Wikimammenn brwikisource https://br.wikisource.org/wiki/Wikimammenn:Degemer MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikimammenn Kaozeadenn Wikimammenn Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad Meneger Kaozeadenn meneger Pajenn Kaozeadenn pajenn Oberour Kaozeadenn oberour TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 102 67232 210708 210646 2026-11-04T19:04:21Z Aveldro 601 /* Hep testenn */ 210708 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> '''<big>GWALARN</big>''' {{Kreizañ|Kelc’hgelaouenn lennegel miziek}} {{Kreizañ|krouet e 1925}} {{Kreizañ|Rener: Roparz Hemon}} ''Koumanantou :'' 30 lur ar bloaz (broiou estren : 35 lur). ''Chomlec’hiou :'' pep koumananter a gemm e chomlec’h e-doug e vloavez-koumanant a dle kas pevar real evit ar mizou. ''Dournskridou :'' an dournskridou a dle beza skrivet gant an dournskriverez pe skrivet spis-meurbet, war eun tu hepken eus ar follenn, gant kalz a lec’h etre al linennou. An dournskridou ne vezont ket kaset en-dro d’an oberourien. ''Kasadennou :'' pep tra, lizer, pakad pe arc’hant, - a dle beza kaset d’ar renerez pe d’ar mererez hep ano den ebet, ha d’ar chomlec’h-mañ hepken : {{Kreizañ|'''GWALARN Boîte Postale 75 BREST''' (C.C. 96-38, Rennes)}} {{Dehou|'''<big>PRIZ 8 LUR</big>'''}}<noinclude><references/></noinclude> lacbkbj8elq3ce2s5i2q394j3d2pxb6 102 67233 210707 210645 2026-11-04T19:02:51Z Aveldro 601 /* Hep testenn */ 210707 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> {{Kreizañ|EMBANNADURIOU GWALARN}} {{Kreizañ|1930}} Meven Mordiern. — ISTOR AR BED, levrenn II. — 10 lur. MARVAILHOU AR VRETONED. — Diviet. ENKLASK DIWAR-BENN STAD AR BREZONEG E 1928. — 4 lur. GERIADURIG ESPERANTEK-BREZONEK. — 4 lur. Roparz Hemon. — EUN DRO E KEMBRE (Gwalarn 24). — 2 lur 50. {{Kreizañ|1931}} Abeozen. — PEVAR MARVAILH (Gwalarn 28). — 3 lur. Roparz Hemon. — EUR BREIZAD OC’H ADKAVOUT BREIZ. — 15 lur. OWEN HA LUNET (Gwalarn 30). — 3 lur. DIARMUID HA GRAINNE (Gwalarn 32). — 5 lur. Tanguy Malemanche. — AR BAGANIZ (Gwalarn 34-35). — 10 lur. Sei Chonagon. — NOTENNOU AR GOUBENNER. — 3 lur. Roparz Hemon. — LINA. AN TAN E TI KERNASPREDEN (peziou-c’hoari). — 4 lur. {{Kreizañ|1932}} Meaven. — IWERZON DISHUAL. SKOL S. ENDA. — 4 lur. X. de Langlais. ― KANOU EN NOZ. ― 10 lur. D. K. Kongar. ― AR WAZIG. ― 3 lur. Y. Drezen. ― AN DOUR EN-DRO D’AN INIZI. ― 4 lur. Meavenn. ― PA C’HOUEZ AVEL WALARN. ― 5 lur. Moulerez, 4, str. ar C’hastell, Brest. ''Ar Merour'': {{sc|Y. Drezen}}.<noinclude><references/></noinclude> k9837k9cfyybjildxae764b95mcu6bg 102 67263 210678 210552 2026-11-04T18:09:46Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||33}}</noinclude>derou an istorvez, e-touez al labourerien-douar vihan n’o doa ket a loened <ref>F. Hartmann, ''L’Agriculture dans l’ancienne Égypte'', 1923, p. 100.</ref>. Ejened a voe yeoet outañ diwezatoc’h. An eler dirod, ma weler ar skeudenn anezo en engravaduriou war roc’h eus oadvez an arem, e Scandinavia hag e Liguria, a zo stlejet gant pep a yeoad oc’hen&nbsp;<ref>K. Schumacher, p. 11, sk. 6 (Skandinavia) ; Montelius-Reinach, p. 101, sk. 134 (Skand.) ; Déchelette, II, ''Bronze'', p. 16, sk. 1 (Liguria).</ref>. Da vedi an edou, e rae Europiz gant ar falz prenn klaouet an dremm anezi a vein-tan dentek <ref>Déchelette, II, p. 266, sk. 95 ; A. Vayson, ''Faucille préhistorique de Solferino'', war ''Anthr.'' 1919.</ref>. Boaziet e veze ivez ar benveg-se gant Ejiptiz ha Mezopotamiz e-kerz nevez-varevez ar maen hag e derou-kenta an istorvez&nbsp;<ref>Gwelout De Morgan, ''Humanité préhistorique'', p. 182, sk. 91. </ref>. Gwirheñvel eo e veze a-benn neuze gant Europiz ar c’hiz a gaver diwezatoc’h, en Hen-amzer, gant pobladou en o zouez, da dirouc’ha en eur vedi nemet an tañvouezennou. Diwriziennet e veze ar soul da c’houde. Talvoudegez ar c’hiz-se e oa mirout en o fez ar soulennou pe da voued d’ar chatal pe da zanvez-toi d’an tiez&nbsp;<ref>Gant Hen-Ejiptiz ivez e veze heuliet ar c’hiz-se. Lenn F. Hartmann, p. 126. Gwelout ivez, war an ''Histoire générale des Peuples'' (mouladur Larousse), I, 1926, ar genta taolenn-skeudenn livet, anezi eun adskeudenn eus eul livadur-bez ejiptat eus an Impalaerded-Nevez, taolennet warnañ ar medi.</ref>. Ne c’houzomp dare penaos e veze kaset en-dro an dourna. Moarvat e veze dishiliet ar greun gant treid ar chatal evel en Ejipt &nbsp;F. Hartmann, pp. 134-9., pe war-bouez ar goadenn veinet boaziet en Hen-amzer en Italia&nbsp;<ref>''Tribulum'' a veze graet anezi gant ar Romaned. Anavezet e oa e broiou all, e Palestina da skouer.</ref> ha bremañ c’hoaz gant ar Gabiled. An edennou a veze debret gant Europiz pe en o fez, goude o suilha, pe valet, lakaet da vleud. Gant ar bleud-se, e raent yod hag ivez eun doare bara tuzum a zo bet kavet torzennou anezañ e fank ar c’hêriadennou-war-zour. Da vala an edennou, e veze graet gant eur vreo eus an distera doare, anezi daou vaen, eur maen-diazez ledan ha plaen, hag eur maen-mala kalz bihanoc’h a<noinclude><references/></noinclude> ejstmcklzzfn78bo5272z87c3xouh05 102 67264 210679 210553 2026-11-04T18:11:24Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|34||}}</noinclude>veze lakaet da ruilha pe da rikla warnañ war-bouez an daouarn <ref>J. de Morgan, p. 181, sk. 90 ; Déchelette, I, p. 345, skeudennou 127, 128.</ref>. War ar merc’hed e oa al labour-mala. Er beredou bras eus nevez-varevez ar maen kavet en-dro da gêr Worms (Alamagn), ar beziou-merc’hed a oa enno pep a vreo ar seurt-se. Eur skleur nevez a zo bet taolet ouspenn war magadur devez-oadvezidi ar maen ha war ar gouennou-plant gounezet pe anavezet ganto dre eur gavadenn graet e keo an Adaoust (Okitania), bet annezet e-pad nevez-varevez ar maen, hag oadvez ar c’houevr. Podou, darbodou hag eskern dizoloet eno a oa outo dilerc’hiadou meuzieu hag aozaduriou all a zo bet dizelfennet gant strilhourien ha studiet piz dre al lunedenn-greski. Ar studi-se he deus diskuliet roudou diwar kig, greun, frouez, yod heiz bha kerc’h. Roudou diwar lin, kouarc’h ha pastez a zo bet kavet ivez&nbsp;<ref>J. Cotte ha C. Cotte, ''La Caverne de l’Adaoust: analyses de résidus organiques de l’époque néolithique'', war ''Bull. et Mém. de la Soc. d’Anthr. de Paris'', 1917 ; ''Anthr.'' 1921, pp. 545-6.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> lzx67hjj4z1a5ne2tumw5o4hmxitckd 210697 210679 2026-11-04T18:44:28Z Aveldro 601 210697 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|34||}}</noinclude>veze lakaet da ruilha pe da rikla warnañ war-bouez an daouarn <ref>J. de Morgan, p. 181, sk. 90 ; Déchelette, I, p. 345, skeudennou 127, 128.</ref>. War ar merc’hed e oa al labour-mala. Er beredou bras eus nevez-varevez ar maen kavet en-dro da gêr Worms (Alamagn), ar beziou-merc’hed a oa enno pep a vreo ar seurt-se. Eur skleur nevez a zo bet taolet ouspenn war magadur devez-oadvezidi ar maen ha war ar gouennou-plant gounezet pe anavezet ganto dre eur gavadenn graet e keo an Adaoust (Okitania), bet annezet e-pad nevez-varevez ar maen, hag oadvez ar c’houevr. Podou, darbodou hag eskern dizoloet eno a oa outo dilerc’hiadou meuzieu hag aozaduriou all a zo bet dizelfennet gant strilhourien ha studiet piz dre al lunedenn-greski. Ar studi-se he deus diskuliet roudou diwar kig, greun, frouez, yod heiz bha kerc’h. Roudou diwar lin, kouarc’h ha pastez a zo bet kavet ivez&nbsp;<ref>J. Cotte ha C. Cotte, ''La Caverne de l’Adaoust : analyses de résidus organiques de l’époque néolithique'', war ''Bull. et Mém. de la Soc. d’Anthr. de Paris'', 1917 ; ''Anthr.'' 1921, pp. 545-6.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> hw3t86mz9yw54fctkhz21kp5ntsf2ww 102 67265 210680 210554 2026-11-04T18:14:06Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> {{DilinennadNegativel|'''''Ar gwea hag ar gwiskamant.'''''}} Gant-se e oa anavezet ar c’houarc’h e dibenn nevez-varevez ar maen. E lec’hid ar c’hêriadennou-war-zour, ez eus bet kavet, a-hend-all, eun niver a draou o spisaat boazadur al lin hag ar gwea : lin tilhet, lin a neudennou hag a yarennou, kordenou ha gwiadou lin, darn eus ar re-mañ brouderez warno o testenia eur vras a ampartiz dourn. Ouspenn gwiadou-lin, e rae devez-oadvezidi ar maen gant gwiadou-gloan ha gant danvez-dilhad diwar rusk-gwez. N’eo ket da lavarout evit-se e oa bet paouezet a-grenn d’ober gant krec’hin da zanvez-dilhad, peogwir e voe kendalc’het ganto betek derou an istorvez, e-touez poblou hanternoz Europa dreist-holl <ref>Da skouer, ar mantilli kroc’hen blevek gant ar Gelted hag ar C’hermaned. Gwelout K. Schumacher, ''Verzeichnis der Abgüsse und wichtigeren Photographien mit Gallier-Darstellungen (Kataloge des rœm.-germanischen Central-Museums'', Niverenn 3), Mainz, 1911, p. 55, luchskeudenn 41 ; ''Verzeichnis der Abgüsse und wichtigeren Photographien mit Germanen-Darstellungen (Kataloge Niverenn 1)'', trede mouladur, Mainz, 1912, p. 82, luc’hskeudenn 10.</ref>. Er C’hreisteiz, ar gwiskamant krec’hin blevek douget gant hiniennou eus an dud, paotred ha merc’hed, skeudennet war geler livet Haghia-Triada, en enez Kret (oadvez an arem), a zo, hep mar ebet, eun herez diwar nevez-varevez ar maen&nbsp;<ref>R. Dussaud, ''Civilisations préhelléniques'', taolenn-skeudenn livet D, p. 400, ha danevell, pp. 403-4, 406.</ref>. Eus furm ar gwiskamant, ne c’houzomp netra. Ret eo gortoz oadvez an arem a-benn kavout e beziou ’zo eus Hanternoz Europa, dilhad en o fez, bet miret betek ennomp gant kivij an archedou dero boaziet neuze da sebelia ar re varo.<noinclude><references/></noinclude> hb2cl4e9vnk9dxbx4k5dsjo3bihyla8 102 67266 210681 210555 2026-11-04T18:15:42Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> {{DilinennadNegativel|'''''An emlivadur-korf hag an tatoua'''''}} Dalc’het o deus Europiz devez-varevez ar maen d’an diou c’hiz-se bet heuliet gant o gourdadou e-doug hen-varevez ar maen. Gounezet o deus a-benn-se gweleadou pri ruz ha pri melen a gavent er broiou annezet ganto. Tolzennadou pri ruz a lakaent er beziou hag alies e veze livet e ruz dremm ha korf ar re varo. Estreget an douarou priellek, e raent gant danveziou livus all, evel ar pastez, da skouer. Dremm an « idolou » eus devez-varevez ar maen, ha, dreist-holl, delwennouigou pri kavet e ledenez ar Balkanou, anezo skeudenn tud en noaz, peurc’holoet o c’horf a dresaduriou linennek, a ro d’imp eun alberz eus tatouadurez pe emlivadurez ar c’horf hag an dremm e-touez Europiz e-pad devez-varevez ar maen&nbsp;<ref>Déchelette, I, pp. 565-70, ha skeudenn 213, p. 568.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> mlfbtf9ctdhwkj2vgmyfkh8f94temxz 102 67267 210682 210556 2026-11-04T18:17:28Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> {{DilinennadNegativel|'''''Braoigou ha kinkladuriou-korf'''''}} Bez’ ez oa anezo dreist-holl troiou-gouzoug ha troiou-brec’h graet a baterennou maen, kregin, askourn, goularz, koural, hag all, hag a ispilhennou, anezo dent-lagad moc’h-gouez, kion, bleizi, lern, broc’hed, arzed, mirc’hed, rakdent oc’hen, avanked <ref>A. de Mortillet, ''Emploi des dents de Castor aux temps néolithiques'', war ''Rev. d’Anthr.'' miz Du 1916.</ref>, hag all. Dent-tud ivez a veze lakaet d’ober troiou-gouzoug. Gant skilfou moc’h-gouez strobet ha mein-sklent pe vein-raz stummmet e doare eun hantergelc’h pe eur palevarz-kelc’h, e rae nevez-oadvezidi ar maen gwakoliou ha bruskwiskou evit kinkla ha diwall ivez marteze ar c’herc’henn. An danveziou all bet boaziet evit kinkla ar c’horf, pluennou, lerennou, bouchadou reun, n’o deus ket lezet a roudou er beziou. Ar c’habellou pluñv a zo bet e boaz e Kreisteiz Europa betek oadvez an arem <ref>Gwelout A. J. Reinach, ''Le Disque de Phaistos et les Peuples de the Mer'', 1910, skeudennou 4, 5, 6, 7, 8, 22 (mouladur distag, diwar ''Rev. Archéol.'' 1910, I, pp. 1-65).</ref>. Heñvel a-walc’h e oant ouz ar re a veze gwisket, n’eus ket gwall-bell c’hoaz, gant Indianed Amerika.<noinclude><references/></noinclude> soc9q2pf3oitoh8xxyzzugkdpp3n93n 102 67268 210683 210557 2026-11-04T18:21:51Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210683 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> {{DilinennadNegativel|'''''An ijinou-kaer'''''}} E-kerz devez-varevez ar maen, e tizeskas Europiz an arz skeudenna gwirion al loened dre al liva, an engravi hag ar c’hizella. E Kreisteiz ar Spagn, evit gwir, e voe dalc’het da liva war rec’hell skeudennou-loened (kirvi ha kragvouc’hed peurliesa, <ref>E rannvro Cadiz (''Cueva de las Figuras'', hag all), ez eus livaduriou war roc’h o skeudenna evned : outardezed, gwazi, houidi, flammeged, garaned, elerc’h. H. Breuil, ''Oiseaux peints à l’époque néolithique sur des roches de la province de Cadiz'', war ''Ipek, Jahrbuch für prähistorische und ethnographische Kunst'', I, 1925, pp. 47-50 (skeudennou) ; ''Anthr.'' 1927, p. 180.</ref>), ha dreist-holl, skeudennou-tud. Nemet pellaat muioc’h-mui a ra ar skeudennou-se diouz heñvelidigez an natur hag ar vuhez, hag e troont war al linennekaat betek hen tizout abenn ar diwez. Mesket ez int, a-hend-all, a aroueziou peurlinennek : bandennou igwagennet, gourgammou, kelc’hiou, pikou, heoliou, stered, hag all. Darn eus an aroueziou livet war biliennou ar Mas d’Azil, Okitania, ne dint nemet ar pal pella tizet gant ar furmou-tud linennekaet a weler war rec’hell kreisteiz ar Spagn. An eil re hag ar re all a vije, war a greder, skeudennaduriou eus an anaon gourdadel. Diwezatoc’h, e dibenn devez-varevez ar maen hag e oadvez ar c’houevr, e teuas skeudennou nevez d’en em douezia gant ar re goz : kirri, idolou-doueezed, dremmou-tud, hag all. Ar skeudennou nevez-se a zo heñvel ouz re an taoliou-maen hag ar mein-hir, ouz idolou maen pe {{Tired|as|kourn}}<noinclude><references/></noinclude> lc4g0afbq0d82rl94ekyj7fdmu847w9 102 67269 210684 210559 2026-11-04T18:23:09Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210684 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||39}}</noinclude>{{Tired2|as|kourn}} rannvro Almeria, ouz idolou maen-sklent ar Portugal, ouz kinkladurez ar podou, hag all&nbsp;<ref>H. Obermaier, ''Palaeolithikum und Steinzeitlische Felskunst in Spanien'', war ''Prähistorische Zeitschrift'', 1921-1922, pp. 177-99 ; ''Anthr.'' 1923, pp. 567-8.</ref>. E Galisia hag er Portugal, e kejer ouz engravaduriou war rec’hell dic’hioudor, o tenna, an darn vuia anezo, da zibenn devez-varevez ar maen (oadvez ar c’houevr). Rouez a-walc’h en o zouez ar skeudennou-loened (kirvi peurliesa), stank avat an aroueziou linennek (kelc’hiou kengreizennek, troellennou, hag all), ha, dreist-holl al linennekaduriou diwar furmou-tud. An hini souezusa eus ar re-mañ eo ar pevarc’horneg-reiz karrezennaouek, warnañ eur gouzoug hir hag eur penn kelc’hiek pe groazheñvel&nbsp;<ref>''Anthr.'' 1923, p. 568. </ref>. A c’hoarvezas en Iberia a c’hoarvezas e kement bro all a Europa, en Norvej da skouer. Kavout a reer eno, engravet ha livet war rec’hell, skeudennou-loened (kirvi, kirvi-meur ha kirvi-erc’h peurvuia) o tenna da zerou-kenta devez-varevez ar maen, pe, pa lavarfen gwell, d’an oadveziou-a-dremen etre hen-varevez ha devez-varevez ar maen. Heñvel-meurbet ez int ouz ar skeudennou bet treset gant Magdaleniz, en Okitania hag Iberia, e-pad oadvez ar C’haro-erc’h. En o ment-natur emañ skeudennet al loened ha treset mat darn anezo. Nemet disleberi buan a reas, eno evel en Iberia, arz ar skeudennerez. War vihanaat ez eas ar skeudennou, war linennekaat ar furmou, kement ha ken bihan ma na gejer ken a-benn ar fin nemet gant skeudennou garo meurbet a lavarfed ez int bet treset gant dourn dizampart bugale&nbsp;<ref>Haakon Shetelig, ''Primitive Tider i Norge'', Bergen, 1922 ; ''Anthr.'' 1924, p. 118, ha skeudennou 9, 10, 11, 12, pp. 115-7.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> htn1tzvb8bpdvmz7gw7vp6of3owdxjz 102 67270 210685 210560 2026-11-04T18:24:45Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210685 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|40||}}</noinclude><nowiki/> <br> Er-maez eus eun nebeud direizderiou <ref>Unan eus an direizderiou-se eo ar spoueenn-roued prenn bet kavet e touarc’hegou hen-lenn Wauwil (Helvetia). Engravet emañ warni skeudenn eur pesk (eur garpenn, hañval). Mennad ar skeudenn-ze e oa moarvat rei berz d’ar pesketerez, hervez eur gredenn hag a zo beo bremañ c’hoaz e-touez pesketaerien Gwinea-Nevez, F. Sarasin, ''Note sur une gravure préhistorique provenant des tourbières de l’ancien lac de Wauwil (Lucerne)'', war ''Archives suisses d’Anthr. générale'', levrenn II, niverenn 3, 1917 ; ''Anthr.'' 1921, p. 546.</ref>, e tec’h an arz, e-kerz devez-varevez ar maen, diouz skeudenna ar vuhez. Bez’ en em ziskouez ar blaz d’ar Gened dre ar furmou kaer roet d’ar binviou, pe dre ar c’hinkladuriou eeunlinennek pe groummlinennek a vez treset war ar podou&nbsp;<ref>J. Szombathy, ''Das Versiegen einzelner praehistorischer kunstepochen und die Stellung der palaeolithischen kunst Mitteleuropas'', war ''Mitteil. der Anthr. Gesell. in Wien'', 1915 ; ''Anthr.'' 1921, pp. 128-9 ; H. Kuhn, ''Die Bedeutung der prähistorischen und ethnographischen Kunst für die Kunstgeschichte'', war ''Ipek'', I, 1925, pp. 3-13 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 172-4 ; F. Adama Van Scheltema, ''Zur primitiven Kunst: Stil und Technik in der prähistorischen Ornamentik'', war ''Ipek'', I, 1925, pp. 17-32 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 398-9 ; Ugo Antonielli, ''Primi saggi di arte plastica nell’ Italia preistorica'', war ''Ipek'', I, 1925, pp. 60-74 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 182-3.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> piz5vlwmtyf35y8fe2slkn0l3jn3wp9 102 67271 210686 210561 2026-11-04T18:27:07Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210686 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> {{DilinennadNegativel|'''''An annezlec’hiou : tiez, keriadennou, kreñvlec’hiou'''''}} Stank eo dre Europa a-bez al leuriou-logellou eus devez-varevez ar maen. Kelc’hiek ez int peurvuia, d’ezo etre 1 metrad 50 ha 6 metrad treuz, ha kleuzet a-is da varr an douar <ref>Meur a hini eus al lizeriou-logellou (gouez d’an hendraourien) a zo moarvat fozioù da virout ar boued, pe toullou ma veze taolet enno an dilerc’hiadou-kegin hag ar skarzadur diwar an oaledou.</ref>. Aet da liou an douar enno gant ludu an oaledou ha danveziou peurvevezet diwar buhezeged : eskern, drailhennou-kig ha dilerc’hiadou-kegin all. Mogeriou al logellou-se a oa anezo klouedou, ledet warno en daou du eun teo a wiskad-pri. Kavet ez eus bet tammou eus ar gwiskad-se, enlouc’hadou enno diwar gwial ar c’hlouedou. Soul e oa an doenn, hep mar ebet. E meur a vro (Ile-de-France, e Bro-C’hall, da skouer), e kaver logellou-annez ha logellou-kegin bodet a-zaouou. El logellou-annez, n’eus roudenn ebet a ludu pe a c’hlaou : binviou a gaver enno. El logellou-kegin, ez eus oaledou, eskern, ha nebeut a vinviou pe benveg ebet&nbsp;<ref>Rollain, ''Habitations néolithiques du plateau des Hautes-Bruyères (Villejuif)'', war ''Bulletin de la Soc. d’Anthr. de Paris'', 1899, p. 204.</ref>. Kêriadenn Las Canteras (rannvro Almeria, Bro-Spagn) a oa anezi logellou kelc’hiek pe hirgelc’hiek, 2 vetrad treuz, mogeriet gant peuliou prenn ha klouedou gwisket a bri. Bez’ e oa evit ar pourveziou, e darn anezo, foziou bihan goloennet gant<noinclude><references/></noinclude> dia78k6rk1ws5eh831644yxmktwxs2n 102 67272 210687 210562 2026-11-04T18:29:43Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|42||}}</noinclude>mein plaen. Logellou all o doa talvezet da labouradegou, pe gentoc’h marteze (da sellout ouz bihander al logellou), da sanailhou klenka ar binviou-labour. Eul logell a oa enni dek breo. En unan all, e oa eul labouradeg evit ar binviou en askourn. En eun trede, en em gave eul labouradeg evit oberidigez ar binviou e maen-tan&nbsp;<ref>Federico de Motos, ''La edad neolitica en Velez Blanco'', war ''Comision de Investigaciones paleontologicas y prehistoricas'', Levrig 19, Madrid, 1918 ; ''Anthr.'' 1922, pp. 153-4.</ref>. E lec’hiennou eus kreisteiz an Alamagn (Grossgartach, Wurtemberg), ez eus bet kejet ouz logellou pevarc’hornek ha daou-c’hombod : an eil, uhelaet al leurenn anezañ, a dalveze moarvat da gambr, egile da gegin. Ar mogeriou en tu diabarz anezo, bet gwennet gant raz o gwiskad-pri, a veze livet e ruz pe e melen. Unan eus an tiez-se a oa outañ eul livadur melen gant kebrennou ruz ha gwenn. Eur c’hraou a oa stag ouz tiez ’zo&nbsp;<ref>Doktor A. Schliz, ''Das steinzeitliche Dorf Grossgartach'', Stuttgart, 1901 ; ''Anthr.'' 1901, p. 704 ; Déchelette, I, pp. 359-61.</ref>. Pevarc’hornek e oa ivez logellou ar c’hêriadennou kavet e Thessalia&nbsp;<ref>Bosanquet, ''Prehistoric Villages in Thessaly'', war ''Man'', 1902, p. 106.</ref>. Savet e veze alies kêriadennou devez-varevez ar maen war uhelennou pe e lec’hiou all aes da zifenn. Kreñvaet e vezent ouspenn peurliesa gant mogeriou-tro ha toufleziou. Ar mogeriou a zo anezo pe zouar hepken, pe mein diven ha douar mesk-mesk, hep priz-raz na simant. Kreñvlec’h ar Peu-Richard, departamant ar Charente-Izela, Bro-C’hall, a oa en-dro d’ezañ diou voger-dro ha diou douflez kleuzet er maen-raz. An douflez diavaez a oa d’ezi 7 metrad ledander ha 3 metrad 50 dounder. Eur c’hlasvezenn 10 metrad treuz a oa etrezi hag an eil touflez. War ar c’hlasvezenn-se e oa bet savet ar voger-dro gant an atredadur<noinclude><references/></noinclude> gnbu5mqup186wlj0f1wfn51nke08s93 102 67273 210688 210563 2026-11-04T18:31:12Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||43}}</noinclude>eus an diou douflez. E Kamp Catenoy, departamant an Oise, ar voger-dro a zo d’ezi 8 metrad uhelder ha dirazi ez eus eun douflez ledan-meurbet. Mogeriou-difenn Kamp Chassey, Saône-et-Loire, o deus c’hoaz 14 metrad uhelder. Bras-meurbet eo a-wechou ar gorread-douar kelc’hiet gant an difennou-se. Kamp Catenoy a zo dindanañ 4 hektarad 63 arad douar ; hini Peu-Richard 6 hektarad ; 25 hektarad-douar eo ar gorread kelc’hiet gant moger-dro kêriadenn Cissbury, e kontelez Sussex, Bro-Saoz&nbsp;<ref>Koronal A. Lane Fox, ''Excavations in Cissbury Camp'', war ''Journ. of the Anthr. Institute'', 1876 ; Déchelette, I, p. 370.</ref>. Kalz a gêriadennou eus devez-varevez ar maen, hag a hañval d’imp beza bet dizifenn, a oa moarvat en-dro d’ezo peulgaeou prenn pe girzier dreinek ha n’o deus ket lezet a roudou.<noinclude><references/></noinclude> 2k8uuzbu2hbmfz4kag35ftipv4pqwjb 102 67275 210689 210568 2026-11-04T18:34:27Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> {{DilinennadNegativel|'''''Ar c’hêriadennou-war-zour'''''}} Eun ano hennez ha na zerefe nemet a-boan p’emañ an imbourc’hiou diweza o tenna da spisaat n’oa ket savet peurliesa ar c’hêriadennou-se (da vihana, re nevez-varevez ar maen) a-us da zour al lennou hag ar stêriou, hogen a-us da fank geuniou war o ribl <ref>Lenn eveziadennou Paol Vouga, ''Les stations lacustres du Lac de Neuchâtel'', war ''Anthr.'' 1923, pp. 49-62.</ref>. An tiez, er seurd kêriadennou, a veze gwintet al leurenn anezo war veg peuliou uhel. Pontennou ha treuzellennou prenn o stage ouz ar c’halet. E-leiz a draezou oberiet, bet kouezet a-ziwar leurenn an tiez, pe stlapet a-ratoz-kaer, a zo bet kavet e lec’hid ar c’hêriadennou-war-zour. Mirout mat en deus graet an taouarc’h betek ar breska danvezennou, hag i aet da get en annezlec’hiou all : prenn, lin, torzennou bara, edennou, frouezennou, teil ha fank loened&nbsp;<ref>R. Munro, ''The Lake-Dwellings of Europe'', London, 1890.</ref>. Ar c’hêriadennou-war-zour o tenna da nevez-varevez ar maen a zo stank an dismantrou anezo e broiou Kreiz-Europa dreist-holl : Reter Bro-C’hall, Helvetia, Aostria, Mervent an Alamagn. Ar re a gaver er broiou all a zo nevesoc’h peurliesa, p’emañ an darn vuia anezo eus oadvez an arem, ha, hiniennou zoken, eus oadvez an houarn.<noinclude><references/></noinclude> h9wvvqunw18pxrki4oz58cy0nxkdt51 102 67276 210690 210569 2026-11-04T18:36:48Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||45}}</noinclude>Peuz-disheñvel diouz ar c’hêriadennou-war-zour eo prennegou Iwerzon ha Bro-Skos <ref>''Crannog'' eo ano gouezelek ar prenneg. Deveret eo eus ''crann'' « prenn, gwez ».</ref>. Ar prennegou n’int ket bodadou tiez diazezet war peuliou, hogen fals-enezennou bihan bet savet e-kreiz al lennou dre zegas prenn, douar, mein hag atredou a bep seurt el lec’hiou dizoun anezo, peurliesa el lec’hiou a veze beuzet gant an doureier e-pad ar goañv ha diveuzet e-pad an hañv. War ar bern atredadur-se e veze savet tiez-annez gant eur peulgae tro-wardro. Hiniennou eus prennegou Iwerzon ha Bro-Skos a deu d’eomp marteze eus nevez-varevez ar maen. An darnvuia anezo, avat, a zo bet savet e-doug oadvez ar metalou, ha kalz anezo a oa annezet er Grenn-amzer&nbsp;<ref>P. W. Joyce, ''A Social History of Ancient Ireland'', I, London, 1903, pp. 65-7.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> daqj7ek9yyv48t0fe0tsyap7s1wjt0t 102 67277 210709 210570 2026-11-04T19:22:32Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210709 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> {{DilinennadNegativel|'''''Beziou, beredou ha karneliou. An trepanerez'''''}} Lies doare a oa d’ar giziou-bezia e-pad nevez-varevez ar maen. Kavout a reer tud sebeliet e-kreiz an douar frank, tud beziet e mougeviou-natur, tud beziet e kaviou-bezia, tud douaret e taoliou-maen, tud archedet e kestou-maen. Ar c’horfou a zo bet douaret peurliesa divoulc’h hag en o fez ; dibaot a-walc’h ez eo bet graet gant an devi-korfou. Gourvezet ez int war o hed, war o c’hein pe war o c’hostez, pe azezet, en o c’hoazez, en o c’hluch, pe zaougroummet en o bez pe e-barz jarlou bras (en Iberia nemetken, hag e lec’hiou ’zo eus Italia ha Gevred-Europa). Gwech e vezent digiget kent beza beziet ; gwechou all, muturniet, trouc’het o fenn outo, pe dichafrantet o c’harvan-draon&nbsp;<ref>Bez’ ez eus bet moarvat, e-touez Europiz d’ar c’houlz-se, giziou-bezia all ha n’anavezomp ket dre ma n’o deus ket lezet a rouedou, evel ar bezia war chafodou prenn savet a-us da varr an douar, pe ar bezia e bannadur ar gwez bras. Heuliet e veze c’hoaz en Hen-amzer ar c’hiz diweza-mañ gant Kolchidiz : ar c’horfou maro, paket e bugenou, a veze ereet ganto ouz barrou ar gwez, Apollonios Rhodad, ''Argon.'' II, gw. 200.</ref>. Brasa ha brudeta beredou en douar frank o skei d’an amzer-se eo re Worms (Alamagn). Ar mougeviou-natur o deus talvezet da vougeviou-bezia a zo anezo gwir garneliou, grounnet enno relegou diwar kantadou a dud a-wechou. Paot ez int en Okitania dreist-holl. Stanket e veze alies genou ar mougeviou-se gant eur bern rec’hell pe gant eur voger mein divañson. Ar re vrudeta en<noinclude><references/></noinclude> eg7vxachm49nsfp15ne4a4h64kaw7lp 102 67278 210710 210571 2026-11-04T19:26:41Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210710 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||47}}</noinclude>o zouez eo mougeo Aurignac, Garona-Uhela, ma veze gourvezet enni relegou nevez-oadvezidi ar maen war gweleadou-douar eus hen-varevez ar maen ; mougeo an Den-Maro (Lozera), bet sebeliet enni eun hanter-kantad a dud ; mougeo ar Balmaou-Tomm, enni tri-c’hant relegenn ; mougeo an Ombriv (Ariej), brasa karnel nevez-varevez ar maen marteze <ref>Mougeo an Ombrive a zo anezi daou drepas — eun trepas izela, 400 metrad hed, o kas d’eur sal vras oc’h ober ar voger hella anezi eur roc’hell serz 45 metrad uhelder ; e lein ar roc’hell-se emañ genou an trepas uhela, 900 metrad hed. En trepas-se eo en em gave ar garmel, ''Anthr.'' 1927, pp. 277-8.</ref>, ma oa sebeliet enni relegou diwar meur a gant a dud&nbsp;<ref>An holl relegou-se, a vije bet ken talvoudus ar studi anezo evit anaout gouennou nevez-varevez ar maen, a zo bet distrujet hini-ha-hini gant an douristed o weladenni ar vougeo. Peder durychenn hepken a zo bet miret.</ref>. Ar c’haviou-bezia, da lavarout eo ar mougeviou-ard bet kleuzet a-ratoz-kaer evit sebelia ar re varo, a vez kavet hepken er broiou ma vez gwak ar roc’h hag aes da doulla. An anavezeta anezo eo re draonienn ar Petit-Morin, departamant ar Marne, e Bro-C’hall. Ar c’haviou-se, toullet en eur gwelead kleiz, a vez alies en o raog eur rak-kao a dalveze da rak-kambr. Eun hent-keo a gase d’o genou. Stanket e oa hemañ gant mein-dar. Kempred eo kaviou-bezia ar Petit-Morin gant an taoliou-maen, evel m’hen laka anat o stumm a zegas da goun hini an hentou-korriganed, ha traou all c’hoaz. Relegou diwar daou viliad a dud a zo bet kavet enno&nbsp;<ref>Baron J. de Baye, ''Sur les cavernes sépulcrales dans le département de la Marne'', war ''Congrès internat. d’anthr. et d’archéol. préhist.'' Brussel, 1872, p. 393 ; ''L’Archéol. préhist.'' (kenta mouladur 1879 ; eil mouladur 1889) ; A. de Quatrefages, ''Hommes fossiles et hommes sauvages'', pp. 117-42.</ref>. Pealec’h n’hon eus ket amañ da zisplega kement tra espar a zo bet diskuliet dre studi beziaduriou nevez-varevez ar maen ha da ziskouez ar skleur a deu diouto war giziou ha doare-spered Europiz an amzer-se. Envel a raimp hepken boaz an trepana. Kalz eus ar c’hlopennou kavet e beziou nevez-varevez ar maen a oa bet trepanet, ha, dre o studia piz, ez eus bet gallet diforc’ha enno daou seurt<noinclude><references/></noinclude> d7wkzbankm5xjzmw0gp8il2uqeq4xjv 102 67279 210711 210572 2026-11-04T19:30:23Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210711 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|48||}}</noinclude>trepanadur : 1° an trepanadur graet war an den beo ; 2° an trepanadur graet war an den maro. An trepanadur diweza-mañ a veze graet kentoc’h war an dud a oa bet trepanet ez veo. Ar c’hiz souezjus-se a zo diwar veur a andon, moarvat. Merzet eo bet emañ a-skign bremañ giz an trepana e-touez ar ouezidi hag an hanter-sevenidi er broiou ma vez boaziet stank ar binviou-brezel moustrus : bataraziou ha talmou (Melanezia, Amerika) <ref>D. J. Wœlfel, ''Die Trepanation Studien über Ursprung, Zusammenhänge und kulturelle Zugehœrigkeit der Trepanation. Erste Studie: Die kulturellen Zusammenhänge und der einheitliche Ursprung der Trepanation in Melanesien und Amerika'', war ''Anthropos'', 1925, pp. 1-50 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 214-5. </ref>. Dre an trepana e veux graet ouz an torraduriou-klopenn gant an armou-se. Kefridi an trepanerez a zo ouspenn parea kleñvedou ’zo a-ziabarz evel an droug-penn, an droug-sant ha glizi ar vugale <ref>De Quatrefages, ''op. cit.'' p. 129. E. Gwiard, ''La trépanation crânienne chez les Néolithiques et les Primitifs modernes'', Bourdel, 1929 (''Anthr.'' 1930, pp. 311-13).</ref>, da heul an dreuzkredenn a laka ez int degaset dre zrouk-speredou aet e penn an den. E-touez Europiz nevez-varevez ar maen, e veze miret aketus evel hoalvadou ha traezou enep-hud ar ruilhennou-askourn diwar an trepanadur. An niver bras a drepanaduriou deuet da vat war an dud veo, e-doug nevez-varevez ar maen, a ziskouez anat ampartiz-dourn surjianed an amzer-se. An dra-mañ hen spisa ouspenn : anavezet eo bet, war lies askourn-den eus taoliou-maen Okitania, roudou diwar torraduriou grevus bet astellennet a-zoare ha pareet klok&nbsp;<ref>Déchelette, I, p. 478, notenn 5. Diwar-benn ar c’hleñvedou gant oadvezidi ar maen, lenn Karl M. Fürst, ''När de dœda vittna'', Stockholm, 1920 ; ''Anthr.'' 1923, pp. 605-8 ; Doktor R. Verneau, ''A propos de l’antiquité de la syphilis'', war ''Anthr.'' 1922, pp. 603-5 ; P. Bouvet, ''Les lésions dentaires des Hommes préhistoriques'', 1922 ; ''Anthr.'' 1924, pp. 306-7. L. Michaelis, ''Vergleichende mikroskopische Untersuchungen an rezenten, historischen und fossilen menschlichen Knochen; zugleich ein beige Contribution zur Geschichte der Syphilis'', Jena, 1930 ; L. Pales, ''État actuel de la Paléopathologie contribution à l’étude de la pathologie comparative'', 1930 (''Anthr.'' 1930, pp. 308-11). </ref>.<noinclude><references/></noinclude> 9ab1gdlvgkuclyv60s92orvc57qtnwt 102 67280 210712 210573 2026-11-04T19:34:20Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210712 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> {{DilinennadNegativel|'''''Ar mein-meur : taoliou-maen, mein-hir, kroummlec’hiou'''''}} War-dro dibenn nevez-varevez ar maen hag e-doug oadvez ar c’houevr ha derou-kenta oadvez an arem, e voe savet e meur a vro eus Europa, peurliesa da c’houdori poull-bez ar re varo, savaduriou e mein bras, diven ha fraost, hag a vez graet mein-meur anezo. Lies stumm a zo d’ar savaduriou-se. Ar re benna eo : — 1° ''An taoliou-maen''. Ar savaduriou mein-meur a roer d’ezo an ano-se, en abeg d’o stumm, a zo anezo peurliesa eur maen ledan pe veur a hini dalc’het a-blaen a-zioc’h da c’horre an douar war-bouez mein bras all en o sav. Diforc’ha a reer an ''taoliou-maen krenn'', aet eun nebeud mein bras d’o ober, diouz an ''hentou-korriganed'' a zo anezo eun niver bras a daoliou hag a vein-harp. Douaret eo a-wechou an taoliou-maen e-barz eur grugell. Gwechou all ez int digrugell, a-wel d’an holl war varr an douar. An hentou-korriganed, dreist-holl e rannvro an Ile-de-France, Bro-C’hall, a zo alies endounet dindan gorre an douar, hep na ve netra a-ziavaez o tiskuilha o bezañs <ref>N’hellomp ket displega amañ dre ar munud kement stumm a vez kavet gant an taoliou-maen hag an hentou-korriganed. Da glevout hiroc’h war gement-se, lenn Déchelette, I, pp. 390-429.</ref>. Taoliou-maen ha hentou-korriganed a zo anezo karneliou a dalveze da sebelia izili eur c’herentiad pe eur meuriad.<noinclude><references/></noinclude> lvvvur16mkbuulotgkep59h92xt015w 102 67281 210713 210574 2026-11-04T19:38:20Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210713 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|50||}}</noinclude><nowiki/> <br> 2° ''Ar mein-hir''. « Mein-sounn » ha « peulvaniou » a vez graet anezo ivez. Troiou ’zo, e vezont kavet a-niver bras ha renket a-steudennadou hir hag eeun evel e Karnag, e Bro-Wened. Aliesoc’h e savont o-unan-penn. Lies kefridi a oa d’ezo. Darn a zo postou-arouez, o sevel en amezegiez beziou pe veredou, pe o spisa eul lec’h santel bennak, kreizenn eur vro <ref>Keñveria J. Loth, ''L’omphalos chez les Celtes'', war ''Rev. des Études anciennes'', 1915, pp. 193-206 ; ''Lia Fail ou Pierre de Fal, pierre d’intronisation ou d’épreuve des rois d’Irlande à Tara'', ''id.'' 1917, pp. 35-8.</ref>, tachenn-emvodadeg eur meuriad. Mein-koun eo darn all, bet savet da eñvori darvoudou bras. Re all a zo bet moarvat mein-bonn, o verka an harzou etre diou vro pe vevennou eur santual bennak <ref>Keñveria J. Loth, ''Fanum et Simulacrum dans la Vie la plus ancienne de Saint Samson, minihi breton et nemed irlandais'', war ''Rev. Archéol.'' 1924, II, pp. 49-63.</ref>. Doueou ha skeudennaduriou tud-veur aet da anaon ez eo bet re all c’hoaz. Ar pep brasa eus ar pikolou mein-hir a weler e Breiz-Vihan a zo bet sounnet e dibenn nevez-varevez ar maen hag e derou oadvez ar metalou. O saverien eo an dud end-eeun o deus savet taoliou-maen ar vro. Evit ar mein-hir a gaver e broiou all Europa, darn a zo eus an hevelep oadveziou ha re Vreiz-Vihan. Nevesoc’h eo ar re all. Er Sued hag en Norvej, da skouer, e voe dalc’het da sevel mein-hir betek ar Grenn-amzer. 3° ''Ar c’hroummlec’hiou''. Meur a vaen-hir renket a-gelc’h a ra ar pez a anver « kroummlec’h ». Dre astenn-ster, e roer ivez an ano-se da vein-hir o tresa war an douar furm eur pevarc’hornad. A-wechou ar c’hroummlec’hiou a zo lodenn er steudadegou. Gwechou-all e vezont kavet o-unan-penn. N’eo ket dre-holl en Europa e vez kavet ar mein-meur : taoliou-maen, hentou-korriganed, mein-hir<noinclude><references/></noinclude> azofuh5a271jxewf6va3s95dmu2vqrq 102 67304 210714 210597 2026-11-04T19:44:00Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210714 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||73}}</noinclude>en amzer ar c’hosa kêriadennou-war-zour. Ac’hano en em strewont war Kornog an Alpou, Hanternoz Italia, kevrennou reter ha hanternoz Bro-C’hall betek Belgia e-lec’h ma ’z eo bet kavet o relegou e Furfooz, e ehanlec’hiou eus derou nevez-varevez ar maen (''lato sensu''). War-dro dibenn nevez-varevez ar maen ha derou oadvez an arem, en em astennont a rummadou stank betek Breiz-Izel er C’hornog ha menez Pirene er Mervent. Er grennbenneien-se eus nevez-varevez ar maen emañ penn-orin ar ouenn alpat a vremañ. ''Gouenn hirbennek, hirenebek ha mentet uhel'' ''an hanternoz''. — Diwar ar ouenn-mañ emañ an darn vuia eus ar relegou a zo bet kavet e Skandinavia ha hanternoz an Alamagn e beziou nevez-varevez ar maen. An dud hirbennek, hirenebek ha mentet-bras, anezi ar pep brasa eus poblañs Rusia en hevelep oadvez, a vez sellet evel o tevera eus ar ouenn-se ivez, kerkoulz hag an darnvuia eus an hirbenneien a oa o chom e Silezia, Bohemia ha kreisteiz an Alamagn. E dibenn nevez-varevez ar maen hag e-doug oadvez ar metalou, e teuas hirbenneien eus ar ouenn hanternoziat d’en em fenna war broiou Kornog ha Kreiz Europa. Kavet ez eus klopennou diouto e darn eus taoliou-maen Bro-C’hall.<noinclude><references/></noinclude> tj8hj9l7hmeegkv7mhhjvzh1youd9qt 102 67306 210691 210600 2026-11-04T18:37:44Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> {{Kreizañ|'''{{Ment|Notennou|160}}'''}} (1) Laponia-vremañ. (2) Paol Descamps, ''Comment les conditions de vie des sauvages influencent leur natalité'', war ''Rev. de l’Institut de Sociologie'', 1, 1922, Brussel ; ''Anthr.'' 1923, p. 266. (3) Furchadennou a zo bet graet enno abaoe ar bloaz 1850 gant hendraourien ha ragistorourien an Hanternoz, Forchammer, Steenstrup ha Worsaae da genta. (4) Doktor R. Verneau, ''L’Homme préhistorique'', rakpennad d’an ''Histoire générale des Peuples, de l’Antiquité à nos jours'', embannet gant Larousse, I, 1925, p. II, bann 2. E gwirionez, e oa krog ar c’hoadou dero d’en em astenn ha da gemer lec’h ar c’hoadou pin e meur a gornad eus ar vro a-barz dibenn nevez-varevez ar maen, Oskar Montelius, ''les Temps préhistoriques en Suède et dans les autres pays scandinaves'', troet e galleg diwar ar saozneg gant Salomon Reinach, 1895, pp. 7-8. (5) R. Verneau, ''op. cit.'' (6) J. de Morgan, ''Humanité préhistorique'', pp. 78-85. (7) Déchelette, ''Manuel'', I, pp. 314-21 ; De Morgan, ''op. cit.'' pp. 80-1. (8) F. Sarasin, ''Die steinzeitlischen Stationen des Birtales zwischen Basel und Delsberg'', war ''Nouveaux Mémoires de la Société Helvétique des Sciences Naturelles'', Levrenn LIV, Eñvorenn 2, pp. 77-290 ; ''Anthr.'' 1924, pp. 126-8. (9) Vega del Sella, ''El Asturiense, nueva industria preneolitica'', war ''Comision de investigaciones paleontologicas y prehistoricas'', levrig 32, Madrid, 1923 ; ''Anthr.'' 1923, pp. 406-7 ; Jalnay, ''El Asturiense en Galicia'', war ''Boletin de la Comision de monumentos de Orense'', levrenn VII, niverenn 165, Du-Kerzu 1925 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 178-9. (10) Eus Maglemose, taouarc’heg en enez Seeland, Bro-Danmark. (11) ''Anthr.'' 1927, pp. 403-4. (12) K. F. Johansen, ''Une station du plus ancien âge de la pierre dans la tourbière de Svaedborg'', war ''Mém. de la Soc.<noinclude><references/></noinclude> 29acnqx8hv6um1opbsntq6m2bgykkjy 102 67307 210692 210602 2026-11-04T18:38:02Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210692 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||75}}</noinclude>royale des Antiquaires du Nord'', Rummad nevez, 1918-1919 ; ''Anthr.'' 1922, pp. 301-4 ; C. Broholm, ''Nouvelles trouvailles du plus ancien âge de la pierre'', ''ibid.'', 1926-1927 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 402-5 ; Erik Westerby, ''Stenalderbopladser Ved Klampenborg: Nogle bidrag til studiet af den mesolitiske periode'', Kjoebenhavn, 1927 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 540-3 ; Haakon Shetelig, ''Primitive Tider i Norge'', Bergen, 1922 ; ''Anthr.'' 1924, pp. 109-18 ; ''Préhistoire de la Norvège'', Oslo, 1926 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 400-2. (13) Daniz a ra ''kjokkenmoddinger'' eus an dilerc’hiadou-se en o yez. ''Kjokken'' a dalv « poaza » ha ''moddinger'' (unander ''modding'') « dilerc’hiadou ». ''Skaldynger'' « berniou kregin » (e saozneg ''shellheaps'') a zo eun ano all d’ezo e daneg. Furchet ez int bet abaoe ar bloaz 1840. Ar berniad dilerc’hiadou-kegin en Ertebølle, dindanañ 314 metrad karrez a zouar, en deus daskoret en tu-hont da 86.000 a draezou oberiet hag 20.300 askourn-loen. Da zerou nevez-varevez ar maen e tenn an darnvuia eus dilerc’hiadou-kegin aod Bro-Danmark. Ker koz-se n’eo ket ar re all, p’o deus degaset eskern diwar loened doñv ha binviou d’ezo stumm ijinerez ar saverien taolion-maen. (14) E-maez Bro-Danmark, berniou kregin, o tenna da nevez-varevez ar maen peurliesa, a zo bet kavet war aodou kornok an Europ, adal hanternoz Bro-Chall betek ar Portugal. Bez’ ez eus re all war aodou ar Mor Kreizdouarek. Dre ar bed holl, Afrika, Azia, Amerika hag Okeania, an debrerien-pesked ha kregin o chom war an aodou-mor pe ouz o darempredi o deus lezet seurt berniou enno. Ezomm ebet da lavarout n’eus ket a gempredelez peurvuia etre an holl zilerchiadou-se ha re an Danmark, peogwir e tennont d’an holl amzerveziou, darn anezo zoken (en Amerika hag Okeania, da skouer) o veza diwar-lerc’h predou gouezidi hon amzervez. (15) Eus Campigny, e-kichen Blangy-sur-Bresle, departamant ar Sena-Izela, Bro-Chall. (16) Déchelette, pp. 326-32 ; De Morgan, pp. 83-5. (17) Eus La Fère-en-Tardenois, departamant an Aisne, Bro-C’hall. (18) Keñveria E. Rahir, ''L’habitat tardenoisien des grottes de Remouchamps, Chaleux et Montaigle'' ; ''L’industrie tardenoisienne et son évolution en Belgique'', war ''Bull. de la Soc. d’Anthr. de Bruxelles'', 1921 ; ''Anthr.'' 1922, pp. 548-50. (19) Déchelette, pp. 336, 505-10. Diwar-benn an ijinerezou azilel, asturiel, maglemosel, hag all, tenn eveziadennou an abad Breuil war ''Anthr.'' 1921, pp. 349-54. (20) N’eus nemet en enez Kret ma’z eus bet kavet (dindan dismantrou ar paleziou minoel) roudou diwar nevez-varevez ar maen oc’h ober gweleadou, d’ezo etre 6 hag 8 metrad teoder,<noinclude><references/></noinclude> tuxd2z12js4usa4epcxxyg3u9o8j1y6 102 67308 210693 210603 2026-11-04T18:38:24Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210693 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|76||}}</noinclude>R. Dussaud, ''Les Civilisations préhelléniques'', eil mouladur, 1914, pp. 36-7 ; G. Glotz, ''La Civilisation égéenne'', 1923, pp. 34-6. (21) Déchelette, p. 335. Pemp rannoadvez, hervez an Doktor Th. Ischer, ''Die Chronologie des Neolithikums der Pfahlbauten der Schweiz'', Bern, 1920 ; ''Anthr.'' 1923, pp. 409-10. Keñveria P. Vouga, ''Les stations lacustres du lac de Neuchâtel'', war ''Anthr.'' 1923, pp. 44-62. (22) Keñveria koulskoude P. Vouga, war ''Anthr.'' 1923, p. 50. (23) J. de Morgan, pp. 92-6 ; Déchelette, I, p. 512. (24) Déchelette, pp. 355-8 ; De Morgan, pp. 154-6. (25) ''Nuclei'' (unander ''nucleus'') a vez lavaret eus an tousou maen-tan el levriou gallek a ragistorouriez. Tousou maen-tan Grand-Pressigny a vez graet livradou-amann anezo gant tud ar vro, en abeg d’o liou melen. (26) J. de Saint-Venant, ''Dissémination des produits des ateliers du Grand-Pressigny aux temps préhistoriques'', war ''Congrès international d’anthropol. et d’archéol.'' Paris, 1900, p. 280. (27) Eur benveg-brezel e oa, heñvel ouz an hini a veze graet anezañ ''tchakra'' « kelch rod » gant Indeziz an istorvez. E dir e oa neuze, peurliesa, d’ezañ stumm eur gantenn, toull he c’hreiz ha lemm-trouchus hec’h erien. Bannet e veze gant ar brezelour dre e lakaat da drei a-herr bras en-dro d’e eil biz, e zourn savet a-zioc’h d’e benn. Gouest e oa an arm-se da laza pe da wall c’hloaza eun den war-hed pevar-ugent kamm. Gant meur a bobl eus an Hen-amzer eo bet e boaz ar c’helch-bann. Ouspenn Indeziz, Kambodjiz, Kaldeïz, Israeliz hag Ejiptiz o deus graet gantan, Ch. Butin, ''Les anneaux-disques préhistoriques et les tchakras de l’Inde'', Annecy, 1903 ; ''Anthr.'' 1904, p. 359 ; keñveria Déchelette, I, p. 522. (28) An doareou-mein strinkheñvel, stank en douaregi ma n’eus ket a vaen-tan, n’heller ket bena ervat a-skolpadou. Da stumma binviou enno, ez eo ret mont d’ezo dre ar morzol-flastra, ma flastrer gantañ ar gorread anezo a-daolicuigou skoet outo a-darz, ha lemma goude se an dremm anezo dre al lufra. Gant ar morzol-flastra e veze graet a-wechou e-pad hen-varevez ar maen, da skouer da stumma ar boullou maen a gaver stank e-touez oberiaduriou an ijinerez mousterel (da vein mala e talveze ar boullou-se, war a greder, evit brevi ar greun hag ar gwriziennou). Ar morzol-flastra a vez graet anezañ e briz-vrezoneg ''boucharda'', diouz ar galleg ''boucharder'' « labourat gant ar boucharde, gant ar morzol-flastra ». (29) Sellout ouz Déchelette, I, p. 532, skeudenn 191 ; De Morgan, p. 104, sk. 40. (30) O. Montelius ha S. Reinach, ''Temps préhistoriques'', p. 15, notenn 1.<noinclude><references/></noinclude> kmej5caoaw4nzsahtgd6vpdvw2o367w 102 67309 210694 210604 2026-11-04T18:38:42Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210694 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||77}}</noinclude><nowiki/> <br> (31) Diwar-benn an troiou-micher a veze e boaz evit bena, lufra ha toulla ar maen, lenn Montelius-Reinach, ''op. cit.'' pp. 11-7 ; De Morgan, pp. 149-62, ha, dreist-holl, W. H. Holmes, ''Handbook of Aboriginal American Antiquities, Part I, Introductory: The lithic industries'', Washington, 1919. Eno, an doareou da labourat ar maen ha da stumma ennañ binviou a bep seurt a zo bet studiet war-eeun diouz oberiadur Indianed hon amzer. Lenn eveziadennou Boule, war ''Anthr.'' 1923, pp. 412-3. (32) Montelius-Reinach, pp. 27-8. (33) Anavezet e oa marteze gant hiniennou eus ar re o deus kevet enni e dibenn oadvez ar C’haro-erc’h. Sellout ouz ''Anthr.'' 1921, pp. 524-7 ; 1922, p. 274. (34) Ar bandennou pe c’hourizennou poentennaouet a vije, war a greder, diwar standa war ar brienn griz bandennou lien pe mezer fetis, Déchelette, I, p. 551. (35) ''Vases caliciformes'' e galleg. En alamaneg, e reer anezo ''Glockenbecher'' « gobeledou kloc’h-henvel ». ''Zonenbecher'' « gobeledou gourizennet ». (36) Déchelette, I, pp. 340-2. Keñveria, koulskoude, ''Anthr.'' 1922, p. 552. (37) Déchelette, pp. 337-42 ; De Morgan, pp. 177-80 ; S. Reinach, ''Catalogue sommaire du Musée des Antiquités nationales au Château de Saint-Germain-en-Laye'', trede mouladur, 1901, p. 132. (38) Kement-se n’eo ket bepred gwir, koulskoude. Er pleistoken-uhela, ar c’hirvi-erc’h lazet gant Magdaleniz Okitania a veze degaset ganto en o fez d’o mougeviou. (39) Déchelette, pp. 499-500, ha sk. 175, p. 499 ; De Quatrefages, ''Hommes fossiles'', p. 45. (40) S. Reinach, ''Catalogue sommaire'', p. 133 ; Montelius-Reinach, ''op. cit.'' p. 29. (41) E. Moosdorf ; Zaborowski, ''Peuples aryens'', p. 368. (42) « Eus ar Reter ar goulou ». Salomon Reinach eo an hini kenta en deus savet e vouez a-enep an dreuzkredenn a laka da zont eus Azia holl elfennadou ar sevenadurez e-doug ar ragistorvez kerkouls hag en istorvez. Lenn e bennad ''Le Mirage oriental'' « An Touellwel reterel », war ''Chroniques d’Orient'', II, 1896, p. 509. (43) Mezopotamia eo bro c’henidik ar gwiniz, moarvat, Zaborowski, ''op. cit.'' pp. 337-42. (44) Zaborowski, pp. 344-5, 358-9, 361, 368. (45) Gounezet e voe ar gwini diwezatoc’h, en oadvez an arem, gant terramariz hanternoz Italia. (46) Karl Schumacher, ''Der Ackerbau in vorrömischer und {{Tired|rœ|mischer}}<noinclude><references/></noinclude> rvrz07lnw4wnapsf5wt0g067altwml4 210696 210694 2026-11-04T18:43:16Z Aveldro 601 210696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||77}}</noinclude><nowiki/> <br> (31) Diwar-benn an troiou-micher a veze e boaz evit bena, lufra ha toulla ar maen, lenn Montelius-Reinach, ''op. cit.'' pp. 11-7 ; De Morgan, pp. 149-62, ha, dreist-holl, W. H. Holmes, ''Handbook of Aboriginal American Antiquities, Part I, Introductory: The lithic industries'', Washington, 1919. Eno, an doareou da labourat ar maen ha da stumma ennañ binviou a bep seurt a zo bet studiet war-eeun diouz oberiadur Indianed hon amzer. Lenn eveziadennou Boule, war ''Anthr.'' 1923, pp. 412-3. (32) Montelius-Reinach, pp. 27-8. (33) Anavezet e oa marteze gant hiniennou eus ar re o deus kevet enni e dibenn oadvez ar C’haro-erc’h. Sellout ouz ''Anthr.'' 1921, pp. 524-7 ; 1922, p. 274. (34) Ar bandennou pe c’hourizennou poentennaouet a vije, war a greder, diwar standa war ar brienn griz bandennou lien pe mezer fetis, Déchelette, I, p. 551. (35) ''Vases caliciformes'' e galleg. En alamaneg, e reer anezo ''Glockenbecher'' « gobeledou kloc’h-henvel ». ''Zonenbecher'' « gobeledou gourizennet ». (36) Déchelette, I, pp. 340-2. Keñveria, koulskoude, ''Anthr.'' 1922, p. 552. (37) Déchelette, pp. 337-42 ; De Morgan, pp. 177-80 ; S. Reinach, ''Catalogue sommaire du Musée des Antiquités nationales au Château de Saint-Germain-en-Laye'', trede mouladur, 1901, p. 132. (38) Kement-se n’eo ket bepred gwir, koulskoude. Er pleistoken-uhela, ar c’hirvi-erc’h lazet gant Magdaleniz Okitania a veze degaset ganto en o fez d’o mougeviou. (39) Déchelette, pp. 499-500, ha sk. 175, p. 499 ; De Quatrefages, ''Hommes fossiles'', p. 45. (40) S. Reinach, ''Catalogue sommaire'', p. 133 ; Montelius-Reinach, ''op. cit.'' p. 29. (41) E. Moosdorf ; Zaborowski, ''Peuples aryens'', p. 368. (42) « Eus ar Reter ar goulou ». Salomon Reinach eo an hini kenta en deus savet e vouez a-enep an dreuzkredenn a laka da zont eus Azia holl elfennadou ar sevenadurez e-doug ar ragistorvez kerkouls hag en istorvez. Lenn e bennad ''Le Mirage oriental'' « An Touellwel reterel », war ''Chroniques d’Orient'', II, 1896, p. 509. (43) Mezopotamia eo bro c’henidik ar gwiniz, moarvat, Zaborowski, ''op. cit.'' pp. 337-42. (44) Zaborowski, pp. 344-5, 358-9, 361, 368. (45) Gounezet e voe ar gwini diwezatoc’h, en oadvez an arem, gant terramariz hanternoz Italia. (46) Karl Schumacher, ''Der Ackerbau in vorrömischer und rœmischer Zeit (Kulturgeschichtliche Wegweiser durch das {{Tired|Rœ|misch-Germanische}}''<noinclude><references/></noinclude> ftsjjqhnqkmiylx72x9ff02qf4t2qvo 102 67310 210695 210605 2026-11-04T18:43:02Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|78||}}</noinclude>''{{Tired2|Rœ|misch-Germanische}} Central-Museum'', Niverenn I), Mainz, 1922, p. 6, sk. 1 (pigell boaziet gant Europiz en amzer ar poderez lietennet). Keñveria, p. 7, sk. 2, izel-vos ejiptat eus an Impalaerded-Koz, skeudennet ennañ koueriaded o pigellat. (47) K. Schumacher, ''op. cit.'' p. 8, sk. 3 (arar) ; p. 9, sk. 4 (soc’hou). (48) Keñveria Schumacher, p. 10, sk. 5. (49) F. Hartmann, ''L’Agriculture dans l’ancienne Égypte'', 1923, p. 100. (50) K. Schumacher, p. 11, sk. 6 (Skandinavia) ; Montelius-Reinach, p. 101, sk. 134 (Skand.) ; Déchelette, II, ''Bronze'', p. 16, sk. 1 (Liguria). (51) Déchelette, II, p. 266, sk. 95 ; A. Vayson, ''Faucille préhistorique de Solferino'', war ''Anthr.'' 1919. (52) Gwelout De Morgan, ''Humanité préhistorique'', p. 182, sk. 91. (53) Gant Hen-Ejiptiz ivez e veze heuliet ar c’hiz-se. Lenn F. Hartmann, p. 126. Gwelout ivez, war an ''Histoire générale des Peuples'' (mouladur Larousse), I, 1926, ar genta taolenn-skeudenn livet, anezi eun adskeudenn eus eul livadur-bez ejiptat eus an Impalaerded-Nevez, taolennet warnañ ar medi. (54) F. Hartmann, pp. 134-9. (55) ''Tribulum'' a veze graet anezi gant ar Romaned. Anavezet e oa e broiou all, e Palestina da skouer. (56) J. de Morgan, p. 181, sk. 90 ; Déchelette, I, p. 345, skeudennou 127, 128. (57) J. Cotte ha C. Cotte, ''La Caverne de l’Adaoust : analyses de résidus organiques de l’époque néolithique'', war ''Bull. et Mém. de la Soc. d’Anthr. de Paris'', 1917 ; ''Anthr.'' 1921, pp. 545-6. (58) Da skouer, ar mantilli kroc’hen blevek gant ar Gelted hag ar C’hermaned. Gwelout K. Schumacher, ''Verzeichnis der Abgüsse und wichtigeren Photographien mit Gallier-Darstellungen (Kataloge des rœm.-germanischen Central-Museums'', Niverenn 3), Mainz, 1911, p. 55, luchskeudenn 41 ; ''Verzeichnis der Abgüsse und wichtigeren Photographien mit Germanen-Darstellungen (Kataloge Niverenn 1)'', trede mouladur, Mainz, 1912, p. 82, luc’hskeudenn 10. (59) R. Dussaud, ''Civilisations préhelléniques'', taolenn-skeudenn livet D, p. 400, ha danevell, pp. 403-4, 406. (60) Déchelette, I, pp. 565-70, ha skeudenn 213, p. 568. (61) A. de Mortillet, ''Emploi des dents de Castor aux temps néolithiques'', war ''Rev. d’Anthr.'' miz Du 1916. (62) Gwelout A. J. Reinach, ''Le Disque de Phaistos et les Peuples de the Mer'', 1910, skeudennou 4, 5, 6, 7, 8, 22 (mouladur distag, diwar ''Rev. Archéol.'' 1910, I, pp. 1-65). (63) E rannvro Cadiz (''Cueva de las Figuras'', hag all), ez eus<noinclude><references/></noinclude> n8dlx1dm9hxqz8bjxcvk4qcd4tbd9e2 102 67311 210698 210606 2026-11-04T18:44:51Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||79}}</noinclude>livaduriou war roc’h o skeudenna evned : outardezed, gwazi, houidi, flammeged, garaned, elerc’h. H. Breuil, ''Oiseaux peints à l’époque néolithique sur des roches de la province de Cadiz'', war ''Ipek, Jahrbuch für prähistorische und ethnographische Kunst'', I, 1925, pp. 47-50 (skeudennou) ; ''Anthr.'' 1927, p. 180. (64) H. Obermaier, ''Palaeolithikum und Steinzeitlische Felskunst in Spanien'', war ''Prähistorische Zeitschrift'', 1921-1922, pp. 177-99 ; ''Anthr.'' 1923, pp. 567-8. (65) ''Anthr.'' 1923, p. 568. (66) Haakon Shetelig, ''Primitive Tider i Norge'', Bergen, 1922 ; ''Anthr.'' 1924, p. 118, ha skeudennou 9, 10, 11, 12, pp. 115-7. (67) Unan eus an direizderiou-se eo ar spoueenn-roued prenn bet kavet e touarc’hegou hen-lenn Wauwil (Helvetia). Engravet emañ warni skeudenn eur pesk (eur garpenn, hañval). Mennad ar skeudenn-ze e oa moarvat rei berz d’ar pesketerez, hervez eur gredenn hag a zo beo bremañ c’hoaz e-touez pesketaerien Gwinea-Nevez, F. Sarasin, ''Note sur une gravure préhistorique provenant des tourbières de l’ancien lac de Wauwil (Lucerne)'', war ''Archives suisses d’Anthr. générale'', levrenn II, niverenn 3, 1917 ; ''Anthr.'' 1921, p. 546. (68) J. Szombathy, ''Das Versiegen einzelner praehistorischer kunstepochen und die Stellung der palaeolithischen kunst Mitteleuropas'', war ''Mitteil. der Anthr. Gesell. in Wien'', 1915 ; ''Anthr.'' 1921, pp. 128-9 ; H. Kuhn, ''Die Bedeutung der prähistorischen und ethnographischen Kunst für die Kunstgeschichte'', war ''Ipek'', I, 1925, pp. 3-13 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 172-4 ; F. Adama Van Scheltema, ''Zur primitiven Kunst: Stil und Technik in der prähistorischen Ornamentik'', war ''Ipek'', I, 1925, pp. 17-32 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 398-9 ; Ugo Antonielli, ''Primi saggi di arte plastica nell’ Italia preistorica'', war ''Ipek'', I, 1925, pp. 60-74 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 182-3. (69) Meur a hini eus al lizeriou-logellou (gouez d’an hendraourien) a zo moarvat fozioù da virout ar boued, pe toullou ma veze taolet enno an dilerc’hiadou-kegin hag ar skarzadur diwar an oaledou. (70) Rollain, ''Habitations néolithiques du plateau des Hautes-Bruyères (Villejuif)'', war ''Bulletin de la Soc. d’Anthr. de Paris'', 1899, p. 204. (71) Federico de Motos, ''La edad neolitica en Velez Blanco'', war ''Comision de Investigaciones paleontologicas y prehistoricas'', Levrig 19, Madrid, 1918 ; ''Anthr.'' 1922, pp. 153-4. (72) Doktor A. Schliz, ''Das steinzeitliche Dorf Grossgartach'', Stuttgart, 1901 ; ''Anthr.'' 1901, p. 704 ; Déchelette, I, pp. 359-61. (73) Bosanquet, ''Prehistoric Villages in Thessaly'', war ''Man'', 1902, p. 106. (74) Koronal A. Lane Fox, ''Excavations in Cissbury Camp'', war ''Journ. of the Anthr. Institute'', 1876 ; Déchelette, I, p. 370.<noinclude><references/></noinclude> 43sccap6on2666xvhwanhdc6lkq0294 102 67312 210699 210610 2026-11-04T18:45:12Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210699 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|80||}}</noinclude><nowiki/> <br> (75) Lenn eveziadennou Paol Vouga, ''Les stations lacustres du Lac de Neuchâtel'', war ''Anthr.'' 1923, pp. 49-62. (76) R. Munro, ''The Lake-Dwellings of Europe'', London, 1890. (77) ''Crannog'' eo ano gouezelek ar prenneg. Deveret eo eus ''crann'' « prenn, gwez ». (78) P. W. Joyce, ''A Social History of Ancient Ireland'', I, London, 1903, pp. 65-7. (79) Bez’ ez eus bet moarvat, e-touez Europiz d’ar c’houlz-se, giziou-bezia all ha n’anavezomp ket dre ma n’o deus ket lezet a rouedou, evel ar bezia war chafodou prenn savet a-us da varr an douar, pe ar bezia e bannadur ar gwez bras. Heuliet e veze c’hoaz en Hen-amzer ar c’hiz diweza-mañ gant Kolchidiz : ar c’horfou maro, paket e bugenou, a veze ereet ganto ouz barrou ar gwez, Apollonios Rhodad, ''Argon.'' II, gw. 200. (80) Mougeo an Ombrive a zo anezi daou drepas — eun trepas izela, 400 metrad hed, o kas d’eur sal vras oc’h ober ar voger hella anezi eur roc’hell serz 45 metrad uhelder ; e lein ar roc’hell-se emañ genou an trepas uhela, 900 metrad hed. En trepas-se eo en em gave ar garmel, ''Anthr.'' 1927, pp. 277-8. (81) An holl relegou-se, a vije bet ken talvoudus ar studi anezo evit anaout gouennou nevez-varevez ar maen, a zo bet distrujet hini-ha-hini gant an douristed o weladenni ar vougeo. Peder durychenn hepken a zo bet miret. (82) Baron J. de Baye, ''Sur les cavernes sépulcrales dans le département de la Marne'', war ''Congrès internat. d’anthr. et d’archéol. préhist.'' Brussel, 1872, p. 393 ; ''L’Archéol. préhist.'' (kenta mouladur 1879 ; eil mouladur 1889) ; A. de Quatrefages, ''Hommes fossiles et hommes sauvages'', pp. 117-42. (83) D. J. Wœlfel, ''Die Trepanation Studien über Ursprung, Zusammenhänge und kulturelle Zugehœrigkeit der Trepanation. Erste Studie: Die kulturellen Zusammenhänge und der einheitliche Ursprung der Trepanation in Melanesien und Amerika'', war ''Anthropos'', 1925, pp. 1-50 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 214-5. (84) De Quatrefages, ''op. cit.'' p. 129. E. Gwiard, ''La trépanation crânienne chez les Néolithiques et les Primitifs modernes'', Bourdel, 1929 (''Anthr.'' 1930, pp. 311-13). (85) Déchelette, I, p. 478, notenn 5. Diwar-benn ar c’hleñvedou gant oadvezidi ar maen, lenn Karl M. Fürst, ''När de dœda vittna'', Stockholm, 1920 ; ''Anthr.'' 1923, pp. 605-8 ; Doktor R. Verneau, ''A propos de l’antiquité de la syphilis'', war ''Anthr.'' 1922, pp. 603-5 ; P. Bouvet, ''Les lésions dentaires des Hommes préhistoriques'', 1922 ; ''Anthr.'' 1924, pp. 306-7. L. Michaelis, ''Vergleichende mikroskopische Untersuchungen an rezenten, historischen und fossilen menschlichen Knochen; zugleich ein beige Contribution zur Geschichte der Syphilis'', Jena, 1930 ; L. Pales, ''État actuel de la Paléopathologie contribution à''<noinclude><references/></noinclude> j85xz5iawr3hsiw8nvo73kvf3hwjgqx 102 67313 210700 210609 2026-11-04T18:45:33Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210700 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||81}}</noinclude>''l’étude de la pathologie comparative'', 1930 (''Anthr.'' 1930, pp. 308-11). (86) N’hellomp ket displega amañ dre ar munud kement stumm a vez kavet gant an taoliou-maen hag an hentou-korriganed. Da glevout hiroc’h war gement-se, lenn Déchelette, I, pp. 390-429. (87) Keñveria J. Loth, ''L’omphalos chez les Celtes'', war ''Rev. des Études anciennes'', 1915, pp. 193-206 ; ''Lia Fail ou Pierre de Fal, pierre d’intronisation ou d’épreuve des rois d’Irlande à Tara'', ''id.'' 1917, pp. 35-8. (88) Keñveria J. Loth, ''Fanum et Simulacrum dans la Vie la plus ancienne de Saint Samson, minihi breton et nemed irlandais'', war ''Rev. Archéol.'' 1924, II, pp. 49-63. (89) A-zivout taoliou-maen ar Spagn, lenn ''Anthr.'' 1922, pp. 308-13 ; 1923, p. 407 ; H. Obermaier, ''Die Dolmen Spaniens'', war ''Mitteilungen der Anthropologischen Gesellschaft in Wien'', 1920, pp. 107-32 ; ''Anthr.'' 1923, pp. 580-2. (90) An hendraour suedat Sven Nilsson eo an hini kenta en deus diskouezet an heñvelderiou-se en e levr diwar-benn Kenta annezidi Skandinavia (troet e galleg, 1868). Gwelout ouspenn A. Bertrand, ''Archéologie celtique et gauloise'', eil mouladur reizet ha kresket, 1889, pp. 184-90, danevell ha skeudennou ; ''La Gaule avant les Gaulois'', eil mouladur, 1891, pp. 158-61, danevell ha skeudennou. Keñveria Frederik Whymper, ''Voyages et aventures dans l’Alaska'', troidigez c’hallek, 1871, pp. 207-9, danevell ha skeudenn (mouladur distag diwar ''Le Tour du Monde'', 1869). (91) Komandant D’Ollone, ''Les Derniers Barbares (Chine-Tibet-Mongolie), Mission D’Ollone, 1906-1909'', Paris, 1911, pp. 268-76. (92) Keñveria J. de Morgan, pp. 254-5. (93) Bez’ ez eus, e Kornog Europa, daou rummad taoliou-maen : 1° ar re a zo bet savet da nevez-varevez ar maen — er re-se eo ne vez kavet nemet binviou-maen ; 2° ar re a zo bet savet e-pad oadvez ar c’houevr ha derou-kenta oadvez an arem. (94) M. ha S.-J. Péquart ha Zakariaz ar Rouzig, ''Corpus des signes gravés des monuments mégalithiques du Morbihan'', 1927 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 543-4. (95) Gwelout R. Dussaud, ''Civilisations préhelléniques'', pp. 327-413 ; G. Glotz, ''Civilisation égéenne'', pp. 263-332 ; Sir J. G. Frazer, ''Le Rameau d’Or'', troidigez c’hallek gant R. Stiebel ha J. Toutain, teir levrenn, 1903-1911, ''passim'' (dreist-holl an trede levrenn : ''Cultes agraires et sylvestres'') ; ''Adonis, études de religions orientales comparées'', troidigez c’hallek gant Laidly Frazer, 1921, ''passim''. (96) Dr Stockis, ''Les pétroglyphes de Gavrinis et leur interprétation'', war ''Anthr.'' 1921, pp. 1-36.<noinclude><references/></noinclude> 1i6cclm7a5ggrch1s72mw2907p19v35 102 67314 210701 210612 2026-11-04T19:00:58Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210701 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|82||}}</noinclude><nowiki/> <br> (97) Keñveria tatouaduriou an delwennouïgou-pri kavet e Cucuteni, Roumania, Déchelette, I, p. 568, sk. 213. (98) I, pp. 584-603. (99) H. Obermaier, ''El dolmen de Soto (Trigueros, Huelva)'', war ''Boletin de la Sociedad española de Excursiones'', 1924, pp. 1-31 ; ''Anthr.'' 1924, pp. 434-5. (100) Ar pouezusa labour-skrid war ar poent-se eo hini F. Frankowski, ''Estelas discoideas de la Peninsula iberica'', war ''Comision de Investigaciones paleontologicas y prehistoricas'', Niverenn 25, Madrid, 1920 ; ''Anthr.'' 1922, pp. 305-7. (101) Diwar-benn an delwennou-bez o skeudenna brezelidi geltiat, lenn labour-skrid Paol Couissin, ''Le Gaulois de Montdragon'', war ''Rev. Archéol.'' 1923, II, pp. 213-21. (102) En oadvez ar C’haro-erc’h, ehanlec’hiou e-kreiz an douarou, evel mougeviou-annez stêr Vezera, a oa enno, en eur gevred, kregin eus ar mor Kreizdouarek, kregin eus ar mor Bras, ha kregin all, kentvedel ar re-se, bet dastumet e traezegou en Touren hag ar Poatou. En arrebeuri mougeo-annez Thayngen, e-kichen Schaffhouse, Helvetia, e oa fosilennou miokenel a oa bet degaset di eus bannleo Wien (Aostria). Nemet n’heller ket dastum diwar ar c’havadennou-se e vije bet a-benn neuze kenwerz etre ar meuriadou. Hemolc’herien ha pesketaerien nemetken a oa en Europa d’ar c’houlz-se hag ec’hon-meurbet eo an dachennad-douar ergerzet gant ar seurd pobladou. E nevez-varevez ar maen er c’hontrol emañ stag an dud ouz o c’hornad dre al labour-douar. (103) Tud an dilerc’hiadou-kegin na raent ket gant goulard. (104) Olifanted, o tenna d’ar ouenn afrikat a vremañ, o deus padet da veva e Berberia betek amzer an impalaerded roman, E. F. Gautier, ''Le Sahara'', 1923, pp. 50-1. (105) P. Héléna, ''Les grottes sépulcrales des Monges, à Narbonne'', Toloza, 1925 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 174-7. (106) H. Obermaier, ''El dolmen de Matarrubilla'', war ''Comision des Investigaciones paleontologicas y prehistoricas'', levrig 26, Madrid, 1919 ; ''Anthr.'' 1922, pp. 311-3. (107) An ano-se eo an hini a veze roet, en amzer ar Romaned, d’eun doare maen-prizius, heñvel a-walc’h ouz ar maen-turkez, a veze kavet e Karamania hag er C’haokaz. Kemeret eo bet gant hendraourien an XIXvet kantved da envel ar maen nevez dianav kavadennet ganto en taoliou-maen. E gwirionez, kalaïs ar Romaned, ar maen prizius anvet kalaïs gant ar ragistorourien hag ar maen-turkez a zo tri seurt mein disheñvel. (108) Montelius-Reinach, p. 29 ; Déchelette, I, pp. 425, 595-601, 619-30 ; R. Dussaud, p. 282. (109) A-zivout merdeadennou Poluneziz, lenn levriou A. de Quatrefages, ''Les Polynésiens et leurs migrations'', 1866 ; ''{{Tired|Hom|mes}}''<noinclude><references/></noinclude> l941sok4f1o0f565lja7jnf2e6dmc1y 102 67315 210702 210613 2026-11-04T19:01:33Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||83}}</noinclude>''{{Tired2|Hom|mes}} fossiles et Hommes sauvages'', 1884, pp. 401-94. Diwar-benn an ober gant bagou pilprennek bras hag ar pouez en deus se war stumm ar gevredigez (rannadur al labour, furmidigez ar renkadou, hag all), lenn Paol Descamps, ''Le rôle social de la pirogue'', war ''Anthr.'' 1923, pp. 127-45. (110) Anoiou all a zo bet graet eus ar ouenn-se : skandinaviat, teutonek, germanek, keumrik, galatiat, hag all. An oll anoiou-se a dleer da zilezel, rak fall ez int pez a c’hellont beza, tennet ha ma ’z int eus yezou pe vroadeleziou an istorvez. Drezo en em gav kemmesket daou daj disheñvel a-grenn o natur : ar ouenn, a zo tra gorfel ; ar yez (pe ar vroadelez) a zo tra sevenadurel. Dre se n’int mat nemet da lakat rouestl er speredou. Gouennou Europa a zo kant gwech kosoc’h eget ar c’hosa broadeleziou kounaet gant an istor, ha kalz ledanoc’h skignet ez int egeto. Setu perak ne zere tamm ebet outo anoiou tennet eus ar broadeleziou-se. Daou ano all a zo bet graet c’hoaz eus ar ouenn hanternoziat ''Homo europaeus'' (gant Linne da genta, ha Lapouge da ziweza), ''Homo dolichomorphus nordicus'' (gant Giuffrida-Ruggeri). (111) Anoiou all bet roet d’ar ouenn-se : gouenn iberiat-enezel (fall-tre), gouenn iberiat (fall-kenan), gouenn atlantat-kreizdouaregat, ''Homo europaeus dolichomorphus mediterraneus'', ''Homo meridionalis''. (112) Anoiou all : gouenn gornogel, gouenn gevenel, gouenn geltiat-slaviat (fall-fall), arverniat (fall), laponheñvel (fall), geltiat (eus ar falla), gouenn rhetiat (fall-meurbet), gouenn armeniatheñvel (fall), vedek (fall), ''Homo europaeus brachymorphus alpinus''. (113) Haddon-Van Gennep, p. 45. (114) ''Id.'' pp. 49-54. (115) Stank eo an neuz-ouenn-se e Dalekarlia (''Dalarne'' e swedeg) hag e Westfalia achano an anoiou roet d’ezi. Setu amañ ar stummadou penna ouz hec’h arouezenna : klopenn hirbennek pe bennet-etre, dremm ledan, karvan-draon ledan, elgez-teo, fri-etre, daoulagad sklaer, bleo sklaer, kroc’hen morlivet, ment uhel-meurbet, Hans F. R. Guenther, ''Rassenkunde des deutschen Volkes'', daouzekvet mouladur, München, 1928 ; ''Anthr.'' 1928, pp. 177-9. (116) Da glevout hiroc’h war ar c’hudennou-se lenn P. Diffloth, ''La Beauté s’en va'', pp. 1-97. (117) Eur skouer vantrus eus ar sotoni hag ar pleg d’ar vandalerez a zo e mab-den a zo degaset dre istor distrujidigez relegou-tud an Ombrive. Gweladennerien ar vougeo, ken douristed, ken tud ar vro, a vourre o vunuzuna dindan sol o botez eskern m’edo leun ganto ar gammel vras-se. Mil a relegennou tost-da-vat, o tont eus nevez-varevez ar maen, a zo aet da goll evel-se.<noinclude><references/></noinclude> n9p9mxnitxk2nxjdqj71h38ic4mngxc 102 67316 210703 210642 2026-11-04T19:01:50Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210703 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|84||}}</noinclude><nowiki/> <br> (118) Schliz, war trede kevrenn levr R. R. Schmidt, ''Die diluviale Vorzeit Deutschlands'', Stuttgart, 1912 ; Boule, pp. 338-40. (119) A. Keith, war ''University of Bristol Proceedings of the Spelaeological Society'', levr II, kevrenn I ; ''Anthr.'' 1924, p. 604. (120) ''Anthr.'' 1924, p. 567. (121) An abad H. Breuil, da skouer, war ''Anthr.'' 1921, p. 352. (122) C. A. Nordmann, ''Some Baltic problems'', war ''Journ. of the Royal Anthr. Institute'', Levr LII, 1922, pp. 26-45 ; ''Anthr.'' 1924, pp. 565-8. (123) A. A. Mendes Correa, ''Origins of the Portuguese'', war ''American Journal of Physical Anthropology'', II, niv. 2, 1919 ; ''Anthr.'' 1922, pp. 133-4. (124) Taolit pled ne lavar ket « mongolheñvel » kement ha « mongoliat ». N’eo ket a-walc’h eun nebeud heñvelderiou e stummadur an dremm da verka ez eus kerentiez etre diou ouenn disrannet dre al lec’h hag an amzer. Bez’ ez eus hizio en Afrika, da skouer, gouennou Morianed ha d’ezo en o dremm stummadou mongolheñvel — eun diskianterez e vefe, evelato, dastum diwar se ez eo ar gouennou-se, hag i stummet da veva e broiou tomm-grizias, diwar an hevelep kef ha Mongoled steppennou yenskournec’hoañvek Kreiz Azia. Tuet eo eur rummad denoniourien da gredi ez eus eus ar stummadou mongolheñvel, morianheñvel hag europatheñvel stummadou-diazez e gouenn-veur mab-den. Diwar-bouez levezoniou ’zo e c’hellfe ar stummadou-se dont da ziwana ha d’en em skigna e gouennou-tud disheñvel. Diskleria a c’helled er c’hiz-se ar stummadou europatheñvel pe euraziatheñvel (dremm yuzev pe assiriat) a zo bet eur souez da ergerzourien genta Afrika o c’havout e-touez meuriadou Morianed o chom en tu-hont d’ar c’heheder, D. Livingstone, ''Explorations du Zambèse et de ses affluents'', 1866, pp. 107, 464 ; ''Dernier Journal'', 1876, I, pp. 144-5. Keñveria V. Suk, ''On face Types in Man'', war ''Anthropologia'', Praha, 1928, pp. 35-40 ; ''Anthr.'' 1928, pp. 413-4 ; Franz Weidenreich, ''Rasse und Kœrperbau'', Berlin, 1927 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 190-1. (125) Rouez a-walc’h e oa koulskoude ar rakkarvanegez gant krennbenneien Kreiz Europa. (126) E. Cartailhac, ''Les Ages préhistoriques de l’Espagne et du Portugal'', 1886, pp. 52-3. (127) A-vec’h ma vez kavet hizio eun dervenn bennak o kreski anezi hec’h-unan en tu kreisteiz da ouarnamant Petrograd. (128) ''Sus scrofa ferus''. Ne vez ket kavet bremañ ar moc’h-gouez er rannvro-se. Aet int da get, a-gevret gant ar c’hoadou dero moarvat, pell kent derou an istorvez. Ret eo diskenn davet ar c’hreisteiz betek en tu-hont d’ar 55vet derez led hanternozel evit kavout moc’h-gouez e Rusia. (129) A. A. Inostranzef, ''Den ragistorek oadvez ar maen war glan Lenn Ladoga'' (e ruseg), Sant-Peterburg, 1882.<noinclude><references/></noinclude> hjsr5klc9dgvgarxj1q3surbiycy091 102 67317 210704 210643 2026-11-04T19:02:07Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210704 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||85}}</noinclude><nowiki/> <br> (130) Zupanic, ''Les premiers habitants des Pays yougo-slaves'', war ''Rev. anthropol.'' 1919, p. 32. (131) Anvet evel-se diouz ano mougeviou ar Balmaou-Tomm, e departamant Lozère, Okitania, a oa bet kemeret da garmel gant nevez-oadvezidi ar maen. Eskern a-ziwar kantadou a dud a oa enno, hag unouenn-meurbet e oa an dud-se, da zezvarn diouz an tri-ugent klopenn divoulch a zo bet gallet studia. Ar ger romanek ''balma'' (''balme'' e galleg koz, ''baume'' e galleg bremañ) a dalv « mougeo ». A ouenn geltiek e vije (Dottin, ''Langue gauloise'', 1920, p. 230). Kar e hañval beza d’ar ger henvrezonek ''bal'' « briell serz (eur stêr) », « rochell serz », kerneveg « mengleuz », d’ar ger iwerzonek ''baile'' « annezlec’h », lemañ o tont diwar eun hengaltek ''balion'' « annezlec’h », liester ''balia'' « bodad-tiez », « kêr », ''Rev. celt.'' 1922, pp. 56-7. (132) H. Vallois, ''Les ossements énéolithiques de l’Ombrive (Ariège)'', war ''Anthr.'' 1927, pp. 277-303, 473-89. (133) Hirbennek eo hizio c’hoaz an darnvuia eus ar boblañs e Breiz-Veur hag er Portugal.<noinclude><references/></noinclude> 97yoti6l5fo9v7dgvscd92v5ddon33u 102 67318 210705 210618 2026-11-04T19:02:23Z Aveldro 601 /* Hep testenn */ 210705 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> Diwar ar 15 a viz HERE 1932 ; KANNADIG GWALARN Kazetenn nevez e brezoneg aes da gompren Eun niverenn bep miz Ma fell d'eoc'h kaout plijadur a-hed ar bloaz, lakait dioustu hoc'h ano evit kaout ar C'hannadig nevez. Savet eo bet evidoc'h, n'eus forz piou oc'h, koz pe yaouank, paour pe binvidik. Skrivet e vo en eun doare aes da gomprein, e brezoneg evel ma vez komzet war ar maez. Ennan e vo Imajou kaer hag e-leiz. Ennan e vo keleier a bep seurt traou dudius, traou kentelius traou fentus. Priz ar c'houmanant-bloaz DEK LUR (Broiou estren: 1S lur)<noinclude><references/></noinclude> 1yvl2ioyr6gj6396r4d51q2kf42jo42 102 67319 210706 210644 2026-11-04T19:02:37Z Aveldro 601 /* Hep testenn */ 210706 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> {{Kreizañ|Eur « prim » kaer a vez kinniget gant}} {{Kreizañ|KANNADIG GWALARN}} {{Kreizañ|●}} D’ar re a baeo o c’houmanant a-raok miz here, e vo kaset, dioustu, an niverenn vrao moulet e miz meurz, hag evel a « prim », evit netra ha war ar marc’had, unan eus al levriou-mañ da zibab : LEVR AL LOENED, TELENN ARVOR, GORSED DIGOR, TONKADUR BUGALE TUIHEANN, GRAMMAIRE BRETONNE, LA PRONONCIATION DU BRETON, L’ORTHOGRAPHE BRETONNE. Evit kaout KANNADIG GWALARN e-pad eur bloaz, kasit dek lur hag ar baperenn-mañ da : {{Kreizañ|Journal de GWALARN}} {{Kreizañ|Boîte Postale 75}} {{Kreizañ|BREST}} {{Kreizañ|(Kont Chek-postal: 96-38, Rennes).}} Ano Adres a c’houlenn kaout KANNADIG GWALARN e-pad eur bloaz. Kas a ran d’eoc’h DEK LUR. Setu amañ ano al levr a zibaban evel « prim » :<noinclude><references/></noinclude> 9ciemdg5ia50nkaogtutx3hwctbj2iq