pedes habens'' :"N'eus na penn na treid". N'eus ster ebet, « na penn na lost » da gement-se. ;''Nec Hercules contra plures'' :"N'eus [[Herakles]] ebet ouzh an engroez". ;''Nec plus ultra'' :"N'eus netra gwell". ;''Nec pluribus impar'' :"Bastañ a ran da veur a ved". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]], a rene e daou ved ([[Europa (kevandir)|Europa]] ha [[Suamerika]]) ; adkemeret gant ar roue gall [[Loeiz XIV (Bro-C'hall)|Louis XIV]] diouzh ali un [[Ardamezouriezh|ardamezour]] anvet Louis D'Ouvrier, en devoa ijinet arouez an [[Heol]] evit ar roue.<ref>Hervez [[Voltaire]], ''Du siècle de Louis XIV'', [https://fr.wikisource.org/wiki/Page:Voltaire_-_%C5%92uvres_compl%C3%A8tes_Garnier_tome14.djvu/457 pennad XXV, p.437].</ref> Den ne oar resis ster al lavared-se : ar roue e-unan ne ouie ket<ref>{{fr}} Charles Dreyss (dastumer), ''Mémoires de Louis XIV pour l'instruction du Dauphin'', Paris, Didier & C^ie, levrenn 2, [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015053668011&seq=580 p. 570]</ref>. Meur a droidigezh zo bet kinniget : "Nann izeloc'h eget muioc'h", "E-unan enep an holl" hag "A-us an holl" (evel an heol)<ref>{{fr}} Pierre Larousse, ''Fleurs latines des dames et des gens du monde ou Clef des citations latines que l'on rencontre fréquemment dans les ouvrages des écrivains français'', Paris, Larousse & Boyer, 1874, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6528141q/f312 p. 262].</ref>, "Hep e bar"<ref>{{fr}} Onésime Reclus, ''Le plus beau royaume sous le ciel'', Paris, Hachette, 1899, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1031624/f6 p. 3]</ref>, "Bastus (e-unan) da gement a draoù" pe "Pep tra zo gallus evitañ"<ref>{{fr}} Yves-Marie Bercé, ''Louis XIV'', Paris, Le Cavalier Bleu, 2005, [https://books.google.fr/books?id=Rrdk2vGNc4sC&pg=PA5&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false p. 5].</ref>. ;''Nec puero gladium'' :"Kleze ebet d'ur paotrig". ;''Nec spe, nec metu'' :"Hep goanag, hep aon". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]]. ;''Nemo auditur propriam turpidudinem allegans'' :"Den ne vo klevet o komz eus e vezh". ;''Nemo censetur ignorare legem'' :"Den n'eo sañset dic'houzout al lezenn". ;''Nemo me impune lacesset'' :"Den na 'm anoaz digastiz". Sturienn war [[ardamezouriezh|ardamezioù]] roueel ar [[Rouantelezh-Unanet]] a vez implijet e [[Bro-Skos]]. ;''[[Nemo judex in causa sua]]'' :"Den (ne c'hall bezañ) barner en e afer dezhañ". ;''Neque ignorare medicum oportet quæ sit ægri natura'' :"Arabat eo d'ar mezeg chom hep anaout petra eo natur (orin) ar c'hleñved". ;''Neque pessimus neque primus'' :"Na gwashoc'h, na kentañ". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'', 4. 4. 22. ===Ni=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nihil lacrima citius arescit'' :"Netra ne sec'h buanoc'h eget un daeraouenn". ;''Nihil obstat'' :"N'eus netra a yafe a-enep". Frazenn a ro aotre digant an Iliz katolik da embann ul levr relijiel. ;''Nil novi sub sole'' :"Netra nevez dindan an heol". ;''Nil sine numini'' :"Netra hep bolontez an doueed". Sturienn Stad [[Colorado]]. ===No=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nocumentum documentum'' :"Ur c'hloaz zo ur gentel". ;''Non bis in idem'' :"Ket div wech en hevelep tra". Ne c'haller ket bezañ kondaonet div wech en abeg d'an hevelep torfed. ;''Non causa pro causa'' :"Abeg ebet evit abeg". Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer : <q> Kalz yaouankizoù a selaou sonerezh ''hard rock'' ; feuls eo ar sonerezh ''hard rock'' ; peogwir e vez selaouet ''hard rock'' gant kalz yaouankizoù e rank an holl yaouankizoù bezañ feuls. </q>. Gwelit ''[[#Po|Post hoc, ergo propter hoc]]''. ;''[[Noli me tangere]]'' :"Na stok ket ouzhin". Distaget gant [[Jezuz Nazaret]] hervez ar [[Vulgata]] — [[Aviel Yann]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/john.shtml#20 20:17]. ;''Nomen est omen'' :"Diougan eo an anv". ;''Non est otium servis'' :"N'eus diskuizh ebet d'ar sklaved". ;''Non est vivere, sed valere vita est'' :"Ar vuhez n'eo ket bevañ, hogen bezañ yac'h". Hep ar yec'hed n'eo ket dav d'an den bevañ. — [[Marcus Valerius Martialis]], [http://www.thelatinlibrary.com/martial/mart6.shtml ''Epigrammaton'', VI, 70:15]. ;''Non ficta fabula, sed vera historia'' :"N'eo ket un istor faltaziet, un istor gwir eo". ;''Non fui, fui, non sum, non curo'' :"Ne oan ket, bet on, n'on ket, ne ran forzh". Bezenskrivadur a gaver berraet dre ''NFFNSNC''. ;''Non licet omnibus adire Corinthum'' :"N'eus ket aotre d'an holl da vont da Gorintos". [[Korintos]] a oa brudet da vezañ ur gêr binvidik ma oa uhel koust ar vuhez en [[Henamzer]], hag ezhomm a oa da gaout arc'hant da vevañ eno. ;''Non nobis domine, non nobis nomine sed tuo da gloriam'' :"N'eo ket evidomp Aotrou, n'eo ket en hon anv deomp, met evit da c'hloar". ;''Non nova sed nove'' :"Traoù n'int ket nevez, met en un doare nevez". ;''Non omnia possumus omnes'' :"An holl n'hallont ket pep tra". ;''Non sequitur'' :"Ne heuilh ket". N'eo ket kempoell ar c'hendastum gant ar rakdivizoù. ;''Non scholæ, sed vitæ discimus'' :"N'eo ket evit ar skol e teskomp, evit ar vuhez eo". ;''Non ut edam vivo, sed ut vivam edo'' :"N'eo ket evit debriñ e vevan, evit bevañ e tebran". ;''Non vestimentum virum ornat, sed vir vestimentum'' :"N'eo ket an dilhad a vrava an den, an den eo a vrava an dilhad". ;''Non vini vi no, sed vi no aquæ'' :"N'eo ket abalamour d'ar gwin e neuian, abalamour d'an dour e neuian". C'hoari war ar gerioù. ;''Nondum amabam, et amare amabam, et secretiore indigentia oderam me minus indigentem'' :"Ne garen ket c'hoazh, ha karout a raen karout ha dre un ezhomm kuzh em boa droug ouzhin peogwir ne'm boa ket ezhomm a-walc'h c'hoazh". [[Eosten Hippo]], [http://www.thelatinlibrary.com/august.html ''Confessiones'' III.1.1]. ;''Nosce te ipsum'' :"En em anavez". Troidigezh latin ar frazenn henc'hresianek [[Gnothi seauton|γνώθι σεαυτόν]] "gnôthi seautón". ;''Nota bene'' :"Merkit mat". Taolit evezh ; berraet alies dre ''N.B.''. ;''Novus ordo seclorum'' :"Urzh nevez ar c'hantvedoù". Unan eus an teir sturienn a zo war Siell Veur [[SUA]] — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec4.shtml ''Eclogues'' IV:5]. ===Nu=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nulla dies sine linea'' :"Deiz ebet hep (skrivañ) linenn ebet". Reolenn ar skrivagner. ;''Nulla est medicina sine lingua latina'' :"N'eus ket a [[mezegiezh|vezegiezh]] hep latin". Ret eo gouzout latin pa venner bezañ ur mezeg. ;''Nulla poena sine lege'' :"Kastiz ebet hep lezenn". Arabat eo reiñ ur c'hastiz ha n'eo ket skrivet el lezenn. ;''Nulla regula sine exceptione'' :"N'eus reolenn hep he nemedenn". ;''Nulla res tam necessaria est quam medicina'' :"N'eus mann ken ret hag ar vezegiezh". ;''Nulla rosa sine spinis'' :"N'eus rozenn dizraen ebet". ;''Nullum gratuitum prandium'' :"N'eus pred digoust ebet". ;''Nullum malum impunitum'' :"N'eus gwallober digastiz ebet". ;''Nunc est bibendum'' :"Bremañ emañ evañ". ''Nunc est bibendum, nunc pede libero pulsanda tellus'' "evañ zo ret bremañ, skeiñ an douar gant un troad skañv eo bremañ" eo ar bomm en e bezh, ma c'halv Horatius da evañ ha da zañsal a-c'houde marv [[Kleopatra]]. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XXXVII:1]. Troet eo bet gant Horatius ur werzenn [[henc'hresianeg|henc'hresianek]] gant [[Alkaios]], Νῦν χρῆ μεθύσθην ''Nyn chrê methysthen'' "Bremañ eo e ranker mezviñ" a-c'houde marv Myrsilus<ref>{{en}} {{el}} William S. Annis (2012), ''Delectus Indelectatus'' [https://web.archive.org/web/20150206031309/http://aoidoi.org/poets/loipa/indelectatus.pdf ''Aoidoi.org'']</ref>. ==O== ;''Opus citatum'' :"Oberenn veneget". Evit adkas d'un oberenn ez eus bet graet dave dezhi uheloc'h er skrid. Berraet dre ''Op. cit.'' peurliesañ. ;''O tempora, o mores'' :"A amzer, a zoareoù". Pebezh mare, pebezh doareoù ! — [[Cicero]] ([http://www.thelatinlibrary.com/cicero/cat1.shtml ''Orationes in Catilinam'' 1.2]. ;''Ob solum punctum caruit Martinus Asello'' :"En abeg d'ur pik e voe kollet Asello gant Martinus". Gwelit ''[[#Un|Uno pro puncto caruit Martinus Asello]]''. ;''Oculi plus vident quam oculus'' :"Meur a lagad a wel gwell eget unan". ;''Oculos habent et non videbunt'' :"Daoulagad o deus ha gwelout ne reont ket". ;''Oderint, dum metuant'' :"Ra vagint kasoni (ouzhin), gant ma toujint ac'hanon". ;''Omne ignotum pro magnifico'' :"Pouezus-meurbet e kaver kement tra na ouzer ket."<ref>{{fr}} [https://fr.liberpedia.org/Omne_ignotum_pro_magnifico ''Liberpédia'']</ref> ;''Omne ignotum pro terribili'' :"Spontus eo an holl zañjerioù dianav". ;''Omnes homines sibi sanitatem cupiunt, sæpe autem omnia, quæ valetudini contraria sunt, faciunt'' :"An holl dud a c'hoanta yec'hed dezho, met alies e reont kontrol dezhañ". ;''[[Omnes vulnerant, ultima necat]] :"An holl (eurioù) a c'hloaz, an diwezhañ a lazh". A weler war lod [[Horolaj-heol|horolajoù-heol]]. ;''Omnia mecum porto mea'' :"Ma holl vadoù a zougan ganin". Bias Priene, unan eus seizh den fur [[Henc'hres]], a oa o tec'hel a-zirak alouberien pa voe harzet gant tud a oa souezhet ouzh e welet o vont hep an disterañ mad gantañ ; respont a reas Bias e oa e holl vadoù gantañ koulskoude : an eeunder, an onestiz hag ar vertuz — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/paradoxa.shtml ''Paradoxa stoicorum'' I, 8]. ;''Omnia mutantur, nihil interit'' :"Pep tra a gemm, netra ne varv" — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met15.shtml ''Metamorphoses'' XV:165]. ;''[[Omnia vincit amor]]'' :"Ar garantez a deu a-benn eus pep tra" — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec10.shtml ''Eclogues'' X:69]. A c'hall bezañ lavaret ''[[#Am|Amor Vincit Omnia]]''. ;''Omnibus viis Romam pervenitur'' :"Da [[Roma]] e kas an holl hentoù". ;''Omnis homo mendax'' :"An holl dud zo gaouierien". ;''Omnium artium medicina nobilissima est'' :"A-douez an holl arzoù, ar vezegiezh eo an hini noplañ". ;''Optima medicina temperantia est'' :"Ar gerreizhded eo ar vezekniezh wellañ". ;''Optimum medicamentum quies est'' :"An diskuizh eo ar gwellañ louzoù". ;''Optimus magister bonus liber'' :"Ul levr mat eo ar gwellañ kelenner". ;''Ora et labora'' :"Ped ha labour". Sturienn ar [[manac'h|venec'h]]. ;''Oratores, bellatores, laboratores'' :"Pedereien, brezelerien, labourerien". Ar gloer, ar soudarded, ar gouerien : teir stad pep kevredigezh, hervez an abad [[Ælfric of Eynsham]] (''[[#Ci|Circa]]'' [[955]] – ''c.'' [[1010]]) ==P== ===Pa=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Panem et circenses]]'' :"[[Bara]] ha c'hoarioù". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/10.shtml ''Saturae'' X:81]. ;''Passim'' ;"E meur a lec'h". Pa reer dave d'ur ger, d'ul lavarenn a gaver e meur a lec'h en un oberenn. ;''Pauci sed boni'' :"Nebeut, hogen mat". ;''Pax melior est quam iustissimum bellum'' :"Gwelloc'h eo ar peoc'h eget ar reishañ brezel". ===Pe=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Par tibi, Roma, nihil'' :"Par dit, [[Roma]], n'eus ket". ;''[[Pecunia non olet]]'' :"Dic'hwezh eo an arc'hant". — [[Vespasianus]], pa lakaas un taos war an [[troazh|troazhlec'hioù]]. ;''Per aequa et iniqua'' :"Dre reizh ha direizh". Ne vern ar priz. ;''Per ardua ad astra'' :"A-dreuz an enebiezh betek ar stered". [[Sturienn]] ar ''[[Royal Air Force]]''. ;''Per aspera ad astra'' :"Dre hentoù serzh trema ar stered". Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor. Heñvel ouzh ''[[#Ad|Ad augusta per angusta]]''. ;''Per inania regna'' :"E rouantelezh ar skeudoù". ;''Per scientiam ad salutem ægroti'' :"Dre ar skiant e tremen yec'hed ar c'hlañvour". ;''[[Perinde ac cadaver]]'' :"Evel ur c'horf-marv". ;''Persona non grata'' :"Den ha n'eo ket c'hoantaet". A vez lavaret diwar-benn un den ha ne garfed ket gwelout en ul lec'h, abalamour d'ar pezh en deus graet pe lavaret, pe a virer outañ da vont en ul lec'h. ===Pl=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Plenus venter non studet libenter'' :"Ur stomog leun ne studi ket a-youl-vat". ;''Plures crapula quam gladius perdidit'' :"Ar vezventi he deus kaset da goll muioc'h a dud eget ar c'hleze". ===Po=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Post acerba prudenter'' :"Goude ar c'hwervoni, an evezh". Ret eo ober pe dibab gant evezh, da heul ur walldro. ;''Post bellum auxilium'' :"Goude ar brezel, ar skoazell". ;''Post cenam non stare sed mille passus meare'' :"Na chom ket goude koan, met kerzh da stranañ mil kammed". ;''Post Cristum natum'' :"Goude ganedigezh Jezuz-Krist". Berradurioù : P.C.N., p.Chr.n. Gwelit ''[[#An|Ante Christum natum]]''. ;''Post hoc, ergo propter hoc'' :"Goude-se, neuze dre-se". Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudenn A kent an darvoudenn B e rank A bezañ abeg B. Da skouer : <q> Gwelloc'h e oa ar c'hlañvad goude pedenn ar beleg, neuze ec'h eo bet pareet ar c'hlañvad gant ar beleg. </q>. Gwelit ''[[#No|Non causa pro causa]]''. ;''Post hoc non est propter hoc'' :"Goude an dra-se, met n'eo ket abalamour d'an dra-se". ;''Post ludos ad seria'' :Goude ar c'hoarioù, d'an traoù sirius". ;''Post mortem nihil est'' :"Goude ar marv n'eus mann". ;''Post nubila Phoebus'' :"Goude ar c'houmoul, an heol". Doue an Heol e oa ''Phoebus Apollo". ;''Post prandium'' :"Goude merenn". ;''Post proelium praemium'' :"Goude an emgann, ar garedon". ;''[[Post scriptum]]'' :"Skrivet war-lerc'h". Berraet alies dre ''P.S.'' ha troet dre « goude-skrid » (G.S.) a-wezhioù. ;''Post spinas palma'' :"Goude an drein, ar balmezenn". Arouez an trec'h eo ar balmezenn. ;''[[Potius mori quam foedari]]'' :"Ar marv kent ar c'housi". Sturienn [[Roll Rouaned ha Duged Breizh|Duged Breizh]]. ===Pr=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Pro bono publico'' :"Evit ar mad foran". Ur raktres ''pro bono publico'' eo Wikimedia ha Wikipedia. ;''Præsente medico nihil nocet'' :"Pa vez ar mezeg ne c'hoarvez droug ebet". ;''Prævenire melius est quam præveniri'' :"Gwell eo diaraogiñ eget bezañ diaraoget". ;''Primordia cuncta pavida sunt'' :"Spontus e vez an holl gentaoù". ;''Primum non nocere'' :"Da gentañ chom hep noazout". Sturienn ar [[mezegiezh|vezegiezh]]. ;''Primum vivere, deinde philosophari'' :"Da gentañ bevañ, goude [[prederouriezh|prederiañ]]". ;''Primus inter pares'' :"An hini kentañ e-touez tud par". Evit deskrivañ penn ur strollad n'en deus beli ebet war izili all ar strollad. Gwelit ''[[#Un|Unus inter pares]]''. ;''Prisca latinitas'' :"Henlatin". ;''Provocatio ad populum'' :"Galv d'ar bobl". Evit terriñ ur barn d'ar marv, a droas da ''[[#Ap|Appellatio ad Caesarem]]'' en [[Impalaeriezh roman]]. ;''Publica fama non semper vana'' :"Brud foran ne vez ket atav goullo". ==Q== ;''[[Quæ sunt Cæsaris, Cæsari]]'' :"An traoù a zo da [[Caesar (titl)|Gaesar]] zo da reiñ da Gaesar". ;''Qualis artifex pereo !'' :"Pebezh arzour a varv pa varvan !". Lavaret gant an impalaer [[Nero]] pa oa o vervel, hervez [[Suetonius]], ''Vita Neronis'' [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.nero.html XLIX:1]. ;''Qualis pater, talis filius'' :"Hevelep tad, hevelep mab". <q> Mab e dad eo [[Kadiou]] </q>. ;''Quando cadet Roma, cadet et mundus'' Pa gouezho [[Roma]] e kouezho ar bed ivez". Berradur eus ''Quandiu stabit coliseus, stabit et Roma ; quando cadet coliseus, cadet et Roma ; quando cadet Roma, cadet et mundus'' "Keit ha ma chomo ar [[Kolize|C'holize]] e chomo Roma ; pa gouezho ar C’holize e kouezho Roma ; pa gouezo Roma e kouezho ar bed". — [[Beda Venerabilis]]. ;''Quantum debeatur'' :"Pegement an dle". Implijet er gwir evit termeniñ talvoudegezh an digoll a zo dleet d'ur gaou. ''Gwelit ''[[#An|An debeatur]]''. ;''Qui nescit dissimulare, nescit regnare'' :"Neb na oar ket kuzhat ne oar ket ren". ;''Qui rogat, non errat'' :"Neb a c'houlenn, ne fazi ket". ;''Qui scribit, bis legit'' :"Neb a skriv a lenn div wech". Lavared da zeskiñ d'ar studierien labourat. ;''Qui tacet, consentire videtur ubi loqui debuit ac potuit'' :"Neb a dav a seblant asantiñ pa zlee bezañ komzet ha pa c'halle". — [[Bonifas VIII]], ''Liber Sextus Decretalium'' V, XII.43 - Builh ''Sacrosanctae'', [[3 a viz Meurzh]] [[1298]]<ref>{{la}} [https://books.google.fr/books?id=1iQ_AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ''Google Books''].</ref>. ;''Quibus sunt verba sine penu et pecunia'' :"A zo komzerien divoued ha diarc'hant". — [[Plautus]] a-zivout annezidi [[Sparta (kêr)|Sparta]], en e [[Arz ar c'hoariva|bezh-c'hoari]] [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/captivi.shtml ''Captivi'', III.1, 472]. ;''Quid pro quo'' :"Un dra bennak evit un dra bennak". Er [[Grennamzer]], evit komz eus ur fazi en [[apotikerezh]], ul louzoù e-lec'h unan all. ;''Quidquid agis, prudenter agas, et respice finem'' :"N'oufes pe rafes, gra gant evezh, ha sell ouzh an diwezh gant evezh". ;''Quidquid discis, tibi discis'' :"Evidout-te e teskez kement tra a zeskez". ;''[[Quis custodiet ipsos custodes ?]]'' :"Piv a ziwallo an diwallerien ?". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/6.shtml ''Saturae'' VI:347-348]. ;''Quo fata ferunt'' :"War hentoù an tonkad". Sturienn [[Bermuda]]. ;''[[Quod erat demonstrandum]]'' :"Ar pezh a oa ret anataat". Berraet alies dre ''Q.E.D.". ;''Quod licet Iovis, non licet bovis'' :"Ar pezh a zo aotreet da Yaou n'eo ket aotreet d'ar saout". Kemm-digemm e vez al lezenn alies, hervez dere an den. Gwalldro [[Io (mitologiezh)|Io]], serc'h [[Yaou (doue)|Yaou]], eo dave al lavared latin. ;''Quod medicina aliis, aliis est acre venenum'' :"Ar pezh a zo ur remed evit lod zo ur pistri taer evit lod all". ;''Quod vinculum amoris esse debebat seditionis atque odi causa est, idem velle'' :"Evel-se, youl an holl hag a rankfe bezañ ul liamm a garantez a zegas dizemglev ha kasoni". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira3.shtml ''De Ira'' III, 34-2]. ;''Quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?'' :"Betek pegoulz, Catilina, e ri re gant hor pasianted ?". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/cat1.shtml ''In Catilinam'', I-1]. ;''Quot homines, tot sententiæ'' :"Kement a dud, kement a alioù". — [[Terentius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ter.phormio.html ''Afri Phormio'' II-454]. ==R== ;''[[Rara avis]]'' :"Al labous dibaot". Un den ma n'eus kalz dioutañ e-keñver e varregezh. ;''Rarum carum'' :"Ker e vez ar pezh a zo rouez". ;''Rarus fidus amicus'' :"Rouez eo ar mignon feal". ;''Reddite ergo quæ sunt Cæsaris Cæsari et quæ sunt Dei Deo'' :"Daskorit eta da [[Caesar (titl)|Gaesar]] ar pezh a zo da Gaesar, ha da Zoue ar pezh a zo da Zoue". — [[Aviel Mazhev]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#22 22:21] ; [[Aviel Mark]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/mark.shtml#12 12:17] hag [[Aviel Lukaz]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/luke.shtml#20 20:25]<ref>Merkit ez eo disheñvelik frazenn Mark diouzh an div all.</ref>. Gwelit ''[[#Q|Quæ sunt Cæsaris, Cæsari]]''. ;''Reductio ad absurdum'' :"Kas da ziskiantegezh". Prouiñ dre arguzennoù diskiant ; doare poellata a lakaer da vont en-dro pa groger da lakaat da wir ar c'hontrol eus ar pezh a glasker prouiñ. Gwelit ''[[#Ab|Ab absurdo]]''. ;''Rem acu tetigisti'' :"An dra begek hoc'h eus stoket outañ". A vez lavaret pa vez divinet un dra bennak : « Deuet eo ganit ! » — [[Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/rudens.shtml ''Rudens'' V.ii:1306]. ;''Repetitio est mater memoriae'' :"An adlavarout eo mamm an eñvor". ;''Repetitio est mater studiorum'' :"An adlavarout eo mamm ar studioù". ;''Requiescat in pace'' :"Ra ziskuizho e peoc'h". Berraet dre ''R.I.P.'' peurliesañ. ;''Res judicata pro veritate habetur'' :"Tra barnet zo gwirionez". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : ur varnedigezh embannet zo evel un dra prouet. ;''Res nullius'' :"Tra da zen ebet". A vez lavaret pa ne vez perc'henn ebet d'un dra bennak. ;''Res, non verba'' :"An dra, ha n'eo ket gerioù". A vez lavaret pa weler ez eo deuet ar poent da ober, ha n'eo ket a-walc'h chom da gomz. Ur spered heñvel zo c'hrennlavar flemmus brezhonek <q> Teod hir, dorn berr </q>. ;''Respice finem'' :"Bez soñj er finvezh". Damheñvel ouzh ''[[#Me|Memento mori]]''. ;''Retro Satana !'' :Gwelout : ''[[#Va|Vade retro Satana]]''. ;''[[Risus abundat in ore stultorum]]'' :"Paot ar c'hoarzh war c'henoù ar re sot". ;''Rixa rixae causa est'' :"Un tabut zo abeg d'unan all". ;''Roma aeterna'' :"Peurbad eo [[Roma]]". ;''Roma caput mundi'' :"Penn ar bed eo Roma". ;''Roma quanta fuit, ipsa ruina docet'' :"Ar c'halloudegezh hag a voe hini Roma, zoken he dismantroù he c'helenn". ;''Rus in Urbe'' :"Maezioù er Gêr". [[Roma]] eo ar Gêr. — [[Marcus Valerius Martialis]], [https://thelatinlibrary.com/martial/mart12.shtml ''Epigrammaton libri'', XII-42:21]. ==S== ;''Sæpe morborum gravium exitus incerti sunt'' :"Alies e vez diasur disoc'h ar c'hleñvedoù grevus". ;''Salus populi suprema lex'' :"Savete ar bobl eo al lezenn uhelañ". Sturienn [[Missouri (stad)|Missouri]]. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/leg3.shtml ''De legibus'' III, III, 8]. ;''Sapere aude'' :"Kred gouzout". Sturienn [[Kantved ar Sklêrijenn]] hervez [[Immanuel Kant]]<ref>{{de}} Immanuel Kant, ''Was ist Aufklärung?'', § 1 {{ISBN|978-1-5390-4573-1}}</ref>. ;''Sapientia est potentia'' :"Ar furnezh zo ur galloud". ;''Satis eloquentiae, sapientiae parum'' :"Kalz helavarded, nebeut a furnez". — [[Caius Sallustus Crispus]], [http://www.thelatinlibrary.com/sall.1.html ''Bellum Catilinae'' V:4]. ;''Scientia potentia est'' ;''Scripta manent, verba volant'' :"Ar skridoù a chom, ar c'homzoù a nij kuit". A-wechoù e vez gwell d'an den na lezel roudoù skrivet eus un dra hag a c'hellfed implijout evit noazout outañ. Gwelit : ''[[#Ve|Verba volant, scripta manent]]''. :"Ar c'houiziegezh zo ur galloud". ;''Semel malus, semper malus'' :"Fall ur wech, fall bepred". ;''Semper fidelis'' :"Feal bepred". Sturienn an [[US Marine Corps|US Marines]]. ;''Semper odoriferis proxima spina rosis'' :"Atav e vez an draenenn tost d'ar roz frondus". ;''[[Senatus Populusque Romanus]]'' :"Ar Sened hag ar Bobl Roman". Berraet dre ''S.P.Q.R.''<ref>E kentel [[italianek]] ar [[bannoù-treset]] ''[[Astérix]]'' ez eo bet troet ar galleg ''Ils sont fous ces Romains'' dre ''Sono Pazzi Questi Romani'' – S.P.Q.R. ivez. Gwelit {{fr}} Fratti, Roméo : ''Sono Pazzi Questi Romani'', [https://larepubliquedeslivres.com/sono-pazzi-questi-romani/ ''La République des livres'', 13/03/2017].</ref>. ;''Sermo vulgaris'' :"Yezh ar bobl", eleze al latin poblek. ;''Serum auxilium post proelium.'' :"Diwezhat eo ar skoazell goude an emgann". ;''Serum est post facta consilium'' :"Diwezhat eo ar c'huzul goude an ober". ;''Si napo leo viveret, hominem non esset'' :"Mar bevje al leon diwar irvin ne zebrje ket tud". ;''Si non nova, saltem nove'' :"Mar n'eo ket traoù nevez, nevez eo an doare". ;''Si satis est, multum est'' :"Mard eo a-walc'h, kalz eo'". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.consolatione2.shtml ''Consolatio ad Marciam'' XXI]. ;''Si tacuisses, philosophus mansisses'' :"Mar bijes tavet, e vijes chomet [[prederouriezh|prederour]]". ;''Si vis pacem, para bellum'' :"Mard mennez ar peoc'h, prient ar brezel". Deveret diouzh ''Igitur quī dēsīderat pācem, præparet bellum'' "Neuze, neb a venn ar peoc'h a rank printiñ ar brezel". — [[Publius Flavius Vegetius Renatus|Vegetius]], [ ''Epitoma rei militaris'', Liber III, Rakger]. ;''Si vis pacem, para iustitiam'' :"Mar mennez ar peoc'h, prient ar justis". ;''[[Sic]]'' :"Evel-se emañ". Implijet alies en embannadurioù pa veneger ur bomm fazius, evit sachañ evezh al lenner war an doare dic'hortoz pe fazius ma 'z eo skrivet ar bomm, da ziskouez n'eus fazi ebet en embannadur rak adskrivet eo bet ar bomm en e stumm orin. Da skouer : « '' Les ragoûts, notamment l’irish tsew'' [''sic'']'', pourraient se classer après les meilleurs ragoûts d’Europe, qui sont les ragoûts grecs'' […]. » – Paul Morand, ''Londres'' (1933) — ma lenner *''tsew'' e-lec'h ''stew'', "keusteurenn". ;''Sic cuncta caduca'' :"Evel-se e vez distabil pep tra". ;''[[Sic et simpliciter]]'' :"Evel-se emañ, ken plaen ha tra". ;''Sic luceat lux'' :"Ra splanno ar gouloù evel-se". ;''Sic semper tyrannis'' :"Evel-se bepred d'an diranted". Sturienn [[Virginia]]. ;''[[Sic transit gloria mundi]]'' :"Evel-se e tremen gloar ar bed". Lavaret d'ar [[pab]] nevez da zegas da soñj dezhañ ec'h eo berrbad ar gloar ha bresk ar galloud. ;''Silentii tutum praemium'' :"Asur eo garedon an tav". Mar gall an den tevel n'en devo ket da gaout keuz a-c'houde e gomzoù. ;''Similia similibus curantur'' :"Dre ar seurt e pareer ar seurt". Pennaenn an [[homeopatiezh]]<ref>Eus an [[alamaneg]] ''Homöopathie'', nevezc'her bet ijinet e 1796 gant Samuel Hahnemann diwar an [[henc'hresianeg]] ὅμοιος ''hómoios'' "heñvel" ha πάθος ''páthos'' "ar pezh a c'houzañver".</ref>. ;''Sine amico visceratio leonis ac lupi vita est'' :"Debriñ kig hep mignon zo buhez ul leon pe ur bleiz". Da lavar [[Epikuros]], hervez [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep2.shtml ''Epistularum moralium ad Lucilium'' – Levrenn II : XIX-10]. ;''Sine anno et loco'' :"Hep bloaz na lec'h". A-zivout skridoù ma vank ar menegoù-se warne. ;''Sine die'' :"Hep deiz". Hep resisaat pegoulz. ;''Sine labore non erit panis in ore'' :"Hep labour ne vo ket a vara ez kenoù". ;''Solem lucerna non ostenderent'' :"Ne ziskouezer ket an heol gant ul letern". ;''Soli sol soli'' :"An heol hepken". ;''Spes salutis'' :"Goanag ar savete". ;''Spoliatis arma supersunt'' :"An armoù a chom da neb a zo dibourc'het". Sturienn Emanuele Filiberto di Savoia (1526-1580), dug [[Savoia]]<ref>{{fr}} Burnier, Eugène (1864) : ''Histoire du Sénat de Savoie et des autres compagnies judiciaires de la même province''. HardPress™ Publishing, 2020 {{ISBN|978-0-371-81413-0}}</ref>. ;''sqq.'' :Berradur eus ''sequunturque'', "hag ar re da heul" en un dave. Da skouer : "pajenn 123 ''sqq.''". ;''Stat sua cuique dies'' :"Da bep unan e zedevezh dezhañ". ;''Statu quo'' :Gwelit : ''[[#In|In statu quo ante]]''. ;''[[Statu quo ante bellum]]'' :"Evel ma oa an traoù kent ar brezel". A vez implijet pa n'eus c'hoarvezet kemmadenn ebet a-c'houde ur brezel. ;''Stricto sensu'' :"Er ster strizh". ;''Stultorum infinitus est numerus'' :"Dreistkont eo niver an dioded". — [[Bibl]], [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]] [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml I:15]. ;''Stupete, gentes'' :"Bezit souezhet, tudoù". ''[[#In|Incipit]]'' ur meulgan [[katoligiezh|katolik]] evit [[Gouel Maria ar Gouloù}} savet gant Pierre Robert (1618-1699)<ref>{{fr}} [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb17738441k BnF]</ref> ;''Substine et abstine'' :"Gouzañv hag en em vir". Sturienn ar [[stoikegezh|stoikourien]]. ;''Substructiones insanae'' :"Danenframmoù diskiant". Lavared bet ijinet gant ar skrivagner [[Bro-Saoz|saoz]] Robert Burton ([[1577]]-[[1640]]) en e ''Anatomy of Melancholy'' '[[1621]]) evit deskrivañ emzalc'h an uhelidi a glask staliañ o domani war un dachenn dre lakaat sevel kastilli hollgaer, daoust d'ar c'houst o rivinañ alies<ref>{{en}} [http://www.gutenberg.org/files/10800/10800-h/10800-h.htm ''Anatomy of Melancholy'']</ref>. ;''Sui generis'' :"Eus e seurt-eñ". Er gwir e lakaer da ''sui generis'' ur blegenn na c'haller ket renkañ e rummad pe rummad ; ret eo neuze krouiñ skridoù arbennik nevez. ;''Summa cum laude'' :"Gant ar brasañ enor". Enorusañ meneg a c'heller kaout gant un diplom er skolioù-meur. Gwelit ''[[#H|Honoris causa]]''. ;''Summum ius, summa iniuria'' :"Ar reishañ, an direishañ". Dre ar reober gant ar [[gwir (lezenn)|gwir]] e teu an direizhder. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/off1.shtml#33 ''De Officiis'' I, 33]. ;''Sunt mala quae libas, ipse venenum bibas'' :"Fall eo ar pezh a brofez, ev da bistri". Berraet dre ''S.M.Q.L.I.V.B.'' war medalenn [[sant]] [[Benead Norcia|Benead]], goude ''V.R.S.N.S.M.V.'', ''[[#Va|Vade Retro Satana]]'', Numquam Suade Mihi Vana'', "Tec'h alese, Satan, na 'm zempt biken dre ar vended". ;''Supremumque 'vale' '' :"Un 'adeo' diwezhañ" distaget gant [[Orfeüs]] pa goll [[Euridike]] en eil tro. — [[Ovidius]] [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met10.shtml ''Metamorphoses'' X:62]. ;''Sursum corda !'' :"Savit, kalonoù !". A vez lavaret da reiñ nerzh-kalon. ;''Sutor ne supra crepidam'' :"Kereour, arabat eo dit mont uheloc'h eget ar votez". Da bep hini da rannañ kaoz diwar-benn ar pezh a anavez. — Distummadir eus ''ne supra crepidam sutor iudicaret'' "[gant aon] na varnfe ar c'here dreist ar votez" e [[Plinius an Henañ]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Pliny_the_Elder/35*.html ''Naturalis historia'', levrenn XXXV, xxxvi, 22, 85] a-douez aozerien all. ;''Suum cuique'' :"Da bep unan e hini". Da bep den hervez e zellidoù ; ''Nam iustitia, quae suum cuique distribuit, quid pertinet ad deos'' "Evit a sell ouzh ar justis, a zo da bep unan e hini, ar pezh a zo e kerz an doueed'' eo ar frazenn glok — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/nd3.shtml#8 ''De Natura deorum'' III, 38]. Bez' emañ ivez ''Suum cuique tribuere'', "reiñ da bep unan e hini", a zo kenster gant ''[[#Un|Unicuique suum]]''. ==T== ;''Tarde venientibus ossa'' :"D'ar re degouezhet diwezhat, an eskern". A vez lavaret d'ar re a zegouezh diwezhat ouzh taol, pe e diwezh un abadenn pe un emgann. ;''Tempora mutantur nos et mutamur in illis'' :"Kemmañ a ra an amzerioù, ha kemmañ a reomp ganto". Bomm eus hanterenn gentañ ar {{XVvet kantved}}, deveret eus ''Omnia mutantur, nihil interit'' "pep tra a gemm, netra ne varv" gant [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met15.shtml ''Metamorphoses'' XV:165]. ;''Tempori servire'' :"En em ober diouzh an degouezhioù". ;''Ter'' :"Teir gwech". ;''Terminus'' :"Diwezh". ;''Testis unus, testis nullus'' :"Un test hepken, test ebet". Un test hepken ne dalv ket dirak al lez-varn rak n'eo ket a-walc'h. ;''Timeo Danaos et dona ferentis'' :"Aon am eus rak ar C'hresianed ha pa vefent o tegas profoù". — [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen2.shtml ''Aeneis'', II, 49]. ;''Timeo hominem unius libri'' :"Aon am bez rak den ul levr hepken." Dañjerus e vez an den na gred nemet en ul levr hepken (hini e relijion peurvuiañ). Gwelit ''[[#Ca|Cave ab homine unius libri]]''. ;''Titulus crucis'' :"Talbenn ar groaz". Anv latin ar skritellig koad a voe lakaet war kroaz [[Jezuz Nazaret]] diwar urzh [[Pontius Pilatus]], hervez [[Aviel Yann]] [https://www.lueur.org/bible/jean19/vulgate 19:19]. Gwelit '''[[#In|I.N.R.I.]]'". ;''Tres faciunt collegium'' :"Tri a ra ur strollad". Tri eo an niver bihanañ a dud a zo rekis evit sevel un aozadur. [[File:Vincenzo Camuccini - La morte di Cesare.jpg|thumb|''Marv Caesar'', Vincenzo Camuccini (~1804)]] ;''Tu quoque, mi fili'' :"Te ivez, ma mab". Hervez an hengoun, gerioù lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] d'e vab [[Brutus]] goude bout bet kontellataet gantañ. E gwirionez en devefe komzet [[henc'hresianeg]] (καὶ σὺ τέκνον ''kaì sý téknon''). ==U== ===Ub=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Uberrima fides'' :"Fonnusañ feiz". Kreñvoc'h c'hoazh eget [[#Bo|bona fide]]''. Enebet ouzh ''[[#Ca|caveat emptor]]''. Skrivet ''uberrimae fidei'' a-wechoù, en [[tro-c'henel|dro-c'henel]] eta. ;''Ubi amici ibidem opes'' :"El lec'h m'emañ ar vignoned emañ an nerzh". ;''Ubi amor, ibi dolor'' :"El lec'h ma vez karantez e vez poan". ;''Ubi bene, ibi patria'' :"El lec'h ma vez an den en e vleud, eno emañ e vammvro". ;''Ubi commoda, ibi incommoda'' [[File:Sestertius-Aquilia Severa-RIC 0390.jpg|thumb|upright 1.4|An doueez [[Concordia (doueez)|Concordia]], war kein ur pezh-moneiz]] ;''Ubi concordia, ibi victoria'' :"El lec'h ma vez unvaniezh e vez an trec'h". [[Doue]]ez ar c'henemglev e oa [[Concordia (doueez)|Concordia]] ivez. ;''Ubi deficiunt equi, trottant aselli'' :"El lec'h ma n'eus ket a-walc'h a gezeg e trot ezenigoù". ;''Ubi dubium, ibi libertas'' :"El lec'h m'emañ an arvar emañ ar frankiz". ;''Ubi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio'' :"El lec'h m'emañ an hevelep abeg d'al lezenn e vez an hevelep talvoudegezh d'al lezenn". ;''Ubi est, mors, victoria tua ?'' :"Marv, pelec'h emañ da drec'h ?" ;''Ubi feuda, ibi demania'' :"El lec'h m'emañ ar glad emañ an domani". Pennaenn ar [[gladdalc'helezh|c'hladdalc'helezh]]. ;''Ubi fumus, ibi ignis'' :"El lec'h m'emañ ar moged emañ an tan". <q> Dibaot siminal a voged / Anez na ve tan en oaled </q>. ;''Ubi lex non distinguit, nec nos distinguere debemus'' :"El lec'h ma ne ziforc'h ket al lezenn, arabat eo diforc'hañ". ;''Ubi lex voluit dixit, ubi noluit tacuit'' :"El lec'h ma vennas al lezenn e lavaras, el lec'h ma ne vennas ket e tavas". Pa fell d'al lezennerien plediñ gant ur gudenn e reont ul lezenn, pa ne fell ket dezho ne reont ket, da lavaret eo ez eo arabat klask mont dreist ar pezh a zo skrivet el lezenn ha dezastum traoù na oant ket mennet gant al lezennerien. ;''Ubi maior minor cessat'' :"Kodianañ a ra ar gwan dirak ar c'hreñv". ;''Ubi mel ibi apes'' :"El lec'h ma 'z eus mel ez eus gwenan". ;''Ubi ordo, ibi pax et decor; ubi pax et decor, ibi laetitia'' :"El lec'h ma'z eus urzh ez eus peoc'h ha kened ; el lec'h ma'z eus peoc'h ha kened ez eus levenez". Lavaret gant [[Benito Mussolini]] en ur brezegenn e ''Scala'' [[Milano]] d'an [[28 a viz Here]] [[1928]]. ;''Ubi periculum'' :"El lec'h (m'emañ an) dañjer". Anv ur builh bet embannet gant ar [[pab]] [[Gregor X]] d'ar [[7 a viz Gouere]] [[1274]] ma stalias sened ar [[kardinal|c'hardinaled]] evel doare nemetañ da zibab ur pab<ref>{{la}} [https://web.archive.org/web/20160304064715/http://www.osjcuria.org/sga/young/giovannipaolo/ubipericulum.pdf Ar skrid latin].</ref>. ;''Ubi plura nitent in carmine, non ego paucis offendi maculis'' :"El lec'h ma 'z eus kened en ur varzhoneg, n'on ket dismegañset gant un nebeud tarchoù". ;''Ubi societas, ibi ius'' :"El lec'h m'emañ ar gevredigezh emañ ar gwir". N'eus kevredigezh ebet hep lezennoù pe reolennoù. ;''Ubi solitudinem faciunt, pacem appellant'' :"El lec'h m'o deus graet un dezerzh o deus lavaret e oa ar peoc'h". ;''Ubi sunt qui ante nos fuerunt?'' :"Pelec'h emañ ar re a zo bet en hor raok ?". Anv ur [[barzhoniezh|varzhoneg]] [krennsaozneg|krennsaonek] savet gant un aozer(ez) dianav war-dro [[1275]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304191815/http://www.wwnorton.com/college/english/nael/noa/pdf/20Beauty_1_2.pdf Ar skrid krennsaoznek].</ref>. Diwar ar skouer-se e voe ul uskad barzhoniezh a voe anvet ''ubi sunt'', ar barzh gall [[François Villon]] ([[1431]]-[[1463]]) o vezañ ur skouer anezhañ gant [https://web.archive.org/web/20150430193006/http://www.lettres-persiennes.net/textes-extraits/francois-villon/ballade-dames-temps-jadis.php ''Ballade des dames du temps jadis'']. ;''Ubi tu Gaius, ibi ego Gaia'' :"El lec'h ma vi Gaius, e vin Gaia". Bomm da zisklêriañ fealded etre ar priedoù roman da zeiz an [[eured]]. [[Gaia (doueez)|Gaia]] eo [[doue]]ez an [[Douar (planedenn)|Douar]], hag a ro he frouezh. ===Ul=== [[File:Ultima Ratio Regum Cannon.jpg|thumb|''Ultima ratio regum'' war ur c'hanol]] <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ultima cave'' :"Douj d'an hini ziwezhañ." Oc'h ober dave d'an eur, war un [[horolaj|horolaj-heol]]. ;''Ultima ratio regum'' :"Diwezhañ arguzenn ar rouaned". An nerzh. Sturienn war ar c'hanolioù gall, diwar urzh ar [[Kardinal|c'hardinal]] [[Armand Jean du Plessis de Richelieu]]. ;''Ultra posse nemo obligatur'' :"N'eo an dic'hallus rekis da zen". ;''Ultra vires'' :"Dreist ar galloudoù". ;''Ulula cum lupis, cum quibus esse cupis'' :"Neb a vez gant bleizi a zesko yudal ganto". ===Um=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Umbram facere alicui rei'' :"Bannañ ur skeud war un dra bennak". Da lavaret eo e vougañ. ;''Umbram suam metuere'' :"Kaout aon rak e skeud". ===Un=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Una hirundo non facit ver'' :"Ur wennili ne ra ket an hañv". Un darvoudenn vat ne dalvez ket e vo mat an holl zarvoudennoù heñvel a c'hoarvezo war he lerc'h. ;''Una nota super la, semper est canendum fa'' :"Un notenn a-us La a vez bepred kanet Fa". Reolenn ar [[sonerezh|sonaozour]] [[Alamagn|alaman]] [[Michael Praetorius]] (1571-1621) en e ''Syntagma musicum'' (1619) da geñver skeuliadoù ar [[kanañ|c'hanañ]]<ref>[https://archive.org/details/syntagmamusicume00prae/page/n9/mode/2up En-linenn (1154 fajenn)]</ref>. ;''Una res est in obligatione, duae autem in solutione'' :"Un dra zo en endalc'h, daou en diskoulm". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : un amveziad zo evit skoulmañ ar gevrat, daou avat zo ret evit he diskoulmañ. ;''Una salus victis, nullam sperare salutem'' :"Ur goanag hepken d'ar gollerien, na c'hoanagiñ savete ebet". ;''Una tantum'' :"Unan hepken". Implijet a-zivout un dra na c'hoarvez nemet ur wech, evel un taos nemedel. ;''Unguibus et rostro'' :"Gant an ivinoù hag ar pigos". En em zifenn ''unguibus et rostro'', gant nerzh hag a-zevri. Sturienn kêr [[Avinhon]]. ;''Unicuique suum'' :"Da bep unan e hini". Gwelit ''[[#S|Suum cuique]]''. ;''Unitas virtute'' :"An unaniezh a ra an nerzh". ;''Universalia sunt nomina post rem'' :"Anvioù goude an traezoù eo an hollegoù". Ur prezeg stummet goude ar skiant-prenet eo an hollegoù ; da skouer : deuet eo meizad an "denelezh" a-c'houde ma 'z eus bet tud war an Douar, hag an traezoù hepken zo gwirvoudel. Er [[Grennamzer]], arguzenn bennañ an [[usvedoniezh|usvedoniourien]] [[nominalouriezh|nominalour]] en enep da hini ar [[gwirvoudelezh (prederouriezh)|wirvoudelourien]]. ;''Universalia sunt realia ante rem'' :"Beziadoù kent an traezoù eo an hollegoù". Gwirvoudeloc'h eget an traezoù eo ar meizadoù, ha bez' e oa anezho kent an traezoù ; da skouer : a-viskoazh ez eus bet eus meizad an "denelezh", zoken pa ne oa den ebet war an douar. Er Grennamzer, arguzenn an usvedoniourien wirvoudelour en enep da hini an nominalourien. ;''Uno pro puncto caruit Martinus Asello (Ob solum punctum caruit Martinus Asello)'' :"En abeg d'ur pik e voe kollet Asello Martinus gant Martinus". Martinus, a oa [[Abati|abad]] Asello er {{XVIvet kantved}}, a c'horchemennas ma vije skrivet ''Porta patens esto. Nulli claudatur honesto'', da lavaret eo "Digor e chom an nor. Ne vo serr da zen onest ebet". Siwazh, dre fazi e voe engravet ar frazenn ''Porta patens esto nulli. Claudatur honesto'', ar pezh a dalvez "An nor ne chom ket digor da zen. Serr eo d'an den onest". Dre zilec'hiadur ar pik e voe an abati kontrol d'ar garitez kristen eta, ha diskarget e voe Martinus eus an abati. Gant e warlerc'hiad e voe lakaet reizhañ ar fazi, hag ouzhpennañ ar frazenn ''Uno pro puncto caruit Martinus Asello". Lod istorourien a lavar e voe ouzhpennet ''Ob solum punctum caruit Martinus Asello'', a zo kenster. ;''Unum castigabis, centum emendabis'' :"Mar kastizez unan e reizhi kant". Arabat eo kastizañ an holl fazioù nag an holl fazierien. ;''Unus inter pares'' :"Unan e-touez tud par". Evit deskrivañ ezel ur strollad. Gwelit ''[[#Pr|Primus inter pares]]''. ;''Unus lanius non timet multas oves'' :"Ur c'higer n'en devez ket aon rak an deñved niverus". ;''Unus omnium parens mundus est'' :"Ar bed eo tad nemetañ an holl". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/ben3.shtml ''De Beneficiis'' III, 28]. ;''[[Unus pro omnibus, omnes pro uno]]'' :"Unan evit an holl, an holl evit unan". Sturienn [[Suis]]. ;''Unus testis, nullus testis'' :"Un test, test ebet". Ne dalez mui er [[gwir (lezenn)|gwir] ; an istorourien avat en implij evit lavaret e sav ur gudenn pa vez un andon hepken. ===Ur=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Urbi et orbi]]'' :"D'ar Gêr ha d'ar bed". A vez lavaret diwar-benn embannoù ar [[pab]] ; [[Roma]] eo ar gêr. ;''Urticae proxima saepe rosa est'' :"Alies e vez ar rozenn tost d'al linad skaotus". ===Us=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Usufructus est ius alienis rebus utendi fruendi, salva rerum substantia'' :"Ar gerz eo ar gwir da implijout ha da gaout ar gerz eus madoù un den all hep kemmañ o danvez". — [[Julius Paulus Prudentissimus]], ''Ad Vitellium'', III, meneget en [http://droitromain.upmf-grenoble.fr/Corpus/d-07.htm ''Digesta seu Pandectae'' VII, 1, 1]. ;''Usque ad finem'' :"Betek an diwezh". Stourm betek ar berzh pe ar marv eo stourm ''usque ad finem''. ;''Usque ad effusionem sanguinis'' :"Betek skuilh ar gwad". <q> Rak ret eo deoc'h mennout en em ren gant kalonegezh, zoken betek skuilh ar gwad </q> eo kalon prezegenn ar [[pab]] d'ar [[kardinal|gardinaled]] nevez-anvet, alese liv ruz-gwad o saeoù. ;''Usque ad sideras, usque ad inferos'' :"Eus ar stered betek an ifernioù". ;''Usus magister est optimus'' :"An ober eo ar gwellañ mestr". ;''Usus sine fructu potest'' :"Gallus eo an implij hep ar frouezh". — [https://books.google.fr/books?id=pltEAAAAcAAJ&pg=PA535&lpg=PA535&dq=usus+sine+fructu+potest&source=bl&ots=fBkmSG2ajQ&sig=cM-HaRUU5UUxnfcwuMtPvwCIVjY&hl=fr&sa=X&ei=iUhzVd6sNsP3UtyYgYAB&ved=0CDsQ6AEwBg#v=onepage&q=usus%20sine%20fructu%20potest&f=false ''Digesta seu Pandectae'', Lib. VII, t. VIII, §14, 1]. ===Ut=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ut ameris, ama'' :"Evit bezañ karet, kar". ;''Ut ameris, amabilis esto'' :" Evit bezañ karet, bez hegarat". ;''Ut desint vires, tamen est laudanda voluntas'' :"Lakaet e vefe diouer a nerzh, padal ez eo meuladus ar ratozh". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.ponto3.shtml ''Epistulae ex Ponto'' III, 4, 79]. ;''Ut pictura poesis'' :"Evel al livouriezh eo ar varzhoniezh". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 361]. ;''Ut quiescat Atlas'' :"Evit ma tiskuizhfe [[Atlas (mitologiezh)|Atlas]]". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]]. ;''Ut sementem feceris, ita metes'' :"Evel ho po hadet ez eostot". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/oratore2.shtml#65 ''De Oratore'' II, LXV, 261]. ;''Ut sis nocte levis, sit cena brevis'' :"Mar kerez kaout un nozvezh vat (a gousk), gra ur goan verr". ;''Utile per inutile non vitiatur'' :"Un dra talvoudus n'eo ket siet gant un dra didalvoud". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], ne c'haller ket nullañ un teul solius dre ouzhpennañ traoù didalvoud ennañ. ;''Uti, non abuti'' :"Ober, ha n'eo ket reober". ; "[[Uti possidetis]]" ;''Ut supra'' :"Evel (meneget) uheloc'h". ===Ux=== ;''Uxori dilectae'' :"D'am gwreg karet". ''Dilectae Uxori'' eo dindan pluenn [[René Le Gléau]] e levrenn gentañ ''Études syntaxiques bretonnes''<ref>{{fr}} René Le Gléau, ''Études syntaxiques bretonnes'', levrenn 1, Al Liamm, 1999 {{ISBN|978-2-9514004-0-5}}</ref>. ==V== ;''V.S.L.M'' :Berradur ''Votum Solvit Libens Merito'', amañ izeloc'h. ;''V. V. V. V. V.'' :Berradur ''[[Vi veri universum vivus vici|Vi Veri Vniversum Vivus Vici]]'', "dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved". Embannet er [[bannoù treset]] ''[[V for Vendetta]]'', m'eo lakaet war gont Faust, oc'h ober dave da dudenn [[Johann Wolfgang von Goethe]] (''Faust'') pe da hini [[Christopher Marlowe]] (''Doctor Faustus''). N'eus roud ebet eus al lavared latin-se en oberennoù-se avat. ===Va=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Vacatio legis'' :"Ezvezañs al lezenn". ;''Vade ad formicam o piger et considera vias eius et disce sapientiam'' :"Kae d'ar verienenn ha sell penaos e ra ha desk ar furnez". — [[Vulgata]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/proverbs.shtml#6 ''Proverboù'' 6:6]. ;''Vade in pace'' :"Kae e peoc'h". Bomm ar [[beleg]] katolik e dibenn ar gofesadenn. ;''Vade mecum'' :"Deus ganin". Ul levr (peurvuiañ) hag a vez atav gant an den. ;''Vade retro Satana'' :"Tec'h alese, Satan !". Respont graet d'al lubanerien ha tempterien. ''Vade retro me Satana'' eo ar bomm reizh. — [[Vulgata]], [[Aviel Mark]] [https://www.lueur.org/bible/marc8/vulgate 8:33]. ;''Vae soli'' :"Gwa an den an-unan". ''[...] vae soli quia cum ruerit non habet sublevantem'' "gwa an den an-unan, rak pa gouezh n'eus den ebet d'e lakaat war e sav" eo al lavred klok. — [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml Eklesiastes, 4:10]. ;''Væ victis'' : ''Gwa ar re drec'het". A voe distaget gant [[Brennos]], penn-brezel galian, war-lerc'h kemer kêr [[Roma]] — [[Titus Livius]], [https://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.5.shtml#34 ''Ab urbe condita libri'', V, 48]. ;''Vaga est fortuna'' :"Kemm-digemm eo ar chañs". ;''Vale'' :"Chom yac'h". Kevarc'h latin, a dalve kement ha [[kenavo]]. ;''Vanitas vanitatum omnis vanitas'' :"Goullonder ar goullonderioù, goullonder eo pep tra". — [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml Eklesiastes, 1:2]. Ar stumm ''Vanitas vanitatum '''et''' omnis vanitas'' a gaver gant [[:s:la:Liber_Ecclesiastes_(Hieronymus)|Sophronius Eusebius Hieronymus]] ha [[:s:la:Liber Ecclesiastes (Anselmus Laudunensis)|Anselmus Laudunensis]]. ;''Vare, legiones redde !'' :"[[Varus]], daskor [ma] [[lejion]]où [din] !". Distaget gant an impalaer [[Aogust (impalaer)|Aogust]] en e gousk goude ma voe distrujet e voe al lejionoù roman e [[Germania]] gant [[Arminius]] en [[emgann Teutoburg]] er bloaz [[9]]. — [[Suetonius]] [https://web.archive.org/web/20140502004537/http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.aug.shtml#23 ''Vita Divi Augusti'', 23]. ;''Varia vita est'' :"Kemm-digemm eo ar vuhez". ;''Variorum'' :"Gant a bep seurt". Berradur ar bomm ''[[#Cu|Cum notis variorum scriptorum]]'' ;''Varitatio delectat'' :"Plijus e vez ar c'hemm". ;''Varium et mutabile semper femina'' :"Kemmus ha hedro e vez ar vaouez atav". — [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 569-570]. ===Ve=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Velle est posse'' :"Youlañ a zo gallout". <q> Neb a venn a c'hall </q>. ;''Veni vidi vici'' :"Deuet on, gwelet em eus, trec'het em eus". A vije bet lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] da Sened Roma da gontañ an emgann ouzh ar roue Pharnaces II e-kichen Zela e 47 kent JK. — « Ἦλθον, εἶδον, ἐνίκησα » eo skrid [[Ploutarc'hos]], [https://remacle.org/bloodwolf/historiens/Plutarque/cesarpierron1.htm Buhez Caesar, 50,3]. ;''Venia aetatis'' :"Brient an oad". Ur brient roet gant an impalaer d'un den minor evit e lakaat da vajor kent an oad a 25 bloaz. E dibenn an Impalaeriezh ne veze roet ''venia aetatis'' nemet d'ar baotred koshoc'h eget 20 vloaz ha d'ae merc'hed koshoc'h eget 18 vloaz<ref>{{en}} Adolf Berger, ''Encyclopedic Dictionary of Roman Law'', The American Philosophical Society, 1953, [https://books.google.fr/books?id=oR0LAAAAIAAJ&pg=PA760&lpg=PA760&dq=venia+aetatis&source=bl&ots=sTLsU1hx9x&sig=ca_r2gx0_0ED3G1YBPEieiUlPOg&hl=fr&sa=X&ei=lAZ0VdewM8ffUcKIgugO&ved=0CCkQ6AEwAQ#v=onepage&q=venia%20aetatis&f=false p. 760-b].</ref>. ;''Venia sit dicto'' :"Lavaret hep dismegañsiñ an doue". — [[Plinius ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/pliny.ep5.html ''Epistularum'' V, 6, 46]. Lavared lakaet etre krommelloù peurliesañ. ;''Ventis secundis, tene cursum'' :"Gant harp an avelioù, dalc'h da vont gant ar red". ;''Vera causa'' :":(Ar) gwir abeg". ;''Verae amicitiae sempiternae est'' :"Peurbadus eo ar vignoniezh wirion". ;''Verba docent, exempla trahunt'' :"Kelenn a ra ar c'homzoù, sachañ (an dud) a ra ar skouerioù". ;''Verba ita sunt intelligenda ut res magis valeat quam pereat'' :"Ar gerioù a rank bezañ komprenet a-benn ma talvezfent kentoc'h eget mont da get". ;''Verbatim'' :"Ger-ha-ger". [[Adverb]] latin ar [[Grennamzer]], savet diwar ''verbum'' "ger", liester ''verba'', hag al lost-ger adverbel ''–atim''. Testeniekaet e [[saozneg]] abaoe dibenn ar {{XVvet kantved}} kent tremen d'ar [[galleg]]<ref>{{en}} [http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=verbatim&searchmode=none ''Online Etymology Dictionary''].</ref>. ;''Verba volant, scripta manent'' :"Ar c'homzoù a nij kuit, ar skridoù a chom". en [[Henroma]] e kaved gwell skoulmañ un emglev dre skrid eget dre gomz. Gwelit : ''[[#Sc|Scripta manent, verba volant]]''. ;''Vere papa mortuus est'' :"E gwirionez, marv eo ar pab". Lavared hengounel a vez distaget gant ar [[kardinal|c'hardinal]] merour evit testeniañ marv ar [[pab]]. ;''Veritas odium parit'' :"Ar wirionez a c'han ar gasoni". Pe : "Mamm d'ar gasoni eo ar wirionez". <q> Ar wirionez a zo kazus / D'an hini a zo kablus </q>. ;''Veritas odium parit, obsequium amicos'' :"Gant ar wirionez e sav kasoni, gant klufennerezh e teu mignoned". ;''Vestigia terrent'' :"Aon am eus rak al louc'hoù". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, 1, 74]<ref>{{fr}} {{la}} [https://web.archive.org/web/20110613030507/http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/horace_epitresI/lecture/1.htm ''AgoraClass''1, 01, 70].</ref>. ;''Vestis virum facit'' :"An dilhad a ra an den". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'' III, 1, 60)<ref>{{en}} Desiderius Erasmus, ''The Adages of Erasmus, selected by William Baker'', University of Toronto Press, 2001, ISBN 978-0-8020-4874-5, [https://books.google.fr/books?id=VmJn6IFMyicC&pg=PA240&lpg=PA240&dq=vestis+virum+facit&source=bl&ots=SvHvh1kxAJ&sig=uIrl8TwSG_XykIbNBDlFvDM34fY&hl=fr&sa=X&ei=sBV0VcScLoatU9_BgdgE&ved=0CD8Q6AEwBTgK#v=onepage&q=vestis%20virum%20facit&f=false p. 240]</ref>. ;''Veto'' :"Herzel a ran (ouzh tra pe dra da dremen pe da vezañ)". Ger implijet da lavarout ez eus lakaet berz gant un aotrouniezh bennak. ;''Vexata quaestio'' :"Goulenn skoemp". A zo bet breutaet meur a wech c'hoazh. ===Vi=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Vi veri universum vivus vici]]'' :"Dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved". ([[Aleister Crowley]] ([[1875]]-[[1947]]), ''The Cry of the 4th Aethyr, which is called PAZ'', e [http://hermetic.com/crowley/the-vision-and-the-voice/aethyr4.html ''The Vision and the Voice''])<ref>{{en}} Aleister Crowley, ''The Vision and the Voice'', Red Wheel, 1997 {{ISBN|978-0-87728-887-9}}</ref>. ;''Via'' :"Hent". Implijet evit deskrivañ un treug, gant ar ster "o tremen dre" ; da skouer : mont a [[Roazhon]] da [[Naoned]] ''via'' [[Redon]]. ;''Via crucis'' :"Hent ar groaz". ;''Via antique via est tuta'' :"An hent kozh eo an hent asur". ;''Via trita via tuta'' :"An hent uzet eo an hent asur". ;''Vice versa'' :"En daou du a bep eil". ;''Victrix causa diis placuit, sed victa Catoni'' :"Kaoz an trec'hour he deus plijet d'an doueed, kaoz an hini trec'het da [[Marcus Porcius Cato|Gato Gozh]]". — [[Marcus Annaeus Lucanus|Lucanus]], [http://www.thelatinlibrary.com/lucan/lucan1.shtml ''Pharsalia'', I-128]. ;''Vide infra'' :"Gwelit (amañ) izeloc'h". Evit kas d'ul lec'h pelloc'h en ur skrid. Berraet alies dre ''infra'' hepken. ;''Vide supra'' :"Gwelit (amañ) uheloc'h". Evit adkas d'ul lec'h kentoc'h en ur skrid. Berraet alies dre ''supra'' hepken. ;''Video meliora proboque deteriora sequor'' :"Ar mad a welan, hag a garan, hag an droug a ran". Komzoù lakaet e genoù [[Medea]]). — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met7.shtml ''Metamorphoses'' VII:20-21]. ;''Videre nostra mala non possumus ; alii simul delinquunt, censores sumus'' :"Ne c'hallomp ket gwelet hor sioù ; bezet tud all fazius war an dro, setu-ni barnerien". — [[Phaedrus]], ''Fabulae'', [https://books.google.fr/books?id=RCrkg1xaoXYC&pg=PA114&lpg=PA114&dq=videre+nostra+mala+non+possumus+alii+simul+delinquunt+censores+sumus&source=bl&ots=3BVoONFQ8p&sig=F1zsoWcwhzGeS1tb9AdDm8mkw-c&hl=fr&sa=X&ei=OWR0VfioO4TTU9v5g5gP&ved=0CFgQ6AEwBw#v=onepage&q=videre%20nostra%20mala%20non%20possumus%20alii%20simul%20delinquunt%20censores%20sumus&f=false ''Liber IV, Fabula X : De Vitiis Hominum]. ;''Vigilantibus non dormientibus iura succurrunt'' :"Ar [[gwir (lezenn)|gwir]] a sikour ar re a zo war evezh, ket ar re a zo kousket". N'eo ket a-walc'h d'an den gouzout emañ al lezenn diouzh e du, ret eo dezhañ en em zifenn. ;''Vilicus ne sit ambulator'' :"Ar feurmer n'eo ket ur pourmener". — [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]], [http://www.thelatinlibrary.com/cato/cato.agri.html ''De Agri Cultura'' V, 2]. ;''Vim vi repellere licet'' :"Aotreet eo diarbenn an nerzh dre an nerzh". Evit en em zifenn. ;''Vincere scis, Hannibal, victoria uti nescis'' :"Gouzout a rez trec'hiñ, Hannibal, implijout an trec'h n'ouzez ket". Ar jeneral Maharbal da [[Hannibal Barca]] a-choude trec'h [[Cannae]] e 216 kent J-K, pa ne fellas ket da Hannibal mont war-eeun da-gaout Roma. — [[Titus Livius]], [http://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.22.shtml#51 ''Ab Urbe Condita Libri'' XXII-51]. ;''Vindica te tibi'' :"Azgoulenn da-unan". Azgoulenn da wirioù warnout-te, bez perc'henn warnout a-nevez — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep1.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'' I, 1]. ;''Vinum animi speculum'' :"Melezour an ene eo ar gwin". Pa vez mezv an den e weler e demz-spered gwirion. ;''Vinum aqua miscere'' :"Lakaat dour er gwin". Bezañ izeloc'h e gribenn. ;''Vinum et musica laetificant cor'' :"Gwin ha sonerezh a laouena ar galon". ;''Vir bonus dicendi peritus'' :"Un den mat a oar komz". Termenadur ar prezeger, hervez [[Marcus Fabius Quintilianus|Quintilianus]], [http://www.thelatinlibrary.com/quintilian/quintilian.institutio12.shtml ''Oratoria'' XII, 1.I], a-zivout [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]]. ;''Vir ex virtute'' :"An den dre ar vertuz". Sturienn Skol Itron Varia Gwengamp. ;''Vires acquirit eundo'' :"Nerzh a zastum en ur vont". Sturienn [[Melbourne]]. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 175]. ;''Virgo intacta'' :"Gwerc'h dibistik". Ur [[Gwerc'hded|werc'h]], ur vaouez n'he deus biskoazh bet darempredoù revel. ;''Viribus unitis'' :"Nerzhioù an unaniezh". <q> Kant neudenn / A ra kordenn </q>. ;''Virtus post nummos'' :"Ar vertuz war-lerc'h an arc'hant". ;''Virtus unita fortior'' :"An nerzh eo vertuz an unaniezh". Sturienn [[Angola]]. [[Restr:Coat of arms of the Italian Air Force.svg|thumb|<div class="center">''Virtute siderum tenus''<br>''Aeronautica Militare'', Italia</div>]] ;''Virtute siderum tenus'' :"Gant kadarnded trema ar stered". Sturienn [[aerlu]] [[Italia]]. ;''Vis comica'' :"An nerzh fentus". Ar galloud da lakaat an dud da c'hoarzhin. ;''Vis consili expers mole ruit sua'' :"An nerzh hep ar spered a zisac'h dindan e dolz". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'', III, IV, 65]. ;''Vis experiri amicum? Calamitosus fias'' :"Ha c'hoant hoc'h eus da amprouiñ ur mignon ? Troit da walleürus". — [[Marcus Terentius Varro]], [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/varron/sentences.htm ''Sententiae Varronis'' VI, 21]. ;''[[Vis grata puellae]]'' :"Feulster c'hoantaet gant ar plac'h". Deveret eus ''grata est vis ista puellis'' "Mat eo ar galloud-se evit ar merc'hed" — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis1.shtml ''Ars Amatoria'' I:673-674]. ;''Vis maior'' :"Rediezh vuiek". ;''Vita brevis, ars longa, occasio praeceps, experimentum periculosum, iudicium difficile'' :"Berr ar vuhez, hir an arz (da zeskiñ), berrbad an degouezh, dañjerus an arnodiñ, diaes ar barn". Diwar-benn arz ar [[mezegiezh|vezegiezh]]. — [[Hippokrates]], [https://books.google.fr/books?hl=fr&id=_vPKvaXuU-0C&q=ars+longa#v=snippet&q=ars%20longa&f=false Αφωρισμων / ''Sententiae'' I-1]. ;''Vita enim mortuorum in memoria est posita vivorum'' :"Buhez ar re varv zo dalc'het en eñvor ar re vev". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/phil9.shtml ''Oratio Philippica Nona'', 10-V]. ;''Vita mutatur non tollitur'' :"Kemmet eo ar vuhez, tennet n'eo ket". Mervel n'eo ket daskor ar vuhez, hogen tremen d'ur vuhez welloc'h.<ref>{{fr}} {{la}} ''Le Paroissien Complet Latin-Français à l'usage du diocèse de Toulouse'', 1826-1856 [https://books.google.fr/books?id=aMTli8h_7HEC&pg=PA743&lpg=PA743&dq=messe+des+morts+en+latin&source=bl&ots=6IXTVZAHK7&sig=Gxz2Kz--hj8cxfWfjn74zRD2_-I&hl=fr&sa=X&ei=dsp1VYmuCMTzUs2VgZgI&ved=0CD4Q6AEwBDgU#v=onepage&q=tollitur&f=false Rakger da Gounlid an Anaon, p. 690].</ref>. ;''Vitiantur et vitiant'' :"Siek ha sier". Un elfenn ''vitiantur et vitiant'' en ur gevrat a c'hall diwiriekaat ar gevrat en he fezh. ;''Vitiantur sed non vitiant'' :"Siek hogen ket sier". Un elfenn ''vitiantur sed non vitiant'' en ur gevrat ne c'hall ket diwiriekaat ar gevrat en he fezh. ;''Vive et me ama'' :"Bev ha kar ac'hanon ". A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. A seblant savet diwar skouer ar frazenn izeloc'h, ''Vive valeque''. ;''Vivere est cogitare'' :"Prederiañ eo bevañ". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/tusc5.shtml#38 ''Tusculanae Disputationes'' V, XXXVIII, 111]. ;''Vive valeque'' :"Bev ha bez yac'h". A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. — [[Horatius]] [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm2.shtml ''Sermones'', II, 2.5]. ;''Vivit sub pectore vulnus'' :"Er galon e vev ar c'hloaz". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 67]. ;''Vixit'' :"Bevet en (he) deus". Gant ar ger-se e veze kemennet marv un den gant ar Romaned. ===Vo=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg|thumb|''Sant Yann ar Badezour'', [[Tizian]], ~1541]] ;''Volenti non fit iniuria'' :"Da neb a asant ne vez graet dismegañs ebet". Mard en em laka un den en ur blegenn en ur c'houzout e c'hall c'hoarvezout droug gantañ ne c'hall ket sevel klemm a-enep ar gevrenn all. ;''Vota superis reddite'' :"Sevenit ho kouestl d'ar re zivarvel". — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedrapp.html ''Fabularum aesopiarum libri quinque'', ''Appendix Perrotina Fabularium'', ''De oraculo Apollinis'', VIII]. ;''Votum Solvit Libens Merito'' :"A galon vat en deus graet hervez e c'houestl". A veze skrivet war an ''[[#Ex|ex-voto suscepto]]''. Berraet e ''V. S. L. M.'' alies. ;''Vox clamantis in deserto'' :"Ar vouezh o huchal en dezerzh". Respont roet gant [[Yann ar Badezour]] pa voe goulennet outañ « Piv out-te ? » A vez implijet gant kelennerien er c'hlas da ziskouez ne vezont ket selaouet nemeur. Ur ster all a vez roet d'ar bomm kemeret evel sturienn Dartmouth College, e [[New Hampshire]], [[SUA]] : "mouezh an deskadurezh eo ar skol e gouelec'h New Hampshire" — [[Vulgata]], [[Levr Izaia]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/isaiah.shtml#40 40:3]. ;''Vox populi vox dei'' :"Mouezh Doue eo mouezh ar bobl". Eus youl ar bobl eo ez eus kaoz. Berraet dre ''vox populi'' hepken alies, evit komz eus "mouezh an dud goulennataet" gant ar ''[[media]]''. ===Vu=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:BG-Lovere-201-meridiana.jpg|thumb|[[Horolaj|Horolaj-heol]] skrivet ''Vulnerant omnes, ultima necat'' warnañ]] ;''Vulgare amici nomen sed rara est fides'' :"Boutin eo an anv « mignon » hogen rouez eo ar vignoniezh". — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedr3.html ''Fabulae'', III, IX]. ;''Vulgus vult decipi, ergo decipiatur'' :"Fellout a ra d'an dud voutin bezañ touellet, neuze ra vint touellet".<ref name="DWO" /> ;''[[Vulnerant omnes, ultima necat]]'' :"An holl a c'hloaz, an diwezhañ a lazh". Eus an eurioù ez eus kaoz amañ : war an [[horolaj-heol|horolajoù-heol]] e lenner kement-se alies. ;''[[Vulpes et uva]]'' :"Al louarn hag ar rezin". — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedr4.html ''Fabulae'', IV, III : ''De Vulpe et uva'']. ;''[[Vulpes pilum mutat, non mores|Vulpem pilum mutare, non mores]]'' :"Kemmañ e vlev a ra al louarn, kemmañ e zoare da vevañ ne ra ket". — [[Suetonius]], ''De via Caesarum'', [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.vesp.html ''Vita Divi Vespasiani'' XVI, 2]. ;''Vultus est index animi '' :"Melezour an [[ene]] eo an dremm". ==Daveoù== ===Levrioù=== ;{{en}} *Adolf Berger, ''Encyclopedic Dictionary of Roman Law'', Lawbook Exchange, 2014, {{ISBN|978-1-58477-142-5}} *Laura Gibbs, ''Latin Via Proverbs: 4000 Proverbs, Mottoes and Sayings for Students of Latin'', Laura Gibbs, 2006 (ASIN: B00262PY4W) ;{{fr}} *C. de Méry, ''Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes". 1828 *Jacques Michel, ''Memento de locutions latines'', Guérin Canada, 2001 — {{ISBN|978-2-760-17087-2}} *Nathan Gigorieff, ''Citations latines expliquées'', Éditions d'Organisation, 2003 — {{ISBN|978-2-708-13529-1}} *Gabriel Montagnier, Serge Guincherd, ''Locutions latines juridiques'', Dalloz, 2007 — {{ISBN|978-2-247-07078-7}} *Marie-Dominique Porée-Rongier, ''Les expressions grecques et latines'', First, 2007 — {{ISBN|978-2-754-00477-0}} ===Kenrouedad=== *{{en}} {{la}} [http://www.thelatinlibrary.com/ ''The Latin Library''] – Skridoù latin klasel. *{{en}} {{la}} [http://latinviaproverbs.pbworks.com/w/page/15130829/FrontPage ''Latin Via Proverbs''] *{{es}} {{la}} [http://latin.dechile.net/ ''Frases y Citas en Latín''] *{{fr}} {{la}} [http://www.lexilogos.com/latin/gaffiot.php Geriadur Gaffiot latin-galleg (1934)] *{{fr}} {{la}} [http://www.locutio.net/modules.php?name=Encyclopedia&op=list_content&eid=1 ''Locutio – Expressions et Citations Latines''] ==Notennoù== {{Daveoù|bannoù=2}} ==Gwelet ivez== *[[Lavaroù latin ar gwir]] [[Rummad:Rolloù]] [[Rummad:Lavaroù latin]] 818zop9cywgbg91i3ivo2jlfgr9nllf 0 26678 2203506 2129409 2026-11-02T21:42:17Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203506 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Republik Alba''' a voe ur stad a badas etre an [[10 a viz Here]] 1944 hag an [[2 a viz Du]] [[1944]] en [[Alba (CN)|Alba]], en hanternoz [[Italia]], evel ma oa an dud o [[Luskad rezistañs en Italia|stourm]] ouzh ar [[faskouriezh]] italian e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. Bet e oa bet unan eus an tiriadoù lesanvet gant o harperien [[Republikoù partizan Italia]]. Kemer a reas anv ur [[Republik Alba]] all a oa bet etre [[1796]] ha [[1801]] e [[Piemonte]]. == Istor == === Dalchidigezh Alba === Abaoe sizhunvezioù e oa tagadennoù gant ar bartizaned war ar gêr. Ar gwarnizon faskour ne oa ket entanet da chom ha klask a rae un doare da gellet mont kuit hep bezañ taget <ref>https://web.archive.org/web/20250207121206/https://www.piemonteitalia.eu/en/curiosita/alba-la-prima-repubblica-partigiana</ref>. D'an 10 a viz here 1944, tro 2000 partizan a oa bet oc'h aloubiñ kêr gant nebeut-tre a stourmoù dre ma oa aet kuit an unvezioù faskour renet gant [[Ippolito Radaelli]] goude un emglev gant ar bartizaned dindan evezh hag harp [[Kuria|C'huria]]. Ar bartizaned a oa evit darn anezho divizionoù [[Alpini]] (troadegiezh-menez) renet gant ar major [[Enrico Martini]]. === Ar gouarnamant partizan === Ar beli war kêr a oa bet roet da Carletto Morelli, padal evit ar pezh a oa ar beli melestradurel trevour e oa chomet dindan galloud tud choazet eus ar vro. Devezh kemeridigezh ar gêr a oa bet savet un dibunadeg gant ar bartizaned gant maouezed ivez, goulennet e oa bet dezhi chom hep kemer perzh gant pennoù ar Rezistañs italian met nac'het o devoa. Ne oa ket bet degemeret mat rak gwisket he oant gant dilhad paotred hag armoù. <ref>« Fu la più selvaggia parata della storia moderna : solamente di divise ce n’era per cento carnevali… Cogli uomini sfilarono le partigiane, in abiti maschili, e qui qualcuno tra la gente cominciò a mormorare : – Ahi, povera Italia ! – perché queste ragazze avevano delle facce e un’andatura che i cittadini presero tutti a strizzare l’occhio. I comandanti, che su questo punto non si facevano illusioni, alla vigilia della calata avevano dato ordine che le partigiane restassero assolutamente sulle colline, ma quelle li avevano mandati a farsi fottere e s’erano scaraventate sulla città !!!… », Beppe Fenoglio, I ventitre giorni della città di Alba, in Gabriele Pedullà (dir.), Racconti della Resistenza, Turin, Einaudi, 2005, p. 90</ref>. === An enep-argad faskour === [[Restr:La guerra civile nelle Langhe e monferrato (estate-autunno 1944).svg|thumb]] Unvezioù faskour a oa bet o bodañ e Bra ha Pollenzo gant soudarded all o tont eus [[Torino]]. Klasket o devoa tremen dre roudour [[Tanaro]] goude ar 24 a viz Here met talet e oant bet. Kollet o devoa 11 soudard, ar c'homandant e-touez anezho.<ref>L.M. Grassi, "La Tortura di Alba e dell'albese", ed. Paoline, 1973</ref> ==== Fin ar Republik ==== Noz an 2 a viz Du 1944, ar faskourien harpet gant departamanatoù ar Vrigadenn Zu eus Torino ha Cuneo o devoa treuzet ur pont e Pollenzo hag ar roudour e stêr Tanaro ha nebeut amzer goude-se e oant deuet-tre kêr. Ar bartizaned saouzanet gant an dagadenn bliv ha nerzhus hag int nebeutoc'h eget ma oant bet pa oa aloubet kêr ganto, gant kudennoù dafariñ ha kehentiñ, a oa bet rediet terc'hout er menezioù. Kollet e oa bet etre 16 ha 100 partizan lazhet ha kalz gloazidi a oa bet etre 10 ha 80 d'an nebeutañ. Evit ar faskourien ne ouier ket, 4 marv ha 10 gloazet hervez ar aprtizan [[Beppe Fenoglio]]. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Istor Italia en XXvet kantved]] [[Rummad:Republikoù partizaned Italia]] 6djx0ouu1ppy8htw6sixqvtf323dmt4 0 31334 2203458 2188439 2026-11-02T13:30:34Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203458 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Les Contes de ma Mère l'Oye''}} {{Danvez pennad}} [[Restr:Perrault - Contes - Manuscrit 1695 - Frontispice.jpg|thumb|Ur bajenn eus an dornskrid, a-raok an embannadur.]] [[Restr:Puss-in-Boots-1695.jpg|thumb|Un embannadur eus ''Les Contes de ma Mère l'Oye'', oberenn [[Charles Perrault]], e 1695.]] [[Restr:Perrault1.jpg|thumb|''Ma Mère l'Oy''e, skeudennet gant [[Gustave Doré]]]] [[Restr:Baum_poster_1b.jpg|thumb|upright 1.4|Skritell da vrudañ oberennoù ar skrivagner amerikan Baum a skrive ''Popular Books For Children'' [[1901]]. War ar skritell e welomp anv eus ''Father Goose'']] {{commonscat}} '''''Les Contes de ma Mère l'Oye''''' zo un dastumad eizh kontadenn c'hallek e [[komz-plaen]] skrivet gant [[Charles Perrault]] e [[1697]], a zo bet embannet dindan an titl ''Histoires ou contes du temps passé, avec des moralités : Contes de ma mère l'Oye''. Hiziv ez eo un oberenn glasel el lennegezh evit ar vugale, ma'z eo damankouaet oberennoù all ar skrivagner. == Talbenn == ''Ma Mère l'Oye'' zo un anv ijinet, hini ar goueriadez a gont an istorioù, ur vaouez eus ar seurt a oa anavezet gant lennerien an oberour. Kentañ meneg eus ''Ma Mère l'Oye'' a gaver e [[1660]] en ur gelaouenn sizhuniek anvet ''La Muse Historique'' dindan pluenn [[Jean Loret]]. Gant Perrault eo e vo brudet ar vaouez kaezh. == Ar c'hontadennoù == * ''[[Ar Goantenn e Koad ar C'housk]]'' (''La Belle au Bois Dormant'') * ''[[Kabellig Ruz]]'' (''Le Petit Chaperon rouge'') * ''[[Paotr e varv glas]]'' (''Barbe Bleue'') * ''[[Kazh e heuzoù]]'' (''Le chat botté'') * ''[[Ar Boudiged]]'' (''[[Les fées]]'') * ''[[Luduennig]]'' (''Cendrillon ou la petite pantoufle de verre'') * ''[[Bechenneg]]'' (''Riquet à la houppe'') * ''[[Meudig]]'' (''[[Le Petit Poucet]]'') Teir danevell, bet skrivet a-raok, zo bet staget ouzh an dastumad. * ''[[La Marquise de Saluces ou la patience de Grisélidis]]'' ([[1691]]) * ''[[Les Souhaits Ridicules]]'' ([[1694]]) * ''[[Kroc'hen Azen]]'' (''Peau d'Âne'') (1694), ha n'hall ket ar vugale kompren en he stumm orin, met embannet eo bet en ur stumm azasaet outo. ===E brezhoneg=== An holl gontadennoù-se zo bet embannet e stumm pe stumm e brezhoneg evit ar vugale. Lod a gaver e dastumad [[Levrioù ar vugale]], embannet er [[bloavezhioù 1950]] ha [[bloavezhioù 1960|1960]] gant [[Per Denez]] e ti [[Al Liamm]]. == Orin == Lakaet e oa bet al levr dindan anv mab an oberour (ganet e [[1678]]) pa voe embannet. Oberennoù all a zeuas a-zindan pluenn Charles Perrault, met homañ eo an hini vrudetañ. N'en deus ket ijinet ar c'hontadennoù, met gwisket en deus en un doare lennegel koñchennoù a veze kontet d'ar vugale en e amzer gant mitizhien ha magerezed diwar ar maez. Eveltañ e reas [[Anatol ar Braz]] pa dapas brud gant ''La Légende de la Mort'', al levr savet diwar gontadennoù brezhonek klevet gantañ. Awenet eo bet Perrault ivez gant kontadennoù ar skrivagner [[italia]]n [[Giambattista Basile]], en doa dastumet kontadennoù e [[Kreta]] ha savet ul levr ganto. == E saozneg == E [[1729]] e voe embannet e saozneg troidigezh levr Perrault, ''Histories or Tales of Past Times, Told by Mother Goose''. Diwar neuze e teuas ''Mother Goose'' da vezañ mamm an holl gontadennoù hag an holl rimadelloù. == Ar penntudennoù == ;Ar roñfl Ar roñfl n'en deus ken c'hoant nemet debriñ an haroz. Skeudenniñ a ra ar c'hoant dall a zegas distruj ha war un dro an tad a ranker diskar da zont e-maez ar vugaleaj. ;Ar [[gwrac'h|wrac'h]] Skeudenn ar vamm hek eo-hi, kemmesket a-wechoù gant hini al [[lezvamm]], a harz karantez an tad ouzh e vugale. Mirout ouzh an haroz a vont war-raok a venn ober, distruj anezhañ a-wechoù, dre gwidreoù ha troioù hud. ;Ar briñsez hag ar priñs yaouank koant Ar briñsez n'eus ket dezhet dezhi c'hoazh petra eo ar garantez. Ret eo dezhi erruout en oad ar gaezouregezh a-raok. Gwadañ a-greiz-holl a ra Koantenn Koad ar C'housk pa vroud he biz gant un nadoz, evel ma wad ar plac'hig pa zegouezh hec'h amzerioù kentañ, met ur pennad e rank gortoz c'hoazh, evel ar Goantenn gant he fennad kousk hir, a-raok ma vo prest da amprouiñ ar garantez en he c'hig. *''Gwelout ar pennadoù [[gwerc'h]] ha [[dimezell]].'' ;Ar Bleiz ==Ar skrid== == Liammoù diavaez== *{{en}} [https://web.archive.org/web/20070516232949/http://www.childrensnursery.org.uk/ ''19th century illustrated Mother Goose, 6 complete versions from different authors/publishers''] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20041108053610/http://www.geocities.com/utherworld/seasons/mothergoose.html ''The Real Mother Goose''] *{{en}}[https://web.archive.org/web/20070927182525/http://www.antiquebooks.net/cgi-bin/bookfront?book=14&cookie=no&userid=1155502953a ''Baby's Mother Goose from Golden Books Publishing''] *{{en}}[http://www.gutenberg.org/etext/17208 ''The Tales of Mother Goose by Charles Perrault''] *{{en}}[http://www.gutenberg.org/etext/10607 ''The Real Mother Goose''] *{{en}}[http://www.gutenberg.org/etext/4901 ''The Only True Mother Goose Melodies''] *{{en}}[http://www.gutenberg.org/etext/5312 ''Mother Goose in Prose''] [[Rummad:Contes de ma mère l'Oye|*]] [[Rummad:Levrioù ar XVIIvet kantved]] 4qycw9vkx6btva4rczpf3gbfdia0fts 0 33935 2203505 1727472 2026-11-02T21:27:43Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203505 wikitext text/x-wiki [[Restr:Montagem Recife (3).jpg|thumb|200px|dehou|Skeudennaoueg.]] '''Recife''' eo kêr-benn [[stadoù Brazil|stad]] [[Pernambuco]], war aod ar [[Meurvor Atlantel]], e biz [[Brazil]]. Diazezet e voe e 1537, ha gant se eo ar goshañ eus kêrioù-penn stadoù Brazil. 1,55 milion a dud zo o chom enni (2012) (3,7 milion ma konter ar veurgêr), hag ar pempet kêr eo er vro evit a sell ar boblañs. == Gevellerezh == Ar c'hêrioù gevellet gant Recife: * {{Gevelliñ|Porto|Portugal|Portugal}} * {{Gevelliñ|Guangzhou|Sina|China}} * {{Gevelliñ|Naoned|Breizh|Brittany}} ==Liammoù diavaez== *{{pt}} [https://web.archive.org/web/20140724090852/http://www2.recife.pe.gov.br/?i=1 Lec'hienn ofisiel kêr] [[Rummad:Kumunioù Pernambuco]] 6uqjc4tx6as2zzx7izgm6bkkd7k2x4p 0 34383 2203471 2186119 2026-11-02T16:08:30Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203471 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Melleg | anvYezh = ''Mèlae'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Mellé'' | skeudenn = Mellé (35) Mairie.jpg | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Roazhon]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Felger-Gwitreg|Felger-Gwitreg]] | kanton = [[Kanton Felger-2|Felger-2]] | etrekumuniezh = [[Felger Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Felger]] | cp = 35420 | maer = Olivier Poste | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 15.5 | hedred = -1.1875 | ledred = 48.4888888889 | uk = 183 | ubi = 129 | ubr = 196 | lec'hienn web = }} ::[[Restr:Confusion colour.svg|20px|]]''Arabat eo droukveskañ gant [[Mellag]].'' '''Melleg''' (''{{lang|fr|Mellé}}'' e galleg) zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Felger-2]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Douaroniezh == == Anv == * J.-Y. Le Moing, Erwan Vallerie ː '''Meleio''', 1241 '''Gerdarzh''' ː J.-Y. Le Moing ː sur-awalc'h diwar galianeg ̈''mello'' = krec'h, run. == Ardamezioù == == Istor == ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 47 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,37% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=597 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; unan anezhe a varvas d'an [[22 a viz Eost]] [[1914]] en [[Emgann Rossignol]] e [[Belgia]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=5619460 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur soudard d'an [[10 a viz Mae]] 1959 e [[Thiers (Aljeria)|Thiers]] e [[Douar Drâ Barrouta]] e departamant [[Kabilia|Kabilia Veur]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=5328201 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Mellé2.JPG|An iliz katolik. Mellé (35) Ancien presbytère - Extérieur - 01.jpg|Ar presbital. Mellé (35) Croix de l'ancien presbytère - 01.jpg|Ar groaz. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Varzhin'', gant lodennoù eus ar {{XVvet kantved}}. * Ar presbital kozh hag e groaz. <gallery> Mellé (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=597 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1000 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2011 |p1=810 |p2=885 |p3=806 |p4=738 |p5=706 |p6=678 |p7=680 |p8=673 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == * [[Albert Bouvet]] (ganet e 1930), marc'hhouarner breizhat. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De la Barberie.gif|80px]] |'''de la Barberie''', Aotrounez al lec'h se |''En glazur e leon en aour o zerc'hel en e bav dehoù ur c'hleze en argant; e gab en argant karget gant teir brizhenn erminig en sabel'' |- | | | |} == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{commonscat|Mellé}} * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20260611201216/http://melle-durable.com/ Mellé village durable] * {{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35174 Melleg war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{fr}}Jean-Yves Le Moing : ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne''. Coop Breizh. Spezed. 1990 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 * {{fr}}Jean-Yves Le Moing : ''Noms de lieux de Bretagne''. Christine Bonneton Editeur. 2007 == Daveoù ha notennoù == <references/> [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] sblmk1httz5exoqe74hc5pexxybt1dw 0 37258 2203459 1988569 2026-11-02T13:37:19Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203459 wikitext text/x-wiki [[File:Godwin WikiWorld.png|thumb|Skeudenn (ha displegadenn e saozneg) diwar-penn penaos e tro ur gaoz hag a zo o vont da lakaat un tabuter da c'hounit ur poent Godwin.]] [[Image:MikeGodwin.jpg|thumb|Mike Godwin]] '''Lezenn Godwin''' a vez graet eus ar bomm-lavar distaget e [[1990]] gant [[Mike Godwin]] : « Seul hiroc’h ur gaoz war [[Usenet]], seul dostoc'h ouzh 1 e vo ar vartezeadenn n'echuo ket hep ober anv eus an [[nazi]]ed pe eus [[Adolf Hitler|Hitler]]»<ref name=" ">Frazenn orin: « {{lang|en|''As a Usenet discussion grows longer, the probability of a comparison involving Nazis or Hitler approaches 1.''}} »</ref>. En ur gaozeadenn, reiñ ur '''poent Godwin''' a zo kement ha lavarout d’ar c’hengaozeer emañ oc’h en em zivrudañ o tiskouez ur wech adarre pegen gwir eo lezenn Godwin. ==Displegadurioù== <div style="float:right;margin:0 0 0.5em 1em;font-size:75%"> ____ ____ ____ ____ ____ ____ ____ / __) (____) (____) (____) (____) (____) (__ \ |_| |_| _ _ _ _ _ | | / | _ __ ___ (_)_ __ | |_ | | | | | | | '_ \ / _ \| | '_ \| __| | | |_| | | | |_) | (_) | | | | |_ |_| _ |_| | .__/ \___/|_|_| |_|\__| _ | | |_| | | | | | | |_| ____ _ _ |_| _ / ___| ___ __| |_ _(_)_ __ _ | | | | _ / _ \ / _` \ \ /\ / / | '_ \ | | | | | |_| | (_) | (_| |\ V V /| | | | | | | |_| \____|\___/ \__,_| \_/\_/ |_|_| |_| |_| _ _ | |__ ____ ____ ____ ____ ____ __| | \____) (____) (____) (____) (____) (____) (____/ </div> Diazezet eo ar reolenn war ar vartezeadenn-mañ : ma vez hir ha padus ar gaoz e tomm an [[empenn]]où e [[klopenn]]où tud zo, ha lod anezho a gav gwelloc’h ober gant [[kunujenn]]où eget gant [[arguzenn]]où, a zo berroc'h ganto, darn a wel kunujennoù e-lec’h n’eus ket, darn a gred implij evel arguzennoù keñveriadennoù diboell. Neuze, dre ma vez sellet ouzh an [[naziegezh]] evel ar gwashañ [[ideologiezh]], e vez gwelet pep dave dezhi gant ur c’hengaozeer evel c’hwitadenn ar gaozeadenn, pa ne oa ket danvez ar gaoz. Neuze e vez poent echuiñ ar gaoz, ne zeuio netra ken eus an dael. Lavaret e vez eo bet '''tizhet poent Godwin ar gaoz'''. ==Poent ha poent== Ur ster all a zo d’an droienn '''poent Godwin''' avat: roet e vez '''ur poent Godwin''' d’an hini a ro tro d’ar re all da welout ur wech c’hoazh pegen gwir eo lezenn Godwin seul wech ma vez degaset en ur gaoz an dave da [[Adolf Hitler|Hitler]], d’an [[naziegezh]], pa ne oa ket eus se e oa kaoz. Gwiriañ lezenn Godwin a zo, e folkloraj [[Usenet]], kement ha bezañ koll en un diviz. ==Notennoù== <references/> ==Gwelet ivez== ===Mammskrid=== * {{en}} [http://groups.google.com/group/rec.arts.sf-lovers/msg/84426456ad1724f2 Pennad eus Usenet ha Godwin o tisplegañ e reolenn] * {{en}} Un [https://web.archive.org/web/20131115174948/http://www.wired.com/wired/archive/2.10/godwin.if.html Pennad eus ''Wired''] skrivet gant Mike Godwin o tisplegañ e lezenn ». * {{en}} [http://www.faqs.org/faqs/usenet/legends/godwin/] (''the Godwin's Law [[FAQ]]'') [[Rummad:Kenrouedad]] a35wwiholj4ikm0u6sqh3dz0lbk5g31 0 37385 2203550 2182543 2026-11-03T08:37:20Z ~2026-58441-52 95048 a oa em eus chenhet 2203550 wikitext text/x-wiki [[Restr:Paul_Gauguin_111.jpg|thumb|''[[Emboltred e tog]]'', ([[1893]])<br>[[Mirdi Orsay]], [[Pariz]]]] [[Restr:Paul_Gauguin_036.jpg|thumb|''La danse des quatre bretonnes'' ([[1888]])<br>[[Neue Pinakothek]] - [[München]]]] [[Restr:Paul Gauguin 135.jpg|thumb|[[Vairumati]]]] '''Paul Gauguin''' ([[7 a viz Mezheven]] [[1848]] - [[8 a viz Mae]] [[1903]]) a oa un arzour [[Goudetrivliadelouriezh|postimpresialour]] eus dibenn an {{XIXvet kantved}}, liver, kizeller, engraver, prier ha skrivagner. Levezonet en deus an [[arz modern]] en {{XXvet kantved}} hag e zoare da zispakañ ster ar sujedoù el livadurioù, dindan levezon ar [[bevennouriezh|vevennouriezh]], en deus digoret an hent d’ar [[kentidigouriezh|gentidigouriezh]]<!-- ha d’an distro d’ar [[pastoral]]-->. Brudet eo e daolennoù diwar-benn [[Breizh]] ha [[Tahiti]]. Unan eus pennoù luskerien [[Skol Pont-Aven]] e oa. Brudet eo ivez evit e zarempredoù gant [[Vincent van Gogh|Vincent]] ha [[Theo van Gogh (gwerzher)|Theo]] van Gogh. Goude e varv e teuas arz Gauguin da vezañ brudet : da skouer e poagnias kalz ar gwerzher arz [[Ambroise Vollard]] evit aozañ [[Diskouezadeg arz|diskouezadegoù]] e diwezh e vuhez hag a skoazellas aozañ div ziskouezadeg vras e Pariz goude e varv<ref>{{cite book |url=https://archive.org/stream/cataloguedesouvr1903salo#page/68 |author=Salon d'Automne |author-link=Salon d'Automne |year=1903 |title=Catalogue de peinture, dessin, sculpture, gravure, architecture et arts décoratifs: exposés au Grand Palais des Champs-Élysées |publisher=Ch. Hérissey |location=Evreux |page=69 |lccn=2011228502}}</ref><ref>{{cite book |url=https://archive.org/stream/cataloguedesouvr1906salo#page/190 |author=Salon d'Automne |author-link=Salon d'Automne |year=1906 |title=Catalogue des ouvrages de peinture, sculpture, dessin gravure, architecture et art décoratif |publisher=Société du Salon d'automne |location=Paris |lccn=43031163 |page=191}}</ref>. == E vuhez == === Yaouankiz === [[File:Gauguin La mère de l'artiste.jpg|thumb|upright|''Aline Marie Chazal Tristán, (1825–1867) "Mamm an arzour"'', 1889, [[Staatsgalerie Stuttgart]]]] [[File:Flora Tristan 1838.JPG|thumb|upright|right|Flora Tristan (1803–1844), mamm-gozh Gauguin a-berzh mamm, e 1838]] Ganet e oa Gauguin e Pariz d'ar 7 a viz Even [[1848]], bloavezh [[Dispac'hoù 1848|an dispac'hoù]] en Europa a-bezh. Mab e oa da Guillaume ''Clovis'' Pierre Gauguin (1814-1849) ha da Aline Chazal (1825-1867), e bried. E dad, ur c'hazetenner [[frankizouriezh|frankizour]] a oa ganet en un [[tiegezh]] embregerien eus [[Orleañs]]<ref>Bowness, 1971, p. 3 : "Clovis came from Orléans, and there is nothing in the Gauguin family history of market gardeners and small businessmen to suggest an artistic temperament".</ref>, a voe dleet dezhañ tec'hout diouzh Frañs d'an ampoent ma oa bet serret e gazetenn gant ar gouarnamant<ref>Bowness, 1971, p.3-4</ref>. Mamm Gauguin a oa 22 vloaz ha merc'h e oa da André Chazal, un engraver, ha da [[Flora Tristan]], ur skriverez hag emsaverez el luskadoù sokialour kentañ. Terriñ a reas o eured pa voe taget Flora gant he gwaz, diwar-se e voe kondaonet hemañ da ugent vloaz [[toull-bac'h]] evit bezañ esaet muntrañ anezhi<ref>Bowness, 1971, p. 3</ref>. Mamm-gozh Paul Gauguin eus tu e vamm, Flora Tristan, a oa bastardez Thérèse Laisnay ha Don Mariano de Tristan Moscoso. Ne ouzer ket kalz a draoù diwar-benn tiegezh Thérèse, ma oa maouez a noblañs pe un avantourez<ref>Bowness, 1971, p. 3 : "… Thérèse Laisnay, whose background nothing whatever is known…whether she was an aristocrat or adventuress, it is impossible to say."</ref>. Don Mariano, ofiser an [[Dragon (soudard)|Dragoned]], a oa ezel un tiegezh tudjentil spagnol eus kêr [[Arequipa]] er [[Perou]]. Izili tiegezh pinvidik Tristan Moscoso o doa kargoù uhel er Perou<ref>Bowness, 1971, p. 3</ref>. Da Bariz e tilojont e 1803. Marv dic'hortoz Don Mariano a lakaas e vestrez hag e vugel, Flora, da gouezhañ er baourentez<ref>Bowness, 1971, p.3</ref>. Un tamm leve dister a-berzh kerent e dad a resevas Flora. Mont a reas d'ar Perou gant ar spi gounit ul lodenn vrasoc'h eus pinvidigezhioù tiegezh Tristan Moscoso. C'hwitañ a reas, met da-c'houde ec'h embannas un [[danevell veaj]] ha noa graet berzh hag a vroudas anezhi mont daved al lennegezh e 1838. Reiñ skoazell a reas Mamm-gozh Gauguin da sevel diazez luskadoù dispac'hel 1848. Evezhiet gant polis Bro-C'hall e veaje a-dreuz ar Frañs da brezeg e bodadegoù ma c'halve ar broleterien da unaniñ. Skuizh-marv e faganas e Bourdel hag e varvas eno e miz Du 1844.<ref>Bowness, 1971, p. 3</ref>. Idolenn he mab-bihan Paul e oa, ha derc'hel a reas skouerennoù eus he levrioù gantañ betek fin e vuhez<ref>Bowness, 1971, p. 3</ref>. E 1850, Clovis Gauguin a guitas Pariz, dindan ren [[Napoleon III]], da vont da Berou gant e wreg Aline hag e vugale yaouank en esper sevel ur gazetenn nevez eno, gant sikour kerent e wreg e Suamerika<ref>Bowness, 1971, p. 4</ref>. Mervel a reas diwar un taol kalon war an hent hag Aline a erruas er gêr-benn, [[Lima]], intañvez, asamblez gant Paul a oa 18 miz hag e c'hoar 2 vloaz, Mari. Degemeret e oa bet gant he goureontr eus tu he zad, Don Pio Tristan Moscoso, a oa tad-kaer da [[José Rufino Echenique]], hag hemañ a zeuio prezidant ar Perou dizale<ref>Bowness, 1971, p. 4</ref>. Betek e c'hwec'h vloaz, Paul a oa desavet evel un denjentil, gant magerezed ha mevelien. Derc'hel a rae soñj mat eus ar prantad-se eus e vugaleaj<ref>Bowness, 1971, p. 4</ref>. Bugaleaj eürus Gauguin a baouezas a-daol-trumm pa voe aet an tu koll gant kostezenn e zud e-pad ar brezel-diabarzh 1854. Distreiñ a reas Aline da Vro-C'hall gant he bugale, hag a fizias Paul d'he dad-kozh, eus tu e dad, Guillaume Gauguin, en Orleañ. Klan Tristan Moscoso a viras outi da gaout al leve brokus roet dezhi gant Don Pio. Stagañ a reas neuze Aline da labourat evel kemenerez e Pariz<ref>Bowness, 1971, p. 4</ref>. === Eured === [[File:Paul_Gauguin_and_Mette_Sophie_Gad_by_Julie_Laurberg,_1885.JPG|thumb|upright|Gauguin hag e wreg Mette e [[Kopenhagen]], [[Danmark]], 1885]] E 1873 e euredas un [[Danmark|Danez]], Mette-Sophie Gad (1850–1920). E-korf an dek vloavezh da-heul e voe ganet pemp bugel : Émile (1874–1955); Aline (1877–1897); Clovis (1879–1900); [[Jean René Gauguin|Jean René]] (1881–1961); ha [[Pola Gauguin|Paul Rollon]] (1883–1961). Dilojañ a reas Gaugin e 1884, ha mont da [[Kopenhagen|Gopenhagen]] gant e diegezh, ma labouras evel gwerzher [[ballin]]où. Ne reas ket berzh avat : ne oa ket evit deskiñ komz [[daneg]], ha ne blije ket ballinoù Bro-C'hall d'an Daniz. Evit gounid e beadra e roe kentelioù galleg d'an danvez diplomated<ref>Januszczak, ''Full Story''.</ref>. Pa fellas da Gauguin dont da vezañ livour leun amzer e savas bec'h gant e wreg hag he familh. Distreiñ a reas da Bariz e 1885, goude m'o defe goulennet digantañ mont kuit abalamour m'en doa dilezet an talvoudegezhioù a rannent etrezo<ref>Mathews, 2001, p. 62</ref><ref>Thomson, 1987, p. 38</ref>. Gwelout a reas anezho evit ar wezh diwezhañ e 1891, ha Mette a guitaas anezhañ da vat e 1894<ref>Mathews, 2001, p. 194 ha 210</ref>{{,}}<ref>Thomson, 1987, p. 29, 182</ref>. === Livadennoù kentañ === [[File:Paul Gauguin 001.jpg|thumb|upright|''Studi unan noazh'', 1880, [[Ny Carlsberg Glyptotek]]]] {{Commonscat|Paul Gauguin}} Pa grogas da labourat evel ajant eskemm e 1873, e krogas da livañ e-pad e amzer vak. O chom edo er 15, rue la Bruyère, en IX{{vet}} rannbarzh<ref>{{cite web |last1=Bain-Smith |first1=Priscilla |title=Gauguin: Where he lived and loved |url=http://www.bonjourparis.com/story/gauguin-where-he-lived-and-loved/ |website=bonjourparis.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115057/http://www.bonjourparis.com/story/gauguin-where-he-lived-and-loved/ |archive-date=2 April 2015 |url-status=dead |access-date=20 March 2015}}</ref><ref name="Paris locations">Jean-François Staszak {{Google books|id_AUj-DycAC|Géographies de Gauguin|page=32|plainurl=}}</ref>. Nepell ac'hano edo an [[tavarn]]ioù darempredet gant an [[Trivliadelouriezh|drivliadelourien]]. Ar mirdioù a zaremprede alies Gauguin ivez hag oberennoù a brene digant arzourien nebeut anavezet c'hoazh. Gant [[Camille Pissarro]]<ref name="met" /> e teuas da vezañ mignon ha dont a rae d'ar Sul da welet anezhañ, evit livañ en e liorzh. Dre Bissarro e voe lakaet da anavezout meur a arzour all. E 1877, e tilojas Gauguin da [[w:fr:Vaugirard|Vaugirard]], e trede estaj an 8 rue Carcel<ref name="Paris locations" />. E vignon bras, [[Émile Schuffenecker]], bet un ajant eskemm, a felle dezhañ mont ivez da arzour, a oa e-tal kichen o chom. Diskouez a reas Gauguin livadurioù e diskouezadegoù [[trivliadelouriezh|trivliadelour]] a oa bet etre 1881 ha 1882. Ne oant ket priziet, daoust m' eo brudet-kenañ lod anezho hirie an deiz, evel ''Jardinoù legumajerien Vaugirard''<ref>Thomson, 1987, p. 22</ref><ref>Mathews, 2001, pp. 38–40</ref>. Un enkadenn a voe er yalc'had e 1882, ha diskaret voe marc'had an arz. Gwall dapet gant an enkadenn e oa [[Paul Durand-Ruel]], gwerzher pennañ an driviliadelourien, ha pad ur prantad e chomas a sav da brenañ livadurioù digant liverien evel Gauguin. Diwar neuze e c'honeze hemañ kalz nebeutoc'h koulskoude eo d'ar c'houlz-se e tivizas dont da vezañ arzour a vicher<ref name="met">Cindy Kang, [http://www.metmuseum.org/toah/hd/gaug/hd_gaug.htm Gauguin Biography], ''Heilbrunn Timeline of Art History'', New York: Metropolitan Museum of Art, 2000.</ref>. E-pad an div hañvezh da heul e voe o livañ gant Pissarro hag a-wechoù gant [[Paul Cézanne]]. E miz Here 1883 e skrivas da Bissarro m'en doa graet e soñj da vevañ diwar e livadurioù kousto-pe-gousto hag e c'houlenne skoazell digantañ, pezh a reas Pissarro da gentañ. E miz Genver e tilojas Gauguin gant e familh ha 'n em staliañ e [[Rouen]], ma c'hallent bevañ marc'hadmatoc'h ha pa grede da Gauguin e c'hallfe ober berzh enno. Koulskoude ne zeuas ket a-benn eus e daol, hag e fin ar bloaz e tec'has Mette hag ar vugale da Gopenhagen. Heuliañ a reas Gauguin anezho e miz Du 1884, gant e zastumad arz, a chomas e Kopenhagen war e-lec'h da c'houde<ref>Thomson, 1987, pp. 27–29</ref><ref>Mathews, 2001, pp. 52–56</ref>. Ken diaes all e hañvale ar vuhez bezañ e Kopenhagen, ha bec'h a savas en e goublad. Diwar atiz Mette, harpet gant e diegezh, e tistroas Gauguin da Bariz bloaz war-lerc'h<ref>Mathews, 2001, p. 56, 57–62</ref>. <gallery widths="200px" heights="200px" class="center"> Paul Gauguin 064.jpg|''Jardin legumajerien Vaugirard'', 1879, [[Smith College Museum of Art]] Paul Gauguin 059.jpg|''Maeziad er goañv'', 1879, [[Museum of Fine Arts (Budapest)|Museum of Fine Arts, Budapest]] Paul Gauguin, 1880, The Embroiderer (La Brodeuse), oil on canvas, 116 x 81 cm, Foundation E.G. Bührle.jpg|''Poltred eus an itron Gauguin,'' war-dro 1880–81, [[Foundation E.G. Bührle]], Zürich Paul Gauguin 060.jpg|''Jardin e Vaugirard'' (Tiegezh al liver e jardin ar Ru Carcel), 1881, [[Ny Carlsberg Glyptotek]], Kopenhagen </gallery> === Frañs 1885–1886 === Da Bariz e tistroas Gauguin e miz Even 1885, gant e vab c'hwec'h vloaz, Clovis. Chom a reas ar vugale all gant Mette e Copenhagen, e lec'h m' edo tiegezh o mamm ha ma c'halle Mette kavout labour evel troerez ha kelennerez war ar galleg. Diaes e kavas Gauguin da gentañ antreal adarre e bed an arzoù e Pariz. Tremen a reas ar c'hentañ goañvezh er baourentez du, ha rediet e voe d' ober labourioù dister. Klañv e kouezhas Clovis hag e voe kaset d'ur skol-lojañ a-benn ar fin, bennozh da arc'hant c'hoar Gauguin<ref>Thompson p. 38</ref><ref>Mathews, 2001, pp. 63–67</ref>. Er bloavezh kentañ, ne reas nemeur war-dro an arzoù. Triwec'h livadur a ziskouezas hag un engravadur koad en eizhvet (ha diwezhañ) diskouezadeg an drivliadelourien e miz Mae 1886<ref>{{cite web |last1=Gersh-Nesic |first1=Berth |title=The Eighth Impressionist Exhibition – 1886 |url=http://arthistory.about.com/od/first_eight_exhibitions/a/eighth_Impressionism_exhibition.htm |website=arthistory.about.com |publisher=[[About.com]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906032942/http://arthistory.about.com/od/first_eight_exhibitions/a/eighth_Impressionism_exhibition.htm |archive-date=6 September 2015}}</ref>. Darn vrasañ al livadurioù-se a oa oberennoù savet e Rouen pe Kopenhagen ha ne oa koulz netra nevez da vat en torkadig livadurioù nevez, daoust ma weler e ''Kouronkerezed e Dieppe'' ur sujed a zeuio alies en-dro barzh livadurioù Gauguin : "maouezed er gwagennoù". Koulskoude e prenas [[Félix Bracquemond]] unan eus e livadurioù. An diskouezadeg-se a reas ivez eus [[Georges Seurat]] penn luskad ar ''[[Gward a-raok]]'' e Paris. Fae a rae Gauguin war teknik [[Neveztrivliadelouriezh|neveztrivliadelour]] ha [[Poentouriezh|poentour]] Seurat ha diwezhatoc'h er bloaz-se e savas drouk da vat ouzh Pissarro. Adalek an ampoent-se e troas hennezh da vezañ kentoc'h enebour Gauguin<ref>Thomson, 1987, pp. 39–41}</ref><ref>Mathews, 2001, pp. 67–68</ref>. Tremen a reas Gaugin an hañvezh 1886 en trevadennad arzourien e [[skol Pont-Aven|Pont-Aven]] e Breizh. Dont a reas rak marc'hadmat-tre e oa bevañ eno, hag ouzhpenn-se e oa klouar an amzer e-pad ar goañv, e-skoaz da Bariz. Berzh bras a rae e-touez ar studierien yaouank war an arz a zeue eno a-vandennadoù e-pad an hañv. <!--His naturally pugilistic temperament (he was both an accomplished boxer and fencer) was no impediment in the socially relaxed seaside resort. -->Koun a zo bet dalc'het anezhañ e-pad ar prantad-se kement evit e neuz ouroupailh hag e zoare arz. [[Charles Laval]] a oa e-touez e gamaraded nevez se hag ambrouget e voe Gauguin gantañ, bloaz goude er [[Panama]] hag er [[Martinik]]<ref>Mathews, 2001, pp. 70–73</ref><ref>Thomson, 1987, pp. 42–49</ref> En hañv-se e tresas gant [[pastel]] tud noazh e doare Pissarro hag e doare livadurioù Degas, bet diskouezet da goulz eizhvet diskouezadeg trivliadelour, e 1886. Maezhioù dreist-holl a livas, e-giz ''Ar vaesaerez vreton'', ma ne c'hoari an den nemet ur roll dister. ''Bretoned yaouank o kouronkañ'' zo un dodenn a zistroe gantañ bep gwezh ma teue da Bont-Aven. Anat eo, eo bet awenet gant Degas evit an doare da empennañ hag an implij stank anezhañ d'ober gant livioù divesk. [[Tresadenn]]où didro ar skeudennaouer saoz [[Randolph Caldecott]], implijet evit skeudennaouiñ ul levr-heñchañ diwar-benn Breizh, en doa sachet ijin arzourien a''raokour'' e Pont-Aven, mall gante en em zizober diouzh emzalc'h mirour strizh, o akademiezhioù. Ha Gauguin a zrevezas o zoare dezho gant aked en e [[brastres|vrastresoù]] Bretonezed<ref>Blackburn (1880)</ref>. Diwezhatoc'h e labouras larkoc'h war ar brastresoù-se evit sevel livadurioù, ur wech distroet en e atalier e Pariz. An hini pouezusañ anezhe eo ar ''Peder Bretonez''. Diskouez a ra ur c'hemm krenn keñver e stil trivliadelour a-gent, hag e ra gant un dra bennak eus naoutur didro skeudennoù Caldecott, o vont amplik gant perzhioù zo, betek ober [[ludresadenn|ludresadennoù]]<ref>Thomson, 1987, pp. 42–49</ref><ref>Mathews, 2001, pp. 74–75</ref>. Asambles gant [[Émile Bernard]], Charles Laval, Émile Schuffenecker ha kalz re all, e tistrojont d'en em staliañ da [[Pont-Aven|Bont-Aven]] goude e veajoù e Panama hag er Martinik. Implij a rae stank al liv divesk ha dibab [[arouezouriezh|arouezour]] an danvez zo perzhioù eus ar pezh a anver [[Skol Pont-Aven]] abaoe. Dipitet gant an [[Trivliadelouriezh|drivliadelouriezh]], Gauguin a soñje e oa deuet al liverezh european hengounel da vezañ re zrevezus hag e tiouere eta an donded arouezel. Neoah, arzoù Afrika hag Azia a hañvale dezhañ bout leun a arouezouriezh kevrinus ha gant startijenn e-leizh. D'ar c'houlz-se e oa diouzh ar c'hiz en Europa bezañ dedennet gant ar sevenadurioù all, evel hini [[Bro-Japan]] peurgetket. Pedet e oa bet da gemer perzh e [[Diskouezadeg Paul Gauguin e Les XX, 1889|diskouezadeg 1889]] aozet gant [[Les XX]]. <gallery widths="200px" heights="200px" class="center"> File:Gauguin Women Bathing.jpg|''Maouezed o kouronkat'', 1885, [[Mirdi broadel arz ar c'hornôg|Mirdi broadel arz ar c'hornôg, Tokyo]] File:Paul Gauguin - La bergère bretonne.jpg|''Ar vaesaerez vreton'', 1886, [[Laing Art Gallery]] File:Gauguin - Bretonne.jpg|''Bretonez'', 1886, [[Dastumad Burrell|Dastumad Burrell, Glasgow]] File:Paul Gauguin, 1886-87, Breton Bather, Art Institute of Chicago.jpg|''Kouronker breton'', 1886–87, [[Skol-uhel arz Chicago]] </gallery> === Bevennouriezh ha sintetegezh === [[File:Affiche Volpini.jpg|thumb|Skritell eus diskouezadeg 1889 gant ar strollad [[trivliadelouriezh|trivliadelour]] ha [[sintetegezh|sintetegour]], er ''Café des Arts'', anavezet e-giz [[Diskouezadeg Volpini 1889]]]] Dindan levezon an arz poblek hag hini [[Ukiyo-e|Stampennoù Bro-Japan]] ec'h emdroas oberenn Gauguin etrezek ar [[Bevennouriezh|vevennouriezh]]. Badezet e oa bet ar stil-se gant ar buruteller [[Édouard Dujardin]] evit deskrivañ doare [[Émile Bernard]] da livañ, ennañ gorreadoù livioù plaen ha bevennoù tev, rak degas a rae soñj da Zujardin eus teknik [[amailh]] bevennet ar [[Krennamzer|Grennamzer]]. Gauguin a blije kalz dehzañ arz Bernard hag e hardizhegezh oc'h ober gant ur stil a sache Gauguin en e zoare enklask evit dispakañ penn-natur an traezoù en e oberenn<ref name=twsJun10b>{{cite news |author=<!--Not stated--> |title= Gauguin, Paul |work= [[The New York Times]] |quote= With the artist Emile Bernard, Gauguin invented a method of rendering pictoral space that uses large patches of flat color and thick line; these techniques influenced early 20th-century artists. Gauguin's works include Vision after the Sermon: Jacob Wrestling with the Angel (1888), Mahana no atua (Day of the God) (1814), and Savage Tales (1902). |year= 2004 |url= http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/people/g/paul_gauguin/index.html |access-date=10 June 2010}}</ref>. E-barzh ''Ar C'hrist melen'' (1889), meneget alies evel un oberenn vevennour beurvat, eo skeudennet an dodenn gant trolinennoù war gorreadoù liv divesk dispartiet gant linennoù du tev. En hevelep oberennoù ne daole ket Gauguin evezh ouzh ar perspektivelezh klasel ha tennañ a rae kuit pep dereziad liv soutil. Oc'h ober kement-se e torre gant reolenn an div bennaenn arouezus kennañ eus mare al livouriezh goude [[Azginivelezh]]. Diwezhatoc'h ec'h emdroas e stil livañ war-zu ar [[sintetegezh]] ma ne drec'h ket ar stumm nag al liv war egile, pep a roll par dezho. <gallery widths="200px" heights="200px" class="center"> File:Gauguin Il Cristo giallo.jpg|''Ar C'hrist melen'' (Le Christ jaune)'', 1889, [[Albright–Knox Art Gallery]], Buffalo, New York File:Gauguin, Paul - Still Life with Profile of Laval - Google Art Project.jpg|''Buhez difiñv gant un drolinenn eus Laval]]'' ([[Charles Laval]]), 1886, [[Indianapolis Museum of Art]] </gallery> === Martinik === [[File:Tropical Vegetation.jpg|thumb|''Maeziad eus ar Martinik'' 1887, [[Scottish National Gallery]]]] E 1887, goude bezañ bet e [[Panama]], e chomas etre miz Mezheven ha miz Du e-kichen [[Saint-Pierre (Martinik)|Saint-Pierre]] er [[Martinik]], gant e vignon arzour [[Charles Laval]]. Anavout a reer e soñjoù hag e skiant prenet e-doug ar prantad-se a-drugarez d'e lizhiri d'e wreg Mette ha d'e vignon Emile Schuffenecker<ref>"Gauguin and Martinique," Karen Kristine Reichnitzer Pope, 1981.</ref>. O tont eus ar Panama e tegouezhas e Martinik ma oa en em gavet hep ur gwenneg toul hag hep labour. D'ar mare-se e oa gant Bro-C'hall ur politikerezh [[Gwir d'an distro|advroañ]] : pa' n em gave ur c'heodedad diarc'hant pe dianket en un drevadenn c'hall e paee ar Stad an digoll, evit e veaj distro. Goude bezañ resevet e zremenn-hent, pa guitaas ar Panama, e tivizas Gauguin ha Laval diskenn diouzh ar vag e porzh Saint-Pierre. Da gentañ, "al loch morian" ma o a o chom a blije dezhañ, ha arvestiñ ouzh an dud en o buhez pemdez ivez<ref>Philip Vickers, "Martinique in Gauguin's Footsteps", ''Contemporary Review'', 1 June 1997.</ref>. Koulskoude e oa tomm-gor an amzer e-pad an hañv ha pa veze glav e tremene an dour a-dreuz an doenn. Gouzañv a reas ivez diwar ar [[flus-gwad]] hag ar [[malaria]]. Er Martinik e livas etre 10 hag 20 oberenn (peurliesañ e roer ar sifr a 12 livadur), galoupat a rae e pep lec'h, war a zeblant e skoulmas darempredoù gant ur gumuniezh vihan a zivroidi indian. Awenet e vefe e oberennoù gant ar gejadenn-se en ur implij arouezioù an [[hindouegezh]]. E-keit ha ma oa o chom war an enezenn e oa ar skrivagner [[Lafcadio Hearn]] o chom eno ivez<ref>{{cite web|url=http://archive.org/details/twoyearsinfrench00hearrich|title=Two years in the French West Indies|first=Lafcadio|last=Hearn|date=25 February 1890|publisher=New York, Harper & brothers|via=Internet Archive}}</ref>. E zanevelloù a zegas elfennoù da gendestenn istorel a-zivout livadurioù Gauguin. Disoc'hañ a reas Gauguin war 11 livadur anavezet e-pad e chomadenn er Martinik. Kalz anezhe a seblant bezañ savet diwar-benn e loch. Barzh e lizhiri skrivet da Schuffenecker e tiskouez ar birvilh zo ennañ abalamour d'al lec'h egzotek-mañ hag ivez d'an dud skeudennet en e livadurioù. Hervez pozioù Gauguin ne oe nemet pevar livadur enezenn talvoudus. En e livadurioù eo arvestoù livet-flamm<!--, loosely painted--> eus an diavaez a zo da welout. Daoust ma oa berr e brantad amzer tremenet war an enezenn e tiskouez bezañ bet a-bouez-bras en e vuhez. Adkelc'hiañ a reas lod eus e labour e livadurioù a savas diwezhatoc'h, evel an tem e-barzh ''E-mesk ar mangezenned''<ref name="vangoghmuseum">{{cite web|url=http://www.vangoghmuseum.nl/nl/collectie/s0221V1962|title=De mangobomen, Martinique}}</ref> a reas adeiladoù evit e vignoned. An dud diwar ar maez hag an henvroidi a zo mannet un danvez a-bouez en oberenn Gauguin goude bezañ aet dionto. <gallery widths="200px" heights="200px" class="center"> File:Gauguin Huttes sous les arbres.jpg|''Foukennoù dindan ar gwez,'' 1887, dastumad prevez, Washington File:Paul Gauguin 089.jpg|''War vord ar mor II,'' 1887, dastumad prevez, Pariz File:At The Pond.jpg|''Er poull'', 1887, [[Van Gogh Museum]], Amsterdam File:Gauguin Conversation Tropiques.jpg|''Diviz dindan an trovanoù (morianezed o kaozeal)'', 1887, dastumad prevez, Dallas File:Paul Gauguin 087.jpg|''E-mesk ar mangezenned'', 1887, [[Mirdi Van Gogh]], Amsterdam<ref name="vangoghmuseum" /> </gallery> === Vincent ha Theo van Gogh === [[File:Vincent van Gogh - Paul Gauguin (Man in a Red Beret).jpg|thumb|upright|[[Vincent van Gogh]], ''Paul Gauguin (den e vered ruz)'', 1888, [[Van Gogh Museum]], Amsterdam]] Lakaet e voe livadurioù Gauguin ar Martinik e-barzh [[Palier arz|palier arz]] renet gant e varc'hadour livioù, Arsène Poitier. Eno gant [[Vincent van Gogh]] e voent gwelet, a estlammas diraze, asambles gant e vreur [[Theo van Gogh (gwerzher)|Theo]] a oa gwerzher arz evit an embregerezh [[Goupil & Cie]] kevelet gant Poitier. Prenañ a reas Theo tri eus livadurioù Gauguin evit 900 lur hag a lakaas anezhe war ziskouez e stal Goupil & Cie, pezh a lakaas al livour da vezañ anavezet gant pratikoù pinvidik ar marc'hadour. Kenderc'hel a reas an emglev-se gant Goupil & Cie goude marv Theo e 1891. Vincent ha Gauguin a zeuas da vezañ mignoned bras (eus tu Vincent e oa ur santimant heñvel a-walc'h evit an azeuliñ) ha skrivañ lizheroù a raent asambles diwar-benn an arz. Pouezus-kenañ e voe eskemmoù-se evit Gauguin da lakaat e breder a-zivout an arz e furm<ref>Thomson 1987, pp. 52–54, 65</ref><ref>Mathews 2001, pp. 113–117</ref>. E 1888, diwar atiz Theo, Gauguin ha Vincent e tremenjont asambles nav sizhunvezh evit livañ e [[An ti melen|ti melen]] Vincent, en [[Arles]], er [[Provañs]]. Darempred Gauguin ha Vincent a zeuas da vezañ stenniet. War fallat ez eas o zarempredoù hag a-benn ar fin e tivizas Gauguin mont kuit. D'an 23 a viz Kerzu 1888, hervez un danevell graet diwezhatoc'h gant Gauguin, Vincent en em gavas tal-ouzh-tal gant Gauguin, un [[aotenn]] gantañ en e zorn. Diwezhatoc'h c'hoazh e troc'has e skouarn gleiz. Pakañ a reas anezhi e follennoù ur gazetenn hag he reiñ d'ur vaouez a oa o labourat en un ti gisti darempredet gant Gauguin ha Vincent, ha goulenn diganti "mirout an dra-se gant evezh, e koun anezhañ". Kaset e oa Vincent d'an ospital antronoz ha Gauguin a guitaas Arles<ref>Gayford, 2006, p. 284</ref>. Ne'n em weljont gwezh ebet ken goude-se, met derc'hel a rejont da genskrivañ, hag, e 1890 e zeas Gauguin da ginnig sevel ur stal labour asambles en [[Antwerp]]<ref>Pickvance, Ronald. ''Van Gogh in Saint-Rémy and Auvers'' (exh. cat. [[Metropolitan Museum of Art]], New York), Abrams, New York 1986. {{ISBN|0-87099-477-8}} p. 62</ref>. Evit doare, emboltred 1889, ''Picher e stumm ur penn'' a ra dave d'an darempredoù diaes etre Gauguin ha Vincent. Diwezhatoc'h e tisklerias Gauguin en doa c'hoariet ur roll a-bouez-bras evit argerzh diorroadur Vincent van Gogh evel livour en Arles. Vincent a reas taolioù arnod diouzh pennaennoù teoriennoù Gauguin diwar-benn "al livañ diwar faltazi" a gaver en e livadurioù, evel da skouer ''Eñvorenn eus al liorzh en Etten''. Ne glote ket gantañ, hag tivizas distreiñ raktal d'al livadurioù awenet gant patrom an natur<ref>Thomson, 1987, pp. 76–77</ref>. === Edgar Degas === {{Multiple image | align = left | direction = horizontal | header = | header_align = left/right/center | header_background = | footer = | footer_align = left/right/center | footer_background = | width = | image1 = Paul Gauguin 105.jpg | width1 = 205 | caption1 = ''Marc'hegerien war an traezh'', 1902, [[Museum Folkwang]] | alt1 = | image2 = La Chanteuse by Paul Gauguin, 1880 - Ny Carlsberg Glyptotek - Copenhagen - DSC09448.JPG | width2 = 215 | caption2 = ''Valérie Roumi'', 1880, kizellet ha livet war akajoù, [[Ny Carlsberg Glyptotek]] | alt2 = }} En desped m'en doa graet Gauguin e daolioù arnod kentañ e bed an arz gant levezon Pissarro, [[Edgar Degas]]. Estlammiñ a rae ar muiañ Gauguin ouzh o labour hag ul levezon bras en doa war e labour, adalek ar penn kentañ<!--, with his figures and interiors as well as a carved and painted medallion eus ar ganerez Valérie Roumi--><ref>Cachin, 1992, pp. 16, 19, 123</ref>. Un doujañs bras a vage evit [[dinentez]] ha stek Degas<ref>Cachin, 1992, p. 17</ref>. Ar vignoniezh hirañ ha yac'hañ e oa bet evit Gauguin hag e padas betek fin e vuhez. Ouzhpenn bezañ unan eus e harperien gentañ, (prenañ a rae oberennoù digant Gauguin hag e reas d'ar marc'hadour [[Paul Durand-Ruel]] ober kemendal), morse ne voe un harper divralloc'h evit Degas<ref>Cachin, 1992, p. 16</ref>. Gauguin a brene ivez oberennoù digant Degas en deroù, betek kreiz ar bloavezhioù 1870 hag e zedenn evit ar [[monotip]]où a oa moarvat diwar levezon oberennoù Degas hag an teknik-se<ref>Figura, Childs, Foster & Mosier (2014), 26</ref>. [[File:Paul Gauguin, Arearea no Varua Ino (Words of the Devil) (recto), 1894, NGA 11586.jpg|thumb|upright|Paul Gauguin, Arearea no Varua Ino, 1894, monotip gant livaj dre zour war paper eus Japan, bet perc'hennet gant Degas, [[National Gallery of Art]]]] Ban diskouezadeg Durand-Ruel, e miz Du 1893, aozet gant Degas dreist-holl, e resevas Gauguin burutelloù a bep seurt. E-touez ar flemerien e oa [[Claude Monet]], [[Pierre-Auguste Renoir]] ha Pissarro, bet e vignon a wechall. Degas, koulskoude, a reas meuleudi d' e labour, ha leun a estlamm e oa evit meurdez egzotek ar folklor taolennet gant Gauguin, hag e prenas ''Te faaturuma'' ("Ar velkoni")<ref>Cachin, 1992, pp. 85, 95</ref><ref>Stuckey p. 231</ref><ref>Ann Dumas (ed.), ''The Private Collection of Edgar Degas'', levrenn I, p. 57</ref>. Evit diskouez e anaoudegezh vat da Degas, e roas dezhañ an daolenn ''Al loar hag an Douar'', unan eus al livadurioù lakaet war ziskouez en doa sachet warni ar c'hrisañ burutelloù. Taolenn Gauguin anvet ''Marc'hegerien war an traezh'' (div stumm zo) a lak da soñjal e skeudennoù kezegbet kroget gant Degas er bloavezhioù 1860, ''Roudenn redadeg'' hag ''a-raok ar redadeg'' peurgetket. Diskouez a ra e levezon a-viskoaz war Gauguin<ref>Cachin, 1992, p. 123</ref>. Degas a brenas digantañ daou livadur, gwerzhet d'an inkant, darvoud aozet evitañ da rastelat arc'hant evit arc'hantaouiñ e veaj diwezhañ, da Dahiti e 1895 : ''Vahine no te vi'' ("Maouez gant ur vangezenn") ha un eilenn a livas Gauguin eus taolenn [[Édouard Manet|Manet]], '' [[Olympia (Manet)|Olympia]]''<ref name= Dumas>Ann Dumas (ed.) ''The Private Collection of Edgar Degas'', levrenn I, p. 56</ref><ref>Stuckey p. 260</ref>. === Kentañ beaj e Tahiti === E [[1890]] e reas Gauguin e vennozh da vont da [[Tahiti|Dahiti]]. A-drugarez d'ur werzh livadurioù e Pariz en [[Hôtel Drouot]], e miz C'hwevrer 1891, ha da zarvoudoù all evel ur [[banvez]] hag ur sonadeg e tastumas arc'hant a-walc'h<ref>Thomson, 1987, p. 125</ref>. Goude ur weladenn d'e wreg ha d'e vugale e Kopenhagen, evit ar wezh diwezhañ, Gauguin a loc'has evit Tahiti d'ar c'hentañ a viz Ebrel 1891, o prometiñ e tistrofe pinvidik hag e krogfe an traoù a-nevez<ref>Thomson, 1987, p. 127</ref>. Fellout a rae dezhañ tec'het diouzh sevenadur Europa ha "kement zo kalvezel ha kendivizadel"<ref>Mathhews pp.157–167</ref><ref>"The painter who invented his own brand of artistic license," Arifa Akbar, ''The Independent'', 20 April 2010.</ref>. Koulskoude e kasas gantañ un dastumad skeudennoù dindan stumm poltredoù, tresadennoù ha stampennoù<ref>Thomson|1987|p=143</ref><ref>Deskrivet en deus an dastumad-se en ul lizher da [[Odilon Redon]] evel "ur bedig a-bez a vignoned". En dastumad e oa [[Maendreserezh|maendresadenn]] [[Odilon Redon]], ''La Mort'', koulz ha poltredoù eus danvezioù evel [[c:File:Siddharta Gautama Borobudur.jpg|rizenn un templ]] e [[Borobudur]] hag ur [[c:File:Nebamun-Bankett.JPG|freskenn eus Henegipt]] eus ur bez eus an [[XVIIIvet tierniezh Henegipt|XVIII{{vet}} tierniezh]] e [[Teba (Egipt)|Teba]]. Thomson, 1987, pp. 143, 145, 152</ref>. Tremen a reas an tri miz kentañ e [[Papeete]], kêr-benn an drevadenn, houmañ levezonet kalz gant sevenadur Europa dija. Skrivañ a ra [[Belinda Thomson]], e skriverez buhez, e tlee bezañ kouezhet e veud en e zorn. Ne'n doa ket arc'hant a-walc'h evit ren stil buhez Europiz e Papeete, hag ar [[poltred]] kentañ a broduas eno gant, ''[[Suzanne Bambridge]]'', ne oa ket bet degemeret-mat<ref>Thomson, 1987, p. 133</ref>. Neuze e tivizas, en em staliañ e Mataiea, e [[Papeari]], 45 km diouzh Papeete, en ul loch bambouz savet hervez giz ar vro. Eno e livas taolennoù a skeudenne buhez Tahiti evel ''[[Roll livadurioù gant Paul Gauguin|Fatata te Miti]]'' ("e-kichen ar mor") hag ''[[Ia Orana Maria]]'' (Ave Maria), a zeuas da vezañ al livadur a blije muiañ dezhañ, e-mesk re Dahiti<ref>Thomson, 1987, p. 182. Thomson a skriv e profas Gauguin ''Ia Orana Maria'' da Mirdi Luxembourg, hag e voe nac'het e brof gant an dud e karg, "ar pezh a gadarnaas hag a startaas kaz Gauguin evit an dud e karg"</ref>. [[File:Paul Gauguin 040.jpg|thumb|180px|''Vahine no te tiare'' (Maouez gant ur boked), 1891, [[Ny Carlsberg Glyptotek]]]] Kalz eus e gwellañ livadurioù zo bet savet er prantad-se. Hervez a soñjer ez eo ''Vahine no te tiare'' (''Tahitianez he boked'') an daolenn gentañ a voe livet gantañ diwar ur patrom eus Tahiti. Heverk eo al livadur-se dre an aked lakaet gantañ da dresañ [[enebrezh]] ar Bolinezianed. Kas a reas anezhi d'e [[Mesenerezh|vesen]] [[George-Daniel de Monfreid]], ur mignon da Schuffenecker, a zeuio da vezañ kampion Gauguin e Tahiti. E fin an hañv e 1892, e oa diskouezet al livadur-se, e palier Goupil & Cie e Pariz<ref>Thomson, 1987, pp. 92, 136–138</ref>. [[Nancy Mowll Mathews]], istorourez an arz, a soñj dezhi e oa en Tahiti e oa bet diskuilhet da C'hauguin e gejadenn gant bed ar plijadurioù reizhel egzotek Tahitian, a weler splan a-walc'h, en e daolennoù, a zo bet penndarvoud ha pennabeg e veaj eno<ref>Mathews, 2001, p. 187</ref>. Prestet e oa bet da c'hGauguin skouerennoù eus ''Voyage aux îles du Grand Océan''<ref>Jacques-Antoine Moerenhout, ''[https://www.google.fr/books/edition/Voyages_aux_%C3%AEles_du_Grand_oc%C3%A9an/VPfr4e3CcNoC?hl=fr&gbpv=1&dq=Voyage+aux+%C3%AEles+du+Grand+Oc%C3%A9an&printsec=frontcover Voyage aux îles du Grand Océan]'', 1837</ref> hag ar skrid ''État de la société tahitienne à l'arrivée des Européens''<ref>Edmond de Bovis 1855 ''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3346279b.texteImage État de la société tahitienne à l'arrivée des Européens]''</ref>, gant deskrivadurioù sevenadur ha relijion Tahiti a-wechall. Boemet e oa Gauguin gant an danevelloù diwar-benn kevredigezh an ''[[Arioi]]'' hag o doue, [['Oro]]. Abalamour ma ne oa skeudenn ebet el levrioù-se ha ma oa aet ar patromoù tahitian da get pell zo, e c'halle lezel e faltazi da redek er bedoù marzhus. Seveniñ a reas war-dro ugent livadur hag un dousennad [[koadengravadurezh|engravadurioù war goad]] e-pad ar bloaz kentañ. Ar c'hentañ a oa anvet: ''Te aa no areois'' (had an Areoi), a skeudenne gwreg Oro war an douar, Vairaumati (er ''[[Metropolitan Museum of Art]]'' emañ hiziv). E garned notennoù skeudennaouet, ''Ancien Culte Mahorie,'' zo miret el [[Mirdi al Louvre|Louvre]] hag embannet e oa e stumm ur facsimile e 1951<ref>Danielsson, 1969, p. 24</ref><ref>Thomson, 1987, p. 156</ref><ref>Mathews, 2001, p. 174</ref>. Kas a reas Gauguin nav eus e livadurioù en holl da Vonfreid e Paris. Diskouezet e voent e Kopenhagen e-serr un diskouezadeg a zegemere ivez, livadurioù graet gant Vincent van Gogh a oa aet da anaon neuze. Gant ar brud ma oant bet degemeret-mat (daoust ma ne oa bet gwerzhet entwirion nemet daou eus e "livadurioù Tahiti" ha ma oa ket bet kavet, ne oa daolennoù koulz a re re van Gogh) a roas kalon a-walc'h dezhañ da soñjal distreiñ gant un dek taolenn ha tri-ugent bet echuet gantañ<ref>Mathews, 2001, p. 193</ref><ref>Thomson, 1987, p. 166</ref>. Forzh penaos e oa erruet paour da vat, hag en doa ranket goulenn skoazell digant ar gouarnamant evit gellout distreiñ d'ar gêr. Ouzhpenn-se e oa bet dielfennet kudennoù yec'hed dezhañ gant mezeg ar vro evel kudennoù kalon, a c'hallfe bezañ bet sinoù kentañ un [[Naplez|naplezenn kalon-gwazhied]]<ref>Mathews, 2001, p. 188</ref>. En e zanevell veaj dalif (1901) e intente komz eus e livadurioù ha deskrivañ e veaj e Tahiti. Bruluturutellerien zo o deus lavaret e oa bet hanter faltaziet hag hanter kopiet danvez al levr gantañ<ref name="www.nytimes.com">{{cite news |first=Holland | title = The Self-Invented Artist| url = https://www.nytimes.com/2011/02/25/arts/design/25gaugin.html?pagewanted=1&_r=1 | access-date =9 December 2010 | work=[[The New York Times]] | last=Cotter}}</ref><ref>Solomon-Godeau pp. 326, 328</ref>. Diskuliañ a rae en doa prieded ur plac'h a drizek vloaz pe ''vahine'' (ar ger [[Tahitieg]] evit "maouez"), un eured kaset da benn e-korf un penn-devezh hepken. [[Teha'amana]] e oa he anv, met graet voe Tehura en e eñvorennoù. Dougerez e voe houmañ e fin hañvezh 1892<ref>Mathews, 2001, pp. 179–182</ref><ref name=":0">Gauguin (1903) ''[https://archive.org/stream/noanoatranslated00gauguoft#page/62/mode/2up Noa Noa]'', pp. 63–69</ref><ref name="Smart">{{cite news|last1=Smart|first1=Alastair|title=Is it wrong to admire Paul Gauguin's art?|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/art/8011066/Is-it-wrong-to-admire-Paul-Gauguins-art.html|issue=[[The Daily Telegraph]]|publisher=telegraph.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20150207210412/http://www.telegraph.co.uk/culture/art/8011066/Is-it-wrong-to-admire-Paul-Gauguins-art.html|archive-date=7 February 2015|url-status=live}}</ref>. Mathews a skrive e diwarnañ en doa pouezet war yaouankiz ar plac'h evit kaout un efed dramaek. Koulskoude ez eo gwirheñvel e oa Teha'amana e deroù ar grennardiezh, rak d'ar mare-se e veze profet alies merc'hed yaouank evel gwragez da Gornôgiz. Seurtoù gisti mac'had-matoc'h eget e Pariz, anat deomp. N'eus roud ebet ken eus bugel Teha'amana, da c'houde. Hervez Mathews a oa bet advabet diouzh ma oa ar c'hiz e Tahiti<ref>Mathews, 2001, p. 180.</ref>. Teha'amana zo bet an dodenn evit meur a livadur, en o mesk ''[[Merahi metua no Tehamana]]'' hag ''Emañ an anaon oc'h arsellout'' ken brudet all, koulz hag an gizelladenn ''Tehura'', e [[Mirdi Orsay]] hiziv<ref>{{cite web|title=Tehura|url=http://www.musee-orsay.fr/fr/collections/catalogue-des-oeuvres/notice.html?nnumid=15289|website=musee-orsay.fr|publisher=[[Musée d'Orsay]]}}</ref>. E dibenn miz Gouere 1893 e yeas kuit Gauguin diouzh Tahiti ha ne welas morse Teha'amana adarre, nag he bugel. Pa zistroas d'an enezeg en-dro meur a vloaz goude, n'o adwelas nemeur. <gallery widths="200px" heights="200px" class="center"> File:Gauguin - Die Gesandten der Oro.jpg|Pajenn eus karned notennoù Gauguin (deiziad dianav), ''Ancien Culte Mahorie''. [[Louvre]] File:Paul Gauguin - Te aa no areois - Google Art Project.jpg|''Te aa no areois'' ("Had an Areoi"), 1892, [[Museum of Modern Art]] File:Paul Gauguin- Manao tupapau (The Spirit of the Dead Keep Watch).JPG|''Emañ an anaon o sellet'' 1892, [[Albright–Knox Art Gallery]], [[Buffalo, NY]] File:Paul Gauguin, ca.1891-1893, Tehura (Teha'amana), polychromed pua wood, H. 22.2 cm. Realized during Gauguin's first voyage to Tahiti. Musée d'Orsay, Paris.jpg|''Tehura (Teha'amana)'', 1891–3, koad poua liesliv, [[Mirdi Orsay]], Pariz </gallery> === Distro da Vro-C'hall === [[File:Gauguin by Mucha.jpg|thumb|right|Gauguin, c. 1895, o seniñ an [[armolud]] e studio [[Alphonse Mucha]] e straed la Grande-Chaumière, Pariz (poltred gant Mucha)]] [[File:Paul Gauguin, 1894, Oviri (Sauvage), partially glazed stoneware, 75 x 19 x 27 cm, Musée d'Orsay.jpg|thumb|upright=1.0|Paul Gauguin, 1894, Oviri (Goueziad)<!--, partially glazed stoneware, 75 x 19 x 27&nbsp;cm, [[Musée d'Orsay]], Paris. "The theme of ''Oviri'' is death, savagery, wildness. Oviri stands over a dead she-wolf, while crushing the life out of her cub." Perhaps, as Gauguin wrote to [[Odilon Redon]], it is a matter of "not death in life but life in death".<ref name= Orsay>{{cite web|title=Oviri|url=http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/sculpture/commentaire_id/oviri-11308.html?cHash=f88883513c|website=musee-orsay.fr|publisher=[[Musée d'Orsay]]}}</ref><ref>Dario Gamboni, {{Google books|v7fgpBJM_nQC|Potential Images: Ambiguity and Indeterminacy in Modern Art|page= 96|plainurl=}}</ref>-->]] E miz Eost 1893 e tistroas Gauguin da Vro-C'hall ma kendalc'has da livañ taolennoù diwar-benn danvezioù a denne da Dahiti e-giz ''[[Mahana no atua]]'' (Deiz an doue) ha ''[[Nave nave moe]]'' (Stivell sakr, hunvreoù c'hwek)<ref name="Examination">The Art Institute of Chicago. (2005). "Examination: Gauguin's Day of the God (Mahana No Atua)", ''Art Explorer'', 2012.</ref><ref>Thomson, 1987, p.181</ref>.<br> Ne reas ket berzh an diskouezadeg e palier Durand-Ruel, pa voe uhel a-walc'h ar prizioù. Ouzhpen-se e teue Gauguin ur wech dre sizhun,gwisket gant dilhad polinezian hag e rae van c'hoari un arallvedad egzoteg . Ouzhpenn se e veze ambrouget gant ur grennardez, lesanvet Annah, ar Javaadez<ref>{{cite magazine|title=Gauguin's Faithless Javanese|magazine=[[Life (magazine)|LIFE]]|date=11 September 1950|url={{Google books|9U0EAAAAMBAJ|page=112|plainurl=yes}}}}</ref>.<br> Reuzh a darzhas gant ar gwerzher Durand-Ruelle diwar abegoù chomet kuzh, ken e kollas e baeroniezh ha kredabl e kollas diwar-se kalz muioc'h eget-se, evel marc'had ar Stadoù-Unanet<ref>Mathhews p.200</ref>. Deroù 1894 ec'h adstagas gant ar c'hoadengraverezh, hervez un teknik nevez bet implijet evit an danevell veaj, ''Noa Noa'', a voe war ar stern. Distreiñ a reas e Pont-Aven e-hed an hañv. E miz C'hwevrer 1895 e klaskas gwerzhañ e daolennoù d'an '''inkant auction''' en [[Hôtel Drouot]], e Pariz, evel e 1891, hep ober berzh avat. Ar gwerzher [[Ambroise Vollard]], koulskoude, a stalias un diskouezadeg en e balier e miz Meurzh 1895, hogen ne voe ket gwerzhet nemeur.<ref>Mathews, 2001, p. 208</ref>E-touezh an oberennoù e kinnigas ur [[prierezh|priaj]] a vent bras, dindan anv ''[[Oviri]]'' a vije bet nac'het, (hervez Charles Morice, e skriver buhez) evit Saloñs ar [[Société Nationale des Beaux-Arts]] raktreset evit miz Ebrel 1895. Neoah diwezhatoc'h e skrivas Ambroise Vollard, e voe degemeret ha kinniget gant Chaplet lakaat e obererennoù da vezañ dilammet kuit. Bezet pe vezet, en abeg d'an degouezh-mañ, e yeas brud Gauguin war greskiñ, pa 'c'h embannas er pemdezieg ''[[Le Soir]],'' ul lizher diwar-benn an dismegañs en doe bevet ha gwall stad ar prierezh e Bro-C'hall. D'an ampoent-se e oa anat e tarzhfe an disrann gant e bried, Mette, da vezañ peurglok pa ne voe akord ebet war an arc'hant ha ne gredas ket reiñ dezhi ul lodenn vihan eus hêrezh e eontr, Isidore, pa gomprenas e c'hoarie e vignon Schuffeneker ur roll fall en hanteroureiezh. Mignoned Gauguin a glaskas rastellat arc'hant digant ar public evit un distro da Dahiti, hogen ne voe ket tizhet ar sammad a oa ezhomm, e tleas al livour goulenn digant e vignoned o-unan. E miz Even 1895 e voe kavet un treizh marc'had-mat hag e loc'has Gauguin diouzh e vro da viken<ref>Wright p.194-8</ref>. <gallery widths="200px" heights="200px" class="center"> File:Gauguin, Paul - Sacred Spring, Sweet Dreams (Nave nave moe).jpg|''Nave nave moe (Stivell sakr, huñvreoù c'hwek)'', 1894, [[Mirdi an Ermitaj]] File:Paul Gauguin 004.jpg|''Annah ar Javaadez'', (1893), [[Dastumad prevez]]<ref>''[https://books.google.fr/books?id=8vxXAQAAQBAJ&pg=PA47&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of Artists' Models]'', P. 47</ref> File:Annah la Javanaise by Mucha.jpg|Paul Gauguin, [[Alfons Mucha]], [[Luděk Marold]], hag Annah ar Javaadez e studio Mucha, e 1893 File:Paul Gauguin - Nave Nave Fenua from the Noa Noa Series - Google Art Project.jpg|''Nave Nave Fenua'', ur skeudenn eus ''Noa Noa'', 1894, [[Art Gallery of Ontario]] </gallery> == Taolennoù == === Diwar-benn Breizh === * [[Ar weledigezh e-pad ar sarmon]] * [[Añjela goant]] === Diwar-benn Tahiti === * [[A belec'h e teuomp ? Petra omp ? Da belec'h emaomp o vont ?]] ([[1897]]-[[1898]]), [[Museum of Fine Arts]], [[Boston]] * [[Deiz an doue]] * [[Vairumati]] * [[Struj trovanel]] * [[Spered ar re varv war evezh]] === Oberennoù all === * [[Emboltred en tog]] * [[Emboltred. Ar reuzeudien]] == Gwelout ivez == * [[Roll livadurioù gant Paul Gauguin]] * [[:Rummad: Livadurioù Paul Gauguin]] * [[Roll livadurioù Paul Gauguin]] == Liammoù diavaez == {| |- valign="top" | ;E galleg * [https://web.archive.org/web/20080323165957/http://www.litteratureaudio.com/index.php/2007/04/20/paul-gauguin-journal-tahitien/ Selaou e « Journal tahitien » MP3] * [https://web.archive.org/web/20150429000648/http://www.impressionniste.net/gauguin.htm Paul Gauguin war impressionniste.net] * [https://web.archive.org/web/20090615202242/http://jacbayle.club.fr/livres/Gauguin/liste_Gauguin.html Bibliothèque insulaire] Dibab levrioù gant ha diwar-benn Gauguin * [https://web.archive.org/web/20080304165253/http://www.vangoghgauguin.com/home/content/en/achtergrond/publicaties/index.html publications] Diwar-benn Van Gogh ha Gauguin. | style="padding-left:20px;" | ;E saozneg *[http://www.artcyclopedia.com/artists/gauguin_paul.html Paul Gauguin en Artcyclopedia] *[http://www.youtube.com/watch?v=zWqC_KxAp84 Paul Gauguin war youtube] |} == Notennoù == {{Daveoù|bannoù=2}} {{DEFAULTSORT:Gauguin,_Paul}} [[Rummad:Livourien c'hall an XIXvet kantved]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1848]] [[Rummad:Marvioù 1903]] 2o8qk88zkx6d14idnyh49j44m2usdjv 0 39376 2203493 2203045 2026-11-02T20:12:25Z ~2026-58319-30 95038 Reizh. 2203493 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Mouladurioù Hor Yezh]] a zo un [[ti-embann]] brezhonek bet krouet gant [[Pêr Denez]] e [[1981 e Breizh|198]]1<ref>Kentañ embannadenn e 1980.</ref>. Daoust d'e anv eo distag a-grenn diouzh ar gelaouenn [[Hor Yezh]] hag an embannadurioù heñvelanv graet gant homañ. Ezel eo eus [[Kuzul ar Brezhoneg]]. {{Labour zo}} ==Istor== Krouet e voe diwar intrudu [[Per Denez]] a oa rener ar gelaouenn [[yezhoniezh ar brezhoneg|yezhoniezh]] [[Hor Yezh]] a oa bet krouet e 1954 hag a embanne levrioù gwezhioù zo, met distag e oa diouti. Disklêriet e voe ar c'hevarzhe ez-ofisiel e Meurzh 1981<ref>[https://annuaire-entreprises.data.gouv.fr/etablissement/39385226400026 République française Annuaire des entreprises.</ref>.<br> Darn eus al labour pleustrek, ar [[skriverez]]añ, dreist-holl, a zo bet graet gant ar c'houblad [[Yann Desbordes|Yann]] ha [[Tereza Desbordes]] hag e veze merket chomlec'h an ti-embann en o zi, 1 plasenn Charles Péguy e [[Lesneven]].<br> Posubl eo e voe krouet an ti-embann gant Pêr Denez, abalamour ma oa rediet da chom pell diouzh ti Ronan Huon, e Brest, o vezañ ma voe aet da gelenner e [[Skol-veur Roazhon 2]] adalek 1980. E 1994 e savas ''Mouladurioù Hor Yezh'' un emglev gant [[An Here]] hag ''Hor Yezh'' evit embann an holl gontadennoù dastumet gant [[Fañch an Uhel]]<ref>An darn-vuiañ eus ar c'hontadennoù embannet a-drugarez da Fañch an Uhel a yeas war wel e galleg, strewet e meur a gelaouenn.</ref> da-geñver kantvet deiz-ha-bloaz e varv. Embannet e voe c'hwec'h levrenn e galleg diwar an eiladenn diwar dorn [[Joseph Ollivier]] miret e [[Mediaoueg ar Maezioù Frank]], e Roazhon. Pep ti-embann a gemeras div levrenn war e chouk (An Here, 1 ha 4, Hor Yezh 2 ha 5 ha Mouladurioù Hor Yezh, 3 ha 6).<br> Goude ma n'eus ket mui eus an atebeien gentañ<ref>Mervel a reas Pêr Denez ha Yann Desbordes e 2011 ha Tereza Desbordes 10 vloaz diwezhatoc'h.</ref> eo bet treuzkaset d'ur skipailh ha ne gaver ket kalz ditouroù diwarno. N'eus nemet diouzh anvioù an droourien, [[Yveline Le Don]], [[Aleksandr ar Gall]], [[Thomas Loyer]], [[Bernard Géry]], Anna ha Loik Kampion, [[Serj Richard]] e c'heller goulakaat piv int.<br> Goude bezañ bet e sez ofisiel e Kemper, emañ c'homlec'h ofisiel ar gevredigezh e 3 Hent ar Veuzid, e [[Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h]], abaoe ar 15 a viz Du 2006<ref>[https://annuaire-entreprises.data.gouv.fr/etablissement/39385226400026 République française Annuaire des entreprises.</ref>, met emañ ar [[sekretourva]] e burevioù Kuzul ar Brezhoneg. == Politikerezh embann == Pa oa Pêr Denez unan eus pennoù [[Embannadurioù Al Liamm]], ne c'helle ket soñjal ober ur seurt kevezerezh d'an ti-embann ma lakae embann e danevelloù gantañ. Ha p'en deus kroget gant embann e enklaskoù war ar brezhoneg komzet er gêr m'edo o chom, e krogas gant embann levrioù war ar yezh, e galleg, ivez, pe traoù digustum, kanaouennou-pobl, geriadurioù brezhoneg troet da yezhoù all ha [[teskad]]où barzhonegoù e studierien ouzhpenn. Pa ne veze embannet nemet levrioù brezhonek gant Embannadurioù Al Liamm, ne oa ket heuliet ar reolenn-se hag, er c'hontrol, e teuas war-wel levrioù gallek pe zivyezhek gant testennoù tal-ouzh-tal.<br> Abred e lakaas embann Pêr Denez e oberennoù lennegel dezhañ ha troidigezhioù diwar ar [[sinaeg]], ar [[gresianeg]] pe an [[alamaneg]], un dra divoas e brezhoneg. Krouiñ a reas an [[dastumadenn]] Skrid evit embann testennoù savet gant studierien ar [[Rann geltiek]], ma rene er skol-veur.<br> Pêr Denez, hag eñ en-doa graet war-dro embannadurioù brezhonek ar memes kontadennoù evit Embannadurioù Al Liamm, a renas an embannadur a voe ur momed e-barzh an dael etre [[Françoise Morvan]] hag he c'helenner bet Pierre Denis, troet e gein outi<ref>P'he doa kroget da brientiñ un dezenn diwar-ben oberenn Fañch an Uhel e nac'has kendelc'her e renerezh anezhi en abeg ma ne oa ket mat d'ar studierez lakaat testennoù kozh zo e peurunvan.</ref>.<br> P'en doa graet e eiladennoù Joseph Ollivier goude daspugnañ pennadoù strewet e meur gelaouenn e kavas a-bouez ha spletus Pêr Denez daspugnañ pennadoù brezhonek skrivagnerien [[Luskad Gwalarn|Gwalarn]], [[Youenn Drezen]] hag [[Fañch Elies Abeozen|Abeozen]] hag e tisplegas ar perak evel-se : {{quotation|Ne vez anavezet, dre vras, hor skrivagnerien nemet gant un nebeut oberennoù — ar re o deus bet amzer a-walc'h pe arc 'hant a-walc'h da voulañ e stumm levrioù : Drezen, da skouer, gant [[Itron Varia Garmez]] pe [[Skol-Louarn Veig Trebern]]. Dianav e chom, avat, ul lodenn vras, ha talvoudus, eus o labour. Ar pennadoù, niverus-tre alies, hag o deus bet skrivet, a zeiz da zeiz, hag embannet amañ-ahont, a chom da boultrenniñ, amañ-ahont dre just, e dastumadennoù digavadus pe dizarempred. Ha, padal, en teskadoù skridoù-se e vo heuliet ar gwellañ, marteze, emzispleg hag emdroad o spered. Koulz hag emzispleg hag emdroad hon emsav. <br> (''Kentskrid da Youenn Drezen, kelaouenner. 1, 1986'')}} An darn vrasañ eus ar 180 bennak a levrioù embannet a zo levrioù [[lennegezh]]: [[romant]]où, [[danevell]]où, [[barzhoneg]]où (e-barzh ar gelaouenn [[Skrid (kelaouenn)|Skrid]] deuet da vezañ un [[dastumadenn]] diabarzh e-pad ur pennad ha deuet da vezañ un ti-embann distag, liesseurt e embannadennoù, a-gevret gant [[Barn ha Skrid|Barn]]), un nebeud [[buhezskrid]]où, 1 [[levr-deskiñ|levr da zeskiñ]] brezhoneg ha geriadurioù. Atav ez eus bet troidigezhioù er [[katalog|c'hatalog]], met niverusoc'h ez int er 21{{vet}} c'hantved, diwar politikerezh skoazell Rannvro Breizh buket war ur roll oberennoù estren brudet da vezañ troet. E mareoù kent an ti-embann e veze skriverezet al levrioù war ur mekanik-skrivañ elektronik. Tamm-ha-tamm eo bet gwellaet neuz al levrioù a-drugarez d'ar [[yalc'had]]où publik. Ur pouez bras en deus obererezh ''Mouladurioù Hor Yezh'' p'o deus embannet hag adembannet koulz [[lennegezh vrezhonek]] [[Gwalarn]] hag an hini a zo bet embannet goude ar [[bloavezh]]ioù 1960. == Dastumadennoù Skrid ha Barn == ==Tud== ==Pennadoù nes== * [[Per Denez]] * [[Yann Desbordes]] * [[Tereza Desbordes]] * [[Hor Yezh]] == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} == Embannadurioù hervez ar bloavezh == ; 1980 * Pêr Denez, ''Geriadur brezhoneg Douarnenez = Dictionnaire du breton parlé à Douarnenez''. Liestennet. Tudoniezh. * Pêr Denez, ''Geriadur brezhoneg Douarnenez. 1, Pesked. Laboused'', 159 p. Liestennet. Tudoniezh. ;1981 * Pêr Denez, ''Geriadur brezhoneg Douarnenez. 2, Amzer, avel ha mor'', 156 p. Liestennet. Tudoniezh. * Pêr Denez, ''Hiroc'h eo an amzer eget ar vuhez'' ;1982 * Pêr Denez, ''Evit an eil gwech'', 127 p. Danevell hir. ;1983 * [[Roparz Hemon]], ''25 Kanaouenn, skeudennet gant Danièle Jego, kentskrid gant Per Denez, 69 p. Kevrollennoù. * [[Alan Botrel]], ''Barzhonegoù'', 113 p. Barzhoniezh. * Roparz Hemon, ''Beajour ar goañv = Le Voyageur de l'hiver'', 37 p. : couv. ill. ; 21 cm. Brezhoneg ha galleg tal-ouzh-tal. Barzhoniezh. * [[Loeiz Andouard]], ''Brezhoneg ar mor = Le breton de la mer'', 136 p. Adembannadur kresket eus ''Hor Yezh'', niv. 95, Mezheven 1973. * [[Meven Mordiern]], ''Eñvorioù bugeliezh'', 45 p. Emvuhezskrid. * Yann Desbordes, ''Petite grammaire du breton moderne'', kentskrid gant Pêr Denez, 116 p. Yezhoniezh. * [[Édouard Ollivro|Edouarzh Ollivro]], ''Pikoù, mab e dad'', lakaet e brezhoneg gant [[Jakez Konan]], 320 p. Titl orin : ''Picou, fils de son père''. Romant. * [[Loeiz Mari ar Floc'h|Loeiz ar Floc'h]], ''Plant Breizh evit ho yec'hed'', 127 p. [[Louzawouriezh]]. * [[Jef Philippe]], ''Telenn ar c'hi : barzhonegoù, 1971-1982'', skeudenn gant Daniele Jego, 100 p. Priz Langleiz 1982. Barzhoniezh. * [[Fañch Elies Abeozen]], ''Kan ar spered hag ar galon'', 118 p. Kevrollenn. Barzhoniezh da ganañ. ;1984 * Loeiz Andouard, ''[[Jakez Karter]] : Moraer ha kavadenner brudet [[Kanada]]'', 141 p. {{ISBN|2-86863OO30}}. Emvuhezskrid. * [[Rita Morgan Williams|Rita Williams]], ''Geriadur brezhonek-kembraek'', kentskrid gant Pêr Denez, 144 p. Yezhoniezh. * [[Pier Laorañs]], ''Sonenneu en deulegad hag er galon'', rakskrid Per Denez, [[Jorj Belz]], 138 p. Kanaouennoù-pobl. * [[Divi Kervella]] ; Yann Desbordes, [[Iwan Kadored]], ''Geriadur bihan brezhoneg-galleg, galleg-brezhoneg = Dictionnaire élémentaire breton-fraçais, français-breton'', {{ISBN|2868630022}}. Yezhoniezh. * Pêr Denez, ''Geriadur brezhoneg Douarnenez. 3, Ar sevel bagoù, lien, gwernioù, hernaj ha fardaj'', 134 p. {{ISBN|2868630006}}. Tudoniezh. ;1985 * Erwan Berthou, ''En Bro-Dreger a-dreuz parkoù'', 92 p. {{ISBN|9782868630056}}. Emvuhezskrid. * Pêr Denez, ''Geriadur brezhoneg Douarnenez. 4, Ar beskerezh'', 150 p. {{ISBN|2868630103}}. Tudoniezh. * Loeiz ar Floc'h, ''Va zamm buhez'', 174 p. Emvuhezskrid. * [[Erwan Kervella]], ''Yud'', 118 p. Dastumadenn Skrid. Barzhoniezh. * [[Frañsez Kervella]], ''Dindan gouriz ar bed'', 285 p. {{ISBN|9782868630070}}. Emvuhezskrid. * Lu Wenfu, ''Ar puñs'', troet diwar ar sinaeg gant Yann-Varc'h Thorel, 116 p. Dastumadenn Skrid. {{ISBN|286863074X}}. Danevell hir. Titl orin : ''Jing''. * [[Frañsez Jaffrennou]], ''Eñvorennoù'', 282 p. {{ISBN|2868630065}}. Emvuhezskrid. * [[Kristian Brisson]], ''Kelc'h an tonkadur. 2 : Skeud'', 122 p. {{ISBN|9782868630124}}. Priz Langleiz 1985. Levrenn gentañ an [[trifezh]] : ''Ar reder-mor'', Emgleo Breiz-Brud Nevez, 1982. Romant. ;1986 * Jef Philippe, ''War roudoù Merlin e Breizh'', 116 p. {{ISBN|9782868630124}}. Mojennoù Breizh. * [[Raymond Delaporte|Remon ar Porzh]], ''Geriadur brezhoneg-saozneg gant skouerioù A-B'', 215 p. {{ISBN|2868630138}}. Yezhoniezh. * [[Arzhur Mari ar Bayon]], ''Grammaire bretonne du dialecte de Vannes'', 73 p. {{ISBN|2868630189}}. Yezhoniezh. * Roparz Hemon, ''Kanaouennoù. 3'', 79 p. Kevrollennoù.{{ISBN|2868630170}}. Kanaouennoù * Roparzh Broudig, ''En ur ruilhañ bili'', 112 p. {{ISBN|2-86863-014-6}}. Barzhoniezh. * [[Alessandro Manzoni]], ''Danvez-priedoù'', aozet diwar an italianeg gant [[Pêr Bourdellez]], kentskridoù Per Bourdellez ha Per Denez, 205 p. {{ISBN|2868630243}}. Romant. Titl orin : ''I promessi spozi''. * [[Youenn Drezen]], ''Youenn Drezen, Kelaouenner 1 : Arvor'', ger a-raok gant Per Denez, 111 p. {{ISBN|2868630111}}. [[Kazetennerezh|Kelaouennerezh]]. * Youenn Drezen, ''Youenn Drezen, barzh ha kelaouenner 2 : Gwalarn'', {{ISBN|9782868630216}}. Lennegezh vrezhonek. * Meven Mordiern, ''Istor ur c'halvedigezh'', 122 p. {{ISBN|9782868630179}}. Emvuhezskrid. ;1987 * Pêr Denez, ''Mont war-raok gant ar brezhoneg''. Yezhoniezh. * Loeiz Andouard & [[Éamon Ó Ciosáin]], ''[[Geriadur iwerzhoneg-brezhoneg]] (gant lavarennou) / Foclóir Gaeilge-Briotáinis (le samplaí)''<small>[<nowiki/>[[:ga:Foclóir Gaeilge–Briotáinis Andouard ⁊ Uí Chiosáin|ga]]]</small> xiii+212p. ISBN 2-86863-025-1. Yezhoniezh. * Gwendal Denez, Alan Botrel, [[Yvon Gourmelon|Yann Gerven]]…, ''Kaoteriad'', 126 p. Dastumadenn Skrid. ISBN|2-86863-026-X. Barzhoniezh. * [[Ivona Galbrun]], ''Me a zalc'ho'', 198 p. {{ISBN|2868630278}}. Emvuhezskrid. * [[Bernez Tangi]], ''Fulennoù an tantad'', 102 p. Dastumad : Skrid. {{ISBN|2868630286}}. Barzhoniezh. * [[Jean-Yves Urien]], ''La trame d'une langue : présentation d'une théorie de la syntaxe et application'', 262 p. {{ISBN|2868630324}}. Yezhoniezh. * [[Paul Féval|Paol Feval]], ''Boudig an Aod'', 228 p. {{ISBN|9782868630346}}. Romant. Titl orin : ''La Fée des Grèves''. ;1988 * [[Nathaniel Hawthorne]], Gustavo Adolpho Becquer, Bret Harte, ''Danevelloù troet gant Roparz Hemon. 1'', troet gant Roparz Hemon, 139 p. {{ISBN|2868630367}}. * [[Théodore Hersart de La Villemarqué|Kervarker]] (embannerezh), ''[[Barzhaz Breizh]]'', engravadurioù gant [[Jeanne Malivel]], 454 p. {{ISBN|2868630383}}. Embannadenn hollvrezhonek gant ur golo kartoñs tev (golo ordinal : {{ISBN|2868630383}}). Kanaouennoù-pobl. * Erwan Steven, ''C'hamsin'', 82 p. Dastumadenn Skrid. {{ISBN|2868630421}}. ;1989 * [[Raymond Delaporte|Remon ar Porzh]], ''Geriadur brezhoneg-saozneg gant skouerioù C-C'h-D = Breton-English dictionary : with examples'', p. 218-450. {{ISBN|2868630391}} * Jean-Yves Urien, ''La trame d'une langue : présentation d'une théorie de la syntaxe et application'', 262 p. Adembannadur rik an embannadenn gentañ. {{ISBN|2868630324}}. Yezhoniezh. * [[Fañch Elies Abeozen]], ''Barzhaz 1837-1939. 2'', 170 p. {{ISBN|9782868630438}}. Barzhoniezh. * Youenn Drezen, ''Youenn Drezen, Kelaouenner 2 : L'Heure bretonne (1941-1942)'', 130 p. {{{ISBN|9782868630407}}. [[Kazetennerezh|Kelaouennerezh]]. * ''Lennegezh evit an dibenn-sizhun'', 122 p. {{ISBN|9782868630414}}. Danevelloù liesdoare diwar pluenn meur a oberour. * [[Reun ar C'halan]], Lorc'h ar Rouaned, 100 p. {{ISBN|9782868630476}}. Barzhoniezh. * Gwendal Denez, ''Blues komzet'', Dastumadenn Skrid. ISBN 2-86863-045-2. * Aogust Bôcher, ''Notennou brezel'', kempennet evit an embann gant Gwendal Denez, 219 p. ISBN 2-86863-046-4. Emvuhezskrid. ;1990 * [[Jean-Luc Dey]], ''Hin hag amzer'', 131 p. Dastumadenn Skrid {{ISSN|1142-7930}}. {{ISBN|2868630502}}. * Yann Desbordes, ''Petite grammaire du breton moderne'', eil embannadur kresket. 123 p. {{ISBN|2868630529}}. Yezhoniezh. * [[Reun an Hir]], ''Dre hent pe hent'', 232 p. {{ISBN|2868630510}}. [[Hent-houarn]] e Breizh. * Kristian Brisson, ''Kelc'h an tonkadur. 3 : Kelc'h diwar gelc'h'', 126 p. {{ISBN|9782868630483}}. Romant. * Frañsez Kervella, ''An ti e traoñv ar c'hoad'', 200 p. {{ISBN|9782868630537}}. Emvuhezskrid. ;1991 * Youenn Drezen, ''Youenn Drezen, Kelaouenner. 4 : L'Heure bretonne (1943-1944)'', 130 p. {{{ISBN|9782868630605}}. Kelaouennerezh. * Erwan Evenou, ''Nikolazig ar broioù tomm'', 332 p. {{ISBN|9782868630544}}. Romant ;1992 * Janig Bayon, ''Sevel gwenan e Breizh'', 136 p. {{ISBN|9782868630674}}. * [[Loeiz Dujardin|Loeiz Dujardin (Loeiz Lok)]], ''Hor skrivagnerien. 1'', treiñ ha lizherennaouiñ gant Yann Desbordes. Buhezskridoù skrivagnerien vrezhonek. * Pêr Denez, ''Eus un amzer 'zo bet'', 112 p. {{ISBN|9782868630629}}. Danevelloù. * [[Miguel de Cervantes]], [[Pedro Antonio de Alarcón]], [[Theodor Amadeus Hoffman]], [[Adelbert von Chamisso]], [[Washington Irving]], A.Novikov-Priboi, ''Danevelloù troet gant Roparz Hemon. 2'', 205 p. {{ISBN|9782868630596}}. Lennegezh estren. * [[Yann-Loeiz Emili]], ''Prizoniad er Ruhr'', 91 p. {{ISBN|9782868630643}}. Emvuhezskrid. Eil Brezel-bed. ;1993 * {{en}}Pêr Denez, ''Blue like blue eyes which there were not my own'', troet diwar ar brezhoneg gant J. Ian Press, 100 p. {{ISBN|9782868630681}}. Danevell hir. * Pêr Denez, ''En tu all d'an douar ha d'an neñv'', 110 p. [[ISBN|9782868630704]]. Romant-polis. * [[Armañs ar C'halvez]], ''Herve ha Nora : manuel de breton moderne'', 176 p. [[ISBN|9782868630728]]. Deskadurezh. * [[Jean-Yves Broudic]], ''Divyezh'', 131 p. {{ISBN|9782868630735}}. Arnodskrid. * Kristian Brisson, ''Moger an noz'', 172 p. {{ISBN|9782868630759}}. Romant. ;1994 * Divi Kervella ; Iwan Kadored ; Yann Desbordes, ''Brezhoneg-galleg français-breton'', 448 p. {{ISBN| 9782868630810}}. Geriadur brezhoneg-galleg ha galleg-brezhoneg. * [[Jacob ha Wilhelm Grimm|Ar Vreudeur Grimm]], [[Aleksandr Sergeyevitch Pouchkin|Aleksandr Pouchkin]], ''Danevelloù troet gant Roparz Hemon. 3'', 138 p. {{ISBN9782868630820}}. Lennegezh estren. * Gennadi Aigi (Ajgi, Gennadij Nikolaevič), ''Ar c'henavezo diwezhañ ha barzhonegoù all'', troet e brezhoneg gant Alan Botrel, Gwendal Denez, [[Koulizh Kedez]] hag [[André Markowicz]], 109 p. Dastumadenn Skrid. ISBN 2-86863-077-4. Barzhoniezh ruseg. * Pêr Denez, ''Kenavo ar c'hentañ er joaioù'', 93 p. {{ISBN| 9782868630803}}. Danevell hir. *[[Fañch an Uhel|François-Marie Luzel]], ''Contes traditionnels de Bretagne. 3'', 222 p. {{ISBN| 9782868630797}}. Embannadurioù al levrennoù rannet gant An Here hag Hor Yezh. Kontadennoù-pobl e galleg. ;1995 * François-Marie Luzel, ''Contes traditionnels de Bretagne. 6'', 222 p. {{ISBN|9782868630858}}. Kontadennoù-pobl e galleg. * Yann Desbordes, ''Petite grammaire du breton moderne'', 3de embannadur, 123 p. {{ISBN|2868630529}}. Yezhoniezh. * Loeiz Dujardin (Loeiz Lok), ''Hor skrivagnerien. 2'', treiñ ha lizherennaouiñ gant Yann Desbordes, 107 p. {{ISBN|286863O839}}. Buhezskridoù skrivagnerien vrezhonek. * Pêr Denez, ''An amzer a ra e dro'', 126 p. {{ISBN|9782868630872}}. 4 danevell. * Remont ar Porzh, ''Brezhoneg saozneg english-breton'', 540 p. {{ISBN| 9782868630780}}. Geriadur brezhoneg-saozneg ha saozneg-brezhoneg. ;1996 * Pêr Denez, ''Da rouz an noz'', 120 p. {{ISBN|9782868630940}}. 6 danevell. * [[Erwan ar Moal]], ''Roue al Lazh'', 154 p. {{ISBN|9782868630865}}. Romant istorel. * Kristian Brisson, ''Gwwenn e-harz ar Menez mouk'', 156 p. {{ISBN|9782868630896}}. Romant. * Armañs ar C'halvez, ''Herve ha Nora. 2'', 192 p. {{ISBN|9782868630902}} * [[Yann-Erwan Abalan]], ''Herve ha Nora : poelladennoù. 1'', 128 p. {{ISBN|9782868630933}} * Fañch an Uhel, ''Lenora Lestrezeg'', 120 p. {{ISBN|9782868630957}}. Pezhioù diseurt. ;1997 * [[Rhisiart Hincks]], ''Geriadur kembraeg-brezhoneg = Geiriadur kemraeg-llydaweg'', 194 p. {{ISBN|9782868630575}}. Yezhoniezh. ;1998 * [[Marsel Klerg|Klerg]], ''Un deiz a viz Mae ha danevelloù all'', kentskrid gant Pêr Denez, 156 p. {{ISBN|2868631061}}. 14 danevell. * Anke Simon, ''An emsav lennegel brezhonek hag an danevelloù berr'', kinnig gant Alan Botrel, 140 p. Dastumadenn Barn. {ISBN|2868631037}. Skridvarnouriezh. ;1999 * [[Anna Mouradova]], ''Un dornad kraoñ-kelvez'', Dastumad Skrid. {{ISBN|9782868631091}}. * [[Alan Botrel]], ''Orea ha danevelloù all'', 174 p. Dastumadenn Skrid. {ISBN|2868631053}}. 31 danevell. * Marsel Klerg, ''Faltazi an amzerioù kent : unnek kontadenn dastumet e Bro-Dreger'', 178 p. {{ISBN|9782868631176}}. Kontadennoù. * Anna Mouradova, ''Kudennoù an treiñ diwar ar rusianeg e brezhoneg'', Dastumadenn Barn. ISBN 2-86863-116-9. ;2000 * Langleiz, ''Enez ar Rod''. Romant [[skiant-faltazi]]. Adembannadur diwar embannadur [[Breuriezh al Levrioù brezhoneg]] (BALB), 1949. *[[Jurij Brězan]], ''Ar vilin du'', troet ar gontadenn [[sorabek]] diwar an doare alamanek gant Jakez Konan, 150 p. {{ISBN|9782868631220}}. * Claudio Rodriguez Fer, ''Muioc’h kalz eget mil bloaz'', raklavar gant Maria Lopo, lakaet e brezhoneg gant Herve ar Bihan, Alan Botrel, Gwendal Denez,... , 105 p. Dastumadenn Skrid. ISBN 2-86863-119-3. Brezhoneg ha [[galizeg]] tal-ouzh-tal. Titl orin : ''Moito mais que mil anos''. * Nuala Ní Dhomhnaill, ''Ar gwele seiz : un dibab barzhonegoù = Leabha Shíoda'', rakskrid gant Art J. Hughes, lakaet e brezhoneg gant Herve ar Bihan, Alan Botrel, Gwendal Denez & Art J. Hughes, 157 p. Dastumadenn Skrid. ISBN2-86863-125-8. Iwerzhoneg ha brezhoneg tal-ouzh-tal. Barzoniezh c'houezelelek. ;2001 * [[Kristian Brisson]], ''Al lenn'', 164 p. {{ISBN|2868631355}}. Romant. * [[Erwan Berthou|Erwan Berthou (Kaledvoulc'h)]] , ''Lemenik skouer ar Varzhed'', kentskrid gant Pêr Denez, 125 p. {{ISBN|2-86863-131-2}}. Buhezskrid [[Yann ar Fusteg]].| * Bernez Tangi, ''Rod an avelioù'', 75 p. Dastumadenn Skrid. {{ISBN|9782868631329}}. * [[Yeun ar Gow]], ''Ar gêr villiget'', kentskrid gant [[Yann-Erwan Abalan]], 2l embannadur, 237 p. Geriaoueg. {{ISBN|2868631275}}. Kontadenn vojennel. * [[Jacqueline Gibson]], ''Tem ar marv en oberennoù Per Denez'', 102 p. Dastumadenn Barn, 102 p. ISBN2-86863-129-0. Skridvarnerezh. ;2002 * Fanch an Uhel, ''Yezh ar vuhez'', un dibab barzhonegoù gant Per Denez, 128 p. ISBN 2-86863-137-1. Barzhoniezh. * Kostas Varnalis, ''Amzifenn gwirion Sokrates'', troet diwar ar [[gresianeg]] gant Alan Botrel. 86 p. ISBN 2-86863-138-X. Titl orin : ''Hī 'alīthinì 'apología toû Sōkrátī''. ; 2006 * [[Zavier Langleiz|Langleiz]], ''Koroll ar marv hag ar vuhez = Danse de la vie et de la mort'', 79 p. Kevrollenn diwar [[sonerezh leurenn]] gant [[Georges Arnoux]]. Testennoù brezhonek ha gallek tal-ouzh-tal. {{ISBN|2868631401}}. Adembanndur diwar ar gelaouenn [[SAV (kelaouenn)|SAV]], 1938. * [[Emily Brontë]], ''Krec'hioù an avel-yud'', troet gant Pêr Denez, 286 p. Romant. Titl orin : ''Wuthering Heights''. * Pêr Denez, ''Warc'hoazh e tarzho c'hoazh an deiz'', 117 p. ISBN 2-86863-142-8. Danevelloù. ;2007 * [[Frañsez Vallée|Frañsez Vallée (Abherve)]], ''Eñvorennoù beaj'' heuliet gant ''Eñvorennoù ur brezhonegour'', kentskrid gant Pêr Denez, 257 p. {{ISBN|9782868631473}}. Emvuhezskrid. * Pêr Denez, ''E peoc'h an nevez-hañv'', 108 p. {{ISBN|9782868631442}}. Romant. ;2008 * Pêr Denez, ''Kenavo ar wech all, "Madalen" ha danevelloù all'', 99 p. {{ISBN|9782868631503}}. Danevelloù. * Roparz Hemon, ''An dud am eus anavezet'', labour kaset da benn gant Per Denez ha Yann Desbordes, 102 p. {{ISBN|9782868631510}}. Emvuhezskrid. * Kristian Brisson, ''Lestr o hiraezh'', 164 p. [[ISBN|9782868631497]]. ;2009 * [[Annaig Renault]], ''Dec'h zo re bell dija'', 137 p. {{ISBN|9782868631558}}. Romant. * [[Aesc'hulos]], ''Prometheus ereet-Ar Bersed'', troet e brezhoneg gant Youenn Drezen, kentskrid gant Roparz Hemon, skeudennaouet gant [[Jorj Robin]] ha [[Reun Kreston]], 171 p. {{ISBN|2868631185}}. C'hoariva henc'hresianek. ;2010 * Youenn Cóic, ''Ar blouked pe emsavadeg ar bagaudoù'', 172 p. {{ISBN| 9782868631589}}. Romant. * Kristian Brisson, ''Sonata in E. minor'', 177 p. {{ISBN|9782868631565}}. Romant. * Goulc'han Kervella, ''Pezhioù-c'hoari farsus'', 114 . {{ISBN|9782868631596}}. C'hoariva. * [[Youenn Troal]], ''Ar C'hrist d'an Amerindianed. 2'', 170 p. {{ISBN|9782868631572}}. Emvuhezskrid. ;2011 * [[Añjela Duval]], ''Me, Anjela'', 174 p. {{ISBN|9782868631602}}. 2l embannadur. Emvuhezskrid. * Zavier Langleiz, ''Ene al linennoù'', 84 p. {{ISBN|9782868631619}}. Arnodskrid war an Arz. Adembannadur diwar [[Skridoù Breizh]], 1942. ;2012 * [[Maxime Chattam]], ''Lazhadeg'', troet diwar ar galleg gant [[Olivier Le Biguet]], 105 p. {{ISBN|9782868631633}}. Romant-polis. Title orin : ''Carnages''. * Kristian Brisson, ''Ar gouvidi'', 167 p. {{ISBN|978868631640}}. Romant. ;2013 * [[Fañch Kerrain]], ''Keal Doue war-lerc'h Auchwitz'', 136 p. {{ISBN|9782868631664}}. Prederouriezh. * Langleiz, ''Skignet d'ar seiz avel'', 333 p. {{ISBN|9782858631695}}. Kelaouennerezh. 136 pennad brezhonek skrivet eus 1941 da 1944 evid ar pemdezieg ''La Bretagne'' gant troidigezhioù gallek war heul. ;2014 * [[Luigi Pirandello]], ''Danevelloù evit ur bloaz'', troet diwar an italianeg gant [[Aline Gleoneg]], 136 p. {{ISBN|9782868631701}}. Danevelloù. Titl orin : ''Novelle per un anno''. ;2015 * Yann Kerloar ; Lusian Loarer (embannerezh), ''C'hoarigan e daouzek arvest'', 244 p. Istitlet ''C'hoariva ar Yaouankiz''. [[Kevrollenn]]. [[C'hoarigan]] diwar kanaouennoù-pobl. {{ISBN|9782868631732}} * [[Primo Levi]], ''Hag un den ez eus anezhañ'', troet diwar an italianeg gant Serj Richard, 242 p. {{ISBN|9782868631749}}. Titl orin : ''Se questo è un uomo''. Emvuhezskrid. ;2016 * [[Italo Calvino]], ''Ar beskont daouhanteret'', troet diwar an italianeg gant Serj Richard, 121 p. {{ISBN|9782868631770}}. Titl orin : ''Il visconte dimezzato''. Romant. * Richard Bach, ''Jonathan Livingston ar gouelan'', luc'hskeudennoù gant Russel Munson, troet diwar ar saozneg gant [[Bernez Géry|Bernard Gery]], 103 p. {{ISBN|978286863-1817}}. Danevell hir. * [[Truman Capote]], ''Bravigoù Tiffany : ha teir danevell all'', troet diwar ar saozneg gant Yveline le Don, 192 p. {{ISBN|9782868631794}}. Titl orin : ''Breakfast at Tiffany's''. 4 danevell. * [[Fañch Kerrain]], ''Buhez mab-den : souezh, douetañs ha marv'', notennoù gant an embanner skiantel, [[Yann Talbot]], 188 p. Geriaoueg brezhoneg-galleg. {{ISBN|9782868631756}}. Prederouriezh. * ''Hep frankiz peoc'h ebet - ní síocháin go saoirse'', 180 p.{{ISBN|9782868}}. Testennoù liesseurt war istor Iwerzhon. ;2017 * [[Erri De Luca]], ''An deiz a-raok an eürusted'', troet diwar an italianeg gant Serj Richard, 158 p. {{ISBN|9782868631831}}. Romant. Titl orin : ''Il giorno prima della felicità''. * [[Antony Heulin]], ''Pellik'', tresadennoù get Ulrike Kampmann, troidigezh en alamaneg get Anna Geib, 101 p. {{ISBN|9782868631848}}. Titl an droidigezh : ''Ein Stückel weiter''. * [[Gabriel García Márquez]], ''Ar c'horonal ne skriv den dezhañ'', troet diwar ar spagnoleg gant Aleksandr ar Gall, 96 p. {{ISBN|9782868631824}}. Titl orin : ''El Coronel no tiene quien le escriba''. Danevell hir. * Divi Kervella ; Yann Desbordes ; Iwan Kadored, ''Geriadur bihan brezhoneg-galleg, galleg-brezhoneg = Dictionnaire élémentaire breton-fraçais, français-breton'', 446 p. {{ISBN|9782868630810}}. ;2018 * Ingrid Audoire ; Jean-Marie Seiget, ''War-zu un [[islam]] adsperedelaet: etre poell ha naderezh'', 168 p. {{ISBN|9782-868631879}}. Relijion. * Alain Durel, ''Kan ar Mor-Bihan : haiku = Le chant du Morbihan'', 78 p. {{ISBN|9782868631886}}. Brezhoneg ha galleg tal-ouzh-tal. Barzhoniezh. ;2019 * [[Jean Giono]], ''Gwim'', troet gant [[Thomas Loyer]]. Romant. Titl orin : ''Regain''. * Langleiz, ''Kanoù en noz'', 79 p. {{ISBN|9782868630383}}. Barzhoniezh. * [[Oscar Wilde]], ''Tasmant Canterville'', troet diwar ar saozneg gant Loig Kampion, 83 p. {{ISBN|9782868631923}}. Danevell hir. Titl orin : ''The Canterville ghost''. * [[Goulc'han Kervella]], ''Gouel ar c'hlas termen'', 55 p. {{ISBN|9782868631947}} . Danevell. * Fred Uhlman, ''Unanet adarre'', troet diwar ar saozneg gant Bernard Géry, 126 p. {{ISBN|9782-868631916}}. Romant. Titl orin : ''Reunion''. * Goulc'han Kervellla, ''Gouel ar c'hlas termen'', 55 p. {{ISBN|9782868631947}}. ;2020 * [[Prosper Mérimée]], ''Gwreg-arem Illa'', troet gant Thomas Loyer, {{ISBN|}}. Romant. Titl orin : ''La Vénus d'Illa''. ;2021 * Gabriel García Márquez, ''Dezrevell ur marv rakkemennet'', troet diwar ar spagnoleg gant Aleksandr ar Gall, 121 p. {{ISBN|9782868632036}}. Danevell hir. * Fañch Elies Abeozen, ''[[Hervelina Geraouell]]'', 3e embannadur, 170 p. {{ISBN|9782868632005}}. Romant. * [[John Steinbeck]], ''Ar berlezenn'', troet diwar ar saozneg gant Yveline Le Don, 126 p. {{ISBN|9782868632029}}. Danevell hir. * [[Ousmane Sembène]], ''An Urzh-paeañ'', troet diwar ar galleg gant [[Aline Gleoneg]], 120 p. {{ISBN|9782868631985}}. Romant. * Roperzh ar Mason, '' Chal ha dichal : barzhonegoù gwenedek, 1931-1939 ; àr o lerc'h Pardon ar Birvidoù '', skeudennet get X. de Langlais, eil mouladur, 101 p. {{ISBN|9782868631978}}. Barzhoniezh. * Yeun ar Gow, ''Diwar dorgenn Karreg-an-Tan'', 213 p. {{ISBN|9782868632012}}. ;2022 * Gérard Cornillet, ''Wörterbuch Bretonisch-deutsch, deutsch-bretonische : Deutsch bretonisch zweisprachiges Wörterbuch = Geriadur brezhoneg-alamaneg hag alamaneg-brezhoneg : Brezhoneg alamaneg geriadur divyezhek'', 1164 p. {{ISBN|9782868632050.}} Yezhoniezh. * Josep Górriz, ''Tangwall en dielldi istorel'', troet diwar ar c'hatalaneg gant [[Gwenael Emelyanoff]], 84 p. {{ISBN|9782868632043}}. Romant-polis. * Paol ar Meur, ''Didrouz war an treuzoù'', 60 p. {{ISBN|9782868632067}}. Danevell. ;2023 * [[John Le Carré]], ''Ar spier a zistroe eus ar yenijenn'', 306 p. {{ISBN|9782868632081}}. Romant spierezh. Titl orin : ''The spy who came in from the cold''. ;2024 * [[Paol ar Meur]], ''Tan ha distan'', 177 p. {{ISBN|9782868632173}}. Romant. * [[Julien Gracq]], ''Ar c'hourenez'', troet diwar ar galleg gant Tomaz Loyer, 139 p. {{ISBN|9782868632159}}. Danevell hir. * [[Théophile Gautier]], [[Edgar Allan Poe]], [[Guy de Maupassant]], [[André Maurois]], ''Ar Bandulenn: ha pemp danevell faltazius all'', troet gant Anna ha Loik Kampion, 72 p. {{ISBN|9782868632166}}. Danevelloù. * [[Andrei Makin]], ''Sonerezh ur vuhez'', 109 p. {{ISBN|9782868632074}}. Romant. * [[Toni Morrison]], ''Du-mañ '', troet diwar ar saozneg gant Bernez Gery, 154 p. {{ISBN|9782868632180}}. Romant-polis. ;2025 * Goulc'han Kervella, ''Ar Vosenn Nevez ha pezhioù-c'hoari all : Commedia dell'arte', 148 p. {{ISBN|9782-868632227}}. C'hoariva. * [[Robert Louis Stevenson]], ''Skrapet'', troet diwar ar saozneg gant Kristian Braz, 246 p. {{ISBN|9782868632210}}. Romant. Titl orin : ''Kidnapped''. * [[Visant Roue]], ''Istor ar Vretoned. 1 : -55 betek 410'', 239 p. 8 kartenn e liv gant [[Mikael Bodlore-Penlaez]]. {{ISBN|9782868632197}}. Istor. ;2026 * [[Aleksandr ar Gall]], ''Hor Breudeur Tramor : Agan Breder Tramor'', 245 p. {{ISBN|978-2-868632241}}. Kerne-Veur. * [[Tennessee Williams]], ''Tramgarr ar c'hoantoù'', troet diwar ar saozneg gant Serj Richard, 201 p. {{ISBN|9782868632234'}}. Pezh-c'hoari. Titl orin : ''A Streetcar named Desire''. {{Porched Breizh}} [[Rummad:Embannerien vrezhonek]] ag92yid5rntr28n2thkwr01d9vwvmll 0 40240 2203475 2119388 2026-11-02T17:27:42Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203475 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Naruto''' zo un heuliad [[manga]] japanat skrivet ha skeudennaouet gant [[Masashi Kishimoto]]. Savet ez eus bet [[tresadennoù-bev]] diwarne. Naruto Uzumaki, an dudenn bennañ, zo ur c'hrennard [[ninja]] trouzus, [[gouroberiantiz|gouroberiant]], dirakwelus a vez atav o klask bezañ anavezet hag a fell dezhañ dont da vezañ un ''Hokage'', an ninja anavezet en ur gêriadenn evel ar rener hag ar c'hreñvañ eus an ninjaed. == Berzh Naruto == Naruto, zo ur [[Shōnen|manga shônen]] bet krouet gant Massachi Kishimoto. E [[Japan|Bro-Japan]], Naruto zo bet embannet e [[1999]] barzh ar gazetenn ''Weekly Shônen Jump'' gant an esitor Shueisha, E Bro-C'hall, Naruto zo bet embannet e [[2002]], gant 10 vloaz dale. Ar manga-se zo produet gant Studio Pierrot hag Aniplex, an dresadenn-bev e oa bet skignet e Bro-Japan d'an 3 a viz Here 2002, war "T.V [[Tôkyõ]]". E Bro-C'hall e oa bet skignet war "Game One" d'an 2 a viz Genver 2006. == An istor == Daouzek bloazvezh kent an darvoudoù ha ganedigezh Naruto, Kyubi, un droukspered louarn dezhañ nav lost en deus drastet kêriadenn guzh Konoha ({{nihongo|Konohagakure|木ノ葉隠れの里|Konohagakure no Sato| da lâret eo "Ar geriadenn guzh e-mesk an delioù"}}), ur geriadenn [[Ninja]]ed, o vuntrañ hec'h annezidi hag o plantañ reuz. Ar pevare Hokage a siellas an droukspered e-barzh ar bugel nevez-c'hanet Naruto ha mervel a reas diwar an dra-se. Kontañ a ra ar mangaioù troioù-kaer Naruto Uzumaki, ar bugel emzivad hag farser-touet a ra kalz sotonioù evit bezañ remerket. Huñvre Naruto zo dont da vezañ hokage evit ma anavezo an holl e dalvoudegezh. Koulskoude e sell an holl outañ evel ma vefe an droukspered Kyubi e-unan, ha gwallgaset ha disprizet o deus anezhañ e-pad ar pep brasañ eus e yaouankiz. Kresket en deus hep tiegezh hag hep mignoned. Klask a ra eta sachañ evezh an dud o trougober. Mont a ra war ar studi evit bezañ ninja ha dizoleiñ ez eo al lestr a zalc'h an droukspered bac'het hag ivez e oa tomm kalon an trede hogage outañ. Goude meur a daol-esae e c'hounez talgen Konoha. Naruto vo barzh ur skipailh, gant Sakura Haruno ha gant Sasuke Uchiwa, ar skipailh 7 gant o Jonin, Hatake Kakashi, un den kevrinus. Heuliañ a reer Naruto hag e vignoned nevez a-hed o avanturioù. Diwezhatoc'h e krog un aozadur kevrinus anvet "Akatsuki" da glask tapout Naruto evit an droukspered e nav lost bac'het ennañ. Ma n'ho peus ket c'hoant gouzout pelloc'h na lennit ket war lerc'h!!! Naruto a zo mab d'ar 4re Hokage, e paeron a zo Jiraya, unan eus an 3 ninja ar mojenn hag a vo goude kelenner da Naruto goude Kakashi. Naruto a zo bugel ar profesi met ne ouzon ket hiroc'h evit ar poent. == An tudennoù pennañ == * Naruto Uzumaki * Sasuke Uchiwa : Ur paotr eus skipailh Naruto, sakura ha Kakashi, hag en deus ar Sharingan. * Sakura Haruno : Ur plac'h eus ar memes skipailh, Sasuke, ha Kakashi hag a zo amourus eus Sasuke. * Kakashi : Kakashi zo ar jonnin eus ar skipailh 7, hag en doa ur c'hamarad eus familh Uchiwa, met marv eo e-kerz ur redadeg gant Kakashi hag a-raok mervel en deus roet e Kakashi o sharingan.'' Ma ho peus c'hoanr gouzout hiroc'h war an dudennoù a zo e-barzh Naruto e c'hellit mont da wel war al lec'hienn dindan e galleg. == Notennoù == <references/> == Liammoù diavaez == <!-- ==============================({{NoMoreLinks}})=============================== --> <!-- ARABAT EO LAKAAT LIAMMOU OUZHPENN ER PENNAD-MAN, WIKIPEDIA N'EO KET UL LISTENNAD LIAMMOU. --> <!-- Ma soñjit e c'hall ho liammm bezañ talvoudus,Lakait anezhañ war ar bajen kaozeal da gentañ--> <!-- Al liammoù n'int ke bet gwiriet a vo diverket--> <!-- ============================================================================== --> ;Galleg * [http://fr.wikipedia.org/wiki/Personnages_de_Naruto Holl tudennoù gwellet e Naruto evit ar poent] ;Saozneg * [https://web.archive.org/web/20091219143555/http://naruto.viz.com/ Viz Media's Lec'hienn ''Naruto'' (USA)]. * [https://web.archive.org/web/20080122040205/http://www.shonenjump.com/mangatitles/n/manga_n.php Pajenn ''Naruto'' Shonen Jump (USA)]. * [https://web.archive.org/web/20080125121617/http://www.cartoonnetwork.com/tv_shows/naruto/index.html pajenn ''Naruto'' Cartoon Network (USA)]. * [https://web.archive.org/web/20080126150958/http://www.ytv.com/programming/shows/ Pajenn ''Naruto'' naruto YTV] ([[Kanada]]). * [https://web.archive.org/web/20100406073038/http://www.narutounleashed.co.uk/ Korrlec'hien ''Naruto'' gant Manga Entertainment (UK)] * [http://www.jetix.co.uk/home/siteframe.html?gotourl=/fktv/shows/0,6248,30908,00.html Pajenn ''Naruto'' Jetix (UK)] * [https://web.archive.org/web/20160406172746/http://naruto.net.au/ Pajenn ofisiel ''Naruto'' Madman Entertainment (Aostralia)] * [http://www.bandaicg.com/naruto/home.php ''Naruto'' Collectible card game site (USA)]. ;Japaneg * [https://web.archive.org/web/20141012150548/http://naruto.com/j/ lec'hienn ''Naruto'' e japaneg]. * [http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/naruto/ pajenn ''Naruto'' ''Shippūden'' TV Tokyo]. * [http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/naruto2002/ pajenn ''Naruto'' TV Tokyo]. * [https://web.archive.org/web/20160829202046/http://pierrot.jp/title/naruto/index.html Pajenn ''Naruto'' ar Studio Pierrot]. [[Rummad:Mangaoù]] [[Rummad:Shōnen]] [[Rummad:Naruto]] iu0jut64b9el3ys8eumex6mma5p97se 0 41010 2203486 2139183 2026-11-02T19:44:52Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203486 wikitext text/x-wiki [[Restr:Saqqara, Pyramid of Djoser 2, Ancient Egypt.jpg|250px|thumb|Piramidenn Djoser]] '''Piramidenn Djoser''', pe '''piramidenn dereziek Djoser''' (''kbhw-ntrw'' e [[Henegipteg]]), a oa savet da veziañ ar [[faraon]] [[Djoser]] gant e [[vizir (henegipt)|vizir]] [[Imhotep]]. Savet e oa da vare ar {{XXVIIvet}} kantved kent J.-K. e [[bered-veur]] [[Sakkara]] e [[gwalarn]] kêr [[Menfis]], hag ez eo kreiz ur strollad savadurioù kañv bras en ur porzh divent gronnet gant savadurioù liderezh ha kinkladurioù. Ar c'hentañ [[Piramidenn (Egipt)|piramidenn egiptat]] a yae d'he ober c'hwec'h [[mastaba]] (bihanoc'h-bihanañ o ment) savet an eil a-us d'egile. Sklaer eo e oa savet e-giz-se o tegas tamm-ha-tamm adweladennoù ha gwellaennoù d'ar raktres kentañ . En deroù e oa ar biramidenn 62 metr uhelder hag he sichenn a oa 109 m x 125 m, hag e oa goloet gant ur gwiskad maen-raz gwenn levnet<ref>Harry Adès ''A Traveller's History of Eygpt'' (Chastleton Travel/Interlink, 2007) ISBN 1-905214-01-4 p48</ref>. Ar biramidenn dereziek (pe kentpiramidenn) a vez sellet outi evel ar c'hoshañ savadur maen bras-kenañ, daoust ma seblant ez eo koshoc'h c'hoazh ar c'hloz anvet [[Gisr el-mudir]]. == Tachenn ar biramidenn == [[Restr:Saqqara, Ancient Egypt.jpg|thumb|300px|Dor an templ kañv]] Ar pep brasañ eus kinkladurioù hag eus savadurioù diabarzh ar biramidenn, daoust ma'z int savet e maen, a laka da soñjal e neuz frammoù koshoc'h, a vije bet savet e prenn, e raoskl pe e brikennoù pri. N'ouzer ket heg eñ e teu eus artistic, symbolic or technological convention, daoust ma c'hall dont eus levezon an tri war un dro. En-dro d'ar biramidenn ez eus ur voger 10.5 metrad uhelder, savet e maen-raz kizellet gant aked (Lod anezhe zo bet kempennet gant [[Jean-Philippe Lauer]]), gronnet gant ur fozell vras<!--, which was not continuous, but spiraled around overlapping at the south end -->. Graet e oa ar voger evit tennañ da ballennoù gloan, ha kinklet e oa gant sikludoù. 15 dor a oa warnañ, met unan hepken a oa an nor wirion da vont tre. Seblantout a ra bezañ savet war patrom ar "c'hreñvlec'hioù" bras e brikennoù savet e-doug ar [[1añ tierniezh Henegipt|c'hentañ]] hag an [[Eil tierniezh Henegipt|eil]] tierniezh en [[Abidos (Egipt)|Abidos]] ha [[Nec'hen|Hierokonpolis]]. An nor wirion a oa un trepas gant kolonennoù gant un doen kizellet e stumm treustoù prenn. Merket eo an hent gant daou bikol 'dor' maen, kizellet evel ma vefent digor. === Bez ar su === '''Bez ar su''' zo tost un eilenn eus frammoù dindandouar ar biramidenn met hep ar frammoù a-us d'al leur. === Ar porzh bras === E-kreiz etre bez ar su hag ar biramidenn ez eus ul leurenn vras. N'anavezer ket e ster gwirion met war a hañval e oa liammet ouzh lidoù lestr ar faraon ha marteze e c'hall bezañ tostaet d'ul leurenn heñvel (n'eo ket bet dizoloet avat) e kenkiz real Menfis, ma c'hallfe ar faraon kas ar memes lidoù da benn. war-dro 180 m war 100 m eo ar porzh, nebeut-kenañ a savadurioù hag a vonumantoù ennañ. === Tachenn ar gouel Sed === [[Restr:Temples at Festival complex.JPG|thumb|300px|Temploù tachenn ar gouel sed]] Savet e oa ar porzh evit lidañ ar gouel ''sed''. Goude tregont vloaz ren e ranke pep faraon prouiñ e startijenn o chaseal an tarv sakr en-dro d'ar porzh hag o tapout anezhañ diwar-bouez e lost. Krediñ a reer e choazas Djoser lidañ ar gouel-se bep tri bloaz e-lec'h bep tregont vloaz. Kornioù ar savadurioù a oa ront da vezañ dizañjerusoc'h. === Ar biramidenn === Kroget e oa ar biramidenn e stumm ur [[mastaba]] heñvel ouzh ar bezioù e brikennoù pri savet evit ar faraoned a-raok. Brasaet eo a div wezh oc'h ouzhpennañ ul live all a-raok bezañ goloet gant ur biramidenn dezhi pevar derez, a oa brasaet c'hoazh diwezhatoc'h evit mont d'ober ar biramidenn gant c'hwec'h derez a weler hiziv. == An templ kañv == [[Restr:Saqqara - Pyramid of Djoser - Mortuary temple - Hypostyle hall.JPG|thumb|200px|Sal Hipostil an templ kañv]] N'halled antreal ken 'met dre an templ kañv er c'horn gevret. <!-- From an antichamber --> Tremen a reer eno etre mogerioù savet gant bloc'hoù maen e stumm dorioù digor betek ar sal [[hipostil]] gant div rank kolonennoù maen kizellet e doare ma tennont da hordennoù [[papiruz]]. Staliet ez eus bet un doen vodern en uhelder an doen a oa gwezhall. Skeiñ a ra ar sal-se er porzh. == Liammoù diavaez == * [http://ccat.sas.upenn.edu/~jtreat/ Professor Treat] offers an [https://web.archive.org/web/20080702193004/http://ccat.sas.upenn.edu/arth/zoser/zoser.html bizitadenn enlinenn] eus al lec'h. * [http://www.wikimapia.org/#y=29871336&x=31216428&z=17&l=0&m=s Lec'h ar biramidenn war Google Maps] * [https://web.archive.org/web/20140316141344/http://pano4d.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=136:pyramid-of-djoser&catid=1:3d-tur&Itemid=107 Piramide van Djoser panoramiese fotogorafiya] == Levrlennadur == {{Daveoù}} * [[Miroslav Verner|Verner, Miroslav]], <cite>The Pyramids - Their Archaeology and History</cite>, Atlantic Books, 2001, ISBN 1-84354-171-8 * [[Fred S. Kleiner|Kliener, Fred S.]], <cite>Art Through The Ages</cite>, Wadsworth, 2005, ISBN 0-15-505090-7 {{henegipt}} [[Rummad:Bered-veur Menfis]] [[Rummad:Piramidennoù Henegipt]] m9d5xum7mwzemyi2za5urv2m5p2f8td 0 41156 2203526 1913668 2026-11-03T01:54:20Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203526 wikitext text/x-wiki {{ICMLPO (U&S)}} [[File:PCBeninlogo.svg|thumb|left|Arouezenn Strollad Komunour Benin]] '''Strollad Komunour Benin (SKB)''' (e [[galleg]]: ''Parti Communiste du Bénin: PCB'') a zo anv ur [[:Rummad:Strolladoù politikel komunour|strollad komunour]] [[marksouriezh-leninouriezh|marksour-leninour]] bet krouet e [[Benin]] e [[1977]] gant [[Unvaniezh Komunourion Dahomey]]. [[Pascal Fantodji]] eo Kentañ-Sekretour ar Strollad, embannet gantañ ar gelaouenn ''La Flamme''. Ezel eo eus [[Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Unaniezh & Stourm)]]. Anvet e oa bet ar Strollad da gentañ ''Parti Communiste du Dahomey'' ("Strollad Komunour Dahomey") evel ur strollad er-maez eus al lezenn a stourme dre guzh a-enep da renad Kerekou. Dont a reas da vezañ ur Strollad lezennel d'an 17 a viz Gwengolo [[1993]]. E dilennadegoù Parlamant Benin bet dalc'het e [[1995]] ec'h eas gant SKB un dileuriad. Hag en dilennadegoù evit Prezidant ar vro e [[1996]] e tapas Pascal Fantodji 17.977 mouezh (1,08%). E [[1998]] da heul kudennoù ideologel diabarzh e oa bet skarzhet diouzh ar Strollad Magloire Yansunnu krouet gantañ bloaz war-lerc'h [[Strollad Komunour Marksour-Leninour Benin]]. ==Liammoù diavaez== * [https://web.archive.org/web/20070930002833/http://www.la-flamme.info/ La Flamme] [[Rummad:Strolladoù komunour Benin]] [[Rummad:ICMLPO (U&S)]] 5bldhqkdvr7alxbqh023pll9m2aqqsc 0 42450 2203538 2108719 2026-11-03T04:12:38Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203538 wikitext text/x-wiki [[Image:Lely Venus BM 1963.jpg|thumb|''[[Venus Lely]]'', a oa bet d'ar roue saoz [[Charlez Iañ]] ha d'al livour [[Peter Lely]] goude, a zo er [[British Museum]] bremañ.]] * ''Diwar-benn an doare kizelladurioù anvet '''Venus en he c'hluch''' eo ar pennad, ha neket diwar-benn un delwenn hepken : an holl re anavezet zo meneget er pennad.'' '''Venus en he c'hluch''' zo un doare delwennoù [[hellenek]] d'an doueez hellazat [[Afrodite]] ([[Venus]] ar Romaned) tapet a-greiz kouronkañ. Emañ an doueez en he c'hluch, he fennglin dehoù tost d'an douar, he fenn troet a-zehoù, ha peurvuiañ e vez he dorn dehoù war he skoaz kleiz, evel da guzhat he brennid<ref>E darn eus an addelwennoù e kaver stummoù disheñvel, eus ar bruched, eus an divvrec'h.</ref>.<br> Diouzh gwelout na pet addelwenn anezhi zo bet kavet e kêrioù roman kozh [[Italia]] pe [[Bro-C'hall]] e ranker lavarout e oa un delwenn a blije kenañ en amzerioù-hont. Un toullad skouerennoù eus ''Venus en he c'hluch'' o deus levezonet livourien e-leizh abaoe amzer [[Giambologna]], a zo bet treset gant arzourien war-lerc'h [[Martin Heemskerck]], a reas un dresadenn eus ''Venus en he c'hluch'' Farnese a zo e [[Naplez]]. ==An oberour== Ar patrom zo kaoz anezhañ en un arroud eus [[Istor Naturel]] [[Plinius an Henañ]] (xxxvi.35), ma ra ar gont eus an delwennoù e [[Templ Jupiter Stator (IIvet kantved kent JK)|Templ Jupiter Stator]] er ''[[Porticus Octaviae]]'', nepell diouzh ar [[Forom roman]] ; lenn a reer ''Venerem lavantem sese Daedalsas, stantem Polycharmus'' ("Venus o'n em walc'hiñ, "eus" Daedalsas, [hag unan all], en he sav, "eus" Polycharmus"), ma'z eus dave d'ur Gwener ha ne oa ket en he sav, graet gant un ''Doidalses'', pe ''Daedalsas'', dianav a-hend-all<ref>Eus an arroud-se ez eus kaoz e [https://web.archive.org/web/20110721202944/http://mora.sns.it/appr_opere_descrizioni.asp?Lang=ITA,%20ITA&id_obj=307 ''Monumenta Rariora'']. En tu all d'ar meneg eus an delwenn-se e templ Jupiter Stator, e skrid Plinius, ne oa nemet ur ''Zeus Stratios'' e [[Nikomedia]] anavezet evel "eus" "Doidalses", a vije, dre m'emañ e Nikomedia, ur c'hizeller [[bitiniat]] eus an IIIde kantved (Haskell and Penny 1981:323, noting Lullies 1954). Un delwennig varmor eus ''Zeus Stratios'' kavet e Camirus a ro un tamm soñj eus penaos e oa an delwenn gollet. Ma ne vije ket anvet ''Venus Doidalses'' e vije sklaeroc'h an traoù.</ref>. == Delwennoù kozh == [[Restr:Crouching Aphrodite Louvre Ma53.jpg|thumb|''Venus en he c'hluch'' ([[Mirdi al Louvre]])]] Un tamm mat a vec'h a vez o klask disheñvelout an holl zelwennoù roman a zo bet graet en doare-se diwar skridoù hag an deskrivadurioù anezhe hepken, kement a gizelladurioù zo, met lod zo gant ur jarl dour, pe un [[Eros]] bennak ouzhpenn, ha neuze e vez aesoc'h diouzhtu.<br> Da skouer, delwenn [http://www.theoi.com/Gallery/S10.17.html Mirdi ar Peniti], ha [http://www.hermitagemuseum.org/fcgi-bin/db2www/descrPage.mac/descrPage?selLang=English&indexClass=SCULPTURE_EN&Query_Exp=%28WOA_TYPE+%3D%3D+%22Freestanding+Sculpture%22%29+AND+%28WOA_CNTR_ORG+%3D%3D+%22Ancient+Rome%22%29&PID=A-370&numView=1&ID_NUM=4&thumbFile=%2Ftmplobs%2FO2TED0R5BLO5U2YX6.jpg&embViewVer=last&comeFrom=browse&check=false&sorting=WOA_AUTHOR%5EWOA_NAME&thumbId=6&numResults=113&author= homañ]. ''Venus en he c'hluch '' a veze paret alies gant un delwenn kluchet all eus an [[Henamzer]], an ''[[Arrotino]]''. *Ur '' Venus en he c'hluch '' a oa en dastumad [[Medici]], er [[Villa Medici]], e [[Roma]], hag a zo bremañ en [[Uffizi]] e [[Firenze]]. Engravet e voe. *Ar '' Venus en he c'hluch '' en dastumad [[Farnese]], adsavet gant un [[Eros]], hag a zo bremañ e [[Mirdi Broadel Hendraouriezh Naplez]]. Treset eo bet gant [[Martin Heemskerck]]<ref>[http://www.theoi.com/Gallery/S10.14.html ''Theoi Greek Mythology''] ; renabl 6293.</ref>. *Ar [[:Image:Crouching Aphrodite Louvre Ma5.jpg|''Venus en he c'hluch '' a oa en dastumad Borghese]], a voe prenet e [[1807]] digant [[Camillo Borghese]] hag a zo bremañ e [[Mirdi al Louvre]]. En dastumad Borghese e oa bet kempennet n'eus forzh penaos, evel un [[Diana]] gant he gwareg en he dorn<ref>[http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not_frame&idNotice=883 Bremañ distaget eus an delwenn.]</ref>. *''[[Venus Lely]]'' zo un delwenn varmor a oa en tiegezh [[Gonzaga]] e [[Mantova]], renablet eno e [[1627]]<ref>Embannet gant Carlo d'Arco, ''Delle Arti e degli artefici di Mantova'', II (1857), pp. 168-71.</ref> E [[1631]] edo e [[Bro-Saoz]] ma veze lavaret e oa "ar gaerañ delwenn a zo" ha priziet kement ha 6 000 skoed<ref>''Une figure de femme accroupie de marbre, aucuns disent Venus delli Eli, autres Hélène de Troye, c'est la plus belle statue de tous estimée à 6 mille escus.''</ref> Prenet e voe e [[1627]]-[[1628|28]] digant an tiegezh Gonzaga evit ar roue [[Bro-Saoz|saoz]] [[Charlez Iañ ]],<ref>Alessandro Luzio, ''La Galleria dei Gonzaga venduta all'Inghilterra nel 1627-28'' (1913), Scott-Elliot 1959:220 notenn 19.</ref>, a voe strewet e zastumad da vare [[Commonwealth of England|Commonwealth]] [[Oliver Cromwell|Cromwell]], ha prenet gant al livour [[Peter Lely]]. Distreiñ a reas d'an Dastumad Roueel e [[1682]] ha prestet eo d'ar [[British Museum]]<ref>[http://www.thebritishmuseum.ac.uk/explore/highlights/highlight_objects/gr/m/marble_statue_of_a_naked_aphro.aspx ''British Museum'']</ref>. *Ar ''Venus en he c'hluch'' kavet e Salona ([[Solin]], e-kichen [[Split]] e [[Kroatia]]) en eil hanterenn an {{XVIIIvet kantved}} a voe prenet evit [[Mirdioù ar Vatikan]] ha skrapet gant ar C'hallaoued en amzer an impalaer [[Napoleone Buonaparte]], met distroet e voe d'ar [[Vatikan]] e [[1816]] hag eno emañ c'hoazh. *Ar ''Vénus Accroupie'' zo ur Gwener kluchet all eus an {{IIvet kantved}} eus dastumad ar roue gall [[Loeiz XIV]], bremañ e [[Mirdi al Louvre]]. En un doare all en he gweler gant he brec'h dehoù savet a-drek he fenn<ref>[http://www.theoi.com/Gallery/S10.11.html ''Theoi Greek Mythology'']</ref>. *Un doare all c'hoazh eo ar ''Venus en he c'hluch'' vihan marmor eus ar Iañ kanved kent JK kavet en [[Enez Rodos]] ha miret e Mirdi Hendraouriezh Rodos : n'emañ kar Gwener ebet o klask kuzhat lodenn ebet eus he c'hened, met sevel a ra he blev etre he bizied d'o sec'hañ, ha sellout rag-eeun ouzh he gweladenner en ur astenn he brennid<ref>[http://www.theoi.com/Gallery/S10.16.html ''Theoi Greek Mythology'']</ref>. ; ''Venus Rodos en he c'hluch'' a vez graet eus honnezh. *Pezhioù [[arem]] bihan eus ''Venus en he c'hluch'' zo deuet betek ennomp. Unan zo bet kavet e [[Siria]], bet e dastumad Joseph Durighello, ha gwerzhet gant ar Galerie Georges Petit, e [[Pariz]]<ref>Deskrivet eo bet gant Étienne Michon e-barzh ''Syria'' '''6''' (1925), p 303-13.</ref>. ==Da vare an Azginivelezh== ===Abaoe an Azginivelezh=== Meur a ''Venus en he c'hluch '' a voe savet e stal [[Giambologna]] hag e hêr [[Antonio Susini]] ; e-touez ar skouerennoù-se eus delwennoù arem Gwener bihanaet gant Susini ez eus unan hag a oa e dastumad ar roue gall Loeiz XIV, hag a zo e dalc'h an ''Holburne Museum of Art'' e [[Bath]]<ref>[http://www.bath.ac.uk/holburne/collection/dec-art/sculpture.html Susini's ''Kneeling Woman Bathing'']</ref> ; unan all zo e dastumad [[Karl Eusebius of Liechtenstein|Prince Carl Eusebius von Liechtenstein]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070928014512/http://www.liechtensteinmuseum.at/en/pages/artbase_main.asp?module=browse&action=m_work&lang=en&sid=98817963&oid=W-1382004131935603166 ''Liechtenstein Museum'']</ref>. *Un doare all, e marmor, gant [[Antoine Coysevox]] e [[1686]], a voe graet evit kastell [[Marly]] ; Coysevox en deus lakaet e Wener-eñ war ur vaot kentoc'h eget war ur grogenn. Ken plijet e oa gant e labour ma skrivas anv [[Fidias]] en [[henc'hresianeg]] e-kichen e hini. Plijout a reas ivez d'ar roue gall Loeiz XIV, ken e voe graet un addelwenn arem. Hiriv e weler an hini varmor e [[Mirdi al Louvre]], hag an hini arem e [[kastell Versailhez]]. *E [[palez Caserta]] e-kichenik Naplez, a zo damheñvel ouzh hini Versailhez, e oa bet lakaet e [[1762]] un delwenn varmor gant Tomasso Solari evit kinklañ al liorzhoù bras<ref>(Haskell and Penny 1981:323)</ref>. * ''Flora en he c'hluch'' gant [[Jean-Baptiste Carpeaux]] (war-dro [[1873]]), er [[Museu Calouste Gulbenkian]], e [[Lisboa]], a denn kalzik d'ar Wener gluchet. <gallery mode="packed" heights="250px">Peter Paul Rubens - Venus, Cupid, Baccchus and Ceres - WGA20283.jpg|''Alegorienn'' gant [[Pieter Paul Rubens]], [[1612]]-[[1613|13]], war-lerc'h he chomadenn en tiegezh [[Gonzaga]] e [[Mantova]], ma welas ''Venus Lely'', perc'henniezh an tiegezh.</gallery> ==Notennoù== {{Daveoù|bannoù=2}} ==Levrioù== {{commonscat|Crouching Venus|Gwener en he c'hluch}} *Haskell, Francis and Nicholas Penny, 1981. ''Taste and the Antique: The Lure of Classical Sculpture 1500-1900.'' (Yale University Press). *Beard, Mary and John Henderson, 2001. ''Classical Art: from Greece to Rome'' (Oxford University Press) *Lullies, Reinhard, 1954. ''Die kauernde Aphrodite'' (München: Filser) ==Liammoù diavaez== *[https://web.archive.org/web/20160303201938/http://www.aeria.phil.uni-erlangen.de/photo_html/plastik/weiblich/sitzend/aphrodite/kauernd.html Kauernde Aphrodite] Luc'hskeudennoù a bep seurt. [[Rummad:Delwennoù da Afrodite]] mm5fxswhvz0edpmn8kj6nb3hbet1l6l 0 42966 2203510 2159436 2026-11-02T22:04:04Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203510 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Skeudenn:Robert Jordan.jpg|thumb|Robert Jordan e [[San Diego]] e [[2005]]]] '''Robert Jordan''' eo [[anv-pluenn]] ar skrivagner [[faltazi]] stadunanat '''James Oliver Rigney, Jr.'''. Ganet e oa bet e [[1948]] e [[Charleston]] ([[South Carolina|Karolina ar Su]], [[Stadoù-Unanet]]) hag aet da anaon d'ar 16 a viz Gwengolo [[2007]]. == Buhez == Bet eo soudard e-pad daou vloaz da vare [[brezel Viêt Nam]] (eus 1968 da 1970) en [[Arme ar Stadoù-Unanet|arme stadunanat]], e-lec'h ma tapas meur a vedalenn. Kanolier e oa en ur [[biñsaskell|viñsaskell]]. Goude e zistro eus [[Republik Sokialour Viêt Nam|Viêt Nam]] ez eas war studi ar [[fizik]] en ur skol eus an arme. Ur wezh tapet gantañ e skrid-testeni e labouras evit ar [[Morlu ar Stadoù-Unanet|morlu stadunanat]] evel ijinour arbennikaet war an [[energiezh nukleel]]. Stagañ a reas da skrivañ e [[1977]]. Pitilh e oa gant an Istor. Plijout a rae dezhañ chaseal, pesketa, bageal, c'hoari [[poker]] pe an [[echedoù]], ha dastum kornioù-butun ivez. Deskrivañ a rae anezhañ e-unan evel un ezel eus an [[Iliz eskobel ar Stadoù-Unanet|Iliz eskobel]] hag eus an "[[Iliz Uhel]]"<ref>{{en}} [http://www.dragonmount.com/RobertJordan/?p=85 Blog Robert Jordan, 01/06/2007],</ref> ha sakramantiñ a rae meur a wezh bep sizhun<ref>{{en}} [http://www.dragonmount.com/RobertJordan/?p=92 Blog Robert Jordan, 27/09/2007]</ref>. Edo o vevañ en un ti savet e [[1797]] gant e wreg Harriet McDougal<!-- Kudenn deiziad ? -->, a oa o labourat evel embannerez levrioù (evit [[Tor Books]] hiziv an deiz ; embannerez Jordan e oa ivez)<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20071012024117/http://www.tor.com/jordan/bio.html Robert Jordan war Lec'hienn Tor Books]</ref>. Hervezañ ne zeue ket e anv-pluenn, "Robert Jordan", eus haroz pennañ levr [[Ernest Hemingway]], ''For Whom the Bell Tolls'', met eus ur roll savet gantañ diwar lizherennoù e anv<ref>{{en}} [http://www.dragonmount.com/RobertJordan/?p=24 disklêriadenn gant ar skrivagner war e vlog ofisiel]</ref>. Gant anvioù-pluenn all en deus skrivet romantoù istorel (sinet "Reagan O'Neal") ha [[western]]où (sinet "Jackson O'Reilly"). D'an 23 a viz Meurzh [[2006]] en deus disklêriet e oa taget gant ur [[kleñved emzivat|c'hleñved emzivat]]<ref>{{en}} [http://www.locusmag.com/2006/Features/03JordanLetter.html Disklêriadenn gant Robert Jordan diwar-benn e gleñved]</ref>{{,}}<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20080309102821/http://www.elbakin.net/fantasy/news/2013-Nouveaux-Resultats-Pour-Robert-Jordan Bilañs yec'hed ar 16 a viz Eost 2006]</ref> dibaot ha grevus, an [[Amilozenn (kleñved)|amilozenn]]. Gant al louzeier roet dezhañ e c'hallje bezañ bevet pevar bloavezh tamm-pe-damm met lavarout a rae e oa mennet da vezañ trec'h war ar stadegoù. Skrivañ a reas diwezhatoc'h war e vlog ''Dragonmount'' evit broudañ e faned da nompas nec'hiñ ha da lâret e oa mennet da vevañ ur vuhez hir ha frouezhus o labourat e-pad 30 vloaz c'hoazh. Mervel a reas d'ar 16 a viz Gwengolo 2007<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20080420105656/http://www.elbakin.net/fantasy/news/5194-Robert-Jordan-Est-Decede Disklêriadenn marv an oberour]</ref>. ''The Wheel of Time'' (''Rod an amzer'') eo anv e oberenn anavezetañ. An hini ziwezhañ eus an dastumad ''The Wheel of Time'' e voe ''A Memory of Light''. Kent e varv e skrivas Robert Jordan ul lodenn anezhi, ha roet en doa d'e wreg notennoù a-walc'h evit ma c'hallfed hec'h echuiñ. Homañ he doa disklêriet e vije echuet al levr gant [[Brandon Sanderson]]. Intañvez Jordan he deus choazet anezhañ goude lenn e zastumad ''[[Mistborn]]''<ref>{{en}} [http://www.tor-forge.com/NewsArticle.aspx?articleId=647 TOR Press]</ref>. Embannet e voe e [[2013]]. == Oberennoù == * ''Cheyenne Riders'' (1982), sinet Jackson O'Reilly === Dastumad ar Fallonoù === * ''The Fallon Legacy'' (1981) * ''The Fallon Pride'' (1982) * ''The Fallon Blood'' (1995) === Dastummad ''[[Conan]]'' === * ''Conan the Defender'' (1982) * ''Conan the Invincible'' (1982) * ''Conan the Triumphant'' (1983) * ''Conan the Unconquered'' (1983) * ''Conan the Destroyer'' (1984) * ''Conan the Magnificent'' (1984) * ''Conan the Victorious'' (1984) * ''Conan: King of Thieves'' (1984) === Dastumad ''[[The Wheel of Time]]'' === # ''The Eye of the World'' (15 a viz Genver [[1990]]) # ''The Great Hunt'' ([[1990]]) # ''The Dragon Reborn'' ([[1991]]) # ''The Shadow Rising'' ([[1992]]) # ''The Fires of Heaven'' ([[1993]]) # ''Lord of Chaos'' ([[1994]]) # ''A Crown of Swords'' ([[1996]]) # ''The Path of Daggers'' ([[1998]]) # ''Winter's Heart'' ([[2000]]) # ''Crossroads of Twilight'' ([[2003]]) # ''Knife of Dreams'' ([[2005]]) # ''The Gathering Storm'' (2009) # ''Towers of Midnight'' (2010) # ''A Memory of Light'' (2013). == Oberennoù all == Skrivet en deus Jordan ivez : * ''The World of Robert Jordan's the Wheel of Time'' (1998), ul levr diwar-benn ar bed m'emañ istor e romant ''The Wheel of Time'' o vont en-dro, gant Teresa Patterson. * ''New Spring: The Novel'' (2004), ''[[Kentistor (sinema ha lennegezh)|prequel]]'' : c'hoarvezout a ra an istor e bed ''The Wheel of Time'' 18 vloaz kent ar c'hentañ romant. == Liammoù diavaez == * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080320120640/http://www.pierre-de-tear.com/index.php La Pierre de Tear] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080331093400/http://elbakin.net/fantasy/romans/knife-of-dreams.htm Burutelladenn ''Knife of Dreams'' embannet war Elbakin.net] == Daveennoù == {{Daveoù|bannoù=2}} {{DEFAULTSORT:Jordan, Robert}} [[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]] [[Rummad:Skrivagnerien SUA]] [[Rummad:Skrivagnerien saoznek]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1948]] [[Rummad:Marvioù 2007]] 0lgzaau47ouqz6dcyr58oh250hg7nsi 0 43710 2203484 2094534 2026-11-02T19:36:39Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203484 wikitext text/x-wiki * ''Marteze emaoc'h o klask [[Piero di Cosimo]], al livour.'' {{databox}} [[File:Piero_di_Cosimo_de'_Medici.jpg| thumb| Piero di Cosimo de' Medici]] '''Piero de' Medici''', pe '''Piero Iañ de' Medici''', pe '''Piero di Cosimo de' Medici''', d'e zisheñvelout diouzh ar re all anvet eveltañ, lesanvet ''il Gottoso'' (an urlaoueg), a voe mestr [[Firenze]] e-pad pemp bloaz, eus 1464 betek 1469. Mab e oa da [[Cosimo il Vecchio]], lesanvet ''pater patriae'', ha da g-[[Contessina de' Bardi]]. E 1461 e voe gonfalonier ar justis. Pa varvas Cosimo Iañ d'an 1 a viz Eost 1464 e kemeras e lec'h e penn kêr Firenze hag e kendalc'has gant ur politikerezh dimeziñ e vugale da diegezhioù uhel Firenze. Tad e oa da deir merc'h, Lucrezia, ..., ha daou vab, [[Lorenzo il Magnifico]] ha [[Giuliano de' Medici]]. Klask a reas kaout darempredoù mat gant ar roue gall [[Loeiz XI]], ar pab [[Paol II]], ha gant duged Milano: [[Francesco Sforza]] (a varvas e Meurzh 1466), ha [[Galeazzo-Maria Sforza]] a renas war e lerc'h. ==Irienn 1466 == Droug ouzh an Tiegezh Medici a greskas e-touez an tiegezhioù uhel all a oa bet lakaet a gostez en amzer e dad Cosimo. Kresket e oa c'hoazh pa zivizas Piero goulenn paeamant o dle d'ar bank Medici. En em unaniñ a reas enebourien ar Medici da irienniñ a-enep Piero : Niccolo Soderini, a oa republikan, Diotisalvi Neroni, Angelo Acciaiuoli, ha Luca Pitti, a oa rener anezho, dre zipit pe c'hoant-galloud. Int-i e oa kostezenn an dorgenn, (war dorgenn San Giorgio Medici edo ar palez Pitti). == E vugale == {| border="1" style="border-collapse: collapse;" |- bgcolor="#cccccc" !Anv!!Ganet!!Marv!!Notennoù |- |[[Bianca de' Medici|Bianca]] |[[1445]] |[[1505]] |Dimezet da [[Guglielmo de' Pazzi]] |- |[[Nannina de' Medici|Lucrezia detta Nannina]] |[[1448]] |[[1493]] |Dimezet da [[Bernardo Rucellai]] |- |[[Lorenzo il Magnifico|Lorenzo lesanvet “il Magnifico]] |[[1449]] |[[1492]] |Aotrou Firenze, dimezet da [[Clarice Orsini]] |- |[[Giuliano de' Medici|Giuliano]] |[[1453]] |[[1478]] |Muntret e-kerzh [[Irienn ar Re Pazzi]]. Ur mab en doe gant [[Fioretta Gorini]] hag a voe anvet da bab, [[Klemez VII]]. |- |[[Maria di Piero de' Medici|Maria]] |[[1455]] |[[1479]] |Dimezet da Leonetto de' Rossi |- |Ur mab | | |Dianav e anv ha deiz e c'hanedigezh, marvet en bugel |- |Ur mab all | | |Dianav e anv ha deiz e c'hanedigezh, marvet en bugel |- |[[Giovanni di Piero de' Medici|Giovanni]] | | |Mab bastard, a zimezas da Luigia di Giovanni de' Medici |} == Liammoù == * [https://web.archive.org/web/20071031082021/http://www.palazzo-medici.it/mediateca/schede.php?id_scheda=97 E vuhez en linenn] [[Rummad:Tiegezh Medici]] [[Rummad:Istor Firenze]] 9cha2iernc0kehh26cj8tfbp8v8qres 0 44604 2203444 2097902 2026-11-02T12:14:12Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203444 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Skeudenn:Kurt_Schwitters.JPG|thumb|200px|Kurt Schwitters]] '''Kurt Schwitters''' ([[20 a viz Even]] [[1887]] e[[Hannover]] - [[8 a viz Genver]] [[1948]] en [[Ambleside]]) a oa ur barzh hag ul livour [[Alamagn|alaman]]. Unan eus arzourien bennañ [[dada]] eo bet, hag an hini ar muiañ troet war spered anarkour ha hiniennelour al luskad. E penn a luskad e voe e [[Hannover]], hag eno e savas ul luskad damheñvel anvet ''Merz'' (gwelout e daolenn ''Merzbild I'', [[1919]] : e-kreiz ar ger ''Kommerzbank'' emañ ar ger-se). Ul levezon bras en deus bet war an nevezdadaisted amerikan, ha dreist-holl war [[Robert Rauschenberg]], hag en deus heuliet an teknik anvet ''combine-painting'' bet ijinet gant Schwitters. == E vuhez == Kurt Schwitters a studias an tresañ hag al livañ etre [[1909]] ha [[1914]] e Akademiezh [[Dresden]] hag e hini [[Berlin]]. Labourat a reas evit ar gelaouenn ''Der Sturm'', bet krouet e [[Berlin]]. E oberennoù kentañ a voe staolennoù-skeudenniñ, met buan e voe desachet gant luskadoù gward a-raok an XX^vet kantved. Adalek [[1918]] e chomas a-sav gant kement doare arz hengounel hag etre [[1918]] ha [[1920]] e kavas e zoare : ur meskaj dilec’hioù liesseurt : tikidi karr-boutin, tammoù skritelloù ha kazetennoù, torchoù, tammoù danvez, nozelennoù, stouvoù, segalennoù... An holl draoù-se a bege a-benn sevel e daolennoù. Mignon da [[Raoul Hausmann]] ha da [[Hans Arp|Arp]] e oa. Nac’het e voe outañ bezañ ezel eus Club Dada [[Berlin]] (diwar urzh [[Richard Huelsenbeck]]), setu perak e savas Schwitters e luskad dezhañ, anvet [[Merz]]. Hervez [[Raoul Hausmann]] e defe nac'het [[Richard Huelsenbeck]] peogwir en doa Schwitters savet oberennoù a denne d'an eztaoladurezh ha peogwir e oa bet ezel [[Der Sturm]]. Unan eus palioù [[Merz]] a oa adperc’hennañ dilech’ioù ar gevedigezh greanterezh ha kêr, gant ar pal lakaat traoù ar vuhez pemdez da vezañ tammoù oberennoù. Ne oa tamm preder politikel ebet, nemet ar c’hoant, adalek [[1920]], da sevel un « arz Merz hollek », da lavaret eo war dachenn ar savouriezh, hini ar c’hoariva ha hini ar barzhonegoù. Etre [[1920]] ha [[1923]] e savas ur pezh framm gant plastr ha danvezioù liesseurt en e di e [[Hannover]]. Anvet e voe an oberenn ''Schwitters-Säule'' (kolonenn Schwitters). Toulloù a oa enni, hag enno e stalias e oberennoù pe re savet gant mignoned dezhañ. Tamm-ha-tamm e voe aloubet an ti a-bezh, hag anvet e voe neuze ''Merzbau'' (savadur Merz). Distrujet e voe e-pad bombezennadegoù [[1943]]. Diwar c’houlenn Harald Szeemann e voe savet en-dro gant Peter Bisseger ha diskouezet e-pad Diskouezadeg daouvloaziek [[Lyon]] e [[1993]]. Goude [[1922]] e skoulmas Schwitters darempredoù gant daou arzour [[sevelour|Sevelouriezh]], [[Theo van Doesburg]] ha [[El Lissitsky]]o anv. Asambles ec’h embannjont ar gelaouenn ''Merz'' etre [[1923]] ha [[1932]]. Un embregerezh bruderezh anvet ''Merz'' a groujont ivez, hag e labourjont evit merkoù evel [[Pelikan]], [[Opel]] pe [[Bahlsen]]. E [[1919]] e lakaas embann ''An Anna Blume'', ur meskaj kanaouennù, troioù-lavar hag aroudennoù. E oberenn barzhonegoù fonetek anvet (''Ursonate'', [[1921]]-[[1932]]) a voe embanent e-barzh niverenn ziwezhañ (niv. 24) ar gelaouenn ''Merz''. Meur a wech eo bet adembannet abaoe. Etre [[1930]] ha [[1945]] edo Schwitters o chom e [[Norvegia]]. Goude [[1937]] chomas hep distreiñ da [[Alamagn]]. Eno e voe tennet e oberenn diouzh ar mirdioù, ha peder anezho a voe diskouezet pa voe aozet an diskouezadeg arz disteraet e [[München]]. Ur wech aloubet Norvegia gant an [[nazied]] ez eas d’ar Rouantelezh-Unanet ([[Ambleside]] er [[Westmoreland]]) e [[1946]]. Eno e stagas gant ur raktres nevez, damheñvel ouzh ''Merzbau'', hag anvet ''Merzbarn'' (grañj Merz). [[Skeudenn:Grave_kurt_schwitters.jpg|thumb|150px|Bez Schwitters e Hannover]] == Oberennoù pennañ == * ''Merzbild I, ar bredoniour'' ([[1919]], kenstroll, Malborough-Gerson Gallery, [[New York]]) * ''Breite Schnurchel'' ([[1923]], oberenn war goad, dastumad Hoech, [[Berlin]]) == Diskouezadegoù pennañ== * [[Pariz]], [[Kreizenn Pompidou]], [[1995]] == Liamm diavaez == * [https://web.archive.org/web/20101123170635/http://www.merzbau.org/Schwitters.html Merzbau e Hanover] * [https://web.archive.org/web/20100707093645/http://sdrc.lib.uiowa.edu/dada/dadas/schwitters.htm Kurt Schwitters war lec'hienn The International Dada Archive] * [http://www.ubu.com/historical/schwitters/ursonate.html Ursonate Kurt Schwitters] {{DEFAULTSORT:Schwitters, Kurt}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1887]] [[Rummad:Marvioù 1948]] [[Rummad:Dada]] [[Rummad:Arzoù]] 4mjoly0qqnmxsitovf372q2j3o9t117 0 44626 2203509 2154766 2026-11-02T21:58:32Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203509 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Richard Huelsenbeck''', (anv gwir : Carl Wilhelm Richard Hülsenbeck) a oa ur barzh hag ur skrivagner [[Alamagn|alaman]] bet ganet d’an [[23 a viz Ebrel]] [[1892]] e [[Frankenau]] ([[Alamagn]]) ha marv d’an [[30 a viz Ebrel]] [[1974]] e Minusio ([[Suis]]). Unan eus krouerien [[dada]] eo ivez. == E vuhez == Richard Huelsenbeck a gasas e vugaleaj e [[Dortmund]]. Eno e laboure e dad, apotiker e oa. Plijet e oa gant ar fent hag a flemm gave e oberennoù [[Heinrich Heine]], ha setu perak e fellas dezhañ dont da vezañ skrivagner. E [[1907]], pa oa 19 vloaz, ec’h enskrivas e skol-veur medisinerezh [[München]]. Bloaz goude e stagas gant studi al lennegezh alaman ha studi istor an arzoù. Kejañ a reas ouzh [[Hugo Ball]]. Asambles ez ejont an tavarnioù e-lec’h m’en em vode arzourien luskad an [[eztaoladurezh]]. A-drugarez da [[Hugo Ball]] e voe lakaet embann e destennoù kentañ. E [[1912]] ec’h enskrivas er [[Sorbonne]] gant ar pal studiañ ar brederouriezh. War un dro e labouas evit ar gazetenn « Revolution », ur gazetenn « modern ha rendael-tre ». Krouet e oa bet ar gelaouenn gant Hans Leybold, ur mignon da [[Hugo Ball]]. Leybold a voe lazhet e penn-kentañ ar [[brezel-bed kentañ]]. E [[1914]] e tistroas Huelsenbeck da v[[Berlin]], eno ec’h adkavas Ball. Lakaat a reas embann barzhonegoù, arnodadennoù ha pennadoù burutellañ levrioù er gazetenn "Die Aktion", ur gazetenn diwar-benn an arzoù hag al lennegezh, bet krouet gant [[Franz Pfemfert]]. E miz Eost [[1914]], pa darzhas ar [[brezel-bed kentañ]], ec’h emouestlas en arme. D’ar c’hanolierezh e voe kaset, met reformet e voe a-raok mont da vrezeliñ abalamour da gudennoù nervennadoù. Distreiñ a reas da vBerlin, a-enep-krenn d’ar brezel ah d’ar vroadelouriezh alaman. E-pad nevezamzer [[1915]] ec’h aozas gant Ball emvodoù a-benn klemm a-enep d’ar brezel hag evit enoriñ ar varzhed marv war an talbenn. E-lec’h aozañ un aergelc’h a barfeted e hujjont barzhonegoù «morian», gant ar pal feukiñ an arvesterien. [[Skeudenn:Cabaretvoltaire.jpg|thumb|300px|[[Cabaret Voltaire]] Zurich (2006)]] E penn-kentañ [[1916]] ec’h adkavas Ball e [[Zürich]], hag e krogjont da vont alies d’un davarn vihan er Spiegelstrasse. Anvet e voe "[[Cabaret Voltaire]]" ganto, hag enni ec’h aozjont abadennoù diwar-benn al lennegezh hag an arzoù. D’ar [[5 a viz C’hwevrer]] en em gavjont enni gant [[Tristan Tzara]], [[Jean Arp]], [[Marcel Janco]], ha [[Sophie Taeuber]]. Digeriñ a rejont ur geriadur dre zegouezh, hag evel-se e kroujont [[dada]]<ref>Le Bon, pajenn 219</ref>.<br /> En davarn vihan-se, an holl vogerioù anezhi goloet gant taolennoù, e heje Huelsenbeck e vazh dirak an arvesterien, hag e huche e varzhonegoù evel ma vefent gerioù gros. Lod brasañ e destennoù a oa a-enep d’an Iliz, d’ar vammvro hag d’al lennegezh alaman klasel (Goethe ha Schiller). Ouzhpenn e sone taboulinoù, e c’hwitelle hag e c’hoarzhe. Hervez Ball : ''« Huelsenbeck a fell dezhañ ma vo roet muioc’h a-bouez d’al luskoù (luskoù morian). Plijout a rafe dezhañ seniñ taboulinoù betek ma vo al lennegezh dindan zouar.»''<ref>Tennet eus e zeizlevr embannet e 1946, in Le Bon</ref> Pa bellaas Ball diouzh [[dada]] (miz Even [[1916]]) e soñjas Huelsenbeck e c’hellfe distreiñ da [[Alamagn]]. E miz Genver [[1917]] edo e [[Berlin]] en-dro, gant ar pal kenderc’hel gant [[dada]]. D’an [[22 a viz Genver]] [[1918]] e kemennas aozañ un nozvezh lennadennoù eztaolour, kazi sur gant ar pal tremen e-biou an eveshaerezh. E-lec’h en ober ec’h embannas krouidigezh « Club dada Berlin » hag e tistagas an ''Erste Dada-Rede in Deutschland'' (Prezegenn dada gentañ en Alamagn). Goude an nozvezh e labouras gant arzourien a Verlin evel [[Johannes Baader]], [[George Grosz]], [[Raoul Hausmann]], [[John Heartfield]] ha [[Hannah Höch]].<br /> Sevel a reas manifesto ar strollad, anvet ''Der Dadaïsmus im Leben und in der Kunst''</ref> (Dada er vuhez hag en arzoù). Ennañ e klaskas meskañ pennaennoù netraelour ha distrujus dada ha re ur gened nevez, anvet gantañ ''neue Realität'' (gwirvoud nevez). Sed aze penaos ec’h echu ar manifesto : « bezañ dadaour a dalvez bezañ a-enep d’ar manifesto-mañ! » D’ar [[5 a viz Even]] [[1920]] ec’h aozas ar c’hentañ Foar Etrebroadel Dada e [[Berlin]]. Er memes koulz e stagas gant istor dada hag e lakaas embann ''Dada Almanag'', dastumad kentañ a luskad, ha ''War-raok dada'' (istitlet : Dada, un istor). El levr-se e c’haller lenn : ''An dadaour a blij dezhañ ar vuhez, peogwir e c’hall en em zizober outi da forzh peseurt mare, rak un dra dada eo ar marv. Pa soñj en deiz o tont, e oar an dadaour e c’hall ur podad bleuñvioù kouezhañ war e benn.'' Dre m’en doa kendalc’het gant e studioù mezeg e krogas gant ar vicher-se. Surjian a verdeadurezh e voe, hag e kasas rentaoù-kont e veajoù da gazetennoù [[Berlin]]. Adalek [[1933]] e voe difennet outañ gant an nazied lakaat embann e skridoù. Kuitaat a reas [[Alamagn]] e [[1936]] hag ez eas d'ar [[Stadoù-Unanet]]. E [[1939]] en em stalias e Long Island ([[New York]]), hag e tigoras e vurev mezeg-bredvezeg<ref>skol [[Carl Gustav Jung]]</ref> dindan an anv Charles R. Hulbeck. E [[1969]] e teuas er-maez e levr eñvorennoù anvet « Eñvorennoù un tabouliner dada». E [[1970]] en em stalias e rannvro [[Tessin]], e [[Suis]]. == Oberennoù == * « ''Dada Almanach'' », Berlin, 1920 * « ''[[En avant Dada]]'' », Hanovre, Leipzig, Vienna, Zurich, 1920 * « ''Deutschland muss untergehen !'' », Berlin, 1920 * « ''Dada siegt !'' », Berlin, 1920 * « ''Eñvorennoù un tabouliner dada'' », 1969 == Levrlennadur == * Laurent Lebon (dindan e renrezh) « ''[[Dada]]'' », katalog diskouezadeg Kreizenn Pompidou (5 a viz Here 2005 - 9 a viz Genver 2006), embannet gant Centre Pompidou, 2005, pajenn 504 - 507 == Liammoù diavaez == * [https://web.archive.org/web/20060926065239/http://home.nordnet.fr/~jgrosse/int/personnes/hulsenbeck.html Buhez Richard Huelsenbeck] * [https://web.archive.org/web/20080412070310/http://www.lib.uiowa.edu/dada/huelsenb.html Richard Huelsenbeck] war lec'hienn International Dada Archive * [https://web.archive.org/web/20080522014807/http://sdrc.lib.uiowa.edu/dada/en_avant_dada/index.htm] Testenn-orin skublennet ''War-raok dada/ dada, un istor'' == Notennoù == {{Daveoù|bannoù=1}} {{DEFAULTSORT:Huelsenbeck, Richard}} [[Rummad:Skrivagnerien Alamagn]] [[Rummad:Dada]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1892]] [[Rummad:Marvioù 1974]] cnvocd4dbce145csddrgay8jn5wqrwa 0 48212 2203527 1476274 2026-11-03T02:02:36Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203527 wikitext text/x-wiki [[File:EnglandSouthGloucestershire.png|250px|thumb|right|Su Goucestershire e Bro-Saoz]] [[Kontelezhioù Bro-Saoz|Amaezherezh unvan]] eus [[Rannbarzhioù Bro-Saoz|Rannbarzh]] [[Mervent Bro-Saoz]] bet krouet e 1996, e [[Kontelezhioù Bro-Saoz|kontelezh lidel]] [[Gloucestershire]]. [[Thornbury]] eo e bennlec'h. Disrannet eo diouzh he [[Kontelezhioù Bro-Saoz|c'hontelezh lidel]] abaoe krouidigezh ar gontelezh-se e 1996. [https://web.archive.org/web/20140615074017/http://www.southglos.gov.uk/ Load kefridiel Su Gloucestershire] [[Rummad:Gloucestershire]] 28wdb9tuhntvi5ydti04q9u8l7arjgz 0 51135 2203530 1475428 2026-11-03T02:14:17Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203530 wikitext text/x-wiki [[Restr:Suddeutsche Zeitung 090520 M.jpg|thumb|Pajenn gentañ ar ''Süddeutsche Zeitung'', d'an 20 a viz Mae 2009]] '''''Süddeutsche Zeitung''''' (SZ) a zo ur gazetenn bemdeziek alaman bet krouet e [[München]] e [[1945]]. Unan eus an teir c'hazetenn alaman bouezusañ eo (an div all o vezañ ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'' ha ''[[Die Welt]]''). A-fet linenn stur e lavarer ez eo ur gazetenn frankizour ha tost eus an tu-kleiz. Gwelet e vez evel ur gazetenn distag diouzh ar strolladoù politikel ha digor war ar bed. Un embannadur bavarian (keleier lec'hel) a zo hag unan broadel ivez, ennañ peder lodenn : politikerezh, sevenadur, armerzh ha sportoù. 448 411 skouerenn a vez gwerzhet bemdez (sifroù 2008). == Linenn stur == Daoust d'hec'h anv ez eo ''Süddeutsche Zeitung'' (SZ) ur gazetenn a dalvoudegezh vroadel en [[Alamagn]], ha en diavaez. Dre ma'z eo kentoc'h eus an tu-kleiz e vez gwelet evel enebour nemetañ (hervez lod) galloud [[Christlich-Soziale Union in Bayern|CSU]] e [[Bavaria]]. == Istor == D'ar 6 a viz Here [[1945]] e voe ''Süddeutsche Zeitung'' a gazetenn gentañ aotreet gan an arme amerikan. Dindan renerezh August Schwingenstein, Edmund Goldschagg ha Franz Josef Schöningh e voe embannet an niverenn gentaén en deiz-se. Ouzh ar bajenn gentañ e c'haller lenn : : ''Zum ersten Male seit dem Zusammenbruch der braunen Schreckenherrschaft erscheint in München eine von Deutschen geleitete Zeitung. Sie ist von den politischen Notwendigkeiten der Gegenwart begrenzt, aber durch keine Zensur gefesselt, durch keinen Gewissenszwang geknebelt. Die « Süddeutsche Zeitung » ist nicht das Organ einer Regierung oder einer bestimten Partei, sondern ein Sprachrohr für alle Deutschen, die einig sind in der Liebe zur Freiheit, im Haß gegen den totalen Staat, im Abscheu gegen alles, was nationalsozialistisch ist.'' Soit : : ''Evit ar wech kentañ abaoe m'eo bet diskaret ar gouarnamant gell ha spontus, e vez embannet ur gazetenn renet gant alamaned e München. Harzoù a zo abalamour d'an degouezh politikel, met n'eus tamm kontrollerezh na redi ebet warnomp. N'eo ket « Süddeutsche Zeitung » kazetenn ur gouarnamant pe ur strolald politikel bennak, n'eo nemet un uhelgomzer evit an holl alamaned a zo stag ouzh ar frankiz, hag o deus kas ouzh ar stad hollveliek hag ouzhkement tra nazi a zo.'' Amañ e c'haller lenn ar bajenn-se : [https://web.archive.org/web/20090317095255/http://www.sueddeutscher-verlag.de/assets/sv_geschichte/451006_sz_erstausgabe.pdf]. E [[2000]] e voe diaesterioù armerezhel, goude-se eo bet kreñvaet ar gazetenn, degemeret ez eus bet kevranneien nevez. Er memes bloavezh e savas reuz ivez abalamour da atersadennoù bet kemmet a-raok bezañ embannet e-barzh '''''SZ-Magazin'''''. === Liessaat === E-pad an nevez-amzer [[2004]] eo bet krouet '''''Süddeutsche Bibliothek''''' : bep sizhun, e vez adembannet unan eus 50 danevell vrudetañ lennegezh an XXvet kantved. Berzh a reas an dra-se, neuze e voe krouet '''''Klavier Kaiser''''' e miz Here [[2004]] : un dastumade pladennoù warno sonerezh piano eo. E miz Kerzu [[2004]] e voe krouet '''''SZ Wissen''''', ur gazetenn diwar-benn ar skiantoù. E miz Meurzh [[2005]] eo bet krouet '''''SZ-Cinemathek''''', un dastumad DVDoù eo. Abaoe m'eo bet krouet an holl draoù-se ez eo gwelloc'h ar gazetenn a-fet armerzh. === Liammoù diavaez === * [http://www.sueddeutsche.de/ Lec'hienn ar gazetenn] * [http://sz-magazin.sueddeutsche.de/ Lec'hienn SZ Magazin] [[Rummad:Kazetennoù pemdeziek alamanek]] [[Rummad:Kazetennoù pemdeziek Alamagn]] tij4jqnkp6bestg3zhzqw8f5cf5jt47 0 54949 2203531 2123047 2026-11-03T02:17:26Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203531 wikitext text/x-wiki [[Restr:Takashi_Murakami_at_Versailles_Sept._2010_(crop).jpg|thumb|Takashi Murakami]] '''Takashi Murakami''' ('''村上 隆'''), bet ganet d'ar [[1añ a viz C'hwevrer]] [[1963]] e [[Tokyo]], a zo un arzour [[japan]]at. E [[2008]] e oa bet lakaet e listennad 100 den levezonusañ er bed gant ar gelaouenn [[Stadoù-Unanet Amerika|amerikan]] ''Time''<ref>[http://content.time.com/time/specials/2007/0,28757,1733748,00.html ''Time 100 Most Influential People''] {{en}}</ref>. An arzour (arzoù ar gweled) nemetañ el listennad e oa. == E vuhez == Takashi Murakami a felle dezhañ dont da vezañ aozer [[tresadennoù-bev]]. E [[1986]] ec'h enskrivas en ur skol tresañ japanat hengounel (''nihon-ga''), etre hengoun ar prantad ''Edo'' (1650-1868) ha daveoù ar C'hornôg. E skol-veur sonerezh hag arzoù-kaer Tokyo e studias etre [[1986]] ha [[1993]]. E ziskouezadeg kentañ a voe aozet e [[1989]]. Abaoe ec'h embann e ra arz japanat «emren», hag a zo distag diouzh levezon arz ar C'hornôg. Gwelet e vez evel un arzour arouezius eus Japan, hag unan eus re vrudetañ ar vro eo hiziv an deiz. == E oberenn == Gantañ e vez savet delwennoù bras-divent, livadurioù, paper-moger, e-touez traoù all. Levezonet eo e arz gant ar skeudennoù [[manga]] hag ''otaku'' : kemmañ a ra o ster, ha prederiañ a ra war tu ''kitsch'' ha ''[[kawaii]]'' ar bannoù-treset japanat. En e oberenn e kaver roudoù issevenadur Tokyo. Aketus-tre e vez Murakamai ouzh an doare ma vez aozet an diskouezadegoù : fellout a ra dezhañ ma kavo d'an arvesterien emaint gronnet gant «ur bern kameraioù, memes m'en en gavont e-tal ur skeudenn nemetken». Un dudenn dezhi ur penn, ''Dobe'' hec'h anv, deuet da vezañ «un emboltred» evitañ, a implij stank (''Dobe in the Strange Forest'',[[1999]]) ; tudennoù evel ''Kaikai'' ha ''Kiki'' hag ivez arouez an tog-touseg (Super Nova) a implj ker stank all. Tresañ a ra ivez kalz bleuñvioù ha lagadoù (''Jellyfish Eyes''). Tudennoù gwiad gwer livet (''Hiropon'', [[1997]]), ha c'hwezigelloù-heliom bras-divent dezho livioù splann (''Mr.Dob'', [[1997]]). E dibenn ar [[bloavezhioù 1980]] e krouas ''Hiropon Factory'', anvet ''[[Kaikai Kiki Corporation]]'' hiziv an deiz. Gant ar gevredigezh-se e vez krouet [[t-shirt]]où, arouezioù da vezañ moullet war zilhad, hag a bep seurt traoù da werzhañ. Gwelet e vez Murakami evel unan eus arzourien al luskad pop-nevez japanat, anvet ''[[Superflat]]''. Anzav a ra ez eo levezonet gant arz [[Andy Warhol]] hag ar ''[[pop art]]'' [[Stadoù-Unanet|amerikan]], daoust ma fell dezhañ ma vo disheñvel arz Japan diouzh ar skouer gornôgat. Takashi Murakami a genurzh ivez diskouezadegoù bodet arzourien yaouank [[Japan]] enno, ha ken pouezus hag e labour dezhañ eo al labour-se hervezañ, peogwir e fell dezhañ lakaat war wel perzhioù japanat an oberennoù, hag e fell dezhañ diskouez perzhioù n'int ket anavezet, pe dreuzkomprenet, gant tud ar C'hornôg. E-touez an arzourien paeroniet gantañ emañ an arzourez [[Chiho Aoshima]], ha damheñvel eo hec'h oberennoù ouzh re Murakami. Murakami en deus kenlabouret ivez gant tud [[Louis Vuitton]]. Savet en deus skeudennoù enno ur meskaj eus e arz hag eus arouezioù ar merk-se evit giziaoueg Vuitton [[2004]]. === Oberennoù pennañ === * ''[[Mr. Dob]]'', [[1992]] * ''[[My Lonesome cowboy]]'', [[1998]] * ''[[Super nova]]'', [[1999]] * ''[[Kawaii!]]'', [[2002]] * Golo ha skeudennoù ar bladenn ''Graduation'' gant [[Kanye West]], [[2007]] == Diskouezadegoù == === Diskouezadegoù hiniennel pennañ === * 2009 :• Murakami, Guggenheim, [[Bilbao]] * 2007-2008 : Murakami, MOCA, [[Los Angeles]] * 2002-2003 : :• Kaikai kiki, Serpentine Gallery, [[Londrez]] * 2001 : :• ''Summon monsters? open the door? heat? or die?'', ''Museum of Contemporary Art'', Tokyo :• ''Takashi Murakami : made in Japan'', ''Museum of Fine Arts'', [[Boston]] Mushroom, Marianne Boesky Gallery, [[New York]] :• ''Kaikai, kiki 2'', ''Galerie Emmanuel Perrotin'', [[Pariz]] * 2000 : :• ''Second Mission Project KO2'', ''P.S.1 Contemporary Art Center'', [[Long Island City]] :• ''Kaikai, Kiki : Superflat'', gant [[Issey Miyake]] evit ar c'hiziaoueg ''"Men"'', nevezamzer-hañv, Tokyo * 1999 : :• ''The Meaning of the Nonsense of the Meaning'', ''Center for Curatorial Studies Museum'', Bard College, [[New York]] === Diskoueadegoù gant arzourien all === * 2002-2001 : :• ''The 4th Santa Fe Triennal'', SITE Santa Fe, [[Mec'hiko Nevez]] * 2001 : :• ''Un art populaire'', Diazezadur Cartier evit an arz a-vremañ, [[Pariz]] :• ''My reality : Contemporary Art and the Culture of Japanesse Animation'', Des Moines Art Center, [[Iowa]] :• ''Form Follows Fiction'', ''Castello di Rivoli'', [[Torino]] * 2000 : :• ''Au-delà du spectacle'', Kreizenn Pompidou, [[Pariz]] * 1999 : :• ''New Modernism for a New Millenium : Works by Contemporary Asian Artists from the Logan Collection'', ''San Francisco Museum of Modern Art'', [[San Francisco]] == Levrioù ha katalogoù == * ''Gendai Bijutsu Og Japanske Kunstinstitution'', Et Andet Japan, Tone O. Nielsen, 1996 * ''Platform 99 :70 Young Visual Artists from Asia and Latin America'', Canvas Foundation, 1999 * ''Fresh cream'', Amada Cruz, 2000 * ''Japanese Art - from Modern to Contemporary'', 2000 * ''Superflat'', Tokyo, 2000 * ''My Reality: Contemporary Art and the Culture of Japanese Animation'', Jeff Fleming, [[Brooklyn Museum of Art]], 2001 * ''Takashi Murakami'', Kelmachter, [[Diazezadur Cartier evit an arz a-vremañ]], 2002 * ''Keba Keba'', Takashi Murakami/KaikaiKiki Corporation, 2003 * ''Little Boy : The Arts of Japan's Exploding Subculture'', Animewild, 2005 ISBN 978-4939148194 == Liamm diavaez == * [http://www.kaikaikiki.co.jp/ Lec'hienn Kaikai Kiki] * [https://web.archive.org/web/20100815034828/http://www.neublack.com/features/featured-artist-takashi-murakami/ ''Neu Black'' Pennad diwar-benn diskouezadeg 2008 © MURAKAMI e MOCA Los Angeles] * [https://web.archive.org/web/20090601143555/http://www.coolhunting.com/archives/2004/08/tongarikun_mr_p.php ''Tongari-kun (Mr Pointy)'', 2004] * [https://web.archive.org/web/20100501070050/http://www.wired.com/wired/archive/11.11/artist.html Pennad war ''Wired'' (2003)] * [https://web.archive.org/web/20100522031713/http://edition.cnn.com/2006/TRAVEL/04/26/tokyo.qa/ Atersadenn Murakami war CNN] * [http://www.artnet.com/Artists/ArtistHomePage.aspx?artist_id=12281&page_tab=Oberennoù e gwerzh war Artnet] * [http://swindlemagazine.com/issueicons2/takashi-murakami/ Atersadenn war lec'hienn SWINDLE] * [https://web.archive.org/web/20081221080439/http://www.mfa.org/collections/search_art.asp?coll_accession=&coll_name=&coll_artist=takashi+murakami&coll_medium=&coll_culture=&coll_classification=&coll_credit=&coll_provenance=&coll_keywords=&coll_sort=2&coll_sort_order=0&submit=Search Takashi Murakami], oberennoù Murakami war lec'hienn Museum of Fine Arts, Boston. * [https://web.archive.org/web/20110118030919/http://scribouillart.wordpress.com/2008/08/18/my-lonesome-cow-boy-takashi-murakami/ My lonesome cowboy dielfennet] == Notennoù == <references /> {{DEFAULTSORT:Murakami, Takashi}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1963]] [[Rummad:Livourien Japan]] 1b5ujp7fsivpsadnl6gqe57bgve3vde 0 55743 2203443 2139049 2026-11-02T11:59:26Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203443 wikitext text/x-wiki [[image:Liber Chronicarum.jpg|right|thumbnail| Kronikenn Nürnberg (embannadur 1493) miret e [[Smithsonian Institution]] [[National Museum of American History]]]] '''''Kronikenn Nürnberg''''', skrivet e [[latin]] gant [[Hartmann Schedel]], gant un droidigezh [[alamaneg|alamanek]] gant Georg Alt, a zo unan eus al levrioù kentañ moullet anavezet-mat. E [[1493]] e voe savet, hag ur skouer eus an [[henvoulladur]] eo. Evel kustum d'ar mare-se ne oa bajenn titl ebet. An dud desket war al latin a ra '''''Liber Chronicarum''''' ('''''Levr kronikennoù''''') anezhañ, rak ar gerioù-se a weler e digoradur roll-gerioù an embannadur latin. An alamanegerien a ra '''''Die Schedelsche Weltchronik''''' ('''''Schedel's World History''''') anezhañ, da enoriñ an aozer. E lod brasañ ar skouerennoù e voe dornlivet ar skeudennoù ur wech moullet al levrioù. ==Ar pezh a gaver e-barzh== [[Image:Schedel konstantinopel.jpg|thumb|right|300px|Pajenn diwar-benn [[Kergustentin]], dornlivadur ouzhpennet]] Istor ar bed gant skeudennoù eo ar pezh a gaver er Gronikenn, ha rannet eo e seizh marevezh : *Marevezh kentañ: eus [[ar Bed Krouet]] d'al [[Liñvadenn Veur]] *Eil marevezh: betek ganedigezh [[Abraham]] *Trede marevezh: betek ar [[Roue David]] *Pevare marevezh: betek an dalc'hidigezh e [[Babilon]] *Pempvet marevezh: betek ganedigezh [[Jezuz Krist]] *C'hwec'hvet marevezh: betek 1490 (al lodenn hirañ eo) *Seizhvet marevezh: ur sell ouzh fin ar bed hag ar Varnedigezh Diwezhañ ==Embann== [[Image:Nuremberg chronicles - Omens (CLIr).jpg|thumb|left|230px|Diouganoù, skouerenn livet]] Embannet e voe evit ar wech kentañ e latin d'an [[12 a viz Gouere]] [[1493]] e [[Nürnberg]]. Ken abred hag an [[23 a viz Kerzu]] [[1493]] e teuas ar stumm alamanek er-maez. War-dro 1400- 1500 skouerenn e latin hag etre 700 ha 1000 skouerenn en alamaneg a voe embannet. E-barzh un diell eus [[1509]] e c'haller lenn e chomas diwerzh 539 skouerenn e latin ha 60 skouerenn alamanek. War-dro 400 skouerenn e latin ha 300 skouerenn en alamaneg a zo c'hoazh anezho hiziv an deiz<ref>[https://web.archive.org/web/20080113172913/http://www.beloit.edu/~nurember/inside/about/editions.htm "About this book - Latin and German Editions"], Beloit College, Morse Library</ref>. Ar skeudennoù brasañ a voe gwerzhet ivez evel engravadurioù distag, peurliesañ e oant livet gant dourlivaj. Kalz eus skouerennoù al levr a zo livet, ha gwall zisheñvel eo an doare ma'z int bet livet : d'ar mare-se e veze roet a labour-se da arbennigourien. Skouerennoù' zo a zo bet livet kalz diwezhatoc'h ha re all a zo bet divodet ha gwerzhet evel skeudennoù kinklañ. Moullet hag embannet e voe gant [[Anton Koberger]], hag eñ paeron [[Albrecht Dürer]].<ref name="Giulia Bartrum">,Giulia Bartrum, ''Albrecht Dürer and his Legacy'', British Museum Press, 2002, p. 94-96, ISBN 0-7141-2633-0</ref> ==Skeudennoù== [[Image:Nuremberg_chronicles_-_Bottom_of_Page_(CCXVIIv).jpg|thumb|right|230px|O pesketa ul "leon mor" - skeudenn vihan tennet eus ur skouerenn latin. Ar bennlizherenn ruz a zo bet treset gant liv hag ur bluenn]] Gant stal-labour [[Michael Wolgemut]] e voe savet ar 1809 koadengravadur. Arzour brudetañ [[Nürnberg]] e oa d'ar mare-se. Sebastian Kammermeister ha Sebald Schreyer a baeas ar raktres, dr eur gevrat deiziet d'ar [[16 a viz Meurzh]] [[1492]], daoust ma oa bet lañset ar raktres bloavezhioù a-raok. Wolgemut hag e vab-kaer, Wilhelm Pleydenwurff e anv, a voe goulennet ganto pourveziñ ar skeudennoù e [[1487]]-[[1488]]. Ur gevrat all a voe d'an [[29 a viz Kerzu]] [[1491]], enni anv eus pajennaozañ an testennoù hag ar skeudennoù. Etre [[1486]] ha [[1489]] e teskas [[Albrecht Dürer]] gant Wolgemut, ha marteze e kemeras perzh e sevel skeudennoù' zo a-raok ma vijent roet d'an arbennigourien ( "formschneider" en alamaneg) hag a droc'h ar bloc'hadoù koad ma oa bet treset warno, pe peget tresadennoù. Un dresadenn eus an tablenn gant Wolgemut, ha deiziet e [[1490]], a gaver er [[British Museum]]. [[Image:Schedelsche Weltchronik d 122.jpg|thumb|left|220px|Pajenn gentañ unan eus ar pennadoù, nann-livet]] Lod brasañ ar skeudennoù ma weler kêrioù, emgannoù ha rouaned a voe implijet meur a wech, evel ma veze graet alies d'ar mare-se, ha ne voe ket degaset kalz kemmoù d'an testennoù ivez. En holl e voe savet 645 kaodengravadur disheñvel. Bras eo al levr, hag unan eus ar c'hoadengravadurioù a zo tamm-pe-damm 342 x 500mm dezhañ.<ref"Giulia Bartrum"/> Nürnberg eo ar gêr nemeti a weler skeudennet war div bajenn, hep testenn ebet. Skeudenn Venezia zo diazezet war ur c'hoadengravadur all kalz brasoc'h ha savet e [[1486]] gant [[Erhard Reuwich]] el levr beajiñ kentañ a voe skeudennet, hag a zo anvet ''Sanctae Perigrinationes'' ([[1486]]). Al levr-se ha re all a voe implijet pa oa tu d'hen ober, ha skeudennoù' zo a voe implijet betek 11 gwech. Skeudenn [[Firenze]] a zo diazezet war un engravadur gant [[Francesco Rosselli]]<ref>A Hyatt Mayor, Prints and People, Metropolitan Museum of Art/Princeton, 1971, nos 43 & 173.ISBN 0-691-00326-2</ref>. == Notennoù == [[Image:Aristotle in Nuremberg Chronicle.jpg|thumb|175px|right|[[Aristoteles]], gwisket evel lenneien mare Kronikenn Nürnberg]] {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == Ouzhpenn 400 skeudenn eus Kronikenn Nürnberg a gaver e Commons {{commons|category:Nuremberg Chronicle}} * [https://web.archive.org/web/20110818093321/http://www.beloit.edu/nuremberg/inside/about/index.htm Skouerenn Beloit College, gant skeudennoù] * [https://web.archive.org/web/20090610044503/http://lazarus.elte.hu/~zoltorok/Cartartweb/cartart_schedel.htm Kartenn ar bed (koadengravadur orin)] * [http://www.metmuseum.org/toah/hd/prnt/ho_1981.1178.29.htm Skeudennoù all eus skouerenn nann-livet ar Metropolitan Museum : Roma, Nürnberg, sent] * [https://web.archive.org/web/20090615152658/http://www.mirroroftheworld.com.au/inspiration/printed/nuremberg/online.php Skeudennoù eus ur stumm nann-livet dalc'het er State Library of Victoria] * [http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00034024/images/index.html?id=00034024&fip=151.59.152.2&no=29&seite=1 Skouerenn latin livet ha klok] er Bayerische Staatsbibliothek [[Rummad:Levrioù latin]] [[Rummad:Levrioù alamanek]] [[Rummad:Moullañ]] [[Rummad:Lennegezh alamanek]] nxjil5oyyt6jhullhj15c2fqcif3ijj 0 56092 2203537 2177380 2026-11-03T03:55:40Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203537 wikitext text/x-wiki [[Image:Hutten.jpg|thumb|Ulrich von Hutten (koadengravadur gant [[Erhard Schön]], ''war-dro'' 1522)]] [[File:Ufenau - Peter und Paul IMG 0888.JPG|thumb| Enez [[Ufenau]] e [[Lenn Zürich]] : Iliz ''Pêr ha Paol'' ma emañ [[bez]] Ulrich von Hutten]] [[File:Ufenau - Peter und Paul - Ulrich von Hutten IMG 0878.jpg|thumb|Maen-bez Hutten]] '''Ulrich von Hutten, « ex buchonia »''' (ganet d'an [[21 a viz Ebrel]] [[1488]] e [[kastell]] Steckelberg e [[Schlüchtern]] en [[Hessen]]; marvet d'an [[29 a viz Eost]] [[1523]] e-kichen [[Zürich]]), [[marc'heg]] an Impalaeriezh, a voe ul [[lenneg]], hag unan eus bruderien an [[Disivoud protestant]] en [[Impalaeriezh santel roman]]. Evel [[Martin Luther]] ha [[Conrad Celtes|Conrad Celtis]] ez eo ivez unan eus tadoù ar vroadelouriezh alaman. == E vuhez == === E yaouankiz === Petra bennak ma oa ar mab henañ, hag e tlee bezañ hêr d'e dad, e voe kaset da [[abati Fulda]] en [[1499]] evit bout manac'h. Gant skoazell e vignon Johann Jäger eus [[Dornheim]] e tec'has ac'haleno e [[1505]]. O-daou ez ejont da skol-veur [[Erfurt]] en hañv [[1506]]. Eno ivez e kejas von Hutten gant ar barzh [[Eoban Hesse]]. Er goañv [[1507]] e lakaas e anv e skol-veur Viadrina e [[Frankfurt (Oder)]], ha goude-se ez eas da skol-veur [[Leipzig]]. === Kentañ skridoù === En nevezamzer [[1509]], e oa diarc'hant e [[Greifswald]],hag ar [[bourc'hvestr]] Lötz hag e vab, ur [[chaloni]], a roas skoazell dezhañ. Ne ouezer ket perak, met dindan nebeutoc'h evit tri miz e trenkas ar soubenn etrezo. Skarzhet e voe Hutten neuze, ha tennet digantañ kement tra en doa. E [[Rostock]] e savas Hutten e oberenn bouezus kentañ : un dastumad ''Klemmganoù'' dindan div levrenn hag a-enep d'ar re Lötz eo. E [[1511]] e savas ''Ars versificatoria'' p'edo e [[Wittenberg]]. Buan e voe degemeret ar skrid er skolioù-meur. Goude-se e veajas Hutten da [[Vienna]] ha da [[Italia]]. E [[1512]] e chomas a-sav e [[Venezia]] ha [[Pavia]], ha goude-se e [[Bologna]]. Eno ec'h enskrivas e kentelioù war ar gwir, dre ma felle dezhañ adskoulmañ darempredoù mat gant e dad. Met rankout a reas chom a-sav abalamour d'ar brezel ha d'ar baourentez. Er memes mare e voe kontammet e dreid. === Distro da Alamagn === Da [[Alamagn]] ez eas en-dro e [[1514]]. Diwar ali Eitelwolf von Stein, e lakaas da bal labourat evit [[Albrecht von Brandenburg-Ansbach]], hag eñ eskob [[Magdeburg]] ha [[Mainz]]. Met nullet e voe ar raktres dre ma varvas an eskob. Paour-razh en em gavas Hutten neuze, ha daoust da se e savas eil lodenn e [[flemmskrid]] diwar-benn ar yezhoù kozh ha diwar-benn [[Johannes Reuchlin]], anvet ''Epistolæ obscurórum virórum''. En oberenn-se, savet e [[brizhlatin]] a-ratozh-kaer, e ra goap ouzh Dominikaned [[Köln]] hag a oa mirourien, hag ouzh emzalc'h ar '''skolaned''' dre vras. === Chomadenn en Italia === D'ar [[7 a viz Mae]] [[1515]] e voe drouklazhet Hans von Hutten, hag eñ mab Ludwig von Hutten (hag a oa ivez paeron Ulrich von Hutten) e koad [[Böblingen]] gant e bennaotrou, dug [[Ulrich von Württemberg]] e anv. Ulrich von Hutten a savas neuze pemp '''pismigadur''' a-enep d'an dug hag un diviz anvet ''Phalarismus''. War wellaat ez eas neuze an darempredoù gant e familh. A-drugarez da sikour e vignoned ha hini eskob Mainz e c'hellas echuiñ gant e studioù en [[Italia]] ha goulenn ur post-labour evel kuzulier ar priñs e kañsellerdioù an [[Impalaeriezh Santel German]]. E miz Kerzu [[1515]] edo o chom e [[Roma]]. Ar roue a voe difennet gantañ a-enep da bemp kannad gall e [[1516]], hag e-pad an hañv ez eas da [[Bologna|Vologna]] hag eno e kendalc'has gant e studioù war ar gwir hag al lennegezh c'hresian. === ''Kevre Schwaben'' === E studioù a beurechuas er skol-veur e [[1517]], met nac'h a reas tremen an arnodennoù. Pa zistroas da [[Alamagn]] e voe roet kurunenn ar varzhed dezhañ gant an impalaer [[Maksimilian Iañ, Impalaer Santel|Maksimilian Iañ]], hag a seblante bezañ entanet gant e skridoù. E [[1519]] ez eas von Hutten gant ''[[Kevre Schwaben]]'', hag a oa bet aozet a-enep da Ulrich Wurtemberg. An diviz flemmus ''Phalarismus'' a voe savet gantañ e-pad ar goañv 1516-17. Un diviz etre tud varv eo, diwar skouer [[Lukian Samosata|Lukian]], hag en diviz e kont ar pezh a c'hoarvez etre ur gwasker anvet [[Phalaris]] hag un tirant alaman dianv, daoust ma komprener ez eo Ulrich von Württemberg. ''Phalarismus Dialogus Hutenius'' a voe embannet e latin e [[1517]]. Tizhet e voe e bal gantañ : bannet e voe Ulrich von Württenberg gant an impalaer. Goude ur prosez anvet « prosez ar gambr c'hlas », e voe restaolet 27 000 florin da Hutten abalamour da vuntr e dud. Ul lodenn eus ar sammad-se a voe roet dezhañ e 1520, ha gant an argant-se e prenas kastell [[Frankenberg]], hag a zo e kornôg koad Steigerwald. Kempennet e voe ar c'hastell gant ar marc'heg [[Ludwig von Hutten]] yaouank (1493-1548), hag eñ diazezer lignez Frankenberg. === Ulrich von Hutten hag an Disivoud=== [[Image:Grunewald Triple.jpg|thumb|An orged, ar bizhoni, hag ar pompad, a veze tamallet gant Hutten d'ar veleien gatolik : an « Trias Romana », alegorienn gant [[Matthias Grünewald]].]] Ulrich von Hutten a save a-du gant [[Martin Luther]], hag a soñje dezhañ e oa un haroz [[alaman]]. Luther a soñje dezhañ e oa von Hutten unan eus a re a vroude ar gwellañ an Disivoud. Kement-se a weler er builh-eskumunugañ embannet gant ar [[pab]] [[Leon X]] e miz Genver [[1521]] : en destenn ez eus anv a von Hutten hag a Luther. Ken taer e oa skridoù Von Hutten ken e teuas a-benn da gendrec'hiñ ar marc'heg [[Franz von Sickingen]] da sevel a-du gant Luther. E [[1520]] en doa lakaet embann ''Vadiscus''. Ur skrid dindan stumm un diviz eo, ma ra goap ouzh ar babiezh. Awenet e voe [[Matthias Grünewald]] gant an destenn, hag ur c'hoadengravadur anvet ''Trias Romana'' a savas, ma weler alegorienn tri fec'hed pennañ (ar bizhoni, an [[orged]] hag ar vrasoni) gant an displegadenn da-heul : :''Dry ding hand mich gefochten an, :''das ich der wält gäb zu verstan, :''Was jetz zu Rom wär die losantz :''Sprich ich dry ding regierens gantz: :''Hoffart, unküschheit vmder gydt Hutten a rankas tec'hout war-du [[Suis]] a-benn ar fin, hag eno e labouras evit [[Ulrich Zwingli]]. D'an [[29 a viz Eost]] [[1523]] e varvas gant an [[naplez]] en enezenn [[Ufenau]], e lenn [[Zürich]]. ==Tro-lavar== Ger-stur [[skol-veur Stanford]], bet dibabet e 1891 : « ''Die Luft der Freiheit weht'' » (''Lakaat avel ar frankiz da c'hwezhañ'') a ra dave d'un dro-lavar gant von Hutten. ==Oberennoù== * ''De guaiaci medicina et morbo gallico liber unus'' (1521), Bologne, impr. Hieronymus de Benedictis. Pleustrad war an [[naplez]] (an « droug gall ») ha penaos pareañ dre implij koad gaiag<ref>Cf. Saladin, p. 183.</ref>. * ''Epistolæ obscurórum virórum'' (1515-17), Köln. Dastumad 70 lizher flemmus embannet dianv, hag adembannet meur a wech (da skouer e Londrez e 1519). * ''Beklagung der Freistädte deutscher Nation'' (''Klemmgan kêrioù dieub ar vroad alaman''), 1522. * ''Poemata cum corollariis'', embannadurioù Eduardus Böcking, Leipzig, Teubner, 1862. * ''Die Schule der Tyrannen''. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1997, ISBN 3-534-13315-3 ==Daveoù== '''Arnodadennoù''' * J.-C. Saladin - ''La bataille du grec à la Renaissance'' (2004) - Les Belles-Lettres, Pariz. ISBN 2-251-38047-7 * Volker Preß: ''Ulrich von Hutten. Ein deutscher Held oder gescheiterter Außenseiter?''. Hessischer Rundfunk, Frankfurt/M. 1988 * Günter Scholz (Hrsg.): ''Ulrich von Hutten (1448-1523). Glanzvoller Humanist, gescheiterter Reichsreformer''. Stadtarchiv, Böblingen 1989 (Ausstellungskatalog) '''Belles-Lettres''' * Kurt Eggers: ''Hutten. Roman eines Deutschen''.Volkschaft-Verlag, Dortmund 1943 * Kurt Eggers: ''Der junge Hutten''. Weisse, Berlin 1938 * Rudolf Gottschall: ''Ulrich von Hutten. Ein Drama''. Theile Verlag, Königsberg 1843 * Conrad Ferdinand Meyer: Huttens letzte Tage''. Reclam, Stuttgart 1988, ISBN 3-15-006942-4 * Gerd Salmen: ''Ulrich von Hutten. Ein dramatisches Gedicht''. Thalia-Theater-Verlag, Brandenburg/Havel 1997 * Franz Rueb : Der hinkende Schmiedgott Vilkan, Ulrich von Hutten 1488-1523. Ammann Verlag 1988, ISBN 3-250-10104-4 '''Troidigezhioù e galleg''' * Ulrich von Hutten, ''L'expostulation, ou plainte de Ulrich de Hutten contre Erasme de Rotterdam, prêtre et théologien'', troet e galleg evit ar wech kentañ gant Alain van Dievoet, azalek niv. 99 (miz Meurzh 2001) ar gelaouenn velgiat "Anderlechtensia". * ''Epîtres des hommes obscurs'' (troet gant [[Jarl Priel]] diwar ''Epistolae obscurorum virorum''), [[Pariz]], [[à l'enseigne du Pot Cassé]], 1933<ref>Adembannet e 1997 gant [[Ressouvenances]]</ref> == Liammoù diavaez == * [https://web.archive.org/web/20070911035911/http://www.stefan-etzel.de/HOME/bios/hutten.htm Ulrich von Hutten (1488-1523) marc'heg, lenneg hag emsaver ar Rhön] * [http://www.stanford.edu/dept/pres-provost/president/speeches/951005dieluft.html Ger-stur skol-veur Stanford] * [https://web.archive.org/web/20071008140504/http://www.stadt-plan-mitte.de/index/337/ Buhez tud dibar Berlin] *[http://diglib.hab.de/drucke/348-1-quod-9/start.htm Testenn'''Ars versificatoria'' gant Hutten, Pariz 1528] *[https://web.archive.org/web/20160303190012/http://diglib.hab.de/drucke/108-5-quod-11/start.htm Testenn ''Kurtzer auszug wie böslich die Bepste gegen den Deudschen Keysern jemals gehandelt...'', Wittenberg, e-tro 1535] == Notennoù == <references /> {{DEFAULTSORT:Hutten, Ulrich von}} [[Rummad:Skrivagnerien Alamagn]] [[Rummad:Skrivagnerien alamanek]] [[Rummad:Skrivagnerien latin]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1488]] [[Rummad:Marvioù 1529]] rjjlkysb7txgv0sxnubb4uqoh8rekxg 0 64105 2203500 2039777 2026-11-02T20:51:14Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203500 wikitext text/x-wiki '''Proviñs Milano''' a oa ur broviñs en [[Italia]], e rannvro [[Lombardia]], ha [[Milano]] e oa he c'hêrbenn. Bremañ eo bet kemeret he lec'h gant [[Meurgêr Milano]]. {| class="infobox" style="font-size: 95%;" |- ! colspan="2"| <big>Proviñs Milano</big><hr> |- | colspan="2" | [[Skeudenn:Milano posizione.png|250px]]<br>Lec'hiadur en Italia<hr> |- |Stad |{{Italia}} |- |Rannvro |{{R. Lombardia}} |- | '''[[Yezh ofisiel]]''' | [[Italianeg]] |- | '''[[Kêr-benn]]''' | [[Milano]] |- | '''Berradur''' |MI |- | '''Prezidant'''<br><small>''(presidente)''</small>||Guido Podestà<br>([[Il Popolo della Libertà]]) |- |'''Gorread''' |1 620 km² |- |'''Poblañs'''<br>• Stankter |3 170 273 <small> (03.2008) </small><br> 1 911 a./km² |- |'''Lec'hienn''' | [https://web.archive.org/web/20141218190737/http://www.provincia.milano.it/ Pr. Milano] |} == Kumunioù pennañ Proviñs Milano == *Andon : [http://www.demo.istat.it/bil2008/index.html Istat, 31.12.2008] {| class="wikitable |- bgcolor="#EFEFEF" ! Renk <!--! Skoed-ardamez-- © --> ! Kumun ! Annezidi ! Gorread<br>(km²) ! Stankter<br>(a./km²) ! Uhelder<br><m) |- |'''1°''' <!-- | --> |[[Milano]] |1.300.705 |490,31 |7.119 |122 |- |'''2°''' <!-- |[[Skeudenn:Sesto San Giovanni-Stemma.png|center|30px]] --> |[[Sesto San Giovanni]] |81.033 |11,74 |6.902 |140 |- |'''3°''' <!-- |[[Skeudenn:Cinisello Balsamo-Stemma.png|center|30px]] --> |[[Cinisello Balsamo]] |73.216 |12,7 |5.765 |154 |- |'''4°''' <!-- |[[Skeudenn:Legnano-Stemma.png|center|30px]] --> |[[Legnano]] |57.852 |17,72 |3.265 |199 |- |'''5°''' <!-- |[[Skeudenn:Rho-Stemma.png|center|30px]] --> |[[Rho]] |50.298 |22,32 |2.253 |158 |- |'''6°''' <!-- |[[Skeudenn:Cologno Monzese-Stemma.png|center|30px]] --> |[[Cologno Monzese]] |47.567 |8,46 |5.623 |134 |- |'''7°''' <!-- |[[Skeudenn:Paderno Dugnano-Stemma.png|center|30px]] --> |[[Paderno Dugnano]] |47.349 |14,1 |3.358 |163 |- |'''8°''' <!-- |[[Skeudenn:Rozzano-Stemma.png|center|30px]] --> |[[Rozzano]] |40.502 |13,01 |3.113 |103 |- |'''9°''' <!-- |[[Skeudenn:Bollate-Stemma.png|center|30px]] --> |[[Bollate]] |37.184 |13,13 |2.832 |156 |- |'''10°''' <!-- |[[Skeudenn:San Giuliano Milanese-Stemma.png|center|30px]] --> |[[San Giuliano Milanese]] |35.917 |30,71 |1.170 |98 |- |'''11°''' <!-- |[[Skeudenn:Pioltello-Stemma.png|center|30px]] --> |[[Pioltello]] |34.894 |13,1 | | |- |'''12°''' <!-- |[[Skeudenn:Segrate-Stemma.png|center|30px]] --> |[[Segrate]] |33.819 |17,4 | | |- |'''13°''' <!-- |[[Skeudenn:Corsico-Stemma.png|center|25px]] --> |[[Corsico]] |33.554 |5,4 | | |- |'''14°''' <!-- |[[Skeudenn:San Donato Milanese-Stemma.png|center|30px]] --> |[[San Donato Milanese]] |32.594 |12,8 | |- |'''15°''' <!-- |[[Skeudenn:Abbiategrasso-Stemma.png|center|30px]] --> |[[Abbiategrasso]] |31.146 |47,1 | | |- |'''16°''' <!-- |[[Skeudenn:Cernusco sul Naviglio-Stemma.png|center|30px]] --> |[[Cernusco sul Naviglio]] |30.218 |13,33 | | |} [[Rummad:Proviñsoù kozh Italia|Milano]] [[Rummad:Meurgêr Milano]] t79fclcsamfp1uyoiz8obgx5j2yjdxg 0 65456 2203476 2020182 2026-11-02T17:35:43Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203476 wikitext text/x-wiki [[Restr:Neues Museum Berlin EP1.JPG|thumb|right|250px|An Neues Museum]] [[Restr:Neues Museum 001 Hinterer Eingang.jpg|thumb|150px|An Neues Museum e miz Meurzh 2009]] An '''Neues Museum''' a zo unan eus mirdioù broadel [[Enezenn ar mirdioù]] e [[Berlin]]. Savet e voe etre [[1843]] ha [[1855]] en norzh d'an [[Altes Museum]], diwar ur steuñv gant an arkitektour Friedrich August Stüler, bet deskard [[Karl Friedrich Schinkel]]. D'ar [[16 a viz Here]] [[2009]] e voe digoret en-dro, padal e oa bet dilezet e-pad 70 vloaz. Ennañ e c'haller gwelout dastumadoù a denn da [[Egipt]] a oa en [[Ägyptisches Museum]]. Ar chanter nevesaat azo bet kaset gant an arkitektour breizhveuriat [[David Chipperfield]]. == Istor ar savadur == Ur savadur mod nevezklasel eus an {{XIXvet}} kantved eo. Unan eus ar savadurioù nevezklasel nemeto a gaver en [[Alamagn]] eo, re all evel Pinakothek München a voe distrujet e-pad an [[Eil Brezel-Bed]]. Ur savadur dedennus a-fet istor ar savouriezh eo (frammoù dir a zo). Damzistrujet e voe e-pad an [[Eil Brezel-Bed]]. Ennañ e kaver an dastumad diwar-benn Egipt a oa en [[Ägyptisches Museum]], hag ivez dastumad ar [[ragistor]] ha hini an [[henamzer]]. E-touez an oberennoù brudetañ a c'haller gwelout ennañ emañ hanterskeudenn ar rouanez [[Nefertiti]]. == Objedoù brudet (dastumad Egipt) == <gallery> File:Nefertiti bust (front).jpg|Hanterskeudenn [[Nefertiti]], e-tro -1338 File:GreenHead01-AltesMuseum-Berlin.png|« Penn gwer Berlin », e-tro -500 File:Tai-tai, the priest.jpg|Beleg Tai-tai. {{XVIIIvet}} rummad-roue, e-tro 1380 File:QueenTiy01-AltesMuseum-Berlin.png|Ar rouanez [[Tiyi (gwreg Amenhotep III)|Tiyi]], [[Amarna]], e-tro -1355 File:Egyptian princess bust (incomplete, ca. 1345BC).jpg|Penn ur briñsez amarnian, e-tro -1345 File:Akhenaten, Nefertiti and their children.jpg|[[Akhenaton]] ha [[Nefertiti]] o c'hoari gant o bugale, [[Amarna]], e-tro -1350 File:Portrait of Aline 1.jpg|Poltred-kañv, e-tro 24 File:Bundesarchiv Bild 183-S89884, Berlin, Neues Museum, Ruine, Ägyptische Statue.jpg|Delwenn eus Egipt e-barzh dismantroù an Neues Museum, 1945 </gallery> {{Commons|Category:Neues Museum (Berlin)}} === Liammoù diavaez === * [https://web.archive.org/web/20101201182145/http://www.neues-museum.de/ Lec'hienn ofisiel] * [https://web.archive.org/web/20100213092453/http://www.wiederaufbauneuesmuseumberlin.de/ Labourioù en Neues Museum] * [http://www.museumsinsel-berlin.de/ Steuñv Enezenn ar mirdioù] {{Enezenn ar mirdioù, Berlin}} {{Porched Alamagn}} [[Rummad:Mirdioù Berlin]] 10svg7gev8gmwpt3i9zbl313xdiv1lm 0 67967 2203543 1985602 2026-11-03T05:06:53Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203543 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Johannes XXIII. Gegenpapst 2.jpg|thumb|Yann XXIII e 1430]] '''Yann XXIII''', pe '''Giovanni XXIII''' en italianeg, pe '''Baldassarre Cossa''' ([[Procida]], [[proviñs Napoli]], war-dro 1360–[[Firenze]], 22 viz Kerzu 1419), a voe dilennet da bab gant [[Sened-Meur Pisa]] en 1410 evel '''Giovanni XXIII''', hogen dispabet gant [[Sened-Meur Constanza]] en 1415, a zo un [[eneppab]] hervez an iliz katolik. == Liammoù diavaez == * [https://web.archive.org/web/20070518084602/http://www.palazzo-medici.it/mediateca/schede.php?id_scheda=61 Buhezskrid italianek e lec'hienn Mediateca di Palazzo Medici Riccardi] [[Rummad:Eneppibien]] 41clz35mazbpy67kec994n9lual91li 0 82516 2203546 2193646 2026-11-03T05:30:43Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203546 wikitext text/x-wiki [[Restr:Zagreb trg bana Jelačića.jpg|250px|thumb|Kreiz kêr Zagreb]] '''Zagreb''' (distaget [ˈzaːgrɛb] e [[kroateg]]), ''Agram'' en [[alamaneg]], ''Zágráb'' en [[hungareg]]) eo kêr-benn ha kêr vrasañ [[Kroatia]]. E 2008 e oa annezet gant 786 200 a dud (war-dro 1,2 milion en tolpad-kêrioù). Emañ war ribl ar stêr [[Sava]], 122 m a-us live ar mor. Emañ Zagreb e mervent plaenenn [[Pannonia]] hag e kroashent an hentoù etre Kreiz Europa ha [[Mor Adria]]. Ar gêr vrasañ eo e Kroatia hag ur greizenn armerzhel ha sevenadurel a bouez eo evit ar vro. === Distrigoù === 17 distrig (kroateg : gradska) a zo e Zagreb:<ref name="census-2011-districts">Croatian Census 2011 First Results, https://web.archive.org/web/20110703033243/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/htm/H11_Zup11_1111.html, City of Zagreb - Population by districts</ref>{{,}}<ref name="districts-2001">{{cite web |url= https://web.archive.org/web/20110612004637/http://www.dzs.hr/Eng/censuses/Census2001/Popis/E01_01_03/e01_01_03_zup22.html, City of Zagreb - Population by districts, Census 2001, Croatian Bureau of Statistics</ref> {|border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; float: left;" class="sortable" |- ! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" |Niv. ! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" |Distrig ! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" |Gorread (km²) ! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" |Poblañs (2011) ! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" |Poblañs (2001) ! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" |Stankter(2001) |- |1. ||[[Donji Grad]] ||3,01 ||37 123 ||45 108 ||14 956,2 |- |2. ||[[Gornji Grad – Medveščak|Gornji Grad - Medveščak]] ||10,12 ||31 279 ||36 384 ||3 593,5 |- |3. ||[[Trnje, Zagreb|Trnje]] ||7,37 ||42 126 ||45 267 ||6 146,2 |- |4. ||[[Maksimir]] ||14,35 ||49 448 ||49 750 ||3 467,1 |- |5. ||[[Peščenica – Žitnjak|Peščenica - Žitnjak]] ||35,30 ||56 446 ||58 283 ||1 651,3 |- |6. ||[[Novi Zagreb – istok|Novi Zagreb - istok]] ||16,54 ||59 227 ||65 301 ||3 947,1 |- |7. ||[[Novi Zagreb – zapad|Novi Zagreb - zapad]] ||62,59 ||58 025 ||48 981 ||782,5 |- |8. ||[[Trešnjevka – sjever|Trešnjevka - sjever]] ||5,83 ||55 342 ||55 358 ||9 498,6 |- |9. ||[[Trešnjevka – jug|Trešnjevka - jug]] ||9,84 ||66 595 ||67 162 ||6 828,1 |- |10. ||[[Črnomerec]] ||24,33 ||39 040 ||38 762 ||1 593,4 |- |11. ||[[Gornja Dubrava]] ||40,28 ||62 221 ||61 388 ||1 524,1 |- |12. ||[[Donja Dubrava, Zagreb|Donja Dubrava]] ||10,82 ||36 461 ||35 944 ||3 321,1 |- |13. ||[[Stenjevec]] ||12,18 ||51 849 ||41 257 ||3 387,3 |- |14. ||[[Podsused – Vrapče|Podsused - Vrapče]] ||36,05 ||45 771 ||42 360 ||1 175, 1 |- |15. ||[[Podsljeme]] ||60,11 ||19 249 ||17 744 ||295,2 |- |16. ||[[Sesvete]] ||165,26 ||70 633 ||59 212 ||358,3 |- |17. ||[[Brezovica, Zagreb|Brezovica]] ||127,45 ||12 040 ||10 884 ||85,4 |- class="sortbottom" ! style="background: #efefef; border-top: 2px solid gray;" | ! style="background: #efefef; border-top: 2px solid gray;" |Hollad ! style="text-align:left; background:#efefef; border-top:2px solid gray;"|641,43 ! style="text-align:left; background:#efefef; border-top:2px solid gray;"|792 875 ! style="text-align:left; background:#efefef; border-top:2px solid gray;"|779 145 ! style="text-align:left; background:#efefef; border-top:2px solid gray;"|1 214,9 |} {{-}} === Gevelliñ === Roll ar c'hêrioù gevellet gant Zagreb<ref name="Zagreb Twinning">https://web.archive.org/web/20170707200910/http://www1.zagreb.hr/mms/en/index.html Intercity and International Cooperation of the City of Zagreb, © 2006-2009 City of Zagreb</ref> {|class="wikitable" |- valign="top" | *[[Bologna]] {{Italia}}<small>''(1963)''</small> *[[Budapest]] {{Hungaria}}<small>''(1994)''</small><ref>Sister City - Budapest, Official website of [[New York City]], https://web.archive.org/web/20080421215230/http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/sc/budapest_main.shtml</ref> *[[Buenos Aires]] {{Arc'hantina}}<small>''(1972)''</small> *[[Kyoto]] {{Japan}}<small>''(1972)''</small><ref name="Kyoto">https://web.archive.org/web/20130728154629/http://www.city.kyoto.jp/koho/eng/databox/sister.html, Kyoto City Web / Data Box / Sister Cities, www.city.kyoto.jp</ref> *[[La Paz]] {{Bolivia}} [[Bolivia]] <small>''(2000)''</small> || *[[Lisbon]] {{Portugal}} <small>''(1977)''</small> *[[Ljubljana]] {{Slovenia}} <small>''(2001)''</small> *[[Londrez]] {{Rouantelezh-Unanet}} <small>''(2009)''</small> *[[Mainz]] {{Alamagn}} <small>''(abaoe 1967)''</small> *[[Pittsburgh]] {{SUA}} <small>''(1980)''</small> || *[[Sant Petersbourg]] {{Rusia}} <small>''(1968)''</small><ref name="saint_petersburg">https://web.archive.org/web/20090224073839/http://eng.gov.spb.ru/figures/ities Saint Petersburg in figures - International and Interregional Ties, Saint Petersburg City Government</ref> *[[Sarajevo]] {{Bosnia ha Herzegovina}}<small>''(2001)''</small><ref name="Twin 1">https://web.archive.org/web/20081201150030/http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=147, Fraternity cities on Sarajevo Official Web Site, © City of Sarajevo 2001-2008</ref> *[[Shanghai]] {{Sina}}<small>''(1980)''</small> *[[Tromsø]] {{Norvegia}} <small>''(1971)''</small> *[[Vienna]] {{Aostria}}<small>''(1994)''</small> |} === Kevelerezh === {|class="wikitable" |- valign="top" | *{{Polonia}} : [[Kraków]] <small>''(1975)''<ref name="Kraków">http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16, Kraków otwarty na świat, www.krakow.pl</ref></small> *{{Albania}} : [[Tirana]].<ref name="International relations">https://web.archive.org/web/20111010042121/http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf, Twinning Cities: International Relations, work=Municipality of Tirana, www.tirana.gov.al, PDF}}</ref>{{,}}<ref>Twinning Cities: International Relations. Municipality of Tirana. www.tirana.gov.al. </ref> |} == Notennoù == {{Daveoù}} <references/> == Liammoù diavaez == {{Commons|Zagreb}} * [http://www.zagreb.hr/ Kuzul-kêr Zagreb], e kroateg hag e saozneg [[Rummad:Kêrioù Kroatia]] [[Rummad:Kêrioù-penn Europa]] hrgk3h7k5onrxv94b291nl6q1zdum2m 10 84351 2203490 2203124 2026-11-02T20:04:58Z Arko 540 freskaat 2203490 wikitext text/x-wiki Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]]. <!--### SKEUDENN ###--> [[Skeudenn:Kimi Antonelli at the 2025 US Grand Prix in Austin, TX (cropped).jpg|150px|right|Kimi Antonelli]] * [[1añ a viz Du]] : dont a ra an Italian [[Andrea Kimi Antonelli|Kimi Antonelli]] (''skeudenn'') da vezañ kampion ar bed yaouankañ [[Formulenn 1]] goude Priz Meur Mec'hiko, d'an oad a 20 vloaz. * [[1añ a viz Du]] : mont a ra ar maout gant [[Iliana Iotova]] e dilennadegoù ar prezidant e [[Bulgaria]]. * [[28 a viz Here]] : 70 den zo lazhet en ur gwallzarvoud etre daou [[tren|dren]] e [[proviñs Toledo]], e [[Spagn]]. * [[25 a viz Here]] : e dilennadeg kannaded [[Serbia]] eo trec'het [[Aleksandar Vučić]] hag e strollad SNS gant listenn ar studierien. * [[25 a viz Here]] : [[Luiz Inácio Lula da Silva]] zo dilennet da [[Prezidanted Brazil|brezidant Brazil]] e-tal [[Flávio Bolsonaro]]. * [[23 a viz Here]] : [[fuzuilhadenn a-yoc'h e Trappes ha La Verrière|fuzuilhadenn a-yoc'h]] e [[Trappes]] ha [[La Verrière]], lazhet ez eus un den ha gloazet pemp den all. * [[22 a viz Here]] : ar [[priz Sac'harov]] zo deroet gant [[Parlamant Europa]] d'al [[Lez-kastizañ Etrebroadel]]. * [[20 a viz Here]] : anvet eo [[Luca Niculescu]] da gentañ ministr gant parlamant [[Roumania]]. * [[17 a viz Here]] : manifestadegoù un tamm e pep lec'h e [[Breizh]] hag e [[Bro-C'hall]]. Kalz savadurioù publik ha stalioù-kenwerzh a zo dizalbadet pe distrujet. * [[11 a viz Here]] : taget eo [[aerborzh ar Roue Khalid]] e [[Riyadh]] gant an [[Houthied]], lazhet ez eus 12 den ha gloazet un 300 bennak. {{diac'hubiñ}} <noinclude> [[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]] </noinclude> 72ftscqr8egjkts03dzurbrg865u6de 0 90426 2203466 2103388 2026-11-02T15:04:44Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203466 wikitext text/x-wiki [[Restr:The Procession of the Trojan Horse in Troy by Giovanni Domenico Tiepolo.jpg|thumb|upright=1.4|''Ambrougadeg ar marc'h e Troia''<br>[[Giovanni Battista Tiepolo]] ~[[1760]]]] [[Restr:Trojan horse Çanakkale.jpg|thumb|upright=1.2|Marc'h implijet er film ''[[Troy (film 2004)|Troia]]'' ([[2004]]).]] Istor '''marc'h Troia''' zo unan eus abadennoù brudetañ [[Brezel Troia]], danevellet er [[meurgan]] [[latin]] anvet ''[[Aeneis]]'', gant ar barzh roman [[Virgilius]], hag ivez gant [[Dionysios Halikarnassos|Dionysios]], ar [[Pseudo-Apollodoros]] ha [[Kointos Smyrnaeos‎]].<br /> C'hoarvezout a ra an darvoudoù goude diwezh an ''[[Ilias]]'', savet gant [[Homeros]] hag a-raok e ''[[Odysseia]]''. Ur gwidre e oa da reiñ o zu d'an [[Akeaned]] da gemer [[Troia]] ha d'he distrujañ. Goude ur seziz dek vloaz en aner e sav an Akeaned ur pikol [[marc'h]] prenn goullo diwar intrudu [[Odysseüs]], ha kuzhat a reont 30 brezelour eus an dibab e-barzh. Van a ra ar re all da vont kuit d'o bro gant o listri hag an Droianed a gas ar marc'h en o c'heoded evel un arouez-trec'h. Da noz e tiskenn ar vrezelourien diouzh ar marc'h hag e tigoront porzhioù ar geoded da beurrest arme [[Agamemnon]], distroet dre guzh e-kreiz an deñvalijenn. Distrujet eo Troia penn-da-benn hag echuiñ a ra Brezel Troia. En hengoun [[Henc'hres]] e veze graet Δούρειος Ἵππος, ''Doúreios Híppos'', ar "marc'h prenn", eus marc'h Troia e rannyezh Homeros. == An istor el lennegezh == Hervez [[Kointos Smyrnaeos]] e soñjas [[Odysseüs]] sevel ur pikol marc'h (arouez Troia), e koad, da guzhat un nebeud brezelourien ennañ, ha plantañ ar soñj e penn an Droianed da gas ar marc'h en o c'heoded evel arouez-trec'h. Dindan renerezh [[Epeios]] e savjont anezhañ e tri devezh. Hervez gwidre Odysseüs e ranke chom un den er-maez eus al loen-kezeg. Ober a rafe van da vezañ bet dilezet gant ar C'hresianed, ha m'o dije lezet ar marc'h evel ur prof evit an Droianed. Ur brezelour akean anvet [[Sinon]] a voe an hini nemetañ oc'h en em ginnig evit ar roll. Virgilius a zeskriv an emgav etre Sinon hag an Droianed : dont a ra Sinon a-benn da lakaat anezhe da grediñ eo bet dilezet hag ez eo aet kuit an [[Akeaned]]. Sinon a lavar ez eo ar marc'h ur prof d'an doueez [[Athena]] abalamour da zousaat anezhi goude disakradur he zempl e Troia gant an Akeaned, hag evit gallout ober ur veaj zizañjer betek ar gêr. Savet e oa bet ur marc'h bras-kenañ, hervezañ, kuit ma c'hallfe an Droianed kas anezhañ en o c'heoded, ha treiñ an doueez a-du gante evel-se. [[Restr:RomanVirgilFolio101r.jpg|thumb|upright=1.2|Sinon zo degaset da Briamos, folio 101r eus ar ''[[Vergilius Romanus]]'']] Endra ma c'houlennataont Sinon, ar beleg [[Laokoon]] a zivin an taol-gwidre hag a lavar d'an Droianed diwall, gant gerioù brudet Vergilius "[[Timeo Danaos et dona ferentes]]" (Aon am eus rak an [[Danaed]] memes ar re a zegas profoù)<ref>Henc'hresianeg : Φοβού τους Δαναούς και δώρας φέρονταις [https://web.archive.org/web/20110715101328/http://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/VirgilAeneidII.htm#_Toc536009311 Virgil:Aeneid II Aeneis II]</ref>. Met an doue [[Poseidon]] a gasas div naer-vor da dagañ anezhañ gant e vugale Antifantes ha Timbraeus, a-raok ma vije kredet e gemennadur gant Troian ebet. Hervez ''[[Bibliotheke]]'' ar [[Pseudo-Apollodoros]] e oa kaset an div naer gant [[Apollon]] abalamour ma oa bet kunujennet gant Laokoon o c'hoari daou dirak ur skeudenn eus an doue<ref>''[[Bibliotheke]]'' ar [[Pseudo-Apollodoros]], ''[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022%3Atext%3DEpitome%3Abook%3DE%3Achapter%3D5%3Asection%3D18 Epit. E.5.18 Epitome]''</ref> [[Elena Troia]] a gompren ivez an taol-gwidre hag e klask touellañ ha diskuliañ an Akeaned kuzhet er marc'h o trevezañ mouezh o gwragez. Darbet eo da [[Antiklos]] respont met Odysseüs a serr e c'henoù gant e zorn<ref>[[Homeros]], ''Odysseia'', [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0136%3Abook%3D4%3Acard%3D265 4. pp 274-289].</ref>. Merc'h ar [[Priam|roue Priamos]], [[Kassandra]], diouganerez Troia, a zisklêr e vo degaset diskar ar geoded hag hini tiegezh ar roue gant ar marc'h prenn. N'he selaouer ket kennebeut, avat<ref>[[Virgilius]], an ''[[Aeneis]].'' troet gant Robert Fitzgerald. New York: Everyman's Library, 1992. Print.</ref>. ==Hiriv== Hiriv e vez klasket peseurt fedoù istorel a zo kuzhet er vojenn, ha kavout a ra da lod eo ul lestr, pe ur vag vras, e oa ar ''marc'h Troia'', dre an abeg ma veze lakaet penn ur marc'h e daou benn al listri, a veze graet ''hippoi'' anezho, da lavarout eo ''kezeg''. == Mammennoù == * [[Pseudo-Apollodoros]], ''Epitome'' (V, 14 ha passim) [http://ugo.bratelli.free.fr/Apollodore/DetailsLivres.htm Lenn enlinenn]; * [[Caius Julius Hyginus]], ''Fablennoù'' (CVIII) [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost02/Hyginus/hyg_fcap.html Lenn enlinenn]; * [[Quintus Smyrnaeus]], ''Heuliad Homeros'' (XII) [http://www.mediterranees.net/mythes/troie/posthomerica/index.html Lenn enlinenn]; * [[Trifiodoros]], ''Kemeredigezh Troia'' [https://web.archive.org/web/20140310073416/http://mercure.fltr.ucl.ac.be/Hodoi/concordances/tryphiodore_prise_troie/lecture/default.htm Lenn enlinenn]; * [[Virgilius]], ''[[Aeneis]]'' (II, I) [https://archive.wikiwix.com/cache/20110223122247/http://bcs.fltr.ucl.ac.be/virg/VirgIntro.html Lenn enlinenn]. == Levrlennadur == {{commons|Category:Trojan horse|Marc'h Troia}} * [[Marcel Detienne]], [[Jean-Pierre Vernant]], ''Les ruses de l'intelligence, la Mètis des grecs'', Flammarion, 1974 {{ISBN|978-2-08-142170-7}} == Notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Brezel Troia]] [[Rummad:Aeneis]] [[Rummad:Ilias]] j56yxgpj1rihsjcf97tpaufue39hnp3 0 90853 2203457 2153434 2026-11-02T13:26:56Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203457 wikitext text/x-wiki {{Taxobox Loen |Lepidoptera (Balafenned) |Danaus plexippus & Actias luna.jpg| ''Danaus plexippus'' (laez) hag ''Actias luna''}} {{Taxobox Phylum | Arthropoda}} {{Taxobox Classis | Insecta}} {{Taxobox Subclassis | Pterygota}} {{Taxobox Infraclassis | Neoptera}} {{Taxobox Superordo | Endopterygota}} {{Taxobox Ordo | Lepidoptera}} {{Taxobox Anv skiantel | Lepidoptera | [[Linné|Linnaeus]], [[1758]]}} {{Taxobox Echu}} Al '''''Lepidoptered''''', anvet ivez '''Skantaskelleged'''<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/72-termenadurezh.htm termofis], lépidoptère | skantaskelleg | g. | skantaskelleged | Leptidopter (studiet)</ref>, a zo an [[urzhiad]] vras a [[amprevan]]ed m’emañ ar '''balafenned''' ennañ. Evit ar poent ez eus bet renablet 174 250 [[spesad]], renket e 126 [[kerentiad]]. == Liammoù diavaez == * [http://www.lepidoptera.pl/ Balafenned Europa] gant Christopher Jonko * [http://www.motylpodlaski.pl/ Balafenned Polonia] gant motylpodlaski.pl * [http://www.lepidoptera.no/ Balafenned Norvegia] (skeudennoù a-leizh) * [http://www.leps.it/ Balafenned Europa ha Norzhafrika] * [http://www.ukmoths.force9.co.uk/ Balafenned Breizh-Veur] * [https://web.archive.org/web/20150831043312/http://lepidoptera.pro/ Lepidoptera] Lepidoptera.pro * [http://www.butterfliesofbulgaria.com/ Balafenned Bulgaria] * [http://home.hccnet.nl/bernard.fransen/0testsite/0testsite/ Fotoioù balafenned Europa] * [https://web.archive.org/web/20070622044831/http://www.leps.nl/ Balafenned an Izelvroioù] * [http://www.lepidoptera.se/en/ Balafenned Sveden] * [http://www.imagenesdeasturias.com/web/panoramicas_graonet/mariposas_de_asturias/index_mariposas.htm Balafenned Asturies] * [http://www.inra.fr/internet/Produits/PAPILLON/index.htm Balafenned Antilhez Frañs] * [https://web.archive.org/web/20070831024957/http://pisum.bionet.nsc.ru/kosterin/korgor/index.htm Balafenned Rusia Azia] * [http://yutaka.it-n.jp/papi.html Balafenned Indez-Sina] * [https://web.archive.org/web/20120413154937/http://leptr.org/ Balafenned Turkia] * [http://www.mbarnes.force9.co.uk/jamaicamoths/jamaicahome.htm Balafenned Jamaika] * [http://bcrc.bio.umass.edu/kunkel/Moths/ Skeudennoù kozh balafenned] * [https://web.archive.org/web/20120627225755/http://www.entomologische-literatur.de/startseite.html Literaturatenbank] Gallout a reer pellgargañ evit netra == Notennoù ha Daveoù == {{Daveoù}} {{Commons}} [[Rummad:Urzhiadoù amprevaned]] 5wqdw8sgysogzso5twixdty40aub2ef 0 101029 2203535 2008342 2026-11-03T03:13:35Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203535 wikitext text/x-wiki {{infobox tour-tan |gweladenniñ=ya |annezet=n’eo ket }} Emañ '''Tour-tan Trezian''' e kumun [[Plouarzhel]], e [[Bro-Leon]]. En douaroù emañ, 500 metr diouzh ribl ar mor hag ur c’hilometr hanter diouzh [[Beg Korzenn]]. Asambles gant [[tour-tan Beg Enez Konk]] e verk an hent d’ar bigi a dremen dre [[Kanol ar Forn|ganol ar Forn]], etre [[Enezeg Molenez]] hag an douar-bras. Kelc’hiek eo an tour ha moanoc’h er penn uhelañ eget en traoñ. E tu ar c’hreisteiz eo livet e gwenn. Savet eo bet gant mein greunit eus an [[Aber Ildud]]. ==Istor== Enaouet e voe an tour-tan evit ar wech kentañ d’ar 1añ a viz Genver 1894. En amzer-se ez ae en-dro gant gaz eoul. E 1900 e voe staliet un dever dre aezhenn direoul. Betek 1963 e voe graet gant an danvez helosk-se, aesoc’h da broduiñ ha da gas. D’ar 15 a viz Eost 1944 e voe tizhet an tour gant un obuz ha gwallaozet e voe ar skalier greunit. E 1946 e voe adenaouet an tour-tan. Lakaet e voe al letern da vont en-dro gant [[tredan]] adalek 1963 hag e 1984 e teuas an tour-tan da vezañ emgefreek. Betek neuze e oa ur gward oc'h ober war e dro ha lojet e veze hemañ en un ti bihan a oa e traoñ an tour. Abaoe 1987 e c’haller gweladenniñ an tour-tan en hañv. == Liammoù diavaez == * [http://www.dirm.nord-atlantique-manche-ouest.developpement-durable.gouv.fr/phare-de-trezien-a100.html Fichenn tour-tan Trezian] e lec’hienn an DIRM NAMO (Direction InterRégionale de la Mer - Nord Atlantique-Manche Ouest) * [http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=IA29000456 Ministrerezh ar Sevenadur, base Mérimée, fichenn niv. IA29000456] * [http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA29001798 Fichenn e renabl ar glad e Rannvro Breizh] * [http://www.wiki-brest.net/index.php/Phare_de_Tr%C3%A9zien Tour-tan Trezian e Wiki-Brest] * [https://web.archive.org/web/20151210105427/http://www.survoldefrance.fr/affichage2.php?img=25175 Tour-tan Trezian] (skeudenn) {{Commons|Category:Trézien lighthouse}} [[Rummad:Tourioù-tan e Penn-ar-Bed|Trezian]] [[Rummad:Plouarzhel]] lv77ozlwopymn37403yns9fliw35y78 0 102049 2203548 2083021 2026-11-03T05:38:00Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203548 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Álvaro Cunqueiro Mora''' ([[Mondoñedo]], [[1911]] — [[Vigo]], [[1981]]) zo ur skrivagner galizeg, romantour, hag unan eus brasañ skrivagnerien Galiza. [[file:Álvaro Cunqueiro 1928.jpg|thumb|Álvaro Cunqueiro.]] ==E vuhez== Mab e oa da Joaquín Cunqueiro Montenegro, ha Pepita Mora Moirón. Lenn a blije dezhañ, evel istorioù an amzer-se duiwar-benn [[Buffalo Bill]] ha [[Fitz Roy]]. Kontet en deus en doa skrivet e romant kentañ diwar-benn ar re wenn a gomze kastilhaneg hag an Indianed a gomze galizeg (hag an Indianed a oa trec'h d'ar re wenn). E studioù kentañ a reas e [[Lugo]] ma tapas e vachelouriezh ([[1921]]), hag eno e oa kamarad da [[Evaristo Correa Calderón]] hag [[Ánxel Fole]]. Goude-se e studias prederouriezh e skol-veur [[Santiago de Compostela]] en [[1927]], met paouez a reas da vont da skrivañ er c'hazetennoù, ha kelaouennoù, evel Papel de Color ha Galiza, met dreist-holl «El Pueblo Gallego» adalek 1937. Daremprediñ a rae an ostaleri Café Español. Eno en em gave e wellañ mignoned, [[Francisco Fernández del Riego]], [[Domingo García Sabell]], [[Gonzalo Torrente Ballester]], [[Ricardo Carballo Calero]], [[Carlos Maside]] ha [[Xosé Eiroa]], ha bez e voe unan eus kentañ izili ar strollad [[Partido Galeguista]]. En [[1936]], pa en em savas an arme a-enep ar Republik, edo Cunqueiro en Mondoñedo. Ne voe ket heskinet dre ma oa bras levezon e dud e metoù ar virourien, ha kavout a rejont labour dezhañ en ur skol brevez en [[Ortigueira]], e miz Here 1936. Emezelañ a reas er [[Falange Española]] e-pad [[Brezel Spagn]], ha karget e oa eus ar Wask hag ar Propaganda, skrivañ a rae en o c'helaouenn lec'hel Era Azul. En 1937 e c'houlennas Jesús Suevos, penn bras ar Falanxe en Galiza ha rener El Pueblo Gallego, digantañ ober war-dro pajennoù al lennegezh hag an darvoudoù er pemdezieg ; Álvaro a gemeras ar garg hag ac'h eas da chom da [[Vigo]]. E Vigo ivez e kelennas portugaleg ur pennadig en ur skol. == Oberennoù == ==== En galizeg==== Barzhoniezh * ''Mar ao Norde'' ([[1932]]). * ''Poemas do si e non'' ([[1933]]). * ''Cantiga nova que se chama Riveira'' ([[1933]]). * ''Dona do corpo delgado'' ([[1950]]). * ''A noite vai coma un río'' ([[1965]]). * ''Palabras de víspera'' ([[1974]]). * ''Herba aquí e acolá'' ([[1980]]). Komz-plaen * ''[[Merlín e familia]]'' ([[1955]]). * ''Crónicas do Sochantre'' ([[1956]]). * ''Si o vello Sinbad volvese ás illas'' ([[1961]]). C'hoariva * ''O incerto señor Don Hamlet, Príncipe de Dinamarca'' ([[1958]]). * ''A noite vai coma un río'' ([[1960]]). * ''[[Escola de Menciñeiros]]'' ([[1960]]). * ''Xente de aquí e de acolá'' ([[1971]]). * ''Os outros feirantes'' ([[1979]]). Arnodskridoù * ''Tesouros novos e vellos'' ([[1964]]). * ''A cociña galega'' ([[1973]]). ==== En spagnoleg ==== * ''Elegías y canciones'' ([[1940]]). * ''Balada de las damas del tiempo pasado'' ([[1945]]). * ''Crónica de la derrota de las naciones'' ([[1954]]). * ''Las mocedades de Ulises'' ([[1960]]). * ''Flores del año mil y pico de ave'' ([[1968]]). * ''Un hombre que se parecía a Orestes'' ([[1969]]). * ''Vida y fugas de Fanto Fantini della Gherardesca'' ([[1972]]). * ''El año del cometa con la batalla de los cuatros reyes'' ([[1974]]). * ''Tertulia de boticas prodigiosas y Escuela de curanderos'' ([[1976]]). * ''La cocina cristiana de Occidente'' ([[1969]]). * ''Fábulas y leyendas de la mar'' ([[1982]]). * ''El pasajero en Galicia'' ([[1989]]). ==E brezhoneg== *Álvaro Cunqueiro, Taolioù-kaer Bran (titl orin: Os oficios de Bran), troet gant Robert Neal Baxter, in Costas, X-H. & Castro Buerger, I. (kenurzh.) Homenaxe a Álvaro Cunqueiro no seu XXV Cabodano(2006: 24-27), Universidade de Vigo == Liammoù diavaez == * [https://web.archive.org/web/20120306191547/http://www.radiofusion.eu/manager.php?p=FichaNova&ID=8819 2011 Ano Cunqueiro] * [http://www.poesiaspoemas.com/alvaro-cunqueiro Poemas de Álvaro Cunqueiro] * [https://web.archive.org/web/20130105062930/http://cvc.cervantes.es/actcult/cunqueiro/ Álvaro Cunqueiro en el Centro Virtual Cervantes] * [https://web.archive.org/web/20040605000212/http://www.epdlp.com/cunqueiro.html Una referencia más breve] * [http://www.mindoniense.comMondoñedo. Más información sobre Álvaro Cunqueiro] {{Commonscat}} {{Devezh al Lizhiri Galizek}} {{DEFAULTSORT:Cunqueiro, Alvaro}} [[Rummad:Skrivagnerien c'halizek]] [[Rummad:Skrivagnerien Galiza]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1911]] [[Rummad:Marvioù 1981]] [[Rummad:Devezh al Lizhiri Galizek]] [[Rummad:Izili ar Falange Española]] jzfvp2u5mq00xevv5vyf48uyiked5ua 0 104568 2203541 2183795 2026-11-03T05:01:58Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203541 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Yann-Vari Kerwerc'hez''' oa anv-pluenn Jean Edmond Constant Guerchet<ref>[http://www.babelio.com/auteur/Yann-Vari-Kerwerchez/349999 ''Lec'hienn Babelio.fr'']</ref>, lesanvet '''Gwerc'head''' , '''Yann-Vari Mab Koig'''<ref>[https://web.archive.org/web/20190411180648/http://mshb.huma-num.fr/prelib/personne/389/''Lec'hienn PRELIB'']</ref>{{,}}<ref>Anv e vamm oa Mathilde Augustine Françoise Coïc</ref>, ganet d'an [[3 a viz Here]] [[1910]] e [[Naoned]] ([[Liger-Izelañ]], [[Breizh]]) hag aet da Anaon d'ar [[4 a viz Kerzu]] [[1974]] e [[Pariz]] ([[Bro-C'hall]])<ref>https://web.archive.org/web/20200813135736/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/auteur.php?id=kerwerc-hez-yann-vari-1996&l=fr</ref>, a oa ur c'hazetenner gallek. Ur romant brezhonek zo bet skrivet gantañ. Skrivañ a reas ur [[romant-polis]], ''[[En ur rambreal]]'' e anv, levezonet gant ar romantoù-polis saoz ([[Skridoù Breizh]], [[1943]]). Arroudoù [[enepyuzev]] hag enepsaoz a gaver el levr-se. An arroudoù-se zo bet lamet kuit e-barzh embannadur [[1980]] ''[[Al Liamm]]''. Kontañ a ra istor ar soner Yun Pulluc'h hag e vignon bras ar pennenseller Bondu, eus ar ''[[Polis broadel (Bro-C'hall)|Police Nationale]]''. == Broadelour breizhat == [[Restr:Kevar prezegenn.jpg|thumb|[[Kevar]] prezegenn gant Yann-Vari Kerwerc'hez]] Ezel eo bet eus [[Strollad Broadel Breizh]]. Kavout a reer testennoù gantañ er gazetenn ''L'Heure Bretonne'', liammet ouzh rann ekonomikel ar Strollad Broadelour anvet [[Kevar]]. Yann-Vari Kerwerc'hez a oa prezidant ar rann-se. [[Restr:Kronikenn Kevar.jpg|thumb|Logo ha titl ar gronikenn Kevar er gazetenn [[l'Heure Bretonne]]]] ==E oberenn== *''En ur rambreal'' 1943, [[Brest]], ''Skridoù Breizh'' (bet adembannet en ur stumm c'hwennet gant ''Al Liamm'' e 1980<ref>"Zoken m'eo bet c'hwennet ar gwashañ arroudoù ha traoù en adembann all graet pelloc'h" (Lennegezh ar brezhoneg en {{XXvet kantved}}, [[Francis Favereau]])</ref>) ==Notennoù ha daveennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Kerwerchez, Yannvari}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1910]] [[Rummad:Marvioù 1974]] [[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]] [[Rummad:Skrivagnerien Breizh]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek an XXvet kantved]] [[Rummad:Aozerien romantoù polis]] [[Rummad:Broadelourien Breizh]] [[Rummad:Izili Strollad Broadel Breizh]] [[Rummad:Tud eus Naoned]] 2plul5dum26baat8zxnukiwxrn3638n 0 106320 2203525 2021886 2026-11-03T01:49:57Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203525 wikitext text/x-wiki {{Infobox strollad politikel| anv=Strollad Demokrat Kristen| logo=[[Restr:LOGO-PCD-2015-bretagne-carre-RVB.jpg|150px|Logo ar Strollad Demokrat Kristen Breizh]]| Anv ofisiel=Strollad Demokrat Kristen| Anv penn ar strollad=Prezidant| Penn=[[Jean-Frédéric Poisson]] | Krouidigezh=[[2009]]| Sez=40 bis, bali Foch<br />78120 [[Rambouillet]]| option-1=Aozadur rannvroel| valeur-1=∅| option-2=Mouezh-aotreet| valeur-2=∅| option-3=Lec'hienn internet| valeur-3=[http://pcd-bretagne.bzh/ PCD Breizh]| ideologiezh=[[Demokratelezh kristen]], [[Mirelouriezh]], [[Mirelouriezh-Sokial]], [[Sokial-Frankizouriezh]]| european=[[Strollad poblel europat]]| etrevroadel=[[Unvaniezh demokratel etrevroadel]]| livioù=[[glas]]| lec'hienn internet=[http://lepcd.fr/ PCD Bro-C'hall]| }} Ar '''Strollad Demokrat Kristen''' pe (PCD)<ref>Parti Chrétien-Démocrate e galleg</ref> zo ur [[strollad politikel]] gall, a oa anvet "Forom ar Republikaned-Sokial" (Forum des Républicains Sociaux) pa oa bet krouet gant [[Christine Boutin]]. Ezel-diazezour eus an [[Unvaniezh evit ul Luskad Poblel]] eo. Bez ez eus 17 500 ezel eus ar PCD d'ar 30 a viz [[Eost]] [[2013]]<ref>Hervez al lec'hienn [https://web.archive.org/web/20131128060909/http://lepcd.fr/le-pcd/chiffres-cles/] lepcd.fr (en nec'h a-zehou)</ref>. == Dilennidi e Breizh == * [[Stéphane de Sallier Dupin]], Kuzulier e Rannvro [[Breizh]], Kuzulier-kêr [[Lambal]] * [[Marc Berthelot]], Kuzulier-kêr [[Brest]], ezel eus burev politikel ar Strollad. * [[Nathalie Poirier]], Eilmaer / Kuzulierez-ker [[Ankiniz]], Kuzulierez e Rannvro [[Broioù-al-Liger]] == Liammoù diavaez == * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20151019043244/http://pcd-bretagne.bzh/ Lec’hienn ofisiel Ar Strollad Demokrat Kristen Breizh] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20131112214014/http://lepcd.fr/ Lec’hienn ofisiel] * {{fr}} [http://stephanedesallier.fr/ Stéphane de Sallier Dupin] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20140104132310/http://jeunespcd.fr/ Jeunes PCD / Ar Demokrated-Kristen Yaouank] == Notennoù == <references/> {{Strolladoù Politikel e Breizh}} [[Rummad:Strolladoù politikel Frañs]] [[Rummad:Unvaniezh evit ul Luskad Poblel|*]] [[Rummad:Mirouriezh]] [[Rummad:Frankizouriezh]] 2puxv1nvs76qlm43fyis7zux36otw47 0 106470 2203547 2148158 2026-11-03T05:35:17Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203547 wikitext text/x-wiki <!-- Skramm 1280 x 1024 px --> [[Restr:Descriptive Zoopraxography Athlete, Horse-back Somersault.jpg|thumb|200px|<div style="text-align:center;">Kantenn ur '''zoopraksiskop'''</div>]] Ar '''zoopraksiskop''' a voe unan eus an [[ardivink]]où kentañ bet ijinet a-benn diskouez [[tresadennoù-bev]]. Gant al [[luc'hskeudennerezh|luc'hskeudenner]] [[Bro-Saoz|saoz]] [[Eadweard Muybridge]] ([[1830]]-[[1904]]) e voe krouet e [[1879]]. Eus ar gerioù [[henc'hresianeg|henc'hresianek]] ζῷον ''zoion'' "loen", πραξι- ''praksi-'' "obererezh" ha σκοπεῖν ''skopein'' "arselliñ" e teu an anv "zoopraksiskop", a dalvezfe kement hag "arselliñ obererezh ul loen" neuze. == Arc'hwelerezh == [[Restr:Descriptive Zoopraxography Athlete, Horse-back Somersault Animated 14.gif|thumb|200px|<div style="text-align:center;">Ar skeudennoù blivet</div>]] Treset e veze un heuliad skeudennoù war ur gantenn [[gwer|wer]] a lakaed da dreiñ dirak ul luc'hvanner. Pa oa mat an tizh ne weled nemet ur skeudenn a hañvale fiñval war ar skramm, abalamour da anadenn [[lagad|dreistpad al luc'hsae]]. Peogwir e veze distummet ar skeudennoù dre goazhadur abalamour d'an tizh en ardivinkoù kentañ e voe kemeret ar boaz da astenn pep skeudenn evit ma vije mentet reizh a-hed an abadenn<ref>[https://web.archive.org/web/20131203012250/http://www.kingston.gov.uk/info/200246/museum_collections_and_exhibitions/539/eadweard_muybridge/3 ''Kingston Museum''] {{en}}</ref>.<br /> Eus [[1892]] betek [[1894]] e voe moullet luc'hskeudennoù war ar c'hantennoù, ha livet da c'houde. Lod heuliadoù a oa kemplezh-kenañ, pa gemmeskent fiñvoù loened ha fiñvoù tud. == Hêrezh == * Er bloavezh [[2004]] e chome 71 zoopraksiskop, a zo bet luc'hskeudennet evit ul levr diwar-benn Eadweard Muybridge<ref>Stephen Herbert (2004), ''Eadweard Muybridge – The Kingston Museum Bequest'', The Projection Box, ISBN 978-1-903000-07-6 {{en}}</ref>. == Notennoù == {{daveoù}} == Levrlennadur == * Georges Sadoul (9^vet emb., 1999), ''Histoire du cinéma mondial des origines à nos jours'', Flammarion, ISBN 978-2080602169 {{fr}} == Liammoù diavaez == * [http://www.precinemahistory.net/1870.htm ''The History of the Discovery of Cinematography''] {{en}} * Dastumad Eadweard Muybridge e [https://web.archive.org/web/20131201075747/http://www.archives.upenn.edu/faids/upt/upt50/muybridgee.html Skol-veur Pennsylvania] {{en}} == Pennadoù kar == * [[Tomatrop]] (1824) * [[Zoetrop]](1834) * [[Fenakistoskop]] (1841) * [[Folioskop]] (1868) * [[Praksinoskop]] (1877) * [[Elektrotakiskop]] (1887) * [[Mutoskop]] (1894) [[Rummad:Sinema]] [[Rummad:Istor ar sinema]] [[Rummad:Istor an tresadennoù-bev]] kvni3deaqlbedc0tdo5c0jqseciuk46 0 116041 2203449 2203436 2026-11-02T12:39:19Z Dishual 612 2203449 wikitext text/x-wiki {{Adkas|USMC}}{{Droukveskañ|Continental Marines|Royal Marines}} {{Infobox/Deroù}} {{Infobox/Titl|United States Marine Corps|E1E1E1|}} |- | align="center" width="125px" | [[Restr:Flag_of_the_United_States_Marine_Corps.svg|125px|]]<br>[[Banniel an USMC]] | align="center" width="110px" | [[Restr:Seal of the United States Marine Corps.svg|150px|]]<br>[[Skoed-ardamez USMC]] |- {{Infobox/Istitl|Banniel ha skoed-ardamez an USMC}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Krouidigezh|[[10 a viz Du]] [[1775]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Padelezh|[[10 a viz Du]] [[1775]] - Ebrel 1783<br /> [[11 a viz Gouhere]] [[1798]] – Bremañ<ref>[http://www.marines.com/history-heritage/timeline ''Lec'hienn Marines.com rummad Istor an USMC''].</ref> }} {{Infobox/Linenn gemmesk|Sujidigezh|[[Departamant Difenn ar Stadoù-Unanet]]<br /> [[Departamant an Navy]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Doare|Troadegiezh<br /> Nijerien<br /> Dilestradeg}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Ger-stur|[[Semper Fidelis]] (Leal da viken) berraet alies e Semper Fi}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Lec'h pennañ|[[Pentagon]], [[Stadoù-Unanet Amerika]]<br /> Marine Corps Base [[Quantico]], [[Virginia]], [[Stadoù-Unanet Amerika]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Bro|[[Restr:Flag of the United States.svg|22px]] [[Stadoù-Unanet Amerika]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Deiz-ha-bloaz|[[10 a viz Du]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Anvioù all| "Continental Marines"<br /> "America's third air force"<br /> "Second land army"<br /> "Leathernecks"<br /> "The Few, The Proud, The Marines"<br /> "Jarheads"<br /> "Devil Dogs"<br /> "Teufel Hunden"<br /> }} {{Infobox/Linenn gemmesk|Izili|220 200 (e [[2016]]):<br /> * 182 000 oberiad * 38 500 adarmead * 1 199 karr-nij }} {{Infobox/Linenn gemmesk|Lec'hienn internet|http://www.marines.mil}} {{Infobox/Notennig|Infobox Bro}} {{Infobox/Dibenn}} '''United States Marine Corps''' ([[brezhoneg]] : Korf Fuzuilhourien-vor ar Stadoù-Unanet), berraet en '''US Marine Corps''' pe '''USMC''', a zo unan eus pemp rann [[Armeoù ar Stadoù-Unanet]] (''US Armed Forces''). Bet eo ur rann eus troadegiezh ar [[US Navy|Morlu stadunanat]], hini ar [[fuzuilherien-vor]], met gant an amzer e voe muioc'h-mui a nijerien, kanolerien, bleinerien kirri hobregonet enni. Kefridi pennañ ar Marines a zo tagañ adal ar mor gant harp dezougen bliv ar [[US Navy|Morlu stadunanat]]. Div vatailhon [[Continental Marines|Marines kevandirel]] ([[saozneg]]: ''[[Continental Marines]]'') a oa bet krouet d'an [[10 a viz Du]] [[1775]] e kêr [[Philadelphia]] dindan stumm ur strollad-stourm doare troadegiezh o stourm evit dieubidigezh Amerika ken war vor ha war an douar<ref>[https://web.archive.org/web/20140706052136/http://www.marines.com/history-heritage/timeline ''Lec'hienn Marines.com rummad Istor an USMC dre deg bloaz''].</ref>. Abaoe ez eo kemmet rol ar Marines betek mont etrezek ar stourm en oabl, an dilestradegoù-prim hag all. Dre-se ez eo bet roet dezho al lesanvioù pobl: ''America's third air force'' pe c'hoazh ''Second land army''.<br> Korf ar Marines a zo bet lakaet kalz war-raok dre e oberezhioù-brezel dilestrañ hag e strategiezhoù e-pad an [[Eil Brezel-bed]] war [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|tachenn ar Meurvor Habask]] ; dont a reas da vezañ a-benn neuze un diaz d'al lu Amerikan<ref>Warren James A. (2005), ''American Spartans: The U.S. Marines: A Combat History From Iwo Jima to Iraq.'' New York: Free Press, Simon & Schuster {{ISBN|0-684-87284-6}}</ref>. E-kreiz an {{XXvet kantved}} ez eo deuet an ''U.S. Marine Corps'' da vezañ ar strollad-stourm gwellañ a-fed dilestradegoù. Gellout a reont kas da benn un oberiadur-tagañ en un doare fonnus evit harpañ selloù etrebroadel ar Stad amerikan. Er bloavezh [[2020]] ez eus 220 200 Marines rannet e : * 180 958 oberiad<ref name="DoD">{{en}} [http://www.defense.gov/News/News-Releases/News-Release-View/Article/652687/department-of-defense-dod-releases-fiscal-year-2017-presidents-budget-proposal ''U.S. Department of Defense'']</ref> * 32,400 adarmead<ref name="DoD" /> * ha 13304 karr-nij ([[2015]])<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20161229113224/https://d1fmezig7cekam.cloudfront.net/VPP/Global/Flight/Airline%20Business/AB%20home/Edit/WorldAirForces2015.pdf ''Flight International'']</ref> 177 200 soudarded Marines a zo dispaket dre ar bed hiziv-an-deiz<ref>[https://web.archive.org/web/20150909184926/http://todaysmilitary.com/joining/marine-corps ''Lec'hienn Today's military : Marine Corp'']</ref> gant un adarmead a 32 400 soudard. == Doktrin == Daou levrig a zo bet embannet er bloavezhioù 1930 o reiñ diazez doktin an USMC war div zachenn. An hini gentañ ar [[Small Wars Manual]] en doa roet framm an oberiadurioù enep-emsavadeg eus [[Brezel Vietnam]] betek [[Brezel Irak|Iraq]] hag [[Brezel Afghanistan (2001-2021)|Afghanistan]]. ''The Tentative Landing Operations Manual'' en doa degaset framm evit an oberiadurioù dilestradegoù e-kerzh an Eil Brezel-bed. "Operational Maneuver from the Sea" eo anv an doktrin nevez a-fed nerzhioù kas abaoe 2006. == Oberiadurioù pennañ == === Brezelioù engouestlet === [[Restr:Battle of Nassau.jpg|thumb|Kentañ dilestradeg an ''USMC'' e [[New Providence]] e-kerzh Emgann Nassau e [[1776]]]] * [[Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet]] ([[1775]]-[[1783]]) * [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] ([[1861]]-[[1865]]) * Kasadenn sikour e [[Sina]] ([[Emsavadeg ar Vokserien]], Even betek Eost [[1900]]) * Brezeliadenn [[Nicaragua]] ([[1912]]) * [[Brezel-bed kentañ]] ([[6 a viz Ebrel]] [[1917]]- [[11 a viz Du]] [[1918]]) * Dalc'hidigezh Nicaragua ([[6 a viz Genver]] [[1927]]- [[3 a viz Genver]] [[1933]]) * [[Eil Brezel-bed]] (7 a viz Kerzu 1941- [[15 a viz Eost]] [[1945]]) * [[Brezel Korea]] dindan sujidigezh mennad ar Vroadoù-Unanet ([[27 a viz Even]] [[1950]]- [[27 a viz Gouhere]] [[1953]]) * [[Brezel Vietnam]] ([[15 a viz Meurzh]] [[1962]]- [[28 a viz Genver]] [[1973]]) * [[Brezel Irak]] (Mae 2003 - [[1añ a viz Gwengolo]] [[2010]]) [[Restr:Marines01.jpg|thumb|Strollad soudarded Marines e [[1864]] e-kerzh [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]]]] === Emgannoù brudet=== [[Restr:Scott Belleau Wood.jpg|thumb|250px|Soudarded Marines Amerika e-kerzh [[emgann koad Belleau]]]] *[[Emgann Quallah Batto]] ([[Sumatra]]) ([[6 a viz C'hwevrer]] [[1832]]) *[[Emgann Shanghaï]] ([[4 a viz Ebrel]] [[1854]]) *[[Emgann bae Ty-Ho]] (Sina) ([[4 a viz Eost]] [[1855]]) *[[Emgann Waya]] (inizi [[Fidji]]) ([[6 a viz Here]] [[1858]]) *[[Emgann Shimonoseki]] (Bag-brezel [[USS Wyoming]] e krog gant 3 bag [[japan]]at, [[18 a viz Gouhere]] [[1863]]) *[[Emgann koad Belleau]] (Kentañ Brezel-bed, [[Bro-C'hall]], 1añ a viz Even betek ar [[26 a viz Even]] [[1918]]) *[[Emgann Guadalcanal]] ([[7 a viz Eost]] [[1942]]- [[9 a viz C'hwevrer]] [[1943]]) *[[Emgann Saipan]] ([[15 a viz Even]] - [[9 a viz Gouhere]] [[1944]]) *[[Emgann Iwo Jima]] ([[19 a viz C'hwevrer]] - [[26 a viz Meurzh]] [[1945]]) *[[Emgann Okinawa]] ([[21 a viz Ebrel]]- [[23 a viz Mezheven]] [[1945]]) *[[Oberiadur-brezel Eagle Pull]] (Kambodia) (Ebrel [[1975]]) *[[Oberiadur-brezel Frequent Wind]] ([[Su Viêt Nam]]) (Ebrel [[1975]]) *[[Oberiadur brezel Joint Guardian]], ([[Kosovo]]) (1999) *[[Oberiadur brezel Enduring Freedom]], ([[Afghanistan]]) (abaoe ar [[7 a viz Here]] [[2001]], kenderc'hel a ra) *[[Oberiadur brezel Iraqi Freedom]], ([[Irak]]) (Meurzh betek miz Mae [[2003]]) [[Restr:Marines burrow in the volcanic sand on the beach of Iwo Jima.jpg|thumb|300px|Soudarded Marines stanket war an aod dindan tennoù lies ar japaniz o tont eus ar [[Menez Suribachi]] er foñs.]] == Istor ar c'horfad Marines == === Eil Brezel-bed === [[Restr:Peter Ortiz.jpg|thumb|left|150px|Ul [[Lejion estren gall|lejioner gall]], al [[letanant]] [[Peter J. Ortiz]] eus korfad ar Marines.]] [[Restr:USMC War Memorial Night.jpg|thumb|An [[USMC War Memorial]], un adsevel eus ar poltred mil anavezet gant ar banniel o sevel en Iwo Jima. Al lec'h-koun zo un adkemer eus poltred [[Joe Rosenthal]], ''[[Raising the Flag on Iwo Jima]]''.]] E-pad an [[Eil Brezel-bed]], ar c'horfad Marines a voe diaz lu ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] war [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|talbenn ar Meurvor Habask]]. Emgannoù [[Emgann Guadalcanal|Guadalcanal]], [[Emgann Bougainville|Bougainville]], [[emgann Tarawa|Tarawa]], [[Emgann Guam|Guam]], [[Emgann Tinian|Tinian]], [[Emgann Cape Gloucester|Cape Gloucester]], [[Emgann Saipan|Saipan]], [[Emgann Peleliu|Peleliu]], [[Emgann Iwo Jima|Iwo Jima]], [[Emgann Okinawa|Okinawa]] a lakaas e-krog daonet, ar Marines gant nerzhioù [[Lu Impalaeriezh Japan]]. [[Emgann Iwo Jima]] a chom evel emgann pennañ ar c'horfad Marines e-kerzh an Eil Brezel-bed. Kroget d'an [[19 a viz C'hwevrer]] [[1945]], padout a reas betek ar [[26 a viz Meurzh]] [[1945]]. Trec'h e voe ar Marines war lu impalaeriezh Japan met spouronus e voe ar c'holloù : 26 000 Amerikan (6 821 lazhet ha 19 217 gloazet ), 20 530 japanat ( etre 17 845 ha 18 375 lazhet pe steuziet). E fin ar brezel, ar c'horfad a oa tremenet eus div vrigadenn da c'hwec'h divizion, pemp bagad nijerezioù, ouzhpenn d'an nerzhioù skoazell. En holl e oa 485 000 Marines. Ouzhpenn-se, arabat eo ankounac'hat 20 batalion difenn hag ur batalion harzlammerien a oa bet gourdonet. Tro 87 000 Marines zo bet kollet e-pad an Eil Brezel-bed (tro-dro da 20 000 lazhet) ; 82 anezho zo bet enoret gant ar ''[[Medal of Honor]]'' ("Medalenn an Enor"). Dres echuet ar brezel e savas kudennoù melestradurel tro-dro d'ar c'horfad Marines evit reiñ lamm dezhañ pe d'an nebeutañ digreskiñ e nerzh a-galz. Ur gudenn a arc'hant re verr a oa a-dreñv, hag a warizi a-berzh nerzhioù all lu ar Stadoù-Unanet. Lod jeneraled en [[US Army|Army]] a vountas kreñv evit rannañ ar c'horfad hag e gefridioù etre an [[US Navy|Navy]] hag an Army. Goude ur sach-blev hir ha spontus e voe gwarezet da viken korfad ar Marines dre an [[National Security Act of 1947]]. Ne oa ket tu ken da zisrannañ pe da reiñ lamm d'ar c'horfad Marines hervez lezenn, zoken war urzhioù eeun prezidant ar Stadoù-Unanet. An unvez nemeti eus Lu ar Stadoù-Unanet Amerika eo ar c'horfad Marines o vezañ gwarezet dre lezenn evel-se. == Kefridioù pennañ == Un nerzh kas eo an USMC. E gefridioù pennañ a zo bet fiziet gant an [[National Security Act of 1947|National Security Act bloavezh 1947]], war teir zachenn. # Krabanata pe difenn ar bazennoù-mor hag an tachennoù er vroioù pell ha reiñ harp d'ar [[US Navy|Morlu Amerikan]] e-pad e oberiadurioù-brezel pe gourdoniñ. # Reiñ lañs d'ar strategiezhioù, teknikoù ha d'an dafar da vezañ implijet evit an dilestradegoù liammet ouzh an [[United States Army|troadegiezh Us Army]] hag an [[United States Air Force|nij-lu Air Force]]. # Bezañ gwarded ar prezidant ha bezañ prest da reiñ lañs d'e urzhioù. {| |-valign="Center" |[[Restr:Seal of the United States National Military Establishment (1947–1949).png|thumb|Siell penn lu [[SUA]] etre 1947-1949]] |- |} == Tuta ha stummadur == === An nevezianted === [[Restr:Defense.gov News Photo 000906-M-0000K-003.jpg|thumb|Ur serjant gourdoniñ pe [[Drill instructor]] o huchal war un neveziant. Pal ar gourdonadeg diazez eo lakaat ur bec'h spered muioc'h evit ur bec'h korf d'an emouestlidi.]] An nevezianted a rank bezañ etre 17 ha 29 bloaz. Mare an engouestl diazez a vez etre 4 ha 5 bloaz. An nevezianted o vevañ e reter ar [[Mississippi]] a vez degemeret [[Parris Island]] ([[Carolina ar Su]]) evit tremen o c'hlasadoù. Ar re o vevañ e kornôg ar stêr-veur a vez degemeret e [[San Diego]] ([[Kalifornia]]). Ar gourdoniñ diazez a vez heuliet gant ur staj berr a-benn barrekaat war ar gadoniezh dre unvezhioù bihan ha war an armoù e [[Marine Corps Base Camp Lejeune|Kamp Lejeune]] ([[Carolina an Norzh]]) pe e [[Kamp Pendleton]] (Kalifornia). Korf an adarmeidi, a zo bet krouet e-kerzh ar [[Kentañ Brezel-bed|C'hentañ Brezel-bed]], a zo ul lodenn kenstaget gant peurrest ar c'horfad Marines. Etre 40&nbsp;000 hag 50&nbsp;000 eo an niver a adarmeidi. Kavet e vez ar 4re divizion troadegiezh hag ar 4re divizion-nij. An adarmeidi o devez daou zevezh gourdoniñ bep miz ha div sizhunvezh gourdoniñ e-kerzh an hañv. Mar bez ezhomm, an USMC a c'hell kreñvaat e nerzh eus ur c'hard ouzhpenn dindan un nebeud sizhunvezhioù gant ar c'horfad da c'hortoz. N'eus ket eus un akademiezh milourel disheñvel evit ar soudarded Marines evel ma vez kavet evit skourioù all nerzhioù lu ar Stadoù-Unanet. Darn eus an emouestlidi dedennet gant hent ar rank a ofiser er c'horfad Marines a ya da [[Akademiezh mor Annapolis]] ([[Maryland]]), zoken pa c'heller mont ivez da [[Akademiezh West Point]] ([[New York]]) pe c'hoazh d'an [[United States Air Force Academy]] e [[Colorado Springs]] ([[Colorado]]). An holl ofiserien a vez rediet da dremen dre hent [[Quantico]]. An holl re Varines a zo fuzuilherien-vor da zigentañ, adal ar pennofiser betek ar c'heginer ; heñvel eo al lezenn evit an nijerien. Ret eo dezho-holl gouzout embregiñ ur fuzuilh, arm diazez ar c'horfad USMC. War ar memes-tro ez eo ret dezho bezañ en ur stad yec'hed mat, un diazez d'ar servij. Amprouennoù a vez graet bep bloaz gant holl izili ar c'horfad, eus ar pennoù betek ar soudarded diazez, kadourien pe get. Ar re a c'hwit a vez skarzhet eus ar c'horfad (e gwirionez e vez sikouret dre ur gourdoniñ bihan-niver evit adtremen an arnodennoù, ral eo bezañ skarzhet dre an doare-se). === Gourdoniñ === [[Restr:Marine Corps Platoon.jpg|thumb|Ur serjant gourdoniñ pe ''drill instructor'' gant soudarded nevez erruet en USMC]] Bep bloaz, tro 2 000 ofiser evit ar Marines a vez galvet pe kemennet. 38 000 neveziant a zo enrollet ha gourdonet<ref>Chenoweth, USMCR (Ret.), Colonel H. Avery; Colonel Brooke Nihart, USMC (ret) (2005) : ''Semper fi: The Definitive Illustrated History of the U.S. Marines'', New York: Main Street {{ISBN|1-4027-3099-3}}</ref>. An holl anezho enrollet pe ofiserien kemennet a zo enrollet gant ar [[Marine Corps Recruiting Command]]. Gourdonadeg ar Marines eo an hini hirañ el lu stadunanat, pa bad 12 sizhunvezh, padal hini an droadegiezh a bad 10 sizhun hag hini ar [[US Navy|Morlu Amerikan]] a bad 9 sizhunvezh. An holl re nevez-enrollet a grog gant ur c'hourdonadeg-arnod da welet daoust hag e vez enno danvez ur soudard pe get. Pa vez c'hwitet e vez roet ur c'hourdonadeg arbenikaet dindan selloù spis a-benn tizhout an nebeutañ ret da vezañ degemeret. Ar merc'hed ne vezont ket kemmesket gant ar baotred el lec'hioù gourdonadiñ, kaset e vezont da virlec'h enrollañ [[Parris island]] ''(Marine Corps Recruit Depot)''. === Gourdoniñ ''airsoft'' === [[Restr:USMC-110621-M-0901H-99.jpg|thumb|Ur soudard eus an [[USMC]] o kuitaat an dachenn c'hourdoniñ evit mont etrezek ul lec'h goudor e-kerzh ur c'hourdonadeg tagadenn gêrel e [[Marine Corps Base Camp Lejeune]] e 2011]] Evit ar gourdoniñ doare CQB ([[saozneg]]: ''Close Quarter Battle''), gourdonadeg doare kêrel e savadurioù nemetken, e vez implijet gant an USMC an doare ''[[airsoft]]'' oc'h implij adskeudennoù armoù o tennañ boledoù plastik nemetken<ref>[http://www.popularairsoft.com/marines-turn-airsoft-active-shooter-training 30/10/2013 Lec'hienn popularairsoft.com gant Logan: ''Ar Marines troet gant an Airsoft evit goudonerezh an tennerien'' {{en}}]</ref>. Ar pal eo bezañ an tostañ eus gwirvoud an dachenn-emgann, dreist-holl hini dañjerus ar stourm er c'hêrioù ma vez ret bezañ mailh evit chom hep bezañ gloazet pe lazhet. Emgannoù doare re [[Emgann Fallujah|Fallujah]] (4 a viz Ebrel- [[1añ a viz Ebrel]] [[2004]]; 7 a viz Du - [[23 a viz Kerzu]] [[2004]]) a redias an USMC da gemmañ ar gourdoniñ ha da reiñ muioc'h a bouez war hini ar stourm er c'hêrioù gwelet evel an hini gwadusañ hag a vo muioc'h-muiañ anezhañ er bloavezhioù o tont. Kenstrivadegoù Airsoft a vez aozet gant an USMC a-benn talañ ouzh ar "spered mezvier"<ref>[http://www.marforpac.marines.mil/News/NewsArticleDisplay/tabid/919/Article/530254/marines-sailors-play-airsoft-hard.aspx 23/01/2008 Lec'hienn ofisiel USMC marforpac.marines.mil/ gant ar C'haporal R. Drew Hendricks: ''Marines, martoloded o c'hoari airsoft garv'' {{en}}]</ref> <ref>“A lot of Marines waste a lot of money and time on dumb stuff, like getting wasted on the weekends,” El Diablo said. “This sport is a much healthier and better way to spend your time and money.”</ref> Lod soudarded ur wech kuitaet an USMC a vez karget gant gourdoniñ nerzhioù difenn ar Stadoù-Unanet e-pad stajoù oc'h implij o skiant-prenet war an Airsot<ref>[http://www.fbibostoncaaa.org/content.aspx?page_id=87&club_id=770242&item_id=232329 30/07/2012 Lec'hienn ofisiel ar rann d'an FBI fbibostoncaaa: ''Gourdonadeg kadoniezh Airsoft'' {{en}}]</ref> === Gourenerezh === * Pennad spisoc'h : [[Program gourenerezh ar Marine Corps]] [[Restr:MCMAP Rear choke - Defense Visual Information Center 2006.jpg|thumb|upright 0.75|Gourenerezh doare MCMAP : trapañ ar gouzoug]] Er bloavezh 2001 e krogas ar Marine Corps gant sevel ur program gourenerezh arbennik evit talañ ouzh ar brezelioù nevez. ''[[Marine Corps Martial Arts Program]]'' (MCMAP) eo anv an hentenn-se. Ar brezelioù nevez a vez muioc'h-mui reoù e kêr gant kefridioù polis o welet ar soudarded Marines tostik-tost da du non-soudarded dizarmet. An MCMAP a zo gwelet evel ur respont d'ar fed-se o tegas un hent hep implij armoù marvus a-enep tud mennet gant ar stourm dorn-ha-dorn.<br> Ouzhpenn da se, ar c'hourdonadeg-se a chellfe derc'hel bev prederouriezh ar soudarded Marines ha spered brezeliñ ar c'horfad-stourm. Ar ''Marine Corps Martial Arts Program'' a zo ur c'hemmesk lies doareoù stourm gant an dorn ha gourenerezhioù hengounel kendeuzet. Kemeret eo bet : * an taolioù gant an dorn hag an treid eus an [[Taekwondo]] hag eus ar [[Karate|c'harate]] * implij pouez korf an enebour adal an [[Jujitsu]] * an tapout krog ouzh an traon adal an [[Jiu-Jitsu]] [[brazil]]ian * ur meskaj implij kontilli pe dammoù koad adal an [[iskrim]] * an taolioù glin hag ilin adal ar [[Muay Thai]]. Ar soudarded Marines a grog gant hent ar gourdonerezh MCMAP er c'hamp gourdoniñ kentañ ma z'int degemeret, hag eno e vezo gounezet ganto ar c'hentañ gouriz diwar 5 anezho en holl. == Soudardezed an USMC == == Ar c'horfad gwregel == * Pennad spisoc'h : [[United States Marine corps Women's Reserve|Korfad adarmeadezed an USMC]] <gallery mode="packed" heights="150px"> US Navy 041112-M-0095Z-181 Lance Cpl. Brandy L. Guerrero gives a kiss to an Iraqi baby waiting to be examined during a Humanitarian Assistance Operation (HAO) in the village of Ash Shafiyah, Iraq.jpg|Caporal Brandy L. Guerrero o pokañ ur babig irakian e 2005 USMC-08101.jpg|Savadur ''The Valdez Training Facility'' anvet en enor d'ar c'horporal Ramona M. Valdez lazhet en Irak e 2005. USMC-12098.jpg|''Be a Marine'' ("Deuit da vezañ ur Marine"), skritell propaganda e-kerzh an [[Eil Brezel-bed]], adkemeret e 2009 Women Marines rigging parachutes, circa 1943 (6049891391).jpg|Soudardezed Marines o teskiñ plegañ harzlammoù, bloavezh 1943 </gallery> E [[1942]] e voe krouet korfad an adarmeadezed. An izili a vez anvet pe er Stadoù-Unanet kevandirel pe e [[Hawaii]] a-benn sikour da stummañ ar soudarded d'an emgann. E [[1948]] e voe kenstaget da vat ar maouezed gant ar Marines, pa voe krouet « Lezenn kenstagañ ar c'hoskor gwregel e-kreiz an nerzhioù armet » ''(Women’s Armed Service Integration Act)'' gant [[Kongres ar Stadoù-Unanet]]. Hiziv-an-deiz, an neveziantezed a zo gourdonet e [[Parris Island]], ar re vennet gant dont da vezañ ofiserezed a ya da heuliañ kentelioù e [[Quantico]] ([[Virginia]]). === Merc'hed ouzh ar stourm ? === Abaoe pell e vez tabut a-zivout lec'h ar soudardezed Marines : d'an talbenn pe get ? Pennoù an USMC a sav a-enep ma vefe kaset merc'hed en unvezhioù dañjerusañ, en ur lakaat da dalvezout an arnodennoù korfel c'hwitet gant an danvez-soudardezed er c'horfad. === Tabut a-zivout an arnodennoù korfel === Rediet eo bet an USMC da gemmañ an arnodennoù korfel a-benn degemer un niver uhel a nezveziantezed<ref>{{fr}} [http://www.lexpress.fr/actualite/monde/amerique-nord/u-s-marines-les-tractions-epreuve-trop-dure-pour-les-femmes_1311341.html 3/01/2014 Lec'hienn LeMonde ''U.S. Marines: ar sachadennoù, amprouadenn re ziaes evit ar merc'hed ?'']</ref>. Er prouadoù e oa goulennet d'an neveziadezed ober 3 sachadenn met muioc'h evit an hanter ne zeuas ket a-benn (20 sachadenn da nebeutañ evit ar baotred). Hervez gourdonerien an USMC ez eus ur gudenn a c'hourdoniñ, ha ket unan liammet ouzh korf ar merc'hed. Ret e vefe neuze, hervezo, hiraat ha diaesaat ar gourdoniñ e-lec'h e verraat hag e aesaat. == Dafar-soudard == [[Restr:USMC Philippines Exercise.jpg|thumb|Soudarded an USMC e-pad ur gourdoniñ e [[Filipina]] e 2006. Dougen a reont al ''[[Lightweight Helmet]]'']] * Pennadoù spisoc'h : [[Dafar-soudard an United States Marine Corps]] ha [[Listenn dafar hiniennel an United States Marine Corps]] Er bloavezh 2013, diazez dafar-soudard ur Marines en droadegiezh a dalvez US$ 14&nbsp;000 (ne vez ket kontet priz al lunedoù-noz), da geñveriañ gant priz an dafar dre soudard dek vloaz a-raok hag a oa US$ 2 500. An niver a dammoù dafar (pep tra eus ar radioioù betek ar c'hamionoù) en ur vatailhon droadegiezh a zo aet war gresk kalz ivez : tremenet ez eo eus 3 400 tamm dafar er bloavezh 2001 da 8 500 e 2013. == Dafar brezel == Ar Marine Corps a oa pourvezet e penn-kentañ ar [[bloavezhioù 2000]] gant a-vras 500 nijerez ([[AV-8B Harrier]] II ha II+, [[F-18]], [[EA-6B Prowler]] ha KC-[[130 Hercules]]), 400 karr hobregonet doare [[M1-A1 Abrams]], 600 kanol ha 1 300 karbed dour-ha-douar [[AAV-7]] ; da ouzhpennañ eo ar c'harbedoù dezougen soudarded [[LAV-25]], gant meur a zoare anezho e servij. Dafar an USMC n'eo ket kement unan troet war an nevezinti abaoe e grouidigezh, met muioc'h troet war-du ar fiziañs : fuzuilh [[M16 (fuzuilh)|M-16A4]], fuzuilh [[M4]] pe doare [[M4A1]], arm dorn [[Beretta 92|M9]], pe [[fuzuilh-vindrailher]] [[M249 (fuzuilh-vindrailher)|M249 SAW]] evit an droadegiezh. An [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] a vez kavet muioc'h-mui evel [[fuzuilh-arsailh]]. [[Biñsaskell]]où [[AH-1W Super Cobra]], biñsaskelloù [[UH-60]] Black Hawk, biñsaskelloù [[UH-1N]] (adkemeret diwar ar [[Bell UH-1 Iroquois]] "Huey", brudet-mat abaoe [[brezel Vietnam]]). Kemmoù bras a zo bet pa erruas an [[MV-22 Osprey]] eskemmus gant rotorioù gwintus, erruet er servij oberiant e miz Even 2007 ; er bloavezh 2014 o deus echuet da gemer plas ar [[Boeing CH-46 Sea Knight]]. Ar c'hirri-nij brezel a zo reoù [[F-18]]A/B/C/D hag ar re [[AV-8B Harrier II]] ha II+ a zibrad a-blom. Ar re-se a vez niverus ar gwallzarvoudoù ganto, gant 148 karbed kollet diwar 397 resevet e 2005 ; 52 levier kirri-nij zo aet da Anaon en ur ober 32 vloavezh servij. Evit an dilestradegoù, ar re Varines a zo dafaret gant 80 [[LCAC]] eus an [[US Navy]]. == Unwiskoù ar Marines == * Pennad spisoc'h : [[Unwiskoù an United States Marine Corps]] [[Restr:USMC uniforms.jpg|thumb|Adal an tu-kleiz: unwisk brezel, unwisk lid, unwisk servij, unwisk lid-noz]] Ar Marine Corps eo ar strollad brezeliñ stadunanat en deus an unwiskoù digemmusañ hag aesañ da anavezout. Al liv glas a zo deuet adal ar penn-kentañ, en {{XIXvet kantved}}. Digemm eo chomet an unwisk servij abaoe penn-kentañ an {{XXvet kantved}}.<br> Unwiskoù ar re Marines zo disheñvel diouzh ar re all dre ma z'int eeun : ar re Varines n'o deus ket ardamezioù, na bannieloù war hini ebet eus o unwiskoù ; n'emañ ket o anvioù war an unwiskoù servij pe furmel. Ar re Varines o deus tri unwisk diazez : unwisk lid, unwisk servij hag unwisk brezel. An unwisk lid eo an hini labouretañ, implijet e vez evit al lidoù meur pe evit an degouezhioù foran. == Renkoù soudard ar Marines == === Ofiserien uhel === {|style="border:1px solid #8888aa; background:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin:0 12px 12px 0;" |- style="background:#ccc;" ![[U.S. uniformed services pay grades#Officer pay grades|U.S. DoD Pay Grade]]||O-1||O-2||O-3||O-4||O-5||O-6||O-7||O-8||O-9||O-10 |- align=center ||Ardamez ||[[Restr:US-OF1B.svg|center|22px|Gold vertical bar]] ||[[Restr:US-OF1A.svg|center|22px|Silver vertical bar]] ||[[Restr:U.S. O-3 insignia (USN, USMC, USCG, NOAACOC, PHSCC).svg|center|60px|Two silver vertical bars]] ||[[Restr:US-O4 insignia.svg|center|60px|Gold oak leaf]] ||[[Restr:US-O5 insignia.svg|center|60px|Silver oak leaf]] ||[[Restr:US-O6 insignia.svg|center|70px|Silver eagle with shield clutching arrows]] ||[[Restr:US-O7 insignia.svg|center|32px|Single silver star]] ||[[Restr:US-O8 insignia.svg|center|65px|Two silver stars]] ||[[Restr:US-O9 insignia.svg|center|100px|Three silver stars]] ||[[Restr:US-O10 insignia.svg|center|135px|Four silver stars]] |- align=center ||Titl ||[[Eil letanant (United States)|Eil letanant]] ||[[Kentañ letanant (United States)|Kentañ Letanant]] ||[[Kabiten (United States)|Kabiten]] ||[[Major (United States)|Major]] ||[[Letanant koronal (United States)|Letanant koronal]] ||[[Koronal (United States)|Koronal]] ||[[Brigader jeneral (United States)|Brigader jeneral]] ||[[Major jeneral (United States)|Major jeneral]] ||[[Letanant jeneral (United States)|Letanant jeneral]] ||[[Jeneral (United States)|Jeneral]] |- align=center ||Berradur ||2ndLt ||1stLt ||Capt ||Maj ||LtCol ||Col ||BGen ||MajGen ||LtGen ||Gen |- align=center ||Kod Otan (NATO Code) |colspan=2|OF-1 ||OF-2 ||OF-3 ||OF-4 ||OF-5 ||OF-6 ||OF-7 ||OF-8 ||OF-9 |} === Ofiserien kreizh arbenikaet === {|style="border:1px solid #8888aa; background:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin:0 12px 12px 0;" |- style="background:#ccc;" ![[U.S. uniformed services pay grades#Warrant officer pay grades|U.S. DoD Pay Grade]]||W-1||W-2||W-3||W-4||W-5 |- align=center ||Ardamez ||[[Restr:USMC WO1.svg|25px|Gold bar with two red squares]] ||[[Restr:USMC CWO2.svg|25px|Gold bar with three red squares]] ||[[Restr:USMC CWO3.svg|25px|Silver bar with two red squares]] ||[[Restr:USMC CWO4.svg|25px|Silver bar with three red squares]] ||[[Restr:USMC CWO5.svg|25px|Silver bar with a red line down the long axis]] |- align=center ||Titl ||Ofiser kemennet 1 ||Penn Ofiser kemennet 2 ||Penn Ofiser kemennet 3 ||Penn Ofiser kemennet 4 ||Penn Ofiser kemennet 5 |- align=center ||Berradur||WO1||CWO2||CWO3||CWO4||CWO5 |- align=center ||Kod Otan (NATO Code) ||WO-1 ||WO-2 ||WO-3 ||WO-4 ||WO-5 |} === Marines emouestlet === {|style="border:1px solid #8888aa; background:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin:0 12px 12px 0;" |- style="background:#ccc;" ![[U.S. uniformed services pay grades#Enlisted pay grades|U.S. DoD Pay grade]]||E-1||E-2||E-3||E-4||E-5||E-6||E-7||colspan=2|E-8||colspan=3|E-9 |- align=center ||Ardamez ||''Ardamez ebet'' ||[[Restr:USMC-E2.svg|50px|Single chevron]] ||[[Restr:USMC-E3.svg|50px|Single chevron with crossed rifles]] ||[[Restr:USMC corporal (E-4).svg|50px|Two chevrons with crossed rifles]] ||[[Restr:USMC-E5.svg|50px|Three chevrons with crossed rifles]] ||[[Restr:USMC-E6.svg|50px|Three chevrons up and one rocker with crossed rifles]] ||[[Restr:USMC-E7.svg|50px|Three chevrons up and two rockers with crossed rifles]] ||[[Restr:USMC-E8-MSG.svg|50px|Three chevrons up and three rockers with crossed rifles]] ||[[Restr:USMC-E8-1SG.svg|50px|Three chevrons up and three rockers with diamond]] ||[[Restr:USMC-E9-MGyS.svg|50px|Three chevrons up and four rockers with exploding grenade]] ||[[Restr:USMC-E9-SGM.svg|50px|Three chevrons up and four rockers with star]] ||[[Restr:USMC-E9-SGMMC.svg|50px|Three chevrons up and four rockers with Eagle, Globe, and Anchor insignia flanked by two stars]] |- align=center ||Titl ||[[Soudard (United States)|Soudard]] ||[[Soudard kentañ klas#United States|Soudard<br />kentañ klas]] ||[[Kaporal izel#United States|Kaporal<br />izel]] ||[[Kaporal#United States Marine Corps|Kaporal]] ||[[Serjant#Marine Corps|Serjant]] ||[[Serjant kreizh#U.S. Marine Corps|Serjant<br /> kreizh]] ||[[Gunnery Serjant|Gunnery<br />Serjant]] ||[[Penn Serjant#United States|Penn<br />Serjant]] ||[[Kentañ Serjant#United States Marine Corps|Kentañ <br /> Serjant]] ||[[Penn ar Gunnery Sergeant|Penn ar Gunnery<br />Serjant]] ||[[Serjant Major#United States Marine Corps|Serjant<br />Major]] ||[[Serjant Major of the Marine Corps|Serjant Major<br />ar Marine Corps]] |- align=center ||Berradur ||Pvt ||PFC ||LCpl ||Cpl ||Sgt ||SSgt ||GySgt ||MSgt ||1stSgt ||MGySgt ||SgtMaj ||SgtMajMarCor || |- align=center ||Kod Otan (NATO Code) ||OR-1 ||OR-2 ||OR-3 ||OR-4 ||OR-5 ||OR-6 ||OR-7 |colspan=2|OR-8 |colspan=3|OR-9 |} == Enorioù == {| |-valign="bottom" |[[Restr:Streamer PUC Navy.PNG|200px]]<br />[[Restr:Streamer PUC Army.PNG|200px]]<br>''[[Presidential Unit Citation (United States)|Presidential Unit Citation]]'' |<div style="width:25px;"></div> |[[Restr:Streamer JMUA.PNG|200px]]<br />''[[Joint Meritorious Unit Award]]'' |- |[[Restr:Navy Unit Commendation streamer (USMC).svg|200px]]<br />''[[Navy Unit Commendation]]'' |<div style="width:25px;"></div> |[[Restr:Streamer VUA Army.PNG|200px]]<br />''[[Valorous Unit Award]]'' |-valign="bottom" |[[Restr:Meritorious Unit Commendation (Navy-Marine) Streamer.jpg|200px]]<br />[[Restr:Streamer MUC Army.PNG|200px]]<br />''[[Meritorious Unit Commendation]]'' |<div style="width:25px;"></div> |[[Restr:Streamer FCDG.PNG|200px]]<br />''[[Croix de guerre 1914–1918 (France)|French Croix de guerre 1914–1918]]'' |- |[[Restr:Presidential Unit Citation (Philippines) Streamer.png|200px]]<br />''[[Philippine Republic Presidential Unit Citation|Philippine Presidential Unit Citation]]'' |<div style="width:25px;"></div> |[[Restr:Streamer KPUC.PNG|200px]]<br />''[[Republic of Korea Presidential Unit Citation|Korean Presidential Unit Citation]]'' |- |[[Restr:VGCP Streamer.jpg|200px]]<br />''[[Vietnam Gallantry Cross]]'' |<div style="width:25px;"></div> |[[Restr:Streamer RVMUCCA.PNG|200px]]<br />''[[Vietnam Civil Actions Medal]]'' |- |} ==Tabutoù== === Tagadennoù reizhel === * Pennad spisoc'h : ''[[Sexual Assault Prevention & Response]]'' [[Restr:USMC-16608.jpg|thumb|upright 0.75|Gourdonadeg evit ar soudarded kinniget da vezañ alvokaded gouzañvidi an tagadennoù reizhel]] Kudennoù a zo savet da-geñver tagadennoù a-enep merc'hed a oa izili eus an USMC, betek [[Tagadenn reizhel|tagadennoù reizhel]]. Hervez lec'hienn ofisiel an USMC, betek 8% eus hollad ar merc'hed a oa er strollad-stourm a zo bet taget dre o reizh pe en un doare reizhel, ar pezh a laka korfad an USMC da gaout an niver uhelañ a dagadennoù reizhel e [[lu]] ar Stadoù-Unanet<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20141219131738/http://www.marinecorpstimes.com/story/military/pentagon/2014/12/04/marine-corps-highest-sex-assault/19910575/ ''CorpsMarinestimes.com : New data shows Marine Corps has highest rate of sexual assault against women.'']</ref>. Evit klask talañ ouzh ar gudenn drastus-se ez eus bet ouzhpennet d'ar gourdonerezh abadennoù ha pezhioù-c'hoari. Un niverenn bellgomz a zo bet staliet ivez a-benn reiñ an tu d'ar c'houzañvadezed da glask sikour. Uhel e chomas an niver a glemmoù er bloavezh [[2013]], pa' z eus bet ul lamm a 93% anezho o tremen eus 453 da 876. Er bloavezh [[2014]] ez eo digresket a-nebeut, betek 855 klemm. Er c'hlemmoù-se ne vez ket kontet an tagadennoù feuls en tiez etre koubladoù. Ar gudenn-se a zo gwelet evel sirius-tre gant pennoù ar Marines dre ar brud fall a vez degaset<ref>{{en}} [http://thinkprogress.org/security/2013/06/14/2150351/military-address-sexual-assault/ ''Thinkprogress.org 14/06/2013: What The Military Is Doing To Address Its Sexual Assault Crisis'']</ref>, klasket e vez a-bep seurt diskoulmoù evit he renkañ, evel dibunadegoù, lidoù hag all<ref>{{en}} [http://www.marinecorpstimes.com/story/military/2015/04/01/marine-display-opposes-sexual-assault/70737662/ ''Marines take symbolic stand against sexual assault'']</ref>. Ur gevrenn d'an USMC a zo bet krouet, anvet ar ''[[Sexual Assault Prevention & Response]]'' (Diarbenn ha diskoulm d'an tagadennoù reizhel) en IIvet Marine nerzh kas, lec'hiet er [[Marine Corps Base Camp Lejeune]]. Ur c'houzañvadez a c'hell gervel un niverenn arbennik deiz-ha-noz evit kavout sikour eno. === Torfedoù-brezel === * Pennad spisoc'h : [[Torfedoù-brezel an USMC]] Torfedoù-brezel a vez rebechet d'an USMC, gwalladennoù, muntroù prizonidi ha mac'hagnerezh korfoù-marv ; an holl fedoù-se a zo difennet groñs gant [[kenemglevioù Geneva]]. * Mac'hagnerezh korfoù marv e-pad [[Emgann Tarawa]] (1943). Ar japaniz a oa spouronet gant ar fed ma vefe mac'hagnet o korfoù. Implijet e voe ar fedoù gwir-se evit reiñ nerzh kalon d'ar bobl japanat dre ar [[propaganda]]. [[Restr:Grim humor on Tarawa - NARA - 520984.tif|thumb|Torfed brezel an USMC e Tarawa, mac'hagnerezh korfoù marv.]] * Gwalladennoù e-kerzh ha goude [[emgann Okinawa]] (1945, tro 10 000 maouez a orin okinawan). Goude bloavezhioù enklask, an istorour japanat [[Oshiro Masayasu]] (pennrener Dielloù istorel prefeti Okinawa) a c'hell embann gant prouennoù : [[Restr:Pacific war.jpg|thumb|Ur poltred ral: ar "[[Skull stewing]]" ("poazhañ ar glopenn")<br>Soudarded Marines o poazhañ penn ur soudard japanat a-benn gwerzhañ ar glopenn (35$ e veze gwerzhet d'ar vartoloded)]] {{Quotation|''Soon after the U.S. Marines landed, all the women of a village on Motobu Peninsula fell into the hands of American soldiers. At the time, there were only women, children, and old people in the village, as all the young men had been mobilized for the war. Soon after landing, the Marines "mopped up" the entire village, but found no signs of Japanese forces. Taking advantage of the situation, they started "hunting for women" in broad daylight, and women who were hiding in the village or nearby air raid shelters were dragged out one after another.'' "Nebeut goude ma tilestras an U.S. Marines, holl vaouezed ur gêriadenn e Ledenez Motobu a gouezhas etre daouarn soudarded amerikan. D'ar c'houlz-se, ne chome nemet merc'hed, bugale, ha tud-kozh er gêriadenn, dre ma oa bet kaset da soudard an holl baotred yaouank evit ar brezel. Nebeud goude an dilestradeg, ar Marines a "naetaas" ar gêriadenn a-bezh, met hep kavout roud ebet eus nerzhioù japanat. O tennañ splet eus an degouezh e krogjont da "verc'heta" war greiz an deiz, hag ar maouezed a oa o kuzhat er gêriadenn pe nepell e goudorioù enep ar bombezadegoù a voe sachet er-maez anezho unan-hag-unan."}} * Mac'hagnerezh korfoù-marv e-kerzh [[emgann Okinawa]] (1945)<ref>{{en}} Eugene Sledge, ''With the Old Breed: At Peleliu and Okinawa'', Presidio Press, 2007, 384 pajenn {{ISBN|0891419195]].</ref> [[Restr:2005 Marine Killings in Haditha.jpg|thumb|Poltred tennet eus un teuliad-enklask gant an [[NCIS]] war un torfed-brezel e 2005 en Irak goude lazhadeg trevourien irakian en un taksi e Haditha]] * Lazhadeg trevourien e Haditha [[19 a viz Du]] [[2005]] ([[Irak]]) e-kerzh [[emgann Haditha]]. E-pad teir eurvezh, 23 den nann-soudard a voe lazhadeget, hag int diarmet en o dilhad-noz. Ar [[Frank Wuterich|Staff Sergeant Frank Wuterich]] gant e strollad-stourm (7 soudard ouzhpenn dezhañ) a zo bet barnet met eñ hepken a zo bet kondaonet (90 devezh toull-bac'h, met dre ma vreutaas kablus ne reas ket un devezh toull a-benn ar fin)<ref>{{fr}} [http://www.lemonde.fr/proche-orient/article/2012/01/25/le-responsable-de-la-tuerie-d-hadita-en-irak-n-ira-pas-en-prison_1634084_3218.html 25/01/2012 ''Le Monde'' {{fr}}]</ref> ha skarzhet e voe eus ar c'horfad USMC, tra ken<ref>{{en}} [http://www.sandiegouniontribune.com/news/2012/feb/20/military-frank-wuterich-no-longer-in-the-marine/ 20/02/2012 ''Military Frank Wuterich No Longer in the Marine'' gant Mark Walker].</ref>. * Mac'hagnerezh korfoù-marv (staotañ) en [[Afghanistan]] e [[2012]]<ref>{{en}} [http://www.theguardian.com/world/2012/jan/12/american-marines-accused-war-crimes 12/02/2012 The Guardian''].</ref>. == Sevenadur ha hengounioù an USMC == E forzh peseurt aozadur-stourm e kaver hengounioù ofisiel ha lod all nann ofisiel. En USMC ivez e talvez an hengounioù-se da ambroug muioc'h c'hoazh ar soudarded izili ha da greñvaat o c'henvreuriezh. Evel-just e talvezont ivez da lakaat izili ar bagad-soudard USMC da vezañ disheñvel diouzh ar bagadoù-soudard all. Dre istor hir an USMC hag e blas dibar e lu ar Stadoù-Unanet e kaver e-leizh a hengounioù hag a vez lakaet da vammenn an unvaniezh a vez etre ar soudarded Marines, zoken p'o deus kuitaet ar servij soudard. === Sevenadur hag hengounioù ofisiel=== {| class="infobox" |- | align="center" | [[Restr:Flags, USMC.png|220px]]<br>An erer, ar voul douar hag an eor,<br>gant ar banniel stadunanat,<br>hini an USMC ha hini<br>pennoù-uhel ar c'horfad. |- | <hr> |- | align="center" | '''''Semper Fidelis March'''''<br><small>Sonet gant an ''U.S. Marine Band'' e [[1909]]<br>[[Restr:John_Philip_Sousa_-_U.S._Marine_Band_-_Semper_Fidelis_March.ogg]] |- |} ;Ardamezioù An erer, ar voul douar hag an eor a voe dibabet e [[1868]]. ''EGA'', evit ''Eagle, Globe and Anchor'' eo lesanv ardamezioù an USMC. ;Kan-bale [[Kan-bale ar Marines]] eo an hini koshañ e lu ar Stadoù-Unanet, pa voe skrivet e [[1917]], lod pozioù anezhañ o tont eus emgannoù an XIXvet kantved.<br> Ger-stur ar Marines, ''[[Semper Fidelis]]'' ("leal da viken" e [[latin]]), berraet alies e ''Semper Fi'', eo ivez anv kan-bale ofisiel an USMC a zo bet aozet gant [[John Philip Sousa]]. [[Restr:U.S. Marines and sailors stand at attention while the Marines' Hymn plays during an award ceremony at Camp Lejeune, N.C., Aug. 22, 2013 130822-M-DA099-029.jpg|thumb|Soudarded an U.S. Marines ha martoloded en o sav sonn e-pad [[kan-bale ar Marines]] er [[Marine Corps Base Camp Lejeune]]]] === Gerioù-stur ar Marines === ''Semper Fidelis'' eo ger-stur pennañ an USMC, evel m'emañ displeget en disklêriadur : <blockquote>&nbsp;''We make Marines. We win our nation's battles. We develop quality citizens. These are the promises the Marine Corps makes to our nation and to our Marines. They are the reason for our demanding recruit training process. They form our reputation as America's force in readiness and are honored through the reciprocal commitment, between the Marine and Marine Corps, expressed in our motto: SEMPER FIDELIS''.<br> &nbsp;"Sevel Marines a reomp. Gounez emgannoù hor bro a reomp. Diorren keodedourien a-zoare a reomp. Setu ar promesaoù a ra ar Marine Corps d'hor broad ha d'hor Marines. An abeg int da rankusted hor gourdoniñ enluidi nevez. Sevel a reont hor brud evel nerzh Amerika prest bepred ha sevenet int dre ar c'henemouestl etre ar Marine hag ar Marine Corps, a zo eztaolet en hor ger-stur : ''SEMPER FIDELIS''."<ref>[http://www.marines.com/history-heritage/our-purpose ''18/11/2015 Lec'hienn Marines.com {{en}}'']</ref></blockquote> Gerioù-sur all zo ; stag eo an holl anezho ouzh ar ger-stur pennañ. * ''Fortitudine'' : "Kalonegezh an ene". * ''Our purpose is our promise'' : "Hor promesa eo hon fal''. * ''By Sea and by Land'' : "Dre vor ha dre zouar", troidigezh ger-stur ar [[Royal Marines]] ''Per Mare, Per Terram'', a voe implijet betek 1868. * ''To the Shores of Tripoli'' : "Betek aodoù [[Tripoli]]'', implijet betek 1868 ivez. === Lezenn-stur ar soudarded Marines === [[Restr:Fat Albert low level pass.jpg|thumb|Karr-nij dezougen [[Hercules C-130]] o tremen a-us da soudarded Marines o tibuniñ]] ;Mellad I <blockquote>''I am an American, fighting in the forces which guard my country and our way of life. I am prepared to give my life in their defense.''<br> "Un Amerikan on, stourmer en nerzhioù a ziwall ma bro hag hon doare da vevañ. Prest on da reiñ ma buhez evit o difenn."</blockquote> ;Mellad II <blockquote>''I will never surrender of my own free will. If in command, I will never surrender the members of my command while they still have the means to resist.''<br> "Biken n'en em zaskorin a-youl-vat. Mar bezan e penn, biken ne zaskorin ma isurzhidi keit ha m'o devo peadra da stourm."</blockquote> ;Mellad III <blockquote>''If I am captured I will continue to resist by all means available. I will make every effort to escape and to aid others to escape. I will accept neither parole nor special favors from the enemy.<br> ''Mard on paket e kendalc'hin da stourm dre gement doare a vo tu din kavout. Strivañ a rin a-zevri a-benn tec'hel kuit ha sikour ar re all da dec'hel kuit. Ne asantin da nep komz na dreistgwir digant an enebour.</blockquote> === Kredo an U.S. Marine === [[Restr:William H. Rupertus.jpg|thumb|Jeneral [[William H. Rupertus]] skrivagner an USMC Rifle Creed]] ''The Creed of the United States Marine'', anavezet ivez dindan an anvioù ''The Rifleman's Creed'' ("Kredo ar Fuzuilher") ha ''My Rifle'' ("Ma Fuzuilh") zo un tamm pouezus eus kelennadurezh an USMC. Gant ar Major General William Henry Rupertus ([[1889]]-[[1945]]) e voe skrivet e-kerzh an Eil Brezel-bed, er bloavezh [[1941]] pe [[1942]].<br> An holl Varines a zesk ar c'hredo-se e-kerzh o amzer gourdoniñ.<br> Meur a gentel zo, berr pe hiroc'h ; setu amañ an doare a vez kelennet hiziv an deiz en USMC. {| |- | {| |+'''''This Is My Rifle – The Creed of a U.S. Marine''''' |- | ''This is my rifle. There are many like it, but this one is mine.'' ''My rifle is my best friend. It is my life. I must master it as I must master my life.'' ''Without me, my rifle is useless. Without my rifle, I am useless. I must fire my rifle true. I must shoot straighter than my enemy who is trying to kill me. I must shoot him before he shoots me. I will...'' ''My rifle and I know that what counts in war is not the rounds we fire, the noise of our burst, nor the smoke we make. We know that it is the hits that count. We will hit...'' ''My rifle is human, even as I, because it is my life. Thus, I will learn it as a brother. I will learn its weaknesses, its strength, its parts, its accessories, its sights and its barrel. I will keep my rifle clean and ready, even as I am clean and ready. We will become part of each other. We will...'' ''Before God, I swear this creed. My rifle and I are the defenders of my country. We are the masters of our enemy. We are the saviors of my life.'' ''So be it, until victory is America's and there is no enemy, but peace!'' |- |} | {| |+<br>'''Setu ma fuzuilh — Kredo un U. S. Marine''' | Setu ma fuzuilh. Kalz zo heñvel outañ, me ma hini eo hemañ. Ma gwellañ mignon eo ma fuzuilh. Ma buhez eo. Ret eo din e vestroniañ evel e ranhan mestroniañ ma buhez. Didalvez eo ma fuzuilh hepdon. Didalvez on hep ma fuzuilh. Ret eo din fuzuilhañ reizh. Ret eo din tennañ gwelloc'h eget an enebour a zo o klask ma lazhañ. Ret eo din e lazhañ a-raok bezañ lazhet gantañ. Grin... Ma fuzuilh ha me a oar n'eo nag ar boledoù a dennomp, na trouz hon tenn, nag ar moged a reomp a gont er brezel. Gouzout a reomp ez eo an tennoù a dizh ar pal a gont. Tizhout a raimp... Denel eo ma fuzuilh, eveldon, peogwir ez eo ma buhez. Neuze e teskin e anavezout evel ur breur. Deskiñ a rin e wanderioù, e nerzh, e dammoù, e adreizhoù, e gouchoù hag e ganol. Derc'hel a rin ma fuzuilh naet ha prest, evel ma vezan naet ha prest. Treiñ da elfenn an eil egile a raimp. Graimp... Dirak Doue e touan ar c'hredo-mañ. Difennerien hor bro eo ma fuzuilh ha me. Ni zo mistri war hon enebourien. Ni eo saveteerien ma buhez. Evel-se bezet graet, betek ma yelo an trec'h gant Amerika ha ne vo enebour ebet, peoc'h hepken ! |- |} |- | colspan="2" align="center" | — Jeneral divizion [[William H. Rupertus]], Korfad Marines ar Stadoù-Unanet. |- |} === Hengounioù nann ofisiel ha boazioù === [[Restr:Teufel Hunden US Marines recruiting poster.jpg|thumb|Ur skritell emouestlañ evit ar Marines oc'h implij al lesanv "Teufel Hunden"]] Kalz lesanvioù a zo d'ar soudarded Marines. * ''Devil Dog'' ("ki an ifern", ''Teufel Hunden'' en [[alamaneg]]) :Kalz displegadennoù a gaver d'al lesanv-se, hep bezañ asur eus unan anezhe da vat. Dre an hengoun ez eo chomet, ha kemmesket e vez gant ar c'hi ''bulldog'' saoz ; deuet eo da vezañ un arouez eus an USMC. ''Teufel Hunden'' a reas an [[Alamagn|Alamaned]] eus ar 5vet ha 6th Marine Regiments da geñver emgann Koadeg Belleau e [[Bouresches]] e-kichen [[Château-Thierry]] e [[1918]]<ref>{{en}} Waseleski, Michael (2009) : ''To Lead by the Unknowing, to Do the Unthinkable'', AuthorHouse, p. 5 {{ISBN|978-1-4389-5676-3}}.</ref> "Ken garv e voe ar Marines e Koadeg Belleau ma voent lesanvet ''chas an Ifern'' gant an droadeien alaman" eme un test<ref>{{en}} Myers, Thomas (1988) : ''Hearts of Darkness'', Walking Point, ''American Narratives of Vietnam'', Oxford University Press, USA, p. 114 {{ISBN|978-0-19-505351-7}}</ref>. * ''Gyrene'' :Ur c'hemmesk etre [[G.I. (soudarded)|G.I.]] ha Marine (GI-Marine), ''G.I.'' o talvezout kement ha ''Galvanized Iron'' ("houarn galvanieget") da aroueziañ kalonegezh ar soudarded stadunanat ; ar moraerien avat e oa gwell dezho bezañ anvet ''Marines''. * ''Jarhead'' :Diwar ficherezh blev ar Marines, a lakafe anezho da vezañ e stumm ur jarl. * ''Leathernecks'' ("choukoù lêr") :Diwar gouzougenn ar soudarded [[Continental Marines]] da vare [[Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet]]. * ''Horse Marines'' ("Marines war varc'h") :A veze graet eus soudarded an USMC e Sina e penn-kentañ an XXvet kantved. Karget e oant da ziwall kannatioù ar Stadoù-Unanet eno, ha savet o devoa ur strollad gant [[poned]]où [[Mongolia]]n evit al lidoù ha diwall ouzh ar moradoù tud<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20150108180341/http://www.shsu.edu/~his_ncp/USMC1.html ''Sam Houston University''].</ref> === An <q>ez-Marines</q> === Pep ezel eus an USMC a rank gounez an titl "U.S. Marine" dre vezañ ur soudard mat ha leal, hag ivez un den pe ur vaouez a enor war kement tachenn eus ar vuhez. Al lugan <q>''Once a Marine, Always a Marine''</q> ("Ur Marine ur wech, ur Marine da viken") a zo bet krouet evit taolenniñ ar mennozh-se : eoken pa guitaer an USMC e chomer ur Marine, ar pezh a dalvez e ranker chom un den mat evit na degas mezh d'ar c'horfad USMC en e bezh. Ne blij ket tamm ebet d'an USMC e vije kaoz eus "ez-Marines" e gwirionez. N'eus reolenn ebet skrivet splann a-zivout an doare da envel ur soudard Marines ur wech echuet gantañ e goñje met un nebeud troiennoù a zo deuet war wel, petra bennak ma n'eo ket ofisiel un darn anezho. * "Ez-Marine" a vez graet eus ur soudard skarzhet eus ar c'horfad-soudard USMC hep kaout un diskargadenn a enor (gloazhet don...). Gant ''ez-Marines'' e vez taolennet dreist-holl ar re a zo bet diskarget gant dizenor. Evit chom hep implij an droienn vezhus-se e c'heller gervel an den dre e anv hep komz eus an USMC. * "Marine" a vez degemeret mat, gant ur sell enorus, ar soñj a-dreñv o vezañ e chom an den ur soudard ''Marine'' betek fin e vuhez zoken p'en deus kuitaet an USMC. === Kazetennoù === Kazetennoù a zo bet savet evit soudarded an USMC hag ivez evit reiñ brud dezho : [https://www.mca-marines.org/gazette ''Marine Corps Gazette''] ha [http://www.marinecorpstimes.com/ ''Marine Corps Times'']. == Ensavadurioù == Meur a ensavadur zo stag ouzh an USMC, lod evit ar soudarded o servij, lod all evit familhoù ar re aet da Anaon e-kerzh o servij. Pevar anezho eo ar re bouezusañ : * ''Navy-Marine Corps Relief Society'', evit reiñ skoazell d'ar soudarded o servij ha d'ar familhoù : kudennoù yerc'hed hag all. * ''Marine Corps Scholarship Foundation'', evit reiñ sammadoù arc'hant da harpañ bugale ar Marines gant hent o studioù. * ''The Marine Corps Heritage Foundation'', evit reiñ harp da grouiñ mirdi an USMC. * ''Marine Corps – Law Enforcement Foundation (MC-LEF)'', evit reiñ skoazell da vugale ar Marines a zo aet da Anaon, e liamm gant ar skolioù. == Soudarded Marines brudet == * Pennad spisoc'h : [[Listenn izili brudet an USMC]] pe [[Listenn istorel an izili brudet en USMC]] [[Restr:Basilone Memorial Bridge Dedication Sign 1951.jpg|thumb|Kounlec'h en enor d'ar Marine [[John Basilone]]]] * [[Chesty Puller|Lewis Burwell "Chesty" Puller]] * [[R. Lee Ermey]], aktour er film ''[[Full Metal Jacket]]'', ma c'hoari e rol gwirion : ''drill sergeant'', serjant gourdoniñ. * [[John Glenn]], astraer, an Amerikan kentañ a zilestras en-dro war an Douar, an den koshañ bet en egor ha senedour amerikan. * [[Lee Harvey Oswald]], a voe lakaet da gablus evit muntr ar prezidant amerikan [[John F. Kennedy]]. * [[George Peppard]], aktour er stirad [[skinwel]] ''[[The A-team]]''. * [[Eugene Sledge]], soudard e-pad an Eil Brezel-bed, skrivagner ; ul lodenn eus ar stirad skinwel ''[[The Pacific]]'' a gont e vuhez soudard. * [[Gregory "Pappy" Boyington]], levier kirri-nij brezel e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. * [[John Basilone]], ar Marine emezelet nemetañ a voe enoret gant ur vedalenn a enor ''([[Medal of Honor]])'' goude bezañ distroet d'an dachenn emgann ha marvet eno. == An USMC er sevenadur == === Soudarded Marines pe bet Marines ijinet === * [[Punisher (tudenn)|Franck Casttle, ar Punisher]] * [[Leroy Jethro Gibbs]], er stirad skinwel [[NCIS (stiradoù skinwel)|NCIS]] === Filmoù === * ''[[Apocalypse Now]]'', gant [[Francis Ford Coppola]], [[1979]] ; ur Marine eo an haroz [[Martin Sheen]]. * ''[[Space Marines]]'', gant [[John Weidner]], [[1996]] ; armead an egor eo "Marines an Egor". * ''[[Full Metal Jacket]]'', gant [[Stanley Kubrick]], [[1987]] ; istor ur strollad-stourm Marines adal an emouestladur betek tachennoù-emgann [[brezel Vietnam]]. * ''[[Jarhead]]'', gant [[Sam Mendes]], [[2005]] ; istor ur strollad-stourm Marines adal an emouestladur betek tachennoù-emgann [[brezel Irak]]. * ''[[World Invasion : Battle Los Angeles]]'', gant [[Jonathan Liebesman]], [[2011]] ; ur strollad-stourm Marines o stourm a-enep anevaled an [[egor]]. * ''[[Battleship]]'', gant [[Peter Berg]], [[2012]] ; ur strollad-stourm Marines o stourm a-enep [[egorlestr|egorlistri]] arallvedat. === Stiradoù skinwel === * ''[[Space: Above and Beyond]]'', gant [[Glen Morgan]] ha [[James Wong]], skignet adalek ar [[24 a viz Gwengolo]] [[1995]] betek an [[2 a viz Mezheven]] [[1996]] gant [[FOX Network]] ; istor ur rann ijinet eus an USMC, ar ''Space Aviator Cavalry, 58th Squadron'' kazarnet war al lestr doug-egorlistri ''Saratoga''. * ''[[Band of Brothers]]'', kenderc'het gant [[Steven Spielberg]] ha [[Tom Hanks]] diwar ul levr gant an istorour [[Stephen E. Ambrose]]<ref>{{en}} Stephen E. Ambrose, ''Band of Brothers'', Pocket Books, 2002 {{ISBN|978-0-7434-6411-6}}<br>{{fr}} Stephen E. Ambrose, ''Frères d'armes'', Le Livre de Poche, 2004 {{ISBN|978-2-253-10844-3}}</ref>, 2001 ; istor an ''Easy Company'', ur rann eus ar 506th Infantry Regiment, a oa ar 506th Parachute Infantry Regiment e-pad an Eil Brezel-bed. === C'hoarioù-taol === * [[Warhammer 40000]] hag ar [[Space Marines]] == Levrlennadur == ;Continental Marines (1775-1783) * (en) Charles Richard Smith, ''Marines in the Revolution: A History of the Continental Marines in the American Revolution 1775-1783'', embanner History and Museums Division Headquarters U.S. Marine Corps, adembanner University Press of the Pacific (516 pajenn), 1975 hag adembannadur 29 a viz Even 2005 {{ISBN|978-1410224668}} ;Eil Brezel-bed * {{en}} [[Eugene Sledge]], ''With the Old Breed: At Peleliu and Okinawa'', embanner Presidio Press (384 pajenn) adembannadur, 25 a viz Gwengolo 2007 {{ISBN| 0891419195}} * {{fr}} [[John Costello]], ''La Guerre du Pacifique : Nouvelle histoire à partir d'archives restées jusqu'ici secrètes'', embanner Pygmalion (868 pajenn), 25 a viz Eost 2010 {{ISBN|978-2756403649}} * {{en}} John Gordon, ''Fighting for MacArthur: The Navy and Marine Corps' Desperate Defense of the Philippines'', embannadur Naval Institute Press (416 pajenn), 15 a viz Here 2011 {{ISBN|978-1612510576}} * {{fr}} [[Douglas MacArthur]], ''Batailles du Pacifique 1941-1945'', embanner Laville Editions (152 pajenn), dastumadenn ''Batailles essentielles : mémoire des peuples'', 22 a viz Du 2012 {{ISBN|979-1090134256}} ;Istor an USMC * {{en}} [[Marine Corps Heritage Foundation]], ''The Marines'', embanner Marine Corps Heritage Foundation (359 pajenn), 31 a viz Here 1998 {{ISBN|978-0883631980}} * {{en}} Edwin Howard Simmons, ''The United States Marines: A History'', 4re embannadur, Annapolis, Maryland, embanner Naval Institute Press,‎ 2003 {{ISBN|1-59114-790-5}} * {{en}} H. Avery Chenoweth ha Brooke Nihart, ''Semper Fi: The Definitive Illustrated History of the U.S. Marines'', embanner Sterling (492 pajenn), 2 a viz Du 2010 {{ISBN|978-1402781032}} ;Mare a-vremañ * {{en}} Marco Martinez, ''Hard Corps: From Gangster to Marine Hero'', New York: Crown Forum, 2007 {{ISBN|978-0-307-38304-4}} * {{en}} David J. Ulbrich, ''Preparing for Victory: Thomas Holcomb and the Making of Modern Marine Corps, 1935–1943'', Annapolis, Embannadur Maryland: Naval Institute Press, 2011 {{ISBN|1-59114-903-7}} == Liammoù diavaez == ;Lec'hiennoù ofisiel * [https://web.archive.org/web/20210201110104/http://www.marines.mil/ Lec'hienn Ofisiel an USMC] * [https://web.archive.org/web/20150309024134/http://www.marines.com/home Lec'hienn emouestlañ an USMC] * [http://www.mcu.usmc.mil/historydivision/Pages/Staff/Publications.aspx Lec'hienn ar skourr Istor d'an USMC] * [https://twitter.com/usmc Twitter ofisiel an USMC] * [https://www.facebook.com/marinecorps?sk=wall&rf=106275189411437 Facebook ofisiel an USMC] ;Mirdi * [https://web.archive.org/web/20160331174134/http://www.usmcmuseum.com/index.asp Lec'hienn mirdi an USMC ] ;Ensavadurioù * [http://www.nmcrs.org/ Navy-Marine Corps Relief Society] * [https://web.archive.org/web/20150905065801/https://www.mcsf.org/about/ Lec'hienn ar Marine Corps Scholarship Foundation] * [http://www.marineheritage.org/ The Marine Corps Heritage Foundation] * [http://www.mc-lef.org/ Marine Corps – Law Enforcement Foundation: MC-LEF] ;Kazetennoù * [https://www.mca-marines.org/gazette Marine Corps Gazette] * [http://www.marinecorpstimes.com/ Marine corps times] ;Tagadennoù reizhel * [https://web.archive.org/web/20150910143630/http://www.iimef.marines.mil/Units/SexualAssaultPreventionResponse.aspx Sexual Assault Prevention & Response II Marine Expeditionary Force] == Pennadoù kar == *[[Armeoù ar Stadoù-Unanet]] *[[Strollad Marines Republik Korea]] *[[Continental Marines]] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù|bannoù=2}} {{Commons|Category:United States Marine Corps}} {{DEFAULTSORT:United States Marine Corps}} [[Rummad:Istor SUA]] [[Rummad:Douarlu SUA]] [[Rummad:Morlu SUA]] [[Rummad:Armeoù ar Stadoù-Unanet]] [[Rummad:United States Marine Corps]] [[Rummad:1775]] crcm893svaqniawm3vb55d4r0s0abbr 0 118241 2203545 2078718 2026-11-03T05:25:03Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203545 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} {{databox}} [[File:Yves Allégret, Bestanddeelnr 907-2065.jpg|thumb|Yves Allégret e 1955]] '''Yves Édouard Allégret''', bet ganet en [[Asnières-sur-Seine|Asnières]] ([[Hauts-de-Seine]] a-vremañ, [[Bro-C'hall]]) d'an [[13 a viz Here]] [[1905]] hag aet da Anaon e [[Jouars-Pontchartrain]] ([[Yvelines]], Bro-C'hall) d'an [[31 a viz Genver]] [[1987]], a oa ur filmaozer ha saver senario [[Bro-C'hall|gall]]. Graet en devoa gant an anv '''Yves Champlain''' da-geñver filmoù 'zo. ==Liammoù diavaez== *{{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0001905/?ref_=fn_al_nm_1 Yves Allégret en IMDb.] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20190716024421/http://cinema.encyclopedie.personnalites.bifi.fr/index.php?pk=48964 Yves Allégret el lec'hienn Ciné-Ressources.] ==Pennadoù kar== * [[Marc Allégret]] {{DEFAULTSORT:Allegret, Yves}} [[Rummad:Filmaozerien Bro-C'hall]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1905]] [[Rummad:Marvioù 1987]] 3foyiduqccrpef326skggp9ra8e4ovo 0 119044 2203504 1651870 2026-11-02T21:19:44Z Dishual 612 2203504 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Stumm an titl|''New Horizons''}} [[Restr:Encounter 01 lg.jpg|thumb|300px|''New Horizons'' o tremen e-biou Ploudon (gwel arzour)]] '''''New Horizons''''' (''dremmwelioù nevez'') a zo ur sontenn [[Stadoù-Unanet|amerikan]] savet gant an [[NASA]] evit studiañ reizhiad ar [[planedenn-gorr|gorrblanedenn]] [[Ploudon (korrblanedenn)|Ploudon]], gant Ploudon end-eeun hag he loarenn [[C'haron (loarenn)|C'haron]]. Goude ez ay trema [[Gourizad Kuiper]]. Ar wech kentañ eo d'ur sontenn mont er biojoù-se peuzdianav betek-henn. Bannet eo bet ar sontenn d'an [[28 a viz Genver]] [[2006]] ha tremenet eo e-biou [[Yaou (planedenn)|Yaou]] e miz C'hwevrer 2007. Tremenet eo e-biou Ploudon d'ar [[14 a viz Gouhere]] [[2015]] ha tremen a ray e-biou ur c'horfig eus Gourizad Kuiper e penn-kentañ 2019. ==Liammoù diavaez== {{Commons|Category:New Horizons}} *{{en}} [http://pluto.jhuapl.edu Lec'hienn ofisiel] [[Rummad:Ploudon]] [[Rummad:Egorlistri]] [[Rummad:NASA]] 26dthp43c2b08w44tabbix2nuyy8egm 0 119194 2203474 2181129 2026-11-02T16:55:31Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203474 wikitext text/x-wiki {{Infobox/Deroù}} {{Infobox/Titl|Mohamed Morsi<br>محمد مرسي|E1E1E1|}} {{Infobox/Skeudenn|President Mohamed Morsi.jpg|}} {{Infobox/Istitl|Buhez}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Ganedigezh|[[8 a viz Eost]] [[1951]]<br>[[Ach-Charqiya]]<br>{{Egipt}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Marv|[[17 a viz Even]] [[2019]] (67 vloaz) <br>[[Kaero]]<br>{{Egipt}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Micherioù|Ijinour<br>Politikour}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Sinadur|[[Restr:Muhammed Morsi Signature.png|120 px|center]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Diplomoù|Skol-veur Kaero<br>Skol-veur Kalifornia su}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Skour|[[Islam sunnit]]<br>[[Restr:Muslim Brotherhood Emblem.jpg|22px]] [[Breudeuriezh muzulman]]<br>[[Strollad Frankiz ha Justis]]}} {{Infobox/Istitl|[[Prezidant Republik arab Egipt|Prezidanted Egipt]]}} {{Infobox/Notennig|Infobox Bro}} {{Infobox/Dibenn}} '''Mohamed Morsi''' ([[Arabeg]]: ''محمد مرسي'') eus e anv gwirion '''Mohamed Mohamed Morsi Issa al-Ayyat''' ([[arabeg]] : محمد محمد مرسى عيسى العياط, stumm kornôgel : Muḥammad Muḥammad Mursī ‘Īsá al-‘Ayyāṭ), ganet d'an [[8 a viz Eost]] [[1951]] ha marvet d'ar [[17 a viz Even]] [[2019]], a oa ur politikour eus [[Egipt]]. Dimezet e oa gant [[Naglaa Ali Mahmoud]]<ref>[http://www.jolpress.com/article/naglaa-ali-mahmoud-epouse-plutot-que-premiere-dame-egypte-mohamed-morsi-799948.html.'' Jol Press 06/07/2012 nevesaet d'an 13/07/2012: Naglaa Ali Mahmoud gwreg muioc'h evit kentañ maouez''].</ref>. Prezidant ar [[strollad Frankiz ha Justis]], aozadur bolitikel gwriziennet en aozadur relijiel [[Breudeuriezh muzulman]], e oa. Bet e oa bet danvez kannad ar strollad-se en [[dilennadegoù prezidant]] goude [[reveulzi Genver 2011|reveulzi miz Genver 2011]]. Pempvet prezidant bro [[Egipt]] e voe betek bezañ skarzhet dre un [[taol-stad]] gant ar Marechal meur [[Abdel Fattah el-Sisi]] d'an [[3 a viz Gouere]] [[2013]]<ref>[http://www.20minutes.fr/monde/1184007-20130703-20130703-egypte-armee-ecarte-morsi ''20 Minutes.fr 3/07/2013 nevesaet 29/01/2014: Egipt Taol-stad milourel a-enep Mohamed Morsi''].</ref>. Bet e oa bet ar c'hentañ penn politikel en Egipt o vezañ dilennet en istor ar vro<ref>[https://web.archive.org/web/20150527024307/http://lci.tf1.fr/biographies/mohamed-morsi-7383338.html ''Lci.tf1.fr 2014: Skrid buhez Mohamed Morsi''].</ref>. Kondaonet e voe d'ar marv d'ar sadorn [[16 a viz Mae]] [[2015]]<ref>[https://web.archive.org/web/20150522225438/http://www.lemonde.fr/afrique/article/2015/05/16/l-ancien-president-egyptien-mohamed-morsi-condamne-a-mort_4634712_3212.html Lemonde.fr '' 16/05/2015: Mohamed Morsi ez-prezidant Egipt kondaonet d'ar marv''].</ref><ref>[http://www.leparisien.fr/international/l-ex-president-egyptien-mohamed-morsi-condamne-a-mort-16-05-2015-4776231.php#xtref=https%3A%2F%2Fwww.google.fr%2F ''Leparisien.fr 16/05/2015: Mohamed Morsi kondaonet d'ar marv''].</ref>. == Yaouankiz Mohamed Morsi == Mab henañ ul labourer douar pe Fellah, Mohamed Morsi a oa ganet hag en deus bevet e [[Ach-Charqiya]] e delta an [[Nil]]<ref name="lejdd.fr">[http://www.lejdd.fr/International/Moyen-Orient/Dans-l-intimite-du-clan-de-Mohamed-Morsi-en-Egypte-651133. ''Lejdd.fr 1/02/2014: Darempred tost gant ar c'hlan Morsi''].</ref>. E-pad e studioù ijinour e skol-veur Kaero e emezellas er strollad relijiel [[Breudeuriezh muzulmaned]]. Etre 1978 ha 1985 e vez er [[Stadoù-Unanet]] evit peurechuiñ e studioù. E Skol-veur Kalifornia su e studias. E 1979 e timezas gant e genitervez [[Naglaa Ali Mahmoud]]. Ar vaouez a yae d'ar Stadoù-Unanet ivez, e-lec'h m'he deus labouret e Kreizenn Islamek Kalifornia, war penaos desevel ar maouezed yaouank muzulman hag an dimeziñ. O daou vab kentañ a voe ganet a zo Stadunaniz dre ma 'z int ganet e [[Los Angeles]]. E-pad ar maread amerikan-se e voe kavet an tu gant Mohamed Morsi da vont etrezek pignat en aozadur [[Breudeuriezh muzulman|Breudeuriezh vuzulman]]. == Labour er skolioù-meur hag ijinour == Er bloavezh 1985, Mohamed Morsi a roas e zilez e [[Skol-veur Kalifornia, Northridge]] ha distreiñ d'an [[Egipt]] e-lec'h ma labouras e [[Skol-veur Zagazig]]. Eno e voe lakaet e-penn skour an ijinourien. Kelenner e chomas eno betek ar bloavezh 2010. == Penn uhel er vreudeuriezh muzulman == E-pad ar mare e skol-veur Zagazig e kaver Mohamed Morsi war an dachenn bolitikel e-touez ar Vreudeuriezh vuzulman. Uheloc'h-uhelañ e pignas etrezek penn an aozadur betek dont da vezañ un dudenn brudet ha pouezus el luskad : * Penn al liammoù gant ar [[Soudan]] * Penn al liammoù etrevroadel * Ezel Kuzul ar sturiañ (Penn gwirion an aozadur) Er bloavezh 2000 e voe dilennet Mohamed Morsi evit ar wech kentañ e parlamant Egipt. E-penn kampagn Egipt 2010 e oa o klask mont gant hent uhel an niver a vouezhioù a oa bet boulc'het e-pad kampagn Egipt 2005. Siwazh dezhañ ha d'an aozadur [[Breudeuriezh muzulman|Breudeuriezh vuzulman]] e vezo roet lamm d'ar votadegoù gant [[Hosni Moubarak]], a glaskas lakaat e vab [[Gamal Moubarak]] da gemer e lec'h. Mohamed Morsi a lakaas uhel da dalvezout ar flod votadeg ha karc'haridigezh 1500 breur muzulman hervezañ. D'ar mare-se e krogas Mohamed Morsi da vont gant hent ur prezeg politikel relijiel<ref>[http://www.lemonde.fr/afrique/article/2012/06/25/egypte-mohammed-morsi-frere-modele-devenu-president_1723954_3212.html ''Le Monde 25/06/2012 Egypte : Mohamed Morsi, breur skouer deuet da vezañ danvez prezidant ''].</ref>. == Prezidant Egipt == [[Restr:Morsi's ouster celebrations Tahrir 20130707-2.jpg|thumb|Skrivadur "Nann d'ar sponterezh" e-pad un dibunadeg enep da Vohamed Morsi ha d'ar Breudeur vuzulman]] D'an [[30 a viz Even]] [[2012]] e krogas ren ar prezidant Mohamed Morsi. Gouarnamant e gentañ Ministr [[Hecham Qandil]] a voe kinniget d'an [[2 a viz Eost]] [[2012]]. E-pad ar c'hwec'h sizhun war-lec'h e voe skarzhet penn an titouriñ [[Mourad Mouafi]], ar Marechal [[Mohamed Hussein Tantawi]] (bet e plas e-pad 20 vloaz dindan urzhioù Mubarak) ha penn uhel kuzul an nerzhioù lu (Penn nann ofisiel ar gouarnamant da c'hortoz). == Diskaridigezh hag erlec'hiadur == ==== Emsavadeg pobl ha taol-stad ==== Pennadoù spisoc'h : * [[Emsavadeg pobl 2012-2013 en Egipt]] * [[Taol-stad an 3 a viz Gouere 2013 en Egipt]] Raktal goude ma vije bet dilennet Mohamed Morsi e krogas emsavadegoù pobl da c'houlenn ma vije skarzhet. A-feur ma veze an amzer o treiñ ez ae an traoù war washaat, archerien Egipt a grogas da frikañ an emsavadegoù. An emsavadegoù a yeas war greñvaat, ha daou vloc'had a savas neuze : ar re a-du gant Mohamed Morsi hag ar re a-enep<ref>[http://www.france24.com/fr/20130203-lopposition-egyptienne-hausse-le-ton-appelle-depart-president-morsi France24.com ''3/02/2013 Enebadur Egipt o vont war greñvaat hag o c'houlenn skarzhidigezh Mohamed Morsi''].</ref>. E miz Even 2013 e krogas un emsavadeg pobl en Egipt, fonnus hag aozet mat. Begenn an enebadur d'ar prezidant Mohamed Morsi ha d'ar strollad relijiel [[Breudeuriezh muzulman]] e oa ar strollad [[Tamarrod]]. == Goude an diskar == Ar feulster en Egipt a greskas goude e ziskar, gwalldaolioù en anv d'an Islam a voe e-leizh<ref>[http://www.ouest-france.fr/egypte-attentat-suicide-pres-de-louxor-3469011 ''Ouest-France 10/06/2015: Egipt Gwalldaol emlazh e-kichen Louksor''].</ref>. Kantadoù a vanifesterien evit Morsi a voe harzet ha toullbac'het, 15.000 breur muzulman a voe toullbac'het ha kantadoù anezho kondaonet gant prosezioù meur graet buan-ha-buan<ref>[https://web.archive.org/web/20150910084702/http://m.la-croix.com/Actualite/Monde/Le-regime-egyptien-menace-de-decapiter-les-Freres-musulmans-2015-05-17-1313108?artn=1313108&artc=1&sctn=. ''LaCroix.Com 17/05/2015: Ar ren Egiptian o c'hourdrouz dibennañ ar vreurdeuriezh muzulman''].</ref>. Kondaonet e voe Morsi d'ar marv d'ar sadorn [[16 a viz Mae]] [[2015]]<ref>[http://www.lepoint.fr/monde/mohamed-morsi-condamne-a-mort-l-analyse-des-experts-17-05-2015-1929005_24.php ''LePoint.fr 17/05/2015: Mohamed Morsi kondaonet d'ar marv dielfennadenn gant hor prizerourien''].</ref>. Lod broioù estren d'an [[Egipt]] ne voent ket laouen gant ar c'hondaonadur, evel [[Turkia]] dre vouezh ar prezidant [[Recep Tayyip Erdoğan]]<ref>[https://web.archive.org/web/20150612084822/http://lci.tf1.fr/monde/afrique/egypte-la-condamnation-a-mort-de-morsi-fustigee-par-la-turquie-8609406.html ''lci.tf1.fr 16/05/2015: Egipt Kondaonadur Morsi d'ar varv flemmet gant Turkia'']</ref> hag ar [[Stadoù-Unanet]]<ref>[https://web.archive.org/web/20150521142757/http://www.lemonde.fr/afrique/article/2015/05/17/morsi-condamne-a-mort-washington-nbsp-nbsp-preoccupe_4634851_3212.html ''Lemonde.fr 17/05/2015: Morsi kondaonet d'ar marv ar Stadoù-Unanet prederiet''].</ref>. [[Saïd Morsi]], breur Mohamed Morsi, a zisklêrias e oa ur stourm relijiel hini an ez-prezidant hag e harperien : "Un [[djihad]] ez eo. Ma breur a zo oc'h ober an djihad evit hor bro. Bet e oa bet prezidant dilennet, ha goude-se skrapet gant al lu, kement-mañ ne roio ket lamm d'hor stourm."<ref name="lejdd.fr" />. Pa oa toullbac'het e voe gwelladennet Mohamed Morsi gant [[Catherine Ashton]]<ref>[http://www.lepoint.fr/monde/egypte-catherine-ashton-a-rencontre-morsi-30-07-2013-1709647_24.php ''Lepoint.fr 30/07/2013 Egipt: Catherine Ashton he deus gwelladennet Morsi''].</ref>. Mervel a reas Mohamed Morsi diwar un taol en e galon d'ar 17 a viz Even 2019, goude ur prantad kaozeal en ul lez-varn<ref>{{Fr}} ''[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2019/06/17/l-ancien-president-egyptien-mohamed-morsi-meurt-pendant-une-comparution-au-tribunal_5477560_3212.html L’ex-président égyptien Mohamed Morsi meurt après un malaise au tribunal]'', Le Monde, 17/06/2019 (lennet d'an 29/12/2025)</ref>. == Levrlennadur == * Elshobaki Amr, ''Les Frères musulmans des origines à nos jours'', embannadur Karthala, dastumadenn Hommes et Sociétés, 1añ a viz Ebrel 2009 (ISBN 2811101683) {{fr}} * Michaël Prazan, ''Frères Musulmans: Enquête sur la dernière idéologie totalitaire'', embannadur Grasset, dastumadenn Documents Français, 22 a viz Genver 2014 (432 bajenn) (ISBN 2246802210) {{fr}} * Mohamed El-Bendary, ''The Egyptian Revolution: Between Hope and Despair, Mubarak to Morsi'', embannadur Algora Publishing (288 pajenn), 15 a viz Ebrel 2015 (ISBN 978-0875869919) {{en}} == Er sevenadur == ==== Diell-filmoù ==== * {{Fr}} ''La Confrérie, enquête sur les Frères musulmans'', gant Michaël Prazan, embannadur Kuiv Productions gant sikour France Télévisions, Mae 2013, 81 vunutenn == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Morsi, Mohamed}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1951]] [[Rummad:Marvioù 2019]] [[Rummad:Politikourien Egipt]] [[Rummad:Prezidanted Egipt]] [[Rummad:Strollad Frankiz ha Justis]] ixmzgqmdg9ovtscbk7s4phxocrwxxi7 0 120812 2203447 1850026 2026-11-02T12:31:05Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203447 wikitext text/x-wiki [[Restr:La Recouvrance.JPG|250px|thumbnail|''La Recouvrance'']] '''''La Recouvrance''''' a zo ur [[goueletenn|oueletenn]] bet savet etre [[1991]] ha [[1996]] (peurgempenn an diabarzh) gant [[Chantier du Guip]]. Lakaet e voe en dour e-kerzh [[Gouelioù ar mor|Brest 1992]]. [[Kannadour|Kannadourez]] kêr [[Brest|Vrest]], he [[perc'henn|ferc'hennez]], eo. Anvet eo bet war lerc'h [[Rekourañs]] (''Recouvrance'' e [[galleg]]), ur [[karter|c'harter]] brudet e [[Brest]]. === Liens externes === * [https://web.archive.org/web/20080511143911/http://www.larecouvrance.com/uk/detail/detail.htm Lec'hienn ofisiel] {{DEFAULTSORT:Recouvrance, La}} [[Rummad:Bigi Breizh]] [[Rummad:Brest]] [[Rummad:Goueletennoù]] 8kkdgptpiseav5ta0sy83dlqwjl3e8p 0 121256 2203521 2183746 2026-11-03T00:27:17Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203521 wikitext text/x-wiki {{Infobox/Deroù}} {{Infobox/Titl|Sexual Assault<br>Prevention & Response|E1E1E1|}} |- | align="center" width="125px" | [[Restr:SAPR_down_day,_Combatting_sexual_assault_140425-F-PD075-083.jpg|150px|Skoed-ardamez]] | align="center" width="110px" | [[Restr:SAPR Training continues in Afghanistan 140605-F-LX971-001.jpg|150px|Skoed-ardamez]] |- {{Infobox/Istitl|Skoed-ardamez an SAPR}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Krouidigezh| [[2012]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Padelezh|[[2012]]- Bremañ }} {{Infobox/Linenn gemmesk|Sujidigezh|[[Departamant Difenn ar Stadoù-Unanet]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Doare|Aozadur enep an tagadennoù-reizhel }} {{Infobox/Linenn gemmesk|Ger-stur|"Hurts one, affects all" (Tagañ unan, gloazañ an holl)}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Bro|[[Restr:Flag of the United States.svg|22px]] [[Stadoù-Unanet Amerika]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Deiz-ha-bloaz|SAPR Down Day (Miz Even bep bloaz)}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Anvioù all|SAPR }} {{Infobox/Linenn gemmesk|Lec'hienn internet|http://www.marines.mil}} {{Infobox/Notennig|Infobox Bro}} {{Infobox/Dibenn}} [[Restr:US Navy 100326-N-0000X-001 A poster supporting the Sexual Assault Prevention and Response (SAPR) program.jpg|thumb|Ur skritell [[propaganda]] gant an SAPR "Talañ ouzh an [[tagadenn reizhel|tagadennoù reizhel]] a zo kefridi pep hini"]] '''Sexual Assault Prevention & Response''' (Diarbenn ha diskoulm d'an tagadennoù reizhel) berraet e '''SAPR''' a vez graet eus un aozadur Amerikan liammet ouzh [[Ministrerezh an Difenn]] hag a zo e bal da stourm a-enep an [[tagadenn reizhel|tagadennoù reizhel]] a vez e lu ar Stadoù-Unanet. Ar gudenn-se a zo gwelet evel sirius-tre<ref>[http://thinkprogress.org/security/2013/06/14/2150351/military-address-sexual-assault/ ''Thinkprogress.org 14/06/2013: What The Military Is Doing To Address Its Sexual Assault Crisis'']</ref> gant pennoù-uhel an holl rannoù d'al lu a zo bet o kejañ evit kavout doareoù evit talañ ouzh an drast-se. == Endroadur == Un enklask a zo bet graet gant Ministrerezh difenn ar Stadoù-Unanet. Ar sifroù a oa bet gwelet evel spouronus ha mezhus dreist-holl e-touezh korf-soudard an [[United States Marine Corps]]. Betek 8% eus hollad merc'hed izili ar strollad-stourm a oa bet taget dre o reizh pe en un doare reizhel, pezh a lak korfad an USMC o kaout an niver uhelañ a dagadennomù-reizhel e lu ar Stadoù-Unanet<ref>[https://web.archive.org/web/20141219131738/http://www.marinecorpstimes.com/story/military/pentagon/2014/12/04/marine-corps-highest-sex-assault/19910575/ ''Lec'hienn CorpsMarinestimes.com : New data shows Marine Corps has highest rate of sexual assault against women'']</ref>. Evit klask talañ ouzh ar gudenn drastus-se ez eus bet ouzhpennet d'ar gourdonerezh, abadennoù ha pezhioù-c'hoari. Un niverenn pellgomz a zo bet lakaet e-plas ivez a-benn reiñ an tu d'ar gouzañverien da glask sikour. An niver a klemmioù a chom uhel er bloavezh 2013, ez eus bet ul lamm a 93% anezho o tremen eus 453 da 876. Bloavezh 2014 ez eo digresket a-nebeut da 855 klemm. Er c'hlemmioù-se ne vez kontet an tagadennoù-feuls en tiez etre koubladoù. Ar gudenn-se a zo diazez evit pennoù al lu dre ar brud fall a vez degaset, klasket e vez a-bep seurt diskoulmoù evit e renkañ evel dibunadegoù, lidoù..<ref>[http://www.marinecorpstimes.com/story/military/2015/04/01/marine-display-opposes-sexual-assault/70737662/ ''Lec'hienn CorpsMarinestimes.com : Marines take symbolic stand against sexual assault'']</ref>. Ur gevrenn d'an holl skourioù e lu ar Stadoù-Unanet a zo bet krouet anvet ar ''Sexual Assault Prevention & Response'' (Diarbenn ha diskoulm d'an tagadennoù reizhel). Ur gouzañver a c'hell gervel un niverenn ispisial deiz-ha-noz evit kavout sikour eno. == Skourroù == An aozadur ''Sexual Assault Prevention & Response'' a zo rannet e meur a skourr: * Sexual Assault Prevention and Response Office: skourr pennañ liammet ouzh [[Departamant an difenn]]. * Army Sharp: Sexual Harasement/ Assault response and prevention evit an [[US Army]] * Navy SAPR: Sexual Assault Prevention & Response evit an [[United States Navy|US Navy]] * National Guard SAPR: Sexual Assault Prevention & Response evit ar [[Gouard broadel]] * Marines SAPR: Sexual Assault Prevention & Response evit a [[United States Marine Corps|USMC]] == Liammoù diavaez == * [https://web.archive.org/web/20111221173305/http://www.sapr.mil/index.php/annual-reports Sexual Assault Prevention and Response Office] * [https://web.archive.org/web/20150504033013/http://www.sexualassault.army.mil/SAAMSplashPage.cfm Army Sharp: Sexual Harasement/ Assault response and prevention] * [https://web.archive.org/web/20150905123943/http://www.public.navy.mil/bupers-npc/support/21st_century_sailor/sapr/Pages/default2.aspx Navy Sapr] * [https://web.archive.org/web/20150905165955/https://www.jointservicessupport.org/SAPR/ National Guard sapr] * [http://www.hqmc.marines.mil/Agencies/HeadquartersandServiceBattalion/SAPROffice.aspx Marines SAPR] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Sexual Assault Prevention & Response}} [[Rummad:Istor SUA]] [[Rummad:Torfedoù]] [[Rummad:United States Marine Corps]] 4tgo4omacmtoa9nyj0sypm6ourlbm9a 0 125616 2203445 1695047 2026-11-02T12:23:11Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203445 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''La Bretagne libertaire''}} '''''La Bretagne libertaire''''' zo un embannadenn eus [[1921]]. Dindan an titl-se e teuas er-maez, er bloavezh-se, ur c'haier 66 pajennad en dastumad ''[[Les Humbles]]'', ur gelaouenn renet gant [[Maurice Wullens]] hag a zeue er-maez ur wech an amzer, gant an istitl "Revue Littéraire des Primaires", etre 1913 ha 1940. Gant [[Camille Le Mercier d'Erm]] e oa bet savet ar c'haier-se, gant ur pennad bras anvet « ''La Nation bretonne et l’Internationale'' ». Pennadoù berroc'h a oa, gant tud a bep seurt, e galleg ar braz anezho met lod e brezhoneg ivez, gant [[Félicité Robert de Lamennais]], [[Ernest Renan]], [[Olier Souetr]], [[Aristide Briand]], [[Gustave Hervé]], [[Yves Le Febvre]], [[Guillaume Carantec]], [[Émile Masson]], [[Jos-Pêr ar Braz|Jos Le Bras]], [[Louis Napoléon Le Roux]], [[Le Mercier d’Erm]], [[Frañsez Jaffrennou]] ha [[Charlez Rolland]]<ref>''[[Kan Etrebroadel al Labourerien|An international]]'', embannet evit ar wech kentañ e brezhoneg, pp. 61-62</ref>. Koadengravadurioù a oa, diwar zorn [[Jeanne Malivel]]. ==Notennoù== {{Daveoù}} ==Liamm diavaez== * [https://web.archive.org/web/20151121033250/https://pandor.u-bourgogne.fr/img-viewer/BMP/brb1905/iipviewer.html?base=mets&np=brb1905_001.jpg&nd=brb1905_068.jpg&monoid=brb1905&treq=&vcontext=mets&ns=brb1905_001.jpg ''La Bretagne libertaire''] e ''Portail Archives Numériques et Données de la Recherche''. {{DEFAULTSORT:Bretagne libertaire}} [[Rummad:Kelaouennoù Breizh aet da get]] skq6ji44q5pwc39h88ualug2svzhlhj 0 125620 2203465 1960387 2026-11-02T14:55:27Z CommonsDelinker 424 Lamet kuit eo bet ar restr ''Bundesarchiv_B_145_Bild-F078072-0004,_Konrad_Adenauer.jpg'' peogwir eo bet diverket diwar Commons gant Reinhard Kraasch evit an abeg-mañ: Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]): and [[:c:Tick 2203465 wikitext text/x-wiki '''Konrad Adenauer''' ([[Köln]], [[5 a viz Genver]] [[1876]] - [[Bad Honnef|Rhöndorf]], [[19 a viz Ebrel]] [[1967]]) a oa ur [[politiker]] alaman. Kentañ [[Kañseller Alamagn|kañseller]] [[Republik Kevreadel Alamagn (1949-1990)|Republik Kevreadel Alamagn]] e voe etre [[1949]] ha [[1963]]. Sellet a reer outañ evel unan eus diazezerien [[Unaniezh Europa]], asambles gant tud evel [[Jean Monnet]], [[Robert Schuman]] pe [[Alcide De Gasperi]]. == E yaouankiz == Ganet e voe d’ar [[5 a viz Genver]] [[1876]] e kêr [[Köln]], hiziv e [[Stadoù Alamagn|stad]] [[Nordrhein-Westfalen]]. Studioù [[gwir]] a reas e skolioù-meur [[Freiburg im Breisgau]], [[München]] ha [[Bonn]], betek [[1901]], ha goude e stagas da labourat evel [[alvokad]]. == Politikerezh == E 1906 ez eas Adenauer e-barzh ar [[Zentrumspartei]] ("Strollad ar C'hreiz"), ur strollad politikel katolik. Etre 1917 ha 1933 e voe maer (''Oberbürgermeister'') Köln hag eus 1920 betek 1933 e voe dilennet da brezidant kuzul-stad Prusia, kambr uhelañ [[Stad dieub Prusia]], an hini vrasañ eus stadoù [[Republik Weimar]]. Pa voe kemeret ar galloud gant an [[Nazied]] e voe torret kuzul-kêr Köln ha kuzul-stad Prusia. Rankout a reas Adenauer dilezel e gargoù ha bevañ a reas dindan guzh e-pad meur a vloaz. E miz Mezheven 1934 e voe harzet e-pad daou zevezh, hag e 1944 adarre e voe harzet, goude an irienn a-enep [[Hitler]] e miz Gouere 1944. E miz Du 1944 e voe lezet da vont. Goude dibenn an [[Eil Brezel-bed]] e voe lakaet da vaer Köln, e miz Mae 1945, gant an [[United States Army|arme stadunanat]]. Skarzhet e voe eus e garg gant an arme saoz, e-pad un nebeud mizioù, eus ar 6 a viz Here betek ar 4 a viz Kerzu 1945, dre ma oa en em ziskouezet divarrek hervezo. Kerkent ha 1945 e voe unan eus ar re a savas ar gostezenn [[Christlich Demokratische Union Deutschlands]] (CDU), da gemer lec’h ar Zentrumspartei, nemet enni e oa bodet katoliked ha protestanted en ur strollad. Dilennet e voe Adenauer er vodadenn vonreizhañ (''Parlamentarischer Rat'') a voe dilennet e 1948 hag anvet e voe da brezidant ar parlamant da c’hortoz. E 1949, pa voe dilennadeg kentañ kannaded ar [[Bundestag]], ez eas ar maout gant ar CDU, gant ar strollad kristen-demokrat. Dilennet e voe Konrad Adenauer da gañseller Republik Kevreadel Alamagn neuze d’ar [[15 a viz Gwengolo]] 1949. Kañseller e chomas betek ar mare ma roas e zilez d’ar 16 a viz Here 1963. Betek 1955 e oa ministrerezh an Aferioù diavaez en e garg ivez. D’ar mare-se e voe adsavet Kornôg Alamagn, gant skoazell [[steuñv Marshall]] ar [[Stadoù Unanet]]. E-pad respet Adenauer e teuas Alamagn da vezañ ur vro c’halloudus en-dro a-fet ekonomiezh. Tra ma voe savet [[Republik Demokratel Alamagn]] e Reter Alamagn, el lodenn eus ar vro a oa bet aloubet gant soudarded an [[Arme Ruz]], e tibabas Adenauer ober emglev gant broioù [[Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel|Aozadur Feur-Emglev Mor Atlantel an Norzh]] (AFNA) hag ober ar peoc’h gant [[Bro-C'hall]] ha broioù all e Kornôg Europa. Unan eus diaezerien [[Kumuniezh Europat ar Glaou hag an Dir]] e voe Republik Kevreadel Alamagn, e 1951, hag eus [[Kumuniezh Armerzhel Europa]] e 1957. Ezel e voe eus [[Kuzul Europa]] adalek 1951 ivez. Gant Adenauer ivez e voe savet ar [[Bundeswehr]], arme Republik Kevreadel Alamagn. War un dro e skoulmas liammoù diplomatek gant an [[Unaniezh Soviedel]] ha gant broioù all Reter Europa. Abalamour d’ar politikerezh estren-se e voe roet dezhañ ar [[Priz Etrebroadel Karl Veur]], roet gant kêr [[Aachen]], e 1954, evel garedon evit e strivoù da gaout peoc’h en-dro en Europa. E [[1959]] n’eas ket war ar renk evit bezañ anvet da Brezidant Alamagn. Gwelloc’h e kavas chom kañseller ha lezel [[Heinrich Lübke]] da vezañ dilennet da brezidant, ur garg gant kalz nebeutoc’h a c’halloud. E dibenn 1962 e voe harzet gant ar polis kazetennerien eus ar sizhunieg ''[[Spiegel]]'' ha tamallet e voe dezho bezañ embannet ur skrid diwar-benn gwanderioù an arme alaman. Lod eus ar vinistred, evel [[Franz Josef Strauss]], ministr an Difenn, a roas o dilez. Da-heul e rankas Adenauer reiñ e zilez eus e garg ha kemeret e voe e blas gant [[Ludwig Erhard]] e miz Here 1963. Chom a reas Adenauer e penn ar CDU betek dibenn ar bloavezh 1966. Ha mervel a reas er bloaz war-lerc’h, d’an 19 a viz Ebrel 1967. {| align="center" cellpadding="2" border="2" |- | width="30%" align="center" | En e raok:<br /> - | width="40%" align="center" | '''[[:Rummad:Kañsellerien Alamagn|Kañseller Alamagn]]<br />[[Restr:Coat of Arms of Germany.svg|40px|Ardamezoù RK Alamagn]] <br />Gwengolo [[1949]] – Here [[1963]] ''' | width="30%" align="center" | War e lerc'h:<br /> '''[[Ludwig Erhard]]''' |} {{Commons|Konrad Adenauer}} {{DEFAULTSORT:Adenauer, Konrad}} [[Rummad:Kañsellerien Alamagn]] [[Rummad:Politikourien Alamagn]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1876]] [[Rummad:Marvioù 1967]] 8suip068vdoyxhr01lewi5j2lmtamzh 0 126457 2203452 2158511 2026-11-02T13:07:37Z Dishual 612 2203452 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Caribbean-4.png|thumb|Ar C'harib (e gwer)]] Ar '''C'harib''' zo un takad en [[Amerika]], ennañ ar [[mor Karib]], e inizi hag an aodoù tro-dro d'ar mor. Dont a ra e anv eus pobl ar [[Karibed|Garibed]], a veve war inizi an [[Antilhez Bihanañ]] betek donedigezh Europeiz adalek dibenn ar XV{{Vet}} kantved. [[Rummad:Rannvedoù Amerika]] tm3v6ciad2vzljshsmljhmwd1xtr5vs 0 127813 2203462 1960647 2026-11-02T14:39:57Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203462 wikitext text/x-wiki '''Madeleine Sologne''', pe '''Madeleine Simone Vouillon''' hec'h anv en ti-kêr, bet ganet d'ar [[27 a viz Here]] [[1912]] e [[La Ferté-Imbault]] ([[Loir-et-Cher]], Bro C'hall) hag aet d'an [[Anaon]] d'an [[31 a viz Meurzh]] [[1995]] e [[Vierzon]] ([[Cher (departamant)|Cher]]), a oa un [[aktour]]ez (c'hoariva ha sinema) [[Frañs|c'hall]]. Bet desavet en un tammmig tiegezh<ref>He zud : Simon Basile Sylvain Vouillon 1875-1956 ha Madeleine Berthe Bonnasseau 1879-1930.</ref> e kuitaas he c'hêriadenn nepell diouzh [[Romorantin-Lanthenay|Romorantin]], war-lerc'h marv he mamm e [[1930]], da vont da b[[Pariz]]. Goude bezañ labouret evel deskardez e ti [[Caroline Reboux]] ([[1837]]-[[1927]]), togerez vrudet ar c'houlz, e tigoras he stal gabellerez hec'h-unan. Diwar levezon al [[livour]] gall-[[polonia|polonat]] [[Mojżesz Kisling]] ([[1891]]-[[1953]]), a oa '''Madeleine Vouillon''' e batromez dezhañ, e krogas-hi da heuliañ kentelioù war ar c'hoariva. Kennerzhet gant ar perzh he devoa dalc'het e [[1934]] er pezh-c'hoari ''Boccace, conte 19'' gant [[Julien Luchaire]] ([[1876]]-[[1962]]) e reas-hi he mennozh mont war-du metoù ar [[sinema]] : roet e voe roll bihan ur vicherourez dezhi er film ''[[La vie est à nous (film)|La vie est à nous]]'' gant [[Jean Renoir]], deuet e-maez e penn-kentañ miz Ebrel [[1936]]. Er bloaz-mañ e timezas da [[Alain Douarinou]] ([[1909]]-[[1987]]), hag eñ kameraour ha rener ar skeudenniñ. Dibabet he devoa kendelc'her gant ar vicher-se oc'h ober gant an anv-leurenn '''Madeleine Sologne''' da zougen bri da [[Sologne]], he rannvro orin. ==He filmoù (er sinema)== ===1936-[[1939]] : triwec'h film=== * 1936 : ** ''[[Une femme par intérim]]'', film berr sevenet gant [[André Hugon]], ** ''La vie est à nous'' gant Jean Renoir. * [[1937]] : ** ''[[Records 37]]'', film berr sevenet gant [[Jacques Brunius|Jacques-Bernard Brunius]] ha [[Jean Tarride]], ** ''[[Pantins d'amour]]'' gant [[Walter Kapps]], ** ''[[Franco de port]]'' gant [[Dimitri Kirsanoff]], ** ''[[Forfaiture (film, 1937)|Forfaiture]]'' gant [[Marcel L'Herbier]], ** ''[[Le Réserviste improvisé]]'', film berr gant André Hugon (eil film a-gevret). * [[1938]] : ** ''[[Le Temps des cerises (film, 1938)|Le Temps des cerises]]'' gant [[Jean-Paul Le Chanois|Jean-Paul Dreyfus]], ** ''[[Les Gens du voyage (film)|Les Gens du voyage]]'' gant [[Jacques Feyder]], ** ''[[Les Filles du Rhône]]'' gant [[Jean-Paul Paulin]], ** ''[[La Plus Belle Fille du monde (film, 1938)|La Plus Belle Fille du monde]]'' gant Dimitri Kirsanoff (eil film a-gevret), ** ''[[Adrienne Lecouvreur (film, 1938)|Adrienne Lecouvreur]]'' gant Marcel L'Herbier (eil film a-gevret) ** ''[[Remontons les Champs-Élysées]]'' gant [[Sacha Guitry]], ** ''[[Conflit (film, 1938)|Conflit]]'' gant [[Léonide Moguy]]. * 1939 : ** ''[[Les Compagnons de Saint-Hubert]]'', film berr sevenet gant [[Jean Georgescu|Jean Georgesco]], ** ''[[Raphaël le tatoué]]'' gant [[Christian-Jaque|Christian Jaque]], ** ''[[Le Père Lebonnard (film, 1938)|Le Père Lebonnard]]'' gant [[Jean de Limur]], ** ''[[Le monde tremblera]]'' gant [[Richard Pottier]]. ===[[1940]]-[[1949]] : triwec'h film (c'hwec'h ha tregont en holl)=== * 1940 : ''[[Le Danube bleu]]'', sevenet gant [[Emil-Edwin Reinert|E.E. Reinert]] hag [[Alfred Rode]]. * [[1942]] : ** ''[[Fièvres (film, 1942)|Fièvres]]'' gant [[Jean Delannoy]], ** ''[[Croisières sidérales]]'' gant [[André Zwobada|Andre Zwobada]], ** ''[[Les Hommes sans peur]]'' gant [[Yvan Noé]], ** ''[[Nous les jeunes]]'', film berr sevenet gant [[Maurice Cloche]], ** ''[[L'Appel du bled]]'' gant [[Maurice Gleize]]. * [[1943]] : ** ''[[Départ à zéro]]'' gant Maurice Cloche (eil film a-gevret), ** ''[[Le Loup des Malveneur]]'' gant [[Guillaume Radot]], ** ''[[L'Éternel Retour]]'' gant Jean Delannoy (eil film a-gevret), ** ''[[Vautrin (film, 1943)|Vautrin]]'' gant [[Pierre Billon]]. * [[1945]] : ** ''[[Mademoiselle X]]'' gant Pierre Billon (eil film a-gevret), ** ''[[Marie la Misère]]'' gant [[Jacques de Baroncelli]]. * [[1946]] : ** ''[[Un ami viendra ce soir]]'' gant [[Raymond Bernard]], ** ''[[La Femme fatale (film, 1946)|La Femme fatale]]'' gant [[Jean Boyer]], ** ''[[La Foire aux chimères]]'' gant [[Pierre Chenal]]. * [[1948]] : ** ''[[Une grande fille toute simple]]'' gant [[Jacques Manuel]], ** ''[[La Figure de proue (film)|La Figure de proue]]'' gant [[Christian Stengel]], ** ''[[Le Dessous des cartes (film)|Le Dessous des cartes]]'' gant [[André Cayatte]]. ===[[1950]]-[[1959]] : ur film (seizh ha tregont en holl)=== * 1959 : ''[[Les Naufrageurs (film, 1959)|Les Naufrageurs]]'', sevenet gant [[Charles Brabant]]. ===[[1960]]-[[1969]] : ur film (eizh ha tregont en holl)=== * [[1961]] : ''[[Il suffit d'aimer]]'', sevenet gant [[Robert Darène]]. ===[[1970]]-[[1979]] : ur film (nav ha tregont en holl)=== * 1970 : ''[[Le Temps des loups (film)|Le Temps des loups]]'' gant [[Sergio Gobbi]]. ==Liammoù diavaez== *{{fr}} [http://www.lesarchivesduspectacle.net/?IDX_Personne=45233 He fezhioù-c'hoari el lec'hienn Les Archives du Spectacle.] *{{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0813247/ Madeleine Sologne en IMDb.] *{{fr}} [http://www.lesgensducinema.com/affiche_acteur.php?mots=Madeleine+Sologne&nom_acteur=SOLOGNE%20Madeleine&ident=53474&debut=0&record=0&from=ok Madeleine Sologne el lec'hienn Les GENS du CINEMA.] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20191117050448/http://cinema.encyclopedie.personnalites.bifi.fr/index.php?pk=47590&_ga=1.74113622.534534867.1469613663 Madeleine Sologne el lec'hienn Ciné-Ressources.] ==Notennoù ha daveennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Sologne, Madeleine}} [[Rummad:Aktourezed Bro-C'hall]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1912]] [[Rummad:Marvioù 1995]] raiad2a2qnjqztkn9tjfk9wh1s5rfqp 0 128312 2203523 1993163 2026-11-03T01:28:24Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203523 wikitext text/x-wiki [[Restr:Sophie Marceau taularde 2016 2.jpg|thumb|upright=1.1|'''Sophie Marceau'''<br>e rakkentaenn ''La Taularde'' e [[2016]].]] '''Sophie Marceau''' (Sophie Danièle Sylvie Maupu hec'h anv en ti-kêr) a zo un [[aktourez]] (c'hoariva, sinema ha skinwel) [[Bro-C'hall|c'hall]], bet ganet d'ar [[17 a viz Du]] [[1966]] e [[Pariz]]. He c'hentañ film (unan berr) evel filmaozerez ha saverez senario a oa deuet e-maez e [[1995]] : ''[[L'Aube à l'envers]]'' an titl anezhañ. Deuet eo da vezañ brudet evel aktourez gant he c'hentañ film hir ''[[La Boum]]'', sevenet e [[1980]] gant [[Claude Pinoteau]], ha hi pevarzek vloaz d'an ampoent. ==He filmoù (er sinema)== ===1980-[[1989]] : dek film=== * 1980 : ''La Boum'', sevenet gant Claude Pinoteau. * [[1982]] : ''[[La Boum 2]]'' gant Claude Pinoteau (eil film a-gevret). * [[1984]] : ** ''[[Fort Saganne (film)|Fort Saganne]]'' gant [[Alain Corneau]], ** ''[[Joyeuses Pâques (film)|Joyeuses Pâques]]'' gant [[Georges Lautner]]. * [[1985]] : ** ''[[L'Amour braque]]'' gant [[Andrzej Żuławski]], ** ''[[Police (film)|Police]]'' gant [[Maurice Pialat]]. * [[1986]] : ''[[Descente aux enfers (film)|Descente aux enfers]]'' gant [[Francis Girod]]. * [[1988]] : ** ''[[Chouans !]]'' gant [[Philippe de Broca]], ** ''[[L'Étudiante]]'' gant Claude Pinoteau (trede film a-gevret). * 1989 : ''[[Mes nuits sont plus belles que vos jours (film)|Mes nuits sont plus belles que vos jours]]'' gant Andrzej Żuławski (eil film a-gevret). ===[[1990]]-[[1999]] : trizek film (tri warn-ugent en holl)=== * 1990 : ''[[Pacific Palisades (film)|Pacific Palisades]]'', sevenet gant [[Bernard Schmitt]]. * [[1991]] : ** ''[[Pour Sacha]]'' gant [[Alexandre Arcady]], ** ''[[La Note bleue (film)|La Note bleue]]'' gant Andrzej Żuławski (trede film a-gevret). * [[1993]] : ''[[Fanfan (film)|Fanfan]]'' gant [[Alexandre Jardin]]. * [[1994]] : ''[[La Fille de d'Artagnan]]'' gant [[Bertrand Tavernier]]. * [[1995]] : ** ''[[Braveheart (film, 1995)|Braveheart]]'' gant [[Mel Gibson]], ** ''[[Al di là delle nuvole]]'' gant [[Michelangelo Antonioni]] ha [[Wim Wenders]]. * [[1997]] : ** ''[[Anna Karenina (film, 1997)|Anna Karenina]]'' gant [[Bernard Rose]], ** ''[[Marquise (film)|Marquise]]'' gant [[Véra Belmont]], ** ''[[Firelight (film, 1997)|Firelight]]'' gant [[William Nicholson]]. * 1999 : ** ''[[Lost & Found (film, 1999)|Lost & Found]]'' gant [[Jeff Pollack]], ** ''[[A Midsummer Night's Dream (film, 1999)|A Midsummer Night's Dream]]'' gant [[Michael Hoffman]], ** ''[[The World Is Not Enough (film, 1999)|The World Is Not Enough]]'' gant [[Michael Apted]]. ===[[2000]]-[[2009]] : trizek film (c'hwec'h ha tregont en holl)=== * 2000 : ''[[La Fidélité (film, 2000)|La Fidélité]]'', sevenet gant Andrzej Żuławski (pevare film a-gevret). * [[2001]] : ''[[Belphégor, le fantôme du Louvre]]'' gant [[Jean-Paul Salomé]]. * [[2003]] : ** ''[[Alex & Emma]]'' gant [[Rob Reiner]], ** ''[[Je reste !]]'' gant [[Diane Kurys]], ** ''[[Les Clefs de bagnole]]'' gant [[Laurent Baffie]]. * [[2004]] : ''[[À ce soir]]'' gant [[Laure Duthilleul]]. * [[2005]] : ''[[Anthony Zimmer]]'' gant [[Jérôme Salle]]. * [[2007]] : ''[[La Disparue de Deauville]]'' savet ar senario anezhañ ha sevenet ganti hec'h-unan. * [[2008]] : ** ''[[Les Femmes de l'ombre]]'' gant Jean-Paul Salomé (eil film a-gevret), ** ''[[LOL (film, 2008)|LOL]]'' gant [[Lisa Azuelos]], ** ''[[De l'autre côté du lit]]'' gant [[Pascale Pouzadoux]]. * [[2009]] : ** ''[[Ne te retourne pas (film, 2009)|Ne te retourne pas]]'' gant [[Marina de Van]], ** ''[[L'Homme de chevet]]'' gant [[Alain Monne]]. ===[[2010]]-[[2019]] : seizh film (tri ha daou-ugent en holl)=== * 2010 : ''[[L'Âge de raison (film, 2010)|L'Âge de raison]]'', sevenet gant [[Yann Samuell]]. * [[2012]] : ''[[Un bonheur n'arrive jamais seul]]'' gant [[James Huth]]. * [[2013]] : ''[[Arrêtez-moi]]'' gant [[Jean-Paul Lilienfeld]]. * [[2014]] : ** ''[[Une rencontre (film, 2014)|Une rencontre]]'' gant Lisa Azuelos (eil film a-gevret), ** ''[[Tu veux ou tu veux pas (film)|Tu veux ou tu veux pas (film)]]'' gant [[Tonie Marshall]]. * [[2016]] : ''[[La Taularde]]'' gant [[Audrey Estrougo]]. * [[2018]] : ''[[Mme Mills, une voisine si parfaite]]'' gant Sophie Marceau hec'h-unan. ==Liammoù diavaez== *{{fr}} [http://www.lesarchivesduspectacle.net/?IDX_Personne=62224 He fezhioù-c'hoari el lec'hienn Les Archives du Spectacle.] *{{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0000521/?ref_=fn_al_nm_1 Sophie Marceau en IMDb.] *{{fr}} [http://www.lesgensducinema.com/affiche_acteur.php?mots=Sophie+Marceau&nom_acteur=MARCEAU%20Sophie&ident=42915&debut=0&record=2&from=ok Sophie Marceau el lec'hienn Les GENS du CINEMA.] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20250127001825/http://cinema.encyclopedie.personnalites.bifi.fr/index.php?pk=38288&_ga=1.259663242.1469271778.1471949411 Sophie Marceau el lec'hienn Ciné-Ressources.] {{DEFAULTSORT:Marceau, Sophie}} [[Rummad:Aktourezed Bro-C'hall]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1966]] [[Rummad:Tud nac'het ganto al Lejion a enor Bro-C'hall]] bfarzm61v4i53u1pdq6rwukvbvtechl 0 128470 2203549 1716931 2026-11-03T05:43:36Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203549 wikitext text/x-wiki [[Restr:Eric Rohmer cinematheque 2004-04.jpg|290px|thumb|'''Éric Rohmer''', luc'hskeudennet e miz Ebrel [[2004]].]] '''Éric Rohmer''', bet ganet '''Maurice Henri Joseph Schérer''' d'an [[21 a viz Meurzh]] [[1920]] e [[Tulle]] ([[Corrèze (departamant)|Corrèze]], [[Bro-C'hall]]) hag aet da Anaon d'an [[11 a viz Genver]] [[2010]] e [[Pariz|Pariz XIII]] (Bro-C'hall), a oa un den a [[sinema]] ([[aktour]], filmaozer, [[produour]], saver senario) [[Bro-C'hall|gall]]. ==E filmoù er sinema (evel filmaozer)== ===[[1950]]-[[1959]]=== * 1950 : ''[[Journal d'un scélérat]]'', film berr. * [[1952]] : ''[[Les Petites Filles modèles (film, 1952)|Les Petites Filles modèles]], diechu. * [[1954]] : ''[[Bérénice (film, 1954)|Bérénice]]'', film berr. * [[1956]] : ''[[La Sonate à Kreutzer (film, 1956)|La Sonate à Kreutzer]]. * [[1958]] : ''[[Véronique et son cancre]]'', film berr. ===[[1960]]-[[1969]]=== * 1960 : ''[[Présentation ou Charlotte et son steak]]'', film berr. * [[1962]] : ''[[Le Signe du Lion]]. * [[1963]] : ** ''[[La Boulangère de Monceau]]'' (kentañ lodenn eus an heuliad ''[[Six contes moraux]]''), ** ''[[La Carrière de Suzanne]]'' (eil lodenn eus an heuliad ''Six contes moraux''). * [[1964]] : ''[[Nadja à Paris]]'', film berr. * [[1965]] : ar rann ''Place de l'Étoile'' eus ''[[Paris vu par...]]''. * [[1967]] : ''[[La Collectionneuse (film, 1967)|La Collectionneuse]]'' (teirvet lodenn eus an heuliad ''Six contes moraux''). * 1969 : ''[[Ma nuit chez Maud]]'' (pedervet lodenn eus an heuliad ''Six contes moraux''). ===[[1970]]-[[1979]]=== * 1970 : ''[[Le Genou de Claire]]'' (pempvet lodenn eus an heuliad ''Six contes moraux''). * [[1972]] : ''[[L'Amour l'après-midi]]'' (c'hwec'hvet lodenn eus an heuliad ''Six contes moraux''). * [[1976]] : ''[[Die Marquise von O... (film)|Die Marquise von O...]]''. * [[1978]] : ''[[Perceval le Gallois]]''. ===[[1980]]-[[1989]]=== * [[1981]] : ''[[La Femme de l'aviateur]]''. * [[1982]] : ''[[Le Beau Mariage]]''. * [[1983]] : ''[[Pauline à la plage]]''. * [[1984]] : ''[[Les Nuits de la pleine lune]]''. * [[1986]] : ** ''[[Le Rayon vert (film)|Le Rayon vert]]'', ** ''[[Bois ton café]]'', video berr. * [[1987]] : ** ''[[Quatre aventures de Reinette et Mirabelle]]'', ** ''[[L'Ami de mon amie]]''. ===[[1990]]-[[1999]]=== * 1990 : ''[[Conte de printemps]]''. * [[1992]] : ''[[Conte d'hiver (film, 1992)|Conte d'hiver]]''. * [[1993]] : ''[[L'Arbre, le Maire et la Médiathèque]]''. * [[1995]] : ''[[Les Rendez-vous de Paris]]''. * [[1996]] : ''[[Conte d'été]]''. * [[1998]] : ''[[Conte d'automne]]''. ===[[2000]]-[[2007]]=== * [[2001]] : ''[[L'Anglaise et le Duc]]''. * [[2004]] : ''[[Triple Agent]]''. * [[2005]] : ''[[Le Canapé rouge]]'', film berr. * 2007 : ''[[Les Amours d'Astrée et de Céladon]]''. ==Liammoù diavaez== *{{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0006445/?ref_=fn_al_nm_1 Éric Rohmer en IMDb.] *{{fr}} [http://www.lesgensducinema.com/affiche_acteur.php?mots=Eric+Rohmer&nom_acteur=ROHMER%20Eric&ident=49421&debut=0&record=0&from=ok Éric Rohmer el lec'hienn Les GENS du CINEMA.] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20250812090112/http://cinema.encyclopedie.personnalites.bifi.fr/index.php?pk=12915&_ga=1.3272496.1467076879.1472555354 Éric Rohmer el lec'hienn Ciné-Ressources.] {{DEFAULTSORT:Rohmer, Eric}} [[Rummad:Éric Rohmer]] [[Rummad:Filmaozerien Bro-C'hall]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1920]] [[Rummad:Marvioù 2010]] [[Rummad:Produourien Bro-C'hall]] 0r01u2fowbuqqr7qkezc4d6qngdth7k 0 131443 2203461 1887360 2026-11-02T14:19:37Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203461 wikitext text/x-wiki [[File:Louisa Paulin.jpg|thumb|Poltred Loïsa Paulin e ''L'Ouest-Éclair'' ar 26 Kerzu 1937.]] '''Loïsa Paulin''' (1888-1944) a oa ur skolaerez ha barzhez okitanek. Ganet e oa e [[Réalmont]], e [[Tarn (departamant)|Tarn]], hag eno e varvas da 49 bloaz. ==Oberennoù== * ''Sorgas'' (1940) * ''La Ronda dels Mòrts'' (1941) * ''Fresca'' (1942) ==Liammoù diavaez== * [https://web.archive.org/web/20180215023638/http://uoh.univ-montp3.fr/1000ans/?p=2550 Mille ans de littérature d'Oc] {{DEFAULTSORT:Paulin, Loisa}} [[Rummad:Skrivagnerezed okitanek]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1888]] [[Rummad:Marvioù 1944]] 7wpajq2yc1yq0aa2f6cz2gcls54fjp4 0 132138 2203520 1978530 2026-11-03T00:15:14Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203520 wikitext text/x-wiki '''Scol ar maro mad, pe levr breuriez ar maro mad tennet eus eul levr Gallec laket e Brezonec dre urs an Ao- trou'n Escop a Guemper gant G.M. R.P. Al. Lefebvre''' zo ul levr lakaet e brezhoneg gant [[Goulven Morvan]], hag embannet e [[Kemper]] e [[1865]] e ti [[Arsène de Kerangal|A. de Kerangal]] ; adembannet e voe e [[1867]]. [[Eskob]] Kemper a c'hourc'hemennas ma vije troet e brezhoneg al levr gallek ''La science de bien mourir : manuel de l'Association de la bonne mort''<ref>[https://ia800200.us.archive.org/20/items/lasciencedebienm00lefeuoft/lasciencedebienm00lefeuoft.pdf ''La science de bien mourir : manuel de l'Association de la bonne mort'']</ref> skrivet gant ar [[Kompagnunezh Jezuz|jezuist]] [[Alexis Lefebvre]] ([[1804]]-[[1882]]), skrivagner oberennoù relijiel<ref>[https://web.archive.org/web/20210517110746/https://mshb.huma-num.fr/prelib/oeuvre/884/ ''PRELIB'']</ref>. ==Liamm diavaez== *[http://bibnum.univ-rennes2.fr/items/show/314 ''Scol ar maro mad'' e levraoueg Skol-veur Roazhon 2] ==Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Levrioù relijion e brezhoneg]] cxezmfy4hnz3smg6wac70jx6ytxiedc 0 133479 2203542 2186726 2026-11-03T05:03:40Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203542 wikitext text/x-wiki {{Infobox Skrivagner | anv = Yann-Wilhoù Herri | skeudenn = | ment = | alc'hwez = | anv mat = Jean-Guillaume Henry | anv pluenn = | obererezh = Skrivagner | deiziad ganet = d'ar {{deiziad|14|Kerzu|1803}} | lec'h ganet = e [[Mellag]], {{Kernev}},<br>{{Breizh}} | deiziad marv = d'ar {{deiziad|12|Genver|1880}} | lec'h marv = e [[Kemperle]], {{Kernev}},<br>{{Breizh}} | yezh = [[Brezhoneg]] | luskad = | rumm = | enorioù = | oberennoù pennañ = | traoù ouzhpenn = | sinadur = | ment sinadur = | lec'hienn = }} '''Yann-Wilhoù Herri''', pe '''Iann-Wilhou Herry'''<ref>Evel a lenner el levr [https://web.archive.org/web/20241211042658/https://quimper.bibliossimo.info/pmb/opac_css/doc_num.php?explnum_id=1902 ''Eun dibab toniou evit kanaouennou santel ha gwersiou Breiz-Izel'' (1842)]</ref>, (''Jean-Guillaume Henry''), ganet d'ar [[14 a viz Kerzu]] [[1803]] e [[Mellag]] ha marvet d'an [[12 a viz Genver]] [[1880]] e [[Kemperle]], oa ur beleg ha yezhour breizhat eus [[Kerne-Izel]]. Ganet e oa en un tiegezh dalc'het gant e dad, a oa maer. Tomm e oa e dud ouzh ar relijion hag ouzh ar renad kozh. Studiañ a reas e [[Kemper]] kent bezañ beleget e [[1828]]. Kaset e voe da gure da [[Lesneven]]. Fall e oa e yec'hed, ha kaset e voe da aluzener da ospital [[Kemperle]]. Amzer en doa da skrivañ, ha treiñ a reas buhez sant [[Izidor]] e brezhoneg, embannet e [[1839]], ar bloaz ma voe embannet [[Barzaz Breiz]] [[Kervarker]]. Hervez [[Fañch an Uhel]] hag [[Anatol ar Braz]] eo Herri e oa gwir oberour ar Barzaz Breiz, evel en dije lâret Kervarker da F. an Uhel e [[1890]] hervez un disklêriadur skrivet gant F. an Uhel war gein ur golo-lizher. A-dra-sur eo bet kuzulier Kervarker evit skrivañ ar yezh, met n'en deus ket gallet ober evit embannadur kentañ Barzaz Breiz, pa ne skrive ket c'hoazh e doare ar Gonideg. Un adwel a reas, pe un ouzhpennig, da ''[[Sainte Tryphine et le Roi Arthur]]'', ar [[Misterioù ar Grennamzer|mister]] embannet gant Fañch an Uhel. E-kichen iliz Mellag emañ e vez. ==Oberennoù== *1838 - ''Buez sant Isidor'' *1842 - ''Kanaouennou santel dilennet ha reizet evid Eskopti Kemper''<ref>[https://archive.org/details/kanaouennousant00diocgoog Ar skrid]</ref> *1858 - ''Buez hor Zalver Jezus Krist graet gant skridou tud santel ha gouiziek'', E Kemperle, moulet e ti Guffanti-Breton. *1864 - ''Kalon Mari'' *1865 - ''Kantikou eskopti Kemper ha Leon'' *1867 - ''Bennoz eur maner nevez'' (Kendalc’h keltiek etrevroadel - Sant Brieg) *1872 - ''Buez ann Duk a Vourdel Herri V''<ref>[http://bibnum.univ-rennes2.fr/files/original/39621_9fe988d051.pdf Buez ann Duk a Vourdel Herri V]</ref> ==Troidigezhioù== *1849 - ''Skrituriou Sakr. Genes, pe levr ar c’heneliez'', E Kemperle, moulet e ti Guffanti-Breton. *1860 - ''Skrituriou Sakr. Levr ann Exod ha meur a bennad euz al levriou all, bete maro Josue'' ==Liamm diavaez== *[https://br.wikisource.org/wiki/Oberour:Yann-Wilhou_Herri Wikimammenn] *[http://precol.fr/HENRY-Jean-Guillaume-1803-1880 ''Prêtres et religieux collecteurs''] ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Herri, Yann Wilhou}} [[Rummad:Saverien kantikoù]] [[Rummad:Beleien Breizh]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]] [[Rummad:Troourien vrezhonek]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1803]] [[Rummad:Marvioù 1880]] gqz8lyapx3ho6rgkdyybn89u0r0sqjc 0 134787 2203450 2105328 2026-11-02T12:51:15Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203450 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Emanuelle nera - Orient Reportage.JPG|thumb|[[Emanuelle nera - Orient Reportage]] gant Joe Damato (1976). Laura Gemser gant [[Ely Galleani]]]] [[Restr:Emanuelle e gli ultimi cannibali - 1977. 01.jpg|thumb|Laura Gemser er film [[Emanuelle e gli ultimi cannibali]] e 1977]] '''Laurette Marcia "Laura" Gemser''', ganet d'ar [[5 a viz Here]] [[1950]] e [[Surabaya]], zo un aktourez, top model ha saverez gwiskamantoù [[Indonezia]]t-[[Izelvroat]] war e leve. Brudet-bras e voe evit he filmoù [[erotek]] [[italia]]n, dreist-holl an heuliad filmoù [[Emanuelle nera]]. Darn eus he filmoù zo bet labourioù gant ar sevenerien filmoù [[Joe D'Amato]] ha [[Bruno Mattei]]. Gemser he deus bet c'hoariet ivez roll Moira Chen er film [[Love Is Forever]] (1983). ==Filmoù== * ''[[Amore libero - Free Love]]'' (1974) ... evel Janine (skrivet '''Emanuelle''') * ''[[Emmanuelle 2]]'' (1975) ... evel Masseuse * ''[[Black Emanuelle]]'' (1975) ... evel Mae Jordan/Emanuelle (skrivet '''Emanuelle''') * ''[[Emanuelle in Bangkok]] (1976)... evel Emanuelle * ''[[Voyage of the Damned (Film)|Voyage of the Damned]]'' (1976) ... evel kamaladez Estedes (dizanv) * ''[[Voto di castità]]'' (1976) ... evel servijourez * ''[[Black Cobra Woman]]'' (1976) ... evel Eva * ''[[Emmanuelle on Taboo Island]]'' (1976) ... evel Haydee * ''[[Smooth Velvet, Raw Silk|Black Emmanuelle, White Emmanuelle]]'' (1976) ... evel Laura * ''[[Emanuelle in America]]'' (1977) ... evel Emanuelle * ''[[Suor Emanuelle]]'' (1977) ... evel Emanuelle * ''[[Emanuelle Around the World]]'' (1977) ... evel Emanuelle * ''[[Emanuelle and the Last Cannibals]]'' (1977) ... evel Emanuelle * ''[[I due superpiedi quasi piatti]]'' (1977) [[a.k.a]]. ''[[Crime Busters]]'' ([[SUA]]) ... evel Susy Lee * ''[[Emanuelle and the White Slave Trade]]'' (1978) ... Emanuelle * ''[[Voglia di donna]]'' (1978) ... Priñsez * ''[[Exit 7]]'' (1978) ... Labourerez an oabl * ''[[El Periscopio]]'' (1979) a.k.a. ''Malizia erotica'' (Italy) ... Kamaladez Verónica * ''[[Emanuelle's Daughter]]'' (1980) a.k.a. ''Emanuelle's Sweet Revenge'', ''Emanuelle: Queen of Sados'' and ''Emanuelle: Queen Bitch'' ... evel Emanuella * ''[[Erotic Nights of the Living Dead]]'' (1980) ... evel Luna * ''[[Love Camp (1981)|Love Camp]]'' (1981) ... evel The Divine One * ''[[Bushido Blade (film)|The Bushido Blade]]'' (1981) ... evel Tomoe * ''[[Caligula II: The Untold Story]]'' (1982) a.k.a. ''Caligola: La Storia Mai Raccontata; Caligula: The Untold Story'' ... evel Miriam * ''[[La Belva dalla calda pelle]]'' (1982) ... evel Emanuelle * ''[[Violence in a Women's Prison]]'' (1982) ... evel Emanuelle/Laura Kendall * ''[[Invaders of the Lost Gold]]'' (1982) ... evel Maria * ''[[Endgame (film 1983)|Endgame – Bronx lotta finale]]'' (1983) ... evel Lilith (skrivet '''Moira Chen''') * ''[[Ator l'invincibile|Ator, The Fighting Eagle]]'' (1982) ... evel Indun * ''[[Déchaînement pervers de Manuela]]'' (1983) ... evel Manuela/Emanuelle * ''[[Emanuelle Escapes from Hell]]'' (1983) ... evel Emanuelle * ''[[Love is Forever (film)|Love is Forever]]'' (1983) ... evel Keo Sirisomphone (skrivet '''Moira Chen''') * ''[[L'Alcova]]'' (1984) ... evel Zerbal * ''[[Skipper – Colpo Imperfetto]]'' (1984) ... * ''[[Il Piacere (film)|Il Piacere]]'' (1985) ... evel Haunani * '' [[Voglia di guardare]] '' (1986) ... evel Josephine * '' [[Riflessi di luce]] '' (1988) ... evel Diana * ''[[Top Model (film 1988)|Top Model]]'' (1988) ... a.k.a. ''Eleven Days, Eleven Nights, Part 2: The Sequel'' evel Dorothy/Eve * ''[[Undici giorni, undici notti 2]]'' (1990) a.k.a. ''Eleven Days, Eleven Nights 2; 11 Days, 11 Nights 2'' ... evel Jackie Forrest * ''[[Quest for the Mighty Sword]]'' (1990) ... evel Grimilde * ''[[Metamorphosis (film spont 1990)|Metamorphosis]]'' (1990) ... evel gast * ''[[Una Tenera storia]]'' (1992) ... evel sekretourez Karen (dizanv) == Liammoù diavaez == * [http://www.imdb.com/name/nm0002098/ IMDB Laura Gemser] * [https://web.archive.org/web/20250421205256/https://cultsirens.com/gemser/gemser.htm Cultsirens.com {{en}}] {{DEFAULTSORT:Gemser, Laura}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1950]] [[Rummad:Aktourezed Indonezia]] [[Rummad:Aktourezed an Izelvroioù]] [[Rummad:Aktourezed erotek]] fwyhf2eg3907ro92b0f6gpesn0mrvoq 0 135027 2203464 2094715 2026-11-02T14:55:23Z CommonsDelinker 424 Lamet kuit eo bet ar restr ''Bundesarchiv_B_145_Bild-F078072-0004,_Konrad_Adenauer.jpg'' peogwir eo bet diverket diwar Commons gant Reinhard Kraasch evit an abeg-mañ: Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]): and [[:c:Tick 2203464 wikitext text/x-wiki Penn [[gouarnamant]] [[kevread]]el [[Alamagn]] eo [[Kañseller Alamagn]]. Kefridi ar C'hañseller ''(Bundeskanzler)'' pe ar Gañsellerez ''(Bundeskanzlerin)'' eo dibab izili all ar gouarnamant ha pennren emvodoù ar ''Bundesregierung'', da lavarout eo aozadur ar [[galloud erounit]] e Republik Kevreadel Alamagn. E [[1867]] e voe krouet ar garg e [[Kengevread Hanternoz Alamagn]], pa voe [[Otto von Bismarck]] anvet da Gañseller kentañ istor Alamagn.<br> Pa voe unvanet Alamagn ha staliet an [[Impalaeriezh alaman]] e [[1871]] e troas ar C'hengevread d'ur [[Stad-broad]], ha "Kañseller Alamagn" e voe anv ar garg. Betek hiziv ez eo Otto von Bismarck ar c'hañseller a renas ar pellañ : 28 vloaz, betek [[1890]]. Dirak an impalaer hepken e oa atebek ar c'hañseller er penn-kentañ. E [[1918]] e voe kemmet an traoù gant adaoz ar [[Bonreizh|Vonreizh]], pa voe roet d'ar [[Parlamant]] ar gwir da ziskar ar C'hañseller. Adalek [[1919]], da vare [[Republik Weimar]] ([[1918]]-[[1933]]), e voe anvet ar Gañsellerien gant Prezidant Alamagn, met dirak ar Parlamant e vezent atebek.<br> Lakaet a-gostez e voe ar Vonreizh e-pad mare an [[Trede Reich]] ([[1933]]-[[1945]]).<br> E [[1949]] e voe ur Vonreizh nevez hag a lakaas ar C'hañseller da benn ar Stad ''[[de facto]]'', pa strishaas perzh Prezidant ar Republik. Abaoe an [[22 a viz Du]] [[2005]] ez eo bet [[Angela Merkel]] Kañsellerez Republik Kevreadel Alamagn. ==Dispac'hoù 1848== E-kerzh [[Dispac'hoù Alamagn e 1848]] e kemeras Parlamant [[Frankfurt]] ([[Stad Hessen|Hessen]]) ar galloud ; tri ''Ministerpräsident'' a voe neuze, par o c'harg da hini ar Gañsellerien da zont. ===''Ministerpräsidenten'' Gournamant an Impalaeriezh=== *[[Karl, 3de Priñs Leiningen|Karl zu Leiningen]] ([[15 a viz Gouere]] 1848 – [[5 a viz Gwengolo]] 1848) *[[Anton von Schmerling]] ([[24 a viz Gwengolo]] 1848 – [[15 a viz Kerzu]] 1848) *[[Heinrich von Gagern]] ([[17 a viz Kerzu]] 1848 – [[10 a viz Mae]] [[1849]]) ==Kengevread Hanternoz Alamagn (1867–1871)== {|class="wikitable" style="text-align:center; border:1px solid #aaf" |- !rowspan="2"| !rowspan="2"|Kañseller !colspan="3"|Maread ar garg !rowspan="2"|Strollad politikel |- !Deroù !Diwezh !Padelezh |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|80px]] |<small>Kont</small><br>'''[[Otto von Bismarck]]'''<br><small>([[1815]]–[[1898]])</small> |1 Gouere 1867 |21 Meurzh 1871 |3 bloavezh, 263 devezh |Hini ebet |} ==Impalaeriezh Alamagn (1871–1918)== {|class="wikitable" style="text-align:center; border:1px solid #aaf" |- !rowspan="2"| !rowspan="2"|Kañseller !colspan="3"|Maread ar garg !rowspan="2"|Strollad politikel !colspan="2" rowspan="2"|Impalaer Alamagn |- !Deroù !Diwezh !Padelezh |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|80px]] |<small>Priñs</small><br>'''Otto von Bismarck''' |21 Meurzh 1871 |20 Meurzh 1890 |18 bloavezh, 263 devezh |Hini ebet ![[Gwilherm Iañ (Alamagn)|Wilhelm I]]<br><small>''(Wilhelm I, Deutscher Kaiser)''</small><br>[[Restr:Wilhelm1.jpg|100px|center]]<br><small>1 Genver 1871 – 9 Meurzh 1888</small> ![[Frederig III Alamagn|Friedrich III]]<br><small>''(Friedrich III, Deutscher Kaiser)''</small><br>[[Restr:FriedIII.jpg|93px|center]]<br><small>9 Meurzh 1888 - 15 Mezheven 1888</small> |- ![[Restr:Graf Leopold von Caprivi cropped2.jpg|80px]] |<small>Kont</small><br>'''[[Leo von Caprivi]]'''<br><small>(1831–1899)</small> |20 Meurzh 1890 |26 Here 1894 |4 bloavezh, 220 devezh |Hini ebet !colspan="2" rowspan="7"|[[Gwilherm II (Alamagn)|Wilhelm II]]<br><small>''(Wilhelm II, Deutscher Kaiser)''</small><br>[[Restr:EmporerWilhelm2.jpg|100px|center]]<br><small>15 Mezheven 1888 - 28 Du 1918</small> |- ![[Restr:Hohenlohe-Schillingsfürst - Die Gartenlaube (1894) 773.jpg|80px]] |<small>Priñs</small><br>'''[[Chlodwig, priñs Hohenlohe-Schillingsfürst|Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst]]'''<br><small>(1819 – 1901)</small> |29 Here 1894 |17 Here 1900 |5 bloavezh, 353 devezh |Hini ebet |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 146-2004-0098A, Bernhard von Bülow (cropped).jpg|80px]] |<small>Priñs</small><br>'''[[Bernhard von Bülow]]'''<br><small>(1849–1929)</small> |17 Here 1900 |14 Gouere 1909 |8 blovezh, 270 devezh |Hii ebet |- ![[Restr:Theobald von Bethmann-Hollweg 1913b.jpg|80px]] |'''[[Theobald von Bethmann-Hollweg]]'''<br><small>(1856–1921)</small> |14 Gouere 1909 |13 Gouere 1917 |7 bloavezh, 364 devezh |Hini ebet |- ![[Restr:Georg Michaelis.jpg|80px]] |'''[[Georg Michaelis]]'''<br><small>(1857–1936)</small> |14 Gouere 1917 |1 Du 1917 |110 devezh |Hini ebet |- ![[Restr:Georg von Hertling.jpg|80px]] |<small>Kont</small><br>'''[[Georg von Hertling]]'''<br><small>(1843–1919)</small> |1 Du 1917 |30 Gwengolo 1918 |333 devezh |[[Deutsche Zentrumspartei|DZP]]<br>(Strollad ar C'hreiz) |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 183-R04103, Prinz Max von Baden.jpg|80px]] |<small>Priñs</small><br>'''[[Priñs Maximilian Baden|Max von Baden]]'''<br><small>(1867–1929)</small> |3 Here 1918 |9 Du 1918 |37 devezh |Hini ebet |} ==Mare an Dispac'h (1918–1919)== D'an [[9 a viz Du]] 1918 e tremenas karg ar C'hañsellerezh eus Max von Baden da [[Friedrich Ebert]]. Hennezh a gendalc'has da ren evel Penn ar Gouarnamant e-pad tri mizvezh, adalek diwezh an Impalaeriezh alaman e miz Du 1918 betek emvod kentañ ar Vodadeg Vroadel e miz C'hwevrer [[1919]] ; n'en devoa ket an titl a Gañseller avat. Betek an [[29 viz Kerzu]] 1918 e voe F. Ebert kadoriad ''Vorsitz des Rates der Volksbeauftragten'' (Kuzul dilennidi ar bobl) ivez, a-gevret gant Hugo Haasel hag a oa e penn ar strollad politikel [[Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands|USPD]] (Strollad sokialdemokrated dizalc'h Alamagn). {|class="wikitable" style="text-align:center; border:1px solid #aaf" |- !rowspan="2"| !rowspan="2"|Kañseller !colspan="3"|Maread ar garg !rowspan="2"|Strollad politikel |- !Deroù !Diwezh !Padelezh |- ![[Restr:Friedrich Ebert face.jpg|80px]] |'''[[Friedrich Ebert]]'''<br><small>(1871–1925)</small><br><small>(''Reichskanzler'' ha<br>''Vorsitz des Rates der Volksbeauftragten'')</small> |9 Du 1918 |13 C'hwever 1919 |96 devezh |USPD |} ==Republik Weimar Republic ''(Reichskanzler)'' (1919–1933)== {|class="wikitable" style="text-align:center; border:1px solid #aaf" |- !rowspan="2"| !rowspan="2"|Kañseller !colspan="3"|Maread ar garg !rowspan="2"|Strollad politikel !rowspan="2"|Prezidant Republik Weimar |- !Deroù !Diwezh !Padelezh |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 146-1979-122-29A, Philipp Scheidemann.jpg|80px]] |'''[[Philipp Scheidemann]]'''<br><small>(1865–1939)</small><br><small>''(Reichsministerpräsident)''</small> |13 C'hwevrer 1919 |20 Mezheven 1919 |127devezh |rowspan="3"|[[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]]<br>(Strollad sokialdemokrat Alamagn) !rowspan="8"|[[Friedrich Ebert]] [[Restr:Friedrich Ebert face.jpg|100px|center]]<br><small>11 C'hwevrer 1919 – 28 C'hwevrer 1925</small><br><small>SPD</small> |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 183-J0113-0500-001, Gustav Bauer.jpg|80px]] |'''[[Gustav Bauer]]'''<br><small>(1870–1944)</small><br><small>''Reichsministerpräsident''<br>''Reichskanzler'' adalek 14 Eost 1919</small> |21 Mezheven 1919 |26 Meurzh 1920 |279 devezh |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 146-1979-122-28A, Hermann Müller.jpg|80px]] |'''[[Hermann Müller (politikour)|Hermann Müller]]'''<br><small>(1876–1931)</small> |27 Meurzh 1920 |21 Mezheven 1920 |86 devezh |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 183-R18733, Konstantin Fehrenbach.jpg|80px]] |'''[[Constantin Fehrenbach]]'''<br><small>(1852–1926)</small> |25 Mezheven 1920 |4 Mae 1921 |313 devezh |rowspan="2"|[[Deutsche Zentrumspartei|DZP]]<br>(Strollad ar C'hreiz) |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 146III-105, Joseph Wirth.jpg|80px]] |'''[[Joseph Wirth]]'''<br><small>(1879–1956)</small> |10 Mae 1921 |14 Du 1922 |1 bloavezh, 188 devezh |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 183-2002-0625-505, Dr. Wilhelm Cuno.jpg|80px]] |'''[[Wilhelm Cuno]]'''<br><small>(1876–1933)</small> |22 Du 1922 |12 Eost 1923 |1 bloavezh, 202 zevezh |Hini ebet |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 146-1982-092-11, Gustav Stresemann.jpg|80px]] |'''[[Gustav Stresemann]]'''<br><small>(1878–1929)</small> |13 Eost 1923 |30 Du 1923 |109 devezh |[[Deutsche Volkspartei|DVP]]<br>(Strollad ar bobl alaman) |- ![[Restr:Reichskanzler Wilhelm Marx.jpg|80px]] |'''[[Wilhelm Marx]]'''<br><small>(1863–1946)</small> |30 Du 1923 |15 Genver 1925 |1 bloavezh, 46 devezh |DZP |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 146-1969-008A-07, Hans Luther.jpg|80px]] |'''[[Hans Luther]]'''<br><small>(1879–1962)</small> |15 Genver 1925 |12 Mae 1926 |1 bloavezh, 117 devezh |Hini ebet !rowspan="6" |[[Paul von Hindenburg]] [[Restr:President Hindenburg.jpg|100px|center]]<br><small>12 Mae 1925 – 2 Eost 1934</small><br><small>Strollad ebet</small> |- ![[Restr:Reichskanzler Wilhelm Marx.jpg|80px]] |'''[[Wilhelm Marx]]'''<br><small>(1863–1946)</small> |17 Mae 1926 |12 Mezheven 1928 |2 vloaz, 26 devezh |DZP |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 146-1979-122-28A, Hermann Müller.jpg|80px]] |'''[[Hermann Müller (politician)|Hermann Müller]]'''<br><small>(1876–1931)</small> |28 Mezheven 1928 |27 Meurzh 1930 |1 bloavezh, 272 devezh |SPD |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 183-1989-0630-504, Heinrich Brüning.jpg|80px]] |'''[[Heinrich Brüning]]'''<br><small>(1885–1970)</small> |30 Meurzh 1930 |30 Mae 1932 |2 vloaz, 61 devezh |DZP |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 183-S00017, Franz von Papen crop.jpg|80px]] |'''[[Franz von Papen]]'''<br><small>(1879–1969)</small> |1 Mezheven 1932 |17 Du 1932 |169 devezh |DZP<br><small>betek 3 Mezheven 1932</small><br>Hini ebet |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 183-B0527-0001-020, Kurt von Schleicher.jpg|80px]] |'''[[Kurt von Schleicher]]'''<br><small>(1882–1934)</small> |3 Kerzu 1932 |28 Genver 1933 |56 devezh |Hini ebet |} ==Trede Reich ''(Reichskanzler)'' (1933–1945)== {|class="wikitable" style="text-align:center; border:1px solid #aaf" |- !rowspan="2"| !rowspan="2"|Kañseller !colspan="3"|Maread ar garg !rowspan="2"|Strollad politikel !rowspan="2" colspan="2"|Prezidant an Trede Reich |- !Deroù !Diwezh !Padelezh |- ![[Restr:Adolf Hitler cropped restored.jpg|80px]] |'''[[Adolf Hitler]]'''<br><small>(1889–1945]])</small> |30 Genver 1933 |30 Ebrel 1945 |12 bloavezh, 90 devezh |[[Strollad Broadel Sokialour al Labourerien Alaman|NSDAP]]<br>''(Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei)'' ![[Paul von Hindenburg]] [[Restr:President Hindenburg.jpg|100px|center]]<br><small>12 Mae 1925 – 2 Eost 1934</small><br><small>Strollad ebet</small> ![[Adolf Hitler]] [[Restr:Adolf Hitler cropped restored.jpg|92px|center]]<br><small>2 Eost 1934 – 30 Ebrel 1945</small><br><small>NSDAP</small> |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 146-1968-101-20A, Joseph Goebbels.jpg|80px]] |'''[[Joseph Goebbels]]'''<br><small>(1897–1945)</small> |30 Ebrel 1945 |1 Mae 1945 |1 devezh |NSDAP !rowspan="2" colspan="2" |[[Karl Dönitz]] [[Restr:Bundesarchiv Bild 146-1976-127-06A, Karl Dönitz - crop.jpg|100px|center]]<br><small>30 Ebrel 1945 – 23 Mae 1945</small><br><small>NSDAP</small> |- ![[Restr:Ludwig Schwerin von Krosigk.jpg|80px]] |[[Lutz Graf Schwerin von Krosigk]]<br><small>(1887–1977)</small><br><small>(Pennmaodiern gouarnamant Dönitz)</small> |1 Mae 1945 |23 Mae 1945 |21 devezh |Hini ebet |} ==''[[Bizone]]'' (1947–1949)== Daou vloaz goude an [[Eil Brezel-bed]], adalek ar {{deiziad|1|Genver|1947}}, e voe adaozet galloud erounit an darn vrasañ eus Alamagn e stumm ar ''Bizone'' ("Daou dakad", ''Vereinigtes Wirtschaftsgebiet'' en [[alamaneg]], "Takad armerzhel unvanet") dalc'het gant [[SUA]] hag ar [[Rouantelezh-Unanet]].<br> E [[1948]] e voe ur C'huzul Melestradurel renet gant un ''Oberdirektor''. ===''Oberdirektor'' Kuzul Melestradurel ar ''Bizone''=== {|class="wikitable" style="text-align:center; border:1px solid #aaf" |- !rowspan="2"| !rowspan="2"|''Oberdirektor'' !colspan="3"|Maread ar garg !rowspan="2"|Strollad politikel |- !Deroù !Diwezh !Padelezh |- ![[Restr:Hermann Pünder (1).jpg|80px]] |'''[[Hermann Pünder]]'''<br><small>(1888–1976)</small> |10 Meurzh 1948 |20 Gwengolo 1949 |1 bloavezh, 194 devezh |[[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]]<br>(Unvaniezh kristen-demokrat Alamagn) |} Adalek ar {{deiziad|1|Mezheven|1948}} e voe staliet un trede takad, dalc'het gant [[Bro-C'hall]] ; ''Trizone'' e voe an anv neuze.<br> D'an [[23 a viz Mae]] [[1949]] e troas an ''Trizone'' da [[Republik Kevreadel Alamagn (1949-1990)]], ''Bundesrepublik Deutschland'', anvet ivez "Alamagn ar C'hornôg". ==Republik Kevreadel Alamagn ''(Bundeskanzler)'' (1949–bremañ)== Teir Stad dizalc'h an eil diouzh eben a voe staliet e 1949 : Republik Kevreadel Alamagn (RKA, gant [[Bonn]] da gêr-benn), [[Gwarez-Stad ar Saar]] (''Saarprotektorat'', [[Saarbrücken]], dindan beli Bro-C'hall) ha [[Republik Demokratel Alamagn]] (RDA), anvet "Alamagn ar Reter" ivez (''Deutsche Demokratische Republik'', [[Berlin ar Reter]]).<br> E [[1956]] ez eas Gwarez-Stad Saar gant Alamagn ar C'hornôg.<br> Ne oa Kañsellerezh ebet en Alamagn ar Reter ; e [[1990]] ez eas ar Stad da get, kendeuzet e voe gant Republik Kevreadel Alamagn hag a viras he anv. {|class="wikitable" style="text-align:center; border:1px solid #aaf" |- !rowspan="2"| !rowspan="2"|Kañseller(ez) !colspan="3"|Maread ar garg !rowspan="2"|Strollad politikel !rowspan="2"|Prezidant RKA |- !Deroù !Diwezh !Padelezh |- |rowspan="2"| |rowspan="2"|'''[[Konrad Adenauer]]'''<br><small>(1876–1967)</small> |15 Gwengolo 1949 |14 Du 1961 |rowspan="2"|14 bloavezh, 31 devezh |rowspan="2"|CDU ![[Theodor Heuss]] [[Restr:Bundesarchiv Bild 146-1983-098-20a, Heuss.jpg|100px|center]]<br><small>12 Gwengolo 1949 – 12 Gwengolo 1959</small><br><small>[[Freie Demokratische Partei|FDP]]<br>(Strollad Frankizour-Demokrat)</small> |- |14 Du 1961 |11 Here 1963 !rowspan="3"|[[Heinrich Lübke]] [[Restr:Bundesarchiv Bild 146-1994-034-22A, Heinrich Lübke.jpg|100px|center]]<br><small>13 Gwengolo 1959 – 30 Mezheven 1969</small><br><small>CDU</small> |- ![[Restr:Einde bezoek bondskanselier dr Ludwig Erhard en gaf persconferentie in het Haag, Bestanddeelnr 916-1330.jpg|80px]] |'''[[Ludwig Erhard]]'''<br><small>(1897–1977)</small> |17 Here 1963 |26 Here 1965 |3 bloavezh, 46 devezh |Hini ebet<br>Kevreet gant CDU |- ![[Restr:Kurt Georg Kiesinger (Nürburgring, 1969).jpg|80px]] |'''[[Kurt Georg Kiesinger]]'''<br><small>(1904–1988)</small> |1 Kerzu 1966 |21 Here 1969 |2 vloavezh, 324 devezh |CDU |- ![[Restr:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|80px]] |'''[[Willy Brandt]]'''<br><small>(1913–1992)</small> |22 Here 1969 |7 Mae 1974 |4 bloavezh, 198 devezh |SPD !rowspan="2"|[[Gustav Heinemann]] [[Restr:Bundesarchiv Bild 146-2007-0037, Gustav Heinemann.jpg|100px|center]]<br><small>1 Gouere 1969 – 30 Mezheven 1974</small><br><small>SPD</small> |- |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild 146-1989-047-20, Walter Scheel.jpg|80px]] |[[Walter Scheel]]<br><small>(1919–2016)</small><br><small>''Kañseller etrekargad''</small> |7 Mae 1974 |16 Mae 1974 |9 devezh |FDP |- ![[Restr:Bundesarchiv Bild Helmut Schmidt 1975 cropped.jpg|80px]] |'''[[Helmut Schmidt]]'''<br><small>(1918–2015)</small> |16 Mae 1974 |4 Du 1980 |8 bloavezh, 138 devezh |[[Sozialdemokratische Partei Deutschlands]]<br>(SPD) !rowspan="2"|[[Walter Scheel]] [[Restr:Bundesarchiv Bild 146-1989-047-20, Walter Scheel.jpg|100px|center]]<br><small>1 Gouere 1974 – 30 Mezheven 1979</small><br><small>FDP</small> |- |6 Du 1980 |1 Here 1982 !rowspan="2" |[[Karl Carstens]] [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F040153-0032, Bonn, Pressekonferenz CDU-Vorstand, Carstens.jpg|100px|center]]<br><small>1 Gouere 1979 – 30 Mezheven 1984</small><br><small>CDU</small> |- |rowspan="3"|[[Restr:KAS-Kohl, Helmut-Bild-14701-1.jpg|80px]] |rowspan="3"|'''[[Helmut Kohl]]'''<br><small>(1930–2017)</small> |1 Here 1982 |29 Meurzh 1983 |rowspan="3"|16 bloavezh, 26 devezh |rowspan="3"|CDU |- |30 Meurzh 1983 |17 Du 1994 ![[Richard von Weizsäcker]] [[File:Richard von Weizsäcker.jpg|100px|center]]<br><small>1 Gouere 1984–30 Mezheven 1994</small><br><small>CDU</small> |- |17 Du 1994 |27 Here 1998 ![[Roman Herzog]] [[Restr:Roman Herzog 2012.JPG|100px|center]]<br><small>1 Gouere 1994–30 Mezheven 1999</small><br><small>CDU</small> |- |- ![[Restr:Gerhard Schröder (cropped).jpg|80px]] |'''[[Gerhard Schröder]]'''<br><small>(1944–)</small> |27 Here 1998 |22 Du 2005 |7 bloavezh, 26 devezh |SPD - [[Bündnis 90/Die Grünen|Grünen]] ![[Johannes Rau]] [[Restr:Johannes rau 2004-05-16 berlin-RZ.jpg|100px|center]]<br><small>1 Gouere 1999 – 30 Mezheven 2004</small><br><small>SPD</small> |- |rowspan="6"|[[Restr:Angela Merkel 24092007.jpg|80px]] |rowspan="6"|'''[[Angela Merkel]]'''<br><small>(1954–)</small> |22 Du 2005 |28 Here 2009 |rowspan="4"|11 bloavezh,306 devezh |rowspan="6"|CDU ![[Horst Köhler]] [[Restr:Horst Köhler.jpg|100px|center]]<br><small>1 Gouere 2004 – 31 Mae 2010</small><br><small>CDU</small> |- |28 Here 2009 |17 Kerzu 2013 ![[Christian Wulff]] [[Restr:Christian Wulff 2010.jpg|100px|center]]<br><small>30 Mezheven 2010 – 17 C'hwevrer 2012</small><br><small>CDU</small> |- |17 Kerzu 2013 |18 Meurzh 2017 ![[Joachim Gauck]] [[Restr:2012-06-05 Bundespraesident Joachim Gauck Berlin.jpg|100px|center]]<br><small>18 Meurzh 2012 – 18 Meurzh 2017</small><br><small>Strollad ebet</small> |- |19 Meurzh 2017 |24 Gwengolo 2017 !rowspan="3"|[[Frank-Walter Steinmeier]] [[Restr:Frank-Walter Steinmeier Feb 2014 (cropped).jpg|100px|center]]<br><small>19 Meurzh 2017 – bremañ</small><br><small>SPD</small> |- |24 Gwengolo 2017 |13 Meurzh 2018 |Etrekargadez |- |14 Meurzh 2018 |Bremañ |} *Mouezhiadegoù a voe en Alamagn d'ar 2' a viz Gwengolo 2017 ; petra bennak ma'z eo bet trec'h CDU AngelMerkel, n'he deus ket ar muiañ-niver evit stummañ ur gouarnamant stabil. Ar prezidant Frank-Walter Steinmeier n'en deus anvet Kañsellour(ez) ebet c'hoazh d'ar 25 a viz Du 2017. [[Rummad:Rolloù tud]] [[Rummad:Politikerezh Alamagn]] [[Rummad:Kañsellerien Alamagn]] 1dc04qcf4585wac0v5841hmmvcwjop9 0 135135 2203517 2149729 2026-11-03T00:09:11Z Pseudo01 87354 2203517 wikitext text/x-wiki {{Infobox/Deroù}} {{Infobox/Titl| CNews|e13510|talbenn skinwel}} {{Infobox/Skeudenn|Logo CNews 2016.svg|Logo ar chadenn|180}} {{Infobox/Istitl|Chadenn skinwel}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Krouet|D'ar 4 a viz Du 1999}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Perc'henn|[[Canal+|Strollad Canal+]] (Bolloré)}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Lugan|{{lang|fr|La liberté d'expression n'a jamais fait autant parler}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Yezh|[[galleg]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Bro orin|{{Bro-C'hall}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Statud|Chadenn brevez vroadel}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Chadennoù c'hoar|[[Canal+]], [[C8]], [[CStar]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Lec'hienn|[https://www.cnews.fr/ www.cnews.fr]}} {{Infobox/Istitl|Skignañ}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Analogel|Ket {{Nann}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|niverel (TNT)|Ya {{Ya}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Loarell|Ya {{Ya}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Fun|Ya {{Ya}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|IPTv|Ya {{Ya}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Web|Ya {{Ya}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Takad skignañ|{{Bro-C'hall}}<br>{{Suis}}<br>{{Belgia}}<br>{{Luksembourg}}<br>{{Monako}}<br>{{Andorra}} }} {{Infobox/Dibenn}} '''CNews''' (berradur ''Canal News''), anvet '''I-Télévision''' ha goude-se '''I-Télé''' en e a-raok (skrivet raloc'h '''iTélé''' pe '''I>Télé'''), zo ur chadenn skinwel c'hall keleier dizehan. Perc'hennet eo gant ar strollad [[Canal+]], ur skourr eus ar strollad [[Vivendi]], perc'hennet dre an ti-eskemm gant [[Bolloré]], renet gant [[Vincent Bolloré]]. Ar chadenn skinwel a oa bet adanvet CNews d'ar [[27 a viz C'hwevrer]] [[2017]] da 5 h 58, an adenvel a oa bet stanket dre an harz-labour hirañ abaoe krouidigezh ar chadenn. Normalamant an anv nevez a oa da dalvezout adalek ar 24 a viz Here 2016. An anv Canal News a implij ar ger « Canal » hag a vez adkavet e chadennoù all ar strollad evel [[C8 (chadenn skinwel)|C8]] (D8 a-raok) ha CStar (D17 a-raok). An anvioù nevez roet d'an teir chadenn skinwel digoust a zo un doare anat da dostaat anezho diouzh ar strollad Canal+ ha neuze diouzh ar chadennoù da baeañ. E 2024 e oa deuet CNews da vezañ, evit ar wech kentañ en e istor, ar chadenn kelaouiñ kentañ e [[Bro-C'hall]] dirak [[BFM TV]] hervez Médiamétrie<ref>{{fr}} [https://www.lemonde.fr/politique/article/2024/06/03/cnews-passe-en-tete-des-chaines-d-info-detronant-bfm-tv_6237087_823448.html CNews passe en tête des chaînes d’info, détrônant BFM-TV], ''[[Le Monde]]'', D'an 3 a Mezheven 2024</ref>. [[Restr:Régie mobile I Télé 2013.JPG|thumb|E 2013 ur c'hamion I-Télé gant al logo Canal+ a-us.]] == Logoioù == <gallery> Restr:ITELE logo 2013.png|Logo ar chadenn adalek ar {{Deiziad|26|Eost|2013|er skinwel}} betek ar {{Deiziad|26|C'hwevrer|2017|er skinwel}}. Restr:Canal News logo.svg|Logo CNews abaoe ar {{Deiziad|27|C'hwevrer|2017|er skinwel}}. </gallery> == Liammoù diavaez == * [http://www.cnews.fr/ Lec'hienn ofisiel CNews] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Mediaoù mirour]] [[Rummad:Chadennoù skinwel Bro-C'hall]] e9gomo0wqtxc9c9dvtetmcztgjx7wer 2203518 2203517 2026-11-03T00:11:03Z Pseudo01 87354 /* */ 2203518 wikitext text/x-wiki {{Infobox/Deroù}} {{Infobox/Titl| CNews|FC0000|talbenn skinwel}} {{Infobox/Skeudenn|Logo CNews 2016.svg|Logo ar chadenn|180}} {{Infobox/Istitl|Chadenn skinwel}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Krouet|D'ar 4 a viz Du 1999}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Perc'henn|[[Canal+|Strollad Canal+]] (Bolloré)}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Lugan|{{lang|fr|La liberté d'expression n'a jamais fait autant parler}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Yezh|[[galleg]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Bro orin|{{Bro-C'hall}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Statud|Chadenn brevez vroadel}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Chadennoù c'hoar|[[Canal+]], [[C8]], [[CStar]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Lec'hienn|[https://www.cnews.fr/ www.cnews.fr]}} {{Infobox/Istitl|Skignañ}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Analogel|Ket {{Nann}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|niverel (TNT)|Ya {{Ya}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Loarell|Ya {{Ya}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Fun|Ya {{Ya}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|IPTv|Ya {{Ya}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Web|Ya {{Ya}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Takad skignañ|{{Bro-C'hall}}<br>{{Suis}}<br>{{Belgia}}<br>{{Luksembourg}}<br>{{Monako}}<br>{{Andorra}} }} {{Infobox/Dibenn}} '''CNews''' (berradur ''Canal News''), anvet '''I-Télévision''' ha goude-se '''I-Télé''' en e a-raok (skrivet raloc'h '''iTélé''' pe '''I>Télé'''), zo ur chadenn skinwel c'hall keleier dizehan. Perc'hennet eo gant ar strollad [[Canal+]], ur skourr eus ar strollad [[Vivendi]], perc'hennet dre an ti-eskemm gant [[Bolloré]], renet gant [[Vincent Bolloré]]. Ar chadenn skinwel a oa bet adanvet CNews d'ar [[27 a viz C'hwevrer]] [[2017]] da 5 h 58, an adenvel a oa bet stanket dre an harz-labour hirañ abaoe krouidigezh ar chadenn. Normalamant an anv nevez a oa da dalvezout adalek ar 24 a viz Here 2016. An anv Canal News a implij ar ger « Canal » hag a vez adkavet e chadennoù all ar strollad evel [[C8 (chadenn skinwel)|C8]] (D8 a-raok) ha CStar (D17 a-raok). An anvioù nevez roet d'an teir chadenn skinwel digoust a zo un doare anat da dostaat anezho diouzh ar strollad Canal+ ha neuze diouzh ar chadennoù da baeañ. E 2024 e oa deuet CNews da vezañ, evit ar wech kentañ en e istor, ar chadenn kelaouiñ kentañ e [[Bro-C'hall]] dirak [[BFM TV]] hervez Médiamétrie<ref>{{fr}} [https://www.lemonde.fr/politique/article/2024/06/03/cnews-passe-en-tete-des-chaines-d-info-detronant-bfm-tv_6237087_823448.html CNews passe en tête des chaînes d’info, détrônant BFM-TV], ''[[Le Monde]]'', D'an 3 a Mezheven 2024</ref>. [[Restr:Régie mobile I Télé 2013.JPG|thumb|E 2013 ur c'hamion I-Télé gant al logo Canal+ a-us.]] == Logoioù == <gallery> Restr:ITELE logo 2013.png|Logo ar chadenn adalek ar {{Deiziad|26|Eost|2013|er skinwel}} betek ar {{Deiziad|26|C'hwevrer|2017|er skinwel}}. Restr:Canal News logo.svg|Logo CNews abaoe ar {{Deiziad|27|C'hwevrer|2017|er skinwel}}. </gallery> == Liammoù diavaez == * [http://www.cnews.fr/ Lec'hienn ofisiel CNews] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Mediaoù mirour]] [[Rummad:Chadennoù skinwel Bro-C'hall]] a6d3x754kua2osvjyqq549va7d623co 2203519 2203518 2026-11-03T00:12:25Z Pseudo01 87354 /* Logoioù */ 2203519 wikitext text/x-wiki {{Infobox/Deroù}} {{Infobox/Titl| CNews|FC0000|talbenn skinwel}} {{Infobox/Skeudenn|Logo CNews 2016.svg|Logo ar chadenn|180}} {{Infobox/Istitl|Chadenn skinwel}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Krouet|D'ar 4 a viz Du 1999}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Perc'henn|[[Canal+|Strollad Canal+]] (Bolloré)}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Lugan|{{lang|fr|La liberté d'expression n'a jamais fait autant parler}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Yezh|[[galleg]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Bro orin|{{Bro-C'hall}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Statud|Chadenn brevez vroadel}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Chadennoù c'hoar|[[Canal+]], [[C8]], [[CStar]]}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Lec'hienn|[https://www.cnews.fr/ www.cnews.fr]}} {{Infobox/Istitl|Skignañ}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Analogel|Ket {{Nann}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|niverel (TNT)|Ya {{Ya}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Loarell|Ya {{Ya}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Fun|Ya {{Ya}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|IPTv|Ya {{Ya}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Web|Ya {{Ya}}}} {{Infobox/Linenn gemmesk|Takad skignañ|{{Bro-C'hall}}<br>{{Suis}}<br>{{Belgia}}<br>{{Luksembourg}}<br>{{Monako}}<br>{{Andorra}} }} {{Infobox/Dibenn}} '''CNews''' (berradur ''Canal News''), anvet '''I-Télévision''' ha goude-se '''I-Télé''' en e a-raok (skrivet raloc'h '''iTélé''' pe '''I>Télé'''), zo ur chadenn skinwel c'hall keleier dizehan. Perc'hennet eo gant ar strollad [[Canal+]], ur skourr eus ar strollad [[Vivendi]], perc'hennet dre an ti-eskemm gant [[Bolloré]], renet gant [[Vincent Bolloré]]. Ar chadenn skinwel a oa bet adanvet CNews d'ar [[27 a viz C'hwevrer]] [[2017]] da 5 h 58, an adenvel a oa bet stanket dre an harz-labour hirañ abaoe krouidigezh ar chadenn. Normalamant an anv nevez a oa da dalvezout adalek ar 24 a viz Here 2016. An anv Canal News a implij ar ger « Canal » hag a vez adkavet e chadennoù all ar strollad evel [[C8 (chadenn skinwel)|C8]] (D8 a-raok) ha CStar (D17 a-raok). An anvioù nevez roet d'an teir chadenn skinwel digoust a zo un doare anat da dostaat anezho diouzh ar strollad Canal+ ha neuze diouzh ar chadennoù da baeañ. E 2024 e oa deuet CNews da vezañ, evit ar wech kentañ en e istor, ar chadenn kelaouiñ kentañ e [[Bro-C'hall]] dirak [[BFM TV]] hervez Médiamétrie<ref>{{fr}} [https://www.lemonde.fr/politique/article/2024/06/03/cnews-passe-en-tete-des-chaines-d-info-detronant-bfm-tv_6237087_823448.html CNews passe en tête des chaînes d’info, détrônant BFM-TV], ''[[Le Monde]]'', D'an 3 a Mezheven 2024</ref>. [[Restr:Régie mobile I Télé 2013.JPG|thumb|E 2013 ur c'hamion I-Télé gant al logo Canal+ a-us.]] == Logoioù == <gallery> Restr:ITELE logo 2013.png|Logo ar chadenn adalek ar {{Deiziad|26|Eost|2013|er skinwel}} betek ar {{Deiziad|26|C'hwevrer|2017|er skinwel}}. Restr:Logo CNews 2016.svg|Logo CNews abaoe ar {{Deiziad|27|C'hwevrer|2017|er skinwel}}. </gallery> == Liammoù diavaez == * [http://www.cnews.fr/ Lec'hienn ofisiel CNews] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Mediaoù mirour]] [[Rummad:Chadennoù skinwel Bro-C'hall]] h8szasv2992z2sv4h3idr5kl0c0vjik 0 139901 2203492 2203437 2026-11-02T20:10:53Z Arko 540 Fazi broadelezh 2203492 wikitext text/x-wiki {{Danvez pennad}} {{Infobox Sinema (tud) | anv = Damien Bazin | skeudenn = Damien_Bazin_2023.jpg | ment ar skeudenn = 200px | alc'hwez = Damien Bazin e [[2023]] | anv ofisiel = Damien<br>Le Bagousse | lesanv = | deiziad ganedigezh = {{Deiziad|18|Genver|1994}} | lec'h ganedigezh = [[Gwened]], [[Breizh]] | broadelezh = {{Breizh}} | micher = Filmaozer<br>Luc'hskeudenner }} '''Damien Bazin''', ganet d'an [[18 a viz Genver]] [[1994]] e [[Gwened]], a zo ur filmaozer, senarioer hag ul luc'hskeudenner breizhat. == Filmoù == *[[2015]] : ''Alter Ego'' *[[2017]] : ''Et que le reste du monde disparaisse !'' *[[2024]] : ''Les Anges Sauvages *[[2027]] : ''O(Rage)'' {{DEFAULTSORT:Le Bagousse, Damien}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1994]] [[Rummad:Filmaozerien Breizh]] rqq5wagyjlwpw74lvdjno1dv9eo3el5 0 140107 2203451 2187561 2026-11-02T12:54:29Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 3 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203451 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Nanking bodies 1937.jpg|thumb|upright=1.4|Soudard eus Arme Impalaeriezh Japan dirak korfoù Sinaiz [[Lazhadeg|lazhadeget]] e 1937]] '''Lazhadeg Nanjing''' pe '''Gwallerezh Nanjing''' a vez graet eus un hollad [[Torfed brezel|torfedoù brezel]] (lazhadegoù ha [[gwallerezh]]) kaset da benn gant nerzhioù [[lu Impalaeriezh Japan|Arme Impalaeriezh Japan]] war annezidi kêr [[Nanjing]], kêr-benn [[Republik Sina (1912-1949)|Republik Sina]] adalek miz Kerzu 1937 e-kerzh an [[Brezel Sina ha Japan (1937-1945)|Eil brezel etre Japan ha Sina]], goude [[Emgann Nanjing]]. D'ar [[7 a viz Kerzu]] [[1937]], [[Tchang Kai-chek]], e penn ar [[Kuomintang|C'huomintang]], en doa graet eus Nanjing e gêr-benn, a istim ez eo kollet hag a ziviz en em dennañ goude Emgann Shanghai war ali e strategourien alaman. Lezel a ra etre daouarn ur bodad etrebroadel renet gant John Rabe. koulskoude e chom eno un arme 100 000 den dister o gourdonerezh, renet gant [[Tang Shengzhi]], dezhe da gefridi kas da benn politikerezh an douar devet. Evit miret ouzh ar siviled a guitaat kêr e ro [[Tang Shengzhi]] urzh da wardañ dorojoù kêr, evel oulennet gant Tchang. Stanket eo an hentoù ivez gant ar soudarded. Distruj a reont ar bigi ha deviñ ar c'hêriadennoù, kuit ma tec'hfe ur bern tud. Al lazhadeg a badas c'hwec'h sizhun adalek an [[13 a viz Kerzu]] [[1937]], devezh aloubadenn Nanjing gant Japaniz. E-pad ar mare-se, soudarded Arme Impalaeriezh Japan o deus lazhet trevourien ha prizonidi sinaat dizarmet. Istimañ a reer e voe lazhet etre 40 000 ha 300 000 den, ha gwallet etre 20 000 ha 80 000 a vaouezed hag a vugale<ref>Iris Chang, The Rape of Nanking, p. 6.</ref>. Diaes eo gouzout ar wirionez dre ma voe kuzhet pe distrujet dielloù arme Bro-Japan a-raok kodianidigezh ar vro e [[1945]]. An istorourien n'int ket deuet a-benn betek-henn da c'houzout an niver a dud lazhet. Al [[Lez-varn milourel etrebroadel evit ar Reter-Pellañ]] e [[Tokyo]] a istime e [[1946]] e oa bet ouzhpenn 200 000 Sinaad lazhet e-pad an darvoud. Evit gouarnamant Sina e voe lazhet 300 000 den, hervez ar pezh a voe embannet gant [[Lez-varn torfedoù-brezel Nanjing]] e [[1947]]. Hervez Istourien japanat e vefe bet etre 40 000 ha 200 000 den lazhet. Abaoe ar [[bloavezhioù 1980]] ez eus tabut bras e-touez an istorourien a-fet an niver a dud lazhet. Ur skoilh eo chomet an darvoud-se en darempredoù etre Sina ha Japan betek an deiz-a-hiziv. Diouzh un tu, gouarnamant Sina a vez tamallet dezhañ c'hwezhañ ar sifroù gwirion gant kalz Japaniz. Diouzh un tu all e vez nac'herien ha broadelourien Japan o vont betek embann ez eo un darvoud ijinet gant Sina evit ar [[propaganda]]. [[Restr:Contest To Cut Down 100 People.jpg|thumb|Ur pennad a-zivout ar "[[Kevezadenn evit lazhañ 100 den gant ur c'hleze|Gevezadenn evit lazhañ 100 den gant ur c'hleze]]" embannet en ''[[Tokyo Nichi Nichi Shimbun]]''. An titl a embann, "Rekord ampart' (e-pad ar gevezadenn da zibennañ 100 den) – Mukai 106–105 Noda – an daou anezho eil letananted"<ref>{{cite web|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fl20080810x1.html|title=War and reconciliation: a tale of two countries|publisher=The Japan Times Online|accessdate=2011-03-06}}</ref>.]] === Anvet eo ar priñs Asaka komandant === [[restr:Asakanomiya yasuhiko.jpg|thumb|left|upright|Ar priñs [[Yasuhiko Asaka]] e 1940.]] En un notenn eus ar Palez, [[Hirohito]] a zisklêr n'eo ket mat emzalc'h ar priñs [[Asaka Yasuhiko]], ezel eus tiegezh an impalaer hag eontr [[Hirohito]]. Urzh a ro dezhañ da vont da Nankin da vezañ pardonet<ref>{{Ouvrage |langue=en |prénom1=David |nom1=Bergamini |titre=''Japan's Imperial Conspiracy'' |éditeur= |année= |passage=23 |isbn=}}.</ref>. D'ar 5 a viz Kerzu, Asaka a guita [[Tokyo]] dre garr-nij hag erruout a ra war an talbenn tri devezh goude. Kejañ a ra gant komandanted ar rannoù-arme, al letananted-jeneral [[Kesago Nakajima]] ha [[Heisuke Yanagawa]], a ro da choût dezhañ ez eo hogos kelc'hiet gant ar soudarded japanat an 300 000 den eus bagadoù arme Bro-Sina e-kichen Nanjing hag e soñjont ez eo prest Sinaiz d'en em rentañ hervez an atroperezh kentañ<ref>=David Bergamini, ''Japan's Imperial Conspiracy'', p. 24.</ref>. Roet en defe ar priñs Asaka an urzh da "lazhañ holl ar brizonidi", abalamour d'an torfedoù sevenet a-raok ha goude an emgann<ref name="Chen, World War II Database">Chen, World War II Database.</ref>. Darn eus an istorourien a soñj e vefe bet sinet gant ar priñs Asaka an urzh roet d'ar soudarded e Nanjing da lazhañ "holl ar brizonidi"<ref>David Bergamini, ''Japan's imperial Conspiracy'', 1971, p. 24.</ref>. Hervez lod all e vefe bet kaset gant al letanant-koronal [[Isamu Chō]], eil-a-gamp ar priñs Asaka, gant sinadur ar priñs, hep ma oufe hemañ pe ma vefe aprouet gantañ<ref>Iris Chang, ''The Rape of Nanking'', 1997, p. 40.</ref>. Koulskoude, memes pa vije bet kemeret an diviz-se gant Chō e-unan, ne oa ket roet an urzh da baouez gant al lazhadeg gant ar priñs Asaka a oa an den e karg en un doare ofisiel. Pa zegouezh ar jeneral [[Iwane Matsui|Matsui]] e kêr pevar devezh goude deroù al lazhadeg e ro urzhioù strizh da lakaat al lazhadeg da baouez{{Daveoù a vank}}. Rendael zo diwar-benn kiriegezh ar priñs Asaka el lazhadeg met tamall a reer kiriegezh al lazhadegoù hag an torfedoù kaset da benn e-pad aloubadeg Sina ouzh an impalaer [[Hirohito]] a aprouas kinnig an Arme impalaerel da chom hep doujañ al lezennoù etrebroadel war dalc'h ar brizonidi evit ar soudarded sinaat, d'ar 5 a viz Eost 1937<ref>[[Akira Fujiwara]], ''Nitchû Sensô ni Okeru Horyo Gyakusatsu'', Kikan Sensô Sekinin Kenkyû 9, 1995, {{p.|22}}.</ref>. == Al lazhadeg == Hervez testeni Kornôgiz ha Sinaiz bet e Nanjing, e-doug ar c'hwec'h sizhun goude kemeridigezh kêr, e sevenas soudarded Bro-Japan palforsioù, muntroù, laeroñsioù, tangwalloù ha torfedoù brezel all. Lod eus an testenioù-se a zeu eus an estrenien o doa choazet chom e kêr da wareziñ ar siviled sinaat, skridoù [[John Rabe]] ha re an Amerikanez [[Minnie Vautrin]] dreist-holl. Danevelloù all zo eñvorennoù tud chomet bev war-lerc'h al lazhadeg, skridoù kazetennerien (Kornôgiz ha Japaniz), met ivez deizlevrioù soudarded. Dont a reas ar misioner amerikan [[John Magee]] a-benn da sevel ur film e 16 mm ha kentañ poltredoù al lazhadeg. Ur strollad divroidi estren renet gant John Rabe a sav ur bodad etrebroadel ennañ 15 den d'an 22 a viz du hag a sav kartenn Takad surentez Nanjing da wareziñ ar siviled e-barzh kêr. Dastum a reas Rabe hag ar misioner stadunanat [[Lewis S. C. Smythe]], sekretour ar Bodad etrebroadel ha kelenner war ar [[sokiologiezh]] e skol-veur Nanjing, torfedoù soudarded Japan ha sevel klemm e kannati Impalaeriezh Bro-Japan. === Palforserezh === [[restr:Killednanjing.jpg|thumb|Poltred tennet e [[Xuzhou]], warnañ korf ur vaouez disakret er memes doare hag an hini deskrivet e pempvet kaz film [[John Magee]].]] [[restr:Horrible death, Nanking Massacre.jpg|thumb|Pempvet kaz film [[John Magee]] : d'an 13 a viz Kerzu 1937, war-dro 30 soudard japanat a vuntr 9 eus 11 annezad an ti Nnn 5 e Xinlukou. Gwallet eo ur vaouez hag he div grennardez ha Japaniz a sank ur voutailh e penn ur vazh en o [[forzh]]. Kountellet eo ur verc'hig eizh vloaz met chom a ra bev gant he c'hoar. Adkavet int bev div sizhunvezh diwezhatoc'h goude muntr ar vaouez gozh a weler war ar poltred. Gallout a reer gwelet ivez korf ar verzherien war ar poltred<ref>John G. Gagee, Case 9, Film 4, Folder 7, Box 263, Record Group 8, Special Collection, Yale Divinity School Library, cité dans [https://books.google.ca/books?id=rRD_fXL3_swC&pg=PA118&lpg=PA118&dq=%22hsia+was+dragged+out+from+under+a+table%22&source=bl&ots=l9LHpwftok&sig=byHnkbWE8-BMjOd8o7T5RiVA8e0&hl=zh-CN&ei=Sg5rTOecHsL6lwfNyM0Y&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CCEQ6AEwAg#v=onepage&q=ha%20husband&f=false Suping Lu, ''They were in Nanjing: the Nanjing Massacre witnessed by American and British nationals''. Hong Kong University Press, 2004].</ref>{{,}}<ref>{{Ouvrage|langue=en|titre=''John Rabe, Erwin Wickert. 'The good man of Nanking: the diaries of John Rabe'''. A.A. Knopf, 1998. page 281-282|éditeur=Books.google.com|date=08/09/2008|isbn=|lire en ligne=https://books.google.com/books?id=amxwAAAAMAAJ&q=hsia+|consulté le=06/03/2011}}.</ref>.]] Al [[Lez-varn milourel etrebroadel evit ar Reter-Pellañ]] he deus istimet e oa bet gwallet war-dro 20 000 plac'h, en o zouez merc'hedouigoù ha maouezed kozh. Skol-veur Yalea lavar e voe ouzhpenn 80 000 maouez gwallet<ref>"[https://news.yale.edu/1997/01/17/nanking-massacre Nanking Massacre]". Yale University. 1997</ref><ref>[http://www.ibiblio.org/hyperwar/PTO/IMTFE/IMTFE-8.html Paragraph 2, p. 1012, Judgment International Military Tribunal for the Far East]</ref> . Antreal a rae ar soudarded en tier en un doare sistematek, ha tennañ ar maouezed er-maez evit o gwallañ a-stroll<ref>''[https://web.archive.org/web/20140807040825/http://museums.cnd.org/njmassacre/njm-tran/ Japanese Imperialism and the Massacre in Nanjing]'' : Chapter X : Widespread Incidents of Rape, Museums.cnd.org, 2011.</ref>. Ur wezh gwallet e vezent lazhet, a-daolioù baionetez alies, a-wezhioù goude bezañ bet muturniet<ref>« ''A Debt of Blood: An Eyewitness Account of the Barbarous Acts of the Japanese Invaders in Nanjing'' », 7 février 1938, ''Dagong Daily'', Wuhan edition [https://web.archive.org/web/20120324084900/http://museums.cnd.org/njmassacre/njm-tran/njm-ch10.htm Museums.cnd.org].</ref>, pe bezañ gouzañvet jestroù barbar, evel ar re a oa adkavet gant pep a vazh bambouz hir<ref>Military Commission of the Kuomintang, Political Department: « A True Record of the Atrocities Committed by the Invading Japanese Army », juillet 1938 [https://web.archive.org/web/20120324084900/http://museums.cnd.org/njmassacre/njm-tran/njm-ch10.htm Museums.cnd.org].</ref> pe traezoù all sanket en o forzh. D'an 19 a viz Kerzu 1937 e skrive ar James M. McCallum en e zeizlevr : {{Quotation|<q> N'ouzon ket pezavare e paouezo. Morse ne'm eus klevet pe lennet anv eus kement a gruelded. Palforserezh ! Palforserezh ! Palforserezh ! Istim a reomp ez eus war-dro 1000 d'an nebeutañ bep noz ha kalz diouzh an deiz. Pa vez an disterañ eneberezh pe kement tra a denn ouzh rebecherezh, un taol baionetez pe ur bolod… Histerek eo an dud… Kaset e vez ar maouezed bep beure, kreisteiz ha noz. Evit doare ez eo dieub holl an arme japanat da vont ha da zont ha d'ober pezh a gar. </q>|Hua-ling Hu, ''American Goddess at the Rape of Nanking: The Courage of Minnie Vautrin'', 2000, p. 97.}} D'ar 7 a viz Meurzh 1938, Robert O. Wilson, ur surjian eus an hospital stadunanat en Takad surentez a skriv en ul lizher d'e familh : "un istimadur evezhiek eus an niver a dud diskaret difrom-kaer a dizh war-dro 100 000, en zouez evel-just ar miliadoù a soudarded o doa dilezet o armoù<ref>''Documents on the Rape of Nanking'', p. 254.</ref>. Setu amañ div arroudenn tennet eus lizheroù eus ar 15 hag an 18 a viz Kerzu 1937 d'e diegezh : {{Quotation|<q> Spouronus est al lazhadeg siviled. Gallout a rafen skrivañ pajennoù kazioù palforserezh ha kruelded hogos digredus. Daou zen baionetezetaet eo an holl zo chomet bev eus ur strollad seizh skuber a oa azezet war o c'hador pa oa degouezehet soudarded Bro-Japan o deus lazhet pemp anezhe ha gloazet an daou zo deuet a-benn da gavout hent an hospital. </q>}} {{Quotation|<q> Lezit-me kontañ darvoudoù zo c'hoarvezet an daou zevezh diwezhañ. En noz tremen e oa distrujet ti unan eus implijid sinaat ar skol-veur ha div vaouez a oa kar dezhañ zo bet gwallet. Div verc'h, dezho war-dro 16 vloaz zo bet gwallet betek ar marv en ur c'hamp repuidi. Er skol-veur m'emañ 8000 den eo deut Japaniz dek gwezh e-pad an noz, en ur bignat dreist ar voger, da laerezh boued, dilhad ha da wallañ hervez o flijadur. Darc'haouet o deus pemp taol baionetez d'ur paotrig eizh vloaz, unan anezhe er stomog, aet ul lodenn eus e ''[[omentum]]'' er-maez e gof. Chom a ray bev a gav din. </q>|Kaiyuan Zhang, ''Eyewitness to Massacre: American Missionaries Bear Witness to Japanese Atrocities in Nanjing'', M. E. Sharpe, 2001.}} En deizlevr a zalc'h e-pad an arsailh ha dalc'hidigezh kêr gant ar Japaned, [[John Rabe]] a rent kont eus euzhadennoù ar Japaniz. Evel-se d'ar c'hentañ e skriv : {{Quotation|<q> Daou soudard japanat zo pignet dreist moger ar jardin hag a oa war-nes dont-tre en hon ti. Pa'm eus gwelet anezhe eo fellet dezhe reiñ da grediñ o doa gwelet soudarded sinaat tremen dreist ar voger. Pa'm eus diskouezet dezhe ma arouez eus ar strollad ez int aet kuit war o giz, dre ar memes hent. En unan eus an tier eus ar straed strizh a dremen a-dreñv moger ma jardin ez eus bet gwallet ur vaouez a zo bet gloazet da-c'houde en he gouzoug gant un taol baionetez. deut on a-benn da gavout un ambulañs da gas anezhi da ospital Kulou… En noz tremen o deus disklêriet hogos 1000 maouez ha plac'h bezañ bet gwallet, en o zouez ur c'hant bennak e skolaj merc'hed Ginling. Ne glever anv nemet a balforsadurioù. Pa fell d'ar priedoù pe d'ar breudeur mirout ouzh ar palforsadur ez int diskaret. Kement a glevit hag a welit n'eo nemet kruelded ha loeniaj soudarded Bro-Japan. </q>|Woods, 1998, p. 77.}} Testenioù zo eus soudarded japanat a redie an tiegezhioù da seveniñ oberoù [[gwadorged]]<ref name=RapeOfNankingP95>Iris Chang, ''The Rape of Nanking'', Penguin Books, 1997, p. 95.</ref>. Rediet e oa ar vibien da wallañ ar mammoù hag an tadoù da wallañ o merc'hed. Gwallet ez eus bet ur vaouez dougerez gant meur a Japanad ha gwilioudet he deus un nebeud eurvezhioù goude. Evit doare e oa yac'h ha divac'hagn ar bugel<ref>Robert B. Edgerton, ''Warriors of the Rising Sun''.</ref>. Menec'h ivez a oa rediet da wallañ merc'hed. === Lazhadegoù trevourien === [[Restr:Boy killed in Nanking massacre.jpg|thumb|Paotr lazhet gant Japaniz a-daolioù troad fuzuilh, abalamour ma n'en doa ket tennet e dog.]] D'an 13 a viz Kerzu 1937 e skriv Rabe en e zeizlevr : {{Quotation|<q> N'eo nemet pa dremener dre gêr e komprener amplded an distrujoù. Kavout a reomp kelanoù pep 100 pe 200 metr. Korfoù ar siviled on chomet da gompren enne o doa toulloù bolodoù en o c'hein. O tec'het e oa an dud-se moarvat ha lazjet int bet dre dreñv. Kerzhout a ra Japaniz a-dreuz kêr a-strolladoù dek pe ugent soudard ha preizhañ ar stalioù (…). Gwelet em eus anezhe gant ma daoulagad rak preizhet o deus tavarn hor bouloñjer alaman ''Herr'' Kiessling. Drastet eo bet leti Hempel, evel kement stal zo e straedoù Chung Chang ha Taiping. </q>|Woods, 1998, p. 67.}} D'an 10 a viz C'hwevrer 1938, sekretour legati kannati Alamagn, [[Georg Rosen|Rosen]], a skriv d'e vinistrerezh an aferioù estren diwar-benn ur film troet e miz Kerzu gant [[John Magee]] hag a ro ali da brenañ anezhañ. Setu amañ un arroudenn eus e lizher hag a zeskriv poltredoù zo. Emañ al lizher e dielloù politikel Ministrrezh an aferioù estren e [[Berlin]]. {{Quotation|<q> E-pad ren ar spont japanat e Nankin – hag a gendalc'h forzh penaos hiziv d'ur feur digredus – John Magee, ezel eus mision an Iliz eskobel amerikan zo amañ abaoe hogos pemp bloaz warn-ugent, en deus filmet skeudennoù zo un testeni fraezh eus an euzhadennoù kaset da benn gant Japaniz… Emaomp bremañ o vont da c'hortoz ha gwelet ma teuio ofiserien uhel Bro-Japan a-benn, evel m'o deus prometet, da herzel gwalloberoù o soudarded, a gendalc'h c'hoazh hiziv. </q>|Woods, 1998, p. 187}} {{Quotation|<q> D'an 13 a viz Kerzu, war-dro 30 soudard zo deuet da di Sinaiz, 5 straed Hsing Lu Koo, e karter gevred Nanjing hag o deus goulennet digor. Digoret e oa an nor gant ar perc'henn, ur musulmad anvet Ha. Lazhet o deus anezhañ diouzhtu gant un taol revolver hag ar wreg Ha ivez, a oa aet war bennoù he daoulin dirazo goude marv he fried, da aspediñ anezhe da chom hep lazhañ den ebet. Goulennet he doa ar wreg perak o doa lazhet he gwaz ha diskaret o deus anezhi. Stlejet eo bet ar wreg Hsia a-zindan an daol e sal an ostizien el lec'h m'he doa klasket kuzhat gant he babig bloaz. Goude bezañ bet diwisket ha gwallet gant un den pe muioc'h, he deus paket un taol baionetez er brennid ha sanket ez eus bet ur voutailh en he forzh goude. Lazhet eo bet ar c'hrouadur a-daolioù baionetez. Darn eus ar soudarded zo aet goude er pezh e-kichen, ma oa tud ar wreg Hsia, dezho 76 ha 74 vloaz, hag he div verc'h 16 ha 14 vloaz. Klasket he deus ar vamm-gozh gwareziñ an div blac'h diouzh ar soudarded. Lazhet eo bet gant un tenn revolver. Kemeret en deus an tad-kozh korf e wreg en e zivrec'h ha lazhet eo bet. Diwisket eo bet an daou blac'h goude, gwallet eo bet an hini henañ gant 2 pe 3 gwaz hag an hini yaouankañ gant tri den. Kontellet eo bet ar plac'h koshañ ha sanket ez eus bet ur vazh en he forzh. Tapet he deus an hini yaouankañ taolioù baionetez met espernet eo bet dezhi lod spouronus he mamm hag he c'hoar. Taolioù baionetez zo bet roet war-lerc'h d'ur choar all dezhi 7-8 vloaz a oa ivez er pezh. Muntroù diwezhañ an ti-se eo re daou vugel an Haed, dezho 4 ha 2 vloaz. Lazhet eo bet an hini koshañ gant ur vaionetez hag ar yaouankañ gant ur c'hleze. </q>|Woods, 1998, p.281}}. <!-- D'ar 5 a viz C'hwevrer 2009, Lez-uhel bro-Japan he deus kondaonet Shyudo Higashinakano hag embanner ''Tendensha'' da baeañ 4 milion [[yen]] a zigoll da Shuqin Xia a lavar eo ar plac'h 7-8 vloaz a weler e film Magee. Dic'houest e oa Higashinakano da brouiñ n'eo ket plac'h ar film ha n'eo ket bet test eus lazhadeg Nanjing, er c'hontrol eus ar pezh a lavar en e levr, ''Chinese hail Nanjing massacre witness' libel suite victory'', [http://english.peopledaily.com.cn/90001/90776/90883/6587967.html english.peopledaily.com.cn], ''Author on Nanjing loses libel appeal'', {{lien brisé|consulté le=2017-06-10|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20090207b2.html|titre=search.japantimes.co.jp}}.}}--> Muntret e veze ar maouezed dougerez a-daolioù baionetez en o c'hof, goude bezañ bet gwallet a-wezhioù. Tang Junshan, test eus unan eus lazhadegoù kaset da benn gant arme Bro-Japan a lavar ar pezh en deus gwelet : {{Quotation|<q> Seizhved ha diwezhañ den ar renkennad a oa ur vaouez dougerez. Kavout a rae d'ar soudard e oa koulz gwallañ anezhi a-raok he lazhañ, neuze e tennas anezhi eus ar strollad da vont d' ul lec'h un dek metr ac'hano. E-keit ha ma o klask gwallañ anezhi e harzas ar vaouez gant nerzh … Hag ar soudard da vountañ e vaionetez en he c'horf. Leuskel a reas un taol-kri pa zeuas he bouzelloù er-maez. Goude, ar soudard a gountellas ar grouell, anat kordenn e vegel da welet hag a daolas anezhi a-gostez. </q>|Celia Yang, "The Memorial Hall for the Victims of the Nanjing Massacre: Rhetoric in the Face of Tragedy"<ref>[http://bootheprize.stanford.edu/0506/PWR-Yang.pdf « The Memorial Hall for the Victims of the Nanjing Massacre: Rhetoric in the Face of Tragedy »]</ref>, 2006.}} Hervez Sho Mitani, veteran eus ar morlu : "Implijout a rae an arme un taol trompilh a dalveze "Lazhit holl Sinaiz a dec'h"<ref>« ''Japan's Last Vets of Nanking Massacre open up'' », [https://news.yahoo.com/s/afp/20100516/wl_asia_afp/japanchinahistoryfilmnanking News! Yahoo].</ref>. Miliadoù zo bet kaset ha lazhet en un toull anvet "Fozell an dek mil korf", ur c'hlaz dezhañ 300 m. hider ha 5 m led. Daoust ma n'eus bet dalc'h kont ebet anezhe, istimadurioù an niver a dud douaret er c'hlaz-se a ya eus 4000 betek 20 000 den. Koulskoude e soñj ar pep brasañ eus an enklaskerien hag an istourien ez eus bet muioc'h evit 12 000<ref>{{pdf}} Celia Yang, [https://web.archive.org/web/20070612003745/http://bootheprize.stanford.edu/0506/PWR-Yang.pdf « ''The Memorial Hall for the Victims of the Nanking Massacre: Rhetoric in the Face of Tragedy'' »], 2006 ; extrait de James Yin, ''The Rape of Nanking: An Undeniable History in Photographs'', Chicago, Innovative Publishing Group, 1996, p. 103.</ref>. === Lazhadeg eneplezenn ar brizonidi brezel === [[Restr:Chinese to be beheaded in Nanking Massacre.jpg|thumb|[[Prizoniad brezel]] sinaat dibennet gant un ofiser japanat gant ur sabrenn e-pad lazhadeg Nanjing.]] D'ar 6 a viz Eost 1937, e aprouas ministrerezh an arme ur c'hinnig a-berzh e arme da lemel ar redioù roet gant al lezennoù etrebroadel war an doare d'ober war-dro ar brizonidi sinaat. Aliañ a raed ivez an ofiserien da baouez d'ober gant ar ger "Prizoniad brezel"<ref>Akira Fujiwara ''Nitchû Sensô ni Okeru Horyotoshido Gyakusatsu'' ''Kikan Sensô Sekinin Kenkyû'', levrenn 9, p. 22, 1995.</ref>. Kerkent ha ma kouezhas kêr e krogas ar Japaned da glask ar soudarded e-touez ar miliadoù a wazed yaouank paket gante. Kalz anezhe a oa degaset e-kichen ar [[Yangtze]], ha lazhet gant mindrailherezoù. Ar pezh a seblant bezañ ar brasañ lazhadeg a soudarded sinaat a oa kaset da benn war glannoù ar stêr d'an 18 a viz Kerzu. Tremen a reas soudarded Bro-Japan ar pep brasañ eus ar beurevezh o stagañ daouarn ar brizonidi asambles ha da noz e rannjont anezhe e peder linenn a-raok tennañ warne. Divarrek da dec'het, ar brizonidi ne c'hallent ober nemet youc'hal ha kouezhañ. Tennañ a reas ar mindrailherezoù e-pad un eurvezh. Peurlazhet e oa ar soudarded unan-hag-unan a-daolioù baionetez. Taolet e oa kalz korfoù er stêr [[Yangtze]] da-c'houde. Istim a reer e oa lazhet war-dro 57 500 prizoniad brezel eno. 1300 soudard ha sivil a oa bodet e-kichen an nor Taiping ha lazhet. Lakaet e oant da darzhañ gant minoù, ha goude e oa saotret tireoul warne a-raok o deviñ. An nebeud re chomet bev a oa lazhet a-daolioù baionetez<ref name="Taiping">{{Article|langue=en|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7140357.stm |titre=Nanjing remembers massacre victims |périodique=BBC News |date=13/12/2007|consulté le=13/12/2007|prénom1=Michael |nom1=Bristow}}.</ref>. F. Tillman Durdin hag Archibald Steele, daou gazetenner amerikan, o deus gwelet korfoù soudarded sinaat berniet war hogos daou vetr uhelder e-kichenn Dor Yijiang en norzh. Durdin, a labour evit an ''[[New York Times]]'' a ra un droiad e kêr a-raok kuitaat anezhi. Klevet a ra tennoù mindrailherezioù ha gwelet souarded japanat o lazhañ hogos 200 Sinaad e dek munut. Daou zevezh diwezhatoc'h, en e bennad en ''New York Times'', e tisklêr ez eo leun a stradoù a gorfoù siviled, en o zouez maouezed ha bugale<ref>Hua-ling Hu, ''[[American Goddess at the Rape of Nanking: The Courage of Minnie Vautrin]]'', 2000, p. 77.</ref>. Hervez testeni ar misioner Ralph L. Phillips eus bodad enklask '''l'assemblée d'état des États-Unis''' e oa rediet da sellet e-keit ha ma oa digroc'henet ur soudard sinaat ha ma fritet e galon hag e avu hag e tebred anezhe<ref>''CBI Roundup'', 16 décembre 1943, ''Rape of Nanking described by Missionary'', [https://web.archive.org/web/20110723045856/http://cbi-theater-1.home.comcast.net/~cbi-theater-1/roundup/roundup121643.html cbi-theater-1.home.comcast.net].</ref>. === Laeronsioù ha tangwalloù === Distrujet e oa un drederenn eus kêr gant tangwalloù plantet a-ratozh. Hervez testenioù zo, soudarded Bro-Japan a c'hwezh an tan e savadurioù nevez savet ar gouarnamant, met ivez e tier kalz siviled. Distrujet e oa ar bras eus ar vro er-maez mogerioù kêr. Preizhañ a ra ar soudarded paourien koulz ha pinvideien. An diouer a eneberezh eus ar soudarded hag ar siviled e Nanjing a dalvez evit ar soudarded japanat ez int frank da breizhañ pinvidigezhioù kêr<ref name=RapeOfNankingP162>Iris Chang, ''The Rape of Nanking'', Penguin Books, 1997, p. 162.</ref>. <!-- Le [[17 décembre]], [[John Rabe]] écrit en tant que président du Comité international une plainte à Kiyoshi Fukui, second secrétaire de l'ambassade japonaise. En voici un extrait : {{Début citation}} En d'autres mots, le 13, lorsque vos troupes sont entrées dans la ville, nous avions rassemblé presque toute la population civile dans une zone, dans laquelle il y a eu très peu de destruction par les obus et pas de pillage des soldats chinois, même en pleine retraite… Les 27 Occidentaux de la ville à ce moment et notre population chinoise ont été totalement surpris par le règne de vol, viol et assassinat initié par vos soldats le 14. Tout ce que nous demandons dans notre protestation est que vous restauriez l'ordre au sein de vos troupes et que la vie de la cité redevienne aussi normale que possible. Dans le dernier processus, nous étions heureux de coopérer de quelque façon que ce soit. Mais même la nuit dernière entre 20 et 21 heures lorsque cinq membres Occidentaux de notre personnel et du Comité ont visité la zone pour observer les conditions, nous n'avons trouvé aucune patrouille japonaise soit dans la zone ou à l'entrée<ref name=GoodMan(271-274)>{{harvsp|Woods|1998|p=271}}.</ref>!{{Fin citation}} === Zone de sécurité de Nankin et rôle des étrangers === Les troupes japonaises respectent dans une certaine mesure la zone. Aucun obus n'est tiré sur cette partie de la ville, mis à part certains tirs isolés. Durant le chaos suivant l'attaque de la ville, certaines personnes sont tuées dans la zone de sécurité, mais les crimes perpétrés dans le reste de la ville sont bien plus nombreux. Les soldats japonais commettent toutefois des actions dans la zone de sécurité qui font partie du massacre de Nankin. Le Comité international interpelle un certain nombre de fois l'armée japonaise, par l'intermédiaire de [[John Rabe]] qui utilise sans grand succès sa position de membre du [[Parti nazi]]. Rabe écrit que parfois les Japonais entrent dans la zone à volonté pour enlever des centaines d'hommes et femmes, afin de les exécuter ou de les violer puis de les tuer<ref>{{harvsp|Woods|1998|p=274}}.</ref>. Le {{date|5 février 1938}}, le Comité international transmet à l'ambassade japonaise 450 cas de meurtres, viol et désordres généraux commis par des soldats japonais, qui ont été rapportés après que les diplomates américains, britanniques et allemands sont retournés dans leur ambassade<ref name=Woods275-278>{{harvsp|Woods|1998|p=275–278}}.</ref>. {{Quotation|<q> Cas 5 : dans la nuit du {{date-|14 décembre}}, il y a plusieurs cas de soldats japonais s'introduisant dans des maisons et violant ou enlevant des femmes. Ceci a créé un mouvement de panique et des centaines de femmes sont venues se réfugier dans le campus du collège Ginling hier<ref name=Woods275-278 />. Cas 10 : dans la nuit du {{date-|15 décembre}}, un certain nombre de soldats japonais sont entrés dans l'université de Nankin à Tao Yuen et ont violé {{nobr|30 femmes}} sur place, certaines par six hommes<ref name=Woods275-278 />. Cas 13 : le {{date-|18 décembre}} à 16h, au n° 18 I Ho Lu, des soldats japonais ont demandé une cigarette à un homme et comme il hésitait, un des soldats lui a asséné un coup de baïonnette sur le côté de sa tête. L'homme est maintenant à l'Hôpital universitaire et ne devrait pas survivre<ref name=Woods275-278 />. Cas 14 : le {{date-|16 décembre}}, sept filles (âgées de 16 à {{nobr|21 ans}}) ont été enlevées dans le collège militaire. Cinq sont revenues. Chaque fille a été violée six ou sept fois par jour. Rapporté le {{date-|18 décembre}}<ref name=Woods275-278 />. Cas 15 : il y a environ 540 réfugiés entassés aux 83 et 85 de la rue de Canton… Plus de {{nobr|30 femmes}} et filles ont été violées. Les femmes et les enfants pleurent toutes les nuits. Les conditions hors de la zone sont pires que ce que nous pouvons décrire. S'il-vous-plaît, aidez-nous<ref name=Woods275-278 />. Cas 16 : une fille chinoise du nom de Loh, qui avec sa mère et son frère vivaient dans un centre de réfugiés a reçu une balle en pleine tête par un soldat japonais. Elle avait {{nobr|14 ans}}. Le fait s'est produit près de Kuling Ssu, un temple au bord de la zone pour réfugiés<ref name=Woods275-278 />. Cas 19 : le [[30 janvier]] vers 17h, M Sone (su séminaire théologique de Nankin) a été accueilli avec plusieurs centaines de femmes suppliant de ne pas rentrer chez elles le {{date-|4 février}}. Ils ont dit qu'il n'est pas besoin de retourner chez eux au risque de se faire violer, voler ou tuer. (…) Une vieille femme de {{nobr|62 ans}} est retournée chez elle près de Hansimen et les soldats japonais sont venus pendant la nuit pour la violer. Elle a dit être trop vieille. Donc les soldats l'ont éperonnée avec un bâton. Mais elle a réussi à survivre pour revenir </q>|<ref name=Woods275-278 />.}} Hervez ar mammennoù, Rabe en defe savetaet 200 000 ha 250 000<ref>Liamm torret [http://www.moreorless.au.com/heroes/rabe.html John Rabe], 2017-06-10</ref>. --> === Abegoù al lazhadeg === {{Quotation|<q> N'eus displegadenn anat ebet evit an darvoud spontus-mañ. Soudarded Bro-Japan, esper gante da gaout un trec'h aes, o deus stourmet e-pad mizioù war ar c'hontrol hag o deus betmuioc'h a golloù evit na soñjet kaout. Faezh e oant, droug enne, frustret ha skuizh. Dizifenn e oa ar Sinadezed, ezvezant pe dic'halloud e oa ar wazed. Ar brezel, daoust ma ne oa ket disklêriet, n'he doa pal gwall resis ebet. Marteze e seblante e oa merket holl Sinaiz, forzh peseurt oad pe jener o defe, evel preizhoù. </q>|Jonathan D. Spence, ''The Search for Modern China'', W.W. Norton and Company, 1999, p. 424. {{ISBN|0-393-97351-4}}.}} <gallery widths="150" heights="150" perrow="5"> restr:Chinese civilians to be buried alive.jpg|Prizonidi douaret ez vev<ref>Joseph Chapel, ''[http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/classes/133p/133p04papers/JChapelNanjing046.htm Denial of the Holocaust and the Rape of Nanking]''; 2004.</ref>. restr:Nanjing massacre memorial.jpg|Maen-koun lazhadeg Nanjing. restr:Victims in Nanjing massacre.jpg|Relegoù lazhadeg Nanjing. </gallery> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{Sina goude 1911}} {{Boest Istor Japan}} [[Rummad:Torfedoù brezel]] [[Rummad:Lazhadegoù]] [[Rummad:Istor Sina]] [[Rummad:Istor Japan]] [[Rummad:Lazhadeg Nanjin]] [[Rummad:1937 e Sina]] [[Rummad:Gwalladennoù a-stroll]] kuuuwa6noirgct5vmpbo00zwnld9wr3 2203467 2203451 2026-11-02T15:11:28Z Dishual 612 /* Al lazhadeg */ 2203467 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Nanking bodies 1937.jpg|thumb|upright=1.4|Soudard eus Arme Impalaeriezh Japan dirak korfoù Sinaiz [[Lazhadeg|lazhadeget]] e 1937]] '''Lazhadeg Nanjing''' pe '''Gwallerezh Nanjing''' a vez graet eus un hollad [[Torfed brezel|torfedoù brezel]] (lazhadegoù ha [[gwallerezh]]) kaset da benn gant nerzhioù [[lu Impalaeriezh Japan|Arme Impalaeriezh Japan]] war annezidi kêr [[Nanjing]], kêr-benn [[Republik Sina (1912-1949)|Republik Sina]] adalek miz Kerzu 1937 e-kerzh an [[Brezel Sina ha Japan (1937-1945)|Eil brezel etre Japan ha Sina]], goude [[Emgann Nanjing]]. D'ar [[7 a viz Kerzu]] [[1937]], [[Tchang Kai-chek]], e penn ar [[Kuomintang|C'huomintang]], en doa graet eus Nanjing e gêr-benn, a istim ez eo kollet hag a ziviz en em dennañ goude Emgann Shanghai war ali e strategourien alaman. Lezel a ra etre daouarn ur bodad etrebroadel renet gant John Rabe. koulskoude e chom eno un arme 100 000 den dister o gourdonerezh, renet gant [[Tang Shengzhi]], dezhe da gefridi kas da benn politikerezh an douar devet. Evit miret ouzh ar siviled a guitaat kêr e ro [[Tang Shengzhi]] urzh da wardañ dorojoù kêr, evel oulennet gant Tchang. Stanket eo an hentoù ivez gant ar soudarded. Distruj a reont ar bigi ha deviñ ar c'hêriadennoù, kuit ma tec'hfe ur bern tud. Al lazhadeg a badas c'hwec'h sizhun adalek an [[13 a viz Kerzu]] [[1937]], devezh aloubadenn Nanjing gant Japaniz. E-pad ar mare-se, soudarded Arme Impalaeriezh Japan o deus lazhet trevourien ha prizonidi sinaat dizarmet. Istimañ a reer e voe lazhet etre 40 000 ha 300 000 den, ha gwallet etre 20 000 ha 80 000 a vaouezed hag a vugale<ref>Iris Chang, The Rape of Nanking, p. 6.</ref>. Diaes eo gouzout ar wirionez dre ma voe kuzhet pe distrujet dielloù arme Bro-Japan a-raok kodianidigezh ar vro e [[1945]]. An istorourien n'int ket deuet a-benn betek-henn da c'houzout an niver a dud lazhet. Al [[Lez-varn milourel etrebroadel evit ar Reter-Pellañ]] e [[Tokyo]] a istime e [[1946]] e oa bet ouzhpenn 200 000 Sinaad lazhet e-pad an darvoud. Evit gouarnamant Sina e voe lazhet 300 000 den, hervez ar pezh a voe embannet gant [[Lez-varn torfedoù-brezel Nanjing]] e [[1947]]. Hervez Istourien japanat e vefe bet etre 40 000 ha 200 000 den lazhet. Abaoe ar [[bloavezhioù 1980]] ez eus tabut bras e-touez an istorourien a-fet an niver a dud lazhet. Ur skoilh eo chomet an darvoud-se en darempredoù etre Sina ha Japan betek an deiz-a-hiziv. Diouzh un tu, gouarnamant Sina a vez tamallet dezhañ c'hwezhañ ar sifroù gwirion gant kalz Japaniz. Diouzh un tu all e vez nac'herien ha broadelourien Japan o vont betek embann ez eo un darvoud ijinet gant Sina evit ar [[propaganda]]. [[Restr:Contest To Cut Down 100 People.jpg|thumb|Ur pennad a-zivout ar "[[Kevezadenn evit lazhañ 100 den gant ur c'hleze|Gevezadenn evit lazhañ 100 den gant ur c'hleze]]" embannet en ''[[Tokyo Nichi Nichi Shimbun]]''. An titl a embann, "Rekord ampart' (e-pad ar gevezadenn da zibennañ 100 den) – Mukai 106–105 Noda – an daou anezho eil letananted"<ref>{{cite web|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fl20080810x1.html|title=War and reconciliation: a tale of two countries|publisher=The Japan Times Online|accessdate=2011-03-06}}</ref>.]] === Anvet eo ar priñs Asaka komandant === [[restr:Asakanomiya yasuhiko.jpg|thumb|left|upright|Ar priñs [[Yasuhiko Asaka]] e 1940.]] En un notenn eus ar Palez, [[Hirohito]] a zisklêr n'eo ket mat emzalc'h ar priñs [[Asaka Yasuhiko]], ezel eus tiegezh an impalaer hag eontr [[Hirohito]]. Urzh a ro dezhañ da vont da Nankin da vezañ pardonet<ref>{{Ouvrage |langue=en |prénom1=David |nom1=Bergamini |titre=''Japan's Imperial Conspiracy'' |éditeur= |année= |passage=23 |isbn=}}.</ref>. D'ar 5 a viz Kerzu, Asaka a guita [[Tokyo]] dre garr-nij hag erruout a ra war an talbenn tri devezh goude. Kejañ a ra gant komandanted ar rannoù-arme, al letananted-jeneral [[Kesago Nakajima]] ha [[Heisuke Yanagawa]], a ro da choût dezhañ ez eo hogos kelc'hiet gant ar soudarded japanat an 300 000 den eus bagadoù arme Bro-Sina e-kichen Nanjing hag e soñjont ez eo prest Sinaiz d'en em rentañ hervez an atroperezh kentañ<ref>=David Bergamini, ''Japan's Imperial Conspiracy'', p. 24.</ref>. Roet en defe ar priñs Asaka an urzh da "lazhañ holl ar brizonidi", abalamour d'an torfedoù sevenet a-raok ha goude an emgann<ref name="Chen, World War II Database">Chen, World War II Database.</ref>. Darn eus an istorourien a soñj e vefe bet sinet gant ar priñs Asaka an urzh roet d'ar soudarded e Nanjing da lazhañ "holl ar brizonidi"<ref>David Bergamini, ''Japan's imperial Conspiracy'', 1971, p. 24.</ref>. Hervez lod all e vefe bet kaset gant al letanant-koronal [[Isamu Chō]], eil-a-gamp ar priñs Asaka, gant sinadur ar priñs, hep ma oufe hemañ pe ma vefe aprouet gantañ<ref>Iris Chang, ''The Rape of Nanking'', 1997, p. 40.</ref>. Koulskoude, memes pa vije bet kemeret an diviz-se gant Chō e-unan, ne oa ket roet an urzh da baouez gant al lazhadeg gant ar priñs Asaka a oa an den e karg en un doare ofisiel. Pa zegouezh ar jeneral [[Iwane Matsui|Matsui]] e kêr pevar devezh goude deroù al lazhadeg e ro urzhioù strizh da lakaat al lazhadeg da baouez{{Daveoù a vank}}. Rendael zo diwar-benn kiriegezh ar priñs Asaka el lazhadeg met tamall a reer kiriegezh al lazhadegoù hag an torfedoù kaset da benn e-pad aloubadeg Sina ouzh an impalaer [[Hirohito]] a aprouas kinnig an Arme impalaerel da chom hep doujañ al lezennoù etrebroadel war dalc'h ar brizonidi evit ar soudarded sinaat, d'ar 5 a viz Eost 1937<ref>[[Akira Fujiwara]], ''Nitchû Sensô ni Okeru Horyo Gyakusatsu'', Kikan Sensô Sekinin Kenkyû 9, 1995, {{p.|22}}.</ref>. == Al lazhadeg == Hervez testeni Kornôgiz ha Sinaiz bet e Nanjing, e-doug ar c'hwec'h sizhun goude kemeridigezh kêr, e sevenas soudarded Bro-Japan palforsioù, muntroù, laeroñsioù, tangwalloù ha torfedoù brezel all. Lod eus an testenioù-se a zeu eus an estrenien o doa choazet chom e kêr da wareziñ ar siviled sinaat, skridoù [[John Rabe]] ha re ar staunanez [[Minnie Vautrin]] dreist-holl. Danevelloù all zo eñvorennoù tud chomet bev war-lerc'h al lazhadeg, skridoù kazetennerien (Kornôgiz ha Japaniz), met ivez deizlevrioù soudarded. Dont a reas ar misioner amerikan [[John Magee]] a-benn da sevel ur film e 16 mm ha kentañ poltredoù al lazhadeg. Ur strollad divroidi estren renet gant John Rabe a sav ur bodad etrebroadel ennañ 15 den d'an 22 a viz du hag a sav kartenn Takad surentez Nanjing da wareziñ ar siviled e-barzh kêr. Dastum a reas Rabe hag ar misioner stadunanat [[Lewis S. C. Smythe]], sekretour ar Bodad etrebroadel ha kelenner war ar [[sokiologiezh]] e skol-veur Nanjing, torfedoù soudarded Japan ha sevel klemm e kannati Impalaeriezh Bro-Japan. === Palforserezh === [[restr:Killednanjing.jpg|thumb|Poltred tennet e [[Xuzhou]], warnañ korf ur vaouez disakret er memes doare hag an hini deskrivet e pempvet kaz film [[John Magee]].]] [[restr:Horrible death, Nanking Massacre.jpg|thumb|Pempvet kaz film [[John Magee]] : d'an 13 a viz Kerzu 1937, war-dro 30 soudard japanat a vuntr 9 eus 11 annezad an ti Nnn 5 e Xinlukou. Gwallet eo ur vaouez hag he div grennardez ha Japaniz a sank ur voutailh e penn ur vazh en o [[forzh]]. Kountellet eo ur verc'hig eizh vloaz met chom a ra bev gant he c'hoar. Adkavet int bev div sizhunvezh diwezhatoc'h goude muntr ar vaouez gozh a weler war ar poltred. Gallout a reer gwelet ivez korf ar verzherien war ar poltred<ref>John G. Gagee, Case 9, Film 4, Folder 7, Box 263, Record Group 8, Special Collection, Yale Divinity School Library, cité dans [https://books.google.ca/books?id=rRD_fXL3_swC&pg=PA118&lpg=PA118&dq=%22hsia+was+dragged+out+from+under+a+table%22&source=bl&ots=l9LHpwftok&sig=byHnkbWE8-BMjOd8o7T5RiVA8e0&hl=zh-CN&ei=Sg5rTOecHsL6lwfNyM0Y&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CCEQ6AEwAg#v=onepage&q=ha%20husband&f=false Suping Lu, ''They were in Nanjing: the Nanjing Massacre witnessed by American and British nationals''. Hong Kong University Press, 2004].</ref>{{,}}<ref>{{Ouvrage|langue=en|titre=''John Rabe, Erwin Wickert. 'The good man of Nanking: the diaries of John Rabe'''. A.A. Knopf, 1998. page 281-282|éditeur=Books.google.com|date=08/09/2008|isbn=|lire en ligne=https://books.google.com/books?id=amxwAAAAMAAJ&q=hsia+|consulté le=06/03/2011}}.</ref>.]] Al [[Lez-varn milourel etrebroadel evit ar Reter-Pellañ]] he deus istimet e oa bet gwallet war-dro 20 000 plac'h, en o zouez merc'hedouigoù ha maouezed kozh. Skol-veur Yalea lavar e voe ouzhpenn 80 000 maouez gwallet<ref>"[https://news.yale.edu/1997/01/17/nanking-massacre Nanking Massacre]". Yale University. 1997</ref><ref>[http://www.ibiblio.org/hyperwar/PTO/IMTFE/IMTFE-8.html Paragraph 2, p. 1012, Judgment International Military Tribunal for the Far East]</ref> . Antreal a rae ar soudarded en tier en un doare sistematek, ha tennañ ar maouezed er-maez evit o gwallañ a-stroll<ref>''[https://web.archive.org/web/20140807040825/http://museums.cnd.org/njmassacre/njm-tran/ Japanese Imperialism and the Massacre in Nanjing]'' : Chapter X : Widespread Incidents of Rape, Museums.cnd.org, 2011.</ref>. Ur wezh gwallet e vezent lazhet, a-daolioù baionetez alies, a-wezhioù goude bezañ bet muturniet<ref>« ''A Debt of Blood: An Eyewitness Account of the Barbarous Acts of the Japanese Invaders in Nanjing'' », 7 février 1938, ''Dagong Daily'', Wuhan edition [https://web.archive.org/web/20120324084900/http://museums.cnd.org/njmassacre/njm-tran/njm-ch10.htm Museums.cnd.org].</ref>, pe bezañ gouzañvet jestroù barbar, evel ar re a oa adkavet gant pep a vazh bambouz hir<ref>Military Commission of the Kuomintang, Political Department: « A True Record of the Atrocities Committed by the Invading Japanese Army », juillet 1938 [https://web.archive.org/web/20120324084900/http://museums.cnd.org/njmassacre/njm-tran/njm-ch10.htm Museums.cnd.org].</ref> pe traezoù all sanket en o forzh. D'an 19 a viz Kerzu 1937 e skrive ar James M. McCallum en e zeizlevr : {{Quotation|<q> N'ouzon ket pezavare e paouezo. Morse ne'm eus klevet pe lennet anv eus kement a gruelded. Palforserezh ! Palforserezh ! Palforserezh ! Istim a reomp ez eus war-dro 1000 d'an nebeutañ bep noz ha kalz diouzh an deiz. Pa vez an disterañ eneberezh pe kement tra a denn ouzh rebecherezh, un taol baionetez pe ur bolod… Histerek eo an dud… Kaset e vez ar maouezed bep beure, kreisteiz ha noz. Evit doare ez eo dieub holl an arme japanat da vont ha da zont ha d'ober pezh a gar. </q>|Hua-ling Hu, ''American Goddess at the Rape of Nanking: The Courage of Minnie Vautrin'', 2000, p. 97.}} D'ar 7 a viz Meurzh 1938, Robert O. Wilson, ur surjian eus an hospital stadunanat en Takad surentez a skriv en ul lizher d'e familh : "un istimadur evezhiek eus an niver a dud diskaret difrom-kaer a dizh war-dro 100 000, en zouez evel-just ar miliadoù a soudarded o doa dilezet o armoù<ref>''Documents on the Rape of Nanking'', p. 254.</ref>. Setu amañ div arroudenn tennet eus lizheroù eus ar 15 hag an 18 a viz Kerzu 1937 d'e diegezh : {{Quotation|<q> Spouronus est al lazhadeg siviled. Gallout a rafen skrivañ pajennoù kazioù palforserezh ha kruelded hogos digredus. Daou zen baionetezetaet eo an holl zo chomet bev eus ur strollad seizh skuber a oa azezet war o c'hador pa oa degouezehet soudarded Bro-Japan o deus lazhet pemp anezhe ha gloazet an daou zo deuet a-benn da gavout hent an hospital. </q>}} {{Quotation|<q> Lezit-me kontañ darvoudoù zo c'hoarvezet an daou zevezh diwezhañ. En noz tremen e oa distrujet ti unan eus implijid sinaat ar skol-veur ha div vaouez a oa kar dezhañ zo bet gwallet. Div verc'h, dezho war-dro 16 vloaz zo bet gwallet betek ar marv en ur c'hamp repuidi. Er skol-veur m'emañ 8000 den eo deut Japaniz dek gwezh e-pad an noz, en ur bignat dreist ar voger, da laerezh boued, dilhad ha da wallañ hervez o flijadur. Darc'haouet o deus pemp taol baionetez d'ur paotrig eizh vloaz, unan anezhe er stomog, aet ul lodenn eus e ''[[omentum]]'' er-maez e gof. Chom a ray bev a gav din. </q>|Kaiyuan Zhang, ''Eyewitness to Massacre: American Missionaries Bear Witness to Japanese Atrocities in Nanjing'', M. E. Sharpe, 2001.}} En deizlevr a zalc'h e-pad an arsailh ha dalc'hidigezh kêr gant ar Japaned, [[John Rabe]] a rent kont eus euzhadennoù ar Japaniz. Evel-se d'ar c'hentañ e skriv : {{Quotation|<q> Daou soudard japanat zo pignet dreist moger ar jardin hag a oa war-nes dont-tre en hon ti. Pa'm eus gwelet anezhe eo fellet dezhe reiñ da grediñ o doa gwelet soudarded sinaat tremen dreist ar voger. Pa'm eus diskouezet dezhe ma arouez eus ar strollad ez int aet kuit war o giz, dre ar memes hent. En unan eus an tier eus ar straed strizh a dremen a-dreñv moger ma jardin ez eus bet gwallet ur vaouez a zo bet gloazet da-c'houde en he gouzoug gant un taol baionetez. deut on a-benn da gavout un ambulañs da gas anezhi da ospital Kulou… En noz tremen o deus disklêriet hogos 1000 maouez ha plac'h bezañ bet gwallet, en o zouez ur c'hant bennak e skolaj merc'hed Ginling. Ne glever anv nemet a balforsadurioù. Pa fell d'ar priedoù pe d'ar breudeur mirout ouzh ar palforsadur ez int diskaret. Kement a glevit hag a welit n'eo nemet kruelded ha loeniaj soudarded Bro-Japan. </q>|Woods, 1998, p. 77.}} Testenioù zo eus soudarded japanat a redie an tiegezhioù da seveniñ oberoù [[gwadorged]]<ref name=RapeOfNankingP95>Iris Chang, ''The Rape of Nanking'', Penguin Books, 1997, p. 95.</ref>. Rediet e oa ar vibien da wallañ ar mammoù hag an tadoù da wallañ o merc'hed. Gwallet ez eus bet ur vaouez dougerez gant meur a Japanad ha gwilioudet he deus un nebeud eurvezhioù goude. Evit doare e oa yac'h ha divac'hagn ar bugel<ref>Robert B. Edgerton, ''Warriors of the Rising Sun''.</ref>. Menec'h ivez a oa rediet da wallañ merc'hed. === Lazhadegoù trevourien === [[Restr:Boy killed in Nanking massacre.jpg|thumb|Paotr lazhet gant Japaniz a-daolioù troad fuzuilh, abalamour ma n'en doa ket tennet e dog.]] D'an 13 a viz Kerzu 1937 e skriv Rabe en e zeizlevr : {{Quotation|<q> N'eo nemet pa dremener dre gêr e komprener amplded an distrujoù. Kavout a reomp kelanoù pep 100 pe 200 metr. Korfoù ar siviled on chomet da gompren enne o doa toulloù bolodoù en o c'hein. O tec'het e oa an dud-se moarvat ha lazjet int bet dre dreñv. Kerzhout a ra Japaniz a-dreuz kêr a-strolladoù dek pe ugent soudard ha preizhañ ar stalioù (…). Gwelet em eus anezhe gant ma daoulagad rak preizhet o deus tavarn hor bouloñjer alaman ''Herr'' Kiessling. Drastet eo bet leti Hempel, evel kement stal zo e straedoù Chung Chang ha Taiping. </q>|Woods, 1998, p. 67.}} D'an 10 a viz C'hwevrer 1938, sekretour legati kannati Alamagn, [[Georg Rosen|Rosen]], a skriv d'e vinistrerezh an aferioù estren diwar-benn ur film troet e miz Kerzu gant [[John Magee]] hag a ro ali da brenañ anezhañ. Setu amañ un arroudenn eus e lizher hag a zeskriv poltredoù zo. Emañ al lizher e dielloù politikel Ministrrezh an aferioù estren e [[Berlin]]. {{Quotation|<q> E-pad ren ar spont japanat e Nankin – hag a gendalc'h forzh penaos hiziv d'ur feur digredus – John Magee, ezel eus mision an Iliz eskobel amerikan zo amañ abaoe hogos pemp bloaz warn-ugent, en deus filmet skeudennoù zo un testeni fraezh eus an euzhadennoù kaset da benn gant Japaniz… Emaomp bremañ o vont da c'hortoz ha gwelet ma teuio ofiserien uhel Bro-Japan a-benn, evel m'o deus prometet, da herzel gwalloberoù o soudarded, a gendalc'h c'hoazh hiziv. </q>|Woods, 1998, p. 187}} {{Quotation|<q> D'an 13 a viz Kerzu, war-dro 30 soudard zo deuet da di Sinaiz, 5 straed Hsing Lu Koo, e karter gevred Nanjing hag o deus goulennet digor. Digoret e oa an nor gant ar perc'henn, ur musulmad anvet Ha. Lazhet o deus anezhañ diouzhtu gant un taol revolver hag ar wreg Ha ivez, a oa aet war bennoù he daoulin dirazo goude marv he fried, da aspediñ anezhe da chom hep lazhañ den ebet. Goulennet he doa ar wreg perak o doa lazhet he gwaz ha diskaret o deus anezhi. Stlejet eo bet ar wreg Hsia a-zindan an daol e sal an ostizien el lec'h m'he doa klasket kuzhat gant he babig bloaz. Goude bezañ bet diwisket ha gwallet gant un den pe muioc'h, he deus paket un taol baionetez er brennid ha sanket ez eus bet ur voutailh en he forzh goude. Lazhet eo bet ar c'hrouadur a-daolioù baionetez. Darn eus ar soudarded zo aet goude er pezh e-kichen, ma oa tud ar wreg Hsia, dezho 76 ha 74 vloaz, hag he div verc'h 16 ha 14 vloaz. Klasket he deus ar vamm-gozh gwareziñ an div blac'h diouzh ar soudarded. Lazhet eo bet gant un tenn revolver. Kemeret en deus an tad-kozh korf e wreg en e zivrec'h ha lazhet eo bet. Diwisket eo bet an daou blac'h goude, gwallet eo bet an hini henañ gant 2 pe 3 gwaz hag an hini yaouankañ gant tri den. Kontellet eo bet ar plac'h koshañ ha sanket ez eus bet ur vazh en he forzh. Tapet he deus an hini yaouankañ taolioù baionetez met espernet eo bet dezhi lod spouronus he mamm hag he c'hoar. Taolioù baionetez zo bet roet war-lerc'h d'ur choar all dezhi 7-8 vloaz a oa ivez er pezh. Muntroù diwezhañ an ti-se eo re daou vugel an Haed, dezho 4 ha 2 vloaz. Lazhet eo bet an hini koshañ gant ur vaionetez hag ar yaouankañ gant ur c'hleze. </q>|Woods, 1998, p.281}}. <!-- D'ar 5 a viz C'hwevrer 2009, Lez-uhel bro-Japan he deus kondaonet Shyudo Higashinakano hag embanner ''Tendensha'' da baeañ 4 milion [[yen]] a zigoll da Shuqin Xia a lavar eo ar plac'h 7-8 vloaz a weler e film Magee. Dic'houest e oa Higashinakano da brouiñ n'eo ket plac'h ar film ha n'eo ket bet test eus lazhadeg Nanjing, er c'hontrol eus ar pezh a lavar en e levr, ''Chinese hail Nanjing massacre witness' libel suite victory'', [http://english.peopledaily.com.cn/90001/90776/90883/6587967.html english.peopledaily.com.cn], ''Author on Nanjing loses libel appeal'', {{lien brisé|consulté le=2017-06-10|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20090207b2.html|titre=search.japantimes.co.jp}}.}}--> Muntret e veze ar maouezed dougerez a-daolioù baionetez en o c'hof, goude bezañ bet gwallet a-wezhioù. Tang Junshan, test eus unan eus lazhadegoù kaset da benn gant arme Bro-Japan a lavar ar pezh en deus gwelet : {{Quotation|<q> Seizhved ha diwezhañ den ar renkennad a oa ur vaouez dougerez. Kavout a rae d'ar soudard e oa koulz gwallañ anezhi a-raok he lazhañ, neuze e tennas anezhi eus ar strollad da vont d' ul lec'h un dek metr ac'hano. E-keit ha ma o klask gwallañ anezhi e harzas ar vaouez gant nerzh … Hag ar soudard da vountañ e vaionetez en he c'horf. Leuskel a reas un taol-kri pa zeuas he bouzelloù er-maez. Goude, ar soudard a gountellas ar grouell, anat kordenn e vegel da welet hag a daolas anezhi a-gostez. </q>|Celia Yang, "The Memorial Hall for the Victims of the Nanjing Massacre: Rhetoric in the Face of Tragedy"<ref>[http://bootheprize.stanford.edu/0506/PWR-Yang.pdf « The Memorial Hall for the Victims of the Nanjing Massacre: Rhetoric in the Face of Tragedy »]</ref>, 2006.}} Hervez Sho Mitani, veteran eus ar morlu : "Implijout a rae an arme un taol trompilh a dalveze "Lazhit holl Sinaiz a dec'h"<ref>« ''Japan's Last Vets of Nanking Massacre open up'' », [https://news.yahoo.com/s/afp/20100516/wl_asia_afp/japanchinahistoryfilmnanking News! Yahoo].</ref>. Miliadoù zo bet kaset ha lazhet en un toull anvet "Fozell an dek mil korf", ur c'hlaz dezhañ 300 m. hider ha 5 m led. Daoust ma n'eus bet dalc'h kont ebet anezhe, istimadurioù an niver a dud douaret er c'hlaz-se a ya eus 4000 betek 20 000 den. Koulskoude e soñj ar pep brasañ eus an enklaskerien hag an istourien ez eus bet muioc'h evit 12 000<ref>{{pdf}} Celia Yang, [https://web.archive.org/web/20070612003745/http://bootheprize.stanford.edu/0506/PWR-Yang.pdf « ''The Memorial Hall for the Victims of the Nanking Massacre: Rhetoric in the Face of Tragedy'' »], 2006 ; extrait de James Yin, ''The Rape of Nanking: An Undeniable History in Photographs'', Chicago, Innovative Publishing Group, 1996, p. 103.</ref>. === Lazhadeg eneplezenn ar brizonidi brezel === [[Restr:Chinese to be beheaded in Nanking Massacre.jpg|thumb|[[Prizoniad brezel]] sinaat dibennet gant un ofiser japanat gant ur sabrenn e-pad lazhadeg Nanjing.]] D'ar 6 a viz Eost 1937, e aprouas ministrerezh an arme ur c'hinnig a-berzh e arme da lemel ar redioù roet gant al lezennoù etrebroadel war an doare d'ober war-dro ar brizonidi sinaat. Aliañ a raed ivez an ofiserien da baouez d'ober gant ar ger "Prizoniad brezel"<ref>Akira Fujiwara ''Nitchû Sensô ni Okeru Horyotoshido Gyakusatsu'' ''Kikan Sensô Sekinin Kenkyû'', levrenn 9, p. 22, 1995.</ref>. Kerkent ha ma kouezhas kêr e krogas ar Japaned da glask ar soudarded e-touez ar miliadoù a wazed yaouank paket gante. Kalz anezhe a oa degaset e-kichen ar [[Yangtze]], ha lazhet gant mindrailherezoù. Ar pezh a seblant bezañ ar brasañ lazhadeg a soudarded sinaat a oa kaset da benn war glannoù ar stêr d'an 18 a viz Kerzu. Tremen a reas soudarded Bro-Japan ar pep brasañ eus ar beurevezh o stagañ daouarn ar brizonidi asambles ha da noz e rannjont anezhe e peder linenn a-raok tennañ warne. Divarrek da dec'het, ar brizonidi ne c'hallent ober nemet youc'hal ha kouezhañ. Tennañ a reas ar mindrailherezoù e-pad un eurvezh. Peurlazhet e oa ar soudarded unan-hag-unan a-daolioù baionetez. Taolet e oa kalz korfoù er stêr [[Yangtze]] da-c'houde. Istim a reer e oa lazhet war-dro 57 500 prizoniad brezel eno. 1300 soudard ha sivil a oa bodet e-kichen an nor Taiping ha lazhet. Lakaet e oant da darzhañ gant minoù, ha goude e oa saotret tireoul warne a-raok o deviñ. An nebeud re chomet bev a oa lazhet a-daolioù baionetez<ref name="Taiping">{{Article|langue=en|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7140357.stm |titre=Nanjing remembers massacre victims |périodique=BBC News |date=13/12/2007|consulté le=13/12/2007|prénom1=Michael |nom1=Bristow}}.</ref>. F. Tillman Durdin hag Archibald Steele, daou gazetenner amerikan, o deus gwelet korfoù soudarded sinaat berniet war hogos daou vetr uhelder e-kichenn Dor Yijiang en norzh. Durdin, a labour evit an ''[[New York Times]]'' a ra un droiad e kêr a-raok kuitaat anezhi. Klevet a ra tennoù mindrailherezioù ha gwelet souarded japanat o lazhañ hogos 200 Sinaad e dek munut. Daou zevezh diwezhatoc'h, en e bennad en ''New York Times'', e tisklêr ez eo leun a stradoù a gorfoù siviled, en o zouez maouezed ha bugale<ref>Hua-ling Hu, ''[[American Goddess at the Rape of Nanking: The Courage of Minnie Vautrin]]'', 2000, p. 77.</ref>. Hervez testeni ar misioner Ralph L. Phillips eus bodad enklask '''l'assemblée d'état des États-Unis''' e oa rediet da sellet e-keit ha ma oa digroc'henet ur soudard sinaat ha ma fritet e galon hag e avu hag e tebred anezhe<ref>''CBI Roundup'', 16 décembre 1943, ''Rape of Nanking described by Missionary'', [https://web.archive.org/web/20110723045856/http://cbi-theater-1.home.comcast.net/~cbi-theater-1/roundup/roundup121643.html cbi-theater-1.home.comcast.net].</ref>. === Laeronsioù ha tangwalloù === Distrujet e oa un drederenn eus kêr gant tangwalloù plantet a-ratozh. Hervez testenioù zo, soudarded Bro-Japan a c'hwezh an tan e savadurioù nevez savet ar gouarnamant, met ivez e tier kalz siviled. Distrujet e oa ar bras eus ar vro er-maez mogerioù kêr. Preizhañ a ra ar soudarded paourien koulz ha pinvideien. An diouer a eneberezh eus ar soudarded hag ar siviled e Nanjing a dalvez evit ar soudarded japanat ez int frank da breizhañ pinvidigezhioù kêr<ref name=RapeOfNankingP162>Iris Chang, ''The Rape of Nanking'', Penguin Books, 1997, p. 162.</ref>. <!-- Le [[17 décembre]], [[John Rabe]] écrit en tant que président du Comité international une plainte à Kiyoshi Fukui, second secrétaire de l'ambassade japonaise. En voici un extrait : {{Début citation}} En d'autres mots, le 13, lorsque vos troupes sont entrées dans la ville, nous avions rassemblé presque toute la population civile dans une zone, dans laquelle il y a eu très peu de destruction par les obus et pas de pillage des soldats chinois, même en pleine retraite… Les 27 Occidentaux de la ville à ce moment et notre population chinoise ont été totalement surpris par le règne de vol, viol et assassinat initié par vos soldats le 14. Tout ce que nous demandons dans notre protestation est que vous restauriez l'ordre au sein de vos troupes et que la vie de la cité redevienne aussi normale que possible. Dans le dernier processus, nous étions heureux de coopérer de quelque façon que ce soit. Mais même la nuit dernière entre 20 et 21 heures lorsque cinq membres Occidentaux de notre personnel et du Comité ont visité la zone pour observer les conditions, nous n'avons trouvé aucune patrouille japonaise soit dans la zone ou à l'entrée<ref name=GoodMan(271-274)>{{harvsp|Woods|1998|p=271}}.</ref>!{{Fin citation}} === Zone de sécurité de Nankin et rôle des étrangers === Les troupes japonaises respectent dans une certaine mesure la zone. Aucun obus n'est tiré sur cette partie de la ville, mis à part certains tirs isolés. Durant le chaos suivant l'attaque de la ville, certaines personnes sont tuées dans la zone de sécurité, mais les crimes perpétrés dans le reste de la ville sont bien plus nombreux. Les soldats japonais commettent toutefois des actions dans la zone de sécurité qui font partie du massacre de Nankin. Le Comité international interpelle un certain nombre de fois l'armée japonaise, par l'intermédiaire de [[John Rabe]] qui utilise sans grand succès sa position de membre du [[Parti nazi]]. Rabe écrit que parfois les Japonais entrent dans la zone à volonté pour enlever des centaines d'hommes et femmes, afin de les exécuter ou de les violer puis de les tuer<ref>{{harvsp|Woods|1998|p=274}}.</ref>. Le {{date|5 février 1938}}, le Comité international transmet à l'ambassade japonaise 450 cas de meurtres, viol et désordres généraux commis par des soldats japonais, qui ont été rapportés après que les diplomates américains, britanniques et allemands sont retournés dans leur ambassade<ref name=Woods275-278>{{harvsp|Woods|1998|p=275–278}}.</ref>. {{Quotation|<q> Cas 5 : dans la nuit du {{date-|14 décembre}}, il y a plusieurs cas de soldats japonais s'introduisant dans des maisons et violant ou enlevant des femmes. Ceci a créé un mouvement de panique et des centaines de femmes sont venues se réfugier dans le campus du collège Ginling hier<ref name=Woods275-278 />. Cas 10 : dans la nuit du {{date-|15 décembre}}, un certain nombre de soldats japonais sont entrés dans l'université de Nankin à Tao Yuen et ont violé {{nobr|30 femmes}} sur place, certaines par six hommes<ref name=Woods275-278 />. Cas 13 : le {{date-|18 décembre}} à 16h, au n° 18 I Ho Lu, des soldats japonais ont demandé une cigarette à un homme et comme il hésitait, un des soldats lui a asséné un coup de baïonnette sur le côté de sa tête. L'homme est maintenant à l'Hôpital universitaire et ne devrait pas survivre<ref name=Woods275-278 />. Cas 14 : le {{date-|16 décembre}}, sept filles (âgées de 16 à {{nobr|21 ans}}) ont été enlevées dans le collège militaire. Cinq sont revenues. Chaque fille a été violée six ou sept fois par jour. Rapporté le {{date-|18 décembre}}<ref name=Woods275-278 />. Cas 15 : il y a environ 540 réfugiés entassés aux 83 et 85 de la rue de Canton… Plus de {{nobr|30 femmes}} et filles ont été violées. Les femmes et les enfants pleurent toutes les nuits. Les conditions hors de la zone sont pires que ce que nous pouvons décrire. S'il-vous-plaît, aidez-nous<ref name=Woods275-278 />. Cas 16 : une fille chinoise du nom de Loh, qui avec sa mère et son frère vivaient dans un centre de réfugiés a reçu une balle en pleine tête par un soldat japonais. Elle avait {{nobr|14 ans}}. Le fait s'est produit près de Kuling Ssu, un temple au bord de la zone pour réfugiés<ref name=Woods275-278 />. Cas 19 : le [[30 janvier]] vers 17h, M Sone (su séminaire théologique de Nankin) a été accueilli avec plusieurs centaines de femmes suppliant de ne pas rentrer chez elles le {{date-|4 février}}. Ils ont dit qu'il n'est pas besoin de retourner chez eux au risque de se faire violer, voler ou tuer. (…) Une vieille femme de {{nobr|62 ans}} est retournée chez elle près de Hansimen et les soldats japonais sont venus pendant la nuit pour la violer. Elle a dit être trop vieille. Donc les soldats l'ont éperonnée avec un bâton. Mais elle a réussi à survivre pour revenir </q>|<ref name=Woods275-278 />.}} Hervez ar mammennoù, Rabe en defe savetaet 200 000 ha 250 000<ref>Liamm torret [http://www.moreorless.au.com/heroes/rabe.html John Rabe], 2017-06-10</ref>. --> === Abegoù al lazhadeg === {{Quotation|<q> N'eus displegadenn anat ebet evit an darvoud spontus-mañ. Soudarded Bro-Japan, esper gante da gaout un trec'h aes, o deus stourmet e-pad mizioù war ar c'hontrol hag o deus betmuioc'h a golloù evit na soñjet kaout. Faezh e oant, droug enne, frustret ha skuizh. Dizifenn e oa ar Sinadezed, ezvezant pe dic'halloud e oa ar wazed. Ar brezel, daoust ma ne oa ket disklêriet, n'he doa pal gwall resis ebet. Marteze e seblante e oa merket holl Sinaiz, forzh peseurt oad pe jener o defe, evel preizhoù. </q>|Jonathan D. Spence, ''The Search for Modern China'', W.W. Norton and Company, 1999, p. 424. {{ISBN|0-393-97351-4}}.}} <gallery widths="150" heights="150" perrow="5"> restr:Chinese civilians to be buried alive.jpg|Prizonidi douaret ez vev<ref>Joseph Chapel, ''[http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/classes/133p/133p04papers/JChapelNanjing046.htm Denial of the Holocaust and the Rape of Nanking]''; 2004.</ref>. restr:Nanjing massacre memorial.jpg|Maen-koun lazhadeg Nanjing. restr:Victims in Nanjing massacre.jpg|Relegoù lazhadeg Nanjing. </gallery> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{Sina goude 1911}} {{Boest Istor Japan}} [[Rummad:Torfedoù brezel]] [[Rummad:Lazhadegoù]] [[Rummad:Istor Sina]] [[Rummad:Istor Japan]] [[Rummad:Lazhadeg Nanjin]] [[Rummad:1937 e Sina]] [[Rummad:Gwalladennoù a-stroll]] gnzf5kxh120uf68cmucx48j19v7z5gx 0 141163 2203540 2092251 2026-11-03T05:00:15Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203540 wikitext text/x-wiki {{Infobox Skrivagner | anv = Yann-Loeiz Emili | skeudenn = | ment = | alc'hwez = | anv mat = Jean-Louis Émily | anv pluenn = Ab Eozen | obererezh = Kazetenner, skrivagner, troour | deiziad ganet = d'an {{deiziad|9|Genver|1884}} | lec'h ganet = e [[Kleder]], {{Bro-Leon}},<br>{{Breizh}} | deiziad marv = d'ar {{deiziad|27|Here|1923}} | lec'h marv = e [[Lannolon]], {{Breizh}} | yezh = [[Brezhoneg]] | luskad = | rumm = | enorioù = | oberennoù pennañ = ''Prizoniad er Ruhr'' | traoù ouzhpenn = | sinadur = | ment sinadur = | lec'hienn = }} '''Yann-Loeiz Emili''' (''Jean-Louis Émily'' e marilh ar boblañs) zo ur skrivagner brezhonek, un troour pezhioù-c'hoari hag saver eñvorennoù ganet e [[Kleder]], d'an 9 Genver 1884 ha marvet e [[Lannolon]] d'ar 27 Here 1923. Skrivañ a reas pennadoù brezhonek er c'helaouennoù, dindan an anv-pluenn ''Ab Eozen'' peurvuiañ. Mervel a reas diwar ar gloazioù en doa tapet en un emgann evit ar Vro. == Buhez == Mab e oa d'ar [[gov]] Yann Vari Eozen Emili ha da Vari-Añjela ar Moal. Studioù uhel en doe graet pa voe ur saozneger ampart hag ur saver pennadoù brezhonek evit ar [[Courrier du Finistère]] hag eñ mignon d'ar rener, [[Kaourintin an Ourz]]. E droidigezhioù pezhioù-c'hoari a voe embannet dalif.<br>Darempredoù en doe gant ar [[Le Sillon|silhonisted]] hag ar sindikalourien kouer tro-dro da [[Kastell-Paol|Gastell-Paol]], asambles gant ar veleien Francis Bellec ha Charles Bonniec<ref>Anvioù meneget er diaz-stlenn [[PRELIB]].</ref>. Prizoniet e oa bet e emgann [[Bapaume]] e derou an Brezel-bed kentañ ha kaset en ur c'hamp-bac'h prizonidi-brezel betek Nedeleg 1918. Kaset en doe e eñvorennoù a-dammoù er Courrier du Finistère e 1919 ha 1920. Mervel a reas tri miz goude e eured, war-nes bezañ daou-ugent, diwar ar gloazioù gouzañvet er brezel. Dimeziñ en doe graet d'an 6 Eost 1923 e Lanollon gant Marie Pierre Tilly, ganet e 1893 er gumun-se. Perzh a gemeras e krouidigezh [[Sindikad Kastell]]. == Oberennoù == A-raok ar brezel e skrivas pennadoù er c'helaouennoù gant ur spered katolik hag voe tost d'al luskad katolik araokour, Le Sillon, ma voe [[Ann Hader]] e gelaouennig e Breizh. *''[[Etouez ar Boched]]'', moullet e 16 tamm war ''Le Courrier du Finistère'' e [[1919]] ha [[1920]]<ref>Adembannet dindan un talbenn all (''[[Prizoniad er Ruhr]]'') gant [[Mouladurioù Hor Yezh]] e [[1992]]</ref>. *''[[Frealzidigez eur c'hlanvour yaouank]]'', moullet war ''[[Kroaz ar Vretoned]]'' e [[1920]] *''[[Barnedigez ar gear]]'', pezh c'hoari, 1920. *''[[Kased an Diaoul]]'', moullet e-barzh ''[[Feiz ha Breiz]]'' e [[1921]] *''[[Diou familh dishenvel]]'', moullet e 18 tamm war ''[[Le Courrier du Finistère]]'' e [[1925]] ==Troidigezhioù== * William Shakespeare, ''Ar Geben doñvaet''. Embannadur diglok e-barzh ''Gwalarn'', n° 12, 1927. * William Shakespeare, ''Marc'hadour Venezia''. ''Gwalarn'', n° 5, 1926. * [[Pierre Corneille]], ''Polyeucte'', troidigezh e brezhoneg diembann (diank). * Pennadoù brezhonek e-barzh ar ''Courrier du Finistère'', ''[[Kroaz ar Vretoned]]'', ''Ann Hader'' hag all. == Levrlennadur == * [https://web.archive.org/web/20210128003702/http://mshb.huma-num.fr/prelib/personne/365/ Pennadig PRELIB (CRBC)] * Francis Favereau, ''Lennegezh ar brezhoneg er XXvet kantved, levrenn 2, Breiz Atao hag ar re all el lennegezh, 1919-1944'', Montroulez, Skol Vreizh, 2003, p. p.&nbsp;418-419.{{ISBN|2-911447-93-X}} * Lukian Raoul, ''Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien vrezhonek…'', Al Liamm, 1992. Pennad : Émily, Jean-Louis.{{ISBN|2-7368-0034-6}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Emili, Yann Loeiz}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1884]] [[Rummad:Marvioù 1923]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek an XXvet kantved]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek ar Courrier du Finistère]] [[Rummad:Troourien vrezhonek]] j8hy3b8hxpmo4p1xb4xtcqlr5h3xif8 0 141981 2203532 2158159 2026-11-03T02:32:38Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203532 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Stumm an titl|''The Purge'' (film, 2013)}} [[Restr:The Purge-logo.png|thumb|]] '''''The Purge''''' zo ur film thriller spont [[stadunanat]] embannet e [[2013]]. Skrivet ha sevenet eo bet gant [[James DeMonaco]]. An aktourien bennañ eo [[Ethan Hawke]], [[Lena Headey]], [[Adelaide Kane]], ha [[Max Burkholder]]. Istor ur familh eo, kuzhet en un ti e-kerzh nozvezh ar "spurj (the purge)". Un nozvezh eo lec'h ma vez dieub an holl dorfedoù, betek ar muntr e-pad 12 eurvezh diouzh renk. Taget eo an ti gant torfedourien a glask ur c'hlasker-bara en deus kavet repu en ti. Rastellet ez eus bet 89 milion a zollaroù evit ur voujedenn a $3 milion, deuet eo da vezañ ar film gant ar voujedenn vihanañ o tizhout ar plas kentañ er box office abaoe 1988. Ar c'hentañ film eo er frañchiz [[The Purge]]. An eil film eo [[The Purge: Anarchy]], embannet dre ar bed d'an [[18 a viz Gouhere]] [[2014]]. Un trede film, anvet [[The Purge: Election Year]], a oa bet embannet d'ar [[1añ a viz Gouhere]] [[2016]]. Ur film kent a oa bet embannet gant an anv [[The First Purge]] d'ar [[4 a viz Gouhere]] [[2018]]. ==Aktourien== ===Familh Sandin=== * [[Ethan Hawke]] evit James Sandin * [[Lena Headey]] evit Mary Sandin * [[Adelaide Kane]] evit Zoey Sandin * [[Max Burkholder]] evit Charlie Sandin <gallery mode="packed" heights="150px"> Ethan Hawke 2018.jpg|[[Ethan Hawke]] Adelaide Kane SDCC 2014.jpg|[[Adelaide Kane]] </gallery> ===An amezeien=== *[[Arija Bareikis]] evit Grace Ferrin *Dana Bunch evit Mr. Ferrin * [[Chris Mulkey]] evit Mr. Halverson * Tisha French evit Mrs. Halverson * Tom Yi evit Mr. Cali ===Ar spurjerien=== * [[Rhys Wakefield]] evit Polite Stranger Leader * John Weselcouch evit Interrupting Purger * Alicia Vela-Bailey evit Female Freak * Aaron Kuban evit Purger * Boima Blake evit Purger * Nathan Clarkson evit Purger * [[Chester Lockhart]] evit Purger * Tyler Osterkamp evit Purger * R. J. Wolfe evit Purger * Trazariah Shells evit Purger * Thomas Fuentelzar evit Purger ===Tudennoù all=== * [[Edwin Hodge]] evit [[Dwayne Bishop|An estrañjour gwadus]]<ref>Anv gwir an dudenn a vez gouezet da vezañ "Dante Bishop" en trede film ''[[The Purge: Election Year]]''.</ref> * [[Tony Oller]] evit Henry * [[Cindy Robinson]] evit Mouezh ar spurj * [[Karen Strassman]] evit Newscaster * Peter Bzovdas evit Dr. Peter Buynak == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://web.archive.org/web/20170429101046/http://newfoundersamerica.org/ Lec'hienn ofisiel] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20150919034215/http://blumhouse.com/film/thepurge Lec'hienn ofisiel] war [[Blumhouse Productions]] * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt2184339/ The Purge] war [[IMDb]] * [https://www.youtube.com/watch?v=FL4disFETnM Kloc'h ha komzadenn a embann pa grog ar Spurj] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Filmoù SUA]] [[Rummad:Filmoù 2013]] [[Rummad:Filmoù spont]] [[Rummad:Filmoù troet e Kalifornia]] djwulbqkzoc0guduq8dwgzbbm6z0nyd 0 144305 2203536 2022448 2026-11-03T03:50:13Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203536 wikitext text/x-wiki '''Jose Luis Alvarez Enparantza''', anavezet evel '''Txillardegi''', ganet d’an 27 a viz 1929 e [[Donostia]] ([[Gipuzkoa]]) ha marvet d’an 14 a viz Genver [[2012]], a oa ur yezhoniour, ur politikour [[abertzale]] hag ur skrivagner en [[Euskal Herria]]. Ul levezon bras en deus bet, koulz er [[Politikerezh Euskadi|politikerezh euskarat]] hag en emdroadur an [[euskareg]]<ref>{{cite web|author=Noticias EFE |url=http://www.diariovasco.com/agencias/20120114/mas-actualidad/cultura/muere-txillardegi-escritor-fundo-nombre_201201141442.html |title=Muere "Txillardegi", el escritor que fundó ETA y dio nombre a la organización. |publisher=Diariovasco.com |date= |accessdate=2012-01-14}}</ref>. War ar yezhoniezh, ar politikerezh hag al lennegezh en deus skrivet e-leizh, en euskareg peurvuiañ, gant al lesanv '''Txillardegi''' dreist-holl ha gant lesanvioù all evel ''Igara'', ''Larresoro'' hag ''Usako'' pa glaske chom kuzh da vare diktatouriezh [[Francisco Franco|Franco]]. == Buhez == Kregiñ a reas gant studioù [[ijinouriezh]] e [[Bilbo]] ([[Bizkaia]]), e [[1948]]. Ne oa ket bet desavet en euskareg, pa ne oa ket e dad eus ul [[lignez]] henvroat, met, pa oa 17 vloaz, en em lakaas da zeskiñ e-unan da noz, ha kenderc'hel bloavezhioù-pad. Dimeziñ a reas e 1959 ha pevar mab en deus bet. Abalamour d’e obererezh abertzale ez eas d’an [[toull-bac’h]], ken e kavas gwelloc’h mont d'an [[harlu]] gant e familh e 1961. Da [[Pariz|Bariz]] ez eas hag e tapas un aotreegezh war ar yezhoniezh e Skol-Veur ar [[Sorbonne]]. Mont a reas da [[Baiona|Vaiona]] hag eno e kemeras perzh e stourmoù abertzale Norzheuskariz hag e bodadoù yezhoniourien. Gant ar gouarnamant gall e voe rediet da vont da Vro-Velgia e [[1965]]. Gourc'hemennet e voe dezhañ chom e-maez [[Norzheuskadi]] ha mont a reas da [[Nogaro]], er [[Gers (departamant)|Gers]], ul lec’h ma chomas 6 miz.<br>Dont a reas da Vaiona en-dro hep aotre. <br>Goude ma voe echu gant an [[diktatouriezh]] e Spagn e teuas da z-Donostia en-dro hag e heulias kentelioù [[soniadoniezh]] an euskareg e Skol-Veur Deusto e 1977-78. E 1982 e voe anvet da gelenner war ar yezhoniezh e [[Skol-Veur Euskal Herria]] (Euskal Herriko Unibertsitatea) war Campus Donostia. Skrivañ a reas pennadoù ha levrioù euskarek e-leizh, ken kreñv e soñje e tleer ledanaat tachennoù an euskareg. Lidet e voe e retred war an ton bras e 2000. Kenderc’hel a reas gant e obererezh politikel betek e varv.<br>E vab, [[Joseba Álvarez|Joseba Álvarez Forcada]], ezel eus kengor broadel [[Herri Batasuna]], zo bet kannad ha kaset d’an toull-bac’h war zigarez ma vefe e strollad kazel-ouzh-kazel gant an ETA, hervez Lez-varn uhelañ Bro-Spagn. == Oberennoù lennegel == [[Restr:Txillardegi.ogv|thumb|Kendiviz gant Txillardegi e Donostia]] [[Restr:Txillardegiri_omenaldia_2018.jpg|thumb|Bodadeg en enor ''Txillardegi'' da-geñver 6vet deiz-ha-bloaz e varv]] Ha pa ne wele ket an traou lennegel evel e deur pennañ, ''Txillardegi'' a zo bet ur merk hewelus evit al lennegezh euskarek. E [[1959]] e skrivas e romant kentañ a zo bet merzet diouzhtu, pa seblante an tudennoù bezañ un tammig nec’hus tal diaesterioù o doa evit kompren pelec’h e yelo o vuhezioù e-kreiz o fempredrerien. Anavezet eo bet piv oa an oberourien, pe brederourien, pe romantourien, pe an daou tro-ha-tro, hag o-deus ul levezon warnañ : [[Miguel de Unamuno]] (un Euskarat spagnolour), [[Sören Kierkegard]] ha [[Jean-Paul Sartre]]<ref>Komzet eo kalz eus an [[hanvoudelouriezh]] a vije bet ''Txillardegi'' levezonet ganti, met levezon Kierkegaard a c'hell bezañ bet poezusoc'h evitañ.</ref>. Evel m’o-deus graet [[Roparz Hemon]] ha skrivagnerien [[Skol Walarn]] evit ar brezhoneg e klaskas ledanaat tachenn an euskareg ha kas anezhañ da live al lennegezh bedel. Un nebeud romantoù a skrivas hag e resevas ar priz lennegel Txomin Agirre evit ''Elsa Scheelen''. == Labourioù war dachenn an euskareg hag ar yezhoniezh == Kenskriver an [[Euskaltzaindia]] (Akademiezh roueel an euskareg) e voe e 1957. E Baiona e kelennas yezhadur an euskareg dre kentelioù noz digoust hag e skrivas ur yezhadur a voe implijet kalz goude an embannadur e 1978. Er bloavezioù 1963-1964 e kemeras perzh er bodad staliet e Baiona, e burevioù [[Enbata]], a oa e bal unaniñ doare-skrivañ an euskareg hag edo [[Jean-Louis Davant]], Frederico Krutwig ha Koldo Mitxelena e-barzh. En em glevout a reont war ar c’hinnigadennoù, an darnvuiañ savet gantañ, hag e voe votet e-doug kuzuliadeg Arrantsazu, aozet gant an Euskaltzaindia, d’an a viz 1968. Div wezh e yeas war ar renk evit dont da vezañ ezel titlet an akademiezh, met e reas tro wenn, evit abegoù politikel emichañs. <br>A-raok an euskareg unvan, ne oa ket ur yezh skouer eus an euskareg skrivet, pa oa an hengoun lennegel tam pe damm war du rannyezhoù al [[Lapurdi]] ha ar Gipuzkoa tro-ha-tro. Ezhomm e oa eus skoueriekaat anezhañ koulz an neuziadurezh hag an doare-skrivañ. Awenet e voe an euskareg skouer war rannyezhoù kreiz Euskadi (Gipuzkoa, da gentañ gant elfennoù rannyezhoù al Lapurdi hag an Nafaroa). ''Txillardegi'' en deus displeget e bennaennoù e-keñver ar yezhoù minoraelet evel-se : * N’eus ket tu d’ur yezh minoraelet dreistvevañ ma ne dremen ket gant pleustriñ war ar skiant a-vremañ hag an teknologiezh * N’eus ket tu da azazaat ur yezh gant an arnevezadur, ma n’eo ket bet lakaet da vezañ ur yezh skouer * N’eus forzh danvez a c’hell bezañ lakaet en dael ha komprenet mat dre forzh tastonat , kemer amzer ha meizañ an traou. Dreist-holl e kave dezhañ ne oa ket tu pivadiñ un den evel un Euskarat pe hennadiñ Euskadi evel Bro an Euskariz ma ne reont ket gant an euskareg. En harlu e savas ur gevredigezh gant reoù all, ’’Euskal Herrian Euskaraz'' (Luskad evit an euskareg), ivez. E-touez e skridoù niverus e kaver ul levr war [[deskadurezh]] ar [[matematikoù]]. O vezañ ma oa e labour kelenn ar yezhoniezh e voe rener ar gelaouenn yezhoniezh euskarek, ''Bat'', etre 1992 ha 2002. Tad an euskareg a-vremañ eo bet evel [[Yann-Frañsez ar Gonideg]], [[Frañsez Vallée]] ha Roparz Hemon evit ar brezhoneg. == Obererezh politikel == Pa voe studier e oa ezel strolladig yaouank an [[Strollad Broadelour Euskarat]] (EAJ) ha gant un nebeut yaouank a gave re gouzañvat an EAJ e krouas Ekin ha da c’houde [[Euskadi ta alkartasuna]] (ETA), e [[1959]], an anv-se kavet gantañ. Atebek e oa war an Talbenn sevenadurel. Krouiñ a reas ''Branka'', ur gelaouenn bolitikel ha sevenadurel, pa oa en [[harlu]] e [[Brussel]], e 1966, met e yeas er-maezh eus an ETA, pa tisklerias an aozadur kuzh bezañ marksour-leninour e 1967. Atav en deus nac’het Txillardegi e oa bet levezonet gant ar [[marksouriezh]]. Tost-tre da diazezerien Enbata pa kroujont kentañ strollad abertzalour e Bro-C'hall.<br> Pa voe deuet da Donostia en-dro e kemeras perzh d’ar vuhez bolitikel war kostez an tu-kleiz abertzalour. Dilennet e voe evel senatour [[Herri Batasuna]] div wezh (1983 ha 1986) hag e tarbas dezhañ koll e vuhez d’an 20vet a viz Du [[1989]], e [[Madrid]], pa oa o koaniañ gant 3 dilennad e kostez e Hotel Alcala hag e teuas daou den armet d’ober un tennadeg, ken e lazhjont Josu Muguruza ha gwallc'hloazañ a rejont Iñaki Esnaola.<br> E 2001, e emezelas gant ar strollad [[Aralar]] a nac’he groñs ar stourm dre armoù pa na oa ket souzet dioutañ [[Batasuna]], hêr da Herri Batasuna, hag a voe berzhet an daou aozadur tro-ha-tro evit an abeg-se. E 2007 e embannas ne oa mui ezel Aralar, p’en doa ar strollad kemeret perzh en ul [[lid]] a enore tud ETA. Hervez Iontzi Amado (S. O. Mammennoù), ''Txillardegi'' a zo bet an damkaniour kentañ en deus dispennet ar preder politikel a oa bet savet gant [[Sabino Arana]] (1865-1903) a embanne ne c'helle ket bezañ an Euskarat gwir hep bezañ gwriziet e douar Euskadi hag en e hengounioù kristen hag buhezegel. Er c'hontrol, ''Txillardegi'' en deus pouezet war ar yezh euskarek ha youl ar bezañ euskarat. == Oberennoù == === Kontadenn === * Kosmodromo, Haranburu, 1984 === Romantoù === * Leturiaren egunkari ezkutua, 1957, Euskaltzaindia. Adembannadur : Leopoldo Zugaza, 1977, eta Elkar, 1983 * Elsa Scheelen, Lur, 1969 * Berrargitalpena, Elkar, 1978 * Peru Leartzako, Itxaropena, 1960. Adembannadur: Elkar, 1979 * Haizeaz bestaldetik, Embannadurioù Egilea, 1979. Adembannadur : Elkar, 1988 * Exkixu, Elkar, 1988 * Putzu, Elkar, 1999 * Labartzari agur, Elkar, 2005 === Arnodskridoù === * Huntaz eta hartaz, Goiztiri, 1965. Adembannadur : Elkar, 1983 * Sustrai bila. Zenbait euskal koropilo, Irakur Saila1, 1970 * Hizkuntza eta pentsakera, Gero-Mensajero 1972, * Oinarri bila, Éditions Egilea, 1977 * Euskal Herritik erdal herrietara, Embannadurioù Egilea, 1978, * Euskal kulturaren zapalketa, Elkar, 1956-1981 ha 1984 * Euskal Herria helburu, Txalaparta, 1994 * Euskararen aldeko borrokan, Elkar, 2004 === Yezhoniezh === * Euskara batua zertan den, Jakin, 1974 * Fonologiaren matematikuntza, UEU, 1978 * Euskal Gramatika, Embannadurioù Vascas, 1978 * Euskal fonologia, Embannadurioù Egilea, 1980 * Euskal dialektologia, Embannadurioù Egilea, 1983 * Euskal azentuaz, Elkar, 1984 * Elebidun gizartearen azterketa matematikoa, UEU, 1984 * Lingua Navarrorum, Orain, 1996 === Emvuhezskrid === * Gertakarien lekuko, Haranburu, 1985 === Istor === * Antigua, Kutxa, 1900, 1991. Istor karter Donostia ma voe desavet ennañ. * Santa Klara, gure uharte ezezaguna, Kutxa, 1900, 1991. === Pennadoù === * Euskal Herritik erdal herrietara, Egilea editore, 1978 * Gertakarien lekuko, Haranburu, 1985 ==Mammennoù == * [https://www.academia.edu/4850605/Chapitre_1._Les_grammaires_politiques_du_nationalisme_linguistique_au_Pays_Basque_et_en_Catalogne? Amado, Iontzi Chapitre 1. Les grammaires politiques du nationalisme linguistique au Pays Basque et en Catalogne]. 85 p. * [http://www.enbata.info/articles/comprendre/limmense-role-de-txillardegi/ Jean-Louis Davant, L’immense rôle de Txillardegi]. Gwelet e Gouere 2020 * [http://www.enbata.info/articles/opinion/txillardegi-krutwig-et-les-autres/ Jean-Louis Davant Txillardegi, Krutwig et les autres]. Gwelet e Gouere 2020 * [https://web.archive.org/web/20200722213809/http://www.idazleak.eus/english/writers/jose-luis-1929-2012-alvarez-enparantza-txillardegi?h=A&p=2 Pajenn Txillardegi war lec'hienn Kevredigezh skrivagnerien Euskad] * [https://web.archive.org/web/20160304035023/http://www.hamaika.tv/tb/bideo/10002743 Abadenn diwar-benn Txillardegi] war Hamaika Telebista (2014). * [https://web.archive.org/web/20200723231625/http://txillardegi.gipuzkoakultura.net/index.php Lec'hienn web ''gipuzkoakultura.net''] [[Kuzul Gipuzkoa]] * [https://web.archive.org/web/20200722213807/http://txillardegi.gipuzkoakultura.net/index-es.php Lec'hienn web ''gipuzkoakultura.net''] Kuzul Gipuzkoa == Notennoù ha daveennoù == {Daveoù} [[Rummad:Ganedigezhioù 1929]] [[Rummad:Politikerezh Euskadi]] [[Rummad:Skrivagnerien euskarek]] [[Rummad:Marvioù 2012]] l5z08vo0qish16uah7s715bbcan5reo 0 161324 2203479 2154466 2026-11-02T18:23:00Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203479 wikitext text/x-wiki {{Kempenn}} {{Databox}} '''OpenStreetMap''' ('''OSM''') zo ur raktres-kenlabour etrebroadel evit sevel [[kartenn douaroniel|kartenn]] hollek ar bed enlinenn ken e c'heller he braslenn war meur a live [[zoum]] (betek 20). Gant tud a youl vat e vez treset ent-niverel an [[hent]]où, ar [[straed]]où, an [[dourredenn]]où, al linennoù [[hent-houarn]], ar [[kroashent|c'hroashentoù]], ar [[savadur]]ioù, an takadoù arbennik, an elfennoù naturel, ha pep tra, ken munut e ve, a c'hellfe bezañ spletus e c'houzout d'ur beajour pe d'ur skiantour ([[Lec'hanvadurezh|lec'hanvioù]], panelloù-hent, [[unroud]]où, [[diri]], [[moger]]ioù, [[Porzh-houarn|porzhioù-houarn]], arsavioù kustum ar c'harbedoù, boestoù-lizheroù, [[kae]]où, [[kleuzeureg]]où, [[peul]]ioù, stalioù, [[garzh|girzhier]], implij an douar, [[linenn dredan|linennoù tredan]], hag all). Daoust ma vez bouetaet digoust gant ur bagad dekviliadoù a youlidi, e kresk pouez ar roadennoù ken e vezont implijet gant [[Stad]]où, aozadurioù bedel pe vihanoc'h ha ken eo skoret OSM gant embregerezhioù eus ar re vrasañ hep ma ve kollet ar pal hag a zo pourveziñ kartennoù evit an holl hag a ya da binvidikaat ar [[boutinoù]]. ==Istor== [[Restr:Openstreetmap logo.svg|thumb|left|Logo OpenStreetMap (abaoe 2011).]] Deuet eo mennozh sevel kartenn berzhiek ar bed war Internet da spered ur studier [[Bro-Saoz|saoz]] war an [[douaroniezh]], [[Steve Coast]] e anv, e [[2004]]. Bloaz kentoc'h e oa bet lañset [[Google Maps]], ur servij dasparzhañ kartennoù enlinenn embannet gant un embregerezh prevez ([[Alphabet]] bremañ) ha savet gant gopridi diwar barregezhioù arbennik hag un arc'hantaouiñ divent. Ne gave ket dereat Steve Coast ma vije bet ret paeañ pa implije ar c'hartennoù enlinenn savet gant an [[Ordnance Survey]], an aozadur-Stad a ra war-dro [[kartennouriezh|gartennouriezh]] foran ar [[Rouantelezh-Unanet]]. Evit ma vo frank an [[douarstlenn]] e-keñver gwirioù an eiladur e oa ret goulenn da Yann Gartennour tresañ ar rouedad hentoù betek ma c'hellfed kaout deskrivadur ar bed en e bezh gant ma teufe ur yoc'h a dud evit e sevel. E miz Ebrel [[2006]] e voe savet [[Fondezon OpenStreetMap]] (''OpenStreetMap Foundation'') e Bro-Saoz da skorañ ar merañ an urzhiataerioù kreiz ganti. Bep bloaz e vez galvet an dud da reiñ arc'hant evit prenañ ostilhoù ha an herberc'hiañ en ur skol-veur saoz hag en ur greizenn stlenn en [[Amsterdam]]. Ar palioù a oa «''kennerzhañ kresk, diorroadur ha skignañ ar roadennoù douaregorel frank ha pourveziñ anezho da bep hini a c'hell implijout pe rannañ anezho.''». E miz Kerzu 2006 e voe embannet gant [[Yahoo!]] e c'helled implijout e [[aerlun]]ioù evit sevel kartennoù. E miz Ebrel [[2007]], ''Automotive Navigation Data'' (AND) a brofas holl [[roadenn]]où an hentoù en [Izelvroioù] ha roadennoù an hentoù pennañ en [[India]] hag e [[Sina]]. E miz Gouere 2007, kentañ [[kendiviz]] etrebroadel OpenStreetMap, seurtanvet ''[[The State of the Map]]'' ("Stuz ar Gartenn") a voe dalc'het gant 9 000 den enskrivet. Google, Yahoo! ha Multimap e voe ar sponsored pennañ. E miz Here 2007 e voe echu ebarzhañ ar roadennoù douaregorel Tiger dastumet gant ar ''Census Bureau'' [[stadunanat]]. E miz Kerzu 2007 ec'h eas kartenn OSM da vezañ implijet war lec'hienn un aozadur a-bouez, hini Skol-veur [[Oxford]]. Gwellaet ha kresket e voe doareoù ezporzhiañ hag enporzhiañ ar roadennoù gant ostilhoù frank ha, da skouer, e [[2008]] e voe gallus silañ anezho e binvioù [[Global Positioning System|GPS]] hezoug. E miz Meurzh 2008 ec'h embannas Cloudmade, un embregerezh saoz arbennikaet war an ostilhoù OpenStreetMap, e vefe degaset 2,4 milion a [[euro]]ioù dezhañ gant posterien [[kevala-riskl]]. E 2008, muioc'h eget 70 000 den o deus kaset roadennoù da OpenStreetMap goude bezañ roet o anv (un [[arallanv]] peurvuiañ). An darn vrasañ eus [[Breizh-Veur]] hag eus [[Alamagn]] a voe kartennaouet. E miz Du [[2010]] e cheñchas [[Bing]] e aotre-implijout ken e voe gallus sevel kartennoù diwar e lunerezh dre loarelloù. Pa zivizas Google Maps e [[2012]] kas uheloc'h prizioù e gougoradoù e weljod embregerezhioù el live uhelañ o vont da implijout ar roadennoù OSM: Foursquare ha Craiglist da gentañ, ha pa glaskas [[Apple]] chom hep en em glevout gant Google (Alphabet) e savas e servij kartennoù enlinenn diwar roadennoù [[Tom Tom]] klokaet gant roadennoù OSM. E [[2017]] e krogas Digital Globe gant pourveziñ roadennoù [[lunerez dre loarelloù]] evit ma vefent implijet gant kartennourien a youl vat. E miz Mezheven [[2021]] ec'h embannas Diazezadur OpenStreetMap e raktres: kas e sez da unan eus Stadoù [[Unaniezh Europa]], o vezañ ma voe bet ar [[Brexit]] an abeg pennañ. Hervezañ, Unaniezh Europa ha Breizh-Veur ne zeuont ket a-benn da gaout un emglev war ar gwirioù staget gant an diazoù roadennoù. Hag ouzhpenn-se ez eus diaesterioù a-bouez e-keñver ar bankoù, ar c'hellidañ, an treuzkasoù arc'hant ''via'' [[PayPal]] ha koll an domanioù [[.eu]]. E miz Kerzu [[2022]] ec'h embannas [[Diazezadur Linux]] e voe tizhet un emglev ganti ha gant Amazon Web Services (AWS), [[Meta]], [[Microsoft]] ha TomTom evit sevel Diazezadur Overture Maps, a vefe kenglokaus gant OpenStreetMap, hag Overture Maps a c'houlenn ma klaskfe e izili kemer perzh ivez en OpenStreetMap war-eeun. ==Aozañ kartenn OpenStreetMap== === Chom hep eilañ kartennoù ha n'int ket kuit a wirioù eilañ === Arabat eo adkemer ar pezh a zo war gartennoù moullet pe niverelaet pa vezont embannet dindan [[gwir eilañ|gwirioù eilañ]]. Arabat eo adkemer holl labour an [[amsez]]ioù kartennouriezh broadel evel an ''[[Institut géographique national]]'' (IGN). Koulskoude, a-drugarez d'al lusk bedel dave embann frank ar roadennoù digor, arallanvet an [[opendata]], muioc'h-mui a roadennoù douarstlennel a vez embannet ganto. Er c'hontrol, hervez [[bonreizh ar Stadoù-Unanet]], an ''[[United States Geological Survey]]'' (USGS) a embann e gartennoù dindan ur statud a ro ar frankiz war an eilañ. Heñvel e ra [[Kanada]] dindan un emglev dibar abaoe 2008. === Dastum roadennoù war an dachenn === Dre vras e vez silet ar roadennoù gant tud a youl vat hag a ya da gantren e lec'h pe lec'h, war droad pe gant karbedoù a bep seurt (ar marc'hoù-houarn a vez atav priziet mat), marc'hoù-tan, kirri hag all. Erbedet eo gant reolennoù diabarzh OpenStreetMap klask bezañ gouest da wiriekaat stuz nevesañ an dachenn o vezañ ma vez hizivaet gant dale (betek daou vloavezh) al lunerezh enlinenn. Kartennaouiñ diwar e gador a c'hell bezañ anvet an doare risklus da dastum roadennoù dre an aerlunioù nemetken. En darn vrasañ eus ar bed ez eo dav klask roudoù resis pep hent bihan ha bras dre al lec'hiadur dre loarelloù a vez meret gant an [[Arme ar Stadoù-Unanet|U. S. Army]], ar GPS, pe dre implij [[aerlunerezh|luc'hskeudennoù]] dre aer frank o gwirioù evel ar re dastumet gant Yahoo!, Bing pe [[Maxar]]. Meur a vammenn all a c'hell bezañ implijet hervez saviad ar gartennouriezh er broioù. Evit a sell ouzh hentoù na c'hellont ket bezañ notet diwar aerlunioù e c'heller enrollañ en ur benveg GPS roudennoù an hent ergerzhet hag e tleer o c'has d'un urzhiataer evit o c'heweriañ dre ur [[meziant]] embannerezh ar c'hartennoù. gallout a reer kas labour ar sevel kartennoù d'ar gartenn riklus war an Internet da c'houde. Dastumet e vez ivez titouroù da vezañ treuzkemmet e roadennoù dre ul [[luc'hskeudennerez]], ur c'hamera, notennoù war ur baperenn. === Treiñ ar gartenn === [[Restr:Kartenn OpenStreetMap e brezhoneg.png|thumb|320x320px|Kartenn OpenStreetMap e brezhoneg.]] Kartenn OpenStreetMap a vez troet e Brezhoneg diwar atiz ar raktres OpensStreetMap e Brezhoneg gant skoazell OpenStreetMap France. Pal ar raktres-mañ eo lakaat war OpenStreetMap anvioù-lec'h hag anvioù poentoù heverk e brezhoneg.<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20230427135004/https://www.openstreetmap.bzh/ OpenStreepMap.bzh, ar gartenn a zispak hor bed e brezhoneg].</ref> Troet e vez an anvioù-lec'h en ur stagañ un dikedenn ''name:br'' ouzh un elfenn (ur savadur, un hent, ur gêr, hag all...) hag un dikedenn ''source:name:br'' a vez implijet evit menegiñ mammennoù an anvioù-se. Hiziv an deiz ez eus war-dro 300 000 ergorenn gant un dikedenn ''name:br''.<ref>name:br war [[openstreetmap:Key:name:br|Wiki OpenStreetMap]]</ref> A-hend-all ez eus tu da dreiñ ar gartenn e 17 [[yezh minorelaet]] all eus [[Bro-C'hall|Bro-Frañs]] gant tikedennoù heñvel, en o zouez ar [[gallaoueg]] (''name:fr-x-gallo'') ar [[Katalaneg|c'hatalaneg]] (''name:ca'') hag an [[euskareg]] (''name:eu'').<ref name=":0" /> ==Aozañ an embannerezh ha kas roadennoù == Ne c'heller ket degas kemmoù pe reizhadennoù e kartenn ar bed OpenStreetMap hep bezañ bet digoret ur gont war lec'hienn Internet Diazezadur OpenStreetMap ma vez dispaket ar gartenn hollvedel warni. War bajenn gentañ al lec'hienn-se e weler un nozelenn "Kemmañ" (m'eo arventennet ar merdeer evit merañ ar brezhoneg). Dre glikañ warni e tigor un [[etrefas]] embann gant un is-kartenn riklus ha kemmus he elfennoù. Pep elfenn eus ar gartenn a c'hell bezañ kemmet hag elfennoù nevez a c'hell bezañ degaset hervez ar reolennoù degemeret. Pep kemmadur karget enlinenn en ur strollad kemmadurioù a vez enrollet diouzhtu ha dispaket un nebeudig amzer goude evit an holl. Estreget ar meziant-se, iD<ref>An ostilh embannadur-se a zo bet savet gant [[Mapbox]] hag arc’hantaet gant an Diazezadur Knight.</ref> e anv, e c'heller implijout arloadoù arbennik, evel Maps.me hag OSMAnd a c'hell bezañ implijet evit embannadur ar roadennoù, met a zo fardet evit ar merdeiñ diwar an ardivinkoù hezoug. Vespucci ha Street Complete ne c'hellont mont en-dro nemet dre an ardivinkoù hezoug Android, p'az eo bet graet GoMap! evit an ardivinkoù [[IOS|iOS]] ha p'az eo klokoc'h e varregezhioù. Evit an embannadur graet gant mailharded e kaver JOSM, Pottlach ha Merkaator. Frank eo gwirioù an holl veziantoù; lod anezho n'int ket lies-savenn avat. == Luniad ar roadennoù == Diwar peder elfenn loadoniel a reer [[kentegenn]]où roadenn anezho e vez savet luniad roadennoù OpenStreetMap: * ''Nodes'' ("skoulmoù") hag a zo poentoù douaroniel enrollet evel daveennoù, dezho un [[hedred]] ha ul [[ledred]] a-blom gant ar reizhiad [[WGS 83]]. O-unan, ar nodes n'o deus ment ebet ken ez eont da skeudenniñ "poentoù heverk" ha traoù difetis evel pennleinoù. * ''Ways'' ("hentoù" pe "roudennoù") zo rolloù urzhiet ''nodes'', pe evit ur ''polyline'' ("lieslinenn") pe ul lieskorneg kloz. Implijet e vezont evit skeudenniñ an hentoù, an dourredennoù, hag an takadoù (koadeier, parkeier, liorzhoù-kêr, takadoù obererezh, parklec'hioù, lennoù, hag all). * ''Relations'' ("daveadurioù") zo rolloù urzhiet ''nodes'', ''ways'' ha ''relations'' (pep hini anezho a vez anvet ''member'' "ezel" an daveadur). Da skouer ec'h ebarzher un daveadur enni degadoù a dennadoù hent evit ur gourhent gant traoù liammet outañ (takadoù servij, gwichedoù gwitreizh). Lod an izili zo ur roll (kevreizhenn) ganto (''backward'' evit "a-gil" da skouer). * ''Tags'' ("tikedennoù") zo hedadoù tidel a ya daou-ha-daou evit termeniñ hag is-termeniñ pep elfenn diazez ar roadennoù. Doareenn gentañ an daouadoù a vez graet ''key'' ("alc'hwez") anezhi hag an eil doareenn ''value'' ("talvoudegezh") anezhi. Ne c'heller ebarzhañ un termen doubl nemet evit un elfenn bennañ hag an is-termeniñ a dalv da zegas un gendestenn. Da skouer: * ''highway'' / ''service'' zo an daouad evit un hent ha n'eo ket implijet gant an holl pa sko war-du lec'hioù prevez pe nann renket en ur berc'henniezh foran ha digor d'an holl. Galluse o resisaat peseurt implij zo gantañ: mont ha dont, mont tre ha mont er-maez eus ur [[parklec’h|parklec'h]] pe mont d'ul lec'h nemetañ e penn un hent-dall; ''amenity'' / ''social facility'' a dalvez evit ur savadur a zo [[Goudor|goudor]] evit un obererezh sokial ha gant daouadoù all e c'heller resisaat ar servijoù kinniget hag an tud a c'hell bezañ resevet di: ''amenity'' / ''social_facility'' → ''social_facility'' / ''nursing-home'' → ''social_facility:for'' / ''senior''; gant an tri daouad-se e reer dave d'un Annez Herberc'hiañ evit an Dud Oadet Dalc'het (AHDOD). Un annez evit herberc'hiañ an digledoureien (tud hep ti nag aoz): ''amenity'' / ''social_facility'' → ''social_facility:for'' / ''homeless'' Evit kavout ar pezh a zo erbedet gant kumuniezh ar gartennourien OSM ez eo ret mont da sellout ouzh al lec'hienn OSM ma weler ar gartenn skouer, an ostilh kartennouiñ iD ha meur a zafarelloù. Kevreizhennnoù gentek ar roadennoù zo boniet ha keweret gant meur a ventrezh. Boniet e vez skouerenn bennañ ar bedkartenn OSM e diazez roadennoù patrom meret gant an Diazezadur OSM. Frammet eo gant ur bon PostgreSQL, ennañ un taolenn evit pep kentegenn roadenn hag en taolennoù ur renk (''row'') evit pep elfenn ("lijorenn"). En diazez roadennoù-se e teu pep ebarzhadenn ha diouzh se e vez deveret an holl ventrezhioù all. == Ekoreizhiad OSM == Krouet ez eus bet un ekoreizhiad tro-dro d'an embregenn OSM. Un toullad bras a embregerezhioù a c'hell pourveziñ ostilhoù, servijoù ha meziantoù frank o wirioù peurvuiañ. Un nebeud servijoù zo bet krouet gant an Diazezadur OpenStreetMap war e servijerien: ul lec'hienn wiki e-lec'h ma vez kreizennet an erbedadennoù evit ar c'hartennaouiñ ha titouroù war an holl demoù e meur a yezh. Ur wiki perzhiek ha digor da Yann Gartenner eo. Un aridennad rolloù dasparzhañ (''mail lists'') e meur a yezh ivez. Ur forom ''Discourse'' a gaver abaoe 2022. == Arloadoù evit korvoiñ roadennoù OSM == === Arloadoù henchañ ar c'harbedoù === Gant ar gartenn ofisiel e teu ur arload war vourzh ha gantañ e c'heller lakaat war wel pep lankad an hent m'eo bet treset e roudenn dre ar poentoù loc'hañ hag ar poentoù erruout. E 2010, Navmii, ur embregerezh saoz, a lakaas er maez un arload heñchañ digoust evit ar pellgomzerioù hezoug iOS, Navfree e anv. Drezañ e c'heller bezañ heñchet dre an tres dispaket war ar [[skramm]] pe dre ur vouezh sintetek hag ar roadennoù, an hentoù evit al lodenn vrasañ anezho, a voe re OSM. Posupl e voe kas menegoù war ar fazioù pe ar mankoù. Korvoet e voe ar varregezh nevez evit resev arhentoù al loarelloù a voe roet d'ar pellgomzerioù hezoug Berzh a reas diouzhtu an arload. Adanvet e voe Navmii GPS hag azasaet evit an ardivinkoù Android. Meur a arload heñchañ diwar OSM a zo bet kinniget da c'houde: OSMAnd, Maps.me, Magic Earth hag all. Reoù all a zo bet krouet evit an hentoù da vezañ implijet gant ar varc'hhouarnerien: GeoVelo, Cycle Travel. == Al lec'hienn wiki OpenStreetMap, dastumadeg pennañ an titouroù ha reolennoù== War al lec'hienn greiz meret gant an Diazezadur OSM e kaver pajennoù wiki niverus-tre hag e meur a yezh (nebeut-tre e brezhoneg), ha warno e vez dastumet dafaroù skoazell liesseurt, bedel ha lec'hel, kalvezel pe ditourel. == Lec'hiennoù OpenStreetMap == * [https://www.openstreetmap.org Lec'hienn kreiz OpenStreetMap ha drezi e vez posupl kartennaouiñ.] * [https://overpass-turbo.eu/ Overpass Turbo, an etrefas evit atersiñ an diaz roadennoù OSM] * [https://kartenn.openstreetmap.bzh/ Kartenn OpenStreetMap e brezhoneg] * [https://www.openstreetmap.fr/ OpenStreetMap France] == Pennadoù kar == * [[Bing Maps]] * [[Google Maps]] == Notennoù ha daveennoù == <references /> [[Rummad:Boutinoù]] [[Rummad:Kartennouriezh perzhiadek]] 5k0uoxd5i6mc2o2xuo2inh0riov8ere 0 168924 2203555 2202360 2026-11-03T10:13:14Z Kestenn 14086 /* Standart */ 2203555 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Česká Zbrojovka a.s.|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" | ---- |- ! Krouidigezh |1919 |- ! Diazez hervez ar Gwir |Kevredigezh dizanv |- ! Sez sokial |Uherský Brod, {{Tchekia}} |- ! Perc'henned lodennoù nesañ |<span class="wd_p127">Colt CZ Group</span> |- ! Obererezh |armoù-tan |- ! Kevredigezh e penn |<span class="wd_p749">[[Colt CZ Group]]</span> |- ! Isembregerezhioù |<span class="wd_p355">CZ-USA<br>Ceská Zbrojovka Brno</span> |- ! Implijidi |1800 (2017) |- ! Lec'hienn internet |[http://www.czub.cz/en/ www.czub.cz] |- | colspan="2" | ---- |- ! Sifr gwerzhioù |4 miliard a gurunennoù tchek (2016) |- ! Disoc'h rik |600 milion a gurunennoù tchek (2016) (war-dro 23 milion a euroioù) |} '''Česká zbrojovka''' '''a.s.''' (anvet boas '''CZ''', gwechall '''Česká zbrojovka Uherský Brod''') zo un embregerezh [[arm-tan|armoù-tan]] liesvroadel [[Tchekia|tchek]] savet e 1919 e [[Plzeň]]. Produet en deus armoù hiniennel bet implijet gant [[arme Tchekoslovakia]], hag [[Arme Tchekia|hini Tchekia]] war-lerc'h, evel ar pistolennoù [[ČZ vz. 27|vz. 27]] ha [[CZ 52]], ar c'harabinennoù [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]], ar fuzuilhoù-arsailh [[Samopal vz. 58|vz. 58]], ha bremañ ar pistolennoù [[CZ P-10 C|P-10 C]]. Betek fin an XX{{Vet}} kantved e produe ivez [[Marc'h-tan|marc'hoù-tan]] unsailh. Kenlabourat a rae gant an embregerezh Jawa a brodue marc'hoù-tan divsailh. == Produer armoù == An armoù produet gant CZ a vez implijet gant armeoù, servijoù polis koulz ha chaseourien pe tennerien sport. Meur a seurt armoù a vez produet, pe e vefe armoù-plom pe armoù-tan. War-dro 1800 den a labour evit an embregerezh. [[Restr:CeskaZbrojovkaUherskyBrodPanorama.jpg|thumb|493x493px|Sez an embregerezh e Uhersky Brod]] 95% eus ar produiñ a vez ezporzhiet war-zu ur c'hant bro bennak er bed. An embregerezh zo e-touez an 10 produer brasañ a armoù-dorn hag e-touez ar pemp produer brasañ a armoù aotomatek er bed. Perzh eo CZ eus an holding [[Colt CZ Group]] savet gantañ e 2013. Unan eus ar strollad pouezusañ e bed an armoù hiniennel hag an difenn er bed eo. == Armoù produet == === Pistolennoù === ==== Bihan-kenañ ==== * CZ 92 * CZ 2075 Rami * CZ 2075 Rami P * CZ 27 * CZ P-10 M ==== Bihan ==== * [[CZ 82|CZ 82 / CZ 83]] * [[CZ 75|CZ 75 Compact]] * [[CZ 75|CZ 75 D Compact]] * [[CZ 75|CZ 75 D Compact (P-01)]] * CZ 100 * CZ 110 * [[CZ P-07]] * CZ P-10S * [[CZ P-10 C|CZ P-10C]] ==== Standart ==== [[Restr:CZ_75_SP-01.jpg|alt=|thumb|295x295px|CZ 75 SP-01]] * [[CZ 52]] * [[CZ 75]] * [[CZ 75|CZ 75 B]] * [[CZ 75|CZ 75 BD]] * [[CZ 75|CZ 75 Kadet]] * CZ 85 B * CZ 85 Combat * CZ 97 B * [[CZ 75|CZ 75 SP-01]] * CZ P-10F * CZ P-10SC * [[CZ 75|CZ 75 B Stainless]] * [[CZ P-09]] * [[CZ Duty]] ==== Kenstrivadegoù ==== * [[CZ 75|CZ 75 Champion]] * CZ Tactical Sports (TS) * CZ Tactical Sports Orange (TSO) * [[CZ 75|CZ 75 B SA]] * [[CZ 75|CZ 75 SP-01 Shadow]] * [[CZ 75|CZ 75 SP-01 Shadow Orange]] * [[CZ Shadow 2]] * [[CZ Shadow 2|CZ Shadow 2 Orange]] * [[CZ Shadow 2|CZ Shadow 2 SA]] * [[CZ Shadow 2|CZ Shadow 2 Compact]] === Karabinennoù === ==== Karabinennoù dezhe munisionoù skoet war o zro ==== * CZ 452 (meur a stumm dezhi) * CZ 455 (meur a stumm dezhi, dezho kanolioù a c'hell bezañ fiñvet, deuet e plas ar rummad CZ 452) * [[CZ 457]] (meur a stumm dezhi, deuet e 2019 e plas ar rummad CZ 455) * CZ 513 * CZ 511 (damaotomatek) * CZ 512 ha 512 Tactical (damaotomatek) ==== Karabinennoù dezhe munisionoù skoet e-kreiz ==== [[Restr:CZ_550_SAFARI_with_McMillan_CZ_Express_fiberglass_aftermarket_stock.jpg|thumb|300x300px|CZ 550]] * CZ 527 * CZ 550 * CZ 555 * CZ ZKK 600, 601, 602 * CZ 557 * [[CZ 600]] === Fuzuilhoù-chase === * BO 801 * BO 802 * CZ SxS === Fuzuilhoù-resisted === * CZ 750 S1 M1 === Fuzuilhoù-arsailh === [[Restr:CZ_BREN_2.jpg|thumb|295x295px|CZ BREN 2 e [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]]]] * [[CZ 805 BREN]] * [[CZ 805 BREN|CZ BREN 2]] === Pistolennoù-mindrailher === * [[Škorpion vz. 61]] hag he adstummoù * CZ Scorpion EVO 3 A1/S1 (A1 e stumm aotomatek & S1 e stumm damaotomatek) * CZ Scorpion EVO 3 S1 Carbine [[Restr:Scorpion_Evo_3.jpg|thumb|288x288px|CZ Scorpion EVO 3]] === Aer gwasket === ==== Dudiamant ==== * SLAVIA 630 * SLAVIA 631 * SLAVIA 634 ==== Kenstrivadegoù ==== * CZ 200 * CZ 200 S == Skipailhoù tennañ == CZ o deus meur a skipailh tennañ, en o zouez unan [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] pistolenn. Sponsorizañ a ra Česká zbrojovka a.s. an International Practical Shooting Confederation abaoe 1996 evit kampionadoù ar Bed, kampionadoù Europa ha kampionadoù ar c'hevandirioù. E 2022 e oa bet digoret e [[Kemper]] ur greizenn [[sportoù tennañ]] a-drugarez da arc'hant CZ gant ar c'hampion [[Éric Grauffel]]<ref>{{Fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/quimper-29000/quimper-eric-grauffel-une-reference-mondiale-du-tir-sportif-0b68755e-508d-11ed-bddd-8ca4e8d1e973 ''Éric Grauffel, une référence mondiale du tir sportif''], Ouest-France Kemper, 24/10/2022 (lennet d'ar 25/08/2024)</ref>. == Liammoù diavaez == * {{cs}} [http://www.czub.cz/ Lec'hienn ofisiel] * {{en}} [http://www.cz-usa.com/ Lec'hienn ofisiel] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Embregerezhioù Tchekia]] [[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]] [[Rummad:Armoù Tchekia]] [[Rummad:Embregerezhioù savet e 1919]] c8n6nccov452q8b2f3z3s8cwh1fafmw 0 169749 2203522 2202605 2026-11-03T01:13:14Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203522 wikitext text/x-wiki [[Restr:Smith wesson logo.png|dehou|250x250px]] '''Smith & Wesson Brands, Inc.''', skrivet alies '''S&W''' e bed an armoù, zo un embregerezh [[Stadoù-Unanet Amerika|stadunanat]] krouet e 1856 hag a brodu [[Arm-tan|armoù-tan]] hiniennel dreist-holl. Diazezet eo e [[Maryville (Tennessee)|Maryville]] ([[Tennessee]]). Unan eus an anvioù koshañ ha brudetañ e bed an armoù-tan eo. == Istor == === Volcanic Repeating Arms Company === [[Restr:Smith-et-Wesson-Volcanic-1854-1855-cal-31-p1030158.jpg|thumb|Ur bistolenn '''Volcanic''' (1855)]] Krouet e oa bet Smith & Wesson e 1856 gant [[Horace Smith]] ha [[Daniel B. Wesson]] dindan an anv '''Smith & Wesson Revolver Company'''. E [[Springfield (Massachusetts)|Springfield]] ([[Massachusetts]]) e oa sez an embregerezh da vare e grouidigezh<ref name=":3">{{En}} ''[https://web.archive.org/web/20260206030758/https://ir.smith-wesson.com/news-releases/news-release-details/smith-wesson-relocate-headquarters-tennessee Smith & Wesson to Relocate Headquarters to Tennessee]'', Smith & Wesson, 30/09/2021 (lennet d'ar 06/02/2026)</ref>. Ne oa ket ket ar wech kentañ e laboure an daou ijiner asambles : e 1852 o doa savet un embregerezh all, ar ''Smith & Wesson Company'', adanvet war-lerc'h [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic Repeating Arms]]<ref>{{En}} BOORMAN Dean K., ''The History of Smith & Wesson Firearms. Guilford'', 2002, Globe Pequot Press, Lyons Press, ISBN 978-1-58574-721-4</ref>, e [[Norwich (Connecticut)|Norwich]] ([[Connecticut]]). Gwerzhañ a raent [[Pistolenn|pistolennoù]] ha [[Fuzuilh|fuzuilhoù]] Volcanic, dezhe ul [[Geriaoueg an armoù-tan#Loc'henn-grogenn|loc'henn-grogenn]] ha [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchennoù]] klok ([[Douilhez (elfenn munision)|douilhez]], [[Emors (munisionoù)|emors]], [[Poultr du|poultr]] ha [[boled]]), ar pezh a oa nevez d'ar poent-se<ref>'''{{Fr}}''' LESPART Michel, ''Les armes de la conquête de l'Ouest'', Jean Dullis Éditeur, 1975, 174 p.</ref>. Evit se e tapjont ur vedalenn aour e foar [[Baltimore]] e 1854<ref name=":2">{{Fr}} HARTINK A. E., ''L'encyclopédie des pistolets et revolvers'', Maxi-Livres, 2004, ISBN 2-7434-4777-X, p. 218-220</ref>. Ne reas ket berzh kouskoude : dañjerus e oa an armoù, pa c'halle meur a gartouchenn tarzhañ war an dro enno<ref name=":0">'''{{Fr}}''' HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, p. 128-129</ref>. Gwerzhet e voe an embregerezh kentañ da [[Oliver Winchester]] e 1854, ha dont a reas da vezañ ar [[Winchester Repeating Arms Company]]. === Adc'hanedigezh Smith & Wesson === [[Restr:S & W 3rd New Model.jpg|thumb|Ur revolver '''Smith & Wesson Model 3''' kambret e [[.44 Russian]] evit armeoù an Tsar.]] E 1857 e oa raktreset deiziad-termen breved [[Samuel Colt]] war [[Karger (armoù-tan)#Taboulinoù|taboulin]] e revolverioù, ijinet e 1835. Daniel B. Wesson a ijinas ur revolver ennañ kartouchennoù klok gwellaet. Evit o implij e ranke an daboulin bezañ toull-didoull penn-da-benn. Ur breved war taboulinoù a seurt-se a oa bet lakaet dija gant gant an [[Armerezh|armeurer]] [[Rollin White]]. Horace Smith ha Daniel Wesson a savas un embregerezh nevez evit produiñ ar revolverioù nevez. Anvet e voe Smith & Wesson, ha prenañ a reas ar stal gwirioù war brevedoù Rollin White. Diwar o labour e voe produet ha gwerzhet adalek 1857 ar [[Smith & Wesson Model 1]], kambret evit munisionoù [[.22 Short]]. E 1861 e voe boulc'het gant produiñ ar revolver [[Smith & Wesson Model 2|Model 2]], kambret e .32, ur c'halibr brasoc'h ha talvoudusoc'h d'ar soudarded. Kordañ a reas gant deroù ar [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Brezel Diabarzh]] er Stadoù-Unanet, ha kantadoù a viliadoù a skouerennoù eus an daou revolver a voe gwerzhet gant Smith & Wesson. Diaesoc'h e voe ar jeu goude fin ar brezel e 1865, met ar revolver Model 3 produet adalek 1869 a reas berzh er bed a-bezh. Choazet e voe evel arm-dorn arme [[Impalaeriezh Rusia]]<ref name=":0" />. E 1870 e teuas ar c'hevezerezh da vezañ taeroc'h dre ma oa echu gwareziñ breved Rollin White : forzh peseurt produer a c'halle ober gant taboulinoù toull-didoull penn-da-benn en e revolverioù. Klask a reas Smith ha Wesson ampellaat fin ar breved, met ne oe ket a-du ar gouarnamant peogwir e c'halle stardañ industriezh an armoù er Stadoù-Unanet. Dizemglev a zegasas an afer-mañ e ploitikerezh ar vro : ar [[Kendalc'h ar Stadoù-Unanet|C'hendalc'h]] a aotreas e vije astennet padelezh ar breved, met nac'het e voe gant ar prezidant [[Ulysses S. Grant]] e 1870 a-benn ar fin. Divizet e vije bet evit ma n'he dije ket ar vro ur sammad uhel da baeañ da Smith & Wesson evit gellet treuzfurmiñ revolverioù o arme e armoù gant kartouchennoù klok<ref name=":2" />. Servij pourveziañ an arme stadunanat a urzhias 6.000 revolver kambret e .45 Schofield e 1872. A-drugarez d'ar c'hourc'hemenn-mañ, ha da hini Rusia, an embregerezh a voe fonnus e obererezh er bloavezhioù 1870<ref name=":2" />. === Loc'hañ ar saverien === E 1874 e kuitaas Horace Smith an embregerezh, ha-eñ 65 bloaz. Gwerzhañ a reas e lodennoù da Daniel Wesson, a chomas mestr war ar stal. Dindan e ren e voe produet an [[Smith & Wesson Safety Hammerless|.38 Safety Hammerless]], ar revolver kentañ er bed dezhañ ur c'hi kuzh hag ur [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù DA (Double Action, Daou-Ober)|blatinenn daou-ober]]<ref name=":1">'''{{En}}''' ''[https://www.smith-wesson.com/ourstory Our story]'' war lec'hienn Smith & Wesson (lennet d'ar 26/11/2024)</ref>. E 1899 e kinnigas ar [[Smith & Wesson Model 10|Smith & Wesson M&P]] (evit ''Military and Police''), un arm galloudus a voe gwerzhet kalz da bolisoù er bed a-bezh<ref name=":0" />. Er memes mare ez eas Daniel B. Wesson kuit eus an embregerezh. Mervel a reas e 1906. === XX{{Vet}} kantved === [[Restr:Smith & Wesson Model 29 retouched.jpg|thumb|Ur '''Model 29''' (1955)]] E 1913 e kinnigas Smith & Wesson o fistolenn damaotomatek kentañ, ar Model 13. E-touez degasadennoù a-bouez an embregerezh en XX{{Vet}} kantved e c'haller menegiñ ar c'hartouchennoù [[.357 Magnum]] (1935), ar revolver [[Smith & Wesson Model 29|Model 29]] (1955) brudet abaoe e implij gant [[Clint Eastwood]] e [[Dirty Harry (film, 1971)|''Dirty Harry'']] (1971), ar munisionoù [[.40 S&W]] (1990) pe ar revolver [[Smith & Wesson Model 500|Model 500]], unan eus an armoù-dorn galloudusañ<ref name=":1" />. Adalek 1957 e voe anvet holl revolverioù ar merk gant ar rakger ''Model'' evit simplaat ar c'hatalog<ref>'''{{En}}''' TRZONIEC Stan, ''[https://www.handgunsmag.com/editorial/featured_handguns_smith_wesson_model_14/138598 Smith & Wesson Model 14]'', Handguns Mag, 24/09/2010 (lennet d'an 28/09/2025)</ref>. Adalek 1965 e voe gwerzhet an embregerezh d'ar Bangor Punta Corp., hag e tremenas etre daouarn meur a re all : Lear Siegler Corp. (1984), Fortsmann Little & Co. (1986), Tomkins, ha Saf-T-Hammer Corporation (2011), a voe cheñchet e anv e Smith & Wesson Holding Corporation e 2002, hag adcheñchet e [[American Outdoor Brands Corporation]] e 2016<ref>{{En}} HANDLEY Lucy, ''[https://web.archive.org/web/20161216060132/https://www.cnbc.com/2016/12/13/smith-wesson-to-change-name-to-american-outdoor-brands-corp.html Gun maker Smith & Wesson to change name to American Outdoor Brands Corp.]'' (diellet), CNBC, 13/12/2016 (lennet d'an 13/12/2025)</ref>. E 2020 e teuas Smith & Wesson da vezañ dizalc'h diouzh American Outdoor Brands Corporation adarre. E 2021 e kemennas an embregerezh e vije dilojet e sez ha servijoù all da Maryville, en Tennessee, a-benn 2023, abalamour da lezennoù strishoc'h war broduerezh an armoù-tan e Massachusetts<ref name=":3" />. E miz Here 2026, Smith & Wesson en deus kemennet en doa prenet [[Savage Arms]], un embregerezh armoù-tan all, evit 160 milion $<ref>{{en}} ''[https://www.shootingtimes.com/editorial/smith-wesson-acquires-savage-arms/561974 Smith & Wesson Acquires Savage Arms for $160 Million]'', Shooting Times, 21/10/2026 (lennet d'an 22/10/2026)</ref><ref>{{en}} ''[https://web.archive.org/web/20261021225345/https://ir.smith-wesson.com/news-releases/news-release-details/smith-wesson-acquires-savage-arms Smith & Wesson Acquires Savage Arms]'' war lec'hienn Smith & Wesson, 21/10/2026 (lennet d'an 22/10/2026)</ref>. Hiziv an deiz eo brudet eo ar merk evit e [[Revolver|revolverioù]] dreist-holl, met armoù-tan hiniennel a bep seurt ha dafar evir polis ([[grizilhonoù]], chadennoù evit ar [[Toull-bac'h|brizonidi]] stadunanat) a sav ivez<ref>{{En}} ''[https://www.smith-wesson.com/products/sw-handcuffs-restraints S&W HANDCUFFS & RESTRAINTS]'', war lec'hienn an embregerezh (lennet d'an 13/12/2025)</ref>. == Armoù == === Revolverioù === Diazezet eo ar bras eus ar revolverioù Smith & Wesson war un nebeud frammoù disheñvel an eil diouzh ar re all dre o stumm hag o ment. Anvet eo ar frammoù-mañ gant lizherennoù disheñvel<ref>{{En}} SUPICA Jim, NAHAS Richard, ''Standard Catalog of Smith & Wesson'', F+W Media, 2007, ISBN 978-0-89689-293-4</ref>. Kalibr an armoù meneget a zo skrivet etre krommelloù. {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | ; '''Revolverioù da wintañ "Tip-up"''' * Smith & Wesson Model 1 * Smith & Wesson Model 1 1/2 * Smith & Wesson Model No. 2 Army | ; '''Revolverioù da wintañ "Top-break"''' * S&W .38 Single Action (.38) * [[Smith & Wesson Model 3]] * Smith & Wesson Double Action * Smith & Wesson Safety Hammerless, anvet ivez Model 40, Model 42 ha 38 Safety. |} {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | ; '''Framm I (bihan)''' * Smith & Wesson Model 30 (.32) * Smith & Wesson Model 32 ([[.38 Special|.38 S&W]]) * Smith & Wesson Model 34 Kit Gun ([[.22 Long Rifle]]) | ; '''Framm J (bihan)''' * [[Smith & Wesson Model 36]] (1950) * [[Smith & Wesson Model 36|Smith & Wesson Model 37 Airweight]] * [[Smith & Wesson Model 60]] (1965, .38 Special ha .357 Magnum) * Smith & Wesson Model 340PD * Smith & Wesson Model 617 (.22 LR) * Smith & Wesson Bodyguard (stummoù 38, 49, 438, 638, 649). * Smith & Wesson Centennial (stummoù 40, 42, 442, 640, 642) |} {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | ; [[Restr:S&W Model 17-NMAH-AHB2015q024730.jpg|thumb|Smith & Wesson Model 17.]] | '''Framm K (krenn)''' * [[Smith & Wesson Model 10|Smith & Wesson Model 10 / M&P]] (.38 Special) * Smith & Wesson Model 11 (.38 S&W) * Smith & Wesson Model 12 (.38 Special) * Smith & Wesson Model 13 ([[.357 Magnum]]) * [[Smith & Wesson Model 14|Smith & Wesson K-38 / Model 14]] (.38 Special) * Smith & Wesson Model 15 (.38 Special) * [[Smith & Wesson Model 16|Smith & Wesson Model K-32 / Model 16]] (.32 S&W Long) * [[Smith & Wesson Model 17|Smith & Wesson K-22 / Model 17 / Model 18]] (.22 LR) | * [[Smith & Wesson Model 19]] (.357 Magnum) * Smith & Wesson Model 48 ([[.22 WMR|.22 Magnum]]) * [[Smith & Wesson Model 53]] ([[.22 Remington Jet]]) * [[Smith & Wesson Model 64]] (.38 Special) * Smith & Wesson Model 65 (.357 Magnum) * [[Smith & Wesson Model 19|Smith & Wesson Model 66]] (.357 Magnum) * Smith & Wesson Model 67 (.38 Special) * [[Smith & Wesson Model 19|Smith & Wesson Model 68]] (.38 Special) * [[Smith & Wesson Model 17|Smith & Wesson Model 617]] (.22) |} {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | ; '''Frammoù L (krenn-bras)''' * Smith & Wesson Model 386 * Smith & Wesson Model 586 * [[Smith & Wesson Model 686]] (.357 Magnum / .38 Special) * Smith & Wesson Model 686+ * Smith & Wesson Model 619 (.357 Magnum) | * Smith & Wesson Model 620 (.357 Magnum) * Smith & Wesson Model 646 (.40 S&W) * Smith & Wesson Model 69 (.44 Remington Magnum) ; '''Framm M (bihan-kenañ), patrom kozh''' * Smith & Wesson Ladysmith (.22 Long) |[[Restr:Model 27 web.jpg|thumb|'''Smith & Wesson Model 27''']] |} {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | ; '''Framm N (bras, bet gwechall framm S)''' * .44 Hand Ejector First Model "New Century" (.44 S&W Special) * [[M1917 (revolverioù)|Model 1917]] ([[.45 ACP]]) * Smith & Wesson Model 22 (.45 ACP/.45 Auto Rim) * Smith & Wesson Model 24 * Smith & Wesson Model 25 (.45 ACP/.45 Auto Rim) * [[Smith & Wesson Model 27]] (.357 Magnum) * [[Smith & Wesson Model 28]] (.357 Magnum ha .38 Special) | * [[Smith & Wesson Model 29]] ([[.44 Magnum]]) * Smith & Wesson Model 57 ([[.41 Magnum]]) * Smith & Wesson Model 58 (.41 Magnum) * Smith & Wesson Model 610 ([[10 mm Auto]]) * Smith & Wesson Model 625 (.45 ACP) * [[Smith & Wesson Model 27|Smith & Wesson Model 627]] (.357 Magnum) * [[Smith & Wesson Model 29|Smith & Wesson Model 629]] (.44 Magnum) |} {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | [[Restr:Smith-et-Wesson-modele-500-p1030121.jpg|thumb|Smith & Wesson Model 500]] | ; '''Framm X''' * Smith & Wesson Model 350 ([[.350 Legend]]) * [[Smith & Wesson Model 460]] ([[.460 S&W Magnum]]) * [[Smith & Wesson Model 500]] ([[.500 S&W Magnum]]) ; '''Framm Z''' * Smith & Wesson Governor |} === Pistolennoù damaotomatek === {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * Smith & Wesson Bodyguard 380 * Smith & Wesson Model 22A * [[Smith & Wesson SW22 Victory]] (.22 Long Rifle) * [[Smith & Wesson Model 39]] ([[9 × 19 mm Parabellum]]) * [[Smith & Wesson Model 41|Smith & Wesson Model 41 / Model 46]] * [[Smith & Wesson Model 52|Smith & Wesson Model 52 / Model 952]] * Smith & Wesson Model 59 (9 mm Parabellum) * Smith & Wesson Model 61 (.22 LR) | * Smith & Wesson Model 78G * Smith & Wesson Model 1913, anvet ivez Model 35 * Smith & Wesson Model 439 * Smith & Wesson Model 459 * Smith & Wesson Model 469 * Smith & Wesson Model 645 (.45 ACP) * Smith and Wesson 539 * Smith & Wesson Model 908 | * Smith & Wesson Model 909 * Smith & Wesson Model 910 * Smith & Wesson Model 915 * Smith & Wesson Model 1006 (10 mm Auto) * Smith & Wesson Model 1026 * Smith & Wesson Model 4006 * Smith & Wesson Model 4506 (.45 ACP) * Smith & Wesson Model 5906 |} {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | ==== Rummad Sigma (1994 -1999) ==== * SW9 (9 × 19 mm Parabellum) * SW40 (.40 S&W) * SW357V ([[.357 SIG]]) * SW380 (.380 ACP) ==== Rummad SW99 ==== Rummad produet asambles gant [[Carl Walther GmbH|Walther]]. Pistolennoù kambret e meur a galibr, evel da skouer e 9 mm Parabellum, .40 S&W, ha .45 ACP. | ==== Rummad M&P ==== Pistolennoù e polimer savet adalek 2005 evit marc'had an arme hag ar polis ''(Military & Police)''. Kambret eo pistolennoù ar rummad e meur a galibr : 9 × 19 mm, .40 S&W, 5.7 × 28 mm, .22 WMR ha .357 SIG. Ur stumm .22 LR M&P a voe ijinet asambles gant Carl Walther ha produet en [[Alamagn]]. Ur stumm .45 ACP a voe produet e 2007. Mentoù pistolennoù disheñvel a gaver er rummad M&P. | ==== Rummad SD VE ==== Rummad boulc'het e 2012 e kalibroù 9 × 19 mm ha .40 S&W. ==== Rummad SW1911 ==== Stumm Smith & Wesson ar [[Colt M1911]] boulc'het e 2003 ha kambret e .45 ACP. |} [[Restr:Smith & Wesson Model 1913 0274.jpg|thumb|Ur bistolenn '''Model 1913'''|200x200px]] === Armoù all === * fuzuilh skañv Model 1940 * fuzuilh-arsailh M&P15 (2006) * fuzuilhoù-morailh iBolt * mindrailherez S&W Model 76 (1967) * fuzuilh-chase Model 916 * fuzuilh-chase Model 1000 * fuzuilh-chase M&P12 == Munisionoù ijinet == {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * [[.22 Short]], unan eus ar munisionoù a zo bet diazezet an [[.22 Long Rifle]] diwarne * [[.32 S&W]], anvet a-wechoù .32 S&W Short * [[.32 S&W Long]], anvet a-wechoù .32 Colt New Police * .32-44 S&W * [[.38 S&W]], anvet a-wechoù .38 Colt New Police * .38-44 S&W * [[.38 Special|.38 S&W Special]], anvet alies .38 Special * [[.357 Magnum|.357 S&W Magnum]], anvet alies .357 Magnum * [[.40 S&W]] | * [[.41 Magnum|.41 Remington Magnum]] : ijinet e oa bet ar gartouchenn gant [[Remington|Remington Arms]] hag ar revolver kentañ gouest da gambriñ anezhañ gant Smith & Wesson * [[.44 American]] * [[.44 Russian]] * [[.44 Special|.44 S&W Special]] * [[.44 Magnum|.44 Remington Magnum]] * [[.45 Schofield|.45 S&W Schofield]] * [[.460 S&W Magnum]] * [[.500 S&W Magnum]], savet gant [[Cor-Bon]] diwar atiz Smith & Wesson evit bezañ ar munision arm-dorn galloudusañ er bed<ref>{{en}} CAMPBELL Dave, ''[https://www.americanrifleman.org/content/the-smith-wesson-500-magnum-history-and-performance/ The Smith & Wesson .500 Magnum: History And Performance]'', American Rifleman, 17/02/2022 (lennet d'an 12/12/2025)</ref>. | [[Restr:Bullet_coming_from_S&W.jpg|thumb|Ur boled .357 Magnum o vont e-maez eus ur revolver Smith & Wesson 686.|300x300px]] |} == Liammoù diavaez == * {{En}} [https://www.smith-wesson.com/ Lec'hienn Smith & Wesson] * {{En}} [https://swhistoricalfoundation.com/ Smith & Wesson Historical Foundation] == Levrlennadur == * {{Fr}} Michel Lespart, ''Messieurs Smith & Wesson'', Balland, 1973, 149 p. * {{En}} Roy G. Jinks, ''Smith & Wesson'', Arcadia Publishing, 2006, 128 p., 978-0738545103 * {{En}} Jim Supica, Richard Nahas, ''Standard Catalog of Smith & Wesson, 5th Edition'', Gun Digest, 2025, 592 p., ISBN 9781959265221 == Daveennoù == {{Daveoù|bannoù = 2}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]] [[Rummad:Embregerezhioù SUA]] [[Rummad:Embregerezhioù savet e 1856]] lmo7qv8clft3e312ew2z3saf67mmgop 0 169771 2203513 2197565 2026-11-02T22:44:22Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203513 wikitext text/x-wiki Diazezet eo '''rummatadur pobladoù kentidik Norzhamerika''' — da lavaret eo [[Kanada]] (kod ISO 3166 : CA)<ref>{{en}} {{es}} {{fr}} {{ru}} {{cite web |url=https://www.iso.org/obp/ui#search |title=ISO 3166 (''Country codes'')|accessdate=10/01/2024}}</ref>, [[Greunland]] (GL), rann hanternozel [[Mec'hiko]] (MX) ha [[Stadoù-Unanet Amerika]] (US) — war rannvroioù [[sevenadur]]el, war an [[douaroniezh]] hag ar [[yezhoniezh]]. [[Denoniezh|Denoniourion]] o deus termenet meur a rannvro sevenadurel o harzoù kemm-digemm ; kenemglev zo evit o degemer, gant un nebeud arlivioù. Dre vras ez eo bet termenet ar rannvroioù-se hervez al lec'h ma veze an [[Amerindianed]] o vevañ da vare an darempredeoù kentañ gant [[Europa (kevandir)|Europiz]] hag [[Afrika|Afrikiz]] er {{XVvet kantved}}. Dre o annezioù orin e vez rummataet ar pobladoù a zo bet rediet da zivroañ gant [[Stad]]où. Lod pobladoù a gaver e meur a rannvro sevenadurel. [[Tudouriezh|Tudourion]] o deus rummataet pobladoù amerindian CA hag SUA dre 10 rannvro douaroniel a ziskouez perzhioù sevenadurel boutin, alese an anv "rannvroioù sevenadurel"<ref>{{en}} {{cite web |url=https://web.archive.org/web/20131104204827/http://www.civilization.ca/cmc/exhibitions/tresors/ethno/etb0170e.shtml |title=''Gateway to Aborigenal Heritage''|accessdate=10/01/2024}}</ref>. Lod gouizieion a vod ar Bladenn hag an Diazad Meur en ur rannvro a anvont ''Intermontane West'' ("Ar C'horn^g etre ar menezioù") e [[saozneg]] ; lod a rann ar C'hompezennoù etre ''Prairie'' ("Pradenn") ha ''Great Plains'' ("Kompezennoù Meur") ; lod arall a ziforc'h etre pobladoù [[Lennoù Meur Amerika]] (''Great Lakes'') ha re Koadegi ar Biz (''Northeastern Woodlands''). ---- {| align="center" |- ! Stadoù CA !! Stadoù SUA |- |[[File:Political map of Canada.svg|400px|Stadoù CA]] |[[File:Map of USA with state names 2.svg|520px|Stadoù SUA]] |} ---- {| align="center" |- ! colspan="2" | An dek rannvro sevenadurel |- |[[File:North American cultural areas.png|300px|center|Rannvroioù sevenadurel ar pobladoù norzhamerikan da vare an darempredoù kentañ]] | <poem> {{legend|#75b7b8|Arktik}}{{legend|#c5daa6|Izarktik}} {{legend|#66a1c2|Aodoù ar Gwalarn}}{{legend|#dfa4b7|California}} {{legend|#b2734f|Pladenn ar Gwalarn}}{{legend|#ea8245|Diazad Meur}} {{legend|#fbee84|Kompezennoù Meur}}{{legend|#81a855|Biz}} {{legend|#cacb49|Gevred}}{{legend|#f2c34a|Mervent}} </poem> |} ---- *E saozneg ez eo chomet anvioù ar pobladoù er pennad-mañ pa n'eus bet kavet stumm brezhonek testeniekaet ebet ; lod anvioù zo bet lakaet e yezh ar boblad etre krommelloù pa'z eus bet tro da ober, da skouer : '''Sioux''' (''Očhéthi Šakówiŋ'') ; lod pobladoù o deus meur a anv, a zo meneget etre sonnelloù, da skouer : '''Dakelh''' [Carrier]. *Kalz pobladoù a yeas da get a-c'houde donedigezh Europiz : aloubet o bro, lazhet gant kleñvedoù estren, lazhadeget, harluet dre ar sklaverezh er {{XVIIvet kantved}} hag an {{XVIIIvet kantved}}. *Kalz pobladoù a voe divroet dre an [[naetaat kenelel] hag ar [[gouennlazh]] anvet ''Indian Removal Act'' (IRA, {{deiziad|28|Mae|1830}}), "Lezenn a-zivout deportadeg an Indianed", adalek 1830 betek [[1847]] ; merket eo bet bro orin pep poblad pa'z eo bet gallus gober. ==Arktik== Er rannvro arktikel emañ Greunland. Lod pobladoù zo e [[Rusia]] (RU) ivez. [[File:Inuit-Kleidung 1.jpg|thumb|upright 1.4|Maouezed inughuit]] [[File:Siberian-eskimo-Nabogatova-.PNG|thumb|upright 1.4|Maouez yupik e Siberia]] <poem> '''♦ Heninuit''', sevenadurioù [[ragistor]]el (-4450 → 1500) : US-[[Alaska|AK]] ; GL ; CA ; [[RU]] *Sevenadur rUS-AK-Dorset (-4450 → -400) : Arktik ar Reter *Hengoun arktikel ar binvioùigoù, sevenadur ragistorel (-2500) : [[Strizh-mor Bering]] *Sevenadur Saqqaq (-2500 → -800) : GL *Sevenadur ''Independence I'' (-2400 → -1800) ; GL ; CA (biz) *Sevenadur Groswater (-800 → -200) : [[Labrador]] ; [[Nunavik]] *Sevenadur ''Independence II'' (-800 → -1) : GL ; CA (biz) *Sevenadur Dorset (-500 → 1500) : CA, US-AK '''♦ Aleout''' (''Unangax̂'') : RU ([[Ledenez Kamtchatka]]) ; US-AK ([[Inizi an Aleouted]]) '''♦ Inuit''' (''Inupiat'') : CA ; GL ; RU ; US-AK *Sevenadur Thule, ur sevenadur heninuit (-900 → 1500) : CA ; GL ; US-AK **Sevenadur Birnirk, sevenadur heninuit (500 → 1100) : US-AK *Inuit GL **Kalaallit : kornôg **Avanersuarmiut (''Inughuit'') : [[Nunavut|NU]] **Tunumiit (''Iivit'') : reter *Inuvialuit : rann gornôgel an Arktik kanadian *Iñupiat : US-AK (norzh ha gwalarn) '''♦ Youpik''' (''Youp'ik'') : RU ; US-AK *Alutiiq (''Sugpiaq'') [Youpiked ar [[Meurvor Habask]]] : US-AK (su)<ref>Aodoù Prince William Sound ha Kenai Peninsula.</ref> *Youpik Alaska : US-AK (kornôg-kreiz) **Koup'ik : US-AK (kêrioù Hooper Bay ha Chevak) **Koup'ig Nunivak : Nunivak Island *Youpik Siberia : RU (reter-pellañ) ; US-AK (St. Lawrence Island) **Chaplino : Siberia (kreiz) **Naukan (Нывуӄаӷмит ''Nyvukagmit'') : [[Rannvro Emren Chukotka]]<ref>Etre Kamtchatka ha strizh-mor Bering.</ref> **Sirenik : Siberia </poem> ==Izarktik== [[File:Akaithco and son.jpg|thumb|upright 1.4|Akaitcho, penn ar boblad T'satsąot'ınę, hag e vab (1821)]] [[File:Dogrib tipis.jpg|thumb|upright 1.4|Kamp ''Tłı̨chǫ'' war ribl Slave Lake (1907)]] <poem> '''♦ Ahtnaed''' ('‘Atnahwt’aene'') : US-AK (su)<ref>Bro ar stêr Copper River.</ref> '''♦ Anishinaabe''' : Lennoù Meur Amerika e CA ha SUA<ref>Neuze en o c'haver ivez e rannvroioù sevenadurel ar C'hompezennoù meur hag ar Biz.</ref> *Oji-Cree] (Anishinini, Severn Ojibwa) : CA-[[Manitoba|MB]], [[Ontario|ON]] *Ojibwa (Chippewa, Ojibwe) : CA-MB, ON ; US-[[Minnesota|MN]] '''♦ Atikamekw''' : CA-[[Québec|QC]] '''♦ Carcross/Tagish''' : CA-YT '''♦ Chipewyan''' : CA (kornôg) ; US-AK (diabarzh) '''♦ Cree''' : CA (kreiz ha kornôg) ; US-[[North Dakota|ND]] '''♦ Dakelh''' [Carrier] : CA-[[British Columbia|BC]] *Babine : CA-BC *Wet'suwet'en : CA-BC '''♦ Dane-zaa''' [Beaver, Doig River] : CA-[[Alberta|AB]], BC '''♦ Deg Hit’an''' (''Deg Xinag'', ''Degexit’an'', ''Kaiyuhkhotana'') : US-AK '''♦ Dena'ina [Tanaina] : US-AK '''♦ Gwich'in''' [Kutchin, Loucheaux] : CA-[[Yukon|YT]] ; US-AK '''♦ Holikachuk''' : US-AK '''♦ Hän''' : CA-YT ; US-AK '''♦ Innu''' [Montagnais] : CA-QC ; Labrador '''♦ Kaska Dena''' [Nahane] : CA-BC (norzh), YT (su) '''♦ Kolchan''' (''Dichinanek' Hwt'ana'') [Upper Kuskokwim] ; US-AK (su) '''♦ Koyukon''' : US-AK (aod kornôgel) '''♦ Naskapi''' : CA-QC (norzh) ; Labrador '''♦ Sahtú''' [North Slavey, Bearlake, Hare, Mountain] : CA-[[Northwest Territories|NT]] '''♦ Sekani''' : CA-BC '''♦ Slavey''' (''Awokanak'', ''Deh Gah Got'ine'', ''Deh Cho'') : CA-AB, BC '''♦ T'satsąot'ınę''' [Yellowknives] : CA-NT '''♦ Tahltan''' : CA-BC '''♦ Tanacross''' : CA-YT '''♦ Tanana''' : CA-YT '''♦ Tlicho''' (''Tłı̨chǫ'') [Dogrib] : CA-NT '''♦ Tsetsaut''' (''Jits'aawi'', ''Wetaŀ'', ''Wetaɬ'')<ref>Da get ez eo aet ar boblad e deroù an {{XXvet kantved}}.</ref> : CA-BC ; US-AK<ref>Portland Canal, en div Stad.</ref> '''♦ Tŝilhqot’in''' [Chilcotin] : CA-BC '''♦ Tutchone''' : CA-YT </poem> ==Aodoù ar Gwalarn== {| width="100%" |- valign="top" | <poem> '''♦ Alsea''' : [[Oregon|OR]] '''♦ Chehalis''' (''Ts-a-lis'', ''Chi-ke-lis'') : US-[[Washington (stad)|WA]] '''♦ Sts'Ailes''' : CA-BC (Fraser Valley) '''♦ Chimakum''' (''Aqokúlo'') : US-WA<ref>Da get ez eo aet ar boblad e [[1902]].</ref> '''♦ Chetco''' : US-[[Kalifornia|CA]] '''♦ Chinook''' : US-OR, WA (stêr [[Columbia (stêr)|Columbia]]) '''♦ Clatsop''' : US-OR '''♦ Comox''' : CA-BC<ref name="VI">[[Enez Vancouver|Vancouver Island]].</ref> '''♦ Coos''' [Hanis] : US-OR '''♦ Coquille''' [Ko-Kwel] : US-OR '''♦ Cowichan''' (''Quw’utsun'') : CA-BC<ref name="VISMG">Vancouver Island ha [[Strizh-mor Georgia|Strait of Georgia]].</ref> *Quwutsun *Somena *Quamichan '''♦ Cowlitz''' : US-WA '''♦ Duwamish''' (''Dxʷdəwʔabš'') : US-WA '''♦ Eyak''' (''ʔi·ya·ɢdəlahɢəyu·'') : US-AK '''♦ Galice''' (''Taltushtuntede'', ''Tal-tvsh-dan-ni'') : US-OR '''♦ Gitxsan''' [Gitksan] : CA-BC '''♦ Haida''' (''X̱aayda'', ''X̱aadas'', ''X̱aad'', ''X̱aat'') : CA-BC ; US-AK '''♦ Haisla''' (''Xa’islak’ala'') : CA-BC *Haihai *Kimsquit *Kitimaat *Kitlope '''♦ Heiltsuk''' (''Haíɫzaqv'') [Bella Bella]<ref>Pritzker 2000, p. 66.</ref> : CA-BC '''♦ Hoh''' [Chalá·at]] : US-WA '''♦ Kalapuya''' [Tfalatim, Yamel, Yaquina, Yoncalla] : US-OR *Kalapuya ar C'hreiz **Ahantchuyuk **Ampinefu [Marys River] **LUS-AKmiut **Mohawk **Santiam *Kalapuya an Norzh **Tfalati [Atfalati] **Tualatin **Yamhill [Yamel] *Kalapuya ar Su [Yonkalla] '''♦ Klallam''' (''Nəxʷsƛ̕áy̕əm̕'') : US-WA<ref>[[Ledenez Olimpek|Olympic Peninsula]].</ref> '''♦ Kwalhioqua''' [Willapa]] : US-WA '''♦ Kwakwa̱ka̱ʼwakw''' [Kwakiutl] : CA-BC<ref name="VI" /><ref>[[Inizi Discovery|Discovery Islands]]</ref> *Koskimo *'Namgis *Laich-kwil-tach [Euclataws, Yuculta] '''♦ Lekwungen''' (''Lək̓ʷəŋən'') [Songhees] : CA-BC<ref name="VI" /> '''♦ Lummi''' : US-WA '''♦ Makah''' : US-WA </poem> | <poem> '''♦ Muckleshoot''' : US-WA '''♦ Musqueam''' (''xʷməθkʷəy̓əm'') : CA-BC '''♦ Nisg̱a’a Lisims''' ; CA-BC '''♦ Nisqually''' (''Dxʷsq̓ʷaliʔabš'') : US-WA '''♦ Nooksack''' (''Noxws’áʔaq'') : US-WA '''♦ Nuu-chah-nulth'''<ref name="VI" /> '''♦ Nuxalk''' (''Nuxalkmc'') [Bella Coola]<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20130224071101/http://www.nuxalknation.org/content/blogcategory/16/40 ''Nuxalk''].</ref> : CA-BC '''♦ Pentlatch''' [Puntledge] : CA-BC<ref name="VISMG" /> '''♦ Puyallup''' (''Spuyaləpabš'') : US-WA '''♦ Quileute''' : US-WA '''♦ Quinault''' : US-WA '''♦ Saanich''' (''W̱sáneć'') : CA-BC<ref name="VISMG" /> '''♦ Samish''' (''Xws7ámesh'') : US-WA '''♦ Sauk-Suiattle''' (''Saʔqʷəbixʷ-suyaƛ̕ʔbixʷ'') [Sah-Ku-Me-Hu] : US-WA '''♦ Shíshálh''' : CA-BC (Strait of Georgia) '''♦ Shistakwasta''' [Shasta Costa] : US-OR '''♦ Shoalwater Bay''' : US-WA '''♦ Siletz''' : US-OR '''♦ Siuslaw''' : US-OR '''♦ Skagit''' (''Sqaǰətabš '') : US-WA '''♦ Skokomish''' : US-WA '''♦ Snohomish''' : US-WA '''♦ Snoqualmie''' (''Sdukʷalbixʷ'') : US-WA '''♦ Snuneymuxw''' : CA-BC<ref name="VI" /> '''♦ Spokane''' : US-WA '''♦ Squamish''' (''Skwxwu7mesh'') [Sko-ko-mish] : CA-BC<ref name="VI" /> '''♦ Squaxin Island Tribe''' : US-WA '''♦ Stillaguamish''' (''Stuləgʷabš'') : US-WA '''♦ Stó꞉lō''' [Staulo, Stahlo] : CA-BC *Kwantlen *Katzie '''♦ Steilacoom''' [Stelakubalish] : US-WA<ref name="XIX" /> '''♦ Suquamish''' (''Xʷsəq̓ʷəb'') : US-WA '''♦ Swinomish''' (''Swədəbš'') : US-WA '''♦ T'Sou-ke''' : CA-BC<ref name="VI" /> '''♦ Tait''' (''Te-it''): CA-BC '''♦ TUS-AKelma''' [Dagelma] : US-OR '''♦ Talio''' : US-OR '''♦ Tillamook''' : US-OR '''♦ Tla'amin''' : CA-BC '''♦ Tlatlasikoala''' [Tlatlasikwala] : CA-BC<ref name="VI" /> '''♦ Tlingit''' [Lingit] : US-AK '''♦ Tolowa''' (''Taa-laa-wa Dee-ni’'') : US-CA, OR '''♦ Tsimshian''' (''Ts’msyan'', ''Tsm'syen'') : CA-BC ; US-AK '''♦ Tsleil-Waututh''' (''Səlilwətaɬ'') [Burrard] : CA-BC '''♦ Tulalip''' (''Dxʷlilap'') : US-WA '''♦ Tututni''' [Rogue River] : US-OR '''♦ Twana''' (''Təwəʔduq'') : US-WA '''♦ Tzouk-e''' [Sooke] : CA-BC<ref name="VI" /> '''♦ Umpqua''' : US-OR '''♦ Wuikinuxv''' [Owekeeno, Rivers Inlet] : CA-BC </poem> |} <gallery mode="packed" heights="220px"> Chimakum woman.jpg|Maouez chimakum, kent 1902 Hoh woman named Minnie Cole poses outside near water, Hoh Indian Reservation, Washington, 1905.png|Maouez hoh, 1905 Jennie, a Rogue River Indian who crafted the dress worn in this iconic Peter Britt portrait.JPG|An it. Oscharwasha, maouez takelma, kent 1900 Edward S. Curtis Collection People 010.jpg|Paotrig twana, 1913 </gallery> ==California== '''''Notenn :''' ne glot ket rik rannvro sevenadurel California gant harzoù ar Stad a-vremañ ; meur boblad er reter war an harzoù gant [[NevadaNV]] a vez rummataet en Diazad Meur, ha lod en norzh war an harzoù gant Oregon a vez rummataet er Bladenn.''<ref>Pritzker 2000, p. 112.</ref> ---- {| width="100%" |- valign="top"} | <poem> '''♦ Cahuilla''' : gevred '''♦ Chumash''' : aod ar c'hreiz *Barbareño (''Šmuwič'') *Cruzeño [Isleño] *Inezeño (''Samala'') *Obispeño (''Tiłhini'') *Purisimeño *Ventureño (''Mitsqanaqa'n'') '''♦ Chilula''' : gwalarn '''♦ Chimariko''' : gwalarn<ref>Aet da get e 1900.</ref> '''♦ Cupeño''' : su '''♦ Eel River Athapaskan''' : gwalarn *Lassik (''Las'-sik'')<ref>Anv o fenn diwezhañ.</ref> *Mattole [Bear River] *Nongatl *Sinkyone *Wailaki [Wai-lakki] '''♦ Esselen''' : kreiz-kornôg '''♦ Hoopa''' (''Natinixwe'') [Hupa] : gwalarn *Tsnungwe (''Tse:ningxwe'') '''♦ Juaneño''' (''Acjachemen'') : gevred '''♦ Karuk''' : gwalarn '''♦ Kato''' [Cahto] : gwalarn '''♦ Kitanemuk''' : kreiz-su '''♦ Kumeyaay''' ('''Iipai-Tiipai'') [Diegueño, Kumiai] : su ; MX an norzh '''♦ La Jolla complex''' : gevred ; [[Kalifornia-Izel|Baja California]] (gwalarn)<ref>Sevenadur ragistorel (e-tro -8000 → 500).</ref> '''♦ Luiseño''' (''Payómkawichum'') : gevred '''♦ Maidu''' : kreiz-norzh *Konkow *Mechoopda *Nisenan [Southern Maidu] '''♦ Miwok''' : kreiz '''♦ Mono''' : kreiz ; US-NV (mervent) '''♦ Ohlone''' [Costanoan] : norzh (San Francisco Bay) *Awaswas [Santa Cruz Costanoan] *Chalon [Soledad] *Chochenyo [East Bay Costanoan] *Karkin [Carquin] *Mutsun [San Juan Bautista Costanoan] *Ramaytush [San Francisco Costanoan] *Rumsien [Carmel, Carmeleno, Rumsen] *Tamyen [Santa Clara Costanoan] *Ramaytush **Yelamu '''♦ Pauma Complex''' : su<ref>Sevenadur ragistorel (e-tro -8200 → -4200).</ref> </poem> | <poem> '''♦ Pit River Tribe''' : biz *Ajumawi [Achomawi, Achumawi, Ahjumawi] *Aporige *Astarawi *Atsugewi *Atwamsini *Hammawi *Hewisedawi *Ilmawi *Itsatawi *Kosalektawi *Madesi '''♦ Pomo''' : gwalarn ha kreiz '''♦ Salinan''' (''Te'po'ta'ahl'') : aodoù ar c'hreiz *Antoniaño *Migueleño '''♦ Serrano''' (''Taaqtam'') : su '''♦ Shasta''' : gwalarn *Konomihu *Okwanuchu '''♦ Tataviam''' : su '''♦ Tolowa''' (''Taa-laa-wa Dee-ni’'') : gwalarn '''♦ Tongva''' [Gabrieleño, Fernandeño] : aodoù ar su '''♦ Tübatulabal''' : kreiz-su '''♦ Wappo''' (''Micewal'') : kreiz-norzh '''♦ Whilkut''' (''Xwiy¬q'it, Xwe:ył-q'it, Xoył-q'it'') : gwalarn '''♦ Wintun''' : gwalarn *Nomlaki : tu kreiz *Patwin : tu su **Suisun *Wintu : tu norzh '''♦ Wíyot''' : biz '''♦ Yana''' : [[Sierra Nevada (Stadoù-Unanet)|Sierra Nevada]] (norzh) *Yahi : Sierra Nevada (su) '''♦ Yokuts''' : kreiz ha su *Chukchansi *Northern Valley Yokuts *Tachi '''♦ Yuki''' [Yukiah] : gwalarn *Huchnom ("E-maez ar Saonenn") *Ukohtontilka ("Tud ar Meurvor") *Ukomno'om ("Tud ar Saonenn") '''♦ Yurok''' (''Yurúkvaarar'', ''Yuru Kyara'') : gwalarn </poem> |} <gallery mode="packed" heights="180px"> Cahto woman curtis.jpg|Maouez kato, 1924 Suscol Intertribal Council 2015 Pow-wow - Stierch 31.jpg|Maouez pomo, 2015 Tongva woman.jpg|Maouez tongva, 1905 Edward S. Curtis Collection People 080.jpg|Maouez wappo, e-tro 1900 Edward S. Curtis Collection People 069.jpg|Maouez yokuts chuckchansi, e-tro 1900 YukiTribe.jpg|Indianed Yuki, e-tro 1858 </gallery> ==Pladenn ar Gwalarn== <gallery mode="packed" heights="373px">Salish-men-tipis-1903.jpg|'''Ur c'hamp salish e Montana, 1903'''</gallery> ---- {| width="100%" |-valign="top" | ===Chinook=== <poem> '''♦ Clackamas''' : US-OR '''♦ Clatsop''' (''Lā'k!ēlak'') : US-OR '''♦ Kathlamet''' : US-WA '''♦ Multnomah''' : US-OR '''♦ Wasco-Wishram''' : US-OR ; US-WA '''♦ Watlata''' [Cascade Indians] : US-WA </poem> ===Salish an diabarzh=== <poem> '''♦ Chelan''' : US-WA '''♦ Entiat''' (''Sintia'tkumuk'') : US-WA '''♦ Flathead''' : US-[[Idaho|ID]], [[Montana|MT]] *Salish (''Séliš u Ql̓ispé'') **Bitterroot Salish *Kootenai (''K̓upawiȼq̓nuk'')) '''♦ Kalispel''' [Pend d'Oreilles] : US-MT, WA '''♦ In-SHUCK-ch''' [Lower Lillooet] : CA-BC '''♦ Lil'wat''' (''Líl̓watǝmx)'') : CA-BC '''♦ Methow''' : US-WA '''♦ Nespelem''' : US-WA '''♦ Nlaka'pamux''' [Thompson Salish] : CA-BC '''♦ Nicola''' : CA-BC<ref>Eus ar penn N'kwala Hwistesmetxe'qen "Grizzly tremenant" (~1782 – ~1865) e teu anv ar boblad.</ref> '''♦ Sanpoil''' (''Nesilextcl'n'') : US-WA '''♦ Secwépemc''' [Shuswap] : CA-BC '''♦ Sinixt''' [Arrow Lakes Indians, Senjextee]<ref>{{en}} {{cite web|url=https://sinixt.org/about-sinixt/ |title=''Autonomous Sinixt''|accessdate=10/01/2024}}</ref> : CA-BC, US-ID, US-MT '''♦ Sinkiuse''' (''.tskowa'xtsEnux'', ''.skowa'xtsEnEx'') [Sinkiuse-Columbia] : US-WA '''♦ Spokane''' : US-WA<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.spokanetribe.com/history/ |title=''Spokane Tribe of Indians''|accessdate=10/01/2024}}</ref> '''♦ Skitswish''' (''Schi̲tsu'umsh'') [Coeur d'Alene] : US-ID, MT, WA '''♦ Syilx''' [Okanagan] : CA-BC ; US-WA '''♦ St'at'imc''' [Upper Lillooet] : CA-BC '''♦ Wenatchi''' (''Šnp̍əšqʷáw̉šəxʷi'', ''Np̓əšqʷáw̓səxʷ'') : US-WA </poem> | ===Sahaptin=== <poem> '''♦ Cowlitz''' : US-WA *Lower Cowlitz *Upper Cowlitz (''Taidnapam'') [Stick Indians] '''♦ Klikitat''' [Klickitat] : US-WA '''♦ Nez Percé''' (''Niimíipuu'') : US-ID '''♦ Tenino''' : US-OR *Tygh (''Tayxɫáma'') *Wyam (''Wayámɫáma'') [Lower Deschute] *Tinainu (''Tinaynuɫáma'') *Tukspush (''TUS-AKspasɫáma'') [Dock-Spus, John Day] '''♦ Umatilla''' (''Imatalamłáma'') : US-ID, OR '''♦ Walla Walla''' (''Walawalałáma'') : US-OR '''♦ Wanapum''' : US-WA '''♦ Wauyukma''' : US-WA '''♦ Yakama''' : US-WA </poem> ===Pobladoù arall=== <poem> '''♦ Cayuse''' : US-OR '''♦ Kutenai''' [Ktunaxa, Ksanka] : CA-BC ; US-ID, MT '''♦ Lower Snake''' : US-ID, WA *Chamnapam *Naxiyampam *Wauyukma '''♦ Mishalpan''' [Upper Nisqually] : US-WA '''♦ Modoc''' : US-[[Oklahoma|OK]] *Klamath : US-CA (norzh) ; US-OR (su) '''♦ Molalla''' : US-OR '''♦ Nicola Athapaskans''' (''Scw'exmx-Syilx'' : CA-BC<ref>Aet da get e dibenn an XIX{{vet]] kantved ; kar d'ar boblad Nicola (Salish an diabarzh) bet meneget uheloc'h. Gwelit Mark S. Wade, ''The Thompson Country'', Kamloops, 1907, [https://web.archive.org/web/20240123105638/https://issuu.com/showbc/docs/thompsoncountryb00wadeiala?mode=embed&documentId=080322231047-f3a96c8ed6764594936340a84ec6cf09&layout=grey pp. 8-10].</ref> '''♦ Palus''' [Palouse] : US-ID, OR, WA '''♦ Wayampam : US-OR </poem> |} <gallery mode="packed" heights="180px"> Flathead Indians.jpg|Flathead gant ur jubennour Kalispel girl by Edward S. Curtis, ca. 1910.jpg|Plac'h kalispel, e-tro 1910 Klickitat Brave 1899-Benjamin Gifford.jpg|Kadour klikitat, 1899 Coeur d'Alene people and tipis, Desmet Reservation, c. 1907.jpg|Kamp skitswish, e-tro 1900 Wishram-bride-1910.jpg|Plac'h-nevez wasco-wishram, 1910 Yakamawarrior.jpg|Kadour yakama (1913) </gallery> ==Diazad Meur== {| width="100%" |- valign="top" | <poem> '''♦ Ahwahnechee''' :US-CA '''♦ Bannock''' : US-ID *Southern Paiute (''Nuwuvi'') : US-[[Arizona|AZ]], NV, [[Utah|UT]] **Chemehuevi : US-AZ, CA **Kaibab (''Kai'vi'vits'') : US-AZ **Kaiparowtis : US-UT **Moapa [Muppa, Nunwuvi, Paranigets] : US-NV **Shivwits : US-UT **Cedar Band of Paiute Indians (''Suh’dutsing'') : US-UT<ref name="CC">E Cedar City.</ref> **Kanosh Band of Paiute Indians (''Kawnaw’os'') : US-UT<ref>E Kanosh.</ref> **Koosharem Band of Paiute Indians (''Paw goosawd’uhmpuhtseng'') : US-UT<ref>E Richfield.</ref> **Indian Peaks Band of Paiute Indians (''Kwee’choovunt'') : US-UT<ref name="CC" /> '''♦ Fremont''' : US-[[Colorado|CO]] ; US-ID, NV, UT, WY<ref>Aet da get ; ''[[floruit]]'' 1 → 1301).</ref> '''♦ Kawaiisu''' (''Nuwa'') : US-CA '''♦ Mono''' *Eastern Mono : US-CA<ref>Gevred, e tu reterel ar Sierra Nevada.</ref> *Western Mono : US-NV<ref>Mervent, e tu kornôgel ar Sierra Nevada.</ref> '''♦ Northern Paiute''' (''Numu'', ''Numa'') : US-CA, ID, NV, OR *Kucadikadi : US-CA '''♦ Shoshone''' (''Newe'') [Shoshoni] : US-CA, ID, MT, NV, OR, UT, WY *Eastern Shoshone : US-UT, WY **Boho'inee' [Pohoini, Pohogwe, Sage Grass, Sagebrush Butte] : US-ID **Haivodika [Blacks Fork Indians, Dove Eaters<ref>"Debrerion dubeed".</ref>, Haiwodekanee] : US-WY **Kuccuntikka [Buffalo Eaters<ref>"Debrerion bizoned".</ref>, Guchundeka, Kuchun-deka] : US-WY **Tukudeka [Banaiti Doyanee, Mountain Sheep Eaters<ref>"Debrerion deñved eus ar Menezioù]".</ref>] : IS-ID, MT, WY *Northern Shoshone : US-ID, UT, WY **Akaitikka [Lemhi Shoshone, Salmon Eaters<ref>"Debrerion eoged".</ref>] : US-ID **Kammitikka [Bannock Creek Shoshone, Jack Rabbit Eaters<ref>"Debrerion gedon".</ref>] : US-ID, UT **Yahantikka [Yakandika, Groundhog Eaters<ref>"Debrerion [[Moregan ar c'hoadoù|Moreganed ar c'hoadoù]]".</ref>] : US-ID ::::• Boise Shoshone ::::• Bruneau Shoshone ::::• Sohuwawki Shoshone [Weiser Shoshone] </poem> | <poem> *Western Shoshone : US-ID, NV, UT **Kusiutta [Goshute] : US-NV, UT ::::•Cedar Valley G. : US-UT ::::•Deep Creek G.(''Aipimpaa Newe'') : US-UT ::::•Rush Valley G. : US-UT ::::•Skull Valley G. (''Wepayuttax'') : US-UT ::::•Tooele Valley G. : US-UT ::::•Trout Creek G. : US-UT **Kuyatikka [Bitterroot Eaters<ref>"Debrerion [https://species.wikimedia.org/wiki/Lewisia_rediviva ''Lewisia rediviva'']".</ref> : US-NV **Mahaguadüka [Mentzelia Seed Eaters<ref>"Debrerion hadoù [https://species.wikimedia.org/wiki/Mentzelia ''Mentzelia'']".</ref>] : US-NV **Painkwitikka [Fish Eaters<ref>"Debrerion pesked".</ref>] : US-ID, UT **Pasiatikka [Redtop Grass Eaters<ref>"Debrerion [https://species.wikimedia.org/wiki/Agrostis_gigantea ''Agrostis gigantea'']"</ref>] : US-NV, UT **Te-Moak : US-NV **Tipatikka [Pinenut Eaters<ref>"Debrerion pignon".</ref>] : US-UT **Tsaiduka [Tule Eaters<ref>"Debrerion hesk".</ref>] : US-NV **Tsogwiyuyugi : US-NV **Waitikka [Ricegrass Eaters<ref>"Debrerion [https://species.wikimedia.org/wiki/Oryzopsis ''Oryzopsis'']"</ref>] : US-NV **Watatikka [Ryegrass Seed Eaters <ref>"Debrerion hadoù [[dreog]]"</ref>] : US-NV **Wiyimpihtikka [Buffaloberry Eaters<ref>"Debrerion [https://species.wikimedia.org/wiki/Shepherdia ''Shepherdia''"]</ref> : US-NV '''♦ Timbisha''' (''Nümü Tümpisattsi'') : US-CA<ref>[[Traoñienn ar Marv|Death Valley]].</ref> '''♦ Ute''' (''Núuchi-u'') : US-CO, NM, UT *Kahpota (''Kapuuta Núuchi'') [Capote] : US-CO, NM *Moanunts : US-UT *Muache (''Moghwachi Núuchi'') : US-CO *Pahvant : US-UT *Sanpit [San Pitch Utes] : US-UT *Southern Ute : US-CO *Timpanogo [Timpanog, Utah] : US-UT *Uintah : US-UT *Uncompahgre ('' ꞌAkaꞌ-páa-gharʉrʉ Núuchi'') [Taviwach] : US-CO *Ute Mountain Tribe : US-CO *Weeminuche : US-CO (kornôg) ; US-NM (gwalarn) ; US-UT *White River Ute (Parusanuch + Yampa) : US-CO ; US-UT '''♦ Washoe''' (''Wašiw'') : US-CA ; US-NV '''♦ Tubatulabal''' : US-CA<ref>{{en}} Nicholas, Walter S. : {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20101031113235/http://www.rranch.org/history/ |title=''A Short History of Johnsondale''|accessdate=10/01/2024}}</ref> *Bankalachi [Pong-ah-lache] *Palagewan *Pahkanapil </poem> |} <gallery mode="packed" heights="180px"> Bannock.jpg|Indianed bannock (bloaziad ebet) Washakie (Shoots-the-Buffalo-Running), a Shoshoni chief, half-length, seated, holding pipe - NARA - 530875.jpg|Washakie , penn shoshoni (bloaziad ebet) Kanosh (Pahvant).jpg|Kanosh, penn pahvant (e-tro 1870) NIE 1905 Indians American - Shoshonean.jpg|Ouray, penn uncompahgre (1905) A Washo Woman LACMA AC1997.271.36.jpg|Maouez washo (1924) </gallery> ==Kompezennoù Meur== Alies e vez diforc'het etre pobladoù Kompezennoù an Norzh ha re ar Su. {| width="100%" |- valign="top" | <poem> '''♦ Anishinaabe''' *Saulteaux (''Nakawē'') [Plain Ojibwe] : CA-MB, ON ; US-MN<ref>Diwezhatoc'h, eleze da heul an IRA : Alberta, British Columbia, Montana, [[Saskatchewan|SK]].</ref> *Odawa [Ottawa] : CA-ON ; US-[[Michigan|MI]]<ref name="OK">IRA : Oklahoma.</ref> *Potawatomi : CA-ON ; US-[[Indiana|IN]], MI, [[Wisconsin|WI]] '''♦ [[Apached|Apache]]''' (gwelit ivez : [[#Mervent|Mervent]]) *Lipan Apache : US-[[New Mexico|NM]], [[Texas|TX]] *Plains Apache [Kiowa Apache] : US-OK *Querecho Apache : US-TX '''♦ Arapaho''' (''Hinono'ei'') [Gens de Vache] : US-OK, [[Wyoming|WY]]<ref>IRA : Colorado.</ref> *Besawunena *Nawathinehena '''♦ Arikara''' [Arikari, Ree, Sahnish] : US-ND '''♦ Atsina''' (''Aaniiih'') [Gros Ventre] : US-MT '''♦ Blackfoot''' (''Siksikaitsitapi'') *Kainai ('''Káínaa'') [Blood Tribe] : CA-AB *Piegan Blackfeet (''Aamsskáápipikani'') [Southern Piegan] : US-MT *Piikani (''Aapátohsipikáni'') [Northern Piegan] : CA-AB *Siksika (''Siksikáwa'') : CA-AB '''♦ [[Cheyened|Cheyenne]]''' : US-MT, OK *Suhtai (''Só'taétaneo'o'') *Tsitsistas (''Tsétsêhéstâhese'') '''♦ [[Comanched|Comanche]]''' (''Nʉmʉnʉʉ'') : US-NM, OK, TX '''♦ Plains Cree''' (''PaskwāwiyiniwUS-AK'') : US-MT '''♦ Crow''' (''Apsáalooke'') : US-MT '''♦ Escanjaque''' : [[KansasKS]] ; US-OK, TX<ref>N'eus bet kavet roud ebet eus ar boblad abaoe ar XVII{{vet}} kantved ; moarvat ez eo troet d'ar boblad Iscani ; gwelit {{en}} {{cite web|url=https://www.okhistory.org/publications/enc/entry?entry=CO006 |title=''The Encyclopedia of US-OK History and Culture''|accessdate=10/01/2024}}.</ref> '''♦ Hidatsa''' (''Hiraacá'') : US-ND '''♦ Iowa''' (''Báxoje ich'é'') : US-KS, [[Nebraska|NE]], OK '''♦ Kaw''' (''Kaáⁿze Íe'') [Kanza] : US-OK, KS '''♦ Kiowa''' (''Ka'igwu'') : US-OK '''♦ Mandan''' : US-ND '''♦ Métis''' (''Michif'') : CA-AB, MB, SK ; US-ND '''♦ Missouria''' (''Niúachi'') : US-OK<ref>E Missouri kent IRA, alese an anv.</ref> '''♦ Omaha''' (''Umoⁿhoⁿ'') : US-[[Iowa|IA]], NE </poem> | <poem> '''♦ Osage''' (''Ni Okašką'') : US-OK<ref>En Arkansas, Kansas, Missouri, Ohio ha Mississippi kent IRA.</ref> '''♦ Otoe''' (''Jiwére'') : US-OK<ref>E Nebraska kent IRA.</ref> '''♦ [[Pawnee]]''' (''Chatiks si chatiks'') : US-OK *Cáwiiʾi *Kítkehahki *Piitahawiraata *Skidi (''Ckírihki Kuuruúriki'') [Skiri] '''♦ Ponca''' ('' Páⁿka'') : US-NE ; US-OK '''♦ O-gah-pah''' (''Ogáxpa'') [Arkansas, Quapaw] : US-OK<ref>En Arkansas kent IRA.</ref> '''♦ [[Sioued|Sioux]]''' (''Očhéthi Šakówiŋ'') *Dakota (''Dakȟóta'') : CA-MB, SK ; US-MN, MT, NE, ND, [[South Dakota|SD]] **Canupawakpa Dakota : CA-MB **Santee (''Isáŋyathi'') [Santee Sioux] : US-NE **Yankton Dakota (''Iháŋkthuŋwaŋ'') : US-SD **Yanktonai (''Iháŋkthuŋwaŋna'') : US-MT ; US-ND ; US-SD<ref>E Minnesota kent IRA.</ref> *Lakota (''Lakȟóta'') [Teton] (''Thítȟuŋwaŋ''<ref>"Kêriadenn er bradenn".</ref>) : CA-SK ; US-MT, ND, SD **Oglala (''Oglála Lakhóta Oyáte''<ref>"Ar re a stlabez o re".</ref> **Hunkpapa (''Húŋkpapȟa''<ref>"Kêriadenn e dibenn ar c'hamp".</ref> **Itázipčho<ref>"Hep gwareg".</ref> [Sans Arc, No Bows] **Miniconjou (''Mnikȟówožu''<ref>"Planterion war lez an dour".</ref> **Sicangu (''Sičhą́ǧu Oyáte''<ref>"Morzhedoù devet".</ref>) [Brûlé, Burned Thighs] **Sihasapa (''Sihásapa''<ref>"Troad du".</ref> [Blackfoot Sioux] **Two Kettles (''Oóhenuŋpa''<ref>"Div gitell".</ref> *Nakoda (''Îyârhe Nakoda'') [Stoney] : CA-AB, SK ; US-MT *Nakota (''Asiniibwaan'' [Assiniboine, Hohe]: CA-SK ; US-MT<ref>Ivez en Alberta, Manitoba (mervent) ha North Dakota (kornôg) kent IRA.</ref> '''♦ Teya''' : OS-OK, TX<ref>Aet da get er XVI{{vet}} kantved ; marteze kendeuzjont gant ar boblad Lipan Apache kent kemmeskañ gant ar boblad Mescalero Apache. Gwelit H. Allen Anderson : {{cite web|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/teya-indians |title=''Teya Indians''|accessdate=10/01/2024}}.</ref> '''♦ Tonkawa''' (''Tickanwa•tic'') : US-OK '''♦ Tsuut'ina''' (''Tsúùtʼínà'') [Sarcee, Sarsi] : CA-AB '''♦ Wichita''' (''Kitikiti'sh'') : US-OK<ref name=KSTX">E Kansas ha Texas kent IRA.</ref> *Kichai (''K'itaish'') [Keechi, Kitsai]<ref>Ivez kar d'ar boblad Caddo e rannvro sevenadurel ar Mervent.</ref> : US-OK<ref name=KSTX" /> *Taovaya [Aijados, Towash, ''etc'']<ref> Edward B. Jelks : {{cite web|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/taovaya-indians |title=''Taovaya Indians''|accessdate=10/01/2024}}.</ref> : US-OK,<ref name=KSTX" /> *Tawakoni [Tahuacano, Tehuacana]] : US-OK<ref name=KSTX" /> *Waco [Huaco, Hueco,Iscani, Yscani] : US-OK<ref>E Texas kent IRA.</ref> </poem> |} <gallery mode="packed" heights="180px"> William S. Soule - Pacer.jpg|Essa-queta, penn Plains Apache, 1869 Edward S. Curtis Collection People 013.jpg|Natyinehitha, Atsina, 1909 Crow Indians by David F Barry, 1878-1883.jpg|Crow, e-tro 1880 George Catlin - The White Cloud, Head Chief of the Iowas - Google Art Project.jpg|Maxúhga "White Cloud", penn iowa, 1845 In Summer, Kiowa.jpg|Tri faotr kiowa </gallery> ==Biz== {| width="100%" |- valign="top" | <poem> '''♦ Abenaki''' (''Wαpánahki'') [Wabanaki, Tarrantine] : CA-QC, [[New Brunswick|NB]] ; US-[[Maine (stad)|ME]], [[New Hampshire|NH]], [[Vermont|VT]] *Eastern Abenaki : CA-QC ; US-ME, NH **Norridgewock [Kennebec] : US-ME *Western Abenaki : CA-QC ; US-[[Massachusetts|MA]], NH, VT '''♦ Annamessex''' : US-[[Maryland|MD]]<ref>Aet da get en XVIII{{vet}} kantved ; gwelit {{en}} Wise, Jennings Cropper (1881). ''Ye kingdome of Accawmacke, or, The Eastern Shore of Virginia in the seventeenth century''. Richmond : Bell Book and Stationery Co., 1911, {{cite web|https://www.loc.gov/resource/gdcmassbookdig.yekingdomeofacca00wise/?sp=76&st=image&r=-0.412,0.799,1.873,0.907,0 |title=pp. 62 sqq.|accessdate=10/01/2024}}</ref> '''♦ Anishinaabeg''' : CA-QC, ON, MB ; US-KS, MI, MN, ND, OK, WI *Algonquin : CA-ON, QC *Nipissing : CA-ON *Ojibwe [Chippewa, Saulteaux] : CA-ON ; US-MI, MN, ND, WI **Mississauga : CA-ON **Saulteaux (''Nakawē') : CA-AB, BC, MB, ON, SK *Odawa people [Ottawa]] : CA-ON ; US-IN, MI, [[Ohio|OH]]<ref name="OK" /> *Potawatomi (''Neshnabé'')<ref>Kar d'an anv Anishinaabeg.</ref>) : CA-ON ; US-[[Illinois|IL]], IN, MI, WI<ref>IRA : Kansas hag Oklahoma.</ref> '''♦ Accomac''' : US-[[Virginia|VA]]<ref name="XVIII">Aet da get en XVIII{{vet}} kantved.</ref> *Accohannock *Gingaskin '''♦ Adena''' (-1000 → 200) : US-IN, [[Kentucky|KY]], MD, [[New York (Stad)|NY]], OH, [[Pennsylvania|PA]], [[West Virginia|WV]] '''♦ Assateague''' : US-MD<ref name="XVIII" /> '''♦ Attawandaron''' : CA-ON<ref name="XVII">Aet da get er XVII{{vet}} kantved.</ref> '''♦ Beothuk''' : CA-[[Douar-Nevez ha Labrador|NL]]<ref name="XIX">Aet da get en XIX{{vet}} kantved.</ref> '''♦ Chowanoke''' [Chowanoc] : US-[[North Carolina|NC]]<ref name="Adg1820">Aet da get e 1820.</ref> '''♦ Choptank''' [Ababco] : US-MD<ref>Aet da get e 1822.</ref> '''♦ [[Lenaped|Delaware]]''' (''Lënapeyok'') [Lenape, Lenni Lenape] : US-[[Delaware|DE]], [[New Jersey|NJ]]<ref>IRA : Ontario, Oklahoma ha Wisconsin.</ref> *Munsee (''Huluníixsuwaakan'', ''Monsii èlixsuwakàn'') : US-NY ([[Long Island (New York)|Long Island]])<ref>IRA : Wisconsin.</ref> **Canarsee : Long Island<ref>Aet da get a-c'houde gwerzhañ beg su [[Manhattan]] da [[trevadennouriezh|drevadennourion]] deuet ag an [[Izelvroioù]] e 1639 ; gwelit {{en}} Nathaniel Benchley (1959) : {{cite web|url=https://www.americanheritage.com/24-swindle |title=''The $24 Swindle''|accessdate=10/01/2024}}</ref> **Esopus : US-NY,<ref>IRA : Ontario ha Wisconsin.</ref> **Hackensack : US-NY<ref>Stlabezet en SUA a-c'houde diwezh ar [[Brezel Gall-hag-Indian]] (''French and Indian War'', 1754-1763).</ref> **Minisink : US-NY **Navasink : US-NJ **Rumanchenank [Haverstraw] : US-NJ, NY<ref>Aet da get e 1664.</ref> **Sanhican [Raritan] : US-NJ<ref name="XVII" /> **Sinsink : US-NY **Siwanoy : US-[[Connecticut|CT]], NY<ref>Aet da get e kreiz an XVIII{{vet}} kantved dre gendeuziñ gant an drevadennourion saoz.</ref> **Tappan : US-NJ, NY <ref>Drouklazhet e [[Pavonia]], [[Nederland-Nevez]] (Hudson County, NJ) e 1643.</ref> **Wappinger : US-NY<ref>Kendeuzet gant Oneida goude [[Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet]] (1775-1783).</ref> **Wiechquaeskeck : US-NY **Wisquaskeck [Raritan] : US-NY<ref name="XVIII" /> *Unami : US-DE, NJ, PA **Acquackanonk : US-NJ **Okehocking : US-PA **Unalachtigo: US-DE, NJ '''♦ Doeg''' [Taux, Tauxenent, Welsh Indians<ref>"Indianed kembreat" ; hervez ur vojenn badus e vije bet Madog ap [[Owain Gwynedd]] o tislestrañ en Amerika e dibenn an {{XIIvet kantved}}, ha darempredoù a vije bet etre Kembreiz hag an Indianed ; ''Mandoag'' a rae ar boblad algonquin eus an hini doeg, hag e 1669 e tisklêrias ar beleg Morgan Jones e oa bet miret e vuhez gantañ peogwir e oa bet komprenet e gembraeg gant an Indianed e NC ; gwelit {{en}} Williams, Robert (1870). ''Enwogion Cymru – A biographical dictionary of eminent Welshmen'', {{cite web|url=https://www.library.wales/discover-learn/digital-exhibitions/europeana-rise-of-literacy/history-books/enwogion-cymru-a-biographical-dictionary-of-eminent-welshmen |title=P. 309.|accessdate=10/01/2024}} ha [https://en.wikisource.org/wiki/Dictionary_of_National_Biography,_1885-1900/Madog_ab_Owain_Gwynedd ''Dictionary of National Biography, 1885-1900'' @ Wikisource.]</ref>] : US-VA<ref name="XVII" /> '''♦ Erie''' : US-NY, OH, PA<ref name="XVII" /> '''♦ Etchemin''' : US-ME<ref name="XVII" /> '''♦ Fort Ancient''' : US-IN, KY, OH, WV<ref>Aet da get e 1750.</ref> '''♦ Haudenosaunee''' [Iroquois] : CA-ON, QC ; US-NY *Cayuga (''Gayogo̱hó꞉nǫʼ'') : CA-ON ; US-NY, OK *Mohawk (''Kanienʼkehá꞉ka'') : CA-ON, QC ; US-NY *Oneida (''Onʌyoteˀa·ká·'') : CA-ON ; US-NY *Onondaga (''Onoñda’gegá'') : CA-ON ; US-NY *Seneca (''Onödowáʼga꞉'') : CA-ON ; US-NY<ref name="OK" /> **Mingo : formerly US-OH, NY, PA, WV *Tuscarora (''Skarù:ręˀ'') : CA-ON ; US-NC, NY<ref>E NC hepken gwezharall.</ref> '''♦ Ho-Chunk''' (''Hoocągra'') [Winnebago] : US-IA, MN, NE, WI<ref>En Illinois ivez gwezharall.</ref> '''♦ Honniasont''' [Honniasontkeronon] : US-OH, PA, WV<ref>Aet da get : distrujet gant ar pobladoù Seneca ha Susquehannock e 1679.</ref> '''♦ Hopewell''' (-100 → 500) : US-IL, KY<ref>{{en}} Moorehead, Warren K. (1895) : {{cite web|url=https://cdm17032.contentdm.oclc.org/digital/collection/p17032coll2/id/646/rec/14 |title=''The Examination of Fort Ancient, Ohio''|accessdate=10/01/2024}}</ref> '''♦ Illinois''' (''Illiniwek'') : US-[[Arkansas|AR]], IA, IL, MI, [[Missouri (stad)|MO]]<ref name="OK" /> *Cahokia : US-AR, IA, IL, MO *Kaskaskia : US-WI *Miami : US-IL, IN, MI '''♦ Kickapoo''' (''Kiikaapoa'') [Kikapú] : US-IL, MI, MO<ref>IRA : Kansas, Oklahoma, Texas ; MX.</ref> '''♦ Laurentian''' (~1300 → 1580) [St. Lawrence Iroquoians] : CA-ON, QC ; US-NY, VT '''♦ Manahoac''' [Mahock]] : US-VA<ref>Aet da get kent 1728</ref> *Stegarake '''♦ Mascouten''' : US-IL, MI, WI<ref>Aet da get goude ul lazhadeg gant ar C'hallaoued e 1712.</ref> '''♦ Massachusett''' : US-MA<ref>Aet da get goude 1919.</ref> *Ponkapoag : US-MA '''♦ Meherrin''' : US-NC, VA<ref>Aet de get goude 1802.</ref> '''♦ Menominee''' (''Omǣqnomenēwak'') : US-WI '''♦ Mi'kmaq''' (''L'nu'') [Mi'kmaw, Micmac] : CA-NB, NL, [[Nova Scotia|NS]], [[Prince Edward Island|PE]], QC ; US-ME *Abegweit (''Epekwitk'') : CA-PE *Acadia (''Malikiaq'') : CA-NS *Annapolis Valley (''Kampalijek'') : CA-NS *Bear Valley (''Kampalijek'') : CA-NS *Buctouche (''Puktusk'') : CA-NB *Eel River Bar (''Ugpiꞌganjig'') : CA-NB *Elsipogtog (''Lsipuktuk'') : CA-NB *Esgenoôpetitj (''Eskinuopitijk'') : CA-NB *Esksoni (''Wékistoqnik'') : CA-NS *Fort Folly (''Amlamkuk Kwesawék'') : CA-NB *Glooscap (''Kluskap'') : CA-NS *Indian Island (''Lnui Menikuk'') : CA-NB *Mi'kmaq de Gespeg (''Kespék'') : CA-QC *Lennox Island (''Lnui Mnikuk'') : CA-PE </poem> | <poem> *Listuguj Mi'gmaq (''Listikujk'') : CA-QC *Membertou (''Maupeltuk'') : CA-QS *Metepenagiag Mi'kmaq (''Metepnákiaq'') : CA-NB *Mi'kmaq Nation (''Ulustuk'') : US-ME *Miawpukek (''Miawpukwek'') : CA-NL *Mi'kmaq of Gesgapegiag (''Keskapekiaq'') : CA-QC *Millbrook (''Wékopekwitk'') : CA-NS *Natoaganeg (''Natuaqanek'') : CA-NB *Pabineau (''Kékwapskuk'') : CA-NB *Paqtnkek Mi’kmaq (''Paq'tnkek') : CA-NS *Pictou Landing (''Puksaqtéknékatik') : CA-NS *Potlotek (''Potlotek') : CA-NS *Qalipu Mi'kmaq (''Qalipu'') : CA-NL *Sipekneꞌkatik (''Sipekníkatik'') : CA-NS *Wagmatcook (''Waqmitkuk'') : CA-NS *We'koqma'q L'nue'kati (''Wékoqmáq'') : CA-NS '''♦ Mohegan''' : US-CT '''♦ Mohican''' (''Muh-he-con-ne-ok'') [Housatonic] : US-MA, NY<ref>IRA : Wisconsin.</ref> '''♦ Monacan''' : US-MD, OH, VA, [[West Virginia|VW]] '''♦ Montauk''' [Montaukett] : US-NY (Long Island) '''♦ Moneton''' : US-WV<ref>Aet da get e kreiz ar XVII{{vet}} kantved.</ref> '''♦ Nansemond''' : US-VA '''♦ Nanticoke''' : US-DE, MD '''♦ Narragansett''' : US-[[Rhode Island|RI}} '''♦ Niantic''' (''Nehântick '') [Nehantucket] : US-CT, RI<ref>E Connecticut hepken hiziv.</ref> '''♦ Nipmuc''' [Nipmuck] : US-CT, MA, RI '''♦ Nottoway''' [Cheroenhala] : US-VA '''♦ Occaneechi''' [Occaneechee] : US-NC, VA '''♦ Passamaquoddy''' (''Peskotomuhkati'') : CA-NB ; US-ME '''♦ Patuxent''' [Pawtuxent] : US-MD<ref>Aet da get e 1690.</ref> '''♦ Paugusett''' [Golden Hill Paugussett<ref>{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20040604134749/http://www.paugussett.itgo.com/ |title=''The Golden Hill Indians Of The Paugussett Indian Nation''|accessdate=10/01/2024}}</ref>] : US-CT *Potatuck : US-CT '''♦ Peoria''' : US-IL, IN, MI, MO, OH<ref name="OK" /> *Mitchigamea : US-IL<ref name="OK" /> *Moingona (''Moyiinkweena'') : US-IL<ref name="OK" /> *Tamaroa : US-IL<ref name="OK" /> *Wea : US-IN<ref name="OK" /> '''♦ Pennacook''' : US-MA, ME, NH<ref name=BRP">Aet da get goude [[Brezel ar roue Philip]] (1675-1678) enep an Indianed.</ref> '''♦ Penobscot''' (''Pαnawάhpskewi'') : US-ME '''♦ Pequot : US-CT '''♦ Petun''' (''Tionontat'') : CA-ON<ref>IRA : e Kansas hag Oklahoma ; eus ar galleg ''pétun'' ("butun") e teu an anv «&nbsp;Petun&nbsp;» rak gounezet e veze ar plant-se gant ar boblad, hervez Pierre François Xavier de Charlevoix, ''Histoire et description générale de la Nouvelle France'', 1744.</ref> '''♦ Piscataway''' (''Kinwaw Paskestikweya'') : US-MD '''♦ Pocumtuc''' [Deerfield Indians] : US-MA<ref name=BRP" /> '''♦ Podunk''' : US-CT<ref name=BRP" /> '''♦ Powhatan''' (''Tsenacommacah'') : US-VA *Appomattoc<ref name="XVIII /> *Arrohateck<ref name="XVIII /> *Chesapeake<ref name="XVIII /> *Chesepian<ref name="XVIII /> *Chickahominy : bezant c'hoazh e Virginia. *Kiskiack<ref name="XVIII /> *Mattaponi : bezant c'hoazh e Virginia *Nansemond : bezant c'hoazh e Virginia. *Pamunkey : bezant c'hoazh e Virginia. *Paspahegh<ref name="XVIII /> *Patawomeck [Potomac] : bezant c'hoazh e Virginia. *Powhatan : bezant c'hoazh e Virginia. '''♦ Quinnipiac''' : US-CT<ref name="XVIII" /> '''♦ Rappahannock''' : US-VA '''♦ Sac & Fox''' [Sauk] : US-MI<ref>IRA : Iowa, Kansas, Nebraska, Oklahoma.</ref> *Meskwaki (''Meshkwahkîhaki'') : US-IO *Nîmahâhaki : US-KS, NE *Othaakiiwaki : US-OK '''♦ Schaghticoke''' : US-CT '''♦ Shawnee''' : US-ID, OH, PA<ref name="OK" /> '''♦ Shinnecock''' : US-NY (Long Island) '''♦ Stuckanox''' : US-VA<ref>Kendeuziñ gant Saponi NC a rejont er XVII{{vet}} kantved.</ref> '''♦ Susquehannock''' [Andaste, Conestoga, Minquas] : US-MD, US-NY, US-PA, US-WV<ref name="XVIII" /> '''♦ Tunxi''' : US-CT<ref>Aet da get e dibenn an XVIII{{vet}} kantved.</ref> '''♦ Tuscarora''' (''Skarù:ręˀ'') : US-NC (hiziv : US-NY ha CA-ON ivez) '''♦ Tutelo''' (''Yesang'') : US-VA, WV<ref>Aet da get gant marv an ezel diwezhañ e 1898.</ref> '''♦ Unquachog''' [Poospatuck] : US-NY (Long Island) '''♦ Wampanoag''' (''Wôpanâak'') : US-MA<ref>E Rhode Island kent Brezel ar roue Philip.</ref> *Aquinnah [Gay Head] *Assawompsett Nemasket *Chappaquiddick *Herring Pond *Mashpee *Nantucket *Nauset *Patuxet *Pokanoket '''♦ Wangunk''' [Mattabeset] : US-CT<ref name="XVIII" /> '''♦ Wawyachtonoc''' : US-CT, NY<ref>IRA : e Wisconsin.</ref> '''♦ Weapemeoc''' : US-NC<ref name="XVIII" /> '''♦ Wenrohronon''' : US-NY<ref name="XVII" /> '''♦ Wicocomico''' : US-VA<ref name="XVII" /> '''♦ Wolastoqiyik''' [Maliseet] : CA-NB, QC ; US-ME '''♦ Wyandotte''' [Huron] : CA-ON, QC<ref>IRA : Kansas, Michigan hag Oklahoma.</ref> *Huron-Wendat (''Wendake'') </poem> |} <gallery mode="packed" heights="180px"> Joseph Brant 2.jpg|Thayendanegea, penn mohawk (1785) Tadodaho Sid Hill United Nations.jpg|Todadaho Sid Hill, penn onondaga, en [[Aozadur ar Broadoù Unanet|ABU]] (2010) ChiefOshkosh.jpg|Oshkosh, penn menominee (1858) Mikmaq.jpg|Dañser mi'kmaq (2010) Peskotomuhkati Canoe.png|Indianed passamaquoddy (2016) George Catlin - Go-to-ków-páh-ah, Stands by Himself, a Distinguished Brave - 1985.66.248 - Smithsonian American Art Museum.jpg|Go-to-ków-páh-ah, wea (1830) </gallery> ==Gevred== {| width="100%" |- valign="top" | <poem> '''♦ Acolapissa''' : [[Louiziana|LA]], [[Mississippi (stad)|MS]]<ref name="Adg1739">Aet da get e 1739.</ref> '''♦ Ais''' : [[Florida|FL]]<ref>Aet da get e kreiz ar [[bloavezhioù 1740]].</ref> '''♦ Amacano''' : FL ref name="XVIII" /> '''♦ [[Apalached|Apalachee]]''' : FL<ref>Divroet da Vec'hiko ha [[Kuba|Cuba]] adalek 1763.</ref> '''♦ Atakapa''' (''Ishak'') : LA, TX *Eastern Atakapa (''Hiyekiti Ishak'' "Tud ar Sav-Heol") : LA **Ciwāt [Alligator Band] **Otse [Teche, Snake Band] **Appalousa [Opelousa, Heron]<ref>Moarvat eus ar [[Tchoktaweg|chocktaweg]] ''Abalusa'' "Blev Du" pe ''Apilusa'' "Divesker Du".</ref>, Tsikip] *Western Atakapa : TX **Akokisa [Orcoquiza]<ref>Aet da get e deroù [[Dispac'h Texas]] (1835-1836).</ref> **Atakapa (er ster dik) ::::• Katcok [Eagle Band, Calcasieu Band] ::::• Niāl [Panther Band] ::::• Red Bird Band <ref>''[[Cardinalis cardinalis]]''.</ref> **Deadose **Patiri [Petaros] **Quasmigdo [Bidai] **Tlacopsel [Acopsel, Lacopsel] '''♦ Avoyel''' [Petits Taensas] : LA<ref name="XVIII" /> '''♦ Bayogoula''' [Bayou Goula] : LA<ref name="XVIII" /> '''♦ Biloxi''' (''Tanêks'') : LA<ref>Mississippi e oa o bro orin, a rankjont kuitaat e dibenn ar XVII{{vet}} kantved a-c'houde bout bet peuzdistrujet gant ar [[Brec'h (kleñved)|vrec'h]] degaset gant Europiz, evel kalz pobladoù Indian.</ref> '''♦ Caddo''' (''Na'-a-wih ta'-sha'') : AR, LA, TX<ref name="OK" /> *Adai : LA, TX *Cahinnio : AR *Eyeish : TX *Hainai (''Háynay'') : TX *Hasinai (''Hasíinay'') : TX *Kadohadacho (''Kadawdáachuh'') : AR, LA, TX *Nabedache (''Nabáydácu'') : TX *Nabiti : TX *Nacogdoche (''Nakúʔkidáawtsiʔ'') : TX *Nacono : TX *Nadaco [Anduico] : TX *Nanatsoho : TX *Nasoni : TX *Natchitoches (''Náshit'ush'') : LA, TX **Doustioni : LA **Ouachita [Washita] : LA **Yatasi (''Yáttasih'') : LA *Neche : TX *Nechaui : TX *Tula : AR '''♦ Calusa''' [Escampaba] : FL<ref>Harluet da Guba gant Spagnoliz e 1763.</ref> '''♦ Cape Fear Indians''' : NC<ref>Kaset da get e 1808 gant trevadennourion gant Europiz.</ref> '''♦ Catawba''' (''Ye Iswąˀ'') [Iswa] : NC, [[South Carolina|SC]] '''♦ Chakchiuma''' (''Sa'ktcihuma'') : [[Alabama|AL]], MS, [[Tennessee|TN]]<ref name="XVII" /> '''♦ Chatot''' [Chacato, Chactoo] : FL<ref name="XVII" /> '''♦ Chaouacha''' [Chawasha] : LA<ref name="XIX" /> '''♦ Cheraw''' (''Saraw'') [Charáh, Saura] : FL, NC, SC<ref name="XVII" /> '''♦ [[Cherokee]]''' (''Anigiduwagi'', ''Tsa-la-gi'') : NC, SC <ref>IRA : California, North Carolina, Oklahoma ha South Carolina.</ref> '''♦ Chickanee''' [Chiquini] : NC '''♦ Chickasaw''' (''Chikasha'') : AL, KY, MS, TN<ref name="OK" /> '''♦ Chine''' : FL<ref name="XVII" /> '''♦ Chisca''' [Yuchi] : TN, VA<ref>Er XVI{{vet}} kantved.</ref> ; AL, [[Georgia|GA]], FL<ref>Adalek ar XVII{{vet}} kantved betek o steuziadur e dibenn arn XVIII{{vet}} kantved ; gwelit Hahn 2006, pp. 53-56.</ref> '''♦ Chitimacha''' : LA '''♦ Choctaw''' : AL, LA, MS<ref name="OK" /> '''♦ Chowanoc''' [Chowanoke] : NC<ref name="Adg1820" /> '''♦ Congaree''' : SC<ref name="XVIII" /> '''♦ Coree''' [Connamox] : NC<ref name="XVIII" /> '''♦ Croatan''' : NC<ref name="XVII" /> '''♦ Cusabo''' : SC<ref name="BaY">Aet da get a-c'houde [[Brezel ar Yamasee]] (1715-1717) enep an drevadennourion a Vreizh-Veur.</ref> '''♦ Eno''' {Enoke, Stuckenock] : NC<ref name="XVIII" /> '''♦ Grigra''' [Gri] : MS<ref>Aet da get a-c'houde [[Dispac'h an Natchez]] (1729-1731) enep an drevadennourion c'hall.</ref> '''♦ Guacata''' [Santalûces] : FL<ref name="XVIII" /> '''♦ Guacozo''' : FL<ref name="XVIII" /> '''♦ Guale''' : GA<ref>Lazhadeget gant gouarnamant an drevadennourion e 1740.</ref> '''♦ [[Houma (pobl)|Houma]]''' : LA<ref>E Mississippi kent deroù an XIX{{vet}} kantved.</ref> '''♦ Jaega''' [Jobé] : FL<ref name="XVIII" /> '''♦ Keyauwee''' : NC<ref name="BaY" /> '''♦ Koasati''' [Coushatta, Quassarte] : AL, GA, TN<ref>IRA : e Louisiana, Oklahoma ha Texas.</ref> '''♦ Koroa''' : MS<ref name="XVIII" /> '''♦ Luca''' : FL<ref>Sturtevant & Fogelson 2004, p. 214.</ref> '''♦ Lumbee''' : NC '''♦ Machapunga''' : NC<ref name="XVIII" /> '''♦ Matecumbe''' : FL<ref>{{en}} Goggin, John M.. {{cite web|url=https://edwardwimberley.com/courses/80458/matecumbe.pdf |title=''The Indians and History of the Matecumbe Region''|accessdate=10/01/2024}}.</ref> '''♦ Mayaca''' : FL<ref name="XVIII" /> *Jororo *Mayajuaca '''♦ Mayaimi''' : FL<ref name="XVIII" /> '''♦ Miccosukee''' [Mikasuki] : FL '''♦ Mobile''' : AL<ref>N'eus roud ebet anezho goude 1761 ; gwelit {{en}} {{cite web|url=https://accessgenealogy.com/alabama/mobile-tribe.htm |title=''Mobile Tribe''|accessdate=10/01/2024}}.</ref> '''♦ Mocoso''' : FL<ref name="XVII" /> </poem> | <poem> '''♦ Mougoulacha''' (''Imongolosha'') : LA<ref>Lazhadeget e 1700 gant ar Bayogoula (Swanton 2003, p. 200).</ref> '''♦ Muscogee (Creek) (''Este Mvskokvlke'') : AL, GA, MS, TN, TX<ref>IRA : Oklahoma. Lod tud a dec'has war-du Stadoù arall :gwelit Debo 1970, pp. 100,102-104.</ref> *Abihka : AL *Alabama (''Albaamaha'') : AL *Chiaha :TN *Eufaula : GA *Kialegee Tribal Town : AL *Osochee : AL *Talapoosa : AL *Thlopthlocco Tribal Town : AL, GA *Tukabatchee (''Tokepahce'') : AL '''♦ Naniaba''' : AL, FL '''♦ Natchez''' (''W’Nahx’-Chee'') : LA, MN, MS, NC, OK<ref name="OK" /> '''♦ Mosopelea''' [Ofo] : MS, OH<ref>Goude Dispac'h an Natchez ec'h e tivrojont da Louiziana, m'emaint c'hoazh. Kollet eo bet o yezh ; galleg pe saozneg eo o yezh-vamm bremañ.</ref> '''♦ Okchai''' : AL<ref name="OK" /> '''♦ Okelousa''' : LA, MS<ref>Kendeuzet gant pobldoù arall ; gwelit {{en}} {{cite web|url=https://accessgenealogy.com/louisiana/okelousa-indians.htm |title=''Okelousa Indians''|accessd ate=10/01/2024}}.</ref> '''♦ Pacara''' [Capara], FL<ref name="XVIII" /> '''♦ Pamlico''' : NC<ref name="XVIII" /> '''♦ Pascagoula''' : MS<ref>Hervez ur vijenn en em lazhas an holl tud dre veuziñ er Singing River e 1699 ; gwelit {{en}} Wallace, Mark I.. ''Finding God in the Singing River'' (Pascagoula River, . Minneapolis : Fortress Press, 2005 {{ISBN|0-8006-3726-7}}, ha {{cite web|url=https://postalmuseum.si.edu/exhibition/indians-at-the-post-office-murals-legend-and-lore/legend-of-the-singing-river |title=''Legend of the Singing River''|accessdate=10/01/2024}}.</ref> '''♦ Pee Dee''' [Pedee] : SC<ref>E 1808 e veve an ezelez diwezhañ ; gwelit Swanton 1952, p. 97.</ref> '''♦ Pensacola''' : AL, FL<ref name="XVIII" /> '''♦ Pohoy''' : FL<ref name="Adg1739" /> *Alafay '''♦ Poteskeet''' : NC<ref>Aet da get goude 1730 ; gwelit Ferguson, Penny. {{cite web|url=https://nativeheritageproject.com/2012/06/09/study-of-the-poteskeet-indians/ |title=''Study of the Poteskeet Indians''|accessdate=10/01/2024}}.</ref>. '''♦ Quinipissa''' [Kinipissa] : LA<ref>Bet lazhadeget gant ar boblad bayagooula e 1700 ; gwelit Kniffen & al. 1994, p. 52. </ref> '''♦ Roanoke''' : NC<ref name="XVII" /> '''♦ Saluda''' [Saludee, Saruti] : SC<ref>Ne chomjont e North Carolina nete adalek 1695 betek 1712, war o hent da Bennsylvania ; gwelit : Rivers, William James (1852). ''A Sketch of the History of South Carolina to the Close of the Proprietary Government by the Revolution of 1719''. Paris : Legare Street Press, 2022, p. 38 {{ISBN|1-01-928006-9}}.</ref> '''♦ Santee''' : SC <ref>Disheñvel-krenn diouzh ar boblad santee-sioux</ref>{{,}}<ref name="XVIII" /> '''♦ Santaluces''' : FL<ref name="XVIII" />{{,}}<ref>{{en}} Wilkinson, Jerry. {{cite web|url=http://www.keyshistory.org/FL-Fla-Ind.html |title=''Historic Florida Indians''|accessdate=10/01/2024}}</ref> '''♦ Saponi''' {Nahyssan] : NC, VA<ref>IRA: New York ha Pennsylvania.</ref> *Haiwa Saponi Indian Tribe : NC *Occaneechi Band of the Saponi Nation : NC *Sappony : NC '''♦ Secotan''' : NC<ref>Aet da get e 1665, kendeuzet ma voent gant ar boblad Machapunga :gwelit {{en}} Ordahl Kupperman, Karen. ''Roanoke – The Abandoned Colony''. Lanham : Rowman & Littlefield Publishers, 2007 {{ISBN|0-7425-5263-2}}.</ref>. '''♦ Seminole''' : FL <ref name="OK" />{{,}}<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.seminolenation-indianterritory.org/ |title=''Seminole Nation, Indian Territory''|accessdate=10/01/2024}}</ref> '''♦ Sewee''' : SC <ref>Distrujet e 1670 gant ur gorventenn er [[Meurvor Atlantel]] ; Olexer 2005, p. 116.</ref> '''♦ Shakori''' : NC<ref>Kendeuzet e 1714 gant ar Saponi Nation.</ref> '''♦ Sissipahaw''' [Haw, Saxahapaw, Sauxpa, Sissipahaus] : NC<ref>Aet da get goude Brezel ar Yamasee ; marteze e kendeuzjont gant ar boblad Catawba, hervez Swanton 1952 pp. 84-85.</ref> '''♦ Sugeree''' (Satari, Sugau) : NC, SC<ref>Kendeuzet gant ar boblad Catawba goude Brezel ar Yamasee.</ref> '''♦ Surruque''' : FL<ref name="XVII" /> '''♦ Taensa''' [Grands Taensas] : AL, LA<ref name="XVIII"/>{{,}}<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.newadvent.org/cathen/14429c.htm |title=''Taensa Indians''|accessdate=10/01/2024}}</ref> '''♦ Taposa''' : MS<ref>Aet da get en XVIII{{vet}} kantved (Swanton 1952, p. 192).</ref> '''♦ Tawasa''' : AL<ref name="XVIII" /> '''♦ Tequesta''' [Chequesta, Vizcaynos] : FL<ref>Harluet da Guba e 1763 ; gwelit {{en}} {{cite web|url=https://home.nps.gov/ever/learn/historyculture/nativepeoples.htm |title=''National Park of Florida – Native Peoples''|accessdate=10/01/2024}}</ref> '''♦ Timucua''' : FL, GA<ref>Harluet da Guba e 1763 ; gwelit {{en}} Milanich, Gerald T.. ''The Timucua''. Hoboken : Wiley-Blackwell, 1999 {{ISBN|0-631-21864-5</ref> *Acuera : FA *Agua Dulce [Freshwater, Utina] :FL *Arapaha : FL, GA *Cascangue : GA *Icafui : GA *Mocama [Tacatacuru] : FL, GA *Northern Utina : FL *Ocale : FL *Oconi :GA *Potano :FL *Saturiwa : FL *Tacatacuru :GA *Tucururu] : FL *Yufera : GA *Yui [Ibi, Ibihica] : GA *Yustaga : FL '''♦ Tioux''' [Tiou, Thysia] : MS<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.native-languages.org/tioux.htm |title=''Tioux Indians''|ccessdate=10/01/2024}}</ref> '''♦ Tocaste : FL '''♦ Tocobaga : FL<ref name="XVIII" /> '''♦ Tohomé : AL, FL<ref name="XIX" />{{,}}<ref>{{en}} {{cite web|url=https://accessgenealogy.com/alabama/tohome-indians.htm |title=''Tohome Indians''|ccessdate=10/01/2024}}</ref> '''♦ Tomahitan : GA pe VA<ref>Ethridge 2010.</ref> '''♦ Topachula : FL '''♦ Tunica : AR, LA, MS<ref>Bremañ e Louisiana ha Mississippi hepken, dindan an anv Tunica-Biloxi.</ref> '''♦ Utiza : FL '''♦ Uzita [Uçita] : FL<ref>Milanich 1998 & Hahn 2003.</ref> '''♦ Vicela : FL '''♦ Viscaynos : FL '''♦ Waccamaw''' : NC, SC '''♦ Waccamaw Siouan''' : NC '''♦ Wateree''' [Guatari] : SC<ref>Aet da get goude 1744.</ref> '''♦ Waxhaw''' [Wisacky, Gueça] : NC, SC<ref>Aet da get goude Brezel ar Yamasee.</ref> '''♦ Westo''' : SC, VA<ref>Bet lazhadeget e 1680 gant trevadennourion harpet gant ar boblad Shawnee ; ar re a oa chomet bev a voe harluet d'an [[Antilhez]] evel sklaved (Gallay 2002).</ref> '''♦ Winyaw''' : SC<ref>Aet da get goude 1720 (Swanton 2003, p. 103).</ref> '''♦ Weapemoc''' : NC<ref name="XVII" /> '''♦ Yamasee''' : FL, GA, SC<ref>Aet da get e 1737, hervez {{en}} Hoffman, Paul E.. ''Florida's Frontiers: A History of the Trans-Appalachian Frontier''. Bloomington : Indiana University Press, 2002, p. 188 {{ISBN|0-253-34019-5}}.</ref> '''♦ Yazoo''' : MS<ref>Lazhadeget a-c'houde o emsavadeg a-enep an drevadennourion c'hall er [[bloavezhioù 1730]] ; an dud chomet bev a voe gwerzhet da drevadennourion e Carolina.</ref>{{,}}<ref>{{en}} Gibson, Arrell M.. ''The Indians of Mississippi''. In : McLemore, Richard Aubrey. ''A History of Mississippi'', levrenn 1, p. 76. Hattiesburg : University and College Press of Mississippi, 1973 {{ISBN|0-87805-013-2}}</ref> '''♦ Yuchi''' [Euchee, Uchee] : TN kent Al ha GA<ref name="OK" /> </poem> |} <gallery mode="packed" heights="180px"> Kaw-u-tz (Cado) (5449311406).jpg|Maouez caddo (1906) NC Museum of History, Raleigh, NC - panoramio (3).jpg|Delwenn d'ur vaouez cheraw (~1690) Henry Inman - Sequoyah - Google Art Project.jpg|[[Sequoyah]] (ᏍᏏᏉᏯ), ar Cherokee a savas ar [[skritur tsalagiek]] (~1830) Choctaw group.png|Indianed choctaw (~1908) </gallery> <gallery mode="packed" heights="220px"> Roberto Holy Card.jpg|Roberto, ur Yamasee bet lazhet e 1740 Face detail, 1837 Lithograph of Opothle Yoholo, from- Opothle Yaholo (cropped).jpg|Opothle Yahola, penn muscogee creek (1837) Seminole mother and children- Brighton Reservation, Florida (8443707301).jpg|Ur vamm seminole gant he bugale (1949) </gallery> ==Mervent== ''Er rannvro sevenadurel-mañ ez eus rannoù eus Arizona, Colorado ar su Southern, New Mexico, Texas ar c'hornôg hag Utah en SUA, koulz hag ar Stadoù [[Chihuahua (stad)|Chihuahua|]] (MX-CHH) ha [[Sonora (stad)|Sonora]] (MX-SON) er Stadoù Unanet Mec'hikan.'' ---- {| width="100%" |- valign="top" | <poem> '''♦ Apache'''<ref>Rummatadur hervez teir mammenn : {{en}} Foster, Morris W. & McCollough, Martha (2001). ''Plains Apache''. In : ''Handbook of the North American Indians – Volume 13'' ; {{en}} Opler, Morris E.. ''Chiricahua Apache'' & ''Mescalero Apache''. In : ''Handbook of North American Indians: Southwest'' - Volume 10'' ; {{en}} De Reuse, Willem J. (1983c). ''The Apachean culture pattern and its origins: Synonymy''. In : ''Handbook of North American Indians: Southwest'' - Volume 10'' ivez.</ref> (''Ndee biyat' '') : US-AZ, CO, NM, OK ; MX-[[Coahuila|COA]], [[Tamaulipas|TAM]]<ref name="OK" /> *Chiricahua Apache : AZ **Ch'úúkʾanén (Chiricahua dik) **Gileño [Gil Apache] : AZ, NM **Ndendahe : NM **Tchihende [Mimbreño] : NM *Jicarilla Apache : CO, NM, TX **Carlana [Sierra Blanca] : CO *Lipan Apache : NM, TX **Pelones: TX *Mescalero Apache : NM **Faraones **Sierra Blanca Mescaleros **Sacramento Mescaleros **Guadalupe Mescaleros **Limpia Mescaleros **Natagés [Apaches del Natafé] *Plains Apache [Kiowa-Apache, Naisha, Naʼishandine]: OK **Cibecue : AZ **San Carlos : AZ ::::•Arivaipa ::::•Pinal *Tonto Apache : AZ *White Mountain Apache [Coyotero] : AZ *Yavapai (''Wipuhk’a’bah'') : AZ **Tolkapaya (''Ɖo:lkabaya'') [Yuma Apache] : kornôg **Yavbe [Yavapé, Mohave Apache] : kreiz **Kwevkapaya : gevred **Wipukepa (''Wi:pukba'') : biz '''♦ Comecrudo''' : MX-TAM<ref name="XIX" /> '''♦ Cotoname''' : US-TX ; MX-TAM<ref name="XIX" /> '''♦ Genízaro''' : NM<ref name="XIX" /> '''♦ Halchidhoma''' (''Xalychidom Piipaa'') : AZ, CA '''♦ Hualapai''' (''Hwalbáy'') [Walapai] : AZ '''♦ Havasupai''' (''Havsuw' Baaja'') : AZ '''♦ Hohokam''' (300 → 1500) : US-AZ ; MX-SON '''♦ Karankawa''' : TX<ref>Lazhadeget e 1858, aet da get 1891 (Anderson 2005, pp. 53-54)</ref> *Copano '''♦ La Junta Indians''' : US-TX ; MX-CHH<ref name="XVIII" /> '''♦ Mamulique''' : US-TX ; [[Nuevo León|MX-NLE]] '''♦ Manso Indians''' : US-TX ; MX-CHH<ref name="XVII" /> '''♦ Maricopa''' [Piipaash] : AZ '''♦ Mohave''' ('' 'Aha Makhav'') [Mojave] : AZ, CA, NV </poem> | <poem> '''♦ [[Navac'hoed|Navajo]]''' (''Diné'', ''Naabeehó'') [Navaho] : AZ, CO, NM, UT '''♦ O'odham''' : US-AZ ; MX-SON *Ak-Chin ('ʼAkĭ Ciñ O'odham'') : AZ *Akimel O'odham [Pima] : US-AZ ; MX-CHH, SON **Qahatika : AZ *Hia C-eḍ Oʼodham [Areneños, Sand Papagos] : US-AZ ; MX-SON *Tohono O'odham : US-AZ ; MX-SON *Hia C-eḍ Oʼodham : US-AZ ; MX-SON '''♦ Aranama''' : TX<ref>Aet da get e-tro 1843 ; gwelit {{en}} Campbell, Thomas N.. {{cite web|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/aranama-indians |title=''Aranama Indians ''|accessdate=10/01/2024}}</ref>. '''♦ Pima Bajo''' [Mountain Pima] : MX-CHH, SON '''♦ [[Indianed Pueblo|Pueblo]]''' : US-AZ, NM, TX, UT ; MX-CHH, SON *Anasazi [Ancestral Puebloans] (700 → 1400) : AZ (biz), CO (mervent), NM (gwalarn), UT (gevred)<ref>Eleze ar ''[[Four Corners]]'' ; kuitaat o bro a rejont a-nebeudoù en XII{{vet]] ha XIII{vet}} kantved ; hendadoù ar pobladoù pueblo hiziv int.</ref> *Acoma Pueblo (''Áakʼu'') : NM *Cochiti Pueblo (''Kúutyì'') : NM *Hopi : AZ **Hopi-Tewa [Hano, Tano] : AZ<ref>En emvodañ gant ar boblad hopi a rejont e-kerzh [[Emsavadeg pueblo 1680|Emsavadeg pueblo 1680]].</ref> *Isleta Pueblo (''Shiewhibak'', ''Tsugwevaga'') : NM *Jemez Pueblo (''Walatowa'') : NM *Kewa Pueblo (''Dámáyá'', ''Díiwʾi'') [Santo Domingo] : NM *Laguna Pueblo (''Kʼáwáiga'') : NM *Mogollon (~200 → 1540) : US-AZ, NM ; MX-CHH, SON *Nambé Pueblo (''Nąngbeʼe Ôwîngeh'') : NM *Ohkay Owingeh (''Ohkay Ówîngeh'') [San Juan Pueblo] : NM *Picuris Pueblo (''Pʼįwweltha'', ''Pe’ewi'') : NM *Pecos Pueblo [Cicuye, Ciquique] : AZ, CO, NM, UT (''Four Corners'') *Piro : NM, TX<ref>Aet da get goude an Emsavadeg pueblo e 1680.</ref> *Pojoaque Pueblo (''Pʼohsųwæ̨geh Ówîngeh'') : NM *Sandia Pueblo (''Ną’piʼąd'''') : NM *San Felipe Pueblo (''Kaatishtya'') : NM *San Ildefonso Pueblo (''Pʼohwhogeh Ówîngeh'') : NM *Santa Ana Pueblo (''Dámáyá'') : NM *Santa Clara Pueblo (''Khaʼpʼoe Ówîngeh'') : NM *Taos Pueblo (''Təotho'') : NM *Tesuque Pueblo (''Tetsʼúgéh Ówîngeh'') : NM *Tiwa [Tigua] : NM *Tompiro Indians : NM<ref>Aet da get er [[bloavezhioù 1670]].</ref> *Ysleta del Sur Pueblo [Tigua Pueblo] : TX *Zia Pueblo (''Tsíiyʼa'') : NM *Zuni Pueblo (''A:shiwi'') : NM '''♦ Quechan''' (''Kwatsáan'') [Yuma] : AZ, CA '''♦ Quems''' : US-TX ; MX-[[Coahuila|COA]]<ref>Aet da get goude 1748 ; gwelit {{en}} Campbell, Thomas N.. {{cite web|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/quems-indians |title=''Quems Indians ''|accessdate=10/01/2024}}</ref>. '''♦ Solano''' : US-TX ; MX-COA '''♦ Toboso''' : MX-CHH, COA<ref>Aer da get en XVIII{{vet}} kantved goude endevout tec'het da Dexas ; gwelit {{en}} Campbell, Thomas N.. {{cite web|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/toboso-indians |title=''Toboso Indians ''|accessdate=10/01/2024}}</ref>. '''♦ Yaqui''' [Yoeme] :US-AZ ; MX-SON </poem> |} <gallery mode="packed" heights="180px"> Geronimo (From L. D. Greene Album) - NARA - 533082restoredh.jpg|Goyaałé [Geronimo], penkadour apache ndendahe (~1883) Hualapai elder.jpg|Ta'thamiche, gwaz hualapai (1908) Mosa, Mohave girl, by Edward S. Curtis, 1903.jpg|Mosa, plac'h vohave (1903) Pima.jpg|Tud akimel o'odham Hopi woman with a traditional pot and traditional clothing.png|Maouez hopi (~1900) </gallery> ==Levrlennadur== ;Daveoù *{{en}} Anderson, Gary Clayton. ''The Conquest of Texas – Ethnic Cleansing in the Promised Land, 1820–1875''. Norman : University of Oklahoma Press, 2005 {{ISBN|0-8061-3698-7}} *{{fr}} Berger, Yves & Dubois, Daniel. ''Les Indiens des plaines''. Paris : Dargaud, 1978 {{ISBN|2-205-01282-7}} *{{en}} Curtis, Edward Sherriff (1907-1930). ''The North American Indian''. Paris : Legare Street Press, 2022 {{ISBN|1-01-539363-2}} *{{en}} D'Azevedo, Warren L.. ''Handbook of North American Indians'', levrenn 11 : ''Great Basin''. Washington, D.C. : Smithsonian Institution, 1986 {ISBN|0-16-004581-9}} *{{en}} Debo, Angie (1970). ''A History of the Indians in the United States''. Norman : University of Oklahoma Press Press, 1984 {{ISBN|2-226-06903-8}} **{{fr}} ''Histoire des indiens des États-Unis'' (Troet gant Alain Deschamps). Paris : Albin Michel, 1994 {{ISBN|2-226-06903-8}} *{{en}} Debo, Angie (1972). ''And Still the Waters Run – The Betrayal of the Five Civilized Tribes''. Princeton : Princeton University Press, 2022 {{ISBN|0-691-23777-8}} *{{en}} Ethridge, Robbie Franklin. ''From Chicaza to Chickasaw – The European Invasion and the Transformation of the Mississippian World, 1540-1715''. Chapel Hill : The University of North Carolina Press, 2010 {{ISBN|0-8078-3435-1}} *{{en}} Gallay, Alan. ''The Indian Slave Trade – The Rise of the English Empire in the American South, 1670-1717''. New Haven : Yale University Press, 2003 {{ISBN|0-300-10193-7}} *{{en}} Hann, John H.. ''Indians of Central and South Florida: 1513–1763''. Gainesville : University Press of Florida, 2003 {{ISBN|0-8130-2645-8}} *{{en}} Hahn, John H.. ''The Native American World Beyond Apalachee''. Gainesville : University Press of Florida, 2006 {{ISBN|0-8130-2982-1}} *{{en}} Heizer, Robert F.. ''Handbook of North American Indians'', levrenn 8 : ''California''. Washington, D.C. : Smithsonian Institution, 1978 {{ISBN|0-16-004574-6}} *{{en}} Johnson, Michael G. & Hook, Richard. ''The Native Tribes of North America – A Concise Encyclopedia''. London : Windrow & Greene Ltd, 1993 {{ISBN|1-872004-03-2}} *{{en}} Kniffer, Fred B. & Gregory, Hiram F. & Stokes, George A.. ''The Historic Indian Tribes of Louisiana – From 1542 to the Present''. Baton Rouge : Louisiana State University Press, 2012 {{ISBN|0-8071-1963-6}} *{{en}} Milanich, Jerald T. ''Florida Indians and the Invasion from Europe''. Gainesville : University Press of Florida, 1998 {{ISBN|0-8130-1636-3} *{{en}} Mooney, James (1894). ''The Siouan Tribes of the East''. Paris : Legare Street Press, 2022 {{ISBN|1-01-546517-X}} *{{en}} Murphee, Daniel S.. ''Native America'' (3 levrenn). Santa Barbara : Greenwood, 2012 {{ISBN|0-313-38126-7}} *{{en}} Olexer, Barbara J.. ''The Enslavement of the American Indian in Colonial Times''. Monterey Park : Joyous Publishing, 2005 {{ISBN|0-9722740-4-9}} *{{en}} Ortiz, Alfonso. ''Handbook of North American Indians – Vulome 10:Southwest''. Monterey Park : Washington, D.C. : Smithsonian Books, 1983 {{ISBN|0-87474-190-4}} *{{en}} Pritzker, Barry M. ''A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples''. Oxford : Oxford University Press, 2000 {{ISBN|0-19-513877-5}} *{{en}} Romans, Bernard. ''A Concise Natural History of East and West Florida''. Paris : Legare Street Press, 2021 {{ISBN|1-01-460385-4}} *{{en}} Sturtevant, William C. & Trigger, Bruce G.. ''Handbook of North American Indians: Northeast'', levrenn 15 : ''Washington''. Washington, D.C. : Smithsonian Institution, 1978 {{ISBN|0-16-004575-4}} *{{en}} Sturtevant, William C. & Fogelson, Raymond D.. ''Handbook of North American Indians: Southeast'', levrenn 14. Washington, DC : Smithsonian Institution, 2004 {{ISBN|0-16-072300-0}} *{{en}} Swanton, John R. (1952). ''The Indian Tribes of North America''. Baltimore : Genealogical Publishing Co., 2003 {{ISBN|0-8063-1730-2}} *{{en}} United States Government Publications Office. ''Handbook of the North American Indians – Volume 13: Plains''. Washington, D.C. : Government Printing Office, 2001 {{ISBN|0-16-050400-7}} ;Danevell *{{en}} Nerburn, Kent (1994). ''Neither Wolf nor Dog: On Forgotten Roads with an Indian Elder''. Novato : New World Library, 2019 {{ISBN|1-60868-638-8}} **{{fr}} Pommel, Charles (treuzyezher). ''Ni loup ni chien''. Paris : Les Éditions du Sonneur, 2023 {{ISBN|2-37385-277-2}} ==Liammoù diavaez== ;Daveoù *{{en}} {{cite web|url=http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/I/IN015.html |title=''Indian Removal''|accessdate=10/01/2024}} *{{en}} {{cite web|url=https://trails.mdah.ms.gov/education/tribes.htm |title=''Indian Tribes of Mississippi''|accessdate=10/01/2024}} *{{en}} {{cite web|url=https://www.bia.gov/ |title=''Bureau of Indian Affairs''|accessdate=10/01/2024}} *{{en}} {{cite web|url=https://www.govinfo.gov/app/details/FR-2020-01-30/2020-01707/summary |title=''85 FR 5462 - Indian Entities Recognized by and Eligible To Receive Services From the United States Bureau of Indian Affairs''|accessdate=10/01/2024}} *{{en}} {{cite web|url=https://www.indian-affairs.org/ |title=''Association on American Indian Affairs''|accessdate=10/01/2024}} *{{en}} {{cite web|url=https://www.native-languages.org/languages.htm |title=''Native Languages of the Americas''|accessdate=10/01/2024}} *{{en}} {{cite web|url=https://www.usa.gov/tribes |title=''Federally recognized Indian tribes and resources for Native Americans''|accessdate=10/01/2024}} *{{en}} {{cite web|url=https://nativeheritageproject.com/ |title=''Native Heritage Project''|accessdate=10/01/2024}} ;Lec'hiennoù indian ofisiel {| width="100%" |- valign="top" | *{{en}} [https://www.jbmian.com/#/ Acjachemen Nation]] *{{en}} [https://itcaonline.com/member-tribes/ak-chin-indian-community/ Ak-Chin Indian Community]] *{{en}} [https://aleut-international.org/ Aleut International Association] *{{en}} [https://www.anishinabek.ca/ Anishinabek Nation] *{{en}} [https://www.avfn.ca/ Annapolis Valley First Nation] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20220709102937/https://apachetribe.org/ Apache Tribe of Oklahoma] *{{en}} [https://www.lipanapache.org/ Lipan Apache Tribe] *{{en}} [https://mescaleroapachetribe.com/ Mescalero Apache Tribe] *{{en}} [https://itcaonline.com/member-tribes/san-carlos-apache-tribe/ San Carlos Apache Tribe] *{{en}} [https://itcaonline.com/member-tribes/tonto-apache-tribe/ Tonto Apache Tribe] *{{en}} [http://www.wmat.nsn.us/ White Mountain Apache Tribe] *{{en}} [https://yavapai-apache.org/ Yavapai Apache Nation] *{{fr}} [https://www.northernarapaho.com/ Northern Arapaho Tribe] *{{fr}} [https://www.atikamekwsipi.com/fr Atikamekw Sipi] *{{en}} [https://mycaddonation.com/ Caddo Nation] *{{en}} [https://www.ctfn.ca/ Carcross/Tagish First Nation] *{{en}} [https://catawbaindian.net/ The Catawba Nation] *{{en}} [https://critfc.org/member-tribes-overview/the-confederated-tribes-of-the-umatilla-indian-reservation/ Cayuse Tribe] *{{en}} [https://www.chehalistribe.org/ Chehalis Reservation] *{{en}} [https://www.cherokee.org/ Cherokee Nation] *{{en}} [https://www.cheyenneandarapaho-nsn.gov/ Cheyenne and Arapaho Tribes] *{{en}} [https://www.cheyennenation.com/ Northern Cheyenne Tribe] *{{en}} [https://www.chickasaw.net/ The Chickasaw Nation] *{{en}} [https://www.chitimacha.gov/ Sovereign Nation of the Chitimacha] *{{en}} [https://www.choctawnation.com/ Choctaw Nation of Oklahoma] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20240204204645/https://www.chowanokenation.com/ Chowanoke Indian Nation] *{{en}} [https://northernchumash.org/ Northern Chumash Tribal Council] *{{en}} [https://www.cdatribe-nsn.gov/ Coeur d'Alene Tribe] *{{en}} [https://storymaps.arcgis.com/stories/bb31cd48d0284fa59d6f454cafabe962 Confederated Tribes of the Colville Reservation]<ref>Daouzek poblad : Chelan, Chief Joseph Band of Nez Percé, Colville, Entiat, Lakes, Methow, Moses-Columbia, Nespelem, Okanogan, Palus, San Poil ha Wenatchi.</ref> *{{en}} [https://comanchenation.com/ Comanche Nation] *{{en}} [https://ctclusi.org/ Confederated Tribes of Coos-Lower Umpqua-Siuslaw] *{{en}} [https://www.alabama-coushatta.com/ Alabama-Coushatta Tribe of Texas] *{{en}} [http://alabama-quassarte.org/ Alabama-Quassarte Tribal Town] *{{en}} [https://www.coushatta.org/ Coushatta Tribe of Louisiana] *{{en}} [https://cowichantribes.com/ Cowichan Tribes] *{{en}} [https://www.cowlitz.org/ Cowlitz Indian Tribe] *{{en}} {{fr}} [https://www.cngov.ca/ Cree Nation Government] *{{en}} [http://www.crow-nsn.gov/ Crow Tribe] *{{en}} [https://www.delawarenation-nsn.gov/ Delaware Nation] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20070607145534/http://www.doigriverfn.com/ Doig River First Nation] *{{en}} [https://www.duwamishtribe.org/ Duwamish Tribe] *{{en}} [https://www.esselentribe.org/ Esselen Tribe of Monterey County] *{{en}} [https://www.haidanation.ca/ Council of the Haida Nation] *{{en}} [https://gitxsan.ca/ Gitxsan Huwilp Government] *{{en}} [https://ftbelknap.org/ Gros Ventre – Assiniboine] *{{en}} [https://haisla.ca/ Haisla Nation] *{{en}} [https://www.haliwa-saponi.org/ Haliwa Saponi Indian Tribe] *{{en}} [https://www.haudenosauneeconfederacy.com/ Haudenosaunee Confederacy] *{{en}} [https://www.theofficialhavasupaitribe.com/ The Havasupai Tribe] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20240123111142/https://heiltsuknation.ca/ Heiltsuk Tribal Council] *{{en}} [https://ho-chunknation.com/ Ho-Chunk Nation] *{{en}} [https://www.hoopa-nsn.gov/ Hoopa Valley Tribe] *{{en}} [https://www.hopi-nsn.gov/ The Hopi Tribe] *{{en}} [https://hualapai-nsn.gov/ Hualapai Tribe] *{{en}} [https://unitedhoumanation.org/ United Houma Nation] *{{en}} [https://www.innu.ca/ Innu Nation] *{{en}} [https://www.inuitcircumpolar.com/ Inuit Circumpolar Council] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20121102232804/http://www.inshuckch.com/home.html In-SCHUCK-ch Nation] *{{en}} [https://iowatribeofkansasandnebraska.com/ Iowa Tribe of Kansas and Nebraska] *{{en}} [https://iowanation.org/ Iowa Tribe of Oklahoma] *{{en}} [https://kaibabpaiute-nsn.gov/ Kaibab Band of Paiute Indians] *{{en}} [https://kalispeltribe.com/ Kalispel Tribe of Indians] *{{en}} [https://kaskadenacouncil.com/ Kaska Dena Council] *{{en}} [https://www.kawnation.gov/ Kaw Nation] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20210930175507/https://www.ktik-nsn.gov/ Kansas Kickapoo Tribe] *{{en}} [https://www.kickapootribeofoklahoma.com/ Kickapoo Tribe of Oklahoma] *{{en}} [https://www.kiowatribe.org/ Kiowa Tribe] *{{en}} [https://klamathtribes.org/ The Klamath Tribes] *{{en}} [https://www.ktunaxa.org/ Ktunaxa Nation] *{{en}} [https://www.umista.ca/pages/kwakwakawakw-tribes The Kwakwa̱ka̱ʼwakw Tribes] *{{en}} [https://www.lagunapueblo-nsn.gov/ Pueblo of Laguna] *{{en}} [https://lilwat.ca/wearelilwat7yul/ Lil'wat Nation] *{{en}} [https://www.soboba-nsn.gov/ Soboba Band of Luiseño Indians] *{{en}} [https://www.lumbeetribe.com/history-and-culture Lumbee Tribe of North Carolina] *{{en}} [https://makah.com/ Makah Reservation] *{{en}} [https://www.mhanation.com The Mandan, Hidatsa and Arikara Nation] *{{en}} [https://www.menominee-nsn.gov/ The Menominee Indian Tribe of Wisconsin] *{{en}} [https://www.metisnation.ca/ Métis Nation] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20200427130105/https://tribe.miccosukee.com/ Miccosukee Tribe of Indians of Florida] *{{en}} [https://www.acadiafirstnation.ca/ Mi'kmaq Acadia First Nation] *{{fr}} [https://bearriverfirstnation.ca/ Mi'kmaq Bear River First Nation] *{{fr}} [http://www.eskasoni.ca/Home/ Eskasoni Mi'kmaw First Nation] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20240123105639/https://fortfolly.ca/about-us Fort Folly Mi'kmaq First Nation] *{{fr}} [https://listuguj.ca/ Listiguj Mi'gmaq Government] *{{fr}} [https://www.millbrookband.com/index.php Mi'kmaq Millbrook First Nation] *{{fr}} [https://membertou.ca/ Membertou Mi'kmaq Community] *{{fr}} [https://www.paqtnkek.ca/ Paq'tnkek Mi'kmaw Nation] *{{fr}} [https://qalipu.ca/ Qalipu Mi'kmaq First Nation] *{{en}} [https://ugpi-ganjig.ca/ Mi'kmaq Ugpi'ganjig] *{{en}} [https://modocnation.com/ Modoc Nation] *{{en}} [https://www.mohegan.nsn.us/ Mohegan Tribe] *{{en}} [https://www.mohican.com Mohican Indians] *{{en}} [https://mojaveindiantribe.com/ Fort Mojave Indian Tribe] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20240123105638/https://www.monacannation.com/ Monacan Indian Nation] *{{en}} [https://www.onemontauknation.org/ ''Montauk Tribe of Indians''] *{{en}} [https://www.muckleshoot.nsn.us/ The Muckleshoot Indian Tribe] *{{en}} [https://www.muscogeenation.com/ The Muscogee Nation] *{{en}} [https://www.musqueam.bc.ca/ The Muscogee Nation] *{{en}} [https://www.nambepueblo.org/ Nambé O-weengé] *{{en}} [https://nanticokeindians.org/ Nanticoke Indian Tribe] | *{{en}} [https://narragansettindiannation.org/ Narragansett Indian Tribe] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20100113141211/http://www.naskapi.ca/en/default.htm Naskapi Community] *{{en}} [https://www.natcheznation.com/ Natchez Nation] *{{en}} [https://www.navajo-nsn.gov/ Navajo Nation] *{{en}} [https://nezperce.org/ Nez Percé Tribe] *{{en}} [https://www.nipmucband.org/ Hassanamisco Nipmuc Band] *{{en}} [https://www.nisenan.org/ Nisenan] *{{en}} [http://www.nisgaanation.ca/ Nisg̱a’a Lisims Government] *{{en}} [http://www.nisqually-nsn.gov/ Nisqually Indian Tribe] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20140714155941/http://www.nooksacktribe.org/ Nooksack Indian Tribe] *{{en}} [https://www.cheroenhaka-nottoway.org/ Cheroenhaka (Nottoway) Tribe] *{{en}} [https://nuuchahnulth.org/ Nuu-chah-nulth Tribal Council] *{{en}} [https://nuxalknation.ca/ Nuxalk Nation] *{{en}} [https://www.osagenation-nsn.gov/ Osage Nation] *{{en}} [https://wabanaki.com/ Passamaquoddy Tribe] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20110718193023/http://www.poncatribe-ne.org/ Ponca Tribe of Nebraska] *{{en}} [https://www.ponca-nsn.gov/ Ponca Tribe of Oklahoma] *{{en}} [https://www.puyalluptribe-nsn.gov/ Puyallup Tribe of Indians] *{{en}} [https://www.rappahannocktribe.org/ The Rappahannock Tribe] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20240123105639/https://www.sahtu.ca/ The Sahtú Secretariat] *{{en}} [https://www.srpmic-nsn.gov/ Salt River Pima-Maricopa Indian Community] *{{en}} [https://obsn.org/ Occaneechi Band of the Saponi Nation] *{{en}} [https://peoriatribe.com/ Peoria Tribe] *{{en}} [https://www.penobscotnation.org/ Penobscot Nation] *{{en}} [https://www.quapawtribe.com/ Quapaw Nation] *{{en}} [https://quileutenation.org/ Quileute Nation] *{{en}} [http://quinaultindiannation.com/ Quinault Indian Nation] *{{en}} [https://www.sacandfoxnation-nsn.gov/ Sac & Fox Nation] *{{en}} [https://www.sacandfoxks.com/ Sac & Fox Nation in Kansas and Nebraska] *{{en}} [https://www.meskwaki.org/ Meskwaki Nation – Sac & Fox Tribe in Iowa] *{{en}} [https://www.sacandfoxnation-nsn.gov/ Sac & Fox Nation] *{{en}} [https://csktribes.org/ Confederated Salish & Kootenai Tribes] *{{en}} [https://www.samishtribe.nsn.us/ Samish Indian Nation] *{{en}} [https://www.sappony.org/ Sappony] *{{en}} [https://www.sauk-suiattle.com/ Sauk-Suiattle Indian Tribe of Washington] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20241126125100/http://schaghticoke.com/ Schaghticoke Tribal Nation] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20180620184357/http://www.seminolenation.com/ Seminole Nation of Oklahoma] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20110902102132/http://seminoletribe.com/ Seminole Tribe of Florida] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20240119064817/https://shishalh.com/ Shíshálh Nation] *{{en}} [https://www.shoalwaterbay-nsn.gov/ Shoalwater Bay Indian Tribe] *{{en}} [https://blackfootconfederacy.ca/ Siksikaitsitapi – Blackfoot Confederacy] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20240123105639/https://www.ctsi.nsn.us/ Confederated Tribes of Siletz Indians] *{{en}} [https://www.shinnecock-nsn.gov/ Shinnecock Indian Nation] *{{en}} [https://www.sbtribes.com/ Shoshone-Bannock Tribe] *{{en}} [https://www.temoaktribe.com/index.shtml Te-Moak Tribe of Western Shoshone] *{{en}} [https://sinixt.org/ Autonomous Sinixt] *{{en}} [https://birdtailsioux.ca/ Birdtail Sioux Dakota Nation] *{{en}} [https://canupawakpanation.com/ Canupawakpa Dakota Nation] *{{en}} [https://www.cheyenneriversioux.com/ Cheyenne River Sioux Tribe] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20240123105639/https://www.dakotatipi.ca/ Dakota Tipi First Nation] *{{en}} [https://fsst-nsn.gov/ Flandreau Santee Sioux Tribe] *{{en}} [https://www.standingrock.org/ Standing Rock Sioux Tribe] *{{en}} [https://www.lowerbrulesiouxtribe.com/ Lower Brûlé Sioux Tribe] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20240122140812/https://oglalalakotanation.net/ Oglala Sioux Tribe] *{{en}} [https://www.rosebudsiouxtribe-nsn.gov/ Rosebud Sioux Tribe] *{{en}} [https://www.shakopeedakota.org/ Shakopee Mdewakanton Sioux Community] *{{en}} [https://svdngovernance.com/ Sioux Valley Dakota Nation] *{{en}} [https://www.whitecapdakota.com/en/index.aspx Sioux Valley Dakota Nation] *{{en}} [https://www.yanktonsiouxtribe.net/ Whitecap Dakota First Nation] *{{en}} [https://skokomish.org/ Skokomish Indian Tribe] *{{en}} [https://www.snuneymuxw.ca/ Snuneymuxw First Nation] *{{en}} [https://songheesnation.ca/ Songhees Nation] *{{en}} [https://sooke.ca/ Sooke] *{{en}} [https://itcaonline.com/member-tribes/san-juan-southern-paiute/ San Juan Southern Paiute] *{{en}} [https://www.spokanetribe.com/ Spokane Tribe of Indians] *{{en}} [https://www.squamish.net/ Squamish Nation] *{{en}} [https://squaxinisland.org/ Squaxin Islan Tribes] *{{en}} [https://www.stolonation.bc.ca/ Stó꞉lō Service Agency] *{{en}} [https://suquamish.nsn.us/ The Suquamish Tribe] *{{en}} [https://swinomish.org/ Swinomish Indian Tribe Community] *{{en}} [https://tahltan.org/ Tahltan Central Government] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20240123114356/https://www.tlicho.ca/ Tlicho Government] *{{en}} [https://www.ccthita.org/ Tlingit & Haida Indian Tribes of Alaska] *{{en}} [http://www.tonation-nsn.gov/ Tohono O’odham Nation] *{{en}} [https://www.tolowa-nsn.gov/ Tolowa Dee-Ni’ Nation] *{{en}} [http://gabrielino-tongva.com/ Gabrielino / Tongva Nation] *{{en}} [https://tonkawatribe.com/ Tonkawa Tribe of Oklahoma] *{{en}} [https://www.tsilhqotin.ca/ Tŝilhqot’in National Government] *{{en}} [https://twnation.ca/ Tsleil-Waututh Nation] *{{en}} [https://tsuutina.com/ Tsuut'ina Nation] *{{en}} [https://www.tulaliptribes-nsn.gov/ Tulalip Tribes] *{{en}} [https://www.tunicabiloxi.org/ Tunica-Biloxi Tribe of Louisiana] *{{en}} [http://www.tuscaroras.com/ Tuscacora & Six Nations] *{{en}} [https://critfc.org/member-tribes-overview/the-confederated-tribes-of-the-umatilla-indian-reservation/ Ulatilla Tribe] *{{en}} [https://www.southernute-nsn.gov/ Southern Ute Indian Tribe] *{{en}} [https://www.utemountainutetribe.com/index.html Ute Mountaine Ute Tribe] *{{en}} [https://www.waccamaw.org/ Waccamaw Indian People] *{{en}} [https://waccamaw-siouan.org/ Waccamaw Siouan Indians] *{{en}} [https://critfc.org/member-tribes-overview/the-confederated-tribes-of-the-umatilla-indian-reservation/ Walla Walla Tribe] *{{en}} [https://wichitatribe.com/ Wichita and Affiliated Tribes] *{{en}} [https://wampanoagtribe-nsn.gov/ Wampanoag Tribe of Gay Head] *{{en}} [https://mashpeewampanoagtribe.com/ Mashpee Wampanoag Tribe] *{{fr}} [https://wendake.ca/ Wendake – Nation huronne-wendat] *{{en}} [https://www.wuikinuxv.net/ Wuikinuxv Nation] *{{en}} [https://wyandotte-nation.org/ Wyandotte Nation] *{{en}} [http://www.yakamamuseum.com/ Yakama Nation Museum] *{{en}} [https://www.tachi-yokut-nsn.gov/ Tachi Yokut Tribe] *{{en}} [https://www.yuroktribe.org/ The Yurok Tribe] *{{en}} [https://ashiwi.org/ Pueblo of Zuni] |} == Notennoù == {{daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Amerindianed]] [[Rummad:Norzhamerika]] aqjtqeu9vilgov9uekj1fkbhohn99kb 0 170211 2203488 2203233 2026-11-02T19:49:58Z Kestenn 14086 /* Pistolennoù */ 2203488 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {|width="100%" border="0" cellspacing="4" cellpadding="2" | align="left" valign="center"|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]] | align="left" valign="center"| <div align="center" style="font-size:150%;">[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !''' </div> <div align="center" style="font-size:100%;"> An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis. '''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.''' </div> | align="right" valign="center"| [[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]] |}<div style="text-align:center;"> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''ARMOÙ'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] == === [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] === [[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] • [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[CZ 550]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR7 / FR8]] • [[FR-F1]] • [[Gepárd (fuzuilhoù enepdafar)|Gepárd]] • [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Kropatschek (armoù-skoaz)|Kropatschek]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Remington Model 30]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Snipex T-Rex]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[VSS Vintorez]] • [[Werder M1869]] === [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] === [[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[LMT MARS]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[RK 95 TP]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]] === [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] === [[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]] === [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ha flour o c'hanol === [[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli M4]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Hatsan Escort]] • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]] === [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] === [[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Patrom 73 (fuzuilh-vindrailher)|Patrom 73]] • [[Patrom 99 (fuzuilh-vindrailher)|Patrom 99]] • [[Ultimax 100]] • [[Vz. 52 (fuzuilh-vindrailher)|vz. 52]] === [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù ha karabinennoù-pomp]] === [[FN Trombone]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 12]] • [[Remington Model 14]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1890]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]] === [[Karabinenn|Karabinennoù]] === [[ArmaLite AR-7]] • [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Browning BLR]] • [[Browning SA-22]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[Chiappa Double Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[Gyrojet]] • [[Haenel CR]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 336]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser DSM 34]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]] === [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] === [[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG3]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[Reibel (mindrailherez)|Reibel]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Patrom 73 (mindrailherez)|Patrom 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]] === [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] === [[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP 35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger & Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[Danuvia 39M / 43M]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Patrom 100 (pistolenn-vindrailher)|Patrom 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] == === [[Pistolenn|Pistolennoù]] === '''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1900]] • [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Woodsman]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ Duty]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903|FN M1903]] • [[FN Five-seveN]] • [[FN FNP]] • [[FN FNX]] • [[FN HiPer]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • [[Ruger-5.7]] '''• SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] • '''SACM :''' [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer & Sohn :''' [[Sauer & Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 41]] • [[Smith & Wesson Model 52]] • [[Smith & Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • [[Star M1914]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien all :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Auto Mag (pistolenn)|Auto Mag]] • [[Bren Ten]] • [[Charola y Anitua (pistolenn)|Charola y Anitua]] • [[Coonan (pistolenn)|Coonan]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Gyrojet]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[L.A.R. Grizzly]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[Patrom 64 (pistolenn)|Patrom 64]] • [[Patrom 70 (pistolenn)|Patrom 70]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] • [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Wildey]] • [[Zigana]] === [[Revolver|Revolverioù]] === [[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Police]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[FN Barracuda]] • [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] • '''MAS :''' [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger New Vaquero]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 3]] • [[Smith & Wesson Model 10]] • [[Smith & Wesson Model 14]] • [[Smith & Wesson Model 17]] • [[Smith & Wesson Model 19]] • [[Smith & Wesson Model 27]] • [[Smith & Wesson Model 28]] • [[Smith & Wesson Model 29]] • [[Smith & Wesson Model 36]] • [[Smith & Wesson Model 53]] • [[Smith & Wesson Model 60]] • [[Smith & Wesson Model 64]] • [[Smith & Wesson Model 460]] • [[Smith & Wesson Model 500]] • [[Smith & Wesson Model 686]] • '''Produerien all :''' [[Enfield No. 2]] • [[Gasser M1870]] • [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast & Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] == Armoù eneptank == [[Fuzuilh eneptank]] • [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Minenn eneptank]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]] == [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] == [[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]] == [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] == [[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]] == [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] == [[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]] == Doareoù armoù-tan kozh == [[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]] == Armoù hiron hag ispisial == [[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Sedgley (maneg-pistolenn)|Sedgley]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]] == A bep seurt == [[Brügger & Thomet GL06]] |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''</div> |- | align="left" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]] === Evit ar c'hanolioù flour === [[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]] === Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) === * {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 Winchester Automatic]] • [[.22 WMR]] • [[.22 Winchester Rimfire|.22 WRF]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.260 Remington]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[.303 Savage]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&R Magnum]] • [[.32 Long Colt]] • [[.32 Remington]] • • [[.32 S&W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.357-.45 GWM]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Short Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&W Magnum]] • [[.475 Wildey Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6 mm Remington]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[9 mm Winchester Magnum]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]] * {{Alamagn}} : [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]] • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]] * {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]] • [[8 × 27 mm]] • [[8 × 35 mm SR]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]] * {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[9 × 39 mm]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]] * {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.320 Revolver]] • [[.375 H&H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.416 Rigby]] • [[.700 Nitro Express]] * {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} : [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]] • [[11,3 × 36 mm R]] * {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]] * {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]] * {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 <abbr>mm</abbr> B]] * {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]] * {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]] * {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]] * {{Portugal}} : [[8 × 56 mm R Kropatschek corto]] • [[8 × 60 mm R Guedes]] * {{Spagn}} : [[5 mm Clément]] • [[7 mm Charola]] * {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]] * {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]] * {{Kanada}} : [[.280 Ross]] * {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]] * {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]] === Dre rummad kalibroù === [[.22 (rummad kalibroù)|.22]] • [[.38 (rummad kalibroù)|.38]] • [[.44 (rummad kalibroù)|.44]] • [[5 mm (rummad kalibroù)|5 mm]] • [[6 mm (rummad kalibroù)|6 mm]] • [[7 mm (rummad kalibroù)|7 mm]] • [[8 mm (rummad kalibroù)|8 mm]] • [[9 mm (rummad kalibroù)|9 mm]] • [[10 mm (rummad kalibroù)|10 mm]] |} {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TEKNIK'''</div> |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]] === Elfennoù armoù ha munisionoù === [[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Boled strishaet]] • [[Buker poent ruz]] • [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn-chase]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Plom (bannadell)|Plom]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] • ''[[Takedown]]'' === Mont en-dro ha teknikoù tennañ === [[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • [[Bruzunadur (armamant)|Bruzunadur]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]'' |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] === ==== Armoù (hervez o bro) ==== [[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[Bergmann (embregerezh)|Bergmann]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler & Koch]] • [[Junker & Ruh]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe & Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer & Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • [[Weihrauch & Weihrauch]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] • {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Charola y Anitua]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] • [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Danmark}} : [[Schultz & Larsen]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis & Company|Inglis]] • [[Ross Rifle Company|Ross]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland & Holland]] • [[James Purdey & Sons|Purdey]] • [[John Rigby & Company|Rigby]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley & Scott]] • [[Royal Arsenal|Arsanailh Woolwich]] {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[TsNIITotchMach]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Auto Mag (embregerezh)|Auto Mag]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Charter Arms]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg & Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Sturm, Ruger & Co.|Ruger]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith & Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stevens Arms|Stevens]] • [[Stoeger]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger & Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[XADO]] • [[Fort (embregerezh)|Fort]] ==== Munisionoù ha dafar adkargañ ==== [[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[MFS Ammunition|MFS]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[Rock Chuck Bullet Swage|RCBS]] • [[RWS]] • [[Sellier & Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] ==== Dafar all ==== [[Schmidt & Bender]] ==== Kenwerzh ==== [[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage & Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]] === Krouerien hag embregererien === [[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward Mounier Boxer|Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[T. C. Johnson]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Alfred von Kropatschek]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Samuel Johannes Pauly|Samuel Pauly]] • [[John Pedersen]] • [[Franz Pfannl]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Istor, lezenn ha kevredigezh === [[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Cody Firearms Museum]] • [[Eskemm tennoù]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Liège]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Skol armerezh Léon Mignon]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]] ==== Mediaoù hag embann ==== ''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns & Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]'' ==== Tennerien ha tennerezed en Istor ==== [[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] • [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]] === Er sevenadur === [[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' • [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]'' === [[Sportoù tennañ]] === [[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]] ==== Tennerien ha tennerezed sport ==== [[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]] • [[Károly Takács]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]] |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''RUMMADOÙ'''</div> [[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]] ==== Armoù dre zarvoud istorel ==== '''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]] '''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]] '''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]] ==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ==== [[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]] |} <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]] [[Rummad:Armoù]] ine7b4amiz5zwplng9ghqs1bgo9zrm0 2203507 2203488 2026-11-02T21:42:30Z Kestenn 14086 2203507 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {|width="100%" border="0" cellspacing="4" cellpadding="2" | align="left" valign="center"|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]] | align="left" valign="center"| <div align="center" style="font-size:150%;">[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !''' </div> <div align="center" style="font-size:100%;"> An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis. '''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.''' </div> | align="right" valign="center"| [[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]] |}<div style="text-align:center;"> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''ARMOÙ'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] == === [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] === [[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] • [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[CZ 550]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR7 / FR8]] • [[FR-F1]] • [[Gepárd (fuzuilhoù enepdafar)|Gepárd]] • [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Kropatschek (armoù-skoaz)|Kropatschek]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Remington Model 30]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Snipex T-Rex]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[VSS Vintorez]] • [[Werder M1869]] === [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] === [[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[LMT MARS]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[RK 95 TP]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]] === [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] === [[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]] === [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ha flour o c'hanol === [[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli M4]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Hatsan Escort]] • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]] === [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] === [[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Patrom 73 (fuzuilh-vindrailher)|Patrom 73]] • [[Patrom 99 (fuzuilh-vindrailher)|Patrom 99]] • [[Ultimax 100]] • [[Vz. 52 (fuzuilh-vindrailher)|vz. 52]] === [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù ha karabinennoù-pomp]] === [[FN Trombone]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 12]] • [[Remington Model 14]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1890]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]] === [[Karabinenn|Karabinennoù]] === [[ArmaLite AR-7]] • [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Browning BLR]] • [[Browning SA-22]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[Chiappa Double Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[Gyrojet]] • [[Haenel CR]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 336]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser DSM 34]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]] === [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] === [[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG3]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[Reibel (mindrailherez)|Reibel]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Patrom 73 (mindrailherez)|Patrom 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]] === [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] === [[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP 35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger & Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[Danuvia 39M / 43M]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Patrom 100 (pistolenn-vindrailher)|Patrom 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] == === [[Pistolenn|Pistolennoù]] === '''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1900]] • [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Woodsman]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ Duty]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903|FN M1903]] • [[FN Five-seveN]] • [[FN FNP]] • [[FN FNX]] • [[FN HiPer]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • [[Ruger-5.7]] '''• SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] • '''SACM :''' [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer & Sohn :''' [[Sauer & Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 41]] • [[Smith & Wesson Model 52]] • [[Smith & Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • [[Star M1914]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien all :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Auto Mag (pistolenn)|Auto Mag]] • [[Bren Ten]] • [[Charola y Anitua (pistolenn)|Charola y Anitua]] • [[Coonan (pistolenn)|Coonan]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Gyrojet]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[L.A.R. Grizzly]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[Patrom 64 (pistolenn)|Patrom 64]] • [[Patrom 70 (pistolenn)|Patrom 70]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] • [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Wildey]] • [[Zigana]] === [[Revolver|Revolverioù]] === [[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Police]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[FN Barracuda]] • [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] • '''MAS :''' [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger New Vaquero]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 3]] • [[Smith & Wesson Model 10]] • [[Smith & Wesson Model 14]] • [[Smith & Wesson Model 17]] • [[Smith & Wesson Model 19]] • [[Smith & Wesson Model 27]] • [[Smith & Wesson Model 28]] • [[Smith & Wesson Model 29]] • [[Smith & Wesson Model 36]] • [[Smith & Wesson Model 53]] • [[Smith & Wesson Model 60]] • [[Smith & Wesson Model 64]] • [[Smith & Wesson Model 460]] • [[Smith & Wesson Model 500]] • [[Smith & Wesson Model 686]] • '''Produerien all :''' [[Enfield No. 2]] • [[Gasser M1870]] • [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast & Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] == Armoù eneptank == [[Fuzuilh eneptank]] • [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Minenn eneptank]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]] == [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] == [[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]] == [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] == [[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]] == [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] == [[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]] == Doareoù armoù-tan kozh == [[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]] == Armoù hiron hag ispisial == [[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Sedgley (maneg-pistolenn)|Sedgley]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]] == A bep seurt == [[Brügger & Thomet GL06]] |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''</div> |- | align="left" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]] === Evit ar c'hanolioù flour === [[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]] === Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) === * {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 Winchester Automatic]] • [[.22 WMR]] • [[.22 Winchester Rimfire|.22 WRF]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.260 Remington]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[.303 Savage]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&R Magnum]] • [[.32 Long Colt]] • [[.32 Remington]] • • [[.32 S&W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.357-.45 GWM]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Short Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&W Magnum]] • [[.475 Wildey Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6 mm Remington]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[9 mm Winchester Magnum]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]] * {{Alamagn}} : [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]] • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]] * {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]] • [[8 × 27 mm]] • [[8 × 35 mm SR]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]] * {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[9 × 39 mm]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]] * {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.320 Revolver]] • [[.375 H&H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.416 Rigby]] • [[.700 Nitro Express]] * {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} : [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]] • [[11,3 × 36 mm R]] * {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]] * {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]] * {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 <abbr>mm</abbr> B]] * {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]] * {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]] * {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]] * {{Portugal}} : [[8 × 56 mm R Kropatschek corto]] • [[8 × 60 mm R Guedes]] * {{Spagn}} : [[5 mm Clément]] • [[7 mm Charola]] * {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]] * {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]] * {{Kanada}} : [[.280 Ross]] * {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]] * {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]] === Dre rummad kalibroù === [[.22 (rummad kalibroù)|.22]] • [[.38 (rummad kalibroù)|.38]] • [[.44 (rummad kalibroù)|.44]] • [[5 mm (rummad kalibroù)|5 mm]] • [[6 mm (rummad kalibroù)|6 mm]] • [[7 mm (rummad kalibroù)|7 mm]] • [[8 mm (rummad kalibroù)|8 mm]] • [[9 mm (rummad kalibroù)|9 mm]] • [[10 mm (rummad kalibroù)|10 mm]] |} {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TEKNIK'''</div> |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]] === Elfennoù armoù ha munisionoù === [[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Boled strishaet]] • [[Buker poent ruz]] • [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn-chase]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Plom (bannadell)|Plom]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] • ''[[Takedown]]'' === Mont en-dro ha teknikoù tennañ === [[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • [[Bruzunadur (armamant)|Bruzunadur]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]'' |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] === ==== Armoù (hervez o bro) ==== [[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[Bergmann (embregerezh)|Bergmann]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler & Koch]] • [[Junker & Ruh]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe & Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer & Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • [[Weihrauch & Weihrauch]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] • {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Charola y Anitua]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] • [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Danmark}} : [[Schultz & Larsen]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis & Company|Inglis]] • [[Ross Rifle Company|Ross]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland & Holland]] • [[James Purdey & Sons|Purdey]] • [[John Rigby & Company|Rigby]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley & Scott]] • [[Royal Arsenal|Arsanailh Woolwich]] {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[TsNIITotchMach]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Auto Mag (embregerezh)|Auto Mag]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Charter Arms]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg & Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Sturm, Ruger & Co.|Ruger]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith & Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stevens Arms|Stevens]] • [[Stoeger]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger & Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[XADO]] • [[Fort (embregerezh)|Fort]] ==== Munisionoù ha dafar adkargañ ==== [[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[MFS Ammunition|MFS]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[Rock Chuck Bullet Swage|RCBS]] • [[RWS]] • [[Sellier & Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] ==== Dafar all ==== [[Schmidt & Bender]] ==== Kenwerzh ==== [[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage & Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]] === Krouerien hag embregererien === [[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward Mounier Boxer|Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[T. C. Johnson]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Alfred von Kropatschek]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Samuel Johannes Pauly|Samuel Pauly]] • [[John Pedersen]] • [[Franz Pfannl]] • [[Evelyn Owen]] • [[Eduard Rubin]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Istor, lezenn ha kevredigezh === [[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Cody Firearms Museum]] • [[Eskemm tennoù]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Liège]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Skol armerezh Léon Mignon]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]] ==== Mediaoù hag embann ==== ''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns & Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]'' ==== Tennerien ha tennerezed en Istor ==== [[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] • [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]] === Er sevenadur === [[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' • [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]'' === [[Sportoù tennañ]] === [[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]] ==== Tennerien ha tennerezed sport ==== [[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]] • [[Károly Takács]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]] |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''RUMMADOÙ'''</div> [[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]] ==== Armoù dre zarvoud istorel ==== '''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]] '''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]] '''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]] ==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ==== [[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]] |} <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]] [[Rummad:Armoù]] 03x7e60ussh7i67ej5co3voncoz4a66 0 171143 2203516 2202604 2026-11-02T23:56:39Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203516 wikitext text/x-wiki [[Restr:Savage Arms text only logo.png|dehou|frameless]] '''Savage Arms''' zo un embregerezh [[Arm-tan|armoù-tan]] hiniennel [[Stadoù-Unanet Amerika|stadunanat]] diazezet e [[Westfield (Massachusetts)|Westfield]] ([[Massachusetts]]). Perc'hennet eo gant [[Smith & Wesson]] abaoe dibenn 2026. == Istor == [[Restr:Savage-arms-company 1904.jpg|thumb|Bruderezh evit fuzuilhoù ha karabinennoù Savage Arms, 1904.]] Krouet e voe '''Savage Arms''' e 1894 e [[Utica (New York)|Utica]] ([[New York (Stad)|Stad New York]]) gant [[Arthur William Savage|Arthur Savage]] (1857-1938), ur [[Rouantelezh-Unanet|Breizhveurad]] ganet e [[Kingston (Jamaika)|Kingston]] ([[Jamaika]]) hag erruet er Stadoù-Unanet e 1893<ref name=":0">{{En}} FORTIER David M., ''[https://www.firearmsnews.com/editorial/a-history-of-savage-arms/455571 A history of Savage Arms]'' war Fire Arms News, 06/01/2022 (lennet d'an 12/05/2024)</ref>. Hemañ en doa breouet div fuzuilh deveret eus ar [[Martini-Henry]] e 1877 dija. E 1889 e vreouas ur fuzuilh nevez, gant ul [[Geriaoueg an armoù-tan#Loc'henn-grogenn|loc'henn-grogenn]] hag ur [[Karger (armoù-tan)#Kargerioù fiñv nebeut-implijet|c'harger-tro]]. Dre ma oa Arthur Savage rener an Utica Belt Line Railroad, embregerezh hent-houarn ar vro, e teuas a-benn da gavout posterien arc'hant evit souten anezhañ ha kinnig e arm d'an arme stadunanat, a choazas ar fuzuilh [[Krag-Jørgensen|Krag–Jørgensen]] kentoc'h<ref>{{Fr}} Jean-Louis Maurette, ''La Savage 10 BA Stealth en cal. .308 W'', Cibles n°586, miz Genver 2019, pp. 48-54</ref>. Ne voe ket digalonakaet Arthur Savage koulskoude, ha treiñ a reas war-zu ar marc'had sivil gant e fuzuilh, adanvet [[Savage Model 1895|Model 1895]], kambret e [[.303 Savage]]. Berzh a reas, ha produet e voe betek 1997, dindan an anv [[Savage Model 99|Model 99]]<ref name=":1">{{En}} FORTIER David, ''[https://www.rifleshootermag.com/editorial/a-brief-history-of-savage-arms/84465 A brief history of Savage Arms]'' e Rifle Shooter, 22/06/2011 (lennet d'an 12/05/2024)</ref>. Klask a reas an embregerezh kinnig ur [[Pistolenn|bistolenn]] kambret e [[.45 ACP]] da [[arme ar Stadoù-Unanet]] e 1908, met korbellet e voe ha dibabet ar [[Colt M1911]] en he flas<ref name=":0" />. Ur stumm deveret e [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] anvet [[Savage Model 1907|Model 1907]], a reas berzh memestra war ar marc'had sivil<ref>'''{{En}}''' SCARLATA Paul, ''[https://www.shootingtimes.com/editorial/handgun_reviews_st_savagemodel1907_200901/100157 Savage Model 1907 Automatic Pistol]'', Shooting Times, 03/01/2011 (lennet d'an 11/01/2025)</ref>. [[Restr:Vy Didn't somevone tell me about doze gott dam savage Producinkers^ - NARA - 534593.jpg|thumb|Tresadenn propaganda stadunanat (war-dro 1942-1943) hag a ziskouez ar [[War Production Board]] o kanañ meuleudi da Savage evit an niver a armoù produet.]] E 1912 e werzhas Arthur Savage e embregerezh, a viras e anv. E-pad ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] e produas Savage fuzuilhoù-mindrailher [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] evit ar c'hirri-nij brezel hag armoù hiniennel evit ar Stadoù-Unanet, [[Bro-C'hall|Frañs]], [[Kanada]] ha [[Portugal]]. Goude ar brezel e kreskas e stal, o prenañ embregerezhioù all evel [[J. Stevens Arms]] e 1920. Er bloavezhioù 1930 e laboure {{formatnum:3000}} den evit Savage. E 1941 ez eas ar Stadoù-Unanet tre en [[Eil Brezel-bed]]. E-pad ar brezel e produas an embregerezh e-tro {{formatnum:1400000}} [[pistolenn-vindrailher]] [[Thompson M1|Thompson]], ouzhpenn ur milion a fuzuilhoù [[Lee-Enfield|Lee-Enfield Mark IV]] ha [[Mindrailherez|mindrailherezioù]] .30 ha .50 evit ar c'hirri-nij brezel<ref name=":1" />. Goude ar brezel e tiskennas ar goulenn war an armoù-tan ha ne zeuas ket Savage a-benn da dalañ mat ouzh an endroadur-se. Tri uzin a voe serret ha dilojañ a reas al labouradeg a chome da Westfield, el lec'h m'emañ bremañ<ref name=":1" />. E 1988 e voe graet freuzstal gant Savage Arms. Choazet e voe Ron Coburn evel prezidant<ref name=":0" />. Adaozañ a reas an embregerezh penn-da-benn. Tennet e voe an holl armoù kozh diwar katalog ar merk war-bouez ar c'harabinennoù-morailh [[Savage Model 110|Model 110]]. Diwar ar 479 implijad e chomas 103 da labourat en ti hepken<ref name=":1" />. Strivoù a voe graet evit gwellaat peuraoz ha neuz an armoù en ur cheñch ar c'hoad implijet da skouer. Coburn a brenas an embregerezh e 1995. Ar strollad embregerezhioù [[Vista Outdoor]] a oa perc'henn war Savage etre 2013 ha 2019. Savage Arms a brodu hiziv-an-deiz [[Karabinenn|karabinennoù]], [[Fuzuilh#Fuzuilh-chase|fuzuilhoù-chase]] hag un nebeud armoù-dorn, dindan an anvioù merkoù Savage ha Stevens<ref>{{En}} ''Firearms'' war lec'hienn an embregerezh (lennet d'an 12/05/2024)</ref>. E miz Here 2026, Smith & Wesson en deus kemennet en doa prenet Savage evit 160 milion $<ref>{{en}} ''[https://www.shootingtimes.com/editorial/smith-wesson-acquires-savage-arms/561974 Smith & Wesson Acquires Savage Arms for $160 Million]'', Shooting Times, 21/10/2026 (lennet d'an 22/10/2026)</ref><ref>{{en}} ''[https://web.archive.org/web/20261021225345/https://ir.smith-wesson.com/news-releases/news-release-details/smith-wesson-acquires-savage-arms Smith & Wesson Acquires Savage Arms]'' war lec'hienn Smith & Wesson, 21/10/2026 (lennet d'an 22/10/2026)</ref>. == Produioù an embregerezh == === Karabinennoù ha fuzuilhoù === {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | [[Restr:Savage 99.jpg|thumb|Ur fuzuilh Model 1899]] | * [[Savage Model 1895|Model 1895]] * [[Savage Model 1899|Model 1899]] * [[Savage Model 110|Model 110]] * Model 720 * Model 745 * [[Savage Model 64|Model 64]] * [[Savage Model Mk 1|Model Mk 1]] | * A17/A22 * B17/B22 * Model 67 * Model 69 * Model 24 * Model 93 |} === Pistolennoù === * [[Savage Model 1907]] * rummad Micro Compact * kopiennoù ar [[Colt M1911]] === Munisionoù ijinet gant Savage<ref name=":0" /> === * [[.303 Savage]] * .22 Savage Hi-Power * [[.250-3000 Savage]] * [[.300 Savage]] == Levrlennadur == * {{En}} Bailey Brower Jr., ''Savage Pistols'', UNKNO, 2008, 268 p., ISBN 978-0811704229 == Liamm diavaez == * {{En}} [https://savagearms.com/ Lec'hienn an embregerezh] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Embregerezhioù SUA]] [[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]] [[Rummad:Embregerezhioù munisionoù]] [[Rummad:Embregerezhioù savet e 1894]] 28otits6cjj34enfw74hnscsnjizy7k 0 172024 2203553 2193514 2026-11-03T09:52:01Z Kestenn 14086 2203553 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Pistole vz. 82<br>CZ 82|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:CZ 82 IMG 1785 noBg.jpg|frameless|280x280px]]<br><br>Ur bistolenn '''CZ 82''' en he stumm implijet e arme Tchekoslovakia. |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! Bro |{{Tchekoslovakia}} |- ! Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek |- ! Doare |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl |- ! [[Munision]]où |[[9 × 18 mm Makarov]] (stummoù CZ 82 ha CZ 83)<br>[[.380 ACP]] ha [[.32 ACP]] (stumm 83 hepken) |- ! Produer |[[Česká zbrojovka a.s.|Česká Zbrojovka]] |- ! Mare produiñ |1983-1992 (CZ 82)<br>1983-2012 (CZ 83) |- ! Mare implij |1983-1993 (arme Tchekoslovakia)<br>1993-bremañ (armeoù {{Tchekia}} ha {{Slovakia}}) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! Mas (hep kartouchenn) |800 g |- ! Hirder |172 mm |- ! Hirder ar c'hanol |97 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! Tizh ar boledoù V₀ |305 m/s |- ! Hed-tenn pleustrek |50 m |- ! Endalc'h |[[Karger (armoù-tan)|Karger fiñv]] 12 tenn (9 mm Makarov ha .380 ACP) pe 15 tenn (.32 ACP) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''CZ 82''', anvet ivez '''Pistole vz. 82''' en arme, zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù DA (Double Action, Daou-Ober)|daou-ober]] produet adalek 1983 gant an embregerezh tchekoslovakat [[Česká zbrojovka]]. Kambret e oa da gentañ e [[9 × 18 mm Makarov]], a oa ur [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]] standart evit armoù-dorn broioù [[Pakt Varsovia]]. Produet eo bet betek 1992. Ur stumm sivil anvet CZ 83 a voe savet e 1983 ivez. Ouzhpenn d'an 9 mm Makarov e oa kambret e [[.380 ACP]] ha [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]]<ref>Hervez mod-implij an arm {{En}} ([https://web.archive.org/web/20190518125333/https://cdn.cz-usa.com/hammer/wp-content/uploads/2014/04/cz83_en.pdf diell]) (pellgarget d'an 18/08/2024)</ref>. Produet eo bet er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] gant CZ USA betek 2012. == Implij == [[Restr:CZ 83 JH02 noBG.jpg|kleiz|thumb|180x180px|Ur CZ 83 divontet he c'hulasenn.]] Arme [[Slovakia]] a ra c'hoazh gant ar CZ 82. En arme [[Tchekia]] eo bet kemeret he flas gant ar [[CZ 75|CZ 75 P-01]] tamm-ha-tamm adalek 2012. Implijet e vez ivez gant nerzhioù surentez un nebeud broioù evel [[Republik Sokialour Viêt Nam|Viêt Nam]], [[Indonezia]] pe [[Jorjia]]. E miz Meurzh 2022 ez eus bet kaset 30.150 skouerenn eus ar CZ 82 da [[Nerzhioù lu Ukraina|Nerzhioù Lu Ukraina]] gant ar gouarnamant tchek, da vare [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|aloubadeg Ukraina gant Rusia]]<ref>{{Cz}} VIT Lukáš, ''[https://armadnizpravodaj.cz/vyzbroj/cesko-ukrajine-dodalo-lehke-zbrane/ První česká vojenská pomoc Ukrajině se skládá ze zbraní, které zná každý český voják základní vojenské služby]'', war Armadni Zpravodaj (lennet d'an 18/08/2024)</ref>. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Patrom:ArmouCZUB}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù Tchekoslovakia]] [[Rummad:Armoù Tchekia]] [[Rummad:Armoù brezel Ukraina]] m5q3e13gklkab27i36x4l8arrmso4mq 0 172717 2203533 2191280 2026-11-03T02:51:41Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203533 wikitext text/x-wiki Aloubet ma oa bet gant ar [[Bro-Saoz|Saozon]] adalek ar {{XVvet kantved}}, chomet eo [[Iwerzhon]] dindan dalc'h [[Breizh-Veur]] betek an {{XXvet kantved}}. Gant ul lezenn votet e [[Londrez]] e voe unvanet gant ar [[Rouantelezh-Unanet]] d'ar 1añ a viz Genver 1801. Frank e voe an darn vrasañ eus Iwerzhon e 1922, da heul [[Dispac'h Iwerzhon|Dispac'h]] 1916 hag ar brezel a-enep an armeoù saoz renet gant an [[Irish Republican Army|I.R.A.]]. == Melestradurezh ar Rouantelezh-Unanet== [[File:Boyle 70 numeral.jpg|thumb|left|upright 0.8|Timbr gant siell eus Boyle (1850)]] [[Timbr]]où Bro-Saoz o kinnig poltred ar [[Victoria (Rouantelezh-Unanet|rouanez Victoria]] a voe implijet war an enezenn, evel er peurrest eus ar rouantelezh, etre 1840 ha 1922. E-pad ar prantad-amzer 1840-1844 e oa dibosubl gouzout e peseurt kêr e oa bet kachedet al lizheroù, rak implijet e veze an hevelep siell e pep lec'h, da lavaret eo Kroaz Malta. Koulskoude, disheñvelderioù bihan dibar a c'heller dizoleiñ war ar c'hroazioù e kumunioù iwerzhonat zo, en o zouez [[Béal Feirste]], [[Dún an Uchta]] (''Donanaghta'' hag ''Eyrecourt'' an anvioù saoznek), [[Korkig]], [[Maolla]] (''Hollymount''), [[Luimneach]] hag [[An Muileann gCearr]] (''Mullingar''). Adalek 1844 e voe pinvidikaet ar sielloù implijet gant lizherennoù pe ur sifrenn, evit anavezout ar gêr ma oant bet kaset. Aesoc'h eo anavezout ar c'hachedoù ma vez staget an timbr c'hoazh ouzh ar golo-lizher evel-just, kentoc'h eget war un timbr e-unan. Moullet e oa ar sifr e-kreiz stumm ur romb e kêrioù Iwerzhon, tra ma oa e kreiz un hirgelc'h e Bro-Saoz ha [[Kembre]], hag un hirgarrez e [[Bro-Skos]]. {{clr|left}} == Falstimbroù an Emsav broadelour== [[File:Forerunner stamps Ireland.jpg|thumb|upright 1.5|Timbr an Unanourien (1922) Timbr ar Sinn Féin (1908-16) Timbr An Post, Poblacht na hÉireann (1922)]] [[File:Irl SF-forerunner.jpg|thumb|left|upright 0.9|Timbr Sinn Féin 1907]] A-raok ma vefe bet embannet (hag anzavet) dizalc'hidigezh Iwerzhon ha lakaet war-droad ur velestradurezh postel a-feson e voe klasket embann timbroù iwerzhonat gant an Emsav broadelour. N'eus ket timbroù gwir anezho, rak n'int ket bet implijet evit kas lizheroù eus un eil lec'h d'egile. Pegsunioù politikel e oant, hag o gwerzh a servije da sikour en Emsav evit dieubidigezh vroadel Iwerzhon. « Timbroù diaraoger » (''forerunners'' e saozneg) e vezont anvet gant an dastumerien timbroù rak moullet int bet a-raok an timbroù "ofisiel" savet gant ar velestradurezh iwerzhonat. Hervez ar c'hatalogoù a bled gant timbrawouriezh Iwerzhon, evel an ''Handbook of Irish Philately'' : ''N'eo nemet propaganda rak nebeut anezho a veze implijet war al lizheroù en Iwerzhon ha n'o doa talvoudegezh lezennel ebet evit ar postoù eno.''<ref>{{en}} Feldman, David : ''Handbook of Irish Philately''. Dublin : David Feldman Ltd. & The Dolmen Press Ltd., 1968 {{ISBN|978-0-85105-135-2}}</ref> Gant soudarded kozh iwerzhonat [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Brezel Diabarzh Amerika]] e voe produet e [[New York]] ur rummad pevar timbr 1 ''[[dollar|cent]]'', 3c, 24c (gwer teñval) ha 24c (liv-mouk) anavezet dindan al lesanv "Embannadur ar [[Kenvreuriezh ar Fianniz|Fianniz]]". Etre 1907 ha 1916 ec'h embannas ar strollad broadelour [[Sinn Féin]] pegsunioù propaganda, warno arouezioù ar vroad iwerzhonat. Lakaet e voent e-maez lezenn gant melestradurezh ar Postoù, renet gant ar Saozon. Ur [[kroaz keltiek|groaz keltiek]] e oa an tres kentañ, heñvel a-walc'h ouzh an hini a voe gwelet war dimbr (gwir) ar [[Stad dieub]] embannet e 1923. An eil a ziskouez ur vaouez hag un [[telenn|delenn]] en ur framm hirgelc'hiek, ur c'hi astennet war an douar en traoñ. N'eus talvoud-gwerzh ebet skrivet warno. E 1912 e teuas war wel pegsunioù gant ar meneg ''Provisional Government'' ("Gouarnamant Berrbad") hag ''Imperial Union'' ("Unvaniezh an Impalaeriezh"). Arvestiñ a reer ur vaouez o seniñ an delenn c'hoazh hag an anv ''Ireland'' (ha n'eo ket an anv [[iwerzhonek]] ''Éire''). Hervez kont e vefent bet savet e [[Manchester]] gant Unanourien evit keveziñ ouzh re ar Sinn Féin. Goude ma oa bet votet lezenn an ''Irish Home Rule'' (al lezenn war an emrenerezh diabarzh) e [[Parlamant ar Rouantelezh-Unanet|Parlamant Westminster]], e oa bet embannet pegsunioù gant ur strollad republikan iwerzhonat e 1916 gant poltredoù tri haroz broadelour anvet [[Merzherien Manchester]] gant an [[triliv]] iwerzhonat er foñs. Goude [[Emsavadeg Pask]] e 1916 e voe moullet gant Stadunaniz a-du gant an dispac'h ur rummad eizh pegsun ERIE PUIST o kinnig poltred seizh penn-meur mui unan gant un delenn ha melchon. Gant ar mall a oa warno e voe graet ur fazi en anv (ERIE evit ÉIRE). == Taol-esae Stad dieub Iwerzhon == [[File:Stamp irl healy essays.jpg|thumb|left|upright 1.5|Taolioù-esae 1922]] D'ar 1{{añ}} a viz C'hwevrer 1922 e voe pedet ur strobad embregerezhioù (Dollard Printing House Ltd., Hely Ltd., Perkins Bacon & Co. hag O'Loughlin, Murphy & Boland) gant renerezh Postoù ar Stad Dieub evit ma labourfent war ur raktres sevel timbroù nevez. Ur c'hinnig a voe graet met ne voe ket lakaet an timbroù e gwerzh koulskoude. {{clr|left}} == Timbroù ar Gouarnamant berrbad (1922) == [[File:Irish Stamp 2 Two Pence Overprint.jpg|thumb|left|upright 0.8|Timbr saoz dreistmoullet (1922)]] [[File:Stamp-Irl 1922 5shilling rialtas overprint.jpg|thumb|upright 1.0|Timbr saoz dreistmoullet (1922)]] E miz Kerzu 1918 ec'h eas ar maout gant ar strollad republikan Sinn Féin e Parlamant [[Dulenn]] (''Dáil Éireann'') ha timat e voe embannet dizalc'hted Iwerzhon. Ur brezel dieubidigezh a darzhas etre Lu Iwerzhon (''[[Irish Republikan Army]]'') ha melestradurezh ha soudarded Breizh-Veur. Paouezet e voe gant ar brezel e miz Gouere 1921, hag e miz Kerzu e voe sinet [[Feur-emglev etre Breizh-Veur hag Iwerzhon]]. Ne vo mui kaoz en destenn eus Republik Iwerzhon met eus "Stad dieub Iwerzhon" diouzh un tu ha "Norzhiwerzhon" (c'hwec'h kontelezh e [[Bro-Ulad]]) a chom dindan dalc'h Breizh-Veur. Ur gouarnamant berrbad a voe e penn ar Stad da-zont etre miz Kerzu 1921 hag ar 6 a viz Kerzu 1922, pa voe krouet ez-ofisiel Stad dieub Iwerzhon. Savet diwar atiz ar gouarnamant berrbad, timbroù-post kentañ Iwerzhon a voe timbroù saoz dreistmoullet gant un destenn en iwerzhoneg : ''Rialtas Sealadach na hÉireann 1922'', ar pezh a dalv "Gouarnamant berrbad Iwerzhon". Tri enskrivadur disheñvel a voe graet hervez an embregerezh (Dollard Printing House Ltd., Alex. Thom & Co Ltd. pe Harrison & Sons), hag enno e voe fiziet al labour dreistmoullañ. Heñvel a-walc'h eo an daou zreistmoulladur kentañ : lizherennoù gouezelek e liv du, war bemp linenn. Gant stumm ar bloavezh 1922 e c'heller diforc'hañ an eil diouzh egile. Kavet e vez timbroù gant un trede dreistmoulladur e liv du pe c'hlas, war beder linenn hepken. Rouesoc'h ha priziet-mat eo an timbroù diwezhañ-mañ. Aotreet e voe pegañ poltred [[George V]] war al lizheroù en Iwerzhon, hep dreistmoullañ betek an 31 a viz Meurzh 1922. E miz Kerzu 1925 e voe skoulmet ur gevrat gant moullerien ar gouarnamant e kastell Dulenn hag e voe klasket paouez gant ar moullañ dreistmoulladurioù war dimbroù ar Rouantelezh-Unanet. == Stad dieub Iwerzhon (1922-1937) == [[File:British seahorse stamp overprinted for Ireland used Sligo c. 1936.jpg|thumb|left|Timbr ar R.U. dreistmoullet Stad Dieub Iwerzhon 1936]] D'an 11 a viz Kerzu 1922 e teuas er-maez timbroù ar Rouantelezh-Unanet dreistmoullet gant ''Saorstát Éireann 1922'' ("Stad Dieub iwerzhonat") e lizherennoù gouezelek, war deir linenn, savet gant Thom, Harrison ha Government Printers. E 1934 e voe embannet ar rummad timbroù dreistmoullet diwezhañ : ar roue George V 2/6, 5/- ha 10/- adembannet gant Waterlow & Sons, deuet war-wel e 1934 ha dreistmoullet e 1937 evit bezañ implijet en Iwerzhon. Ur rummad ofisiel kentañ a dimbroù gant ar meneg ''Éire'' a voe embannet gant Maodiern ar Postoù hag ar Pellskriverioù d'ar 6 a viz Kerzu 1922. Arouezius-kenañ eo danvez an timbroù : [[Fragarach|Kleze ar sklêrijenn (mojennoù-kozh Iwerzhon)]], kartenn an enezenn (gant al lodenn eus Norzhiwerzhon dindan dalc'h ar R.U. eta), skoedoù-ardamez peder froviñs istorel Iwerzhon, hag ur groaz keltiek, arouez ar relijion gatolik. Meur a wech e voe adembannet gant talvoudoù-gwerzh ha livioù disheñvel (e 1941-44, e 1949 ha 1967). <gallery mode="packed" heights="180px"> Ireland-stamp-1922-sword-of-light-5p.jpg| Ar c'hleze (1922) 2d Map of Ireland- first Irish postage stamp.jpg|Karta Iwerzhon (1922) Ireland 3d definitive "Cross of Cong" stamp.jpg| Kroaz Conga, 1922 </gallery> == Iwerzhon dizalc'h (1937-1949) ha Republik Iwerzhon== [[File:Stamp-Ireland 3d 1937 Constitution.jpg|thumb|Bonreizh 1937]] Hervez Feur-emglev 1921 e chome Stad Dieub Iwerzhon dindan sujidigezh ar Rouantelezh-Unanet. Ar statud ''Dominion''-se a zisplijas d'al lodenn republikaned en-dro da [[Éamon de Valera]]) ha d'e strollad [[Fianna Fáil]]. Pa c'hounezas an dilennadegoù e klaskas dalc'hmat adsellet pizh ouzh al liammoù etre ''Éire'' (anv ofisiel nevez ar vro) hag ar Rouantelezh-Unanet. Ur [[bonreizh|vonreizh]] nevez a voe votet e 1937, hag e 1949 e voe embannet ar Republik. A-viskoazh eo bet skrivet en iwerzhoneg anv ar Stad hag alc'hwez an timbr, ha ral a wech e lenner bommoù e saozneg warno. An timbroù a ginnige kazi holl an anv ''Éire'' ("Iwerzhon"), daoust ma ne oa ket anv ofisiel ar Stad a-raok ma teufe Bonreizh 1937 e pleustr. Ne gemmas ket an dibab-se pa voe embannet ar Republik, war-bouez tri zimbr-lid kentañ 1949 : ''POBLAĊT NA hÉIREANN'' pe ''Poblacht na h-Éireann'' ("Republik Iwerzhon") a lenner warno. Gant lizherennoù gouezelek e veze skrivet ''Éire'' da gentañ. Adal 1960 e weler un emdroadur a-fed font ar moullañ : dilezet al lizherennoù keltiek, implijet e veze muioc'h-mui ar re roman, evit mont gant ur seurt "modernelezh" moarvat. Skrivañ a reer EIRE kentoc'h evit ÉIRE ivez, hep lakaat ar pouez-mouezh hir (''fada síneadh'') war al lizherenn gentañ "E". E fin ar [[bloavezhioù 1970]] e teuas en-dro an tired lemm war timbroù ar republik (hag al lizherennoù keltiek ivez). E 1981 e kinnigas Departamant ar Postoù hag ar Pellskriverioù lakaat ar ger ''Ireland'' e-kichen ''Éire'' war an timbroù, met nac'het e voe gant Burev an ''[[Taoiseach]]'' (ar C'hentañ Ministr), a lakaas ar veto war ar mennozh war zigarez e c'hallje degas kudennoù "bonreizhel ha politikel" hag e c'hallfe displijout d'ar muianiver. == Danvez an timbroù== Gant ar Stad nevez bet ganet e 1922 ne voe ket embannet kalz timbroù (hogen re, a lavaro lod). Pa voe embannet ar Republik e 1949 e oa bet lakaet e gwerzh 109 zamm, ha tizhet e voe ar 500{{vet}} timbr e 1983 hepken. Un timbr pe zaou a veze embannet bep bloaz neuze. E meur a geñver e tiskouez an timbroù talvoudoù ar gevredigezh iwerzhonat, ha liv ar gouarnamantoù marteze. * Perzh ar relijion katolik er gevredigezh : alies ez eus bet enoret tudennoù relijiel ([[Padrig (sant) |Sant Patrig]] e 1937 ha 1961, ar breur [[Mícheál Ó Cléirigh]] e 1944), degouezhioù relijiel (Bloavezh Santel e 1933 ha 1950). Bep bloaz abaoe 1971 e vez embannet un timbr da vare Nedeleg. [[File:Stamp-Irl Roger Casement 50th.jpg|thumb|left|Roger Casement]] [[File:Irish Easter Rising 25th anniversary postage stamp.jpg|thumb|25{{vet}} deiz-ha-bloaz an dispac'h]] * Dispac'hourien Iwerzhon : harozed Dispac'h 1916 a vez dalc'het soñj diouto ingal. Timbr e 1941 (25{{vet}} deiz-ha-bloaz), ur rummad timbroù gant poltred [[Séamas Ó Conghaile|James Connolly]], [[Thomas Clarke]], [[Pádraig Pearse]]… e 1966 ha diwezhatoc'h. N'eo ket disoñjet kennebeut ar vrogarourien o deus stourmet evit dieubiñ Iwerzhon, e-pad an {{XIXvet kantved}} : [[Dónall Ó Conaill]], [[Robert Emmet]], [[Theobald Wolfe Tone]] (e 1948 ha 1964)… Dav eo menegiñ [[Roger Casement]], ar gontez [[Constance Markievicz]], [[Kevin Barry]], [[Thomas Ashe]] (1985)… Da vare kantvet deiz-ha-bloaz [[Emsavadeg Pask]] 1916 e oa bet embannet un eizhvet rummad timbroù d'an 21 a viz Genver 2016 ha ne voent gwerzhet nemet e-pad ur bloaz. C'hwezek timbr zo rannet etre pevar rummad anvet : pennoù-bras an Dispac'h, ar re o deus kemeret perzh en emsavadeg, sizhunvezh Pask ha disoc'hoù an emsavadeg. Ar brezel diabarzh a savas en Iwerzhon en deus troc'het e daou damm ar gevredigezh e-pad un hir a amzer avat, ha politikerien a bep tu o deus gortozet a-raok bezañ enoret gant Postoù ar vro : [[Arthur Griffith]] (1986), [[Cathal Brugha]] (1987), [[Michael Collins]] (e 1990). * Timbroù Europa : bep bloaz e vez embannet unan evit brudañ ar [[C.E.P.T.|CEPT]]. * E-touez ar rummadoù timbroù niverus embannet en XX{{vet}} kantved ez eo diaes dizoleiñ poltred ur vaouez. War-bouez hini an dispac'hourez Constance Markievicz e 1968, un nebeud seurezed ([[Mary Aikenhead]] e 1933, [[Nano Nagle]] e 1975, [[Catherine Mc Auley]] e 1978). E 1986 e teuas er-maez ur rummad gouestlet d'ar "maouezed er gevredigezh". * Pouezus eo perzh Iwerzhoniz e-maez Iwerzhon, ha bep an amzer e voe dalc'het soñj gant un timbr eus al liammoù istorel gant ar Stadoù-Unanet (1999), Bro-Saoz (1994) [[Aostralia]] (1988 ha 2001)... * Un timbr "Europa" a vez moullet bep bloaz gant Oifig an Phoist (''The Irish Post Office'') ur rann eus an ''Department of Posts and Telegraphs''. [[File:Europa 1980 Eire series 01.jpg|thumb|upright 1.2|G.B. Shaw hag O. Wilde (1980)]] Liesseurtoc'h ha lieslivoc'h eo danvez an timbroù goude ar [[bloavezhioù 1980]] : skrivagnerien (niverus) Iwerzhon ([[George Bernard Shaw]] hag [[Oscar Wilde]] e 1980, [[James Joyce]], [[Pádraig Ó Siochfhradha]] e 1983), [[Kate O'Brien]] ( 1997), Prizioù Nobel (1994), sportoù ha binvioù-seniñ hengounel, laboused ar vro, [[mell-droad ouezelek]] (1999) ha [[hurling]] (2000). Ar fiñvskeudennerezh (filmoù iwerzhonat e 1996, an aktourien vrudet e 1999), hag ar sevenadur "pop" (sonerien [[U2]], [[Rory Gallagher]], [[Phil Lynott]] e 2002, [[The Chieftains]] e 2006) ha timbroù "skañvoc'h" an danvez dezho ("LOVE/GRÁ"). == Norzhiwerzhon== [[File:Northern Ireland dog licence stamp 1921.jpg|thumb|left|Timbr taos Norzhiwerzhon 1921]] [[File:NorthernIrelandStamp1958 3D.jpg|thumb|Timbr-rannvro Norzhiwerzhon (1958)]] Un tiriad dindan dalc'h ar Rouantelezh-Unanet eo Norzhiwerzhon, n'eus ket bet moullet timbroù ispisial da vezañ implijet er 6 kontelezh ha ne c'heller ket ober gant re ar Republik eno. Gant Postoù Breizh-Veur e voe embannet timbroù "rannvroel" gant arouez pep broad (Bro-Saoz, Bro-Skos, Kembre ha Norzhiwerzhon) hag an inizi emren ([[Gwernenez]], [[Jerzenez]], [[Enez-Vanav]] e 1958, e 1971-78, e 1999 ha 2001. Un timbr-taos a ranke bezañ prenet gant perc'henned chas e Norzhiwerzhon abaoe deroù an XX{{vet}} kantved. {{clr|left}} == Liammoù diavaez== Oifig an Phoist a embannas holl dimbroù ar vro betek 1984. Er bloavezh-se, goude ma oa bet rannet Departamant ar Post hag ar Pellgomz etre daou aozadur hanter-stadel (An Post ha Telecom Éireann), ez eo bet karget An Post nevez gant an holl servijoù-post en Iwerzhon, en o zouez embann an timbroù-post. *{{en}} [https://www.anpost.com Ofis Postoù Iwerzhon] *{{en}} [https://www.gbstampsonline.co.uk/nothern-ireland-regional-stamps-81-c.asp Timbroù rannvro Norzhiwerzhon] *{{en}} [https://eirephilatelicassoc.org Éire Philatelic Association / ÉPA, ur gevredigezh er Stadoù-Unanet] *{{en}} [https://www.irishphil.com Irish Philatelic Circle / IPC, ur gevredigezh e Breizh-Veur] *{{de}}{{en}} [https://web.archive.org/web/20250124040957/http://fai-germany.com/engl/ Forschungs- und Arbeitsgemeinschaft Irland / FAI, ur gevredigezh en Alamagn a ra war-dro timbrawouriezh Iwerzhon] ==Notennoù== {{daveoù}} [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Iwerzhon]] [[Rummad:Iwerzhon]] 40m0xnejw4z117dc2qicav5cpupqggr 0 172843 2203529 2121151 2026-11-03T02:12:24Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203529 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} {{Stêrioù|Sée||78,1|290| ?|477|[[Manche]]|[[Mor Breizh]] e [[Bae Menez-Mikael]]|?|?|''La Fouquerie'' <br />e [[Sourdeval (kumun gozh)|Sourdeval]]|?||stêr}} Ar '''Sée''' zo ur [[stêr]] 78,1&nbsp;km hed eus [[Normandi]]. Redek a ra e departamant ar [[Manche]]. En em deurel a ra e [[Mor Breizh]] e [[Bae Menez-Mikael]]. == Kumunioù douret == * [[Sourdeval (kumun gozh)|Sourdeval]] (andon) * [[Beauficel]] * [[Brouains]] (bevenn) * [[Perriers-en-Beauficel]] (bevenn) * [[Chérencé-le-Roussel]] * [[Le Mesnil-Tôve]] (bevenn) * [[Le Mesnil-Gilbert]] * [[Le Mesnil-Adelée]] (bevenn) * [[Cuves (Manche)|Cuves]] * [[Les Cresnays]] * [[Brécey]] * [[Vernix]] * [[Tirepied]] * [[La Gohannière]] * [[Saint-Brice (Manche)|Saint-Brice]] * [[Ponts (Manche)|Ponts]] * [[Saint-Senier-sous-Avranches]] (bevenn) * [[Avranches]] * [[Saint-Jean-de-la-Haize]] (bevenn) * [[Marcey-les-Grèves]] (bevenn) == Notennoù == <references /> ==Liammoù diavaez== *[https://web.archive.org/web/20241127021341/https://www.sandre.eaufrance.fr/geo/CoursEau_Carthage2017/I8--0200 Ar Sée el lec’hienn SANDRE] [[Rummad:Stêrioù Normandi]] [[Rummad:Manche]] 20i7cohpekzxnv9uq06xomj45kc20h0 0 172844 2203515 2126700 2026-11-02T23:23:59Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203515 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} {{Stêrioù|Saire|[[Restr:Saire.jpg|300px|thumb|Ar Saire e Le Vast]]|31|142| ?|125|[[Manche]]|[[Mor Breizh]] e [[Réville]]|?|?| [[Le Mesnil-au-Val]]|?||stêr}} Ar '''Saire''' zo ur [[stêr]] 31&nbsp;km hed eus [[Normandi]]. Redek a ra e departamant ar [[Manche]]. En em deurel a ra e [[Mor Breizh]] e Réville. == Kumunioù douret == * [[Le Mesnil-au-Val]] * [[Gonneville-Le Theil]] * [[Brillevast]] * [[Teurthéville-Bocage]] * [[Le Vast]] * [[Valcanville]] * [[Le Vicel]] * [[Anneville-en-Saire]] * [[Réville]] * [[Saint-Vaast-la-Hougue]] == Notennoù == <references /> *[https://web.archive.org/web/20250413161924/https://www.sandre.eaufrance.fr/geo/CoursEau_Carthage2017/I63-0400 Ar Saire el lec’hienn SANDRE] [[Rummad:Stêrioù Normandi]] [[Rummad:Manche]] 6lyau0crk4fe7jzeo7in008u0b58t3g 0 172847 2203472 2121172 2026-11-02T16:14:45Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203472 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} {{Stêrioù|Merderet|[[Restr:Pont_du_Merderet_-_la_Fière.jpg|400px|Ar Merderet en [[Amfreville (Manche)|Amfreville]]]]|36,4|67| ?|828|[[Manche]]|[[Douve]] e [[Beuzeville-la-Bastille]] ha [[Carquebut]]|?| ?|''La Martinerie'' <br />[[Tamerville]]|?||stêr}} Ar '''Merderet''' zo ur [[stêr]] 36,4&nbsp;km hed e [[Normandi]]. Redek a ra e departamant ar [[Manche]]. En em deurel a ra en [[Douve]] e Beuzeville-la-Bastille ha Carquebut. == Kumunioù douret == * [[Tamerville]] (andon) * [[Valognes]] * [[Huberville]] * [[Yvetot-Bocage]] * [[Lieusaint (Manche)|Lieusaint]] * [[Morville (Manche)|Morville]] * [[Colomby]] * [[Flottemanville]] * [[Urville (Manche)|Urville]] * [[Hémevez]] * [[Le Ham (Manche)|Le Ham]] * [[Orglandes]] * [[Gourbesville]] * [[Fresville]] * [[Amfreville (Manche)|Amfreville]] * [[Neuville-au-Plain]] * [[Sainte-Mère-Église (kumun gozh)|Sainte-Mère-Église]] * [[Picauville]] * [[Chef-du-Pont]] * [[Beuzeville-la-Bastille]] (kember) * [[Carquebut]] (kember) <!-- == Notennoù == {{Daveoù}} --> ==Liammoù diavaez== *[https://web.archive.org/web/20260217092640/https://www.sandre.eaufrance.fr/geo/CoursEau_Carthage2017/I51-0400 Ar Merderet el lec’hienn SANDRE] [[Rummad:Stêrioù Normandi]] [[Rummad:Manche]] lzznrb4kjzyqyfa5hm7quit0ivo8xrm 10 174353 2203552 2191241 2026-11-03T09:51:43Z Kestenn 14086 2203552 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ArmouCZUB | title = Armoù produet gant [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = Armoù-dorn | list1 = [[CZ 27]] • [[CZ 45]] • [[vz. 50|CZ 50]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82|CZ 82 / CZ 83]] • [[CZ 85]] • [[CZ 97]] • [[CZ 100]] • [[CZ 110]] • [[CZ 2075 RAMI]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Duty]] | group2 = [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ha [[Karabinenn|karabinennoù]] | list2 = [[CZ 452]] • [[CZ 455]] • [[CZ 457]] • [[CZ 527]] • [[CZ 550]] • [[CZ 600]] • [[CZ 805 BREN|CZ 805 BREN / CZ BREN 2]] • [[CZ 807]] • [[ČZ 2000]] • [[Puška vz. 24|vz. 24]] • [[Puška vz. 33|vz. 33]] • [[Puška vz. 52|vz. 52 ha vz. 52/57]] • [[Samopal vz. 58|vz. 58]] | group3 = [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] | list3 = [[CZ Scorpion Evo 3]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Sa vz. 23|vz. 48]] | group4 = CZ-USA | list4 = * [[Dan Wesson Firearms]] ** [[Dan Wesson M1911 ACP ]] }} [[Rummad:Armoù Tchekia]] [[Rummad:Armoù Tchekoslovakia]] psy6th12ecmtqerco1dgiki9vgxf3db 0 174491 2203473 2161738 2026-11-02T16:27:24Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203473 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Michel Floc’h''', brudet dre e anv leurenn '''Mikaël Kerné''' a oa ur c'haner breton ganet e [[1942]] <ref>{{fr}} https://www.letelegramme.fr/finistere/carhaix-29270/il-chantait-pour-faire-passer-le-message-a-carhaix-le-chanteur-carhaisien-michel-floch-alias-mikael-kerne-nest-plus-6794335.php</ref> hag aet da Anaon d'ar sadorn [[5 a viz Ebrel]] [[2025]] e [[Karaez]] <ref>{{fr}} https://www.ouest-france.fr/bretagne/scaer-29390/le-chanteur-breton-michel-floch-est-decede-a-scaer-71818a54-152c-11f0-b1d0-32f3ce62629c</ref> <ref>{{fr}}https://web.archive.org/web/20250410133830/https://avis-deces.letelegramme.fr/obseques/floc-h-michel/23869972025</ref>. Brudet e oa bet evel ezel eus ar strollad kanerien ''les Chanteurs de l’ombre'', gant Thierry Gahinet ha Jean Rio. Krouet en devoa gant e wreg Jisket <ref> {{fr}} https://www.letelegramme.fr/finistere/scaer-29390/spanmariagespan-un-couple-mapucho-breton-2769638.php</ref> ar gevredigezh Tan ha Dour. == Liammoù diavaez == * {{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/carhaix-29270/a-carhaix-christian-troadec-rend-hommage-a-mickael-kerne-grand-artiste-et-militant-breton-6795020.php Testenn enoriñ gant Christian Troadec] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Floc’h, Michel}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1942]] [[Rummad:Marvioù 2025]] [[Rummad:Kanerien Breizh]] [[Rummad:Kanerien Brezhoneg]] brvjjux1c8q60ebecn6djf71gc9u9t4 0 174821 2203453 2148804 2026-11-02T13:08:01Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203453 wikitext text/x-wiki {{pennad zo|Enez Avalon}} {{Databox}} [[Restr:Shoal Bay.jpg|thumb|Aod troc'h-didroc'h Ledenez Avalon.]] '''Ledenez Avalon''' zo ul ledenez vras e gevred enez an [[Douar-Nevez]], e [[kanada]]. Ouzhpenn 90 km eus ar reter d'ar c'hornôg zo dezhi, ha 149 km eo he hed brasañ muzuliet eus ar strizh-douar betek Mistaken Point, he beg gevred. 9220 km² eo gorread al ledenez. E 2006 e oa 248 418 den o chom enni, da lavaret eo 49% eus hollad ar broviñs. Stag eo ouzh lodenn bennañ an Douar-Nevez dre ur [[strizh-douar]] 3,2 kilometr led ha sevel a ra evel ur beg er [[Meurvor Atlantel]]. Kêr-benn [[Douar-Nevez ha Labrador]], [[St. John's (Douar-Nevez ha Labrador)|Sant-Yann]], a zo e biz al ledenez. == Douaroniezh ha douarouriezh == Savet eo ledenez Avalon gant plegoù roc'hellek [[rakkambrian]], [[kambrian]], hag [[ordovisian]] troet war-zu ar biz dre vras. Baeoù niverus a gaver en-dro d'al ledenez, [[Bae Trinity]] ha [[Bae ar Grouidigezh]] o vezañ ar re bennañ war aod Mor Labrador ; [[Bae St. Mary's]] ha [[Bae Placentia]] war-eeun e tu ar [[Meurvor Atlantel]]. [[Restr:Avalon Peninsula.jpg|thumb|Gwel dre loarell eus al ledenez a-bezh e-pad ar goañv.]] Enkorfet er roc'h ez eus [[fosil]]où rakkambrian niverus. Meur a [[Lagerstätte]] a endalc'h spesadoù eus loened an [[Ediakareg]]. E Mirva ekologel Mistaken Point eo bet kavet ar fosil kentañ eus ar marevezh-se : ar spesad ''[[Aspidella|Aspidella terranovica]]''. Tost heñvel eo [[trilobit]]ed ar C'hambrian Kreiz ouzh re norzh [[Kembre]] ha Bro-Saoz hag a ya d'ober ar broviñs "atlantel". An douarourien o deus kemeret an dra-se evel un testeni eus [[Tektonik ar plakennoù|dilec'hiañ ar c'hevandir]]<ref>{{Liamm web |url= http://gsc.nrcan.gc.ca/paleochron/11_f.php |titl= Les vies anciennes : chroniques de paléontologie canadienne Paradoxides à Avalon |heuliad= Commission géologique du Canada |embanner= Ressources naturelles Canada |deiziad= 7 a viz C'hwevrer 2008 |gwelet d'an= 2010-09-30}}</ref>. == Istor == Al ledenez a oa unan eus al lec'hioù kentañ trevadennet gant Europiz e [[Norzhamerika]]. Ar c'hentañ trevadenn saoz annezet e voe [[Cuper's Cove]] e [[1610]]. Sir George Calvert a c'hounezas un domani bras un tamm diwezhatoc'h, ma voe diorroet [[Ferryland]], an annez padus kentañ en Douar-Nevez. E 1623 e voe tapet gant Calvert ur garta roueel a astenne an douaroù roueel d'al ledenez a-bezh, dindan an anv Proviñs Avalon, hag a roe dezhañ ar c'hontroll leun warbo. Anvet en doa e drevadenn en enor da ''"old Avalon...the first-fruits of Christianity in Britain"'' (Avalon kozh...frouezh kentañ ar gristeniezh e Breizh-Veur)<ref>{{Levr|yezh=en|anvbihan1=Kevin|anv1=Major|titl=As Near to Heaven by Sea|istitl=A History of Newfoundland and Labrador|éditeur=|bloavezh=2001|pages totales=497|isbn=0-14-027864-8}}.</ref>. Calvert, troet d'ar [[Katoligiezh|Gatoligiezh]] e Bro-Saoz [[Disivoud protestant|disivouder]], a felle dezhañ lakaat Avalon da vezañ ur repu evit tud e relijion. E [[1625]] e teuas da vezañ an ''Lord Baltimore'' kentañ evit garedoniñ e strivoù evit an drevadenn nevez. Un heuliad enkadennoù ha gwallreuzioù naturel a lakaas Calvert da guitaat an Douar-Nevez e [[1629]]. Dilojañ a reas da [[Proviñs Maryland|drevadenn Maryland]] met e familh a gendalc'has da ren war Avalon betek [[1637]] pa voe roet enezenn an Douar-Nevez a-bezh da Sir David Kirke ha James Hamilton. Mab da gCalvert, Cecilius Calvert, a stourmas a-enep ar c'hemm-se hag a c'hounezas un distro d'ar garta orin e [[1660]] met ne glaskas morse adtapout ar c'hontroll eus an drevadenn. == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} == Pennadoù kar, a-bell pe a-dost == * [[Enez Avalon]], paradoz ar Gelted kozh * [[Avalonia]], eus ar [[Paleozoeg]] == Levlennadur == * {{en}} ''Exploring the Avalon'' gant Les Harding, Sant-Yann, Douar-Nevez, Jesperson Publishing, 1998, 118 p. {{ISBN|0-921692-87-0}} - [https://books.google.ca/books?id=KD8yliHd23EC&printsec=frontcover lenn enlinenn] == Liamm diavaez == * {{en}} [https://web.archive.org/web/20060617085928/http://www.heritage.nf.ca/avalon/default.html Colony of Avalon] gant Heritage of Newfoundland [[Rummad:Douar-Nevez]] [[Rummad:Ledenezioù Amerika|Avalon]] 3f765ilkt8yhkrz7r029ltiqmqbi2kp 0 175422 2203556 2151524 2026-11-03T10:24:54Z Kestenn 14086 Kampion ar bed 2203556 wikitext text/x-wiki {{Infobox Blenier Formulenn 1 | skeudenn = | Niverenn = 12 | Bloavezhioù o redek = Abaoe 2021 | Bro = [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Italia]] | Deiziadoù = {{Deiziad|25|Eost |2008}} | Skipailhoù = [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Mercedes Grand Prix]] (2025-) | PB = 43 | Trec'hioù = 9 | Plasoù pol = 0 | Podiomoù = 19 | Bloavezhioù an titloù = 2026 }} '''Andrea Kimi Antonelli''', ganet d'ar 25 a viz Eost 2006 e [[Bologna]], zo ur blenier redadegoù italian. Gounezet en deus Kampionadoù Italia hag Alamagn ar Formulenn 4 e 2022 ha Kampionad Europa ar Formulenn Rannvroel er bloaz war-lerc'h, ha graet en deus e gentañ tro e [[Formulenn 1]] gant skipailh [[Mercedes Grand Prix|Mercedes]] e [[Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2025|2025]]. Echuiñ a reas e pevare plas e [[Priz Bras kirri Aostralia|Priz Bras kentañ e Melbourne]]. Kampion ar bed Formulenn 1 eo deuet da vezañ e 2026 evit ar wech kentañ<ref>{{fr}} ''[https://rmcsport.bfmtv.com/auto-moto/f1/direct-f1-gp-du-mexique-suivez-le-grand-prix-en-live-avec-le-sacre-attendu-de-kimi-antonelli_LN-202611010334.html GP du Mexique: Kimi Antonelli devient le plus jeune champion du monde de l'histoire de la Formule 1, Verstappen s'impose à Mexico]'', RMC Sports, 01/11/2026</ref>. == Formulenn 4 == E 2021 e oa bet Antonelli o kemer perzh en ur redadeg kirri unplas, evit ar wech kentañ. Da gentañ e kemeras perzh e div redadeg e Kampionad Europa ar C'hreiz a-raok mont da gampionad Italia gant Prema Powerteam<ref>[https://feederseries.net/2021/08/30/ https://feederseries.net/2021/08/30/who-is-new-prema-recruit-and-mercedes-junior-andrea-kimi-antonelli/]</ref>. E 2022 e kemeras perzh er c'houlzad a-bezh gant Prema. Kevreañ a reas gant Charlie Wurz, Conrad Laursen, Rafael Câmara ha James Wharton<ref>[https://premaracing.com/en/news/18845-andrea-kimi-antonelli-s https://premaracing.com/en/news/18845-andrea-kimi-antonelli-stays-with-prema-for-2022-formula-4-campaign]</ref>. Un dibenn-sizhun kentañ dipitus en deus bet en [[Imola]] ma kollas an trec'h abalamour d'ur gudenn gant ur c'heflusker<ref>[https://feederseries.net/2022/05/10/the-alex-dunne-show-4-takeaways https://feederseries.net/2022/05/10/the-alex-dunne-show-4-takeaways-from-italian-f4-at-imola/]</ref>. Kroget en deus gant un heuliad trec'hioù, etrezek un eil plas en div dro da-heul<ref>[https://www.media.stellantis.com/em-en/abarth/press/ https://www.media.stellantis.com/em-en/abarth/press/antonelli-dominates-at-vallelunga-and-is-the-new-leader-of-the-italian-f4-championship]</ref>. Goude un eil plas er Red Bull Ring hag ur berzh all e Monza e c'hounezas un hat-trick all e Mugello, ar pezh a roas tro dezhañ da c'hounit titl ar c'hampionad<ref>[https://www.canal26.com/deportes/kimi-antonelli-la-estrella-del-futuro-de-mercedes https://www.canal26.com/deportes/kimi-antonelli-la-estrella-del-futuro-de-mercedes-mi-sueno-es-llegar-a-la-formula-1-y-ser-campeon--313430]</ref>. E-kichen e goulzad italian e kemeras perzh Antonelli e kampionad Alamagn ivez. Adalek ar c'hentañ tro e Spa-Francorchamps e c'hounezas daou drec'h<ref>[https://www.adac-motorsport.de/en/ https://www.adac-motorsport.de/en/adac-formel-4/news/2022/two-wins-for-prema-driver-antonelli-at-season-opener-in-spa/]</ref>. A-raok lakaat un tri c'hrogad e Hockenheim<ref>[https://feederseries.net/2022/05/16 https://feederseries.net/2022/05/16/antonelli-scores-a-historic-triple-4-takeaways-from-adac-f4-at-hockenheim/]</ref>. Gounezet en deus titl ar c'hampionad er c'hrogad diwezhañ en Nürburgring, ma c'hounezas e zaou drec'h diwezhañ ar c'houlzad. == Formulenn rannvroel == Evit gwellaat e anaoudegezh eus an diskiblezh e kemeras perzh e Kampionad ar Reter-Nesañ e-pad ar goañv gant Mumbai Falcons Limited<ref>[https://formulascout.com/podcast-kimi-antonelli https://formulascout.com/podcast-kimi-antonelli-on-his-immense-f4-success-frec-and-mercedes/101373]</ref>. Kregiñ a reas e goulzad gant tri eil plas en div dro gentañ, ar pezh en deus lakaet anezhañ da vont betek penn ar c'hampionad<ref>[https://feederseries.net/2023/01/31/ https://feederseries.net/2023/01/31/antonelli-leads-as-dufek-loses-victory-4-takeaways-from-frmec-round-2-at-kuwait-motor-town/]</ref>. Gounezet en deus an titl a-benn ar fin a-enep Taylor Barnard er c'hrogad diwezhañ e Yas Marina, ur redadeg a-raok fin ar c'hampionad<ref>[https://formulascout.com/antonelli-takes-fregional-middle-east-title-despite-penalty/ https://formulascout.com/antonelli-takes-fregional-middle-east-title-despite-penalty/103876]</ref>. Kadarnaet e voe neuze Antonelli da gemer perzh e Kampionad Europa, o chom gant Prema Powerteam ma voe en ur skipailh gant Lorenzo Fluxá ha Rafael Câmara, e enebour kozh e Formulenn 4. Kroget e oa e goulzad gant un eil plas en Imola ha goude-se daou eil plas e Barcelona<ref>[https://formulascout.com/tramnitz-completes-frec-clean-sweep-at-barcelona-to-take-points-lead/ https://formulascout.com/tramnitz-completes-frec-clean-sweep-at-barcelona-to-take-points-lead/107131]</ref>. Neuze e c'hounezas e drec'h kentañ en eil redadeg e Spa-Francorchamps, merket gant gwallzarvoud marvus ar blenier izelvroat Dilano van 't Hoff<ref>[https://formulascout.com/antonelli-gets-first-frec-win-as-red-flags-save-tramnitzs-second-place/ https://formulascout.com/antonelli-gets-first-frec-win-as-red-flags-save-tramnitzs-second-place/108637]</ref>. Goude un trec'h all en eil redadeg tro Zandvoort e tizoloas titl ar c'hampionad gant 39 foent a-raok Stenshorne<ref>[https://formulascout.com/antonelli-clinches-frec-title-in-style-with-dominant-victory-at-zandvoort/ https://formulascout.com/antonelli-clinches-frec-title-in-style-with-dominant-victory-at-zandvoort/112230]</ref>. == Formulenn 2 == Evit ar c'houlzad [[Kampionad Formulenn 2 2024|2024]], Antonelli en deus dibabet chom hep kemer perzh er Formulenn 3 FIA ha mont e [[Formulenn 2]] war-eeun, c'hoazh gant Prema Powerteam, ma kemer perzh gant [[Oliver Bearman]]<ref>[https://www.fiaformula2.com/Latest/ https://www.fiaformula2.com/Latest/1k0YZW1CXClpWMF4X3HXN6/andrea-kimi-antonelli-promoted-to-formula-2-with-prema-racing-for-2024]</ref>. Goude-se e kemeras div wech ar c'hwec'hvet plas e Jeddah<ref>[https://www.fiaformula2.com/L https://www.fiaformula2.com/Latest/2JlWOJ3fTuMOYCgIhRfJsV/what-we-learned-the-main-takeaways-from-round-2-of-the-2024-season-in-jeddah]</ref>. E Imola, an Italian a echuas adarre pevare er redadeg pennañ, o tifenn e blas a-enep [[Franco Colapinto]]<ref>[https://www.motorsport.com/fia-f2/ https://www.motorsport.com/fia-f2/results/2024/imola-/]</ref>. == Formulenn 1 == {| class="wikitable" |+ !Bloavezh !Skipailhoù !Stern !Prizioù Bras !Plasoù pol !Trec'hioù !Podiomoù !Poentoù !Renkadur |- |[[Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2025|2025]] |[[Mercedes Grand Prix|Mercedes F1 Team]] |Mercedes W16 |9 |0 |0 |0 |48 |7{{Vet}} |} == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched ar Formulenn 1}} {{DEFAULTSORT:Antonelli, Andrea Kimi}} [[Rummad:Blenierien Formulenn 1]] [[Rummad:Ganedigezhioù 2006]] [[Rummad:Sportourien Italia]] 4v8t7qo6dasqsuvs86fr7ehk1dbgdoe 2203557 2203556 2026-11-03T10:25:21Z Kestenn 14086 /* Daveennoù */ 2203557 wikitext text/x-wiki {{Infobox Blenier Formulenn 1 | skeudenn = | Niverenn = 12 | Bloavezhioù o redek = Abaoe 2021 | Bro = [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Italia]] | Deiziadoù = {{Deiziad|25|Eost |2008}} | Skipailhoù = [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Mercedes Grand Prix]] (2025-) | PB = 43 | Trec'hioù = 9 | Plasoù pol = 0 | Podiomoù = 19 | Bloavezhioù an titloù = 2026 }} '''Andrea Kimi Antonelli''', ganet d'ar 25 a viz Eost 2006 e [[Bologna]], zo ur blenier redadegoù italian. Gounezet en deus Kampionadoù Italia hag Alamagn ar Formulenn 4 e 2022 ha Kampionad Europa ar Formulenn Rannvroel er bloaz war-lerc'h, ha graet en deus e gentañ tro e [[Formulenn 1]] gant skipailh [[Mercedes Grand Prix|Mercedes]] e [[Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2025|2025]]. Echuiñ a reas e pevare plas e [[Priz Bras kirri Aostralia|Priz Bras kentañ e Melbourne]]. Kampion ar bed Formulenn 1 eo deuet da vezañ e 2026 evit ar wech kentañ<ref>{{fr}} ''[https://rmcsport.bfmtv.com/auto-moto/f1/direct-f1-gp-du-mexique-suivez-le-grand-prix-en-live-avec-le-sacre-attendu-de-kimi-antonelli_LN-202611010334.html GP du Mexique: Kimi Antonelli devient le plus jeune champion du monde de l'histoire de la Formule 1, Verstappen s'impose à Mexico]'', RMC Sports, 01/11/2026</ref>. == Formulenn 4 == E 2021 e oa bet Antonelli o kemer perzh en ur redadeg kirri unplas, evit ar wech kentañ. Da gentañ e kemeras perzh e div redadeg e Kampionad Europa ar C'hreiz a-raok mont da gampionad Italia gant Prema Powerteam<ref>[https://feederseries.net/2021/08/30/ https://feederseries.net/2021/08/30/who-is-new-prema-recruit-and-mercedes-junior-andrea-kimi-antonelli/]</ref>. E 2022 e kemeras perzh er c'houlzad a-bezh gant Prema. Kevreañ a reas gant Charlie Wurz, Conrad Laursen, Rafael Câmara ha James Wharton<ref>[https://premaracing.com/en/news/18845-andrea-kimi-antonelli-s https://premaracing.com/en/news/18845-andrea-kimi-antonelli-stays-with-prema-for-2022-formula-4-campaign]</ref>. Un dibenn-sizhun kentañ dipitus en deus bet en [[Imola]] ma kollas an trec'h abalamour d'ur gudenn gant ur c'heflusker<ref>[https://feederseries.net/2022/05/10/the-alex-dunne-show-4-takeaways https://feederseries.net/2022/05/10/the-alex-dunne-show-4-takeaways-from-italian-f4-at-imola/]</ref>. Kroget en deus gant un heuliad trec'hioù, etrezek un eil plas en div dro da-heul<ref>[https://www.media.stellantis.com/em-en/abarth/press/ https://www.media.stellantis.com/em-en/abarth/press/antonelli-dominates-at-vallelunga-and-is-the-new-leader-of-the-italian-f4-championship]</ref>. Goude un eil plas er Red Bull Ring hag ur berzh all e Monza e c'hounezas un hat-trick all e Mugello, ar pezh a roas tro dezhañ da c'hounit titl ar c'hampionad<ref>[https://www.canal26.com/deportes/kimi-antonelli-la-estrella-del-futuro-de-mercedes https://www.canal26.com/deportes/kimi-antonelli-la-estrella-del-futuro-de-mercedes-mi-sueno-es-llegar-a-la-formula-1-y-ser-campeon--313430]</ref>. E-kichen e goulzad italian e kemeras perzh Antonelli e kampionad Alamagn ivez. Adalek ar c'hentañ tro e Spa-Francorchamps e c'hounezas daou drec'h<ref>[https://www.adac-motorsport.de/en/ https://www.adac-motorsport.de/en/adac-formel-4/news/2022/two-wins-for-prema-driver-antonelli-at-season-opener-in-spa/]</ref>. A-raok lakaat un tri c'hrogad e Hockenheim<ref>[https://feederseries.net/2022/05/16 https://feederseries.net/2022/05/16/antonelli-scores-a-historic-triple-4-takeaways-from-adac-f4-at-hockenheim/]</ref>. Gounezet en deus titl ar c'hampionad er c'hrogad diwezhañ en Nürburgring, ma c'hounezas e zaou drec'h diwezhañ ar c'houlzad. == Formulenn rannvroel == Evit gwellaat e anaoudegezh eus an diskiblezh e kemeras perzh e Kampionad ar Reter-Nesañ e-pad ar goañv gant Mumbai Falcons Limited<ref>[https://formulascout.com/podcast-kimi-antonelli https://formulascout.com/podcast-kimi-antonelli-on-his-immense-f4-success-frec-and-mercedes/101373]</ref>. Kregiñ a reas e goulzad gant tri eil plas en div dro gentañ, ar pezh en deus lakaet anezhañ da vont betek penn ar c'hampionad<ref>[https://feederseries.net/2023/01/31/ https://feederseries.net/2023/01/31/antonelli-leads-as-dufek-loses-victory-4-takeaways-from-frmec-round-2-at-kuwait-motor-town/]</ref>. Gounezet en deus an titl a-benn ar fin a-enep Taylor Barnard er c'hrogad diwezhañ e Yas Marina, ur redadeg a-raok fin ar c'hampionad<ref>[https://formulascout.com/antonelli-takes-fregional-middle-east-title-despite-penalty/ https://formulascout.com/antonelli-takes-fregional-middle-east-title-despite-penalty/103876]</ref>. Kadarnaet e voe neuze Antonelli da gemer perzh e Kampionad Europa, o chom gant Prema Powerteam ma voe en ur skipailh gant Lorenzo Fluxá ha Rafael Câmara, e enebour kozh e Formulenn 4. Kroget e oa e goulzad gant un eil plas en Imola ha goude-se daou eil plas e Barcelona<ref>[https://formulascout.com/tramnitz-completes-frec-clean-sweep-at-barcelona-to-take-points-lead/ https://formulascout.com/tramnitz-completes-frec-clean-sweep-at-barcelona-to-take-points-lead/107131]</ref>. Neuze e c'hounezas e drec'h kentañ en eil redadeg e Spa-Francorchamps, merket gant gwallzarvoud marvus ar blenier izelvroat Dilano van 't Hoff<ref>[https://formulascout.com/antonelli-gets-first-frec-win-as-red-flags-save-tramnitzs-second-place/ https://formulascout.com/antonelli-gets-first-frec-win-as-red-flags-save-tramnitzs-second-place/108637]</ref>. Goude un trec'h all en eil redadeg tro Zandvoort e tizoloas titl ar c'hampionad gant 39 foent a-raok Stenshorne<ref>[https://formulascout.com/antonelli-clinches-frec-title-in-style-with-dominant-victory-at-zandvoort/ https://formulascout.com/antonelli-clinches-frec-title-in-style-with-dominant-victory-at-zandvoort/112230]</ref>. == Formulenn 2 == Evit ar c'houlzad [[Kampionad Formulenn 2 2024|2024]], Antonelli en deus dibabet chom hep kemer perzh er Formulenn 3 FIA ha mont e [[Formulenn 2]] war-eeun, c'hoazh gant Prema Powerteam, ma kemer perzh gant [[Oliver Bearman]]<ref>[https://www.fiaformula2.com/Latest/ https://www.fiaformula2.com/Latest/1k0YZW1CXClpWMF4X3HXN6/andrea-kimi-antonelli-promoted-to-formula-2-with-prema-racing-for-2024]</ref>. Goude-se e kemeras div wech ar c'hwec'hvet plas e Jeddah<ref>[https://www.fiaformula2.com/L https://www.fiaformula2.com/Latest/2JlWOJ3fTuMOYCgIhRfJsV/what-we-learned-the-main-takeaways-from-round-2-of-the-2024-season-in-jeddah]</ref>. E Imola, an Italian a echuas adarre pevare er redadeg pennañ, o tifenn e blas a-enep [[Franco Colapinto]]<ref>[https://www.motorsport.com/fia-f2/ https://www.motorsport.com/fia-f2/results/2024/imola-/]</ref>. == Formulenn 1 == {| class="wikitable" |+ !Bloavezh !Skipailhoù !Stern !Prizioù Bras !Plasoù pol !Trec'hioù !Podiomoù !Poentoù !Renkadur |- |[[Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2025|2025]] |[[Mercedes Grand Prix|Mercedes F1 Team]] |Mercedes W16 |9 |0 |0 |0 |48 |7{{Vet}} |} == Daveennoù == {{Daveoù|bannoù = 2}} {{Porched ar Formulenn 1}} {{DEFAULTSORT:Antonelli, Andrea Kimi}} [[Rummad:Blenierien Formulenn 1]] [[Rummad:Ganedigezhioù 2006]] [[Rummad:Sportourien Italia]] gxp0jxr54n0mvhj2va6hgct3tvfjn0t 2203559 2203557 2026-11-03T10:37:54Z Ar choler 52661 + skeudenn 2203559 wikitext text/x-wiki {{Infobox Blenier Formulenn 1 | skeudenn = [[File:Kimi Antonelli at the Melbourne Walk during the 2026 Australian Grand Prix (028A7930) cropped.jpg|260px|center]] | Niverenn = 12 | Bloavezhioù o redek = Abaoe 2021 | Bro = [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|20px]] [[Italia]] | Deiziadoù = {{Deiziad|25|Eost |2008}} | Skipailhoù = [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Mercedes Grand Prix]] (2025-) | PB = 43 | Trec'hioù = 9 | Plasoù pol = 0 | Podiomoù = 19 | Bloavezhioù an titloù = 2026 }} '''Andrea Kimi Antonelli''', ganet d'ar 25 a viz Eost 2006 e [[Bologna]], zo ur blenier redadegoù italian. Gounezet en deus Kampionadoù Italia hag Alamagn ar Formulenn 4 e 2022 ha Kampionad Europa ar Formulenn Rannvroel er bloaz war-lerc'h, ha graet en deus e gentañ tro e [[Formulenn 1]] gant skipailh [[Mercedes Grand Prix|Mercedes]] e [[Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2025|2025]]. Echuiñ a reas e pevare plas e [[Priz Bras kirri Aostralia|Priz Bras kentañ e Melbourne]]. Kampion ar bed Formulenn 1 eo deuet da vezañ e 2026 evit ar wech kentañ<ref>{{fr}} ''[https://rmcsport.bfmtv.com/auto-moto/f1/direct-f1-gp-du-mexique-suivez-le-grand-prix-en-live-avec-le-sacre-attendu-de-kimi-antonelli_LN-202611010334.html GP du Mexique: Kimi Antonelli devient le plus jeune champion du monde de l'histoire de la Formule 1, Verstappen s'impose à Mexico]'', RMC Sports, 01/11/2026</ref>. == Formulenn 4 == E 2021 e oa bet Antonelli o kemer perzh en ur redadeg kirri unplas, evit ar wech kentañ. Da gentañ e kemeras perzh e div redadeg e Kampionad Europa ar C'hreiz a-raok mont da gampionad Italia gant Prema Powerteam<ref>[https://feederseries.net/2021/08/30/ https://feederseries.net/2021/08/30/who-is-new-prema-recruit-and-mercedes-junior-andrea-kimi-antonelli/]</ref>. E 2022 e kemeras perzh er c'houlzad a-bezh gant Prema. Kevreañ a reas gant Charlie Wurz, Conrad Laursen, Rafael Câmara ha James Wharton<ref>[https://premaracing.com/en/news/18845-andrea-kimi-antonelli-s https://premaracing.com/en/news/18845-andrea-kimi-antonelli-stays-with-prema-for-2022-formula-4-campaign]</ref>. Un dibenn-sizhun kentañ dipitus en deus bet en [[Imola]] ma kollas an trec'h abalamour d'ur gudenn gant ur c'heflusker<ref>[https://feederseries.net/2022/05/10/the-alex-dunne-show-4-takeaways https://feederseries.net/2022/05/10/the-alex-dunne-show-4-takeaways-from-italian-f4-at-imola/]</ref>. Kroget en deus gant un heuliad trec'hioù, etrezek un eil plas en div dro da-heul<ref>[https://www.media.stellantis.com/em-en/abarth/press/ https://www.media.stellantis.com/em-en/abarth/press/antonelli-dominates-at-vallelunga-and-is-the-new-leader-of-the-italian-f4-championship]</ref>. Goude un eil plas er Red Bull Ring hag ur berzh all e Monza e c'hounezas un hat-trick all e Mugello, ar pezh a roas tro dezhañ da c'hounit titl ar c'hampionad<ref>[https://www.canal26.com/deportes/kimi-antonelli-la-estrella-del-futuro-de-mercedes https://www.canal26.com/deportes/kimi-antonelli-la-estrella-del-futuro-de-mercedes-mi-sueno-es-llegar-a-la-formula-1-y-ser-campeon--313430]</ref>. E-kichen e goulzad italian e kemeras perzh Antonelli e kampionad Alamagn ivez. Adalek ar c'hentañ tro e Spa-Francorchamps e c'hounezas daou drec'h<ref>[https://www.adac-motorsport.de/en/ https://www.adac-motorsport.de/en/adac-formel-4/news/2022/two-wins-for-prema-driver-antonelli-at-season-opener-in-spa/]</ref>. A-raok lakaat un tri c'hrogad e Hockenheim<ref>[https://feederseries.net/2022/05/16 https://feederseries.net/2022/05/16/antonelli-scores-a-historic-triple-4-takeaways-from-adac-f4-at-hockenheim/]</ref>. Gounezet en deus titl ar c'hampionad er c'hrogad diwezhañ en Nürburgring, ma c'hounezas e zaou drec'h diwezhañ ar c'houlzad. == Formulenn rannvroel == Evit gwellaat e anaoudegezh eus an diskiblezh e kemeras perzh e Kampionad ar Reter-Nesañ e-pad ar goañv gant Mumbai Falcons Limited<ref>[https://formulascout.com/podcast-kimi-antonelli https://formulascout.com/podcast-kimi-antonelli-on-his-immense-f4-success-frec-and-mercedes/101373]</ref>. Kregiñ a reas e goulzad gant tri eil plas en div dro gentañ, ar pezh en deus lakaet anezhañ da vont betek penn ar c'hampionad<ref>[https://feederseries.net/2023/01/31/ https://feederseries.net/2023/01/31/antonelli-leads-as-dufek-loses-victory-4-takeaways-from-frmec-round-2-at-kuwait-motor-town/]</ref>. Gounezet en deus an titl a-benn ar fin a-enep Taylor Barnard er c'hrogad diwezhañ e Yas Marina, ur redadeg a-raok fin ar c'hampionad<ref>[https://formulascout.com/antonelli-takes-fregional-middle-east-title-despite-penalty/ https://formulascout.com/antonelli-takes-fregional-middle-east-title-despite-penalty/103876]</ref>. Kadarnaet e voe neuze Antonelli da gemer perzh e Kampionad Europa, o chom gant Prema Powerteam ma voe en ur skipailh gant Lorenzo Fluxá ha Rafael Câmara, e enebour kozh e Formulenn 4. Kroget e oa e goulzad gant un eil plas en Imola ha goude-se daou eil plas e Barcelona<ref>[https://formulascout.com/tramnitz-completes-frec-clean-sweep-at-barcelona-to-take-points-lead/ https://formulascout.com/tramnitz-completes-frec-clean-sweep-at-barcelona-to-take-points-lead/107131]</ref>. Neuze e c'hounezas e drec'h kentañ en eil redadeg e Spa-Francorchamps, merket gant gwallzarvoud marvus ar blenier izelvroat Dilano van 't Hoff<ref>[https://formulascout.com/antonelli-gets-first-frec-win-as-red-flags-save-tramnitzs-second-place/ https://formulascout.com/antonelli-gets-first-frec-win-as-red-flags-save-tramnitzs-second-place/108637]</ref>. Goude un trec'h all en eil redadeg tro Zandvoort e tizoloas titl ar c'hampionad gant 39 foent a-raok Stenshorne<ref>[https://formulascout.com/antonelli-clinches-frec-title-in-style-with-dominant-victory-at-zandvoort/ https://formulascout.com/antonelli-clinches-frec-title-in-style-with-dominant-victory-at-zandvoort/112230]</ref>. == Formulenn 2 == Evit ar c'houlzad [[Kampionad Formulenn 2 2024|2024]], Antonelli en deus dibabet chom hep kemer perzh er Formulenn 3 FIA ha mont e [[Formulenn 2]] war-eeun, c'hoazh gant Prema Powerteam, ma kemer perzh gant [[Oliver Bearman]]<ref>[https://www.fiaformula2.com/Latest/ https://www.fiaformula2.com/Latest/1k0YZW1CXClpWMF4X3HXN6/andrea-kimi-antonelli-promoted-to-formula-2-with-prema-racing-for-2024]</ref>. Goude-se e kemeras div wech ar c'hwec'hvet plas e Jeddah<ref>[https://www.fiaformula2.com/L https://www.fiaformula2.com/Latest/2JlWOJ3fTuMOYCgIhRfJsV/what-we-learned-the-main-takeaways-from-round-2-of-the-2024-season-in-jeddah]</ref>. E Imola, an Italian a echuas adarre pevare er redadeg pennañ, o tifenn e blas a-enep [[Franco Colapinto]]<ref>[https://www.motorsport.com/fia-f2/ https://www.motorsport.com/fia-f2/results/2024/imola-/]</ref>. == Formulenn 1 == {| class="wikitable" |+ !Bloavezh !Skipailhoù !Stern !Prizioù Bras !Plasoù pol !Trec'hioù !Podiomoù !Poentoù !Renkadur |- |[[Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2025|2025]] |[[Mercedes Grand Prix|Mercedes F1 Team]] |Mercedes W16 |9 |0 |0 |0 |48 |7{{Vet}} |} == Daveennoù == {{Daveoù|bannoù = 2}} {{Porched ar Formulenn 1}} {{DEFAULTSORT:Antonelli, Andrea Kimi}} [[Rummad:Blenierien Formulenn 1]] [[Rummad:Ganedigezhioù 2006]] [[Rummad:Sportourien Italia]] gx5ecaqagxlomtiqdvyf2rx5268x3ku 0 175686 2203497 2173851 2026-11-02T20:30:59Z Kestenn 14086 2203497 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Colt Model 1877|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Colt 1877 Lightning.JPG|frameless|280x280px]]<br><br>Ur revolver '''Colt M1877 Lightning''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! Doare |[[Revolver]] [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù SA / DA (Single Action / Double Action, Un-Ober / Daou-Ober)|un-ober ha daou-ober]] |- ! [[Munision]]où |[[.32 Long Colt]] (Rainmaker)<br>[[.38 Long Colt]] (Lightning)<br>[[.41 Long Colt]] (Thunderer) |- ! Produer |[[Colt's Manufacturing Company|Colt]] |- ! Bloavezh krouidigezh |1877 |- ! Mare produiñ |1877 - 1909 |- ! Niver produet |{{formatnum:166849}} |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel<br>Stumm ''Thunderer'' |- ! Mas |0,680 kg |- ! Hirder |230 mm |- ! Hirder ar c'hanol |112 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! Endalc'h |[[Karger (armoù-tan)|Taboulin]] 6 tenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Colt Model 1877''' a zo ur [[revolver]] produet etre 1877 ha 1909 gant an embregerezh stadunanat [[Colt's Manufacturing Company|Colt]]. Gellout a rae bezañ kambret evit tri munision disheñvel : [[.32 Long Colt]] (stumm anvet ''Rainmaker'' war-lerc'h gant gwerzherien zo), [[.38 Long Colt]] (''Lightning'') pe [[.41 Long Colt]] (''Thunderer''). Ar revolver kentañ dezhañ ur [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù DA (Double Action, Daou-Ober)|blatinenn daou-ober]] produet a-yoc'h e voe en Istor. Gellout a rae tennañ e mod un-ober ivez. Pourveziet eo ar Colt M1877 gant un [[Karger (armoù-tan)#Taboulinoù|daboulin]] 6 tenn, ha gwerzhet e veze gant hirderioù kanolioù disheñvel eus 1½ da 7½ meutad. E wikefre oa brudet evit bezañ luzietoc'h evit hini revolverioù all eus ar memes mare, ha bresk e oa hervez tennerien zo. Abalamour da se e voe lesanvet gant lod ''Gunsmith's favorite'' ("Hini muiañ-karet an armeurer") er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]]. Ouzhpenn {{formatnum:166000}} skouerenn anezhañ a voe produet<ref name=":0">{{En}} ''[https://www.thefirearmblog.com/blog/2022/10/23/tfb-armorers-bench-commentary-colt-1877-revolvers/ TFB Armorer's Bench: Commentary on The Colt 1877 Revolvers]'', The Firearm Blog, 23/10/2022 (lennet d'ar 01/07/2025)</ref>. Lakaet e voe er servij er [[Morlu ar Stadoù-Unanet|Morlu stadunanat]] er c'halibr .41<ref>{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/coltdoubleactionlightning.html Colt New Double Action Lightning]'', Arme et Passion (lennet d'an 01/07/2025)</ref>. Implijet e voe gant rancherien, tud diwar ar maez ha torfedourien dreist-holl. Tennerien vrudet evel [[Doc Holliday]], [[Billy the Kid]] pe [[John Wesley Hardin]] o dije graet gant Colt M1877<ref name=":0" />. == Er sevenadur == * Ur Colt M1877 hag ur [[Colt Single Action Army]] zo etre daouarn Doc Holliday (c'hoariet gant [[Val Kilmer]]) er film ''[[Tombstone (film, 1993)|Tombstone]]'' (1993)<ref>{{En}} FITZPATRICK Brad, ''[https://www.nrafamily.org/content/fun-friday-the-making-of-tombstone/ Fun Friday: The Making of "Tombstone"]'', NRA Family, 17/06/2022 (lennet d'ar 01/07/2025)</ref>. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Revolverioù]] [[Rummad:Armoù SUA]] 7h4va7l92cg3uv4o1yoi55i7eya2hom 0 176287 2203491 2193740 2026-11-02T20:06:26Z Kestenn 14086 2203491 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Springfield Armory Echelon|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Springfield Armory Echelon 4.5.png|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''Springfield Armory Echelon''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! Bro orin |{{Kroatia}} |- ! Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek un-ober |- ! Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil berr ar c'hanol, skoer bannet |- ! Munisionoù |[[9 × 19 mm Parabellum]] |- ! Produer |[[HS Produkt]] |- ! Mare produiñ |Abaoe 2023 |- ! Dasparzher |[[Springfield Armory Inc.]] |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! Mas (hep kartouchenn) |0,680 kg |- ! Hirder |203 mm |- ! Hirder ar c'hanol |114 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! Endalc'h |Karger fiñv 10, 17 pe 20 kartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} An '''Echelon''' zo ur rummad [[Pistolenn|pistolennoù]] damaotomatek dezhe skoerioù bannet ha kambret e [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]. Produet e vezont e [[Kroatia]] gant [[HS Produkt]] abaoe 2023, ha dasparzhet int gant an embregerezh stadunanat [[Springfield Armory Inc.]]<ref name=":0">{{En}} ''[https://www.springfield-armory.com/intel/press-releases/springfield-armory-announces-launch-of-the-echelon-9mm-pistol/ Springfield Armory® Announces Launch of the Echelon™ 9mm Pistol]'', war lec'hienn an embregerezh (lennet d'ar 26/08/2025)</ref>. En o stumm orin e oa gwerzhet an Echelon gant ur c'hanol 4 pe 5,28 meutad<ref name=":0" />. Soñjet int bet evit bezañ armoù azasadus, en ur ouzhpennañ binvioù optek pe taktik aes dezhe. E polimer int savet, ha skañv a-walc'h int<ref name=":1">{{En}} ''[https://www.americanrifleman.org/content/gun-of-the-week-springfield-armory-echelon/ Gun Of The Week: Springfield Armory Echelon]'', American Rifleman, 14/07/2023 (lennet d'ar 26/08/2025)</ref>. Dilennet e oa bet an Echelon "arm-dorn ar bloaz 2023" gant ar gelaouenn stadunanat ''[[Guns & Ammo]]''<ref>{{En}} ''[https://www.gunsandammo.com/editorial/2023-guns-ammo-of-the-year-awards/484776 2023 Guns & Ammo of the Year Awards]'', Guns & Ammo, 30/10/2023 (lennet d'ar 26/08/2025)</ref>, ha priziet-mat eo bet gant ar mediaoù arbennikaet dre vras<ref name=":1" /><ref name=":2">{{En}} BUTTS Andrew L., ''[https://www.police1.com/police-products/firearms/springfield-armorys-echelon-9mm-a-comprehensive-review#:~:text=Springfield%20Armory%20released%20the%20Echelon%209%20mm,in%202023%20as%20its%20premier%20striker%2Dfired%20pistol. Springfield Armory’s Echelon 9mm: A comprehensive review]'', Police1, 23/06/2024 (lennet d'ar 26/08/2025)</ref>. Dibabet eo bet evel arm servij gant meur a ajañs surentez er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] dija<ref name=":2" />. E 2025 eo bet dibabet evel arm-dorn standart [[Korf broadel polis (Spagn)|polis Spagn]]<ref>{{Es}} Borja Méndez, ''[https://www.abc.es/espana/springfield-armory-echelon-nueva-pistola-dotacion-policia-20251203194324-nt.html Más munición, más grande y más barata: así es la Springfield Armory Echelon, la nueva pistola de la Policía Nacional]'', ABC, 04/12/2025 (lennet d'an 02/11/2026)</ref>, en e stumm 4.0FC<ref>{{Es}} ''[https://tiradoresprecision.com/la-policia-nacional-espanola-adopta-el-springfield-echelon-4-0-fc/ La Policía Nacional Española adopta el Springfield Echelon 4.0 FC]'', Tiradores de Precisión GC, 02/11/2026</ref>, e plas an [[HK USP|HK USP Compact]]. == Liamm diavaez == * {{En}} [https://www.springfield-armory.com/echelon-series-handguns/echelon-handguns/ Pajenn an Echelon] war lec'hienn Springfield Armory Inc. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù Kroatia]] a0if8vy9f3ucfrj7siy8uwrz19yeqdg 0 176695 2203534 2161550 2026-11-03T03:04:49Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203534 wikitext text/x-wiki {{Danvez pennad}}[[Restr:Adrian helmet 1.jpg|thumb|Un tokarn troadegiezh Adrian M1915 implijet e-pad ar Brezel-bed Kentañ. ]] An '''tokarn Adrian''' M1915 hag e adstummoù a voe [[tokarn]] reoliek kalz soudarded eus troadegiezh an [[Arme Frañs|arme c'hall]] etre 1915 hag an [[Eil Brezel-bed]]. == Istor ha deskrivadur == E deroù ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] e oa pourveziet ar soudarded c'hall gant [[Kepi|kepioù]] glas ha ruz, e lien. Gant deroù [[Brezel ar fozioù-difenn|brezel an trancheoù]], e miz Kerzu 1914 ha mizioù kentañ 1915, hag implij stankoc'h ar [[Kanolierezh|c'hanolierezh]], merzet e voe e oa tizhet o fennoù e 75% eus gloazadennoù ar soudarded c'hall<ref name=":0">{{Fr}} Titouroù diwar-benn an tokarn, [https://www.musee-armee.fr/fileadmin/user_upload/Livrets_Jeux/activite-jeux-casque-Adrien.pdf fichenn] savet gant Mirdi an Arme (Pariz) (lennet d'an 19/09/2025)</ref>, hag e oa marvus 80% anezhe. E 1915 e voe roet ''cervellières'' d'ar soudarded, anezhe pezhioù metalek ront ha plaen da lakaat er c'hepi, met ne oant ket efedus a-walc'h evit gwareziñ ar stourmerien<ref name=":1">{{Fr}} ''[https://web.archive.org/web/20251007124343/https://www.archivespasdecalais.fr/Decouvrir/Chroniques-de-la-Grande-Guerre/Histoires-de-la-Grande-Guerre/Le-casque-Adrian Le casque Adrian]'', Archives du Pas-de-Calais (lennet d'an 19/09/2025)</ref>. D'an 21 a viz Mae e voe dibabet un tokarn metalek, etre 670 ha 750 gram anezhañ. Ne oa ket bet soñjet evit herzel ur boled da skouer, met evit diheñchañ an tarzhoù [[obuz]] bihan, a-drugarez d'e erienoù ha d'e gribenn. Livet e oa e glas, evel pezh-lifre nevez ar soudarded. 1.600.000 a skouerennoù anezhañ a voe urzhiet d'an uzinoù [[Japy Frères]], e [[Pariz]] hag e [[Beaucourt]] (e-kichen [[Belfort]]), e-lec'h ma laboure [[Louis Kuhn]], en doa sikouret da dresañ an tokarn<ref name=":1" />. An ofiser [[Louis Adrian]] a reas war-dro an urzhiañ, ha chom a reas e anv evit envel an tokarn. 3.125.000 skouerenn anezhañ a oa e servij en arme c'hall e 1916. Gwellaet e voe e-pad ar brezel evit chom hep lugerniñ en heol ; a-raok e oa pourveziet ar soudarded gant ur pezh lien da lakaat war an tokarn evit chom hep bezañ gwelet a-bell<ref>A-stroll, ''Ar Brezel bras'', kenurzhiet gant Hervé Paudecerf, TES, 2015, 128 p., ISBN 978-2-35573-158-7</ref>. Goude ar brezel e voe kemmet c'hoazh. Ur stumm hep erien na gribenn a voe savet da skouer evit an ekipajoù [[Tank|tankoù]]. Ar stumm diwezhañ, anvet M1926, dezhañ ul liv kaki<ref name=":0" />, a chomas e servij en arme c'hall betek [[emgann Bro-C'hall]] e 1940<ref name=":1" />. An [[Archeriezh vroadel|archerien]], hag unvezioù zo eus ar [[Polis Broadel (Bro-C'hall)|polis gall]], a voe pourveziet gantañ betek ar bloavezhioù 1970. Ur stumm liv an arc'hant a voe implijet gant ar [[Pomper|bomperien]] c'hall betek ar bloavezhioù 1980<ref name=":0" />. ==Daveennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Tokarnioù|Adrian]] [[Rummad:Dafar milourel Bro-C'hall]] duocx5g7qgwkb5gjhau7c7c4zxc4d09 0 176844 2203463 2159530 2026-11-02T14:45:39Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203463 wikitext text/x-wiki [[Restr:Maia Sandu, President of Moldova in 2024 (cropped).jpg|thumb|Maia Sandu e 2024.]] '''Maia Sandu''', bet ganet d'ar 24 a viz Mae 1972 e [[Risipeni]] ([[raion Fălești]], neuze e [[RSS Moldavia]]), zo un den a Stad moldovat, prezidantez [[Moldova|Republik Moldova]] abaoe ar 24 a viz Kerzu 2020. == Buhez == === Studioù === Maia Sandu he deus graet studioù war ar Gwir hag an Ekonomiezh e Akademiezh ar studioù war an ekonomiezh (Moldova) etre 1989 ha 1994, ha war ar velestradurezh publik e [[skol-veur Harvard]] ([[Stadoù-Unanet Amerika]]), etre 2009 ha 2010<ref name=":0">{{En}} ''[https://web.archive.org/web/20260105193320/https://presedinte.md/eng/biography Biography of President of the Republic of Moldova Maia Sandu]'' war lec'hienn Prezidantelezh Republik Moldova (lennet d'an 29/09/2025)</ref>. === Respetoù politikel === Ministrez an Deskadurezh e voe etre 2012 ha 2015 a-raok krouiñ he strollad politikel, ar [[Partidul Acțiune și Solidaritate|PAS]] (Partidul Acțiune și Solidaritate, ''Strollad Ober ha Kengred'')<ref name=":1">{{En}} ''[https://commission.europa.eu/maia-sandu_en Maia Sandu]'', buhezskrid war lec'hienn Komision Europa (lennet d'an 29/09/2025)</ref> e 2016. Er memes bloaz e kollas en dilennadegoù prezidant a-enep [[Igor Dodon]], un den dezhañ soñjoù a-du gant [[Rusia]]. Goude un enkadenn vonreizhel e voe anvet da Gentañ Ministrez ar vro e-pad un nebeud mizioù e 2019. Dilennet e voe da brezidantez ar vro da vare dilennadegoù 2020. Addilennet e voe er memes post da vare dilennadegoù miz Kerzu 2024<ref name=":0" />. === Soñjoù === Pa oa ministrez an Deskadurezh he doa lakaet votiñ lezennoù a-enep ar goubrenerezh en he melestradurezh<ref name=":1" />. Strivañ a ra evit ma vo enbarzhet Moldova e-barzh [[Unaniezh Europa]]<ref name=":2">{{Fr}} MOURGERE Isabelle, ''[https://information.tv5monde.com/terriennes/notre-patrie-nest-pas-vendre-qui-est-maia-sandu-presidente-de-la-moldavie-2792396 "Notre patrie n'est pas à vendre": qui est Maïa Sandu, présidente de la Moldavie?]'', TV5 Monde, 29/09/2025 (lennet d'an 29/09/2025)</ref>, ha stourm a ra a-enep tagadennoù Rusia a zo hervezi o klask distabilaat an demokratelezh er vro<ref>{{Fr}} ''[https://www.lefigaro.fr/flash-actu/la-moldavie-met-en-garde-contre-une-menace-de-coup-d-etat-russe-20230213 La Moldavie met en garde contre une menace de coup d'État russe]'', Le Figaro, 13/02/2023 (lennet d'an 29/09/2025)</ref>. Souten a ra Ukraina abaoe [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|aloubadeg ar vro]] e 2022<ref name=":2" />. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{ALC'HWEZDIBAB:Sandu, Maia}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1972]] [[Rummad:Politikourien Moldova]] [[Rummad:Prezidanted Moldova]] mbvxfy5ummq18ksqr4nowdqvz5er92p 0 178166 2203448 2176432 2026-11-02T12:35:59Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203448 wikitext text/x-wiki Al '''lae breton''' zo un doare gwerzaouiñ deuet war wel en {{XIIvet kantved}}, o verkañ un doare danevellañ, anvet ul [[lae]], hendad ar [[fabliau]], hag aroueziet gant e zoare lourennek. Ur rummad lennegel skrivet en henc'halleg e oa da gentañ, goude-se, adalek dibenn an {{XIIvet kantved}} hag a-hed an {{XIIIvet kantved}}, e saozneg-normaneg da gentañ-penn. Jack Zipes a ginnig e ''The Oxford Companion to Fairy Tales'' e teu ar ger lae (pe ''lai'') eus ar ger heniwerzhonek ''loíd'' pe ''laíd'' (kan)<ref>{{en}} Zipes, Jack, 2009, ''The Oxford Companion to Fairytales''. Oxford UP. 62-63</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250927215449/https://dil.ie/29367 Electronic Dictionary of the Irish Language]</ref>. == Gwelet ivez == * [[Lae]] * [[The Lay of Aotrou and Itroun]] * [[Lais de Marie de France]] * [[Lennegezh vrezhonek kollet]] * [[Danvez Breizh]] == Lennegezh == * [[Yann-Ber Piriou]],''Sur la trace des lais bretons''. E-barzh Mélanges en l'honneur de Francis Favereau, Pennadoù skrivet en enor da Frañsez Favereau, A festschrift in honour of professor Favereau, Skol Vreizh, 2018, p. p. 607-617. * Marie-Thérèse Brouland, ''Le Substrat celtique du lai breton anglais : Sir Orfeo'', Paris, Didier Erudition, 1990 * [[Léon Fleuriot]], ''Lais et romans bretons''. E-barzh "Histoire littéraire et culturelle de la Bretagne. Levrenn I, Champion-Slatkine, 1987. (ISBN 285043L042X) == Daveoù == {{daveoù}} [[Rummad:Barzhoniezh]] 9m6e3ddtgwgkr6wdddn45vjybpge3eu 0 179030 2203485 2183452 2026-11-02T19:40:42Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203485 wikitext text/x-wiki [[Restr:Pierre Schoendoerffer à la Cinémathèque française 2.jpg|thumb|Pierre Schoendoerffer e 2012.|233x233px]] '''Pierre Schoendoerffer''', bet ganet d'ar 5 a viz Mae 1928 e [[Chamalières]] ([[Puy-de-Dôme (departamant)|Puy-de-Dôme]]) ha marvet d'ar 14 a viz Meurzh 2012 e [[Clamart]] ([[Hauts-de-Seine]]), a oa ur soudard, sevener ha skrivagner [[Bro-C'hall|gall]]. Levezonet kalz eo e oberennoù gant mare didrevadenniñ [[Indez-Sina]], hag a zo taolennet e filmoù a bouez evel ''[[La 317e section (film, 1964)|La 317e section]]'' (1964) ha ''[[Diên Biên Phu (film, 1992)|Diên Biên Phu]]'' (1992). Diskouezet en deus ar brezel dre zaoulagad soudarded ha tud diazez, deskrivet a-dost. Lod eus e oberennoù faltazi a c'haller gwelet zoken evel teulfilmoù ha teullevrioù war an darempredoù denel hag an endroioù istorel deskrivet<ref name=":0" /><ref>{{Fr}} ''[https://web.archive.org/web/20251206181414/https://www.cinematheque.fr/cycle/pierre-schoendoerffer-264.html Pierre Schoendoerffer. Du 21 novembre au 2 décembre 2007. L’homme, une aventure]'', La Cinémathèque (lennet d'ar 06/02/2026)</ref>. == Buhez == Ganet e voe Pierre Schoendoerffer e Chamalières, en ur familh [[Elzas|elzasian]] a-orin. Studiañ a reas el lise e [[Annecy]], e-lec'h ma lennas kalz oberennoù [[Herman Melville]], [[Joseph Conrad]], [[Jack London]] ha [[Joseph Kessel]]. Sot e oa gant ar mor, ha labour a gavas war vourzh ur chaluter-dre-lien da 19 vloaz<ref name=":0">{{Fr}} RAUGER Jean-François, ''[https://www.lemonde.fr/cinema/article/2012/03/14/pierre-schoendoerffer-un-survivant-de-l-histoire_1667727_3476.html Pierre Schoendoerffer, un survivant de l'Histoire]'', Le Monde, 14/03/2012 (lennet d'ar 06/02/2026)</ref>. === Gant an arme c'hall === En ur lenn ur pennad kazetenn e teskas e oa ur servij sinema en [[Arme Frañs|arme c'hall]]. Rollañ a reas da 23 bloaz, ha goude ur stummadur war ar filmañ e [[kreñvlec'h Ivry]] e voe kaset e 1952 da [[Indez-Sina c'hall|Indez-Sina]], e [[Kambodja]] da gentañ. Harzlammet e voe e [[Emgann Điện Biên Phủ|Điện Biên Phủ]] ha prizoniet e voe gant ar [[Việt Minh]] e fin an emgann, e miz Mae 1954<ref name=":1">{{Fr}} ''[https://www.defense.gouv.fr/prix-armee-terre/prix-cinema-audiovisuel-pierre-schoendoerffer/biographie-pierre-schoendoerffer Pierre Schœndœrffer. Ecrivain - ancien soldat]'', buhezskrid war lec'hienn Ministrerezh an Armeoù gall (lennet d'ar 06/02/2026)</ref>. [[Restr:Pierre Schœndœrffer en Indochine.png|kleiz|thumb|200x200px|Pierre Schœndoerffer e Indez-Sina, e miz Mae 1953. ]] === Sevener ha skrivagner === Goude e zieubidigezh a-drugarez da [[Feurioù-emglev Geneva|feur-emglevioù Geneva]], ober a reas tro ar bed en ur ober luc'hskeudennoù evit [[Paris Match]], [[Life (kelaouenn)|Life]], [[Look]] ha [[Bunte]]. Alier e voe evit [[Film brezel|filmoù brezel]] stadunanat, ha kejañ a reas e [[Hong Kong]] gant Joseph Kessel, a lakaas anezhañ da vezañ sevener ''[[La Passe du diable]]'' (1956). D'ar mare-se e voe pedet e filmañ ''Kastell ar gevnidenn'' (1957) gant [[Akira Kurosawa]]<ref name=":1" />. E 1958 e sevenas daou film azasaet diwar oberennoù [[Pierre Loti]], ''[[Ramuntcho (film)|Ramuntcho]]'' ha ''[[Pêcheurs d'Islande (film, 1958)|Pêcheurs d'Islande]]''. Ne rejont ket berzh<ref name=":0" />. E 1963 e skrivas ''[[La 317e section (romant)|La 317^e section]]'', ur romant war ur gevrenn c'hall dilezet gant he hierarkiezh e [[Kentañ brezel Indez-Sina|brezel Indez-Sina]]. Azasaat a reas anezhañ en ur film heñvelanvet e 1964, ennañ [[Jacques Perrin]] ha [[Bruno Cremer]]<ref name=":1" />. E 1966 e heulias e-pad c'hwec'h sizhun ur gevrenn eus an arme stadunanat e emgannoù [[brezel Viêt Nam]]. An teulfilm savet diwar e labour, ''[[La section Anderson]]'', a dapas priz ar gwellañ teulfilm e [[Gouel Canas]] e 1968<ref name=":0" />. E keit-se e skrivas romantoù all, evel ''[[L'Adieu au roi]]'' (1969), a awenas [[John Millius]] pa skrivas senario ''[[Apocalypse Now]]'' (1979). E-mesk ar filmoù all sevenet gantañ a reas berzh emañ ''[[Le Crabe-Tambour (film)|Le Crabe-Tambour]]'' (1977), azasaet diwar ur romant skrivet gantañ ivez, ha ''[[Diên Biên Phu (film, 1992)|Diên Biên Phu]]'' (1992), kontet ennañ an emgann koulz hag an aergelc'h e [[Ha Noi]] er memes mare, dre zaoulagad ur c'hazetenner stadunanat. En e film diwezhañ, ''[[Là-haut, un roi au-dessus des nuages]]'' (2003), ennañ Bruno Cremer, Jacques Perrin, [[Claude Rich]] ha [[Gérard Oury]], Schoendoerffer a zistro ur wech ouzhpenn da [[Azia ar Reter]] evit kontañ enklask ur c'hazetenner gall diwar-benn steuziadenn ur sevener eno<ref name=":0" />. == Oberennoù == === Filmoù === * 1956 : ''[[La Passe du diable]]'' * 1959 : ''[[Ramuntcho (film, 1959)|Ramuntcho]]'' * 1959 : ''[[Pêcheur d'Islande (film, 1959)|Pêcheur d'Islande]]'' * 1963 : ''[[Attention ! Hélicoptères]]'' (teulfilm berr evit Servij Sinema an Arme) * 1965 : ''[[La 317e Section (film)|La 317e Section]]'' * 1966 : ''[[Objectif 500 millions]]'' * 1967 : ''[[La Section Anderson]]'' (teulfilm) * 1973 : ''Sept Jours en mer'' (teulfilm berr evit Servij Sinema an Arme) * 1976 : ''La Sentinelle du matin'' (teulfilm berr evit Servij Sinema an Arme) * 1977 : ''[[Le Crabe-Tambour (film)|Le Crabe-Tambour]]'' * 1982 : ''[[L'Honneur d'un capitaine]]'' * 1989 : ''[[Réminiscence ou la Section Anderson 20 ans après]]'' (teulfilm) * 1992 : ''[[Diên Biên Phu (film)|Diên Biên Phu]]'' * 2003 : ''[[Là-haut, un roi au-dessus des nuages]]'' === Levrioù === ==== Romantoù ==== * 1963 : ''[[La 317e Section (roman)|La 317e Section]]''. * 1969 : ''[[L'Adieu au roi]]'' (Grasset), Priz Interallié e 1969) * 1976 : ''[[Le Crabe-Tambour]] (Grasset), Priz meur romant an Akademiezh c'hall e 1976).'' * 1981 : ''[[Là-haut (romant, 1981)|Là-haut]]'' (Grasset). * 2003 : ''[[L'Aile du papillon]]'' (Grasset), Priz lennegel an Arme-Zouar - Erwan Bergot ; Priz Encre marine 2003 ar Morlu. ==== Teullevrioù ==== * ''Dien Bien Phu 1954/1992, De la bataille au film'', Fixot-Lincoln, 1992. * Rakrskrid ''La Guerre d'Indochine'' gant [[Patrick Buisson]], Albin Michel, 2009. * Rakskrid ''Harkis, soldats abandonnés. Témoignages'', XO, 2012, 256 p. == Liammoù diavaez == * {{Fr}} [https://www.ecpad.fr/aide-a-la-recherche/1946-1961/pierre-schoendoerffer-archives-audiovisuelles-de-lecpad/ Dielloù filmet gant Pierre Schoendoerffer etre 1952 ha 1954] war lec'hienn an [[ECPAD]] * {{Fr}} [https://www.imdb.com/fr/name/nm0006954/ Fichenn IMDB] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{ALC'HWEZDIBAB:Schoendoerffer, Pierre}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1928]] [[Rummad:Marvioù 2012]] [[Rummad:Soudarded Bro-C'hall]] [[Rummad:Sevenerien Bro-C'hall]] [[Rummad:Skrivagnerien Bro-C'hall]] [[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]] imn43p1875sapzaxvfjwxqxq4rx7t56 10 179164 2203496 2203248 2026-11-02T20:29:36Z Arko 540 nevesaat 2203496 wikitext text/x-wiki <!--### SKEUDENN ###--> [[Skeudenn:Jonathan Tortoise 2020.jpg|thumb|Ar vaot Jonathan e 2020.]] * C'hwezek miz a voe ret d'ar sonterez ''[[New Horizons]]'' evit treuzkas an holl ditouroù dastumet goude he nijadenn a-us da [[Ploudon|Bloudon]]. * [[Jonathan (baot)|Jonathan]], ur [[Baot ramz Sechelez|vaot ramz eus Sechelez]] (''skeudenn''), eo al loen bev koshañ a anavezomp : ganet e vije war-dro 1832. * Abaoe miz Here 2026 ez eus ur [[monumant ar re varv|monumant d'ar re varv]] e kumun [[Lanrigan]], e [[Bro Sant-Maloù]]. * [[Nikola Petrović-Njegoš]], priñs [[Montenegro]], zo ganet e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]]. * [[Tizh ar gouloù]] er [[goullo]] eo an tizh brasañ zo en [[Hollved]] anavezet, hervez [[relativelezh hollek]] [[Albert Einstein]] : 299 792 458 metr dre eilenn. * [[Ronan Huon]], an emsaver breton brudet, a oa ganet e [[Saint-Omer (Pas-de-Calais)|Saint-Omer]] e [[Pas-de-Calais]] e 1922. * Awenet eo bet ar c'hoari [[sudoku]] gant ar [[karrez hud|c'harrez hud]] moarvat. d46rntytlyi06rpb05o15dtycorlfrl 2203498 2203496 2026-11-02T20:32:28Z Arko 540 resisoc'h 2203498 wikitext text/x-wiki <!--### SKEUDENN ###--> [[Skeudenn:Jonathan Tortoise 2020.jpg|thumb|Ar vaot Jonathan e 2020.]] * C'hwezek miz a voe ret d'ar sonterez ''[[New Horizons]]'' evit treuzkas an holl ditouroù dastumet goude he nijadenn e-biou [[Ploudon]]. * [[Jonathan (baot)|Jonathan]], ur [[Baot ramz Sechelez|vaot ramz eus Sechelez]] (''skeudenn''), eo al loen bev koshañ a anavezomp : ganet e vije war-dro 1832. * Abaoe miz Here 2026 ez eus ur [[monumant ar re varv|monumant d'ar re varv]] e kumun [[Lanrigan]], e [[Bro Sant-Maloù]]. * [[Nikola Petrović-Njegoš]], priñs [[Montenegro]], zo ganet e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]]. * [[Tizh ar gouloù]] er [[goullo]] eo an tizh brasañ zo en [[Hollved]] anavezet, hervez [[relativelezh hollek]] [[Albert Einstein]] : 299 792 458 metr dre eilenn. * [[Ronan Huon]], an emsaver breton brudet, a oa ganet e [[Saint-Omer (Pas-de-Calais)|Saint-Omer]] e [[Pas-de-Calais]] e 1922. * Awenet eo bet ar c'hoari [[sudoku]] gant ar [[karrez hud|c'harrez hud]] moarvat. ac5zke2gt5qh0yw3jrrwgej7wedjo5d 0 179749 2203539 2189797 2026-11-03T04:50:24Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv. #IABot (v2.0.9.6) 2203539 wikitext text/x-wiki [[Restr:Armorik original.jpg|thumb|150px|''Armorik original'' hag e voest, eus ar strilherezh Warenghem.]] '''Wski Breizh''' zo [[wiski]] produet gant meur a strilherezh e [[Breizh]]. Gwarezet eo gant al label europat [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) abaoe 2015. Kroget e voe d'ober wiski e Breizh e 1958 en [[Entraven]], met lañset e voe ar [[single malt]] kentañ e Breizh e 1998 gant ar [[strilherezh Warenghem]] eus [[Lannuon]]. Ar wiski strilhet en Entraven a oa anvet ''Royal n° 1'' da gentañ, ha goude ''Le Biniou'' e deroù ar bloavezhioù 1970. Produet e veze gant ur gompagnunezh anvet ''Les Arômes de Bretagne'', perc'hennet gant ar "Société des Alcools du Vexin". Paouezet e voe e deroù ar bloavezhioù 1980<ref>[http://www.slate.fr/story/113051/pourquoi-france-attendu-whisky ''Pourquoi la France a-t-elle attendu 300 ans pour produire du whisky ?''] gant Christine Lambert, Slate, 21/01/2016, gwelet d'an 12/05/2020.</ref>. Diazezet e oa bet ar strilherezh Warenghem e 1900 e Lannuon hag ober a rae ul likor plant. E 1987 e tivizas en em lañsañ er wiski hag e 1990 e werzhas he boutailhadoù wiski kentañ, ur [[blend]] savet diwar wiskioù malt hag ed. Dek vloaz goude e prenas daou lambig skosat hag aozañ a reas ar [[single malt]] kentañ e Frañs, ''Armorik'', e 1998<ref>[https://www.lefigaro.fr/conso/2018/02/22/20010-20180222ARTFIG00038-le-whisky-francais-a-la-conquete-du-monde.php ''Le whisky français à la conquête du monde''] gant Louis Delatronchette, Le Figaro, 22/02/2018, gwelet d'ar 07/05/2020.</ref>. Meneget e voe ar « wiski breizhat » gant reolennadur Europa war an traoù kreñv evit ar wech kentañ d'ar 15 a viz Genver 2008. Ar bloaz war-lerc'h en em vodas ar broduerien vreizhat evit kas war-raok ur raktres Lec'h orin gwarezet (LOG). Met paouezet ee voe gant ar raktres-se gant ar strilherezhioù Distilleries des Menhirs, Kaerilis ha Glann ar Mor e 2011 abalamour da rediennoù Ensavadur Broadel an Orin hag ar Galite (INAO). Kendalc'het e voe an difraeoù gant ar strilherezh Warenghem<ref name="unidivers-20150807">[https://www.unidivers.fr/whisky-breton-precisions-dementis-glann-ar-mor-warenghem-igp/ ''Whisky breton, précisions et démentis autour d’une IGP alambiquée''] gant Thomas Moysan, Unidivers, 07/08/2015, gwelet d'an 09/05/2020.</ref> hag e rener, David Roussier, a ziazezas « Sindikad Difenn ar Wiski breizhat » e deroù 2014<ref name="unidivers-20150803">[https://www.unidivers.fr/distillerie-glann-ar-mor-whisky-breton-polemiques-igp-inao/ ''Distillerie Glann ar Mor : Sueurs froides pour le whisky breton''] gant Thomas Moysan, Unidivers, 03/08/2015, gwelet d'an 09/05/2020.</ref>. A-benn ar fin e voe disklêriet al Lec'h orin gwarezet gant an INAO e miz Du 2015. Koulskoude ul lodenn eus al Liger-Atlantel n'emañ ket e-barzh an takad gwarezet<ref name="inao-cahier-ch">[https://web.archive.org/web/20241130210820/https://extranet.inao.gouv.fr/fichier/PNOCDC-IGWhiskyBretagne.pdf ''Cahier des Charges de l'indication géographique « Whisky de Bretagne » ou « Whisky Breton »''] gant Ensavadur Broadel an Orin hag ar Galite, 17/04/2014, gwelet d'an 09/05/2020.</ref>. E zerez alkool a zle bezañ 40% da nebeutañ. == Ar strilherezhioù e Breizh == * ar [[strilherezh Warenghem]] e [[Lannuon]] (Bro-Dreger), * ar strilherezh [[Glann ar Mor]] e [[Pleuvihan]] (Bro-Dreger), * an [[distillerie des Menhirs]] e [[Ploveilh]] (Bro-Gerne), * ar strilherezh Kaerilis e [[Porzh-Lae]] er Gerveur (Bro-Gwened). == Levrlennadur == * ''Whisky Collector'' gant [[Patrick Mahé]], embannadur Gründ, 2020 == Pennad nes == {{porched|Boued ha Keginerezh}} * [[Wiski]] * [[Keginerezh Breizh]] == Daveoù == {{daveoù}} {{porched Breizh}} [[Rummad:Wiski]] [[Rummad:Diedoù breizhat]] [[Rummad:Lec'h orin gwarezet]] dnfvsx70wxesdz5ikuu4594kh7stved 0 180267 2203562 2195357 2026-11-03T11:45:15Z Dakbzh 58931 + Kempenn. 2203562 wikitext text/x-wiki [[Restr :Arakhamia grant rd6 4thEUIO (A).JPG|180px|right|Ketevan Arakhamia-Grant e 2008.]] '''Ketevan Revazovna Arakhamia-Grant''' (e [[jorjieg]]: '''ქეთევან არახამია-გრანტი'''), bet ganet d'an 19 a viz Gouhere 1968 en [[Ochamchira]] ([[RSS Jorjia|Jorjia]], [[URSS]]), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] jorjian, [[Skos|skosat]] ha soviedat. Mestr-Meur (GM) eo abaoe 2009, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1993, Mestrez-veur (WGM) e oa abaoe 1988, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1986, Gourdoner FIDE eo abaoe 2015<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600168 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>E miz Mae 2026 e oa 2 306 he [[renk Elo]] ''Standard'', 2 239 he [[renk Elo]] ''Fonnapl'' ha 2 173 he [[renk Elo]] ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600168 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 506 eo bet he [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Gouhere]] 2009. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad bedel ar Re Yaouank (Merc'hed) ==== ===== Rummad e-dan ugent vloaz ===== Trec'h e voe e 1985 e [[Dobrna]] ([[Yougoslavia]]). ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe teir gwezh : e 1983, e 1984 hag e 1990. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1990. ==== Tournamant [[Hastings]] ([[Bro-Saoz]]) ==== Kemer a reas perzh div wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/3/3bd93pxi-eurw.html European Women's Individual Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Miz ha bloaz||Niverenn ar c'hampionad||Poentoù||Renk |- |Kerzu 1993||70||4,5/9 (+ 3, = 3, - 3)||3-5/10 |- |Kerzu 1994||71||4/9 (+ 2, = 4, - 3)||6-8/10 |- |} ==== [[Kampionad breizhveurat an echedoù|Kampionad breizhveurat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe peder gwezh: e 2003, e 2004, e 2006 hag e 2007. ==== [[Kampionad skosat an echedoù|Kampionad skosat an echedoù (kemmesk)]] ==== Trec'h e voe e 2003, rampo gant [[Paul Motwani]]<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20161015060152/http://www.chessscotland.com/archiveresults/scocham.htm Chess Scotland]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad gresian ar C'hleuboù (kemmesk) ==== C'hoariet he deus div wezh. Ne dapas medalenn ebet, nag e skipailh kennebeut.<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersgr/awg64aio.html Greek Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Kêr||Niverenn ar C'hampionad||Kleub||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh |- |1996||[[Aten]] ha [[Thessaloniki]]||25||SO Ilioupolis||1||3/9 (+ 1, = 4, - 4)||33,3||10 |- |1998||[[Poros]]||27||SO Ilioupolis||1||3/9 (+ 2, = 2, - 5)||33,3||8 |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== Kemer a reas perzh pemp gwezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersu/awg64aio.html European Team Chess Championship (women) - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Miz ha bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hinennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |Du 1992||1||1||{{Hungaria}}, [[Debrecen]]||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||4||-||2||argant |- |Mae 1997||erlec'hierez 1||2|||{{Kroatia}}, [[Pula]]||2,5/5 (+ 2, = 1, - 2)||50||7||-||1||aour |- |Du-Kerzu 1999||2||3||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||2,5/7 (+ 4, = 5, - 2)||35,7||31||-||10||- |- |Du 2001||1||4||{{Spagn}}, [[León (Spagn)|León]]||5/9 (+ 4, = 2, - 3)||55,6||14||-||15||- |- |Gouhere-Eost 2005||erlec'hierez||6||{{Sveden}}, [[Göteborg]]||5/7 (+ 3, = 4, - 0)||71,4||4||-||2||argant |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù]] (Kemmesk) ==== C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[Skos]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players/awg64aio.html Arakhamia-Grant, Ketevan - Chess Olympiads]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad|| Bro ha kêr ||Disoc'h||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn Hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |2008||4||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||6,5/9 (+ 5, = 3, - 1)||72,2||15||-||53||- |- |2010||2||39||{{Rusia}}, [[Khanty-Mansiysk]]||5,5/10 (+ 3, = 5, - 2)||55||52||-||83||- |- |2012||2||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||3/9 (+ 2, = 2, - 5)||33,3||84||-||76||- |- |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[URSS]], peder gwezh e skipailh [[Jorjia]] hag ur wezh e skipailh [[Skos]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/awg64aio.html Women's Chess Olympiads – Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz ||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)|| Bro ha kêr ||Disoc'h||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn Hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |1990||erlec'hierez 1||21 (36)||{{Spagn}}, [[Calvià]]||12/12 (+ 12, = 0, - 0)||100||1||aour||2||argant |- |1994||3||23 (31)||{{Rusia}}, [[Moskov]]||8/11 (+ 5, = 6, - 0)||72,7||3||arem||1||aour |- |1996||3||25 (32)||{{Armenia}}, [[Yerevan]]||8/10 (+ 6, = 4, - 0)||80||3||arem||1||aour |- |1998||2||26 (33)||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||3/9 (+ 2, = 2, - 5)||33,3||84||-||76||- |- |2002||erlec'hierez||28 (35)||{{Slovenia}}, [[Bled]]||7/10 (+ 6, = 2, - 2)||70||7||-||4||- |- |2014||1||34 (41)||{{Norvegia}}, [[Tromsø]]||7/11 (+ 6, = 2, - 3)||63,6||27||-||58||- |- |} ==== Kampionad bedel (kemmesk) ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersu/awg64aio.html European Team Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Tablezenn||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |Here-Du 1997||3||{{Suis}} [[Luzern]]||4||2,5/8 (+ 1, = 3, - 4)||31,2||9||-||10||- |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13600168 He fichennFIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=12540 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Ketevan_Arakhamia_Grant He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Arakhamia, Ketevan}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1968]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù skosat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] du1ckrwlo2vzoygzwn1ihh302140ycd 0 180456 2203508 2193001 2026-11-02T21:56:20Z Kestenn 14086 2203508 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Mondragón M1908|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Mondragon Rifle at the Museo Nacional de Historia, 2023.jpg|frameless|280x280px]]<br><br>Ur fuzuilh '''Mondragón Modelo 1908''' war-ziskouez e Mirdi Broadel an Istor, e [[Kêr-Vec'hiko]]. |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! Bro |{{Mec'hiko}} |- ! Doare |[[Fuzuilh]] damaotomatek |- ! Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest gazoù, dre biston hir e red |- ! [[Munision|Munisionoù]] |[[7 × 57 mm Mauser]] |- ! Produer |[[Schweizerische Industrie Gesellschaft]] |- ! Niver produet |War-dro {{formatnum:4000}} |- ! Mare produiñ |1907 |- ! Adstummoù |FSK 15 (en arme alaman) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! Mas (hep kartouchenn) |4,18 kg |- ! Hirder |{{formatnum:1105}} mm |- ! Hirder ar c'hanol |577 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! Hed-tenn efedus |800 m |- ! Tizh ar boledoù V₀ |760 m/s |- ! Endalc'h |Karger diabarzh 8 kartouchenn<br>Kargerioù fiñv 20 pe 30 kartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Mondragón M1908''', pe '''Fusil Porfirio Díaz Sistema Mondragón Modelo 1908''' hervez hec'h anv ofisiel, zo ur [[fuzuilh]] ijinet gant ar jeneral [[Mec'hiko|mec'hikan]] [[Manuel Mondragón]] ha breouet e 1907. Dibabet e voe evel arm standart gant [[arme Mec'hiko]] er bloaz war-lerc'h. Ar fuzuilh damaotomatek gentañ dibabet gant un arme ha produet a-yoc'h e voe en Istor. == Istor == Er bloavezhioù 1890, ar jeneral Manuel Mondragón (1859 - 1922) en doa lakaet produiñ fuzuilhoù [[Arm-tennata#Tennata dre zorn|tennata dre zorn]] gant an embregerezh suis [[Schweizerische Industrie Gesellschaft|SIG]], gant sikour ar c'horonal hag ijinour [[Eduard Rubin]]. Er bloavezhioù war-lerc'h, Mondragón en doa labouret da wellaat anezhe, en ur lakaat o gwikefre da vezañ [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|damaotomatek]], a-drugarez d'ur sistem tennata dre biston. Breouiñ a reas an arm nevez e 1907. An diktatour mec'hikan [[Porfirio Díaz]] a oa dedennet gant ar sevel armoù, hag asantiñ a reas e vefe pourveziet ar fuzuilhoù-mañ da arme Vec'hiko e 1908<ref name=":0">{{en}} Ian McCOLLUM, ''[https://www.forgottenweapons.com/early-semiauto-rifles/mexican-mondragon/ Mexican Mondragon]'', [[Forgotten Weapons]] (lennet d'ar 14/06/2026)</ref>. Ar fuzuilhoù '''Porfirio Díaz Sistema Mondragón Modelo 1908''', hervez o anv ofisiel, a oa kambret e [[7 × 57 mm Mauser]], [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchenn]] standart an arme vec'hikan d'ar poent-se. Kentpatromoù eus an arm a oa bet kambret e [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 mm Suis]] hag e [[.30-30 Winchester]] evit bezañ amprouet ivez. Pourveziet eo ar Modelo 1908 gant daou glip 4 c'hartouchenn da vezañ ensoc'het en ur [[Karger (armoù-tan)#Kargerioù diabarzh|c'harger diabarzh]]. Ul loc'henn e penn fust ar fuzuilh a zistag ar piston diouzh ar peurrest eus ar wikefre, evit distreiñ d'ur sistem tennata dre zorn klaseloc'h d'ar c'houlz-se. Kement-mañ a oa bet soñjet evit lakaat ar soudarded da chom hep dispign re a vunisionoù hervez an implij<ref name=":1">{{en}} Maxim POPENKER, ''[https://modernfirearms.net/en/military-rifles/self-loading-rifles/mexico-self-loading-rifles/mondragon-eng/ Mondragon]'', Modern Firearms (lennet d'ar 14/06/2026)</ref>. [[Restr:FSK 15 Mondragon self-loading rifle.JPG|kleiz|thumb|An FSK 15, stumm implijet e-bourzh nijerezioù alaman e deroù ar Brezel-bed Kentañ. Ur c'harger ront 30 tenn zo savet war ar skouerenn-mañ.]] {{formatnum:4000}} fuzuilh a voe urzhiet gant an arme vec'hikan. O vezañ ne oa ket labouradegoù e Mec'hiko, an embregerezh SIG a voe karget da sevel anezho. Goude bezañ resevet ar 400 skouerenn gentañ, Mec'hikaniz a verzhas e oa re gizidik an arm ouzh ar munisionoù izel o c'halite. Abalamour da se ha da zizemglevioù politikel e voe nullet an urzhiad goude ar {{formatnum:1000}} skouerenn gentañ<ref name=":0" />. SIG en em gavas gant {{formatnum:3000}} fuzuilh re neuze. Pa darzhas ar [[Brezel-bed Kentañ]] e voent prenet gant an [[Impalaeriezh alaman]], a adimplijas anezhe e-bourzh o c'hirri-nij peurgetket, gant kargerioù fiñv 20 pe 30 kartouchenn, dindan an anv ''Fliegerselbstladekarabiner Modell 1915'' (berraet e ''FSK 15''). Daoust d'he ferzhioù mat e oa re gizidik gwikefre ar Mondragón M1908 ouzh loustoni an trañcheoù. Ar [[Mauser Selbstlader 1916]] a gemeras he flas en arme alaman e-kreiz ar brezel. Ar Mondragón M1908 a voe implijet e-pad [[Dispac'h Mec'hiko]] (1910-1920) ivez<ref name=":0" /><ref name=":1" />. == Er sevenadur == Ar Mondragón M1908 a c'haller implijout en un nebeud c'hoarioù video evel ''[[World of Guns: Gun Disassembly]]'', ''[[Enlisted (c'hoari video)|Enlisted]]'' ha ''[[Battlefield 1]]''<ref>{{en}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/Mondrag%C3%B3n_Rifle Mondragón Rifle]'', IMFDB (lennet d'ar 14/06/2026)</ref>. == Levrlennadur == * {{Es}} Luis Eduardo Gonzalez, ''EL FUSIL MONDRAGON. Evolución del Diseño desde el Concepto hasta su Despliegue'', 2024, 176 p., ISBN 979-8328773287 == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Fuzuilhoù]] [[Rummad:Armoù Mec'hiko]] [[Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] sw7tol8b91d7amg47do3fb8y85xi2vt 0 181105 2203514 2201374 2026-11-02T22:47:22Z Tanjee 563 2203514 wikitext text/x-wiki [[Pahang]] zo hiriv unan eus an trizek stad a ya d’ober [[Malaysia]], ar vrasañ eus al ledenez. Lec'hiet eo war an aod reter, e-kichen [[Mor Su Sina]]. [[File:Stamp Malaya Pahang 1892 2c.jpg|thumb|left|upright 0.6|Tigr (1892)]] Ur sultanelezh eo Pahang, bet gwarezet gant ar [[Rouantelezh-Unanet]] adalek 1888. Eus 1895 da 1945 e oa ezel eus Kevread Stadoù Malaysia, asambles gant stadoù [[Selangor]], [[Perak]] ha Negeri Sembilan]]. E 1946 ez eas e-barzh [[Unvaniezh Malaya]] a droas da [[Kevread Malaya|Gevread Malaya]] e 1948. Dizalc’h e voe ar c’hevread e 1957, dindan anv Malaysia e 1963. Timbroù Malaka dreistmoullet gant '''PAHANG''' a veze implijet er vro a-raok na vefe moullet timbroù-boutin gant tresadenn un tigr o tiflukañ eus ar janglenn (e 1891) pe gant penn un tigr o yudal (e 1895). An hevelep timbroù a gaver gant un alc’hwez all e stadoù [[Sungei Ujong]], [[Negri Sembilan]], [[Perak]] ha [[Selangor]]. [[File:MYS-PA 1950 MiNr0051 pm B002.jpg| thumb|right|upright 0.6|Ar Sultan Abou Bakar (1904-1974) (1950)]] Goude 1935 e lenner an enskrivadur doubl PAHANG MALAYA war an timbroù, kement ha diskouez e oa an tiriad ul lodenn eus ur framm ledanoc’h. An daou rummad pennañ a ziskoueze poltred ar sultan Abou Bakar e-barzh un ovalenn hirgelc'hiek. Emañ an ''tengkolok'' war e benn, ur pezh gwiadenn hengounel a vez douget gant sultaned Pahang. Lesanvet e voe « gwez-koko » ar rummad embannet e 1950 peogwir e oa div wezenn koko a bep tu d’ar penntiern. E meur a vro eus Malaysia e voe savet timbroù gant ar patrom-se. Skrivet e oa bet anv Pahang e malaysieg gant ar skritur arabek hepken avat, ar pezh a laka diaesoc'h d'un dastumer estren kavout orin an timbroù. == Aloubadeg Japan == Aloubet e voe Malaysia gant Japan e-pad an [[Eil Brezel-bed]] ha lakaet ar vro dindan reolenn soudarded Lu Impalaeriezh Japan a gasas ur politikerezh kriz ha moustrus. Gant ar velestradurezh nevez e voe embannet daou rummad timbroù e 1942. Dreistmoullet e voe timbroù ar bloaz 1935 (poltred ar sultan) gant un destenn e japaneg, heñvel ouzh an hini a weler war timbroù [[Melaka]], hag a dalveze ''Departamant ar velestradurezh vilourel – Burev-post''. Diwezhatoc’h eo lizherennoù latin a voe ouzhpennet war ar memes timbroù : '''DAI NIPPON 2602 MALAYA''' (=''Japan Veur''). E 1943 e voe dreistmoullet an timbr 5 santim a liv kistin gant "6 cts.", mui pemp arouezenn a-serzh e japaneg. == Goude an Eil Brezel-bed == [[File:Pahang 1949 Mi 41 stamp (75th anniversary of the UPU. Hermes over globe).jpg|thumb|left|upright 1.0|75vet deiz-ha-bloaz U.P.B. (1949)]] Timbroù Melaka dreistmoullet gant '''B.M.A.''' (= ''British Military Administration'') a voe savet ha kinniget d'ar pratikoù e-pad ur pennad-amzer berr. Evel en trevadennoù ha tiriadoù all dindan beli Breizh-Veur, gwerzhet e voe e Pahang rummadoù timbroù boutin an Impalaeriezh : euredoù arc'hant ar c'houblad roueel (1948), 75vet deiz-ha-bloaz [[Unvaniezh Postoù ar Bed]] (1949), kurunidigezh [[Elesbed II]] (1953). Ne adkaver ket koulskoude an timbr "1añ deiz-ha-bloaz trec'h" 1946. Pep timbr zo warnañ an alc'hwez <small>'''MALAYA PAHANG'''</small>. Goude 1957 e krogas Malaysia da embann timbroù dindan e anv, da vezañ implijet e pep Stad ar vro. Bep an amzer avat e vez embannet timbroù warno dave ar Stad rannvroel, e-kichen '''MALAYSIA''' : *E 1965 hag e 2018 : bleuñv orkide *E 1971 ha 1977-78 : skeudennoù balafenned *E 1975 : donedigezh ar Sultan Haji Ahmad Shah war an tron. Lid an deiz-ha-bloaz e 2010 *E 1979 ha 2007 : fleurennoù *E 1986 : produoù al labour-douar == Pennadoù kar == *[[Timbroù Malaysia]] *[[Timbroù Malaya]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Pahang]] [[Rummad:Malaysia]] dx0oa1goq5vncq554uaplhvhnrmp2gr 2 181240 2203487 2203308 2026-11-02T19:49:29Z Arko 540 2203487 wikitext text/x-wiki {{databox}} An '''Hilienn domatez''', '''soublih tomatez''' pe '''chaous tomatez''' zo [[hilienn]] graet gant [[tomatez]] evel aozenn bennañ. Gallout a ra bezañ un elfenn eus ur meuz, pe servijout evel [[temz-boued]] ouzhpennet goude eo bet keginet ar meuz. An hilienn domatez n'eo ket ken fetis ha na [[koazhadur tomatez]] na yod tomatez, padal gallout a ra an eil kenkoulz hag egile bezañ un aozenn eus an hilienn domatez. Kavet e vez hilienn domatez er meuzioù gant kig ha legumaj evel ar [[keusteurenn|c'heusteurennoù]], pe evel temz-boued e meuzioù ar [[Keginerezh Mec'hiko|geginerezh vec'hikan]], met eo brudetoc'h marteze evel diazez an [[toazennoù]] hag ar [[pizza]]où [[keginerezh Italia|italian]]. == Istor == Be'z e oa eus hiliennoù tomatez en Amerika rakkolombian. Embannet e voe ar rekipe hilienn domatez italian dindan an anv "hilienn domatez giz Spagn"<ref></ref> e Lo Scalco alla Moderna ('The Modern Steward') skrivet gant ar c'heginer italian Antonio Latini hag embannet e div levrenn e 1692 ha 1694. Here is where we find the first mention of tomatoes being mixed with olive oil, onion, garlic, chili, and herbs. KRegiñ a reas da vezañ implijet e PRovañs hag er Vro Vask er memes amzer. Dont a reas war-wel toazennoù gant hilienn domatez evit ar wech kentañ e 1790 el levr keginañ italian L'Apicio moderno gant ar mestr-keginer roman Francesco Leonardi.<ref></ref> b08e08xzjjizhbf60nmc6u2bgen36a8 2203499 2203487 2026-11-02T20:46:01Z Arko 540 2203499 wikitext text/x-wiki {{databox}} An '''Hilienn domatez''', '''soublih tomatez''' pe '''chaous tomatez''' zo [[hilienn]] graet gant [[tomatez]] evel aozenn bennañ. Gallout a ra bezañ un elfenn eus ur meuz, pe servijout evel [[temz-boued]] ouzhpennet goude eo bet keginet ar meuz. An hilienn domatez n'eo ket ken fetis ha na [[koazhadur tomatez]] na yod tomatez, padal gallout a ra an eil kenkoulz hag egile bezañ un aozenn eus an hilienn domatez. Kavet e vez hilienn domatez er meuzioù gant kig ha legumaj evel ar [[keusteurenn|c'heusteurennoù]], pe evel temz-boued e meuzioù ar [[Keginerezh Mec'hiko|geginerezh vec'hikan]], met eo brudetoc'h marteze evel diazez an [[toazennoù]] hag ar [[pizza]]où [[keginerezh Italia|italian]]. == Istor == Be'z e oa eus hiliennoù tomatez en Amerika rakkolombian. Embannet e voe ar rekipe hilienn domatez italian dindan an anv "hilienn domatez giz Spagn"<ref>j</ref> e Lo Scalco alla Moderna ('The Modern Steward') skrivet gant ar c'heginer italian Antonio Latini hag embannet e div levrenn e 1692 ha 1694. Here is where we find the first mention of tomatoes being mixed with olive oil, onion, garlic, chili, and herbs. KRegiñ a reas da vezañ implijet e PRovañs hag er Vro Vask er memes amzer. Dont a reas war-wel toazennoù gant hilienn domatez evit ar wech kentañ e 1790 el levr keginañ italian L'Apicio moderno gant ar mestr-keginer roman Francesco Leonardi.<ref>j</ref> == Implijoù == Implijet e vez an hilienn domatez dre ret evit meuzioù evel an toazennoù giz Bologna, al lodenn vrasañ eus ar pizzaioù, ar [[piperada]]... Pa vez ouzhpennet gwinêgr ha sukr e reer un temz-boued yen : [[ketchup]]. ticlh1osije5u86xl0hd32zx0xdlq8v 0 181538 2203446 2026-11-02T12:24:45Z Dakbzh 58931 + Boulc'het. 2203446 wikitext text/x-wiki '''Ulviyya Fataliyeva''', bet ganet d an 3 a viz Eost 1996, a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Azerbaidjan|azerbaidjanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2022, Mestrez-Veur (WGM) eo abaoe 2017, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2014, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2010, Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2007<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2389}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:2199}} he renk ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2154}} he renk '' Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2450}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Ebrel 2026 eo bet tizhet<ref>{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/fataliyeva_ulviyya-hasil-qizi/73149 He c’hoari e Chess Base]</ref>.  ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  ==Liammoù diavaez== * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=114811 He c’hoari e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Ulviyya_Fataliyeva[ He c’hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Fataliyeva, Ulviyya}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1996]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù azerbaidjanat]] a4xdd14zdw502lnlnp1lpjurevwhjs9 2203477 2203446 2026-11-02T17:46:17Z Dakbzh 58931 + Resisadenn. 2203477 wikitext text/x-wiki '''Ulviyya Fataliyeva''' ([[Gandja]],[[Azerbaidjan]], 3 a viz Eost 1996), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Azerbaidjan|azerbaidjanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2022, Mestrez-Veur (WGM) eo abaoe 2017, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2014, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2010, Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2007<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2389}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:2199}} he renk ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2154}} he renk '' Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2450}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Ebrel 2026 eo bet tizhet<ref>{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/fataliyeva_ulviyya-hasil-qizi/73149 He c’hoari e Chess Base]</ref>.  ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  ==Liammoù diavaez== * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=114811 He c’hoari e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Ulviyya_Fataliyeva[ He c’hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Fataliyeva, Ulviyya}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1996]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù azerbaidjanat]] nyqt06h9all80omept9wt4p5q5mr7df 2203478 2203477 2026-11-02T17:46:42Z Dakbzh 58931 2203478 wikitext text/x-wiki '''Ulviyya Fataliyeva''' ([[Gandja]], [[Azerbaidjan]], 3 a viz Eost 1996), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Azerbaidjan|azerbaidjanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2022, Mestrez-Veur (WGM) eo abaoe 2017, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2014, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2010, Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2007<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2389}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:2199}} he renk ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2154}} he renk '' Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2450}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Ebrel 2026 eo bet tizhet<ref>{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/fataliyeva_ulviyya-hasil-qizi/73149 He c’hoari e Chess Base]</ref>.  ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  ==Liammoù diavaez== * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=114811 He c’hoari e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Ulviyya_Fataliyeva He c’hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Fataliyeva, Ulviyya}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1996]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù azerbaidjanat]] oq03ntf1mpx5eduwip3n80hm25i1f9j 2203480 2203478 2026-11-02T18:44:12Z Dakbzh 58931 + Olimpiadoù. 2203480 wikitext text/x-wiki '''Ulviyya Fataliyeva''' ([[Gandja]], [[Azerbaidjan]], 3 a viz Eost 1996), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Azerbaidjan|azerbaidjanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2022, Mestrez-Veur (WGM) eo abaoe 2017, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2014, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2010, Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2007<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2389}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:2199}} he renk ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2154}} he renk '' Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2450}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Ebrel 2026 eo bet tizhet<ref>{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/fataliyeva_ulviyya-hasil-qizi/73149 He c’hoari e Chess Base]</ref>.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ===Kevezadegoù dre skipailh=== ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus pemp gwezh. Ne c'hounezas medalenn ebet, nag he skipailh kennebeut. {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |Gwengolo 2016||42||{{Azerbaidjan}}, [[Bakou]]||4 (skipailh « B »)||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||9/692||32/140||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze.html 42nd Chess Olympiad (women): Baku 2016 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo - Here 2018||43||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||erlec'hierez||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||11/747||10/151||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2018w/2018aze.html 43rd Chess Olympiad (women): Batumi 2018 – Olimp Base]</ref>. |- |Gouhere – Eost 2022||44||{{India}}, [[Chennai]]||erlec'hierez||5/8 (+ 5, = 0, - 3)||62,5|| 4/800 ||7/162 ||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2022w/2022aze.html 44th Chess Olympiad (women): Chennai 2022 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2024||45||{{Hungaria}}, [[Budapest]]||2||6,5/10 (+ 5, = 3, - 2)||65||7/907||32/183||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2024w/2024aze.html 45th Chess Olympiad (women): Budapest 2024 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2026||46||{{Ouzbekistan}}, [[Samarkand]]||1||5/9 (+ 3, = 4, - 2)||55,6||26/397||16/189||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze.html – Olimp Base]</ref>. |- |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  ==Liammoù diavaez== * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=114811 He c’hoari e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Ulviyya_Fataliyeva He c’hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Fataliyeva, Ulviyya}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1996]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù azerbaidjanat]] c2w5f3zlswfetqbnfylfh230xzaooek 2203481 2203480 2026-11-02T18:45:33Z Dakbzh 58931 + Resisadenn. 2203481 wikitext text/x-wiki '''Ulviyya Fataliyeva''' ([[Gandja]], [[Azerbaidjan]], 3 a viz Eost 1996), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Azerbaidjan|azerbaidjanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2022, Mestrez-Veur (WGM) eo abaoe 2017, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2014, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2010, Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2007<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2389}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:2199}} he renk ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2154}} he renk '' Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2450}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Ebrel 2026 eo bet tizhet<ref>{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/fataliyeva_ulviyya-hasil-qizi/73149 He c’hoari e Chess Base]</ref>.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ===Kevezadegoù dre skipailh=== ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus pemp gwezh. Ne c'hounezas medalenn ebet, nag he skipailh kennebeut. {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |Gwengolo 2016||42||{{Azerbaidjan}}, [[Bakou]]||4 (skipailh « B »)||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||9/692||32/140||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze.html 42nd Chess Olympiad (women): Baku 2016 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo - Here 2018||43||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||erlec'hierez||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||11/747||10/151||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2018w/2018aze.html 43rd Chess Olympiad (women): Batumi 2018 – Olimp Base]</ref>. |- |Gouhere – Eost 2022||44||{{India}}, [[Chennai]]||erlec'hierez||5/8 (+ 5, = 0, - 3)||62,5|| 4/800 ||7/162 ||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2022w/2022aze.html 44th Chess Olympiad (women): Chennai 2022 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2024||45||{{Hungaria}}, [[Budapest]]||2||6,5/10 (+ 5, = 3, - 2)||65||7/907||32/183||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2024w/2024aze.html 45th Chess Olympiad (women): Budapest 2024 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2026||46||{{Ouzbekistan}}, [[Samarkand]]||1||5/9 (+ 3, = 4, - 2)||55,6||26/397||16/189||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze.html 46th Chess Olympiad (women): Samarkand 2026 – Olimp Base]</ref>. |- |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  ==Liammoù diavaez== * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=114811 He c’hoari e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Ulviyya_Fataliyeva He c’hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Fataliyeva, Ulviyya}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1996]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù azerbaidjanat]] imbzv13tpat1bzqsqyjqx9azem5mk3c 2203482 2203481 2026-11-02T18:46:33Z Dakbzh 58931 /* Olimpiadoù ar Maouezi */ 2203482 wikitext text/x-wiki '''Ulviyya Fataliyeva''' ([[Gandja]], [[Azerbaidjan]], 3 a viz Eost 1996), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Azerbaidjan|azerbaidjanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2022, Mestrez-Veur (WGM) eo abaoe 2017, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2014, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2010, Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2007<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2389}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:2199}} he renk ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2154}} he renk '' Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2450}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Ebrel 2026 eo bet tizhet<ref>{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/fataliyeva_ulviyya-hasil-qizi/73149 He c’hoari e Chess Base]</ref>.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ===Kevezadegoù dre skipailh=== ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus pemp gwezh. Ne c'hounezas medalenn ebet, nag he skipailh kennebeut. {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |Gwengolo 2016||42||{{Azerbaidjan}}, [[Bakou]]||4 (skipailh « B »)||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||9/692||32/140||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze2.html 42nd Chess Olympiad (women): Baku 2016 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo - Here 2018||43||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||erlec'hierez||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||11/747||10/151||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2018w/2018aze.html 43rd Chess Olympiad (women): Batumi 2018 – Olimp Base]</ref>. |- |Gouhere – Eost 2022||44||{{India}}, [[Chennai]]||erlec'hierez||5/8 (+ 5, = 0, - 3)||62,5|| 4/800 ||7/162 ||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2022w/2022aze.html 44th Chess Olympiad (women): Chennai 2022 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2024||45||{{Hungaria}}, [[Budapest]]||2||6,5/10 (+ 5, = 3, - 2)||65||7/907||32/183||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2024w/2024aze.html 45th Chess Olympiad (women): Budapest 2024 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2026||46||{{Ouzbekistan}}, [[Samarkand]]||1||5/9 (+ 3, = 4, - 2)||55,6||26/397||16/189||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze.html 46th Chess Olympiad (women): Samarkand 2026 – Olimp Base]</ref>. |- |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  ==Liammoù diavaez== * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=114811 He c’hoari e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Ulviyya_Fataliyeva He c’hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Fataliyeva, Ulviyya}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1996]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù azerbaidjanat]] hg9ldjlhxz822t6ulb8coolemdx93sw 2203489 2203482 2026-11-02T19:55:53Z Dakbzh 58931 + Kampionad azerbaidjanat (Maouezi) - 2026. 2203489 wikitext text/x-wiki [[Restr:Ulviyya_Fataliyeva_at_the_46th_FIDE_Chess_Olympiad.jpg|right|160px]] '''Ulviyya Fataliyeva''' ([[Gandja]], [[Azerbaidjan]], 3 a viz Eost 1996), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Azerbaidjan|azerbaidjanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2022, Mestrez-Veur (WGM) eo abaoe 2017, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2014, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2010, Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2007<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2389}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:2199}} he renk ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2154}} he renk '' Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2450}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Ebrel 2026 eo bet tizhet<ref>{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/fataliyeva_ulviyya-hasil-qizi/73149 He c’hoari e Chess Base]</ref>.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ====[[Kampionad azerbaidjanat an echedoù|Kampionad azerbaidjanat (Maouezi)]]==== Trec'h e voe e 2026<ref>{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr1317758.aspx?lan=1&art=29&rd=4&turdet=YES&SNode=SO Azerbaijan Women's Chess Championship 2026 - Chess Results]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[https://www.fide.com/mohammad-muradli-and-ulviyya-fataliyeva-win-azerbaijani-championship-2026/ ''Mahammad Muradli and Ulviyya Fataliyeva win Azerbaijani Championship 2026'' – FIDE, d'an 23 a viz C'hwevrer 2026]</ref>. ===Kevezadegoù dre skipailh=== ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus pemp gwezh. Ne c'hounezas medalenn ebet, nag he skipailh kennebeut. {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |Gwengolo 2016||42||{{Azerbaidjan}}, [[Bakou]]||4 (skipailh « B »)||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||9/692||32/140||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze2.html 42nd Chess Olympiad (women): Baku 2016 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo - Here 2018||43||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||erlec'hierez||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||11/747||10/151||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2018w/2018aze.html 43rd Chess Olympiad (women): Batumi 2018 – Olimp Base]</ref>. |- |Gouhere – Eost 2022||44||{{India}}, [[Chennai]]||erlec'hierez||5/8 (+ 5, = 0, - 3)||62,5|| 4/800 ||7/162 ||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2022w/2022aze.html 44th Chess Olympiad (women): Chennai 2022 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2024||45||{{Hungaria}}, [[Budapest]]||2||6,5/10 (+ 5, = 3, - 2)||65||7/907||32/183||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2024w/2024aze.html 45th Chess Olympiad (women): Budapest 2024 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2026||46||{{Ouzbekistan}}, [[Samarkand]]||1||5/9 (+ 3, = 4, - 2)||55,6||26/397||16/189||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze.html 46th Chess Olympiad (women): Samarkand 2026 – Olimp Base]</ref>. |- |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  ==Liammoù diavaez== * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=114811 He c’hoari e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Ulviyya_Fataliyeva He c’hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Fataliyeva, Ulviyya}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1996]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù azerbaidjanat]] 158l0ielvbpf3qdswngwg5hcl64pgq2 2203502 2203489 2026-11-02T21:06:47Z Dakbzh 58931 + Kampionad europat ar Maouezi. 2203502 wikitext text/x-wiki [[Restr:Ulviyya_Fataliyeva_at_the_46th_FIDE_Chess_Olympiad.jpg|right|160px]] '''Ulviyya Fataliyeva''' ([[Gandja]], [[Azerbaidjan]], 3 a viz Eost 1996), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Azerbaidjan|azerbaidjanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2022, Mestrez-Veur (WGM) eo abaoe 2017, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2014, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2010, Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2007<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2389}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:2199}} he renk ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2154}} he renk '' Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2450}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Ebrel 2026 eo bet tizhet<ref>{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/fataliyeva_ulviyya-hasil-qizi/73149 He c’hoari e Chess Base]</ref>.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ====[[Kampionad azerbaidjanat an echedoù|Kampionad azerbaidjanat (Maouezi)]]==== Trec'h e voe e 2026<ref>{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr1317758.aspx?lan=1&art=29&rd=4&turdet=YES&SNode=SO Azerbaijan Women's Chess Championship 2026 - Chess Results]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[https://www.fide.com/mohammad-muradli-and-ulviyya-fataliyeva-win-azerbaijani-championship-2026/ ''Mahammad Muradli and Ulviyya Fataliyeva win Azerbaijani Championship 2026'' – FIDE, d'an 23 a viz C'hwevrer 2026]</ref>. ====Kampionad europat ar Maouezi==== Div wezh e kemeras perzh.  {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |- |Eost 2022||22||{{Roumania}}, [[Iasi]]||7,5/11 (+ 5, = 5, - 1)||68,2||3/117||arem|| <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eurw-2022.html 22nd European Women's Chess Championship :: Prague 2022 </ref>. |- |Meurzh 2023||23||{{Montenegro}}, [[Petrovac]]||6,5/11 (+ 5, = 6, - 0)||59,1||40/136||-||<ref>{{en}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eurw-2023.html 23rd European Women's Chess Championship :: Petrovac 2023 </ref>. |- |} ===Kevezadegoù dre skipailh=== ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus pemp gwezh. Ne c'hounezas medalenn ebet, nag he skipailh kennebeut. {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |Gwengolo 2016||42||{{Azerbaidjan}}, [[Bakou]]||4 (skipailh « B »)||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||9/692||32/140||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze2.html 42nd Chess Olympiad (women): Baku 2016 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo - Here 2018||43||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||erlec'hierez||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||11/747||10/151||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2018w/2018aze.html 43rd Chess Olympiad (women): Batumi 2018 – Olimp Base]</ref>. |- |Gouhere – Eost 2022||44||{{India}}, [[Chennai]]||erlec'hierez||5/8 (+ 5, = 0, - 3)||62,5|| 4/800 ||7/162 ||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2022w/2022aze.html 44th Chess Olympiad (women): Chennai 2022 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2024||45||{{Hungaria}}, [[Budapest]]||2||6,5/10 (+ 5, = 3, - 2)||65||7/907||32/183||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2024w/2024aze.html 45th Chess Olympiad (women): Budapest 2024 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2026||46||{{Ouzbekistan}}, [[Samarkand]]||1||5/9 (+ 3, = 4, - 2)||55,6||26/397||16/189||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze.html 46th Chess Olympiad (women): Samarkand 2026 – Olimp Base]</ref>. |- |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  ==Liammoù diavaez== * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=114811 He c’hoari e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Ulviyya_Fataliyeva He c’hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Fataliyeva, Ulviyya}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1996]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù azerbaidjanat]] au3fbhnwj5ekofw76dy68b63eivsjrx 2203503 2203502 2026-11-02T21:08:55Z Dakbzh 58931 /* Kampionad europat ar Maouezi */ 2203503 wikitext text/x-wiki [[Restr:Ulviyya_Fataliyeva_at_the_46th_FIDE_Chess_Olympiad.jpg|right|160px]] '''Ulviyya Fataliyeva''' ([[Gandja]], [[Azerbaidjan]], 3 a viz Eost 1996), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Azerbaidjan|azerbaidjanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2022, Mestrez-Veur (WGM) eo abaoe 2017, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2014, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2010, Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2007<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2389}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:2199}} he renk ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2154}} he renk '' Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2450}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Ebrel 2026 eo bet tizhet<ref>{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/fataliyeva_ulviyya-hasil-qizi/73149 He c’hoari e Chess Base]</ref>.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ====[[Kampionad azerbaidjanat an echedoù|Kampionad azerbaidjanat (Maouezi)]]==== Trec'h e voe e 2026<ref>{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr1317758.aspx?lan=1&art=29&rd=4&turdet=YES&SNode=SO Azerbaijan Women's Chess Championship 2026 - Chess Results]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[https://www.fide.com/mohammad-muradli-and-ulviyya-fataliyeva-win-azerbaijani-championship-2026/ ''Mahammad Muradli and Ulviyya Fataliyeva win Azerbaijani Championship 2026'' – FIDE, d'an 23 a viz C'hwevrer 2026]</ref>. ====Kampionad europat ar Maouezi==== Div wezh e kemeras perzh.  {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |- |Eost 2022||22||{{Roumania}}, [[Iasi]]||7,5/11 (+ 5, = 5, - 1)||68,2||3/117||arem|| <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eurw-2022.html 22nd European Women's Chess Championship :: Prague 2022 - Olimp Base]</ref>. |- |Meurzh 2023||23||{{Montenegro}}, [[Petrovac]]||6,5/11 (+ 5, = 6, - 0)||59,1||40/136||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eurw-2023.html 23rd European Women's Chess Championship :: Petrovac 2023 - Olimp Base]</ref>. |- |} ===Kevezadegoù dre skipailh=== ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus pemp gwezh. Ne c'hounezas medalenn ebet, nag he skipailh kennebeut. {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |Gwengolo 2016||42||{{Azerbaidjan}}, [[Bakou]]||4 (skipailh « B »)||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||9/692||32/140||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze2.html 42nd Chess Olympiad (women): Baku 2016 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo - Here 2018||43||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||erlec'hierez||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||11/747||10/151||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2018w/2018aze.html 43rd Chess Olympiad (women): Batumi 2018 – Olimp Base]</ref>. |- |Gouhere – Eost 2022||44||{{India}}, [[Chennai]]||erlec'hierez||5/8 (+ 5, = 0, - 3)||62,5|| 4/800 ||7/162 ||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2022w/2022aze.html 44th Chess Olympiad (women): Chennai 2022 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2024||45||{{Hungaria}}, [[Budapest]]||2||6,5/10 (+ 5, = 3, - 2)||65||7/907||32/183||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2024w/2024aze.html 45th Chess Olympiad (women): Budapest 2024 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2026||46||{{Ouzbekistan}}, [[Samarkand]]||1||5/9 (+ 3, = 4, - 2)||55,6||26/397||16/189||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze.html 46th Chess Olympiad (women): Samarkand 2026 – Olimp Base]</ref>. |- |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  ==Liammoù diavaez== * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=114811 He c’hoari e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Ulviyya_Fataliyeva He c’hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Fataliyeva, Ulviyya}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1996]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù azerbaidjanat]] 3e1du4akajv90rx99g3oed1v0danhy5 2203551 2203503 2026-11-03T09:47:41Z Dakbzh 58931 + Kampionad europat (kemmesk). 2203551 wikitext text/x-wiki [[Restr:Ulviyya_Fataliyeva_at_the_46th_FIDE_Chess_Olympiad.jpg|right|160px]] '''Ulviyya Fataliyeva''' ([[Gandja]], [[Azerbaidjan]], 3 a viz Eost 1996), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Azerbaidjan|azerbaidjanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2022, Mestrez-Veur (WGM) eo abaoe 2017, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2014, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2010, Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2007<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2389}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:2199}} he renk ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2154}} he renk '' Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2450}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Ebrel 2026 eo bet tizhet<ref>{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/fataliyeva_ulviyya-hasil-qizi/73149 He c’hoari e Chess Base]</ref>.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ====[[Kampionad azerbaidjanat an echedoù|Kampionad azerbaidjanat (Maouezi)]]==== Trec'h e voe e 2026<ref>{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr1317758.aspx?lan=1&art=29&rd=4&turdet=YES&SNode=SO Azerbaijan Women's Chess Championship 2026 - Chess Results]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[https://www.fide.com/mohammad-muradli-and-ulviyya-fataliyeva-win-azerbaijani-championship-2026/ ''Mahammad Muradli and Ulviyya Fataliyeva win Azerbaijani Championship 2026'' – FIDE, d'an 23 a viz C'hwevrer 2026]</ref>. ====Kampionad europat (kemmesk)==== C'hoari a reas ur wezh. Ne dapas medalenn ebet. {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Notennoù ha daveennoù |- |Meurzh 2023||23||{{Serbia}}, [[Vrnjačka Banja]]||5,5/11 (+ 5, = 1, - 5)||-||219/484||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eur-2023.html 23rd European Chess Championship :: Vrnjačka Banja 2023 23rd European Chess Championship :: Vrnjačka Banja 2023 - Olimp Base]</ref>. |- |} ====Kampionad europat ar Maouezi==== Div wezh e kemeras perzh.  {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |- |Eost 2022||22||{{Roumania}}, [[Iasi]]||7,5/11 (+ 5, = 5, - 1)||68,2||3/117||arem|| <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eurw-2022.html 22nd European Women's Chess Championship :: Prague 2022 - Olimp Base]</ref>. |- |Meurzh 2023||23||{{Montenegro}}, [[Petrovac]]||6,5/11 (+ 5, = 6, - 0)||59,1||40/136||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eurw-2023.html 23rd European Women's Chess Championship :: Petrovac 2023 - Olimp Base]</ref>. |- |} ===Kevezadegoù dre skipailh=== ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus pemp gwezh. Ne c'hounezas medalenn ebet, nag he skipailh kennebeut. {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |Gwengolo 2016||42||{{Azerbaidjan}}, [[Bakou]]||4 (skipailh « B »)||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||9/692||32/140||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze2.html 42nd Chess Olympiad (women): Baku 2016 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo - Here 2018||43||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||erlec'hierez||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||11/747||10/151||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2018w/2018aze.html 43rd Chess Olympiad (women): Batumi 2018 – Olimp Base]</ref>. |- |Gouhere – Eost 2022||44||{{India}}, [[Chennai]]||erlec'hierez||5/8 (+ 5, = 0, - 3)||62,5|| 4/800 ||7/162 ||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2022w/2022aze.html 44th Chess Olympiad (women): Chennai 2022 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2024||45||{{Hungaria}}, [[Budapest]]||2||6,5/10 (+ 5, = 3, - 2)||65||7/907||32/183||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2024w/2024aze.html 45th Chess Olympiad (women): Budapest 2024 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2026||46||{{Ouzbekistan}}, [[Samarkand]]||1||5/9 (+ 3, = 4, - 2)||55,6||26/397||16/189||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze.html 46th Chess Olympiad (women): Samarkand 2026 – Olimp Base]</ref>. |- |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  ==Liammoù diavaez== * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=114811 He c’hoari e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Ulviyya_Fataliyeva He c’hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Fataliyeva, Ulviyya}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1996]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù azerbaidjanat]] k3gm3iplatdhry0vhww10it2lx0rxsi 2203560 2203551 2026-11-03T10:53:08Z Dakbzh 58931 + Asrenn ha resisaat. 2203560 wikitext text/x-wiki [[Restr:Ulviyya_Fataliyeva_at_the_46th_FIDE_Chess_Olympiad.jpg|right|160px]] '''Ulviyya Fataliyeva''' ([[Gandja]], [[Azerbaidjan]], 3 a viz Eost 1996), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Azerbaidjan|azerbaidjanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2022, Mestrez-Veur (WGM) eo abaoe 2017, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2014, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2010, Danvez-Mestrez (WCM) e oa abaoe 2007<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2389}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Du 2026, {{formatnum:2199}} he renk ''Fonnapl'' ha {{formatnum:2154}} he renk '' Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13403052 He fichenn FIDE]</ref>.<br>{{formatnum:2450}} eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, e miz Ebrel 2026 eo bet tizhet<ref>{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/fataliyeva_ulviyya-hasil-qizi/73149 He c’hoari e Chess Base]</ref>.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ====[[Kampionad azerbaidjanat an echedoù|Kampionad azerbaidjanat (Maouezi)]]==== Trec'h e voe e 2026<ref>{{en}}[https://s3.chess-results.com/tnr1317758.aspx?lan=1&art=29&rd=4&turdet=YES&SNode=SO Azerbaijan Women's Chess Championship 2026 - Chess Results]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[https://www.fide.com/mohammad-muradli-and-ulviyya-fataliyeva-win-azerbaijani-championship-2026/ ''Mahammad Muradli and Ulviyya Fataliyeva win Azerbaijani Championship 2026'' – FIDE, d'an 23 a viz C'hwevrer 2026]</ref>. ====Kampionad europat (kemmesk)==== C'hoari a reas ur wezh. Ne dapas medalenn ebet. {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Notennoù ha daveennoù |- |Meurzh 2023||23||{{Serbia}}, [[Vrnjačka Banja]]||5,5/11 (+ 5, = 1, - 5)||-||219/484||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eur-2023.html 23rd European Chess Championship :: Vrnjačka Banja 2023 23rd European Chess Championship :: Vrnjačka Banja 2023 - Olimp Base]</ref>. |- |} ====Kampionad europat ar Maouezi==== Peder gwezh e kemeras perzh.   {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |- |Ebrel 2019||20||{{Turkia}}, [[Antalya]]||7,5/11 (+ 6, = 3, - 2)||68,2||7/130||-|| <ref>{{en}}[http://chess-results.com/tnr423302.aspx?lan=20&art=1&rd=11&fedb=FRA&flag=30 European Women's Iindividual Chess Championship - Chess Results]</ref>. |- |Eost 2022||22||{{Tchekia}}, [[Praha]]||7,5/11 (+ 5, = 5, - 1)||68,2||3/117||arem|| <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eurw-2022.html 22nd European Women's Chess Championship :: Prague 2022 - Olimp Base]</ref>. |- |Meurzh 2023||23||{{Montenegro}}, [[Petrovac]]||6,5/11 (+ 5, = 6, - 0)||59,1||40/136||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eurw-2023.html 23rd European Women's Chess Championship :: Petrovac 2023 - Olimp Base]</ref>. |- |Ebrel 2024||24||{{Gres}}, [[Enez Rodos]]||8/10 (+ 6, = 3, - 2)||80||1/130||aour|| <ref>{{en}}[https://www.europe-echecs.com/art/european-women-s-chess-championship-9229.html L'Azerbaïdjanaise Ulviyya Fataliyeva Championne d’Europe d’échecs individuel féminin - Europe Échecs, d'an 30 a viz Ebrel 2024]</ref>. |} ===Kevezadegoù dre skipailh=== ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus pemp gwezh. Ne c'hounezas medalenn ebet, nag he skipailh kennebeut. {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |Gwengolo 2016||42||{{Azerbaidjan}}, [[Bakou]]||4 (skipailh « B »)||8/10 (+ 7, = 2, - 1)||80||9/692||32/140||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze2.html 42nd Chess Olympiad (women): Baku 2016 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo - Here 2018||43||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||erlec'hierez||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||11/747||10/151||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2018w/2018aze.html 43rd Chess Olympiad (women): Batumi 2018 – Olimp Base]</ref>. |- |Gouhere – Eost 2022||44||{{India}}, [[Chennai]]||erlec'hierez||5/8 (+ 5, = 0, - 3)||62,5|| 4/800 ||7/162 ||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2022w/2022aze.html 44th Chess Olympiad (women): Chennai 2022 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2024||45||{{Hungaria}}, [[Budapest]]||2||6,5/10 (+ 5, = 3, - 2)||65||7/907||32/183||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2024w/2024aze.html 45th Chess Olympiad (women): Budapest 2024 – Olimp Base]</ref>. |- |Gwengolo 2026||46||{{Ouzbekistan}}, [[Samarkand]]||1||5/9 (+ 3, = 4, - 2)||55,6||26/397||16/189||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016aze.html 46th Chess Olympiad (women): Samarkand 2026 – Olimp Base]</ref>. |- |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  ==Liammoù diavaez== * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=114811 He c’hoari e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Ulviyya_Fataliyeva He c’hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Fataliyeva, Ulviyya}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1996]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù azerbaidjanat]] 8nn7uqlg2b2ft6qpftlskilxix4tsv1 0 181539 2203454 2026-11-02T13:13:55Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "Ar '''''Small Wars Manual''''' eo ul levrig deskadurezh eus an [[Korf Fuzuilhourien-vor ar Stadoù-Unanet]] (USMC) hag a ro da c'houzout kadoniezhoù ha taktikoù da implij hervez an doare [[oberiadur-brezel|oberiadur milourel]]. Istor ha roll ar fuzuilhourien-vor stadunanat e brezelioù bihan a zo luziet hag hir. E-kerzh kentañ bloavezhioù an {{XXvet kantved}}, ar c'horf a oa bet gwelet evel nerzh-kas polis ha nerzh respont en estrenrvo evit ar Stadoù-Unanet. Ouz..." 2203454 wikitext text/x-wiki Ar '''''Small Wars Manual''''' eo ul levrig deskadurezh eus an [[Korf Fuzuilhourien-vor ar Stadoù-Unanet]] (USMC) hag a ro da c'houzout kadoniezhoù ha taktikoù da implij hervez an doare [[oberiadur-brezel|oberiadur milourel]]. Istor ha roll ar fuzuilhourien-vor stadunanat e brezelioù bihan a zo luziet hag hir. E-kerzh kentañ bloavezhioù an {{XXvet kantved}}, ar c'horf a oa bet gwelet evel nerzh-kas polis ha nerzh respont en estrenrvo evit ar Stadoù-Unanet. Ouzhpenn-se, seveniñ ar rolloù-se a oa gwelet evel un ouzhpennadur anat da gefridi ent-ofisiel ar C'horf da ledañ ar galloud war vor ha dre ar mor, ar pezh a oa skoazellet gant an doare ma oa bet savet ; da lâret eo, bezañ prest da respont d'ur "galv a-daol-trumm ha diouzhtu". Evel disoc'h da natur ar c'horf hag ar skiant-prenet goude un heuliad [[guerilla]] hag oberiadurioù brezel e [[Kreizamerika]] ha [[Karib]] adalek fin ar bloavezhioù 1890 ha betek penn-kentañ ar bloavezhioù 1930, lesanvet [[Banana Wars]], krof ar fuzuilherien-vor stadunanat a oa kroget da analizañ en un doare reizhiek an daoreoù, an dafar a oa ezhomm evit oberiadurioù-brezel prim, pe "brezelioù bihan". Ar major [[Samuel M. Harrington]] eus skol ar c'horf en doa savet un dezrevell ofisiel anvet ''The Strategy and Tactics of Small Wars'' e 1921. Un ouzhpennadur a oa bet skrivet gant ar major C. J. Miller ur 154 pajenn ouzhpenn a-ziwar obererezhioù an 2l brigadenn fuzuilherien-vor er [[Republik Dominikan]] anvet ''Diplomacy and Spurs in the Dominican Republic'' e 1923. Doareoù disheñvel eus an dezrevelloù-se a oa bet embannet a dammoù er ''[[Marine Corps Association|The Marine Corps Gazette]]'' ha pennadoù ouzhpenn war ar sujed-se a oa bet embannet en ''The Marine Corps Gazette'' ha ''[[Proceedings (kelaouenn)|Pennaennoù ensavadur Morlu ar Stadoù-Unanet]]''. ==Pennadoù== I. Digoradur<br /> II. Aozadur<br /> III. Lojistik<br /> IV. Gourdonerezh<br /> V. Obererezhioù kentañ<br /> VI. Troadegiezh gedred<br /> VII. Unvezioù war-varc'h<br /> VIII. Chareadennoù hag ambrougañ chareadennoù<br /> IX. Nijerezh<br /> X. Obereriadurioù war stêr<br /> XI. Dizarmañ ar boblañs<br /> XII. Aozadurioù henvroat armet<br /> XIII. Gouarnamant milourel<br /> XIV. Goursellerezh an dilennadegoù<br /> XV. Emdennañ [[Rummad:Levrioù strategiezh brezel]] [[Rummad:Brezelioù ar bananez]] [[Rummad:Impalaerouriezh stadunanat]] cw5vwx6dznp5yckv08f5bsek14o9jf9 2203455 2203454 2026-11-02T13:14:24Z Dishual 612 2203455 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ar '''''Small Wars Manual''''' eo ul levrig deskadurezh eus an [[Korf Fuzuilhourien-vor ar Stadoù-Unanet]] (USMC) hag a ro da c'houzout kadoniezhoù ha taktikoù da implij hervez an doare [[oberiadur-brezel|oberiadur milourel]]. Istor ha roll ar fuzuilhourien-vor stadunanat e brezelioù bihan a zo luziet hag hir. E-kerzh kentañ bloavezhioù an {{XXvet kantved}}, ar c'horf a oa bet gwelet evel nerzh-kas polis ha nerzh respont en estrenrvo evit ar Stadoù-Unanet. Ouzhpenn-se, seveniñ ar rolloù-se a oa gwelet evel un ouzhpennadur anat da gefridi ent-ofisiel ar C'horf da ledañ ar galloud war vor ha dre ar mor, ar pezh a oa skoazellet gant an doare ma oa bet savet ; da lâret eo, bezañ prest da respont d'ur "galv a-daol-trumm ha diouzhtu". Evel disoc'h da natur ar c'horf hag ar skiant-prenet goude un heuliad [[guerilla]] hag oberiadurioù brezel e [[Kreizamerika]] ha [[Karib]] adalek fin ar bloavezhioù 1890 ha betek penn-kentañ ar bloavezhioù 1930, lesanvet [[Banana Wars]], krof ar fuzuilherien-vor stadunanat a oa kroget da analizañ en un doare reizhiek an daoreoù, an dafar a oa ezhomm evit oberiadurioù-brezel prim, pe "brezelioù bihan". Ar major [[Samuel M. Harrington]] eus skol ar c'horf en doa savet un dezrevell ofisiel anvet ''The Strategy and Tactics of Small Wars'' e 1921. Un ouzhpennadur a oa bet skrivet gant ar major C. J. Miller ur 154 pajenn ouzhpenn a-ziwar obererezhioù an 2l brigadenn fuzuilherien-vor er [[Republik Dominikan]] anvet ''Diplomacy and Spurs in the Dominican Republic'' e 1923. Doareoù disheñvel eus an dezrevelloù-se a oa bet embannet a dammoù er ''[[Marine Corps Association|The Marine Corps Gazette]]'' ha pennadoù ouzhpenn war ar sujed-se a oa bet embannet en ''The Marine Corps Gazette'' ha ''[[Proceedings (kelaouenn)|Pennaennoù ensavadur Morlu ar Stadoù-Unanet]]''. ==Pennadoù== I. Digoradur<br /> II. Aozadur<br /> III. Lojistik<br /> IV. Gourdonerezh<br /> V. Obererezhioù kentañ<br /> VI. Troadegiezh gedred<br /> VII. Unvezioù war-varc'h<br /> VIII. Chareadennoù hag ambrougañ chareadennoù<br /> IX. Nijerezh<br /> X. Obereriadurioù war stêr<br /> XI. Dizarmañ ar boblañs<br /> XII. Aozadurioù henvroat armet<br /> XIII. Gouarnamant milourel<br /> XIV. Goursellerezh an dilennadegoù<br /> XV. Emdennañ [[Rummad:Levrioù strategiezh brezel]] [[Rummad:Brezelioù ar bananez]] [[Rummad:Impalaerouriezh stadunanat]] h0njd0fancniqrnnkb7cn2mfncxthb6 2203456 2203455 2026-11-02T13:17:12Z Dishual 612 2203456 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ar '''''Small Wars Manual''''' zo un dornlevr deskadurezh brezel eus an [[Korf Fuzuilhourien-vor ar Stadoù-Unanet]] (USMC) hag a ro da c'houzout kadoniezhoù ha taktikoù da implij hervez an doare [[oberiadur-brezel|oberiadur milourel]]. Istor ha roll ar fuzuilhourien-vor stadunanat e brezelioù bihan a zo luziet hag hir. E-kerzh kentañ bloavezhioù an {{XXvet kantved}}, ar c'horf a oa bet gwelet evel nerzh-kas polis ha nerzh respont en estrenrvo evit ar Stadoù-Unanet. Ouzhpenn-se, seveniñ ar rolloù-se a oa gwelet evel un ouzhpennadur anat da gefridi ent-ofisiel ar C'horf da ledañ ar galloud war vor ha dre ar mor, ar pezh a oa skoazellet gant an doare ma oa bet savet ; da lâret eo, bezañ prest da respont d'ur "galv a-daol-trumm ha diouzhtu". Evel disoc'h da natur ar c'horf hag ar skiant-prenet goude un heuliad [[guerilla]] hag oberiadurioù brezel e [[Kreizamerika]] ha [[Karib]] adalek fin ar bloavezhioù 1890 ha betek penn-kentañ ar bloavezhioù 1930, lesanvet [[Banana Wars]], krof ar fuzuilherien-vor stadunanat a oa kroget da analizañ en un doare reizhiek an daoreoù, an dafar a oa ezhomm evit oberiadurioù-brezel prim, pe "brezelioù bihan". Ar major [[Samuel M. Harrington]] eus skol ar c'horf en doa savet un dezrevell ofisiel anvet ''The Strategy and Tactics of Small Wars'' e 1921. Un ouzhpennadur a oa bet skrivet gant ar major C. J. Miller ur 154 pajenn ouzhpenn a-ziwar obererezhioù an 2l brigadenn fuzuilherien-vor er [[Republik Dominikan]] anvet ''Diplomacy and Spurs in the Dominican Republic'' e 1923. Doareoù disheñvel eus an dezrevelloù-se a oa bet embannet a dammoù er ''[[Marine Corps Association|The Marine Corps Gazette]]'' ha pennadoù ouzhpenn war ar sujed-se a oa bet embannet en ''The Marine Corps Gazette'' ha ''[[Proceedings (kelaouenn)|Pennaennoù ensavadur Morlu ar Stadoù-Unanet]]''. ==Pennadoù== I. Digoradur<br /> II. Aozadur<br /> III. Lojistik<br /> IV. Gourdonerezh<br /> V. Obererezhioù kentañ<br /> VI. Troadegiezh gedred<br /> VII. Unvezioù war-varc'h<br /> VIII. Chareadennoù hag ambrougañ chareadennoù<br /> IX. Nijerezh<br /> X. Obereriadurioù war stêr<br /> XI. Dizarmañ ar boblañs<br /> XII. Aozadurioù henvroat armet<br /> XIII. Gouarnamant milourel<br /> XIV. Goursellerezh an dilennadegoù<br /> XV. Emdennañ [[Rummad:Levrioù strategiezh brezel]] [[Rummad:Brezelioù ar bananez]] [[Rummad:Impalaerouriezh stadunanat]] syn67efoz636nuxbxj67guuso1ewgtf 0 181540 2203468 2026-11-02T15:28:24Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} '''Sokiologiezh''' eo ar [[skiant sokial]] a studi [[kevredigezh]] mab-den hag a bled gant an [[emzalc'h sokial|emzalc'h sokial]] denel, patromoù an [[liammoù etrepersonel|darempredoù sokial]], ar [[Keñverioù sokial|c'heñverioù sokial]], ha perzhioù [[sevenadur]]el liammet ouzh ar vuhez pemdeziek.<ref>{{Cite web |url=https://www.dictionary.com/browse/sociology |title=sociology |access-date=20 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dictionary of th..." 2203468 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Sokiologiezh''' eo ar [[skiant sokial]] a studi [[kevredigezh]] mab-den hag a bled gant an [[emzalc'h sokial|emzalc'h sokial]] denel, patromoù an [[liammoù etrepersonel|darempredoù sokial]], ar [[Keñverioù sokial|c'heñverioù sokial]], ha perzhioù [[sevenadur]]el liammet ouzh ar vuhez pemdeziek.<ref>{{Cite web |url=https://www.dictionary.com/browse/sociology |title=sociology |access-date=20 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dictionary of the Social Sciences |date=2008 |orig-date=2002 |editor-last=Calhoun |editor-first=Craig |title=Sociology |url=http://www.asanet.org/introtosociology/Documents/Field%20of%20sociology033108.htm#whatissociology |publisher=[[Oxford University Press]] |location=New York |via=[[American Sociological Association]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sociology: A 21st Century Major |url=https://www.colgate.edu/docs/default-source/default-document-library/sociology-a-21st-century-major.pdf?sfvrsn=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018181236/https://www.colgate.edu/docs/default-source/default-document-library/sociology-a-21st-century-major.pdf?sfvrsn=0 |archive-date=18 October 2017 |access-date=19 July 2017 |website=Colgate University |publisher=[[American Sociological Association]]}}</ref> Ar ger sokiologiezh a zo bet krouet en {{XVIIIvet kantved}} evit ober anv eus studi ar gevredigezh.<ref name="Fauré1999">{{cite book |last1=Fauré |first1=Michel |title=Sieyès et l'invention de la sociologie |last2=Guilhaumou |first2=Jean-Pierre |last3=Vallier |first3=Christian |publisher=Presses Universitaires de France |year=1999 |isbn=978-2841748921}}</ref> Evel [[skiant sokial]], ar sokiologiezh a implij [[skiant kantouezel|methodologiezhoù kantouezel]] lies hag ivez an [[dielfennadur burutelladenn]]<ref name=":0">{{Cite book |last1=Ashley |first1=David |first2=David M. |last2=Orenstein |year=2005 |title=Sociological Theory: Classical Statements |edition=6th |place=Boston |publisher=Pearson Education}}</ref> evit dastum un hollad gouiziegezhioù war an [[urzh sokial]] ha [[kemm sokial]].<ref name=":0" /> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Skiantoù an Den]] [[Rummad:Sokiologiezh|Sokiologiezh]] 25tcoiprjic7nrv2jvvve480rxli7ru 2203469 2203468 2026-11-02T15:29:31Z Dishual 612 2203469 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Sokiologiezh''' eo ar [[skiant sokial]] a studi [[kevredigezh]] mab-den hag a bled gant an [[emzalc'h sokial|emzalc'h sokial]] denel, patromoù an [[liammoù etrepersonel|darempredoù sokial]], ar [[Keñverioù sokial|c'heñverioù sokial]], ha perzhioù [[sevenadur]]el liammet ouzh ar vuhez pemdeziek.<ref>{{Cite web |url=https://www.dictionary.com/browse/sociology |title=sociology |access-date=20 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dictionary of the Social Sciences |date=2008 |orig-date=2002 |editor-last=Calhoun |editor-first=Craig |title=Sociology |url=http://www.asanet.org/introtosociology/Documents/Field%20of%20sociology033108.htm#whatissociology |publisher=[[Oxford University Press]] |location=New York |via=[[American Sociological Association]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sociology: A 21st Century Major |url=https://www.colgate.edu/docs/default-source/default-document-library/sociology-a-21st-century-major.pdf?sfvrsn=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018181236/https://www.colgate.edu/docs/default-source/default-document-library/sociology-a-21st-century-major.pdf?sfvrsn=0 |archive-date=18 October 2017 |access-date=19 July 2017 |website=Colgate University |publisher=[[American Sociological Association]]}}</ref> Ar ger sokiologiezh a zo bet krouet en {{XVIIIvet kantved}} evit ober anv eus studi ar gevredigezh.<ref name="Fauré1999">{{cite book |last1=Fauré |first1=Michel |title=Sieyès et l'invention de la sociologie |last2=Guilhaumou |first2=Jean-Pierre |last3=Vallier |first3=Christian |publisher=Presses Universitaires de France |year=1999 |isbn=978-2841748921}}</ref> Evel [[skiant sokial]], ar sokiologiezh a implij [[skiant kantouezel|methodologiezhoù kantouezel]] lies hag ivez an [[dielfennadur burutelladenn]]<ref name=":0">{{Cite book |last1=Ashley |first1=David |first2=David M. |last2=Orenstein |year=2005 |title=Sociological Theory: Classical Statements |edition=6th |place=Boston |publisher=Pearson Education}}</ref> evit dastum un hollad gouiziegezhioù war an [[urzh sokial]] hag ar [[kemm sokial|c'hemmoù sokial]].<ref name=":0" /> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Skiantoù an Den]] [[Rummad:Sokiologiezh|Sokiologiezh]] 78ca6vwf5auwhurk64bwtmdcrvhbev2 0 181541 2203483 2026-11-02T19:28:33Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} '''Freebooter Miniatures''' zo un embregrezh [[Alamagn|alaman]] diazezet e [[Oberhausen (Nordrhein-Westfalen)|Oberhausen]]. Krouet eo bet gant Werner Klocke e 2002 (kavet e vez raloc'h mamennoù hag a ra gant "©2000"). Produet e vez delwennoùigoù gant an embregerezh da vezañ implijet er c'hoarioù karmouch [[Freebooter's Fate]] e marevezh aour ar [[Morlaeron ar Mor Karib|vorlaerien]] hag [[Ascending Fate]] ur c'hoari skiant-faltazi milourel. == Liammo..." 2203483 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Freebooter Miniatures''' zo un embregrezh [[Alamagn|alaman]] diazezet e [[Oberhausen (Nordrhein-Westfalen)|Oberhausen]]. Krouet eo bet gant Werner Klocke e 2002 (kavet e vez raloc'h mamennoù hag a ra gant "©2000"). Produet e vez delwennoùigoù gant an embregerezh da vezañ implijet er c'hoarioù karmouch [[Freebooter's Fate]] e marevezh aour ar [[Morlaeron ar Mor Karib|vorlaerien]] hag [[Ascending Fate]] ur c'hoari skiant-faltazi milourel. == Liammoù diavaez == * {{de}} [https://www.freebooterminiatures.de/ Lec'hienn ofisiel] [[Rummad:Embregerezhioù Alamagn]] [[Rummad:Embregerezhioù embann c'hoarioù roll]] [[Rummad:Embregerezhioù savet e 2002]] j39dmufiwrqbm0912mjsdjiadlyxygm 0 181542 2203494 2026-11-02T20:25:39Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "{| class="infobox" {{Infobox/Titl|.32 Long Colt|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:32coltand32long.jpg|frameless|250x250px]]<br><br>Kartouchennoù '''.32 Long Colt''' (a-gleiz) ha [[.32 S&W Long]] (a-zehoù). |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! Doare korf an douilhez |bourled, eeun |- ! Doare skeiñ |e-kreiz |- ! Bro orin |{{St..." 2203494 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|.32 Long Colt|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:32coltand32long.jpg|frameless|250x250px]]<br><br>Kartouchennoù '''.32 Long Colt''' (a-gleiz) ha [[.32 S&W Long]] (a-zehoù). |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! Doare korf an douilhez |bourled, eeun |- ! Doare skeiñ |e-kreiz |- ! Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! Bloavezh krouidigezh |1875 |- ! Krouer |[[Colt's Manufacturing Company]] |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! Ø bannadell |7,9 mm |- ! Ø kolier |8 mm |- ! Ø korf an douilhez |8,1 mm |- ! Ø strad |9,5 mm |- ! Hirder an douilhez |23 mm |- ! Hirder ar gartouchenn |32 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! Pouez ar vannadell |5,2 - 6,2 g |- ! Tizh ar boled V₀ |210 - 260 m/s |- ! Energiezh ar vannadell |141 - 171 J |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |? |} An '''.32 Long Colt''' zo ur [[munision]] skoet en e greiz, gant ur bourled, evit ar [[Revolver|revolverioù]]. Deveret eo an [[.320 Revolver]] breizhveuriat<ref>{{es}} ''[https://municion.org/producto/32-long-colt-inside-lubricated/ .32 Long Colt Inside lubricated]'', Municion.org (lennet d'an 02/11/2026)</ref>. Gwerzhet e voe adalek 1875 gant an embregerezh stadunanat [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] evit e revolverioù [[Colt Single Action Army|Single Action Army]] (hag o adstummoù Bisley), [[Colt Pocket Positive|Pocket Positive]] ha [[Colt Police Positive|Police Positive]]<ref>{{en}} SMITH Joseph E., ''The book of pistols and revolvers'', Castle Books, 1977, p. 220</ref>. Diwar-lerc'h eo deuet da vezañ hiziv an deiz. == Liammoù diavaez == * {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page42.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:32 Long Colt}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] org7ek8tb1k7bqxyh05e2cp2lg2fcgn 2203495 2203494 2026-11-02T20:26:17Z Kestenn 14086 2203495 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|.32 Long Colt|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:32coltand32long.jpg|frameless|250x250px]]<br><br>Kartouchennoù '''.32 Long Colt''' (a-gleiz) ha [[.32 S&W Long]] (a-zehoù). |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! Doare korf an douilhez |bourled, eeun |- ! Doare skeiñ |e-kreiz |- ! Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! Bloavezh krouidigezh |1875 |- ! Krouer |[[Colt's Manufacturing Company]] |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! Ø bannadell |7,9 mm |- ! Ø kolier |8 mm |- ! Ø korf an douilhez |8,1 mm |- ! Ø strad |9,5 mm |- ! Hirder an douilhez |23 mm |- ! Hirder ar gartouchenn |32 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! Pouez ar vannadell |5,2 - 6,2 g |- ! Tizh ar boled V₀ |210 - 260 m/s |- ! Energiezh ar vannadell |141 - 171 J |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |? |} An '''.32 Long Colt''', anvet '''.32 LC''' pe '''.32 Colt''' a-wechoù, zo ur [[munision]] skoet en e greiz, gant ur bourled, evit ar [[Revolver|revolverioù]]. Deveret eo an [[.320 Revolver]] breizhveuriat<ref>{{es}} ''[https://municion.org/producto/32-long-colt-inside-lubricated/ .32 Long Colt Inside lubricated]'', Municion.org (lennet d'an 02/11/2026)</ref>. Gwerzhet e voe adalek 1875 gant an embregerezh stadunanat [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] evit e revolverioù [[Colt Single Action Army|Single Action Army]] (hag o adstummoù Bisley), [[Colt Pocket Positive|Pocket Positive]] ha [[Colt Police Positive|Police Positive]]<ref>{{en}} SMITH Joseph E., ''The book of pistols and revolvers'', Castle Books, 1977, p. 220</ref>. Diwar-lerc'h eo deuet da vezañ hiziv an deiz. == Liammoù diavaez == * {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page42.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:32 Long Colt}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] nllvuklrhi7f8utcds86ghinyhakuv6 0 181543 2203501 2026-11-02T21:01:02Z Arko 540 Adkas war-du [[Ganga]] 2203501 wikitext text/x-wiki #adkas[[Ganga]] 5qbp7xaocnqnz2zixe15arw4vnb23do 0 181544 2203511 2026-11-02T22:13:33Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "[[Restr:Portret Eduard Rubin.jpg|dehou|277x277px]] '''Eduard Alexander Rubin''', bet ganet d'ar 17 a viz Gouere 1846 e [[Thun]] ha marvet d'ar 6 a viz Gouere 1920 er memes kêr, a oa un c'horonal kanolierezh hag un ijinour [[suis]], bet oberiant war dachenn ar [[Munision|munisionoù]] hag an [[Danvez-tarzh|danvezioù-tarzh]] peurgetket. == Buhez == Goude studioù war an ijinouriezh e [[Zürich]] hag e [[Karlsruhe]] etre 1866 ha 1869 e teuas da vezañ isrener (etre 18..." 2203511 wikitext text/x-wiki [[Restr:Portret Eduard Rubin.jpg|dehou|277x277px]] '''Eduard Alexander Rubin''', bet ganet d'ar 17 a viz Gouere 1846 e [[Thun]] ha marvet d'ar 6 a viz Gouere 1920 er memes kêr, a oa un c'horonal kanolierezh hag un ijinour [[suis]], bet oberiant war dachenn ar [[Munision|munisionoù]] hag an [[Danvez-tarzh|danvezioù-tarzh]] peurgetket. == Buhez == Goude studioù war an ijinouriezh e [[Zürich]] hag e [[Karlsruhe]] etre 1866 ha 1869 e teuas da vezañ isrener (etre 1871 ha 1879) ha rener (eus 1879 betek e varv) labouradeg kevredadel munisionoù ar vro, e Thun. E ijinadenn vrudetañ eo ar gartouchenn ''Gewehrpatrone 1890'' ([[7,5 × 53,5 mm]]), e 1889, a servijas da ziazez evit ar c'hartouchennoù [[7,5 × 55 mm Swiss]]. Implijet e voent en armoù-skoaz [[Schmidt-Rubin]], bet standart en [[Arme Suis|arme suis]] etre 1889 ha kreiz an XX{{vet}} kantved<ref>{{Fr}} ''[https://hls-dhs-dss.ch/fr/articles/024223/2010-11-17/ Eduard Alexander Rubin]'', Dictionnaire Historique Suisse (lennet d'an 02/10/2026)</ref>. Ijinañ a reas ivez ar sistem tarzherioù Rubin-Fernerod. Er bloavezhioù 1890 e sikouras ar jeneral mec'hikan [[Manuel Mondragón]] da sevel fuzuilhoù a servijas da ziazez evit ar [[Mondragón M1908]], anezhi ar fuzuilh damaotomatek kentañ bet implijet gant un arme en Istor<ref>{{en}} Ian McCOLLUM, ''[https://www.forgottenweapons.com/early-semiauto-rifles/mexican-mondragon/ Mexican Mondragon]'', [[Forgotten Weapons]] (lennet d'an 02/10/2026)</ref>. Kuzulier kumuniezh radikal Thun e voe etre 1883 ha 1890. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:Rubin, Eduard Alexander}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1846]] [[Rummad:Marvioù 1920]] [[Rummad:Krouerien armoù-tan]] [[Rummad:Ofiserien Suis]] [[Rummad:Ijinourien Suis]] n8qo6qj05g28aw9vasv3gcxs8qfmer0 0 181545 2203554 2026-11-03T10:12:47Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "{| class="infobox" {{Infobox/Titl|CZ Duty|696969|talbenn defaut|FFF}} |- |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! Bro |{{Tchekia}} |- ! Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek |- ! Doare |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl |- ! [[Munision]]où |[[9 × 19 mm Parabellum]] |- ! Produer |[[Česká zbrojovka a.s.|Česká Zbrojovka]] |- ! Mare produiñ |Abaoe 2026 |- ! colspan="2" style="padding:4px; tex..." 2203554 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|CZ Duty|696969|talbenn defaut|FFF}} |- |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! Bro |{{Tchekia}} |- ! Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek |- ! Doare |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl |- ! [[Munision]]où |[[9 × 19 mm Parabellum]] |- ! Produer |[[Česká zbrojovka a.s.|Česká Zbrojovka]] |- ! Mare produiñ |Abaoe 2026 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! Mas (hep kartouchenn) |0,77 / 0,78 g |- ! Hirder |188 mm |- ! Hirder ar c'hanol |102 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! Endalc'h |[[Karger (armoù-tan)|Karger fiñv]] 15, 17 pe 19 tenn hervez an adstumm |- ! Adstummoù |C, C MS, F, F MS |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''CZ Duty''' zo ur rummad [[Pistolenn|pistolennoù]] damaotomatek bet lakaet war ar marc'had e 2026 gant an embregerezh tchek [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]]. Armoù kambret e [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] int, gant ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata dre argil berr ar c'hanol]] hag ur skoer bannet. An holl bistolennoù Duty zo graet evit ma vefe aesoc'h azasaat forzh peseurt sistem bukañ (evel ur [[buker poent ruz]]) warne, hep ouzhpennañ plakenn ebet war ar gulasenn. Ur framm e polimer o deus<ref>{{En}} ''[https://www.guns.com/news/reviews/review-new-cz-duty-modular-striker-fired-9mm-pistol Heavy Duty, Easy Swap: Meet the new Modular CZ Duty Series]'', Guns.com, 10/06/2026 (lennet d'an 03/11/2026)</ref>. Kinniget e oant e pevar adstumm da gentañ<ref>{{En}} ''[https://www.czfirearms.com/products/pistols/cz-duty-series?tab=0 CZ Duty series]'', war lec'hienn an embregerezh (lennet d'an 03/11/2026)</ref> : * C : ''Compact'', gant kargerioù 15 tenn (pe 17 tenn gant ur c'harger astennet) ; * C MS : heñvel ouzh ar C, gant ur surded dre zorn ouzhpenn war gostez an arm ; * F : ''Full'', gant kargerioù 17 tenn (pe 19 tenn gant ur c'harger astennet) ; * F MS : heñvel ouzh an F, gant ur surded dre zorn ouzhpenn war gostez an arm. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Patrom:ArmouCZUB}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù Tchekia]] 0cxgf4mhrb86o9gh6d7k10y2g23384u 0 181546 2203558 2026-11-03T10:28:16Z Ar choler 52661 Pajenn krouet gant : "[[File:Gimpy-r CAPTCHA.jpg|upright=1.35|thumb|Un doare CAPTCHA kozh : evit touellañ ar robotoù, distummet eo bet ar steudad lizherennoù "smwm" lakaet war un drekleur splann he liv ha dinaouet war-du ar gwenn.]] '''CAPTCHA''' zo un prouad en doare goulenn-respont evit gwareziñ [[ketal arveriad|etrefasoù implijer]] lec'hiennoù web en ur ziarbenn tagadennoù gant robotoù ha spamoù dre dermeniñ hag un den pe ur robot zo o klask tizhout al lec'hienn, rak un den he..." 2203558 wikitext text/x-wiki [[File:Gimpy-r CAPTCHA.jpg|upright=1.35|thumb|Un doare CAPTCHA kozh : evit touellañ ar robotoù, distummet eo bet ar steudad lizherennoù "smwm" lakaet war un drekleur splann he liv ha dinaouet war-du ar gwenn.]] '''CAPTCHA''' zo un prouad en doare goulenn-respont evit gwareziñ [[ketal arveriad|etrefasoù implijer]] lec'hiennoù web en ur ziarbenn tagadennoù gant robotoù ha spamoù dre dermeniñ hag un den pe ur robot zo o klask tizhout al lec'hienn, rak un den hepken a c'hall kavout ar respontoù mat<ref>{{en}} {{Cite web|title=The reCAPTCHA Project – Carnegie Mellon University CyLab |url=https://web.archive.org/web/20171027203659/https://www.cylab.cmu.edu/partners/success-stories/recaptcha.html |accessdate=03/11/2026}}</ref>. Ur [[gwreskanv]] eo ''CAPTCHA'' : ''Completely Automated Public Turing test to tell Computers and Humans Apart'' ("Prouad [[Alan Turing|Turing]] emgefreekaet-holl evit diforc'hiñ [[urzhiataer]]ioù diouzh tud")<ref>{{en}} {{cite web|url=https://support.google.com/a/answer/1217728 |title=What is CAPTCHA? – Google|accessdate=03/11/2026}}</ref>, bet goveliet [[2003]] gant Luis von Ahn, Manuel Blum, Nicholas J. Hopper ha John Langford<ref name="AC">{{en}} ''CAPTCHA : Using Hard AI Problemsfor Security''. In : Biham, Eli. ''Advances in Cryptology – EUROCRYPT 2003''. New York : Springer, 2008, [https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/3-540-39200-9_18.pdf pp. 294-311] {{ISBN|978-3-540-14039-9}}</ref>.<br> Un doare CAPTCHA a oa bet ijinet c'hoazh e [[1997]] gant daou strollad a oa o labourat hep anavout an eil egile ; ret e oa d'an den kompren en ur steudad lizherennoù pe sifroù a oa distummet. ==Pal== [[File:Bad captcha.png|thumb|Ne c'hall ket ur robot kavout an diskoulm ("trefle"), ha lod tud ne c'hallont ket ivez.]] Stourm ouzh robotoù eo pal CAPTCHA : mirout outo a implijout servijoù a zo bet savet evit tud, a verzañ lec'hiennoù web, a gorvoiñ en un doare direzh ar roadennoù a vez dastumet, a ziskwel titouroù diwir, hag a zastum roadennoù hep aotre ebet ; efedus eo CAPTCHA e kalz lec'hiennoù web<ref>{{en}} Stec, Albert. {{Cite web|title=What is CAPTCHA and How Does It Work? – Baeldung|url=https://www.baeldung.com/cs/captcha-intro |access-date=}}</ref>.<br> Lod CAPTCHA nevez a zielfenn emzalc'h an implijerien war an Internet evit prouiñ ez eus tud anezho<ref name="CF">{{en}} {{Cite web|title=How CAPTCHAs work – Cloudflare|url=https://www.cloudflare.com/learning/bots/how-captchas-work/ |accessdate=03/11/2026}}</ref> ; en degouezh-se ne zeu CAPTCHA war wel nemet pa hañval emzalc'h an implijer(ez) bout hini ur robot : [[chomlec'h IP]] divoas, un niver bras a bajennoù goulennet, klikadennoù re brim. ==Istor== Abaoe ar [[bloavezhioù 1980]] ha [[bloavezhioù 1990|1990]] ez eus bet tud mennet da skrivañ testennoù na c'hallont ket bout lennet gant un urzhiataer. Preizherien (''hackers'') a gase skridoù a-zivout dodennoù skoemp e oa ar braz anezho en deroù, pa soñje dezho e veze evezhiet ar c'hemennadoù dre c'herioù-alc'hwez ; evit treiñ diwar siloù an evezhierezh-se e vezent boas da erlec'hiañ steudadoù arouezennoù ouzh lizherenn lod gerioù, da skouer ''WIKIPEDIA'' a c'hellfe bout skrivet «&nbsp;\^/||<nowiki><</nowiki>||"£|)|/\&nbsp;» a-douez doareoù all, ha dic'houest e oa ar siloù da zinoiñ an holl c'herioù-se. Diwezhatoc'h e voe brudet an doare-se dindan an anv ''leetspeak'', "prezeg ar vegenn", ha ''1££t Speak''<ref>{{en}} {{Cite web|title=An Explanation of l33t Speak – BBC, 06/09/2011|url=https://web.archive.org/web/20110906114613/http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A787917 |accessdate=03/11/2026}}</ref>. Adalek ar bloaz [[2000]] e voe implijet CAPTCHA e lec'hiennoù web. Unan eus an doareoù kentañ e voe ar prouad Gausebeck–Levchin : ur steudad lizherennoù ha sifroù distummet a ranked lenn hag adskrivañ en ur vaezienn ; aes e oa d'un den ober pa oa diaes-bras da urzhiataerioù ar mare. Unan eus an embregerezhioù kentañ oc'h implijout ar prouad-se e voe al lusker enklask AltaVista ([[1995]]-[[2013]], ar bloaz ma voe prenet gant [[Yahoo!]])<ref>{{en}} Soto, Micah. {{Cite web|url=https://tipsmake.com/the-origin-of-captcha-and-recaptcha |title=The origin of CAPTCHA and reCAPTCHA – TipsMake|accessdate=03/11/2026}}</ref> ha [[PayPal]] (bet diazet e 2000)<ref>{{en}} Stringham, Edward P. ''Private Governance: creating order in economic and social life''. Oxford : Oxford University Press, 2015, p. 105 {{ISBN|978-0-19-936516-6}}</ref>. [[File:Typical Tor Browser notification of a canvas read attempt.png|thumb|Ur c'houzavadenn digant ar merseer Tor a-zivout ul lec'hienn a zo o klask lenn ur ''reCAPTCHA''.]] Un deveradur eus CAPTCHA, anvet ''reCAPTCHA'' ("adCAPTCHA"), a voe prenet gant [[Google]] e [[2009]]<ref>{{en}} {{Cite web|title=Teaching computers to read: Google acquires reCAPTCHA – Google Official Blog|url=https://googleblog.blogspot.com/2009/09/teaching-computers-to-read-google.html |accessdate=03/11/2026}}</ref>. Disheñvel diouzh CAPTCHA kozh, ma veze ret adskrivan gerioù pe anavout skeudennoù, eo ''reCAPTCHA'' : bremañ e tastum roadennoù a-zivout emzalc'h an implijer(ez), da skouer dre an deknologiezh anvet ''canvas fingerprinting'' ("moullañ louc'hoù ar bizied war lien"). An deknologiezh-se a gorvo ar merk [[HTML|HTML5]] <code><nowiki><canvas></nowiki></code> evit tresañ ur skeudenn guzh er furmad bitmap (.bmp) a zeskriv emzalc'h an implijer(ez) ; drezi e c'heller termeniñ hag ur robot pe un den zo o klask tizhout al lec'hienn web, ha mard eus entremar e kinniger ar skeudenn evel CAPTCHA. Ar skeudenn-se a c'hall bout gwerzhet da embregerezhioù evit kinnig bruderezh personelaet buket war an den-mañ-den<ref>Sivakorn, Suphannee & al. ''I am Robot: (Deep) Learning to Break Semantic Image CAPTCHAs''. In : ''2016 IEEE European Symposium on Security and Privacy (EuroS&P)''. New York : [[IEEE]], 2016, pp. 388–403 {{ISBN|978-1-5090-1751-5}}</ref>.<br> E [[2026]], Google a embannas kentelioù nevez eus ''reCAPTCHA'' a c'houlenn ma vefe implijet ur c'hod QR (''QR-code'', "kod Respont Prim") e [[poellgomz]]er an implijer(ez), ha ret eo e vefe Google Play en ardivinkoù a ya en-dro dre [[Android]]. Ne vo ket tu neuze da ziskoulmañ nep CAPTCHA hep Google Play<ref>{{en}} {{Cite web|title=Google's new reCAPTCHA: Potential hurdle for Google-free Android variants – heise online|url=https://www.heise.de/en/news/Google-s-new-reCAPTCHA-Potential-hurdle-for-Google-free-Android-variants-11288619.html |accessdate=03/11/2026}}</ref>. ==Perzhioù== Emgefre eo CAPTCHA, nebeut a oberoù zo rekis evit e zerc'hel e ratre hag e verañ ; solius ha marc'had-mat eo neuze. Teir barregezh zo rekis evit diskoulmañ ur skrid CAPTCHA : bout gouest da anavout lizherennoù daoust pegen distummet int bet, bout gouest da anavout un esaouenn etre div lizherennoù (etre daou c'her eta), ha bout gouest da zielfenniñ ar steudad lizherennoù en un doare hollek (kompren e ster an daou c'her).<br> Pep hini eus ar barregezhioù-se a zae un urzhiataer, ha pa vefent kinniget unan-hag-unan dezhañ ; hogozik dic'houest eo da ziskoulmañ ul luziadell CAPTCHA neuze<ref name="ACM">{{en}} Bursztein, Elie & al. ''Text-based CAPTCHA Strengths and Weaknesses''. In : {{Cite web|title=ACM Computer and Communication Security 2011 |url=https://web.archive.org/web/20151124055747/https://www.elie.net/publication/text-based-captcha-strengths-and-weaknesses |accessdate=03/11/2026}}</ref>. Petra bennak ma 'z eo bet fardet evit abegoù a surentez, CAPTCHA a vez implijet ivez evit amprouiñ teknologiezhioù an [[naouegezh artifisiel|naouegezh kalvezadel]] (NK) : forzh pe brogramm hag a zo gouest da ziskoulmañ forzh pe CAPTCHA a c'hall bout implijet evit diskoulmañ ur gwall gudenn en NK<ref>{{en}} Moy, Gabriel & al. ''Distortion estimation techniques in solving visual CAPTCHAs''. In : ''Computer Society Conference on Computer Vision and Pattern Recognition (CVPR 2004)''. New York : IEEE, 2004, [http://www.cs.duke.edu/courses/cps296.3/spring07/breaking_captchas.pdf pp. 23–28] {{ISBN|978-0-7695-2158-9}}</ref>. Daou splet zo en implij kudennoù an NK evit gwareziñ ar surentez : mar n'eo ket diskoulmet ar gudenn e chom CAPTCHA un doare solius da ziforc'hiñ tud diouzh urzhiataerioù, ha mard eo diskoulmet ez eo diskoulmet kudenn an NK war an dro<ref name="AC" />. ==Bevennoù== [[File:CAPTCHA fa.jpg|thumb|CAPTCHA e [[farsi]]]] Ur gudenn zo bet spisverket gant ar [[World Wide Web Consortium]] (W3C) : ne c'hall ket tud dall pe izel o gweled diskoulmañ CAPTCHA pa vez diazezet war steudadoù arouezennoù da lenn pe war skeudennoù da anavout ; an drouklennerien a vez lakaet diaes ivez<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.w3.org/TR/turingtest/ |title=Inaccessibility of CAPTCHA – W3C|accessdate=03/11/2026}}</ref>. Peogwir ez eo bet savet CAPTCHA evit ma ne c'hellfe ket bout lennet gant ardivinkoù, binvioù da sikour an dud nammet evel ar re a dro skridoù ha skeudennoù da gomzoù pe da [[skritur Braille]] ne c'hallont ket mont en-dro ; dre-se ne c'hall ket un dregantad bihan a dud implijout servijoù web evel PayPal, a-douez kalz re all. Danvez zo aze evit tamall [[droukziforc'h]] da berc'henned al lec'hiennoù web a implij CAPTCHA. Lod luziadelloù CAPTCHA a ginnig un doare goulenn all d'an dud nammet dre o gwel. Digejañ ar gomz zo unan anezho, met ken abred ha [[2011]] ez eo bet prouet e c'heller e derriñ<ref>{{en}} Bursztein, Elie & al. ''The Failure of Noise-Based Non-continuous Audio Captchas''. In : 2011 IEEE Symposium on Security and Privacy. New York : IEEE, 2011, [https://ieeexplore.ieee.org/document/5958019 pp. 19–31] {{ISBN|978-1-4577-0147-4}}</ref> Klasket ez eus bet gwellaat CAPTCHA neuze. An embregerezh Protect Web Form a ginnigas ''Smart CAPTCHA'' ("CAPTCHA speredek"), ma vez kemmesket CAPTCHA gant [[JavaScript]]. Dic'houest eo an darn vuiañ eus an urzhiataerioù da zielfenniñ hag implijout JavaScript, setu e vez leuniet maeziennoù CAPTCHA en ur guzhat koulz ar skeudenn hag ar vaezienn diouzh selloù an dud<ref>{{en}} {{Cite web|title=Smart Captcha – ProtrctWeb Form, 2006|url=https://web.archive.org/web/20161104163541/http://protectwebform.com/smartcaptcha|archive-date=2016-11-04|accessdate=03/11/2026}}</ref>{{,}}<ref>{{en}} {{Cite web|title=Invisible reCAPTCHA – Google|url=https://web.archive.org/web/20200116133416/https://developers.google.com/recaptcha/docs/invisible |accessdate=03/11/2026}}</ref>. Un hentenn all eo MAPTCHA ("M" = ''mathematical''), a ziskouez d'an implijer(ez) ur gevatalenn jedoniel eeun a ranker diskoulmañ. Setu a zo mat pa ne c'heller ket kompren en ur skeudenn, met div gudenn zo : aes a-walc'h e c'hall ur [[meziant]] kavout ar respont mat, ha stanket e chom lod tud a zo droukjederien<ref>{{en}} {{Cite web|title=Inaccessibility of CAPTCHA – W3C|url=https://web.archive.org/web/20221027095016/https://www.w3.org/TR/turingtest/Overview.html |accessdate=03/11/2026}}</ref>. CAPTCHA a c'hall bout ul luziadell a ziskoulmer dre boell pe ur c'hwiz, met gwanderioù zo bet kavet en doare<ref>{{en}} Gao, Song & al. ''Emerging-Image Motion CAPTCHAs: Vulnerabilities of Existing Designs, and Countermeasures''. In : IEEE Transactions on Dependable and Secure Computing, levrenn 16, niv. 6, 2016, [https://nsaxena.engr.tamu.edu/wp-content/uploads/sites/238/2019/12/gmsz-tdsc17-1.pdf pp. 1040–1053].</ref>. ==Treiñ diwar CAPTCHA== Goprañ un den d'e ziskoulmañ zo un doare da dreiñ diwar CAPTCHA ; un doare all eo implijout an deskiñ emgrefre (''machine learning'') evit fardañ un diskoulmer emgefreekaet<ref>{{en}} Jakobsson, Markus. ''The death of the Internet''. Hoboken : Wiley, 2012 {{ISBN|978-1-118-06241-8}}</ref>. Kalz servijoù web a ginnig diskoulmañ CAPTCHA en un doare emgefre<ref>{{en}} Ghosemajumder, Shuman. {{Cite web|title=The Imitation Game: The New Frontline of Security – Info Q, 08/10/2015|url=https://web.archive.org/web/20190323061742/https://www.infoq.com/presentations/ai-security |accessdate=03/11/2026}}</ref>. ===Goprañ tud=== Tremen dreist CAPTCHA a c'heller dre stalioù-labour, kuzh an darn vuiañ anezho, ma vez lakaet tud paour da ziskoulmañ luziadelloù CAPTCHA a-gantadoù dre eurvezh en eskemm ouzh ur gopr izel-izel, war-dro 1 [[dollar]] evit {{formatnum:1000}} CAPTCHA diskoulmet<ref>{{en}} Motoyama, Marti & al. {{Cite web|title=Understanding CAPTCHA-Solving Services in an Economic Context – University of California at San Diego, 2010|url=https://static.usenix.org/event/sec10/tech/full_papers/Motoyama.pdf |accessdate=03/11/2026}}</ref>. Un doare all eo adkas CAPTCHA al lec'hienn taget d'al lec'hienn tager dre ur skript ; tud o weladenniñ lec'hienn an tager a ziskoulm CAPTCHA al lec'hienn taget, hag aesoc'h a-se eo an dagadenn<ref>{{en}} Doctorow, Cory. {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20060209040456/http://www.boingboing.net/2004/01/27/solving_and_creating.html |title=Solving and creating captchas with free porn – Boing Boing, 27/01/2004|accessdate=03/11/2026}}</ref>{{,}}<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20200918050055/http://petmail.lothar.com/design.html#auto35 |title=Hire People To Solve CAPTCHA Challenges – Petmail Design, 21/07/2005|accessdate=03/11/2026}}</ref> E [[2023]], klaskerien a lakaas [[ChatGPT]] da douellañ unan eus implijidi un embregerezh dre lavaret dezhañ ne oa ket ur robot hogen un dall ha goulenn digantañ diskoulmañ ul luziadell CAPTCHA evitañ<ref>{{en}} Hurler, Kevin. {{Cite web|title=Chat-GPT Pretended to Be Blind and Tricked a Human Into Solving a CAPTCHA |url=https://web.archive.org/web/20230411200745/https://gizmodo.com/gpt4-open-ai-chatbot-task-rabbit-chatgpt-1850227471 – Gizmodo, 16/03/2023|accessdate=03/11/2026}}</ref>. ===Tagadennoù dre zeskiñ emgefre=== {| class="infobox" style="font-size:90%;" |- ! <div class="center">Ardivink ''vs'' CAPTCHA</div> ---- |- | <div class="center">Setu amañ ul luziadell ganet dre ar c'hod<br><code><img src="/captcha.php?code=5k3tC40A" /></code><br>[[File:5k3tC40A - CAPTCHA images.png|290px]]</div> |- | Dic'houest eo an ardivink da lenn ar skeudenn, met gouest eo da lenn ar c'hod mammenn hag ar respont : 5k3tC40A. |} E penn-kentañ al luziadelloù CAPTCHA ne oa hentenn voutin ebet evit sevel ha prouadiñ luziadelloù CAPTCHA<ref name="ACM" />. En abeg da gement-se e voe fardet luziadelloù digemm o hirder, alies e veze kinniget an hevelep steudad lizherennoù pe goublad gerioù, ar pezh a aesae labour an urzhiaterioù evit o diskoulmañ. Adalek ''reCAPTCHA'' e voe degaset kemmoù en doare da sevel al luziadelloù : lakaat al lizherennoù an eil re stok ouzh ar re all, o barrenniñ, kemmañ an drekleur, hag all<ref name="WoOT">{{en}} Bursztein, Elie & al. {{Cite web|title=The End is Nigh: Generic Solving of Text-based CAPTCHAs – Usenix Workshop on Offensive Technology, 2014|url=https://elie.net/publication/the-end-is-nigh-generic-solving-of-text-based-captchas.pdf |accessdate=03/11/2026}}</ref>. E miz Here [[2013]], an embregerezh NK Vicarious e [[Kalifornia|California]] a embannas e oa bet savet gantañ un [[algoritm]] a oa gouest da ziskoulmañ 90% eus al luziadelloù CAPTCHA nevesañ<ref>{{en}} Summers, Nick. {{Cite web|title=Vicarious claims its AI software can crack up to 90% of CAPTCHAs offered by Google, Yahoo and PayPal – TNW, 28/10/2013|url=https://thenextweb.com/news/vicarious-claims-ai-software-can-now-crack-90-captchas-google-yahoo-paypal |accessdate=03/11/2026}}</ref> ; tremen 50 disklêriadenn damheñvel a oa bet graet abaoe [[2003]]<ref>{{en}} Hof, Robert. {{Cite web|title=AI Startup Vicarious Claims Milestone In Quest To Build A Brain: Cracking CAPTCHA – Forbes, 28/10/2013|url=https://web.archive.org/web/20180915002819/https://www.forbes.com/sites/roberthof/2013/10/28/ai-startup-vicarious-claims-milestone-in-quest-to-build-a-brain-craking-captcha/ |accessdate=03/11/2026}}</ref>. E miz Here 2018 da geñver emvod CCS '18 (''Computer and Communication Security 2018'') an ''Association dor Computing Machinery'' (ACM) e [[Toronto]], ur skipailh ijinourien [[sina]]at a ginnigas un tager diazezet war an ''deep learning'' ("deskoni zon", da lavaret eo e tesk an ardivink hep bout maget gant den) hag a oa gouest da ziskoulmañ 11 CAPTCHA a-douez ar re a gaver an aliesañ war ar 50 lec'hienn web a vez gweladennet an aliesañ ; ur 500 CAPTCHA bennak zo a-walc'h evit gourdoniñ hevelep diskoulmer<ref>Ye, Guixin & al. {{Cite web|title=Yet Another Text Captcha Solver: A Generative Adversarial Network Based Approach – ACM, 15-19/10/2018|url=https://eprints.lancs.ac.uk/id/eprint/126984/1/ccs18.pdf |accessdate=03/11/2026}}</ref>. ===Eilkevraterezh=== Niverus eo an embregerezhioù evel ''2Captcha'' ha ''DeathByCaptcha'' hag a ginnig diskoulmañ luziadelloù CAPTCHA gant tud pe ardivinkoù, evit ur priz ken izel ha 0,50 dollar evit {{formatnum:1000}} CAPTCHA diskoulmet<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20181215172409/http://www.prowebscraper.com/blog/top-10-captcha-solving-services-compared/ | title=Top 10 Captcha Solving Services Compared – Prowebscraper|accessdate =}}</ref>. Dre ar servijoù-se e c'heller kaout etrefasoù programmiñ arloadoù (''Application Programming Interfaces'', API) ha dafar all evit ensoc'hañ programmoù da ziskoulmañ luziadelloù CAPTCHA er binvioù end-eeun e vez stourmet outo gant CAPTCHA<ref>{{en}} {{Cite web|title=How Cybercriminals Bypass CAPTCHA – F5, 12/07/2017|url=https://web.archive.org/web/20221027095027/https://www.f5.com/company/blog/how-cybercriminals-bypass-captcha |accessdate=03/11/2026}}</ref>. == CAPTCHA all == [[File:12306验证码模拟.jpg|thumb|Amañ ez eo ret klikañ war ar skeudennoù ma teu logo Wikipedia war wel.]] {{Commonscat|Captcha}} Lod luziadelloù CAPTCHA a ginnig skeudennoù e-lec'h lizherennoù ha gerioù ; ret eo d'an implijer(ez) anavout ar pezh a zo diskouezet e pep skeudenn (loened, plant, traezoù, tud). Diaesoc'h e vez d'an urzhiataerioù diskoulmañ hevelep luziadelloù. Da geñver 7{{vet}} Kuzuliadeg Etrebroadel a-zivout Surentez an Ditouriñ (''7th International Information Security Conference'', ISC'04) e Palo Alto e [[2004]], an ijinourez Monica Chew a ginnigas teir c'hentel CAPTCHA dre skeudennoù : kavout ar ger a zo boutin d'ar skeudennoù ; diforc'hiñ etre div dodenn ; kavout ur skeudenn na glot ket gant ar re all. An doare diwezhañ-mañ zo diaes-tre d'an urzhiataerioù padal e c'hall an holl dud e ziskoulmañ<ref>{{en}} Chew, Monica & Tygar, J. D. {{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20130510022240/http://www.cs.berkeley.edu/~tygar/papers/Image_Recognition_CAPTCHAs/imagecaptcha.pdf |title=Image Recognition CAPTCHAs – University of California Berkeley|accessdate=03/11/2026}}</ref>.<br> Pelloc'h c'hoazh ez eas ACM e [[2005]] gant ar raktres "IMAGINATION" (''IMAge Generation for INternet AuthenticaTION''), a ginnig luziadelloù CAPTCHA ma 'z eo ken torgammet ar skeudennoù ma ne c'hall ardinvink ebet o anavout.<ref>{{en}} Datta, Ritendra & al. ''IMAGINATION: A Robust Image-based CAPTCHA Generation System'' – ACM Multimedia Conference, Singapore, miz Du 2005, {{cite web|title=pp. 331-334|url=https://web.archive.org/web/20140408034828/http://infolab.stanford.edu/~wangz/project/imsearch/IMAGINATION/ACM05/datta.pdf |accessdate=03/11/2026}}</ref>. E [[2007]], ur skipailh e [[Microsoft]] a ginnagas un doare CAPTCHA nevez, a anvjont "ASIRRA" (''Animal Species Image Recognition for Restricting Access'') ma 'z eo ret diforc'hiñ etre [[kazh|kizhier]] ha [[ki|kon]] e 12 skeudenn ; amprouennoù o deus dikouezet e c'hall 99,6% eus an dud diskoulmañ al luziadell e berroc'h amzer eget 30 eilenn padal ez eus 1 chañs diwar {{formatnum:54000}} ma vefe diluziet gant un urzhiataer<ref>{{en}} Elson, Jeremy & al. {{Cite web|url=https://www.microsoft.com/en-us/research/wp-content/uploads/2007/10/CCS2007.pdf |title=Asirra: A CAPTCHA that Exploits Interest-Aligned Manual Image Categorization – Microsoft Research, 2007|accessdate=03/11/2026}}</ref>. Er bloaz 2014 e voe klozet ar servij ASIRRA gant Microsoft<ref>{{en}} {{Cite web|https://web.archive.org/web/20150207180225/https://research.microsoft.com/en-us/projects/asirra/default.aspx|title=After 8 years of operation, Asirra is shutting down effective October 1, 2014. Thank you to all of our users! – Microsoft Research|url=https://research.microsoft.com/en-us/projects/asirra/default.aspx |accessdate=03/11/2026}}</ref>. ==CAPTCHA faos== Luziadelloù CAPTCHA faos a vez implijet evit kas drougiantoù ("meziantoù drouk", ''malware'', ''malicious software'') d'an dud dre an Internet.<br> Kibertorfedourien a vroud implijerien da ziskoulmañ hevelep luziadelloù faos-se, ar pezh a enkarg hag a stailh drougiantoù evel meziantoù spier (''spyware''), kement-se evit laerezh gerioù-tremen, roadennoù a-fet dougoù-moneiz niverel, ha titouroù personel all<ref>{{en}} Pippig, Laura. {{cite web|title=Watch out! Don't fall victim to these fake CAPTCHA scams on the web – PCWorld, 02/04/2025|url=https://www.pcworld.com/article/2656010/watch-out-dont-fall-victim-to-these-fake-captcha-scams-on-the-web.html |accessdate=03/11/2026}}</ref>{{,}}<ref>{{en}} {{Cite web|title=Beyond CAPTCHAs: How Scammers Trick You Into Running Code – Duke Information Security|url=https://security.duke.edu/beyond-captchas-how-scammers-trick-you-running-code/ |accessdate=03/11/2026}}</ref>{{,}}<ref>{{en}} Long, Emily. {{Cite web|title=Watch Out for Fake CAPTCHAs That Spread Malware – Lifehacker, 17/06/2025|url=https://lifehacker.com/tech/captcha-malware-warning |accessdate=03/11/2026}}</ref> == Notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kenrouedad]] [[Rummad:Urzhiataerezh]] hnw168kuoey4yxkxxc8f5rdvdt12qcm 0 181547 2203561 2026-11-03T11:21:16Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} '''Nguyễn Ngọc Lễ''' ([[1918]]–[[1972]]) a oa un ofiser e [[Arme Republik Su Vietnam]]. Bez e oa bet ivez penn ar polis er vro er blaovezhioù 1950. Lễ en doa roet un harp kreñv evit lazhadenn ar prezidant [[Ngô Đình Diệm]] gant e vreur yaouankañ ha kuzulier [[Ngo Dinh Nhu|Ngô Đình Nhu]] goude ma vijent bet harzet e fin an [[Taol-stad e Suvietnam e 1963|taol-stad]]. Memes ma ne oa ket savet a-du gant e savboent an darn eus an ofiserien..." 2203561 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Nguyễn Ngọc Lễ''' ([[1918]]–[[1972]]) a oa un ofiser e [[Arme Republik Su Vietnam]]. Bez e oa bet ivez penn ar polis er vro er blaovezhioù 1950. Lễ en doa roet un harp kreñv evit lazhadenn ar prezidant [[Ngô Đình Diệm]] gant e vreur yaouankañ ha kuzulier [[Ngo Dinh Nhu|Ngô Đình Nhu]] goude ma vijent bet harzet e fin an [[Taol-stad e Suvietnam e 1963|taol-stad]]. Memes ma ne oa ket savet a-du gant e savboent an darn eus an ofiserien uhel, e voe lazhet ar vreudeur memestra. War e seblant e oa bet urzhiet al lazhadenn gant ar jeneral [[Duong Van Minh|Dương Văn Minh]] hep gortoz ur c'henemglev.<ref>*{{cite book| title=A Death in November| authorlink=Ellen Hammer |first=Ellen J.|last=Hammer| year=1987 |publisher=[[E. P. Dutton]]|isbn=0-525-24210-4|location=New York City, New York |page=297}}</ref><ref>{{cite book| first=Howard |last=Jones| year=2003| title= Death of a Generation| publisher=[[Oxford University Press]]| isbn=0-19-505286-2|location=New York City, New York |pages=416&ndash;417}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Nguyen, Ngoc Le}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1918]] [[Rummad:Marvioù 1972]] [[Rummad:Arme Republik Vietnam generals]] e7bam1qllrz435zclonnk04f4wnys82