Wikimammenn brwikisource https://br.wikisource.org/wiki/Wikimammenn:Degemer MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikimammenn Kaozeadenn Wikimammenn Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad Meneger Kaozeadenn meneger Pajenn Kaozeadenn pajenn Oberour Kaozeadenn oberour TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 104 11298 210800 210674 2026-11-09T10:48:55Z Aveldro 601 210800 wikitext text/x-wiki {{Oberour | anv brezhonek = Reun ar Rouz | anv-pluenn = Meven Mordiern | anv gallek = René Le Roux | skeudenn = | deiz ganedigezh = | miz ganedigezh = | bloavezh ganedigezh = 1878 | deiz marvedigezh = | miz marvedigezh = | bloavezh marvedigezh = 1949 | alc'hwez diforc'hañ = Mordiern, Meven }} '''Oberennoù''' *Notennou diwar-benn ar Gelted Koz, o istor hag o sevenadur, gant [[Abherve]]. 12 levrenn embannet etre 1911 ha 1922. [https://bibliotheque.idbe.bzh/serie.php?nom=Notenno%C3%B9+Diwar-benn+ar+Gelted+Koz&l=br IDBE] *[[Notennou diwar-benn ar Gelted Koz]], o istor hag o sevenadur, gant [[Abherve]]. Adembannet e stumm ul levr gant ''Skridoù Breizh'', 1944. [https://bibliotheque.idbe.bzh/document.php?id=notennou-diwar-benn-ar-gelted-koz-5755&l=br IDBE] *[[Prederiadennou diwar-benn ar Yezou hag ar Brezoneg]]. [[Gwalarn]], 1935-1936. * [[Istor ar bed]]. [[Gwalarn]], 1929-1941 ** [[Istor ar bed - Levrenn genta|Levrenn gentañ]] (Gwalarn, 1929) ** [[Istor ar bed - Eil levrenn|Eil levrenn]] (Gwalarn, 1930) ** [[Istor ar bed - Trede levrenn|Trede levrenn]] — Gwalarn 44-45 — Gouere-Eost 1932 *** [[Istor ar bed - Trede levrenn — Stagadenn|Stagadenn d’an trede levrenn]] — Gwalarn 64 — Meurzh 1934 ** Pevare levrenn — Gwalarn 99 — C’houevrer 1937 ** Pempvet levrenn — Gwalarn 101-102 — Ebrel-Mae 1937 ** C’houec’hvet levrenn — Gwalarn 112-113 — Meurz-Ebrel 1938 *** Notennou-klokaat da istor an doñva-loened — Gwalarn 126 — Mae 1939, pp. 24-32 ** Seizvet levrenn — Gwalarn 128-129 — Gouere-Eost 1939 *** Notennou-klokaat da gevrennou moulet Istor ar Bed — Gwalarn 135 — Ebrel 1941, pp. 303-313 * Gant luoez an doueed (huñvre) — Gwalarn 115-116 — Mezeven-Gouere 1938 * Logotigiakos (huñvre hen-geltiek) — Gwalarn 118 — Gwengolo 1938 in1nqf4q65ggo8d51x7e440tanvd7gy 100 66894 210746 210170 2026-11-08T15:56:23Z Aveldro 601 210746 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[Istor ar bed - Levrenn genta]] |Author=[[Oberour:Meven_Mordiern|Meven Mordiern]] |Translator= |Editor= |School=Gwalarn |Year=1929 |Publisher=[[Gwalarn]] |Address=Brest |Key=Istor ar bed I |Source=djvu |Image=1 |Progress=V |Volumes=[[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 2, 1930.djvu|Eil levrenn]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 3, 1932.djvu|Trede levrenn]] |Pages=<pagelist 1=Golo 2to4=- 5=Titl 6=- 7=Kinnig 8=- 9to10=Taolenn 11=9 146to149=- /> |Remarks={{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed I, 1929.djvu/9}} {{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed I, 1929.djvu/10}} }} pjtlksn6njtw2rv15nfjygrqrtcnoao 210791 210746 2026-11-09T10:33:24Z Aveldro 601 210791 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[Istor ar bed - Levrenn genta]] |Author=[[Oberour:Meven_Mordiern|Meven Mordiern]] |Translator= |Editor= |School=Gwalarn |Year=1929 |Publisher=[[Gwalarn]] |Address=Brest |Key=Istor ar bed I |Source=djvu |Image=1 |Progress=V |Volumes=[[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 2, 1930.djvu|Eil levrenn]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 3, 1932.djvu|Trede levrenn]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 3 Stagadenn, 1934.djvu|Stagadenn d’an trede levrenn]] |Pages=<pagelist 1=Golo 2to4=- 5=Titl 6=- 7=Kinnig 8=- 9to10=Taolenn 11=9 146to149=- /> |Remarks={{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed I, 1929.djvu/9}} {{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed I, 1929.djvu/10}} }} bphkor7jn1bkseqnx57agrjip4k35f0 210807 210791 2026-11-09T10:54:33Z Aveldro 601 210807 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[Istor ar bed - Levrenn genta]] |Author=[[Oberour:Meven_Mordiern|Meven Mordiern]] |Translator= |Editor= |School=Gwalarn |Year=1929 |Publisher=[[Gwalarn]] |Address=Brest |Key=Istor ar bed I |Source=djvu |Image=1 |Progress=V |Volumes=[[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 2, 1930.djvu|Eil levrenn]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 3, 1932.djvu|Trede levrenn]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 3 Stagadenn, 1934.djvu|Stagadenn d’an trede levrenn]] |Pages=<pagelist 1=Golo 2to4=- 5=Titl 6=- 7=Kinnig 8=- 9to10=Taolenn 11=9 146to149=- /> |Remarks={{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed I, 1929.djvu/9}} {{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed I, 1929.djvu/10}} }} rnp5cdbqkrle82gt1mmafgqcl4qlbu1 100 67053 210747 210169 2026-11-08T15:56:38Z Aveldro 601 210747 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[Istor ar bed - Eil levrenn]] |Author=[[Oberour:Meven_Mordiern|Meven Mordiern]] |Translator= |Editor= |School=Gwalarn |Year=1930 |Publisher=[[Gwalarn]] |Address=Brest |Key=Istor ar bed - Eil levrenn |Source=djvu |Image=1 |Progress=C |Volumes=[[Meneger:Mordiern - Istor ar bed I, 1929.djvu|Levrenn gentañ]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 3, 1932.djvu|Trede levrenn]] |Pages=<pagelist 1=Golo 2to4=- 5=Titl 6=- 7to8=Taolenn 9to10=- 11=1 162to164=- 165=Golo /> |Remarks={{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed 2, 1930.djvu/7}} {{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed 2, 1930.djvu/8}} }} 18cgtxyls8exc88647bei718wb0otpj 210790 210747 2026-11-09T10:33:01Z Aveldro 601 210790 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[Istor ar bed - Eil levrenn]] |Author=[[Oberour:Meven_Mordiern|Meven Mordiern]] |Translator= |Editor= |School=Gwalarn |Year=1930 |Publisher=[[Gwalarn]] |Address=Brest |Key=Istor ar bed - Eil levrenn |Source=djvu |Image=1 |Progress=C |Volumes=[[Meneger:Mordiern - Istor ar bed I, 1929.djvu|Levrenn gentañ]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 3, 1932.djvu|Trede levrenn]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 3 Stagadenn, 1934.djvu|Stagadenn d’an trede levrenn]] |Pages=<pagelist 1=Golo 2to4=- 5=Titl 6=- 7to8=Taolenn 9to10=- 11=1 162to164=- 165=Golo /> |Remarks={{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed 2, 1930.djvu/7}} {{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed 2, 1930.djvu/8}} }} 7e52nt3ssdykdw003jv4zfkbw5urcxy 210806 210790 2026-11-09T10:54:22Z Aveldro 601 210806 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[Istor ar bed - Eil levrenn]] |Author=[[Oberour:Meven_Mordiern|Meven Mordiern]] |Translator= |Editor= |School=Gwalarn |Year=1930 |Publisher=[[Gwalarn]] |Address=Brest |Key=Istor ar bed - Eil levrenn |Source=djvu |Image=1 |Progress=C |Volumes=[[Meneger:Mordiern - Istor ar bed I, 1929.djvu|Levrenn gentañ]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 3, 1932.djvu|Trede levrenn]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 3 Stagadenn, 1934.djvu|Stagadenn d’an trede levrenn]] |Pages=<pagelist 1=Golo 2to4=- 5=Titl 6=- 7to8=Taolenn 9to10=- 11=1 162to164=- 165=Golo /> |Remarks={{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed 2, 1930.djvu/7}} {{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed 2, 1930.djvu/8}} }} 6w7a57pxoyt5sbgsilubpuxxzcmzkh3 100 67226 210745 210620 2026-11-08T15:55:16Z Aveldro 601 210745 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=journal |Title=[[Istor ar bed - Trede levrenn]] (Gwalarn 44-45) |Author=[[Oberour:Meven_Mordiern|Meven Mordiern]] |Translator= |Editor= |School=Gwalarn |Year=1932 |Publisher=[[Gwalarn]] |Address=Brest |Key=Istor ar bed - Trede levrenn |Source=djvu |Image=1 |Progress=V |Volumes=[[Meneger:Mordiern - Istor ar bed I, 1929.djvu|Levrenn gentañ]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 2, 1930.djvu|Eil levrenn]] |Pages=<pagelist 1=Golo 2to3=- 4=Titl 5=Taolenn 6=5 87to90=- /> |Remarks={{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed 3, 1932.djvu/5}} }} jwrgae9cnjond1pya1knnhvtmwmbccg 210792 210745 2026-11-09T10:33:47Z Aveldro 601 210792 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=journal |Title=[[Istor ar bed - Trede levrenn]] (Gwalarn 44-45) |Author=[[Oberour:Meven_Mordiern|Meven Mordiern]] |Translator= |Editor= |School=Gwalarn |Year=1932 |Publisher=[[Gwalarn]] |Address=Brest |Key=Istor ar bed - Trede levrenn |Source=djvu |Image=1 |Progress=V |Volumes=[[Meneger:Mordiern - Istor ar bed I, 1929.djvu|Levrenn gentañ]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 2, 1930.djvu|Eil levrenn]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 3 Stagadenn, 1934.djvu|Stagadenn d’an trede levrenn]] |Pages=<pagelist 1=Golo 2to3=- 4=Titl 5=Taolenn 6=5 87to90=- /> |Remarks={{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed 3, 1932.djvu/5}} }} 0w4ppviad03s2yg4ye9y5znglh6gicj 210808 210792 2026-11-09T10:54:50Z Aveldro 601 210808 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=journal |Title=[[Istor ar bed - Trede levrenn]] (Gwalarn 44-45) |Author=[[Oberour:Meven_Mordiern|Meven Mordiern]] |Translator= |Editor= |School=Gwalarn |Year=1932 |Publisher=[[Gwalarn]] |Address=Brest |Key=Istor ar bed - Trede levrenn |Source=djvu |Image=1 |Progress=V |Volumes=[[Meneger:Mordiern - Istor ar bed I, 1929.djvu|Levrenn gentañ]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 2, 1930.djvu|Eil levrenn]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 3 Stagadenn, 1934.djvu|Stagadenn d’an trede levrenn]] |Pages=<pagelist 1=Golo 2to3=- 4=Titl 5=Taolenn 6=5 87to90=- /> |Remarks={{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed 3, 1932.djvu/5}} }} smtqdgvybblnyphhrgny3vxjeydy38p 102 67285 210801 210718 2026-11-09T10:50:01Z Aveldro 601 210801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> '''''Ar c’hredennou e-kerz nevez-varevez ar maen''''' N’omp ket evit gouzout petore kredennou a oa gant Europiz e-doug nevez-varevez ar maen. Abegou mat a zo da gredi n’oant ket gwall-disheñvel dre vras diouz ar re a oa o ren c’hoaz e-touez annezidi broiou ar Gevred pa darzas an istorvez ha marevez ar skridou. Taoliou-maen Breiz-Vihan a zo alies engravet warno skeudennou pe aroueziou hag o deus, hep mar ebet, eun dalvoudegez e-keñver kredenn <ref>M. ha S.-J. Péquart ha Zakariaz ar Rouzig, ''Corpus des signes gravés des monuments mégalithiques du Morbihan'', 1927 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 543-4.</ref>. Bez’ ez eus (rouez a-walc’h) skeudennou-tud ha skeudennou-loened (oc’hen, naered, stioganed). Bez’ ez eus (stankoc’h o niver) skeudennou traezou oberiet : bouc’hili troadet pe zidroad, kammellou (a c’hell beza troadou bouc’hili), skoedou, yeoiou (a c’hell beza ivez bigi pe gerniel) kribou (?), kroaziou. Bez’ ez eus aroueziou all : kupulennou pe skudellou, heoliou, troellennou, hag all. An holl skeudennou-se a vez kavet e oadvez an arem, peurliesa gant eun dalvoudegez e-keñver kredenn, e-touez poblou raghellenek ar C’hres douar-brazel hag enezel&nbsp;<ref>Gwelout R. Dussaud, ''Civilisations préhelléniques'', pp. 327-413 ; G. Glotz, ''Civilisation égéenne'', pp. 263-332 ; Sir J. G. Frazer, ''Le Rameau d’Or'', troidigez c’hallek gant R. Stiebel ha J. Toutain, teir levrenn, 1903-1911, ''passim'' (dreist-holl an trede levrenn : ''Cultes agraires et sylvestres'') ; ''Adonis, études de religions orientales comparées'', troidigez c’hallek gant Laidly Frazer, 1921, ''passim''.</ref>. Bez’ ez eus, e taoliou-maen Breiz, engravaduriou ha n’heller ket diskleria. Mein-harp {{Tired|hent-kor|riganed}}<noinclude><references/></noinclude> md0qs9nrzdseq8r9j4qgz9iui6j8pfu 102 67289 210802 210725 2026-11-09T10:50:28Z Aveldro 601 210802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> '''''Ar c’henwerz hag an darempredou etrevroadel en Europa e-pad nevez-varevez ar maen''''' N’eus arvar ebet e vije bet darempredou kenwerzel stank a-walc’h etre broadou Europa e-pad kevrennad diweza nevez-varevez ar maen (oadvez an taoliou-maen) <ref>En oadvez ar C’haro-erc’h, ehanlec’hiou e-kreiz an douarou, evel mougeviou-annez stêr Vezera, a oa enno, en eur gevred, kregin eus ar mor Kreizdouarek, kregin eus ar mor Bras, ha kregin all, kentvedel ar re-se, bet dastumet e traezegou en Touren hag ar Poatou. En arrebeuri mougeo-annez Thayngen, e-kichen Schaffhouse, Helvetia, e oa fosilennou miokenel a oa bet degaset di eus bannleo Wien (Aostria). Nemet n’heller ket dastum diwar ar c’havadennou-se e vije bet a-benn neuze kenwerz etre ar meuriadou. Hemolc’herien ha pesketaerien nemetken a oa en Europa d’ar c’houlz-se hag ec’hon-meurbet eo an dachennad-douar ergerzet gant ar seurd pobladou. E nevez-varevez ar maen er c’hontrol emañ stag an dud ouz o c’hornad dre al labour-douar.</ref>. Anata testeniou hon eus a se eo : 1° Mein-tan eus benadegou ar Grand-Pressigny (departamant an Indre-et-Loire, Bro-C’hall) bet kavet a-skign e Breiz, e Belgia hag e Kornog Helvetia. 2° Doareou-mein dibaot eus rummad ar mein-jad : jadell, lounezell, gwerduell, saosurell. Tennet e vezent gant kêriadenniz-war-zour Kreiz-Europa eus eun nebeud mengleuziou en Alpou. Ar bouc’hili kaer-dispar bet stummet ganto en danveziou-se a vez a-skign eun tammig dre-holl en Europa ha keit ha Breiz er C’hornog. 3° Gwer menez-tan enez Vilo, eun danvezenn kerkoulz hag ar maen-tan evit ober binviou trouc’hus pe doullus, a veze ermaeziet en holl vroiou tro-dro d’ar Mor Enezek. 4° Goularz, bet dastumet war aodou an Danmark hag Alamagn an Hanternoz goude oadvez an<noinclude><references/></noinclude> sutb9qlq6uuuhbs8wguwdovchdmv7td 102 67291 210730 210584 2026-11-08T15:32:35Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210730 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> '''''Ar verdeadurez e-doug nevez-varevez ar maen''''' Nevez-oadvezidi ar maen, ar re hena anezo zoken, ar re a veve e oadvez dilerc’hiadou-kegin Bro-Danmark, a oa ganto bagou bras ha kreñv a-walc’h da regi ar mor. Kavout a reer e dilerc’hiadou o fredou drein diwar gouennou-pesked na vezont kavet nemet pell diouz an aod, er c’heinvor. E oadvez an taoliou-maen, ez eus e-leiz a draou o testenia darempredou dre vor etre an Danmark ha Breiz-Veur, etre Breiz-Veur hag an Arvorig, etre Iwerzon, an Arvorig, hag aodou hanternoz ha kornok Iberia, etre aodou kreisteiz ha reter Iberia hag hanternoz an Afrik, Italia, Korsika, Sardinia hag ar Baleariou. E broiou Gevred Europa, darempredou dre vor all a oa etre an douar-bras hag an enezennou, etre an enezennou hag aodou Azia-Vihana, Siria hag an Ejipt <ref>Montelius-Reinach, p. 29 ; Déchelette, I, pp. 425, 595-601, 619-30 ; R. Dussaud, p. 282.</ref>. N’eo ket souez kement-se. En eun amzer kalz tostoc’h d’imp, Poluneziz, tizet ganto damdost an hevelep pazennad-sevenadur hag Europiz nevez-varevez ar maen, a oa ganto bigi o deus roet tro d’ezo d’ober an treiz etre Malezia hag enezennou pella ar Mor Habask : Hawai, Markizez hag enez<noinclude><references/></noinclude> 93prlfsxn2auw3v6wni77sbu1dzo7uf 210803 210730 2026-11-09T10:50:57Z Aveldro 601 210803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> '''''Ar verdeadurez e-doug nevez-varevez ar maen''''' Nevez-oadvezidi ar maen, ar re hena anezo zoken, ar re a veve e oadvez dilerc’hiadou-kegin Bro-Danmark, a oa ganto bagou bras ha kreñv a-walc’h da regi ar mor. Kavout a reer e dilerc’hiadou o fredou drein diwar gouennou-pesked na vezont kavet nemet pell diouz an aod, er c’heinvor. E oadvez an taoliou-maen, ez eus e-leiz a draou o testenia darempredou dre vor etre an Danmark ha Breiz-Veur, etre Breiz-Veur hag an Arvorig, etre Iwerzon, an Arvorig, hag aodou hanternoz ha kornok Iberia, etre aodou kreisteiz ha reter Iberia hag hanternoz an Afrik, Italia, Korsika, Sardinia hag ar Baleariou. E broiou Gevred Europa, darempredou dre vor all a oa etre an douar-bras hag an enezennou, etre an enezennou hag aodou Azia-Vihana, Siria hag an Ejipt <ref>Montelius-Reinach, p. 29 ; Déchelette, I, pp. 425, 595-601, 619-30 ; R. Dussaud, p. 282.</ref>. N’eo ket souez kement-se. En eun amzer kalz tostoc’h d’imp, Poluneziz, tizet ganto damdost an hevelep pazennad-sevenadur hag Europiz nevez-varevez ar maen, a oa ganto bigi o deus roet tro d’ezo d’ober an treiz etre Malezia hag enezennou pella ar Mor Habask : Hawai, Markizez hag enez<noinclude><references/></noinclude> oqgba0xmu8ol0xxyj9njhpzarzja05j 102 67292 210731 210585 2026-11-08T15:34:11Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210731 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||61}}</noinclude>Pask. A-drugarez d’ar bagou-se, o deus gallet tuda a-dost-da-dost holl enezennou Okeania, hag i koulskoude dic’houzvez eus an holl vetalou, oc’h ober hepken gant binviou maen, prenn hag askourn. Merdeadennou Europiz nevez-varevez ar maen a zo dister-dra, e gwirionez, p’o lakaer a-geñver gant ar re a zo bet kaset da benn gant Poluneziz a-dreuz da ec’honderiou bras-divent ar Mor Habask&nbsp;<ref>A-zivout merdeadennou Poluneziz, lenn levriou A. de Quatrefages, ''Les Polynésiens et leurs migrations'', 1866 ; ''Hommes fossiles et Hommes sauvages'', 1884, pp. 401-94. Diwar-benn an ober gant bagou pilprennek bras hag ar pouez en deus se war stumm ar gevredigez (rannadur al labour, furmidigez ar renkadou, hag all), lenn Paol Descamps, ''Le rôle social de la pirogue'', war ''Anthr.'' 1923, pp. 127-45.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> kd8xo76iudtv16yr8nympp09wvshtcw 102 67293 210732 210586 2026-11-08T15:35:18Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210732 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> '''''Gouennou-tud Europa e-pad nevez-varevez ar maen''''' E-kerz nevez-varevez ar maen eo e weler o paotaat dre Europa ar gouennou-tud a zo bremañ c’hoaz oc’h ober ar pep brasa eus ar boblañs anezi. A-unvan eo an denoniourien peurvuia evit sellout Europiz-vremañ evel o tont dre vras eus teir gouenn diwar had an Den Gwenn (''Homo sapiens albus'') : 1° ar ouenn hanternoziat ; 2° ar ouenn greizdouaregat ; 3° ar ouenn alpat. 1° Ar ouenn hanternoziat (''Homo sapiens albus nordicus'', pe, dre verr, ''Homo nordicus'') : hirbennek, hirenebek, friet hir ha moan, elgezet-teo, glaslagadek, melenvlevek, uhelventek ha korfet-kreñv. Tremen a ra al liou-ken er ouenn-se eus ar peurwenn d’ar gwenn ruz-roz ha d’ar gwenn-ruz. Emañ stank bremañ an dud diwarni e broiou hanternoz Europa, dreist-holl war aodou ar mor Baltik ha mor ar Sterenn (110). 2° Ar ouenn greizdouaregat (''Homo mediterraneus'') : hirbennek, hirenebek, friet ledan a-walc’h, daoulagad du-pe-zuoc’h, bleo du pe c’hell-du, mentet-krenn pe verr, korfet-moan, kroc’hen gwenn-gell. Tud ar ouenn-se a zo stank bremañ dreist-holl e Kreisteiz Europa, er broiou tro-war-dro d’ar Mor<noinclude><references/></noinclude> oh6ro9h8s8zj4b7qbo6xx6h6bdy244q 210733 210732 2026-11-08T15:36:11Z Aveldro 601 210733 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> '''''Gouennou-tud Europa e-pad nevez-varevez ar maen''''' E-kerz nevez-varevez ar maen eo e weler o paotaat dre Europa ar gouennou-tud a zo bremañ c’hoaz oc’h ober ar pep brasa eus ar boblañs anezi. A-unvan eo an denoniourien peurvuia evit sellout Europiz-vremañ evel o tont dre vras eus teir gouenn diwar had an Den Gwenn (''Homo sapiens albus'') : 1° ar ouenn hanternoziat ; 2° ar ouenn greizdouaregat ; 3° ar ouenn alpat. 1° Ar ouenn hanternoziat (''Homo sapiens albus nordicus'', pe, dre verr, ''Homo nordicus'') : hirbennek, hirenebek, friet hir ha moan, elgezet-teo, glaslagadek, melenvlevek, uhelventek ha korfet-kreñv. Tremen a ra al liou-ken er ouenn-se eus ar peurwenn d’ar gwenn ruz-roz ha d’ar gwenn-ruz. Emañ stank bremañ an dud diwarni e broiou hanternoz Europa, dreist-holl war aodou ar mor Baltik ha mor ar Sterenn&nbsp;<ref>Anoiou all a zo bet graet eus ar ouenn-se : skandinaviat, teutonek, germanek, keumrik, galatiat, hag all. An oll anoiou-se a dleer da zilezel, rak fall ez int pez a c’hellont beza, tennet ha ma ’z int eus yezou pe vroadeleziou an istorvez. Drezo en em gav kemmesket daou daj disheñvel a-grenn o natur : ar ouenn, a zo tra gorfel ; ar yez (pe ar vroadelez) a zo tra sevenadurel. Dre se n’int mat nemet da lakat rouestl er speredou. Gouennou Europa a zo kant gwech kosoc’h eget ar c’hosa broadeleziou kounaet gant an istor, ha kalz ledanoc’h skignet ez int egeto. Setu perak ne zere tamm ebet outo anoiou tennet eus ar broadeleziou-se. Daou ano all a zo bet graet c’hoaz eus ar ouenn hanternoziat ''Homo europaeus'' (gant Linne da genta, ha Lapouge da ziweza), ''Homo dolichomorphus nordicus'' (gant Giuffrida-Ruggeri).</ref>. 2° Ar ouenn greizdouaregat (''Homo mediterraneus'') : hirbennek, hirenebek, friet ledan a-walc’h, daoulagad du-pe-zuoc’h, bleo du pe c’hell-du, mentet-krenn pe verr, korfet-moan, kroc’hen gwenn-gell. Tud ar ouenn-se a zo stank bremañ dreist-holl e Kreisteiz Europa, er broiou tro-war-dro d’ar Mor<noinclude><references/></noinclude> mqn3dmgf5gu68jc8f22quvqysueowlr 210804 210733 2026-11-09T10:51:27Z Aveldro 601 210804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> '''''Gouennou-tud Europa e-pad nevez-varevez ar maen''''' E-kerz nevez-varevez ar maen eo e weler o paotaat dre Europa ar gouennou-tud a zo bremañ c’hoaz oc’h ober ar pep brasa eus ar boblañs anezi. A-unvan eo an denoniourien peurvuia evit sellout Europiz-vremañ evel o tont dre vras eus teir gouenn diwar had an Den Gwenn (''Homo sapiens albus'') : 1° ar ouenn hanternoziat ; 2° ar ouenn greizdouaregat ; 3° ar ouenn alpat. 1° Ar ouenn hanternoziat (''Homo sapiens albus nordicus'', pe, dre verr, ''Homo nordicus'') : hirbennek, hirenebek, friet hir ha moan, elgezet-teo, glaslagadek, melenvlevek, uhelventek ha korfet-kreñv. Tremen a ra al liou-ken er ouenn-se eus ar peurwenn d’ar gwenn ruz-roz ha d’ar gwenn-ruz. Emañ stank bremañ an dud diwarni e broiou hanternoz Europa, dreist-holl war aodou ar mor Baltik ha mor ar Sterenn&nbsp;<ref>Anoiou all a zo bet graet eus ar ouenn-se : skandinaviat, teutonek, germanek, keumrik, galatiat, hag all. An oll anoiou-se a dleer da zilezel, rak fall ez int pez a c’hellont beza, tennet ha ma ’z int eus yezou pe vroadeleziou an istorvez. Drezo en em gav kemmesket daou daj disheñvel a-grenn o natur : ar ouenn, a zo tra gorfel ; ar yez (pe ar vroadelez) a zo tra sevenadurel. Dre se n’int mat nemet da lakat rouestl er speredou. Gouennou Europa a zo kant gwech kosoc’h eget ar c’hosa broadeleziou kounaet gant an istor, ha kalz ledanoc’h skignet ez int egeto. Setu perak ne zere tamm ebet outo anoiou tennet eus ar broadeleziou-se. Daou ano all a zo bet graet c’hoaz eus ar ouenn hanternoziat ''Homo europaeus'' (gant Linne da genta, ha Lapouge da ziweza), ''Homo dolichomorphus nordicus'' (gant Giuffrida-Ruggeri).</ref>. 2° Ar ouenn greizdouaregat (''Homo mediterraneus'') : hirbennek, hirenebek, friet ledan a-walc’h, daoulagad du-pe-zuoc’h, bleo du pe c’hell-du, mentet-krenn pe verr, korfet-moan, kroc’hen gwenn-gell. Tud ar ouenn-se a zo stank bremañ dreist-holl e Kreisteiz Europa, er broiou tro-war-dro d’ar Mor<noinclude><references/></noinclude> pytzqj4lnghd7qhaemuf1xtjtqhrjba 102 67294 210734 210587 2026-11-08T15:39:30Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210734 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||63}}</noinclude>Kreizdouarek hag en enezennou strewet dre ar mor-se. Anezo ar pep brasa eus ar boblañs e Kreisteiz Italia, er Spagn hag er Portugal. O c’havout a reer a-rizennadou war aodou ar C’hornog (Bro-C’hall ha Breiz) hag a-dolpadou stank en enezennou ar Gwalarn, Breiz-Veur hag Iwerzon&nbsp;<ref>Anoiou all bet roet d’ar ouenn-se : gouenn iberiat-enezel (fall-tre), gouenn iberiat (fall-kenan), gouenn atlantat-kreizdouaregat, ''Homo europaeus dolichomorphus mediterraneus'', ''Homo meridionalis''.</ref>. 3° Ar ouenn alpat (''Homo alpinus'') : krennbennek, berr ha ledanenebek, friet ledan a-walc’h, daoulagad gell-isplann pe c’hell-du, bleo du pe c’hell-kistin, mentet krenn pe verr, korfet torgosek. A-vras en em gav skignet bremañ tud ar ouenn-se dre holl vroiou Kreiz-Europa hag en em astenn a reont, etre ar ouenn hanternoziat hag ar ouenn greizdouaregat, adalek Rusia betek Breiz-Izel. Ar broiou m’emaint ar stanka eo Kreisteiz Rusia, gourenez ar Balkanou, Bohemia, Helvetia, Hanternoz Italia, Kornog an Alpou, menez Keven, Bro-Arvern, Argoad Breiz-Vihan, aod Kantabria&nbsp;<ref>Anoiou all : gouenn gornogel, gouenn gevenel, gouenn geltiat-slaviat (fall-fall), arverniat (fall), laponheñvel (fall), geltiat (eus ar falla), gouenn rhetiat (fall-meurbet), gouenn armeniatheñvel (fall), vedek (fall), ''Homo europaeus brachymorphus alpinus''.</ref>. Bez’ en em gav gant an daolenn-ouennoniez-se an holl siou, mat ha fall (fall dreist-holl) a vez gant an taolennou krennet a reer ganto e displegadur ar skiantou, pa glasker berr-zastum traou ar vuhez da aesaiat labour an eñvor hag ar c’helenn. Al lodennig-wirionez a zo enni, pa seller ouz an traou a-bell ha dre vras, a steuz buan pa ’z aer d’ezo a-dost ha dre ar munud. Kalz luzietoc’h en em ziskouez kudenn ar gouennou europat d’an neb a studi piz an neuziou-tud, ken re an amzer-vremañ, ken re an amzer dremenet. Anat e teu d’ezañ n’eo ket ar ouenn greizdouaregat eur ouenn unvan, pa n’eo ket marteze zoken<noinclude><references/></noinclude> kg7wj3ljk0psdlz96fnh02eftwlczqp 102 67295 210735 210588 2026-11-08T15:41:36Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210735 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|64||}}</noinclude>eur ouenn e gwirionez. Eur c’hejad a ouennou hirbennek eo kentoc’h, aet ennañ, evit eun darn, diskennidi diwar gouennou ar pleistoken-uhela, hiniennou eus ar re-mañ mentet-dreist ha frammet-nerzus (evel m’edo Kro-Magnoniz), diskennidi diwar gouennou derou-kenta an holoken, berroc’h mentet ha kalz skañvoc’h frammet, ha diskennidi diwar gouennou eus an istorvez <ref>Haddon-Van Gennep, p. 45.</ref>. Kemend-all a c’heller lavarout eus ar ouenn alpat. Krenn pe verr-ventek eo dre vras, gwir eo. Ha koulskoude, bez’ ez eus enni eur stank a rummad-tud (a zo bet graet anezo ''gouenn dinarek'' pe ''adriatek'') hag a zo hogos par dre o ment uhel ha frammadur nerzus o c’horf da ziskennidi rika ar ouenn hanternoziat ha da ouennou mentek ar pleistoken-uhela. N’eo ket unvan kennebeut al liou-ken er ouenn alpat-se, pa gaver enni strolladou-tud gwenn ruz-roz o c’hroc’hen, re-all gwenn-melen, ha re-all c’hoaz gwenn-gell <ref>''Id.'' pp. 49-54.</ref>. Splann eo hon eus d’ober amañ c’hoaz, neket d’eur ouenn unvan, bogen d’eur c’hemmesk gouennou n’o deus ken boutin etrezo nemet o c’hrennbennegez hag o ledanenebegez. Er ouenn hanternoziat ivez, an unvanded a stumm a weler ganti en daolenn a frailh a dammou pa zeuer d’ezi ez reiz. Disheñvelderiou bras a-walc’h a zo etre Hanternoziz, n’eo ket el liou-ken hepken ; el liou-bleo, e linennadur an dremm hag er vent eo o c’haver ivez. A-greiz an neuziou-gouenn bet digemmet evel-se e-touez Hanternoziz, eur meneg a ziforc’h a die beza graet eus ar ouenn daliat (gouenn faliat, ''faelische Rasse'', hervez an denoniour alaman {{Tired|Guen|ther)}}<noinclude><references/></noinclude> bs2dy9k4mr0yy6fwechc8cuizdz00nz 102 67296 210736 210589 2026-11-08T15:43:24Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210736 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||65}}</noinclude>{{Tired2|Guen|ther)}}, p’emañ sellet an dud diwarni gant denoniourien ’zo evel an diskennidi an nebeuta disleberet a ve bremañ en Europa eus Kro-Magnoniz ar ragistorvez&nbsp;<ref>Stank eo an neuz-ouenn-se e Dalekarlia (''Dalarne'' e swedeg) hag e Westfalia achano an anoiou roet d’ezi. Setu amañ ar stummadou penna ouz hec’h arouezenna : klopenn hirbennek pe bennet-etre, dremm ledan, karvan-draon ledan, elgez-teo, fri-etre, daoulagad sklaer, bleo sklaer, kroc’hen morlivet, ment uhel-meurbet, Hans F. R. Guenther, ''Rassenkunde des deutschen Volkes'', daouzekvet mouladur, München, 1928 ; ''Anthr.'' 1928, pp. 177-9.</ref>. Bez’ ez eus traou all hag a deu da rouestla c’hoaz ar gudenn, an daou-mañ dreist-holl : 1° En em gemmeska diehan-kaer o deus graet an holl ouennou-se abaoe ar ragistorvez, ma ’z eo aet hizio ar pep brasa eus Europiz da hironed, tud nep-gouenn. 2° Emañ o poueza pounneroc’h-pounnera bemdez war boblañs Europa levezon an istor ha levezon ar sevenadurez drastus a vremañ a laka da sevel enni neuziou-gouenn nevez berr-badlus peurliesa, p’emañ atao an istor hag ar sevenadur o laborat da ziskar seul m’emaint o paouez sevel&nbsp;<ref>Da glevout hiroc’h war ar c’hudennou-se lenn P. Diffloth, ''La Beauté s’en va'', pp. 1-97.</ref>. Toullou bras a zo en hon anaoudegez eus gouennou Europa e-doug nevez-varevez ar maen. An darnvuia eus an dud o deus bevet d’ar c’houlz-se n’eo ket deuet betek ennomp o eskern. Eus ar relegou padet betek hon amzer, kalz a zo aet e poultrenn kerkent ha dizoloet. Ha stankoc’h c’hoaz ar re a zo aet da get dre zigasted, diouiziegez pe vandalerez an dud o dije gallet o mirout d’ar studi <ref>Eur skouer vantrus eus ar sotoni hag ar pleg d’ar vandalerez a zo e mab-den a zo degaset dre istor distrujidigez relegou-tud an Ombrive. Gweladennerien ar vougeo, ken douristed, ken tud ar vro, a vourre o vunuzuna dindan sol o botez eskern m’edo leun ganto ar gammel vras-se. Mil a relegennou tost-da-vat, o tont eus nevez-varevez ar maen, a zo aet da goll evel-se.</ref>. N’eo ket gant denoniourien e vez renet peurliesa ar furchadennou ragistorek, hogen gant klaskerien-hendraezou, dic’houzvez a-grenn eus an denoniez, ha na reont forz eus koz eskern-tud. O stlepel a reont d’ar bern hag evel-se ez eo aet hag ez a bemdez da goll {{Tired|dan|veziou-studi}}<noinclude><references/></noinclude> 6oqyq94oav7xt4zcz2bj71fhk86pb6j 102 67297 210737 210590 2026-11-08T15:44:17Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210737 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|66||}}</noinclude>{{Tired2|dan|veziou-studi}} a vefe talvoudus-dreist evit skiant ar gouennou-tud. ''Gouennou an oadvez azilel''. — O anaout a reomp dreist-holl dre ar gavadenn graet en Ofnet, e-kichen Nordlingen, Bavaria, er bloaziou 1907-1908. Bez’ ez eus eno eur vougeo hag a oa bet leuniet a weleadou-douar eus oadvez ar C’haro-erc’h, ar gwelead-barr o vezia eus an oadvez azilel. Daou boull-bez bet kleuzet er gwelead-se a oa douaret enno, e-metou tolzennadou pri ruz, teir c’hlopenn-den ha tregont, tro o dremm ouz ar c’huz-heol. Diwar merc’hed ha bugale e oa an darnvuia eus ar c’hlopennou-se. Ornaduriou-penn a zougent, graet gant kregin-toull ha dent-lagad kirvi. Ugent anezo a oa miret mat a-walc’h da veza studiet : pemp a oa hirbennek, eiz krennbennek, ar re-all pennet-etre. Aroueziadur-penn an ugent klopenn-se a yae eus 70 da 89. Hirenebek e oa ar c’hlopennou hirbennek, disheñvel er c’heñver-se diouz klopennou Kro-Magnoniz. Sellet e vezont gant an denoniourien evel o tenna d’ar ouenn greizdouaregat <ref>Schliz, war trede kevrenn levr R. R. Schmidt, ''Die diluviale Vorzeit Deutschlands'', Stuttgart, 1912 ; Boule, pp. 338-40.</ref>. Ar c’hlopennou krennbennek a zo heñvel ouz re ar ouenn alpat. Ar c’hlopennou pennet-etre a vije diwar hironed ganet eus paradur an diou ouenn-se. E Breiz-Veur, teir c’hlopenn o tenna d’an oadvez azilel a zo bet dizoloet e keo Aveline, e Burrington Coombe, kontelez Somerset. Hirbennek eo unan anezo, krennbennek an diou all. Daoust d’ar c’hemm-se etrezo, ha dre ma ’z int bolzet-uhel o-zeir, ez int bet sellet gant ar c’horfadurour saoz Arzur Keith evel o tont eus an hevelep<noinclude><references/></noinclude> fzwgow0tjrcdc8jqagg9fyefy1rcknr 102 67298 210738 210591 2026-11-08T15:46:03Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210738 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||67}}</noinclude>gouenn. O c’heñveria en deus graet ouz klopenn Chancelade hag ouz darn eus klopennou Solutré, Furfooz hag Ofnet. Kosa klopennou krennbennek kavet betek-hen e Breiz-Veur eo ar re-se&nbsp;<ref>A. Keith, war ''University of Bristol Proceedings of the Spelaeological Society'', levr II, kevrenn I ; ''Anthr.'' 1924, p. 604.</ref>. ''Gouennou an oadvez maglemosel''. — Dianav ez int d’imp : Sellet e vez an ijinerez maglemosel gant an hendraourien evel deveret eus ijinerez an hemolc’herien kirvi-erc’h a deuas da chom en Hanternoz goude steuzidigez ar skournredennou, p’edo c’hoaz ar vro dindan toundrennou pe steppennou. Darn eus ar ragistorourien a laka e oa deuet an hemolc’herien-se eus Okitania, o kemer da ziazez o martezead an heñvelderiou a zo etre an ijinerez maglemosel hag an ijinerez azilel : mar dint reiz, e ranke beza an enbroierien diwar ar gouennou a oa o ren neuze e Mervent Europa, ha Kro-Magnoniz a oa, hep mar, en o zouez <ref>''Anthr.'' 1924, p. 567.</ref>. Ragistorourien all <ref>An abad H. Breuil, da skouer, war ''Anthr.'' 1921, p. 352.</ref> a laka e teuas hendadou Maglemosiz eus Reter Europa (Rusia). Bez’ e vefent neuze eus ar ouenn hirbennek ha bleo melen a oa annezet ganti ar vro-se d’an ampoent. Kavadennou da zont a zirouestlo ar gudenn, dre ziskuilha moarvat e oa eul lodenn-wirionez e pep unan eus an daou veno gin-se. Eun dra splann eo o deus gallet tud dont da chom e Skandinavia kerkoulz eus Reter hag eus Kornog pe zoken eus Kreiz Europa, eur wech deuet kevannezus ar vro. A-viskoaz o deus an tachennou-hemolc’h nevez dedennet hemolc’herien eus ar peder avel. ''Gouennou oadvez an dilerc’hiadou-kegin''. — Diskennidi Maglemosiz eo tud an {{Tired|dilerc’hiadou-|kegin}}<noinclude><references/></noinclude> j34xs0jpgji5azkwmutjjnmvtl7d0tp 102 67299 210739 210592 2026-11-08T15:46:59Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210739 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|68||}}</noinclude>{{Tired2|dilerc’hiadou-|kegin}} e Bro-Danmark. Re rouez ha re zarnaouet eo o relegou, avat, evit ma vije gallet anataat o gouennou. Kement a heller lavarout eo n’edont ket unouenn : hirbenneien ha krennbenneien a oa en o metou&nbsp;<ref>C. A. Nordmann, ''Some Baltic problems'', war ''Journ. of the Royal Anthr. Institute'', Levr LII, 1922, pp. 26-45 ; ''Anthr.'' 1924, pp. 565-8.</ref>. ''Gouennou an oadvez tardenezel''. — Mat o anavezomp dre relegou eun 200 den, merc’hed ha bugale peurvuia, kavet e dilerc’hiadou-kegin Mugem, war glann stêr Daj, er Portugal. Merket spis e hañval beza oad ar relegou dre an traezou oberiet o tenna d’an ijinerez tardenezel a zo bet kavet a-gevret ganto. Diwar veur a ouenn e oa ar relegou-se : 1° Gouenn Mugem (''Homo afer'' pe H. ''taganus'') : hirbennek, hirenebek, berr-ventek (entre 1 m. 56 hag 1 m. 60 ; bihanoc’h e oa ar merc’hed : 1 m. 44). Ar glopenn, er ouenn-se, a zo uhel, striz, bihan he dalc’h-diabarz. Balirek eo an diou-wareg-abrant gant ar wazed. Stouet war-dreñv a-wechou an tal. Balirek an elgez. Rakkarvanegez anat a zo. Berr-meurbet eo ar vrec’h e-keñver an arvrec’h. Kolonennek ar werzid-vorzed. Alies plaen e doare eul laonenn-sabrenn ar werzid-c’har. Morianheñvel, pe aostraliatheñvel zoken, eo darn eus ar stummadou-se. Naouez e vez sellet gouenn Mugem gant an darnvuia eus an denoniourien evel eur skourr koz-koz en em zistaget abred diouz ar c’hef m’eo deuet dioutañ ar ouenn greizdouaregat. E dilerc’hiadou-kegin an oadvez tardenezel er Portugal, relegou gouenn Mugem eo ar stanka. E-pad nevez-varevez ar maen, e tegouezas d’ar ouenn-se en em gemmeska gant gouennou<noinclude><references/></noinclude> evxlg830671o04mt8vz9r8z2x1b005s 210740 210739 2026-11-08T15:47:25Z Aveldro 601 210740 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|68||}}</noinclude>{{Tired2|dilerc’hiadou-|kegin}} e Bro-Danmark. Re rouez ha re zarnaouet eo o relegou, avat, evit ma vije gallet anataat o gouennou. Kement a heller lavarout eo n’edont ket unouenn : hirbenneien ha krennbenneien a oa en o metou&nbsp;<ref>C. A. Nordmann, ''Some Baltic problems'', war ''Journ. of the Royal Anthr. Institute'', Levr LII, 1922, pp. 26-45 ; ''Anthr.'' 1924, pp. 565-8.</ref>. ''Gouennou an oadvez tardenezel''. — Mat o anavezomp dre relegou eun 200 den, merc’hed ha bugale peurvuia, kavet e dilerc’hiadou-kegin Mugem, war glann stêr Daj, er Portugal. Merket spis e hañval beza oad ar relegou dre an traezou oberiet o tenna d’an ijinerez tardenezel a zo bet kavet a-gevret ganto. Diwar veur a ouenn e oa ar relegou-se : 1° Gouenn Mugem (''Homo afer'' pe ''H. taganus'') : hirbennek, hirenebek, berr-ventek (entre 1 m. 56 hag 1 m. 60 ; bihanoc’h e oa ar merc’hed : 1 m. 44). Ar glopenn, er ouenn-se, a zo uhel, striz, bihan he dalc’h-diabarz. Balirek eo an diou-wareg-abrant gant ar wazed. Stouet war-dreñv a-wechou an tal. Balirek an elgez. Rakkarvanegez anat a zo. Berr-meurbet eo ar vrec’h e-keñver an arvrec’h. Kolonennek ar werzid-vorzed. Alies plaen e doare eul laonenn-sabrenn ar werzid-c’har. Morianheñvel, pe aostraliatheñvel zoken, eo darn eus ar stummadou-se. Naouez e vez sellet gouenn Mugem gant an darnvuia eus an denoniourien evel eur skourr koz-koz en em zistaget abred diouz ar c’hef m’eo deuet dioutañ ar ouenn greizdouaregat. E dilerc’hiadou-kegin an oadvez tardenezel er Portugal, relegou gouenn Mugem eo ar stanka. E-pad nevez-varevez ar maen, e tegouezas d’ar ouenn-se en em gemmeska gant gouennou<noinclude><references/></noinclude> 0c7coqlz2zvd8wl0dzqbggpnfo3fqnq 102 67300 210741 210593 2026-11-08T15:49:09Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210741 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||69}}</noinclude>all gwelloc’h hag uheloc’h doareet egeti, ha heñveloc’h ouz Portugaliz-vremañ. Treuzvevadiuriou anezi a c’heller koulskoude da welout c’hoaz aman hag ahont er boblañs-vremañ&nbsp;<ref>A. A. Mendes Correa, ''Origins of the Portuguese'', war ''American Journal of Physical Anthropology'', II, niv. 2, 1919 ; ''Anthr.'' 1922, pp. 133-4.</ref>. 2° Eur ouenn grennbennek, ledanenebek ha rakkarvanek, n’eo manet a-iziwar he lerc’h nemet eun nebeud pennou maro. Unan eus ar re-mañ, dremmet-plaen, rakkarvanek ha ledanenebek-dreist, a zo gantañ stummadou mongolheñvel <ref>Taolit pled ne lavar ket « mongolheñvel » kement ha « mongoliat ». N’eo ket a-walc’h eun nebeud heñvelderiou e stummadur an dremm da verka ez eus kerentiez etre diou ouenn disrannet dre al lec’h hag an amzer. Bez’ ez eus hizio en Afrika, da skouer, gouennou Morianed ha d’ezo en o dremm stummadou mongolheñvel — eun diskianterez e vefe, evelato, dastum diwar se ez eo ar gouennou-se, hag i stummet da veva e broiou tomm-grizias, diwar an hevelep kef ha Mongoled steppennou yenskournec’hoañvek Kreiz Azia. Tuet eo eur rummad denoniourien da gredi ez eus eus ar stummadou mongolheñvel, morianheñvel hag europatheñvel stummadou-diazez e gouenn-veur mab-den. Diwar-bouez levezoniou ’zo e c’hellfe ar stummadou-se dont da ziwana ha d’en em skigna e gouennou-tud disheñvel. Diskleria a c’helled er c’hiz-se ar stummadou europatheñvel pe euraziatheñvel (dremm yuzev pe assiriat) a zo bet eur souez da ergerzourien genta Afrika o c’havout e-touez meuriadou Morianed o chom en tu-hont d’ar c’heheder, D. Livingstone, ''Explorations du Zambèse et de ses affluents'', 1866, pp. 107, 464 ; ''Dernier Journal'', 1876, I, pp. 144-5. Keñveria V. Suk, ''On face Types in Man'', war ''Anthropologia'', Praha, 1928, pp. 35-40 ; ''Anthr.'' 1928, pp. 413-4 ; Franz Weidenreich, ''Rasse und Kœrperbau'', Berlin, 1927 ; ''Anthr.'' 1927, pp. 190-1.</ref>. Kerentiet e hañval beza ar re-all ouz krennbenneien kosa nevez-varevez ar maen&nbsp;<ref>Rouez a-walc’h e oa koulskoude ar rakkarvanegez gant krennbenneien Kreiz Europa.</ref>. Krugad dilerc’hiadou-kegin Mugem a oa anezañ eun niver bras-divent a gregin, en o mesk drein diwar eur peskedennou bennak, hag eskern bronneged (oc’hen, kirvi, kezeg). Da evesaat eo ne oa ket bet krignet an eskern, kement-se o tiskouez n’oa ket a chas gant an debrerien-gregin. A-hend-all, an holl gregin oc’h ober krugad Mugem a oa diwar gouennou na vezont ket kavet bremañ o veva en Taj el lec’h-se. D’o c’havout ez veo, ez eo ret diskenn gant red ar ster ha mont pell bras diouz Mugem betek tizout al lec’hidegou ma teu dour sall ar mor da geja gant dour ar stêr. Anat diwar-se edo, en amzer an debrerien-gregin, liveet-izeloc’h douar ar vro pa c’helle dour ar mor sevel dre naoz ar stêr betek Mugem. Kement-se ouz hor c’has d’eur maread-amzer gwall-goz, kosoc’h eget diweza uheladur aod ar Portugal&nbsp;<ref>E. Cartailhac, ''Les Ages préhistoriques de l’Espagne et du Portugal'', 1886, pp. 52-3.</ref>. ''Gouenn krenn-varevez ar maen e Rusia''. — An dek klopenn-dud kavadennet gant ar Profesor Inostranzef e gwiskadou-taouarc’h lenn Ladoga a denn d’ar meuriadiou o chom e kreizenn Rusia<noinclude><references/></noinclude> rbjvyv1u3g94d0wpvye8futolnepavk 102 67301 210742 210594 2026-11-08T15:50:51Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210742 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|70||}}</noinclude>e-doug krenn-varevez ar maen. En hevelep gweleadou-taouarc’h ganto ez oa kefiou a-ziwar lerc’h eur c’hoadad a-bez a wez dero, eur ouenn-wez na gresk ken bremañ er vro <ref>A-vec’h ma vez kavet hizio eun dervenn bennak o kreski anezi hec’h-unan en tu kreisteiz da ouarnamant Petrograd.</ref>. Ar meuriadou-se eus lenn Ladoga ne oa ganto loen doñv ebet nemet ar c’hi. Bez’ e renent an hevelep buhez hag Europiz all d’ar mare, o hemolc’hi kirvi ha moc’h-gouez <ref>''Sus scrofa ferus''. Ne vez ket kavet bremañ ar moc’h-gouez er rannvro-se. Aet int da get, a-gevret gant ar c’hoadou dero moarvat, pell kent derou an istorvez. Ret eo diskenn davet ar c’hreisteiz betek en tu-hont d’ar 55vet derez led hanternozel evit kavout moc’h-gouez e Rusia.</ref>, o laza ar pesked bras hag ar reuniged war-bouez treantou (ne raent ket gant rouedou, evel m’hen diskuilh an ezvezañs, en o reizou-pesketa, a bloumennou maen pe bri poaz), o kutuilh mouar-drez, flamboez ha kraoñ-kelvez o c’hoadou. Ober a raent gant bagou pilprennek prenn dero, gant podou pri garo-meurbet, dizourgenn, toullou-skourra enno, gant binviou askourn ha maen-sklent priellek lufret aketus (dibaot-kenañ ar maen-tan er vro). An dek klopenn mane a-ziwar o lerc’h a oa holl hirbennek ha hirenebek. Gant dremmadur unan anezo e oa stummadou mongolheñvel&nbsp;<ref>A. A. Inostranzef, ''Den ragistorek oadvez ar maen war glan Lenn Ladoga'' (e ruseg), Sant-Peterburg, 1882.</ref>. ''Gouennou nevez-varevez ar maen'' (''stricto sensu''). — Evel ma weler dre ar pennadou a-raok, ar gouennou-tud krennbennek, dianav en Europa e-doug ar pleistoken-uhela, a crog d’en em ziskouez enni aman hag ahont e-kerz krenn-varevez ar maen. E-pad nevez-varevez ar maen, ez a war baotaat hogozik dre-holl ar grennbenneien, betek skuba an hirbenneien e broiou ’zo eus Kreiz Europa. E broiou all, e vez kavet an diou neuz-ouenn, pe gemmesket pe o veva kichen-ha-kichen. Diskennidi diwar hirbenneien ar pleistoken-uhela eo evit eun darn hirbenneien nevez-varevez<noinclude><references/></noinclude> n0k0r8uzncwn00239ar2gawfptuzp3v 102 67302 210743 210595 2026-11-08T15:52:29Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|||71}}</noinclude>ar maen. Hirbenneien ledanenebek ha mentet-uhel diwar gouenn Kro-Magnon a zo bet kavet e meur a lec’h o relegou e beziaduriou an amzer-se, da skouer en Arvorig (Sant-Urnel ha Roz an Tremen, Kerne), e taoliou-maen Bro-C’hall, e menez Keven, en Okitania, en Iberia (Oviedo, Segovia, Andalouzia, Portugal), hag ail. Stankoc’h c’hoaz marteze eo ar relegou diwar hirbenneien ledanenebek, nemet berr-ventek eo ar re-mañ, ma vezont sellet en abeg da se gant an denoniourien evel Kro-Magnoniz hironaet. Gouenn vorianheñvel Grimaldi a zo bet dizoloet pennou-maro diouti, pe korfou-eskern en o fez, e lies lec’h : e taol-vaen beg-douar Kongel hag en eur bez eus enezig Toull-Bras e Breiz-Vihan, e beziou Chamblandes (Helvetia), en Iliria hag e gourenez ar Balkaniou&nbsp;<ref>Zupanic, ''Les premiers habitants des Pays yougo-slaves'', war ''Rev. anthropol.'' 1919, p. 32.</ref>. An darnvuia avat eus an hirbenneien m’edo annezet ganto e-pad nevez-varevez ar maen Kornog ha Kreisteiz Europa a denn da ouennou hag a vez sellet gant an denoniourien evel penn-kef ar ouenn greizdouaregat a vremañ : ''gouenn Mugem'' er Portugal, hon eus komzet anezi uheloc’h, ha ''gouenn ar Balmaou-Tomm'', houmañ kalz niverusoc’h ha ledanoc’h skignet. Sed amañ an arouezennadur anezi : ''Gouenn ar Balmaou-Tomm'' <ref>Anvet evel-se diouz ano mougeviou ar Balmaou-Tomm, e departamant Lozère, Okitania, a oa bet kemeret da garmel gant nevez-oadvezidi ar maen. Eskern a-ziwar kantadou a dud a oa enno, hag unouenn-meurbet e oa an dud-se, da zezvarn diouz an tri-ugent klopenn divoulch a zo bet gallet studia. Ar ger romanek ''balma'' (''balme'' e galleg koz, ''baume'' e galleg bremañ) a dalv « mougeo ». A ouenn geltiek e vije (Dottin, ''Langue gauloise'', 1920, p. 230). Kar e hañval beza d’ar ger henvrezonek ''bal'' « briell serz (eur stêr) », « rochell serz », kerneveg « mengleuz », d’ar ger iwerzonek ''baile'' « annezlec’h », lemañ o tont diwar eun hengaltek ''balion'' « annezlec’h », liester ''balia'' « bodad-tiez », « kêr », ''Rev. celt.'' 1922, pp. 56-7.</ref>. Hirbennek ha kilpennek. Aroueziadur-penn o vont eus 64,3 betek 75,1. Dalc’had-klopenn bras. Dremm hir, striz ha sounngarvanek. Gwerzid-vorzed teo al linnenn-c’harv anezi. Gwerzid-c’har plaen. Eilwerzid-c’har garanet. Ment : 1 metrad 61 pe war-dro.<noinclude><references/></noinclude> cgkt5pzuheanl8eq7uobatq32hr4bc9 102 67303 210744 210596 2026-11-08T15:54:17Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210744 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv|72||}}</noinclude><nowiki/> <br> Bihanoc’h kalz eget Kro-Magnoniz, e oa pell bras ivez tud gouenn ar Balmaou-Tomm diouz beza frammet ker kreñv ha kigennet ken nerzus hag i. N’heller ket zoken o lakaat e kemm, er c’heñveriou-se, gant gouennou berr-ventek ar pleistoken-uhela. Korfet-moan hag iziliet-skañv e oant peurliesa. War ar relegou anezo dizoloet e mougeo an Ombrive, e vez dister a-walc’h enlouc’hadur ar c’higennou, zoken war an eskern diwar gwazed&nbsp;<ref>H. Vallois, ''Les ossements énéolithiques de l’Ombrive (Ariège)'', war ''Anthr.'' 1927, pp. 277-303, 473-89.</ref>. Gouenn ar Balmaou-Tomm a zo bet kavet relegou diwarni dre Okitania a-bez, e Bro-C’hall, er Spagn hag er Portugal. An darn vuia eus an hirbenneien m’edo tudet ganto Breiz-Veur, Iwerzon, Italia, Aostria, Hungaria ha ledenez ar Balkaniou e-pad nevez-varevez ar maen a dtenne d’ezi hep mar ebet. A-unvan eo an denoniourien peurvuia evit sellout gouenn ar Balmaou-Tomm evel penn-kef ar ouenn greizdouaregat a-vremañ. ''Gouennou krennbennek neuez-uarevez ar maen''. — Gouenn ''Grenelle'', gouenn ''Furfooz'', hag anoiou all a vez graet anezo a-wechou, diouz al lec’hiou m’eo bet kavet da genta o relegou. Evel ma ’z eus bet gwelet uheloc’h, ez oa e derou-kenta an holoken krennhenneien o veva a-hiniennou e pennou pella Europa war-du ar C’hornog : Portugal ha Breiz-Veur. N’eo ket ac’hano coulskoude ez int deuet d’en em fenna war ar peurrest eus hon douar-bras, pa ’z eo gwir e padas atao da veza rouez meurbet ar grennbennegez en diou vro-se <ref>Hirbennek eo hizio c’hoaz an darnvuia eus ar boblañs e Breiz-Veur hag er Portugal.</ref>. Gwir vammvro ar grennbenneien en Europa a hañval beza Helvetia. Eno o gweler o stankaat<noinclude><references/></noinclude> azuv3ymwtfx68g6kasbys4l1axagt4z 100 67320 210748 2026-11-08T16:44:10Z Aveldro 601 Pajenn krouet gant : "" 210748 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=journal |Title=[[Istor ar bed - Trede levrenn]] - Stagadenn (Gwalarn 64) |Author=[[Oberour:Meven_Mordiern|Meven Mordiern]] |Translator= |Editor= |School=Gwalarn |Year=1934 |Publisher=[[Gwalarn]] |Address=Brest |Key=Istor ar bed - Trede levrenn (Stagadenn) |Source=djvu |Image=1 |Progress=C |Volumes= |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} 3z4ppg8yfwbci0o8ll99sr2jwmvscwu 210752 210748 2026-11-08T16:53:02Z Aveldro 601 210752 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=journal |Title=[[Istor ar bed - Trede levrenn]] - Stagadenn (Gwalarn 64) |Author=[[Oberour:Meven_Mordiern|Meven Mordiern]] |Translator= |Editor= |School=Gwalarn |Year=1934 |Publisher=[[Gwalarn]] |Address=Brest |Key=Istor ar bed - Trede levrenn (Stagadenn) |Source=djvu |Image=1 |Progress=C |Volumes= |Pages=<pagelist 1=Golo 2=- 3=Titl 4=Taolenn 5=5 /> |Remarks= }} 4mh6n2k88lms294085recoxxqs1roaa 210788 210752 2026-11-09T10:31:00Z Aveldro 601 210788 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=journal |Title=[[Istor ar bed - Trede levrenn — Stagadenn ]] (Gwalarn 64) |Author=[[Oberour:Meven_Mordiern|Meven Mordiern]] |Translator= |Editor= |School=Gwalarn |Year=1934 |Publisher=[[Gwalarn]] |Address=Brest |Key=Istor ar bed - Trede levrenn (Stagadenn) |Source=djvu |Image=1 |Progress=C |Volumes=[[Meneger:Mordiern - Istor ar bed I, 1929.djvu|Levrenn gentañ]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 2, 1930.djvu|Eil levrenn]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 3, 1932.djvu|Trede levrenn]] |Pages=<pagelist 1=Golo 2=- 3=Titl 4=Taolenn 5=5 /> |Remarks= }} 9o96k6lotrggxnq0fi6e7mgaitt0kcw 210789 210788 2026-11-09T10:31:58Z Aveldro 601 210789 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=journal |Title=[[Istor ar bed - Trede levrenn — Stagadenn ]] (Gwalarn 64) |Author=[[Oberour:Meven_Mordiern|Meven Mordiern]] |Translator= |Editor= |School=Gwalarn |Year=1934 |Publisher=[[Gwalarn]] |Address=Brest |Key=Istor ar bed - Trede levrenn (Stagadenn) |Source=djvu |Image=1 |Progress=C |Volumes=[[Meneger:Mordiern - Istor ar bed I, 1929.djvu|Levrenn gentañ]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 2, 1930.djvu|Eil levrenn]] [[Meneger:Mordiern - Istor ar bed 3, 1932.djvu|Trede levrenn]] |Pages=<pagelist 1=Golo 2=- 3=Titl 4=Taolenn 5=5 /> |Remarks={{Pajenn:Mordiern - Istor ar bed 3 Stagadenn, 1934.djvu/4}} }} 5pdqd9cu86kv6csva1p2vw3sub9hba5 102 67321 210749 2026-11-08T16:45:09Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "<nowiki/> <br> <poem>'''Gwalarn''' Niv. 64 10-vet Bloavez MEURZ 1934</poem>" 210749 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> <poem>'''Gwalarn''' Niv. 64 10-vet Bloavez MEURZ 1934</poem><noinclude><references/></noinclude> akzyyvoix0esubg8nkire2e0yfpn23g 210754 210749 2026-11-08T16:57:24Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210754 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> <poem style="margin-left:60%;">'''<big>Gwalarn</big>''' Niv. 64 10-vet Bloavez <big>MEURZ 1934</big></poem><noinclude><references/></noinclude> 9ypbthfdstsvssqdr3jax40gm1868z6 102 67322 210750 2026-11-08T16:46:11Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "<nowiki/> <br> MEVEN MORDIERN ISTOR AR BED stagadenn d’an trede ievrenn NEVEZ-VAREVEZ AR MAEN EN EUROPA (diwez)" 210750 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> MEVEN MORDIERN ISTOR AR BED stagadenn d’an trede ievrenn NEVEZ-VAREVEZ AR MAEN EN EUROPA (diwez)<noinclude><references/></noinclude> ttdxxny5mrnj9r6g0gowhxgi0baip35 210755 210750 2026-11-08T17:00:31Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210755 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> {{Kreizañ|{{Ment|'''MEVEN MORDIERN'''|180}}}} <br> {{Kreizañ|{{Ment|'''ISTOR'''|400}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Ment|'''AR'''|200}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Ment|'''BED'''|400}}}} {{Kreizañ|{{Ment|'''stagadenn d’an'''|120}}}} {{Kreizañ|{{Ment|'''trede levrenn'''|120}}}} <br> <br> {{Kreizañ|{{Ment|'''NEVEZ-VAREVEZ'''|160}}}} {{Kreizañ|{{Ment|'''AR MAEN'''|160}}}} {{Kreizañ|{{Ment|'''EN EUROPA'''|160}}}} {{Kreizañ|{{Ment|'''(diwez)'''|120}}}}<noinclude><references/></noinclude> 3i3dxoyderrm04ax0s58ftzcge2m6g6 102 67323 210751 2026-11-08T16:50:31Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "<nowiki/> <br> {{Kreizañ|TAOLENN}} {{Dehou|Pajenn}} Gouennou-tud Europa e-pad nevez-varevez maen (kendalc’h) 5 Orin gouennou-tud nevez-varevez ar maen 20 An diere a zo etre an darvoudou a ouenn hag an darvoudou a sevenadur e-kerz nevez-varevez ar maen 29 {{Kreizañ|EMBANNET A-RAOK}} {{Kreizañ|'''ISTOR AR BED'''}} Levrenn genta. — Kentlavarou 14 lur Eil levrenn. — Amzeriou kosa ar Ragistorvez 10 lur Trede levrenn. — Nevez-varevez ar Maen en Eu... 210751 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> {{Kreizañ|TAOLENN}} {{Dehou|Pajenn}} Gouennou-tud Europa e-pad nevez-varevez maen (kendalc’h) 5 Orin gouennou-tud nevez-varevez ar maen 20 An diere a zo etre an darvoudou a ouenn hag an darvoudou a sevenadur e-kerz nevez-varevez ar maen 29 {{Kreizañ|EMBANNET A-RAOK}} {{Kreizañ|'''ISTOR AR BED'''}} Levrenn genta. — Kentlavarou 14 lur Eil levrenn. — Amzeriou kosa ar Ragistorvez 10 lur Trede levrenn. — Nevez-varevez ar Maen en Europa 8 lur<noinclude><references/></noinclude> 4st5abz3lrtifq8alesu6n3rjfnx6h5 210756 210751 2026-11-08T17:06:42Z Aveldro 601 210756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> {{Kreizañ|<big>TAOLENN</big>}} <br> {{Taolenn | nodots | pajenn = pajenn }} {{Taolenn | titl = Gouennou-tud Europa e-pad nevez-varevez maen (kendalc’h) | pajenn = 5 }} {{Taolenn | titl = Orin gouennou-tud nevez-varevez ar maen | pajenn = 20 }} {{Taolenn | titl = An diere a zo etre an darvoudou a ouenn hag an darvoudou a sevenadur e-kerz nevez-varevez ar maen | pajenn = 29 }} <br> {{Kreizañ|<big>EMBANNET A-RAOK</big>}} {{Kreizañ|'''<big>ISTOR AR BED</big>'''}} {{Taolenn | titl = [[Istor ar bed - Levrenn genta|Levrenn genta]]. — Kentlavarou | pajenn = 14 lur }} {{Taolenn | titl = [[Istor ar bed - Eil levrenn|Eil levrenn]]. — Amzeriou kosa ar Ragistorvez | pajenn = 10 lur }} {{Taolenn | titl = [[Istor ar bed - Trede levrenn|Trede levrenn]]. — Nevez-varevez ar Maen en Europa | pajenn = 8 lur }}<noinclude><references/></noinclude> f4sxjwimx28ndpacku1crqogxfpaylo 210787 210756 2026-11-09T10:28:59Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <section begin="Taolenn"/><br> {{Kreizañ|<big>TAOLENN</big>}} <br> {{Taolenn | nodots | pajenn = pajenn }} {{Taolenn | titl = Gouennou-tud Europa e-pad nevez-varevez maen (kendalc’h) | pajenn = 5 }} {{Taolenn | titl = Orin gouennou-tud nevez-varevez ar maen | pajenn = 20 }} {{Taolenn | titl = An diere a zo etre an darvoudou a ouenn hag an darvoudou a sevenadur e-kerz nevez-varevez ar maen | pajenn = 29 }} <section end="Taolenn"/> <section begin="Embannet"/>{{Kreizañ|<big>♦</big>}} <br> {{Kreizañ|<big>EMBANNET A-RAOK</big>}} {{Kreizañ|'''<big>ISTOR AR BED</big>'''}} {{Taolenn | titl = [[Istor ar bed - Levrenn genta|Levrenn genta]]. — Kentlavarou | pajenn = 14 lur }} {{Taolenn | titl = [[Istor ar bed - Eil levrenn|Eil levrenn]]. — Amzeriou kosa ar Ragistorvez | pajenn = 10 lur }} {{Taolenn | titl = [[Istor ar bed - Trede levrenn|Trede levrenn]]. — Nevez-varevez ar Maen en Europa | pajenn = 8 lur }} <section end="Embannet"/><noinclude><references/></noinclude> cc4zpj4g9l53iwnhl3lxiplw1pyjkel 102 67324 210753 2026-11-08T16:56:04Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210753 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> {{Kreizañ|{{Ment|'''GWALARN'''|400}}}} <br> {{Kreizañ|{{Ment|'''MEVEN MORDIERN'''|200}}}} {{Kreizañ|{{Ment|'''ISTOR'''|400}} {{Ment|'''AR'''|200}} {{Ment|'''BED'''|400}}}} {{Kreizañ|{{Ment|'''stagadenn d’an'''|120}}}} {{Kreizañ|{{Ment|'''trede levrenn'''|120}}}} {{Kreizañ|{{Ment|'''NEVEZ-VAREVEZ'''|160}}}} {{Kreizañ|{{Ment|'''AR MAEN'''|160}}}} {{Kreizañ|{{Ment|'''EN EUROPA'''|160}}}} {{Kreizañ|{{Ment|'''(diwez)'''|120}}}} {{Kreizañ|{{Ment|'''64'''|300}}}} {{Kreizañ|{{Ment|'''MEURZ 1934'''|160}}}}<noinclude><references/></noinclude> jm0276r28zdq846hs5hpzi8ci0pmhv0 102 67325 210757 2026-11-08T17:11:01Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "<nowiki/> <br> {{Kreizañ| '''<big>Gouennou-tud Europa<br>e-pad nevez-varevez ar maen<br>(kendalc’h)</big>'''}} Da glokaat an taolennadur-se dre vras eus gouennou-tud Europa e-pad nevez-varevez ar maen, ha da ziskouez pisoc’h penaos edont skignet ha kemmesket drezi, e roomp amañ war-lerc’h eun nebeud notennou a-zivout natur ar boblañs dre vro ha diwar-benn ar c’hemmaduriou a c’hoarvezas er boblañs-se e-doug nevez-oadvez ar maen ha penn-kenta oadvez... 210757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> {{Kreizañ| '''<big>Gouennou-tud Europa<br>e-pad nevez-varevez ar maen<br>(kendalc’h)</big>'''}} Da glokaat an taolennadur-se dre vras eus gouennou-tud Europa e-pad nevez-varevez ar maen, ha da ziskouez pisoc’h penaos edont skignet ha kemmesket drezi, e roomp amañ war-lerc’h eun nebeud notennou a-zivout natur ar boblañs dre vro ha diwar-benn ar c’hemmaduriou a c’hoarvezas er boblañs-se e-doug nevez-oadvez ar maen ha penn-kenta oadvez ar metalou. {{Kreizañ|<big>IBERIA</big>}} Diwar gouenn Vugem, gouenn ar Balmaou-Tomm ha gouenn Kro-Magnon emañ ar pep brasa eus poblañs Iberia e-pad nevez-varevez ar maen. Gouenn ar Balmaou-Tomm eo ar stanka eus an teir-se. Rouez-meurbet e voe atao ar grennbenneien en Iberia. War stankaat ez int aet e lodennou anezi e derou oadvez ar metalou, nemet koazet e voent buan hag hogos bevezet gant ar gouennou all. Bez’ eo hizio c’hoaz al ledenez iberiek ar vro eus Europa e-lec’h m’emañ an hirbenneka ar boblañs. {{Kreizañ|<big>GALIA</big>}} Ar gont a zo bet graet, er bloaz 1896 <ref>Gant Salmon, ''Dénombrement et types des crânes néolithiques de la Gaule'', war ''Rev. de l’Ecole d’Anthropol''. 1896.</ref>, eus ar<noinclude><references/> {{Niv||— 5 —|}}</noinclude> tb7t8hkfwgbbiyskcr6l3owzr3k7o3a 210805 210757 2026-11-09T10:53:18Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210805 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> {{Kreizañ|'''<big>Gouennou-tud Europa<br>e-pad nevez-varevez ar maen<br>(kendalc’h)</big>'''}} Da glokaat an taolennadur-se dre vras eus gouennou-tud Europa e-pad nevez-varevez ar maen, ha da ziskouez pisoc’h penaos edont skignet ha kemmesket drezi, e roomp amañ war-lerc’h eun nebeud notennou a-zivout natur ar boblañs dre vro ha diwar-benn ar c’hemmaduriou a c’hoarvezas er boblañs-se e-doug nevez-oadvez ar maen ha penn-kenta oadvez ar metalou. {{Kreizañ|<big>IBERIA</big>}} Diwar gouenn Vugem, gouenn ar Balmaou-Tomm ha gouenn Kro-Magnon emañ ar pep brasa eus poblañs Iberia e-pad nevez-varevez ar maen. Gouenn ar Balmaou-Tomm eo ar stanka eus an teir-se. Rouez-meurbet e voe atao ar grennbenneien en Iberia. War stankaat ez int aet e lodennou anezi e derou oadvez ar metalou, nemet koazet e voent buan hag hogos bevezet gant ar gouennou all. Bez’ eo hizio c’hoaz al ledenez iberiek ar vro eus Europa e-lec’h m’emañ an hirbenneka ar boblañs. {{Kreizañ|<big>GALIA</big>}} Ar gont a zo bet graet, er bloaz 1896 <ref>Gant Salmon, ''Dénombrement et types des crânes néolithiques de la Gaule'', war ''Rev. de l’Ecole d’Anthropol''. 1896.</ref>, eus ar<noinclude><references/> {{Niv||— 5 —|}}</noinclude> kxwwdkiv7zlttiqhekf8ohca1vx7u8d 102 67326 210758 2026-11-08T17:33:55Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "c’hlopennou o tenna da nevez-varevez ar maen bet kavet er vro a-benn neuze : 688 à oa anezo. Eus ar re-se 58 dre 100 a oa hirbennek, 21 dre 100 krennbennek, 21 dre 100 pennet-etre. N’eo ket bet kemmet dre ar c’havadennou graet abaoe ar c’heñverad-niverennou-se, a hell beza sellet evel o taolenna gwirion a-walc’h ar c’henfeur eus ar gouennou-tud dre Vreiz, Bro-C’hall hag Okitania e-pad nevez-varevez ar maen. An hirbenneien eo a zo c’hoaz an niverusa e..." 210758 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>c’hlopennou o tenna da nevez-varevez ar maen bet kavet er vro a-benn neuze : 688 à oa anezo. Eus ar re-se 58 dre 100 a oa hirbennek, 21 dre 100 krennbennek, 21 dre 100 pennet-etre. N’eo ket bet kemmet dre ar c’havadennou graet abaoe ar c’heñverad-niverennou-se, a hell beza sellet evel o taolenna gwirion a-walc’h ar c’henfeur eus ar gouennou-tud dre Vreiz, Bro-C’hall hag Okitania e-pad nevez-varevez ar maen. An hirbenneien eo a zo c’hoaz an niverusa e Galia, nemet war greski tamm-ha-tamm ez a ar grennbenneien. Setu amañ pisoc’h diskleriadur war se. Okitania, izeloc’h eget ar 46-vet derez led hanternozel (nemet ar gevrennad reterel anezi goloet gant an Alpou hag eilaradennadou diwar an Alpou) (2) a zo manet poblet en he fez gant hirbenneien rik, diwar gouenn ar Balmaou-Tomm dreist-holl, betek kreiz nevez-varevez ar maen (3). E-pad oadvez an taoliou-maen, en em ziskouez e poblañs ar vro-se eun nebeud krennbenneien (4) ; war stankaat ez eont enni e-kerz oadvez an arem betek beveza e lec’hiou ’zo an hirbenneien (5). (2) E Monaco (kevrenn reterel Okitania), nevez-oadvezidi ar maen a zo anezo krennbenneien. A-vec’h ma kaver gant hiniennou anezo eun nebeud stummadou diwar Kro-Magnoniz, hagi perchenn koulskoude d’ar vro-se e-pad ar pleistoken-uhela. (3) E mougeo Duruthy, e Sordes (departamant al Landes), ne gaver nemet Kro-Magnoniz. Er Balmaou-Tomm (Lozera), n’eus nemet hirbenneien a ouenn greizdouaregat. (4) E Montouliers, departamant an Hérault, nevez-oadvezidi ar maen a zo Kro-Magnoniz hironaet eun tamm gant krennbenneien. (5) E menez Keven, e derou nevez-varevez ar maen, n’edo eus ar boblañs nemet hirbenneien berrenebek heñvel a-walc’h ouz Kro-Magnoniz. Rouez-meurbet e chomas ar grennbenneien er meneziou-se a-hed nevez-varevez ar maen. War baotaat ez eont e-pad oadvez an taoliou-maen ha founnaat a reont e-doug oadvez an arem.<noinclude><references/> {{Niv||— 6 —|}}</noinclude> cbxk7usu5rrmz7hhk71o2ii0996k7h9 102 67327 210759 2026-11-08T17:35:46Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "<nowiki/> <br> Nevez-oadvezidi ar maen ma ’z eus bet kavet o relegou e Solutre (departamant Saône-et-Loire, Bro-C’hall) a zo eur bobl a ouenn gemmesket evel m’hen laka anat o aroueziadur-penn a ya eus 68,3 (hirbennegez-dreist) betek 88,2 (krennbennegez-dreist). An hirbenneien en o zouez a zo diwar gouenn ar Balmaou-Tomm. Ne reont ken nemet 38 dre 100 eus ar boblañs. Ar grennbenneien a zo 33,3 dre 100, an hironed 27 dre 100. E Bro-Velfort, ez eus bet... 210759 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> Nevez-oadvezidi ar maen ma ’z eus bet kavet o relegou e Solutre (departamant Saône-et-Loire, Bro-C’hall) a zo eur bobl a ouenn gemmesket evel m’hen laka anat o aroueziadur-penn a ya eus 68,3 (hirbennegez-dreist) betek 88,2 (krennbennegez-dreist). An hirbenneien en o zouez a zo diwar gouenn ar Balmaou-Tomm. Ne reont ken nemet 38 dre 100 eus ar boblañs. Ar grennbenneien a zo 33,3 dre 100, an hironed 27 dre 100. E Bro-Velfort, ez eus bet dizouaret e mougeo Cravanches hirbenneien diwar gouenn ar Balmaou-Tomm. Diou glopenn pennet-etre avat, en eur douez ganto, a ziskouez edont lusket da hironaat. Ar pobladou eus ar Champagn a zo bet sebeliet o relegou e kaviou-bezia ar Petit-Morin a oa diwar diou ouenn. Eno emañ c’hoaz an hirbenneien an niverusa (50 dre 100) ; ar grennbenneien n’int nemet 27,3 dre 100. Padal, dre niver an hironed pennet-etre (22,7 dre 100) e weler e oa stag abaoe hir-amzer an diou ouenn d’en em gemmeska. E Breiz-Vihan, relegou nevez-oadvezidi ar maen a zo hogos holl diwar hirbenneien. Rouez-meurbet en o zouez an dud pennet-etre, rouesoc’h c’hoaz ar grennbenneien. E-pad oadvez an arem eo e stagas eun darn eus poblañs Vreiz da grennbennekaat. Diwar ar grennbenneien a zeuas da ouenna er vro d’ar pred-se eo e teu ar re eus ar Vretoned-vremañ a zo boullheñvel o c’hlopenn. Luzietoc’h eo bet an traou en Elzas eget e Breiz. Eno evel e lec’h all e voe Kreizdouaregiz kosa {{Tired|anne|zidi}}<noinclude><references/> {{Niv||— 7 —|}}</noinclude> lraidynkvoy3fwfl4plv38fa1w9p5oa 102 67328 210760 2026-11-08T17:36:46Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "{{Tired2|anne|zidi}} ar vro. N’eo ket d’ar ouenn-se koulskoude e sav ar gosa poblad gounideien-douar a zeuas da chom er vro e derou nevez-varevez ar maen. Gwir veredadou-tud he deus lezet war he lerc’h, ha hirbennek, hir-enebek ha mentet-uhel eo an dud-se, kenstumm hag orinet hep mar d’ar ouenn hanternoziat. Pobladou hironed, mentet ha pennet-etre, a zeuas goude-se er vro, ha, war o lerc’h, meuriadou all, pennet-etre ivez, hogen berr-ventek. Da ziweza... 210760 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>{{Tired2|anne|zidi}} ar vro. N’eo ket d’ar ouenn-se koulskoude e sav ar gosa poblad gounideien-douar a zeuas da chom er vro e derou nevez-varevez ar maen. Gwir veredadou-tud he deus lezet war he lerc’h, ha hirbennek, hir-enebek ha mentet-uhel eo an dud-se, kenstumm hag orinet hep mar d’ar ouenn hanternoziat. Pobladou hironed, mentet ha pennet-etre, a zeuas goude-se er vro, ha, war o lerc’h, meuriadou all, pennet-etre ivez, hogen berr-ventek. Da ziweza, krennbenneien rik a reas o annez en Elzas en oadvez ar c’houevr (6). Rummadou Kreizdouaregiz o deus gallet koulskoude padout pell a-walc’h e lec’hiennou eus ar vro. An dud a oa o chom, e dibenn nevez-varevez ar maen, e kêriadenn Ac’henheim (Elzas-Izela) a genneuzie gant ar ouenn-se : hirbenneien ventet-etre, korfet hag iziliet-moan a oa anezo (7). {{Kreizañ|<big>HELVETIA</big>}} Poblañs ar c’hêriadennou-war-zour kosa a hañval beza bet anezi krennbenneien dreist-holl. War-dro kreiz nevez-varevez ar maen, e teuas hirbenneien d’en em gemmeska ganto. N’ouzomp ket c’hoaz a be ouenn e oa an hirbenneien-se, pe hanternoziz pe greizdouaregiz e oant (8). En oadvez-a-dremen etre dibenn (6) R. Forrer, ''Nouvelles découvertes et acquisitions du Musée préhistorique et gallo-romain de Strasbourg'', war ''Cahiers d’Archéol. et d’Hist. d’Alsace'', miz kerzu 1922 ; ''Anthr.'' 1924, pp. 419-21. (7) F.A. Schaeffer, ''Sépultures d’accroupis et caves des cabanes néolithiques d’Achenheim (Bas-Rhin)'', war ''Cahiers…'' 1926 ; ''Anthr.'' 1928, pp. 163-4. (8) Pa na vez d’ober hepken nemet gant pennou aet en eskern, e vez diaes bras a-wechou digemma gouenn an Hanternoz diouz gouenn ar C’hreisteiz, p’emaint hirbennek ha hirenebek o-diou.<noinclude><references/> {{Niv||— 8 —|}}</noinclude> 74gwlbjsxm23w41dvob6vnqb44mvypq 102 67329 210761 2026-11-08T17:38:08Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "nevez-varevez ar maen ha derou oadvez an arem, e tiskouez beza war stankaat an hirbenneien en Helvetia, hag e hañval ar re-se beza hanternoziz e gwirionez, evel hiniennou eus ar re a gaver o relegou e darn eus taoliou-maen Bro-C’hall savet en hevelep pred. War-dro dibenn oadvez an arem, e teuas da veza niverusoc’h adarre ar grennbenneien, nemet eun tammig disheñvel eo ar re-mañ diouz krennbenneien nevez-varevez ar maen : krennbennekoc’h egeto ez int,... 210761 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>nevez-varevez ar maen ha derou oadvez an arem, e tiskouez beza war stankaat an hirbenneien en Helvetia, hag e hañval ar re-se beza hanternoziz e gwirionez, evel hiniennou eus ar re a gaver o relegou e darn eus taoliou-maen Bro-C’hall savet en hevelep pred. War-dro dibenn oadvez an arem, e teuas da veza niverusoc’h adarre ar grennbenneien, nemet eun tammig disheñvel eo ar re-mañ diouz krennbenneien nevez-varevez ar maen : krennbennekoc’h egeto ez int, hag ec’honoc’h eo o dalc’had-klopenn. E-pad oadvez an houarn, rummadou nevez a hirbenneien andoniet e gouenn an Hanternoz a zeuas da chom en Helvetia. O annez a reont er gompezenn, o lezel ar meneziou e kerz ar grennbenneien. Beredou bras ar gompezenn kempred d’an oadvez-se n’eus enno, kouls lavarout, nemet relegou Hanternoziz (9). {{Kreizañ|<big>ITALIA</big>}} Eur c’hemmeskad gouennou a zo en Hanternoz Italia e-doug nevez-varevez ar maen. Gwech ar grennbenneien eo a zo trec’h dre an niver, gwech an (9) Relegou diwar tud bihan-iskis a zo bet kavet a-wechou e beziou nevez-varevez ar maen en Helvetia : 1 m. 33, 1 m. 35, 1 m. 42, hag all. Ar c’havadennou-se o deus roet tro da ragistorourien faltaziek da drevaria. E gwirionez, n’eur ket evit ober eus an dudennou vihan-se eur ouenn diouti hec’h-unan a hellfed heñvelekaat ouz Pugmeidi Afrika. Gwir gorred a oa anezo, da lavarout eo tud diwar gouennou ar vro hag a oa bet harzet d’ober o lammgresk dre labour fall gwagrennou zo en o c’horf. Tud vihan a gaver e lec’h all d’ar mare-se. E hent-korriganed ar Mureaux (Seine-et-Oise, Bro-C’hall), ment ar merc’hed a zo 1 m. 55 well-warz ; ar vihana anezo n’eo nemet 1 m. 50. Ment ar wazed sebeliet a-gevret ganto a sav er c’hontrol betek 1 m. 70. D^{<small>r</small>} R. Verneau, ''L’Allée couverte des Mureaux'', war ''Anthr.'' 1890, p. 171.<noinclude><references/> {{Niv||— 9 —|}}</noinclude> 2bcq3y9sk68l4rzqt27kayocsl7sz5q 102 67330 210762 2026-11-08T17:38:53Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "hirbenneien. Chom a reas ar re-mañ e-pad pell amzer niverus a-walc’h e traonienn ar Po ; a-benn an diwez evelato e voent skarzet-krenn gant ar grennbenneien. Kreisteiz Italia hag an enezennou tro-war-dro, Malta, Sikilia, Sardinia, Korsika, a vanas gant Kreizdouaregiz, hag en o c’herz o deus padet da veza betek hon amzer. {{Kreizañ|<big>ALAMAGN</big>}} Kavadenn Ofnet (Bavaria) a ziskouez e oa Kreizdouaregiz hag Alpiz mesk-ha-mesk o chom e kreisteiz an... 210762 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>hirbenneien. Chom a reas ar re-mañ e-pad pell amzer niverus a-walc’h e traonienn ar Po ; a-benn an diwez evelato e voent skarzet-krenn gant ar grennbenneien. Kreisteiz Italia hag an enezennou tro-war-dro, Malta, Sikilia, Sardinia, Korsika, a vanas gant Kreizdouaregiz, hag en o c’herz o deus padet da veza betek hon amzer. {{Kreizañ|<big>ALAMAGN</big>}} Kavadenn Ofnet (Bavaria) a ziskouez e oa Kreizdouaregiz hag Alpiz mesk-ha-mesk o chom e kreisteiz an Alamagn e derou nevez-varevez ar maen (''lato sensu''). E-doug nevez-varevez ar maen, hirbenneien ha krennbenneien a gaver dre-holl en Alamagn. Kalz niverusoc’h eo avat an hirbenneien eget ar re all, nemet n’int ket peurliesa diwar ar ouenn greizdouaregat : hanternoziz eo ez int. E oadvez an arem hag e oadvez an houarn, ez a an hirbenneien ventet-uhel-se war baotaat betek dont e lec’hiou ’zo d’ar pep brasa eus ar boblañs, evel m’eo anat diouz ar relegou kavet er seurt beredou a anver « beredou a-rezadou » (''Reihengräber''). Eur ouenn gaer a oa anezo, mentet-dreist, korfet-bras ha kreñv : 1 metrad 86 eo ment ar wazed, 1 metrad 69 ment ar merc’hed, hervez Von Holder. Etre 71,3 ha 72 eo aroueziadur-penn an eil re hag ar re all, hervez Ecker ha Von Holder (10). (10) E-pad an istorvez (e-doug ar Grenn-amzer dreist-holl), ez eo aet kalz war grennbennekaat ar boblañs e Kreisteiz an Alamagn, da heul koazadur an neuz-ouenn hanternoziat, Dr Gustav Kraitschek, ''Beiträge zur Frage der Rassenmischung in Mitteleuropa'', war ''Mitteilungen der Anthropologischen Gesellschaft in Wien'', Levr 44, 1914 ; ''Anthr.'' 1921, p. 141.<noinclude><references/> {{Niv||— 10 —|}}</noinclude> kcrowxogjjenpne2rbhqoc6z7sips6m 102 67331 210763 2026-11-08T17:39:54Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "<nowiki/> <br> {{Kreizañ|<big>SKANDINAVIA</big>}} Hirbenneien eo ar pep brasa eus ar boblañs er vro-se e-pad nevez-varevez ar maen : 67 dre 100. Rouez eo ar grennbenneien : 6 dre 100. An hironed a zo 26 dre 100. E-doug oadveziou an arem hag an houarn, ez eas war hirbennekaat poblañs ar vro : 75 dre 100 eus an dud a zo anezo hirbenneien ventet-uhel e-pad oadvez an arem, 87 dre 100 e-kerz oadvez an houarn. Gwall-zister er c’hontrol e voe kresk ar grenn... 210763 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> {{Kreizañ|<big>SKANDINAVIA</big>}} Hirbenneien eo ar pep brasa eus ar boblañs er vro-se e-pad nevez-varevez ar maen : 67 dre 100. Rouez eo ar grennbenneien : 6 dre 100. An hironed a zo 26 dre 100. E-doug oadveziou an arem hag an houarn, ez eas war hirbennekaat poblañs ar vro : 75 dre 100 eus an dud a zo anezo hirbenneien ventet-uhel e-pad oadvez an arem, 87 dre 100 e-kerz oadvez an houarn. Gwall-zister er c’hontrol e voe kresk ar grennbenneien er c’heit-se : 10 dre 100 e-doug oadvez an arem, 12 dre 100 e-doug oadvez an houarn. {{Kreizañ|<big>POLONIA, UKRENIA, RUSIA</big>}} Eun darn vras eus poblañs ar broiou-se e-pad nevez-varevez ar maen a oa anezi tud hirbennek, hir-enebek, hirfriek ha mentet-uhel. O relegou, livet alies gant pri ruz, a vez kavet e beziou douaret dindan krugellou anvet kourganou er vro. Stank eo ar c’hourganou-se, dreist-holl war riblennad ar steppennou, adalek Polonia betek troad menez Kaokaz ha Kornog Siberia. 61 dre 100 eus tud ar c’hourganou a oa o ment 1 metrad 70 hag ouspenn. O aroueziadur-penn a zo etre 64 ha 75. Sellet e vez an hirbenneien-se eus Reter Europa evel kerentiet dre ar ouenn da Hanternoziz, ha goulakaat a reer e oant, evel re-mañ, bleo melen ha glaslagadek. Evit d’ar c’houlakadenn-se beza gwirheñvel-meurbet, eur martezead n’eo ken. Arm boazeta Kourganiz Rusia e oa ar vouc’hal-emgann, e maen da genta, e kouevr da c’houde, houmañ heñvel bras ouz bouc’hal-emgann Sumeriz Kaldea (11). Hemolc’herien ha mesaerien-loened e han- (11) Haddon-Van Gennep, pp. 109-11.<noinclude><references/> {{Niv||— 11 —|}}</noinclude> fo44eokzq167dm8f1in9ftzq71rdgb4 102 67332 210764 2026-11-09T09:44:17Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "valont beza bet dreist-holl hag en zouez moarvato e voe doñvaet hag embreget evit ar wech kenta ar marc’h. Krennbenneien (hep netra a vongolheñvel e stummadur o dremm) a oa ivez e Rusia e-pad nevez-varevez ar maen, nemet rouez a-walc’h e oant. War-dro dibenn nevez-varevez ar maen, ez ejont war stankaat betek dont da 30 dre 100 eus ar boblañs er c’hevrennou mervent ha kreisteiz eus ar vro. E kourganou an oadvez skuthiat (marevez an armou houarn), ez e... 210764 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>valont beza bet dreist-holl hag en zouez moarvato e voe doñvaet hag embreget evit ar wech kenta ar marc’h. Krennbenneien (hep netra a vongolheñvel e stummadur o dremm) a oa ivez e Rusia e-pad nevez-varevez ar maen, nemet rouez a-walc’h e oant. War-dro dibenn nevez-varevez ar maen, ez ejont war stankaat betek dont da 30 dre 100 eus ar boblañs er c’hevrennou mervent ha kreisteiz eus ar vro. E kourganou an oadvez skuthiat (marevez an armou houarn), ez eo aet gwall-gemmesket poblañs Kreisteiz Rusia, pa gaver enni en eur ser hirbenneien-dreist ha krennbenneien-dreist (12). {{Kreizañ|<big>AOSTRIA</big>}} Hirbennek e oa nevez-oadvezidi ar maen en Aostria. Ha hirbennek e padas da veza poblañs ar vro betek oadvez an houarn (rannoadvez Hallstatt). Holenerien Hallstatt a oa hirbennek-dreist. N’eur ket evit lavarout pe Hanternoziz pe Greizdouaregiz an hini e oant. {{Kreizañ|<big>HUNGARIA</big>}} Bez’ edo eus ar ouenn greizdouaregat, e-pad nevez-varevez ar maen hag oadvez ar c’houevr, ar pep brasa eus poblañs Hungaria. E-doug oadvez an houarn, e voe argadet hag annezet ar vro gant eun niver stank a grennbenneien a ouenn alpat hag eun (12) Kont A. S. Uvarof, ''Studiou war hena pobloù Rusia'' (e rusianeg), Sant-Peterburg, 1875 ; A. P. Bogdanof, ''Quelle est la race la plus ancienne de la Russie centrale ?'' war ''Congrès intern. d’Anthropol.'' Moskow, 1893, I, stagadenn, pp. 11-24 ; ''Anthr.'' Levr. III, pp. 607 ''et sequitur.''<noinclude><references/> {{Niv||— 12 —|}}</noinclude> rd8q836kqlx4rv6tuy4n0vcjakrwbtr 102 67333 210765 2026-11-09T09:46:15Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "nebeud hirbenneien kenouenn da Hanternoziz, ma ’z eas hogos da get razo hen-ouenn ar vro. A-vec’h ma ra hizio tud an neuz-ouenn greizdouaregat 1 dre 100 eus ar boblañs (13). {{Kreizañ|<small>LEDENEZ AR BALKANOU</small>}} Mat a-walc’h ec’h anavezomp ijinerezou nevez-varevez ar maen e ledenez ar Balkanou. Peuz-dianav avat eo d’imp ar gouennou-tud m’oa poblet ganto al ledenez e-pad ar maread-amzer-se. Unouenn n’oa ket nevez-oadvezidi ar maen a zo bet kav... 210765 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>nebeud hirbenneien kenouenn da Hanternoziz, ma ’z eas hogos da get razo hen-ouenn ar vro. A-vec’h ma ra hizio tud an neuz-ouenn greizdouaregat 1 dre 100 eus ar boblañs (13). {{Kreizañ|<small>LEDENEZ AR BALKANOU</small>}} Mat a-walc’h ec’h anavezomp ijinerezou nevez-varevez ar maen e ledenez ar Balkanou. Peuz-dianav avat eo d’imp ar gouennou-tud m’oa poblet ganto al ledenez e-pad ar maread-amzer-se. Unouenn n’oa ket nevez-oadvezidi ar maen a zo bet kavet o relegou e Cucuteni (Roumania). E Bosnia-Herzegovina, er c’hontrol, ar pep brasa eus ar boblañs, e-doug nevez-varevez ar maen, ha, diwezatoc’h, e-kerz oadvez an arem betek oadvez an houarn, a oa anezi hirbenneien : 76 dre 100 eus an dud bet beredet e Glasinac (14) a oa hirbenneien ha tud pennet-etre. Eur palevarz hepken eus an dud douaret eno a oa anezo krennbenneien. Er C’hres, n’eus ket bet dizoloet betek-hen relegou-tud a gement a ve kosoc’h eget derou an istorvez. Ar relegou-se eus an istorvez, o tont dreist-holl eus Attika, a zo peurvuia diwar hirbenneien. Eun nebeud krennbenneien a zo ivez en o zouez : 11 dre 100. En eur ger, keit ha ma heller dezvarn diouz {{Tired|kava|dennou}} (13) Lajos Bartucz, ''La composition anthropologique du peuple hongrois'', war ''Rev. des Etudes hongroises et finno-ougriennes'', levr V, niv. 3-4, 1927 ; ''Anthr.'' 1928, pp. 403-4. (14) War-hed 26 kilometrad er biz da Sarajevo. Bered ragistoyek Glasinac a zo enni ugent mil krugell-vein o tenna, an darnvuia anezo, da genta kevrenn oadvez an houarn (rannoadvez Hallstatt, war-dro 900-500 kent H.S.), ''Anthr.'' 1890, p. 105 ; 1894, p. 474 ; 1895, p. 450 ; 1896, p. 212.<noinclude><references/> {{Niv||— 13 —|}}</noinclude> 5qtevc91g1pynk64oozfyxwzwn19w7o 102 67334 210766 2026-11-09T09:46:59Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "{{Tired2|kava|dennou}} re rouez, e hañval beza bet eus hena annezidi ledenez ar Balkanou hirbenneien a ouenn greizdouaregat. Eno avat, evel e meur a vro all en Europa, ez eo bet hogos peurveuzet e meur a lec’h ar boblañs koz-se gant krennbenneien deuet er vro e-pad nevez-varevez ar maen hag oadvez ar metalou. Er boblañs-vremañ, emañ ar grennbennegez o ren er meneziou a c’holo kornog al ledenez : Albania, Montenegro, Dalmatia, Bosnia, Herzegovina, Kroa... 210766 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>{{Tired2|kava|dennou}} re rouez, e hañval beza bet eus hena annezidi ledenez ar Balkanou hirbenneien a ouenn greizdouaregat. Eno avat, evel e meur a vro all en Europa, ez eo bet hogos peurveuzet e meur a lec’h ar boblañs koz-se gant krennbenneien deuet er vro e-pad nevez-varevez ar maen hag oadvez ar metalou. Er boblañs-vremañ, emañ ar grennbennegez o ren er meneziou a c’holo kornog al ledenez : Albania, Montenegro, Dalmatia, Bosnia, Herzegovina, Kroatia. E diabarz hag e kevrennou reterel al ledenez, he deus an hirbennegez dalc’het startoc’h d’he zachenn, dreist-holl e Serbia, e Bulgaria hag e Thessalia. E Serbia, an hirbenneien a zo trec’h dre o niver d’ar grennbenneien ha d’an dud pennet-etre pa ’z eer d’ezo ez digevret : hirbenneien 39,9 dre 100 ; tud pennet-etre 30,7 dre 100 ; krennbenneien 29,8 dre 100. E Bulgaria, a-vec’h ma ’z eus eus ar grennbenneien eur palevarz eus poblañs ar vro. Roudou dister eus ar ouenn hanternoziat a verzer amañ hag ahont, e-touez Balkaniz-vremañ, dre genstummadou bet digevredet (15) : bleo melen (2,7 dre 100 e Roumania, 8 dre 100 e Serbia (16), 4 dre 100 en Albania), daoulagad glas (8,9 dre 100 e Roumania, 20 dre 100 e Serbia, 12,5 dre 100 e Bulgaria (17), 1,5 dre 100 er C’hres) (18). (15) Gwall-zibaot eo kavout, e-mesk Balkaniz-vremañ, bleo melen ha daoulagad glas a-gevret en hevelep den. Peurliesa e vez an dud glaslagadek bleo du pe c’hell-du. Gouzout a reer ez eo an daoulagad glas, er poblañsou a wad gemmesket, an arouez padusa eus eun hironadur gant Hanternoziz. (16) Rouesoc’h c’hoaz ar bleo du e-mesk Serbiz eget ar bleo melen : 4 dre 100. Al livou-etre eo ar stanka. (17) Bez’ ez eus 25 dre 100 o zaoulagad louet e-touez Bulgariz. (18) E. Pittard, ''Les Races et l’Histoire'', 1924, pp. 343-68.<noinclude><references/> {{Niv||— 14 —|}}</noinclude> o6sgjavnunjzxlb75doz7vta86ffh0z 102 67335 210767 2026-11-09T09:48:17Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "{{Kreizañ|<big>ENEZ KRET</big>}} Eur meneg a ziforc’h a zellez enez Kret dre ma ’z eo bet, e-pad oadveziou ar c’houevr hag an arem, kreizenn ar skedusa sevenadur a oa neuze en Europa (19). Ar soundaduriou graet e Knossos hag ar furchadennou kaset da benn e Phaestos o deus diskuilhet e oa e maen lufret binviou annezidi kenta an daou lec’h-se. Da zezvarn diouz teoder ar gweleadou en em furmet eno e-pad nevez-varevez ar maen, e padas pell ar maread-amzer... 210767 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>{{Kreizañ|<big>ENEZ KRET</big>}} Eur meneg a ziforc’h a zellez enez Kret dre ma ’z eo bet, e-pad oadveziou ar c’houevr hag an arem, kreizenn ar skedusa sevenadur a oa neuze en Europa (19). Ar soundaduriou graet e Knossos hag ar furchadennou kaset da benn e Phaestos o deus diskuilhet e oa e maen lufret binviou annezidi kenta an daou lec’h-se. Da zezvarn diouz teoder ar gweleadou en em furmet eno e-pad nevez-varevez ar maen, e padas pell ar maread-amzer-se er Gret. Traezou a bep doare, o teurel sklerijenn war vuhez hen-Gretiz, a zo bet kavadennet e liveadou nevez-varevez ar maen e Knossos hag e Phaestos : binviou maen, korn hag askourn, darbodou, roudou logellou, darn anezo kelc’hiek pe hirgelc’hiek, savet gant pri ha skourrou, oc’h ober al leur anezo eur gwelead pri 10 santimetrad treuz, darn all pevarc’hornek e mein diven ha divañson, dilerc’hiadou-pred : kregin, eskern diwar balumed, ejened, moc’h-gouez, deñved, gedon. Eun tamm danvez olifant, en eur douez gant an traou-se, a ziskoueze o doa eneziz skoulmet a-benn neuze darempredou gant Afrika (20). N’hon eus relegenn ebet a-ziwar lerc’h Kretiz ar ragistorvez en tu-hont da oadvez ar metalou. E-doug oadvez ar c’houevr (a badas er Gret eus ar bloaz 3.000 betek ar bloaz 2.400 kent H.S.) e oa a ouenn greizdouaregat an darnvuia eus eneziz. Eun nebeud krennbenneien a oa a-benn neuze en enezenn. Stankoc’h e (19) Ronald M. Burrows, ''The Discoveries in Crete and their bearing on the History of Ancient Civilisation'', London, 1908. (20) Arzur Evans, ''The Neolithic and Early and Middle Minoan Ages'', Oxford, 1921.<noinclude><references/> {{Niv||— 15 —|}}</noinclude> reeuwvr3rn9x3nqhjoxjwk2tg31dzjm 102 67336 210768 2026-11-09T09:55:06Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "voent, moarvat, d’eur maread kent, rak niverus a-walc’h e oa o hironed e-mesk eneziz. N’eo ket eus Europa, war a hañval, e oa deuet da chom er Gret ar grennbenneien-se. O andon a zo da veza klasket er grennbenneien a oa krog da founnaat er mareou-se en Azia-Vihana. Darn eus an enezennou etre ar Gret hag Anatolia a oa bet tudet ganto ; manet e oa ar re all gant Kreizdouaregiz. E-doug kevrenn genta oadvez an arem (2.400-1.750 kent H.S.), ez a hirbennei... 210768 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>voent, moarvat, d’eur maread kent, rak niverus a-walc’h e oa o hironed e-mesk eneziz. N’eo ket eus Europa, war a hañval, e oa deuet da chom er Gret ar grennbenneien-se. O andon a zo da veza klasket er grennbenneien a oa krog da founnaat er mareou-se en Azia-Vihana. Darn eus an enezennou etre ar Gret hag Anatolia a oa bet tudet ganto ; manet e oa ar re all gant Kreizdouaregiz. E-doug kevrenn genta oadvez an arem (2.400-1.750 kent H.S.), ez a hirbenneien greizdouaregat ar Gret war niverusaat c’hoaz, e-keit m’emañ o rouesaat ar grennbenneien hag o hironed. E dibenn oadvez an arem (war-dro 1.400 kent H.S.) en eneb, e teu a-greiz-holl ar grennbenneien da stankaat hag an hirbenneien da goaza. Ar beuzkoazidigez-se a-daol-trumm eus an hirbenneien, kerkouls hag an niver bras-souezus a hironed a verzer war eun dro en enezenn, a dennfe da anataat e oa bet lazet dre ar c’hleze ar pep brasa eus gwazed ar ouenn greizdouaregat hag e oa bet lodennet ar merc’hed etre an drec’hourien (21). An daolennad-niverennou amañ war-lerc’h a ziskouez splann dre oadvez kenfeuriad ar gouennou-tud er vro : {| |- | || ''Hirbenneien'' || ''Hironed'' || ''Krennbenneien'' |- | ''Oadvez ar c’houevr'' || 55 dre 100 || 35 dre 100 || 10 dre 100 |- | ''&nbsp;&nbsp;&nbsp;—&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; an arem'' || 66,6 dre 100 || 25,6 dre 100 || 7,7 dre 100 |- | ''Dibenn an arem'' || 12,5 dre 100 || 50 dre 100 || 37,5 dre 100 |} N’eo ket eus Azia-Vihana, evel krennbenneien oadvez ar c’houevr, eo e teue ar grennbenneien a lakaas termen da sevenadur kretek oadvez an arem, hogen (21) G. Glotz, ''La Civilisation égéenne'', 1923, pp. 72-3.<noinclude><references/> {{Niv||— 16 —|}}</noinclude> 63ps782uszu9d0ts1rjkkq6d872zfkh 102 67337 210769 2026-11-09T09:56:25Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "eus ar C’hres douarbrazel, pa n’oa anezo estr eget Ac’haiwiz ar skridou gresiek a ziwezatoc’h. Ac’haiwiz eo a zegasas en Hellaz ar gosa rannyez hellenek a gement a voe komzet enni. Hena bro annezet ganto (hena hini bet dalc’het koun anezi gant Gresianed an istorvez) e oa bet korn-douar Dodona, en Epir (22). Bez’ ez oa anezo tud vras ha kreñv, kenneuz moarvat d’ar ouenn dinarek a vremañ. Gwirheñvel eo e oa a-benn neuze gant hiniennou en o zouez stumm..." 210769 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>eus ar C’hres douarbrazel, pa n’oa anezo estr eget Ac’haiwiz ar skridou gresiek a ziwezatoc’h. Ac’haiwiz eo a zegasas en Hellaz ar gosa rannyez hellenek a gement a voe komzet enni. Hena bro annezet ganto (hena hini bet dalc’het koun anezi gant Gresianed an istorvez) e oa bet korn-douar Dodona, en Epir (22). Bez’ ez oa anezo tud vras ha kreñv, kenneuz moarvat d’ar ouenn dinarek a vremañ. Gwirheñvel eo e oa a-benn neuze gant hiniennou en o zouez stummadou-korf o tougen testeni e oa bet gwechall hironerez etre tud o foblad ha Hanternoziz. Ano a zo, da vihana, gant ar skridou a ziwezatoc’h, a veleganed hag a veleganezed glaslagadek e-metou o diskennidi (23). {{Kreizañ|<big>BREIZ-VEUR HAG IWERZON</big>}} E Breiz-Veur hag Iwerzon, evel en Iberia, eo manet atao rouez-meurbet ar grennbenneien. Stank a-walc’h e hañval beza bet koulskoude ar bagadou anezo o deus treizet ar mor da dizout enezennou ar Gwalarn etre penn-kenta an oadvez azilel ha derou oadvez an arem. Nemet biskoaz n’eo bet an dud, er bagadou-se, niverus a-walc’h da drei neuz-ouenn eneziz. Kreizdouaregiz a ouenn ez eo manet ar pep brasa eus re-mañ, a-hed nevez-varevez ar maen hag e-doug an oadveziou war-lerc’h, betek donedigez Hanternoziz (Kelted ha Germaned an istorvez). (22) Hellopia a veze graet eus ar c’horn-bro-se, D’Arbois de Jubainville, ''Les Premiers Habitants de l’Europe d’après les écrivains de l’Antiquité et les travaux des linguistes'', II, eil mouladur, 1894 pp. 222-3. (23) A. Reinach, ''L’Hellénisation du Monde antique'', 1914, pp. 23-5 ; Glotz, ''op. cit.'' pp. 60-2, 78-80 ; A. Jardé, ''La Formation du Peuple grec'', 1923, pp. 92, 96.<noinclude><references/> {{Niv||— 17 —|}}</noinclude> oykkzfvqgaej0yub0x6ct615bn5b6nz 102 67338 210770 2026-11-09T09:58:06Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "<nowiki/> <br> Kreñva rummad krennbenneien a zouaras e Breiz-Veur eo moarvat an hini a zo bet graet anezañ ''pobl ar c’hrugellou krenn''. Dont a rejont enni e dibenn nevez-varevez ar maen (oadvez ar c’houevr) hag e derou oadvez an arem (2.500-1900 kent H.S.). Eus furm ar grugell e oant boas da sevel war vez o zud varo eo e teu an ano a zo bet lakaet d’ezo. Krenn (da lavarout eo kelc’hiek) e oa ar grugell-se (''Round Barrow''), disheñvel dre se diouz... 210770 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> Kreñva rummad krennbenneien a zouaras e Breiz-Veur eo moarvat an hini a zo bet graet anezañ ''pobl ar c’hrugellou krenn''. Dont a rejont enni e dibenn nevez-varevez ar maen (oadvez ar c’houevr) hag e derou oadvez an arem (2.500-1900 kent H.S.). Eus furm ar grugell e oant boas da sevel war vez o zud varo eo e teu an ano a zo bet lakaet d’ezo. Krenn (da lavarout eo kelc’hiek) e oa ar grugell-se (''Round Barrow''), disheñvel dre se diouz ar grugell-vez hir (''Long Barrow'') a veze savet gant henvroiz an enezennou. Tud bras a-walc’h, frammet-kreñv ha kigennet-nerzus a oa eus ar saverien krugellou krenn. Etre 1 m. 70 hag 1 m. 76 e oa o ment. Ledan e oa o fenn (aroueziadur-penn : etre 80 ha 84), plaen-gernek, sounn-divalir ar c’hil anezañ. Teo-meurbet o diou wareg-abrant. Stouet war-dreñv o zal. Teo ha balirek daou askourn-jod. Balirek hag alies begererheñvel fri. Tolzennek o diou garvan. Doun-meurbet en o eskern eo ar roudou diwar penn-stagell o c’higennou. A-ouenn alpat hironaet-stank gant Hanternoziz e tiskouezont beza, pe c’hoaz ez eus anezo eur skourrad en em zistaget diouz ar ouenn dinarek hag aet da ober e annez en Hanternoz Europa. Tud neuziet peurheñvel outo a oa o veva en Danmark e-pad nevez-varevez ar maen, ha diskennidi o deus lezet er boblañs-vremañ er vro-se hag e lec’hiennou eus arvor an Norvej (24). N’eo ket eus ar broiou-se koulskoude eller lakaat da zont ar saverien krugellou krenn e Breiz-Veur, pa ’z eo gwir eo disheñvel ar sevenadurez a zegasjont en enezenn diouz an hini a oa o ren e {{Tired|Skan|dinavia}} (24) ''Borreby'' a vez graet eus an neuz-ouenn-se, eus ano al lec’h a Vro-Danmark m’eo bet kavet da genta he relegou.<noinclude><references/> {{Niv||— 18 —|}}</noinclude> a7i9cveue65479do1o3nzsi5rpix17s 210771 210770 2026-11-09T09:58:19Z Aveldro 601 210771 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> Kreñva rummad krennbenneien a zouaras e Breiz-Veur eo moarvat an hini a zo bet graet anezañ ''pobl ar c’hrugellou krenn''. Dont a rejont enni e dibenn nevez-varevez ar maen (oadvez ar c’houevr) hag e derou oadvez an arem (2.500-1900 kent H.S.). Eus furm ar grugell e oant boas da sevel war vez o zud varo eo e teu an ano a zo bet lakaet d’ezo. Krenn (da lavarout eo kelc’hiek) e oa ar grugell-se (''Round Barrow''), disheñvel dre se diouz ar grugell-vez hir (''Long Barrow'') a veze savet gant henvroiz an enezennou. Tud bras a-walc’h, frammet-kreñv ha kigennet-nerzus a oa eus ar saverien krugellou krenn. Etre 1 m. 70 hag 1 m. 76 e oa o ment. Ledan e oa o fenn (aroueziadur-penn : etre 80 ha 84), plaen-gernek, sounn-divalir ar c’hil anezañ. Teo-meurbet o diou wareg-abrant. Stouet war-dreñv o zal. Teo ha balirek daou askourn-jod. Balirek hag alies begererheñvel fri. Tolzennek o diou garvan. Doun-meurbet en o eskern eo ar roudou diwar penn-stagell o c’higennou. A-ouenn alpat hironaet-stank gant Hanternoziz e tiskouezont beza, pe c’hoaz ez eus anezo eur skourrad en em zistaget diouz ar ouenn dinarek hag aet da ober e annez en Hanternoz Europa. Tud neuziet peurheñvel outo a oa o veva en Danmark e-pad nevez-varevez ar maen, ha diskennidi o deus lezet er boblañs-vremañ er vro-se hag e lec’hiennou eus arvor an Norvej (24). N’eo ket eus ar broiou-se koulskoude eller lakaat da zont ar saverien krugellou krenn e Breiz-Veur, pa ’z eo gwir eo disheñvel ar sevenadurez a zegasjont en enezenn diouz an hini a oa o ren e {{Tired|Skan|dinavia}} (24) ''Borreby'' a vez graet eus an neuz-ouenn-se, eus ano al lec’h a Vro-Danmark m’eo bet kavet da genta he relegou.<noinclude><references/> {{Niv||— 18 —|}}</noinclude> kp89fe84upos7j2z2v3y6cmo7g4yzcg 102 67339 210772 2026-11-09T10:01:09Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210772 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude>{{Tired2|Skan|dinavia}} d’ar mare-se. Diwar-dro aber stêr Roen eo d’imp kredi kentoc’h e kemerjont penn o hent <ref>J. Loth, ''La première apparition des Celtes dans l’île de Bretagne et en Gaule'', war ''Rev. celt.'' 1920-1921, pp. 275-7.</ref>. Ar vestroniez a c’hounezjont war enezennou ar Gwalarn dre gabestra eneziz, nemet en em gemmeska a rejont ganto, ken ma ’z eas buan a-walc’h o neuz-ouenn hogos da get&nbsp;<ref>Kejout outañ koulskoude a reer bremañ c’hoaz e lec’hiennou distro a Vreiz-Veur, er C’humberland da skouer. Stank e oa en XIX{{vet}} kantved e-touez dilerc’hiadou ar ''yeomanry'', an dere-se aberc’henned-douar vihan a Vro-Saoz a zo bet kaset da get dre greskidigez ar gentry e-pad an XVIII{{vet}} kantved, Gwelout W.Z. Ripley, ''The Races of Europe, a sociological Study'', London, 1900, p. 309. Diwar an Daned, a zo deuet da chom e Breiz-Veur er Grenn-amzer, emañ moarvat an darnvuia eus an treuzvevaduriou-se eus gouenn Vorreby e Bro-Saoz ha neket diwar argadourien oadvez an arem.</ref>.<noinclude><references/> {{Niv||— 19 —|}}</noinclude> 0vbxjfca45xilz3i711ysovc45b8tx5 102 67340 210773 2026-11-09T10:05:11Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "<nowiki/> <br> {{Kreizañ| '''<big>Orin gouennou-tud nevez-varevez<br>ar maen</big>'''}} En derez m’emañ bremañ hon anaoudegeziou, n’emaomp evit kinnig amañ nemet goulakaduriou. <big>I — ORIN AR OUENN GREIZDOUAREGAT</big> E Chansladiz ar pleistoken-uhela, ez eus bet klasket andon gouenn ar Balmaou-Tomm a dremener evit beza ar benna furm gwisket e-pad nevez-varevez ar maen gant ar ouenn greizdouaregat a vremañ. Bete gouzout, e heller ober gant a... 210773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> {{Kreizañ| '''<big>Orin gouennou-tud nevez-varevez<br>ar maen</big>'''}} En derez m’emañ bremañ hon anaoudegeziou, n’emaomp evit kinnig amañ nemet goulakaduriou. <big>I — ORIN AR OUENN GREIZDOUAREGAT</big> E Chansladiz ar pleistoken-uhela, ez eus bet klasket andon gouenn ar Balmaou-Tomm a dremener evit beza ar benna furm gwisket e-pad nevez-varevez ar maen gant ar ouenn greizdouaregat a vremañ. Bete gouzout, e heller ober gant ar goulakadur-se. Arabat ankounac’haat koulskoude ez eus disheñvelderiou bras ha doun etre Chansladiz askournet-teo, frammet-kreñv ha kigennet-nerzus, ha Tud ar Balmaou-Tomm frammet-skrañv hag iziliet-moan. Hep testeniou anat-diarvar a vaberez etre diou ouenn, ez eo gwall-fazius en em harpa war an dreuzfurmusted da ziskleria ar c’hemm etrezo. Keit ha ma hellomp dezvarn diouz relegou, e hañval beza eus Chansladiz eur ouenn a vije deuet d’ezi he stummadou-korf eus ren eur vuhez c’haro dindan eun temz-amzer yen <ref>Boule, ''op. cit.'', pp. 318-9.</ref>. Er c’hontrol, emañ pep tra o lakaat anat ez eo bet kavell gouenn ar Balmaou-Tomm e broiou klouar ar C’hreisteiz ma ’z eo aes ar beva. Goude teuzidigez ar skournredennou-meur, dre ma tigor en Europa greiz ha hanternoz douarou hemolc’h ha pesketa nevez, eo e welomp Tud ar Balmaou-Tomm oc’h en em skrigna drezi.<noinclude><references/> {{Niv||— 20 —|}}</noinclude> dc741qc2vb7r4nl20nymitowbj59kw2 210794 210773 2026-11-09T10:38:17Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> {{Kreizañ|'''<big>Orin gouennou-tud nevez-varevez<br>ar maen</big>'''}} En derez m’emañ bremañ hon anaoudegeziou, n’emaomp evit kinnig amañ nemet goulakaduriou. <big>I — ORIN AR OUENN GREIZDOUAREGAT</big> E Chansladiz ar pleistoken-uhela, ez eus bet klasket andon gouenn ar Balmaou-Tomm a dremener evit beza ar benna furm gwisket e-pad nevez-varevez ar maen gant ar ouenn greizdouaregat a vremañ. Bete gouzout, e heller ober gant ar goulakadur-se. Arabat ankounac’haat koulskoude ez eus disheñvelderiou bras ha doun etre Chansladiz askournet-teo, frammet-kreñv ha kigennet-nerzus, ha Tud ar Balmaou-Tomm frammet-skrañv hag iziliet-moan. Hep testeniou anat-diarvar a vaberez etre diou ouenn, ez eo gwall-fazius en em harpa war an dreuzfurmusted da ziskleria ar c’hemm etrezo. Keit ha ma hellomp dezvarn diouz relegou, e hañval beza eus Chansladiz eur ouenn a vije deuet d’ezi he stummadou-korf eus ren eur vuhez c’haro dindan eun temz-amzer yen <ref>Boule, ''op. cit.'', pp. 318-9.</ref>. Er c’hontrol, emañ pep tra o lakaat anat ez eo bet kavell gouenn ar Balmaou-Tomm e broiou klouar ar C’hreisteiz ma ’z eo aes ar beva. Goude teuzidigez ar skournredennou-meur, dre ma tigor en Europa greiz ha hanternoz douarou hemolc’h ha pesketa nevez, eo e welomp Tud ar Balmaou-Tomm oc’h en em skrigna drezi.<noinclude><references/> {{Niv||— 20 —|}}</noinclude> o6rpp8169xqgnevxr0f1cvsrfgfkslr 102 67341 210774 2026-11-09T10:06:51Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "Merzet ez eus e Polonia, en annezlec’hiou ragistorek o tenna d’ar marevez m’edo ar c’hoadou o kemer lec’h an toundrennou hag ar steppennou, roudou eun ijinerez-maen kreizdouaregek e orin, da lavarout eo degaset er vro moarvat gant eun enbroadeg hemolc’herien ha pesketaerien o tont eus ar C’hreisteiz (2). Kempred gant an amzer-se eo skignidigez ar ouenn greizdouaregat dre Europa. {{Kreizañ|II — ORIN AR OUENN HANTERNOZIAT}} Ar ouenn-mañ, diouz ma..." 210774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>Merzet ez eus e Polonia, en annezlec’hiou ragistorek o tenna d’ar marevez m’edo ar c’hoadou o kemer lec’h an toundrennou hag ar steppennou, roudou eun ijinerez-maen kreizdouaregek e orin, da lavarout eo degaset er vro moarvat gant eun enbroadeg hemolc’herien ha pesketaerien o tont eus ar C’hreisteiz (2). Kempred gant an amzer-se eo skignidigez ar ouenn greizdouaregat dre Europa. {{Kreizañ|II — ORIN AR OUENN HANTERNOZIAT}} Ar ouenn-mañ, diouz ma vez lakaet peurliesa, ne vefe anezi nemet eur skourrad eus ar ouenn greizdouaregat bet kemmet d’ezañ e zoare dre hir-veva e broiou yen an Hanternoz. Amwirheñvel eo. Evel ma lavar Boule (3), ar ouenn hanternoziat a oa anezi en eur c’horn-bro bennak d’ezi hec’h-unan kerkent hag oadvez ar C’haro-erc’h, hag o veza m’edo skournet hanternoz Europa d’ar marevez-se, ez eo ret d’imp klask he c’havell e kompezennou kreiz, kreisteizel ha reterel Rusia, ha marteze ivez e Kornog Siberia (4). Ac’hano, bep ma steuzie ar skournredennou, e vije en em astennet tud ar ouenn-se war-du aod ar Baltik, an Danmark hag al ledenez skandinavek. {{Tired|Kenthanter|noziz}} (2) L. Kozlowski, ''Stan i zadania badań nad epoką kamienną w Polsce'', war ''Wiadomości Archeologicznych'', 1922 ; ''Anthr.'' 1924, pp. 427-8. (3) ''Op. cit.'', pp. 351-2. (4) E-pad m’edo Amzer ar Skourn-Bras o ren war Europa, e hañval beza bet gleborek a-walc’h an temz-amzer e Kreisteiz Rusia ha Kornog Siberia. Ma helle koadeier kreski er c’hompezennou n’eus ken bremañ enno nemet steppennou, ha lennou bras dour-disall en em astenn e-lec’h n’eus ken nemet holenegi ha geuniou dour-sall. Kevannezusoc’h eget bremañ e oa, en eur ger, ar rannvroiou-se.<noinclude><references/> {{Niv||— 21 —|}}</noinclude> cjlezk4ixc58wf2dht2pr3m1nkd5z07 210799 210774 2026-11-09T10:47:41Z Aveldro 601 210799 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>Merzet ez eus e Polonia, en annezlec’hiou ragistorek o tenna d’ar marevez m’edo ar c’hoadou o kemer lec’h an toundrennou hag ar steppennou, roudou eun ijinerez-maen kreizdouaregek e orin, da lavarout eo degaset er vro moarvat gant eun enbroadeg hemolc’herien ha pesketaerien o tont eus ar C’hreisteiz (2). Kempred gant an amzer-se eo skignidigez ar ouenn greizdouaregat dre Europa. <big>II — ORIN AR OUENN HANTERNOZIAT</big> Ar ouenn-mañ, diouz ma vez lakaet peurliesa, ne vefe anezi nemet eur skourrad eus ar ouenn greizdouaregat bet kemmet d’ezañ e zoare dre hir-veva e broiou yen an Hanternoz. Amwirheñvel eo. Evel ma lavar Boule (3), ar ouenn hanternoziat a oa anezi en eur c’horn-bro bennak d’ezi hec’h-unan kerkent hag oadvez ar C’haro-erc’h, hag o veza m’edo skournet hanternoz Europa d’ar marevez-se, ez eo ret d’imp klask he c’havell e kompezennou kreiz, kreisteizel ha reterel Rusia, ha marteze ivez e Kornog Siberia (4). Ac’hano, bep ma steuzie ar skournredennou, e vije en em astennet tud ar ouenn-se war-du aod ar Baltik, an Danmark hag al ledenez skandinavek. {{Tired|Kenthanter|noziz}} (2) L. Kozlowski, ''Stan i zadania badań nad epoką kamienną w Polsce'', war ''Wiadomości Archeologicznych'', 1922 ; ''Anthr.'' 1924, pp. 427-8. (3) ''Op. cit.'', pp. 351-2. (4) E-pad m’edo Amzer ar Skourn-Bras o ren war Europa, e hañval beza bet gleborek a-walc’h an temz-amzer e Kreisteiz Rusia ha Kornog Siberia. Ma helle koadeier kreski er c’hompezennou n’eus ken bremañ enno nemet steppennou, ha lennou bras dour-disall en em astenn e-lec’h n’eus ken nemet holenegi ha geuniou dour-sall. Kevannezusoc’h eget bremañ e oa, en eur ger, ar rannvroiou-se.<noinclude><references/> {{Niv||— 21 —|}}</noinclude> lqgm1ovpbsvnnciu2k1rzqts9eq23q4 102 67342 210775 2026-11-09T10:07:37Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "{{Tired2|Kenthanter|noziz}} a reer eus an hendadou pleistokenel a c’houlakaer d’ar ouenn hanternoziat, ha soñjet ez eus bet e hellfe darn eus Tud al leus beza diwar ar ouenn-se (5). Bez’ ez eus zoken denoniourien tuet da gredi e vefe gouenn Predmost (alias gouenn Brux) en he fez eur ouenn genthanternoziat (6). Darn eus stummadou-korf Predmostiz, da skouer o ment-uhel (1 m. 80) hag o diou wareg-abrant teo ha balirek, a zegas da goun Tud ar c’hourganou... 210775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>{{Tired2|Kenthanter|noziz}} a reer eus an hendadou pleistokenel a c’houlakaer d’ar ouenn hanternoziat, ha soñjet ez eus bet e hellfe darn eus Tud al leus beza diwar ar ouenn-se (5). Bez’ ez eus zoken denoniourien tuet da gredi e vefe gouenn Predmost (alias gouenn Brux) en he fez eur ouenn genthanternoziat (6). Darn eus stummadou-korf Predmostiz, da skouer o ment-uhel (1 m. 80) hag o diou wareg-abrant teo ha balirek, a zegas da goun Tud ar c’hourganou a veve e Rusia e-kerz nevez-varevez ar maen. An tri stummad-korf penna o tisheñvelout gouenn hanternoziat Europa diouz gouennou all ar bed — peurwennder ar c’hroc’hen, glasder an daoulagad, melender ar bleo — o deus o zri an hevelep abeg : ar rouester er ouenn-se eus greunennouigou al livadur-ken. Dre an hevelep abeg end-eeun eo ne vez nepred kavet e bugale Hanternoziz ar plustrennou glas kenc’hanedigezel anvet plustrennou mongolek hag a vez (5) Tud al leus a reer eus ar meuriadou hemolc’herien olifanted hirvlevek o veva e Kreiz Europa e-pad oadvez ar C’haro-erc’h. Diwar ma vez kavet stank roudou o ijinerezou e gwiskadou-leus ar vro-se e teu d’ezo o ano. (6) Haddon-Van Gennep, pp. 104-5. (7) Ar plustrennou-se a vez lec’hiet er vugale nevez-chanet war an diglun, ar groazell hag an dric’hornenn. Steuzia a reont e-tro an oad a zaou, tri pe bemp bloaz. Al liou glas maen-to anezo (heñvel a-walc’h ouz liou eur broudvrizelladur tatonadur) a zeu eus m’en em gav dastumet greunennouigou al livadur-ken ouz o ober e gwiskadou douna ar c’hroc’hen e-lec’h beza en ezkroc’hen evel ar greunennouigou a ro e liou du da gen ar Vorianed. Plustrennou mongolek a reer anezo dre m’en em gavont gant hogos holl vugale ar Vongoled (entre 90 ha 98 dre 100). Hogozik ker stank ez int gant bugale Sinaiz, Japaniz, Annamiz, Siamiz, Maleziz, Poluneziz hag Amerindiz. O c’havout a reer alies a-walc’h gant bugale Morianed Afrika (73,3 dre 100), gant bugale Arabed ha Berbered Aljeria ha Tunisia (54,8 dre 100) ha<noinclude><references/> {{Niv||— 22 —|}}</noinclude> rvlggzzl9gtkue4z756j93lexwps04m 102 67343 210776 2026-11-09T10:08:58Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "kavet ken alies gant bugale ar gouennou bleo du, zoken gant bugale ar re anezo a zo gwenn o c’hroc’hen, evel ar ouenn greizdouaregat hag ar ouenn alpat (7). Liou melen ar bleo, degaset da Hanternoziz dre ar rouesaat enno eus greunennouigou al livadur-ken, a zo bet merzet a-wechou o tont a-daol-trumm en hon amzer gant Europiz bleo du da heul kleñvedou grevus, nemet herezel n’eo ket neuze al liou o devez gounezet er c’hiz-se : ne dremen ket a dad da vu... 210776 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>kavet ken alies gant bugale ar gouennou bleo du, zoken gant bugale ar re anezo a zo gwenn o c’hroc’hen, evel ar ouenn greizdouaregat hag ar ouenn alpat (7). Liou melen ar bleo, degaset da Hanternoziz dre ar rouesaat enno eus greunennouigou al livadur-ken, a zo bet merzet a-wechou o tont a-daol-trumm en hon amzer gant Europiz bleo du da heul kleñvedou grevus, nemet herezel n’eo ket neuze al liou o devez gounezet er c’hiz-se : ne dremen ket a dad da vugel. Bez’ ez eus a-hend-all en Amerika, e-touez Chukunakiz striz-douar Darien (Stad Panama) eur strollad Indianed, anvet Indianed wenn, a zo gwenn ruz-roz o c’hroc’hen, melen-aour o bleo ha liou glas-ruz o tenna war al loued o daoulagad (heñvel-meurbet eo al liou-mañ ouz al liou a vez gant daoulagad ar vugale nevez-c’hanet). Ar stummadou-se gant Chukunakiz n’o deus talvoudegez ebet e-keñver skiant ar gouennou, pa ’z eo gwir e teuont d’ezo dre zarvoud, eus ar c’hleñved anvet gwennarderez (8). Dellezek a evez eo kouls-koude an darvoud-se o veza ma ’z eo deuet Indianed bleo melen striz-douar Darien, dre en em strolla hag en em nesaat kenetrezo, d’export eur rummad niverus a-walc’h o veva digevret diouz an Indianed velengroc’henek yac’h kenouenn d’ezo (9). gant bugale ar Yuzevien en hevelep broiou (47 dre 100). Dr Noël, ''La tache bleue congénitale dite « mongolique » chez les Nègres africains'', war ''Anthr.'' 1922, pp. 215-20 ; Hermann Ten-Kate, ''Osservazioni sulle macchie turchine congenite nei ragazzi tunisini ed algerini'', war ''Rivista di Antropologia'', Levr. XXVIII, 1927 ; ''Anthr.'' 1928, pp. 414-5. (8) ''Albinismus''. Ar gwennarderez a zeu eus peursteuzidigez al livadur-ken. Gwennarded a vez kavet e-touez Europiz ha Morianed Afrika. (9) Haddon-Van Gennep, pp. 250-1.<noinclude><references/> {{Niv||— 23 —|}}</noinclude> sib9k4cce6woo445einr6r6kir5kv61 102 67344 210777 2026-11-09T10:10:20Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "<nowiki/> <br> <big>III — ORIN AR OUENN ALPAT</big> Ar grennbenneien a ouenn alpat a zo bet savet nouspet martezead, ken diwar-benn o orin, ken diwar-benn ar perz o deus bet e skignidigez dre Europa eus ijinerezou nevez-varevez ar maen hag oadvez ar metalou. Graet ez eus bet anezo diavaezourien, Aziaded, o tont eus steppennou ha meneziou Kreizig-kreiz Azia. Kenstaget eo bet o orin ouz orin ar « morad-krennbenneien emañ goloet ganto bremañ holl gre... 210777 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> <big>III — ORIN AR OUENN ALPAT</big> Ar grennbenneien a ouenn alpat a zo bet savet nouspet martezead, ken diwar-benn o orin, ken diwar-benn ar perz o deus bet e skignidigez dre Europa eus ijinerezou nevez-varevez ar maen hag oadvez ar metalou. Graet ez eus bet anezo diavaezourien, Aziaded, o tont eus steppennou ha meneziou Kreizig-kreiz Azia. Kenstaget eo bet o orin ouz orin ar « morad-krennbenneien emañ goloet ganto bremañ holl greizenn Azia ». Da veiza gwall-vreskder ar goulakaduriou-se, ez eo a-walc’h kaout koun eus a gement-mañ : 1° Unouenn n’eo ket krennbenneien Kreiz Azia, pa ’z int diwar diou ouenn vras hag a zo disheñvel a-grenn an eil diouz eben. Ar grennbenneien o chom en tu kornok d’ar Pamir a zo tud kroc’henet-gwenn, peurheñvel ouz Europiz dre linennadur o dremm ha stummadur o c’hlopenn. Ar grennbenneien o chom en tu reter d’ar Pamir hag en hanternoz d’an Tibed a zo, en eneb, tud kroc’henet-melen ha mongoliat dre holl stummadou o dremm hag o c’hlopenn. N’eo ket er grennbenneien kroc’hen-melen e hell beza andoniet krennbenneien europat nevez-varevez ar maen, pa ’z eo gwir n’eus netra a gement a ve mongolheñvel enno (10). 2° Ar ragistorourien hag an denoniourien a gomz d’imp eus « ar morad-krennbenneien a c’holo Kreizenn Azia », eus « ar gwagennadou anezo » a vije (10) Ar stummadou mongolheñvel gant an diou pe deir c’hlopenn grennbennek kavet e Mugem n’int ket peuranatausoc’h e-keñver orin aziadek ar ouenn alpat eget na ve ar stummadou mongolheñvel a gaver gant gouennou Morianed ’zo en Afrika.<noinclude><references/> {{Niv||— 24 —|}}</noinclude> 082x999ltozwrr4vjb7q8o7qtxazde8 210795 210777 2026-11-09T10:40:24Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> <big>III — ORIN AR OUENN ALPAT</big> Ar grennbenneien a ouenn alpat a zo bet savet nouspet martezead, ken diwar-benn o orin, ken diwar-benn ar perz o deus bet e skignidigez dre Europa eus ijinerezou nevez-varevez ar maen hag oadvez ar metalou. Graet ez eus bet anezo diavaezourien, Aziaded, o tont eus steppennou ha meneziou Kreizig-kreiz Azia. Kenstaget eo bet o orin ouz orin ar « morad-krennbenneien emañ goloet ganto bremañ holl greizenn Azia ». Da veiza gwall-vreskder ar goulakaduriou-se, ez eo a-walc’h kaout koun eus a gement-mañ : 1° Unouenn n’eo ket krennbenneien Kreiz Azia, pa ’z int diwar diou ouenn vras hag a zo disheñvel a-grenn an eil diouz eben. Ar grennbenneien o chom en tu kornok d’ar Pamir a zo tud kroc’henet-gwenn, peurheñvel ouz Europiz dre linennadur o dremm ha stummadur o c’hlopenn. Ar grennbenneien o chom en tu reter d’ar Pamir hag en hanternoz d’an Tibed a zo, en eneb, tud kroc’henet-melen ha mongoliat dre holl stummadou o dremm hag o c’hlopenn. N’eo ket er grennbenneien kroc’hen-melen e hell beza andoniet krennbenneien europat nevez-varevez ar maen, pa ’z eo gwir n’eus netra a gement a ve mongolheñvel enno&nbsp;<ref> Ar stummadou mongolheñvel gant an diou pe deir c’hlopenn grennbennek kavet e Mugem n’int ket peuranatausoc’h e-keñver orin aziadek ar ouenn alpat eget na ve ar stummadou mongolheñvel a gaver gant gouennou Morianed ’zo en Afrika.</ref>. 2° Ar ragistorourien hag an denoniourien a gomz d’imp eus « ar morad-krennbenneien a c’holo Kreizenn Azia », eus « ar gwagennadou anezo » a vije<noinclude><references/> {{Niv||— 24 —|}}</noinclude> f24aiwof4xo0euv4pwzyn4dz9mp1emk 102 67345 210778 2026-11-09T10:11:41Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "deuet ac’hano « d’en em astenn lerc’h-ouz-lerc’h war Europa », a zo tud ha n’o deus biskoaz beajet a-dreuz d’ar vro-se, studiet war al lec’h he doare ha doare ar re a chom enni. Kemmeska a reont daou dra disheñvel : ec’honder ar vro dalc’het gant ar grennbenneien aziat ha niver ar re-mañ. Bras divent eo ar vro dalc’het gant ar grennbenneien vongolheñvel, kalz brasoc’h eget Europa, hogen a-holl-viskoaz ez eo bet dindan douarou fraost ha gouez..." 210778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>deuet ac’hano « d’en em astenn lerc’h-ouz-lerc’h war Europa », a zo tud ha n’o deus biskoaz beajet a-dreuz d’ar vro-se, studiet war al lec’h he doare ha doare ar re a chom enni. Kemmeska a reont daou dra disheñvel : ec’honder ar vro dalc’het gant ar grennbenneien aziat ha niver ar re-mañ. Bras divent eo ar vro dalc’het gant ar grennbenneien vongolheñvel, kalz brasoc’h eget Europa, hogen a-holl-viskoaz ez eo bet dindan douarou fraost ha gouez, toundrennou en hanternoz, c’hoadou hir diziwez er greizenn, steppennou ledan ha meneziou uhel er c’hreisteiz, kement-se holl oc’h ober evel peder riblennad ledan ha hir en em astenn keñver-ha-keñver a-dreuz da holl Azia eus reter da gornog. Mar deo bras divent ar vro, rouez-meurbet eo an dud o chom enni, ha n’eo ket souez. Toundrennou, c’hoadou, steppennou ha meneziou n’int ket evit maga « eur morad-tud ». A-holl-viskoaz ez eus bet eus an dud-se hemolc’herien ha pesketaerien. Eun nebeud amzer kent derou an istorvez, darn eus ar re o chom er c’hirsteiz a zo en em daolet da vaga chatal. Hogen nag an hemolc’h nag ar peuri n’int doareou-beva hag a hell rei lusk d’eur ouenn da baotaat ha da duda stank eur vro, pa c’houlennont an eil hag egile gouelec’hiou evit ober berz. Hemolc’herien ha pesketaerien an Hanternoz a zo anezo eun nebeud miliadou tud hepken <ref>Ar Samoyeded, da skouer, a zo 18000 anezo en eur vro brasoc’h ar gorread anezi eget hini Galia.</ref>. Stankoc’h eo magerien-chatal ar c’hreisteiz. Ar re niverusa anezo koulskoude (a zo ivez ar re sevenata), ar Vongoled, n’int ket en tu-hont da dri milion. Ha n’eo ket da gredi e vefent bet biskoaz niverusoc’h (12). (12) An niver a dri milion roet gand Ivanovski evit ar Vongoled, eo moarvat an hini tosta d’ar wirionez. Hogos digresk e chom ar boblañs anezo. Ar gaeznez, an naplez hag an niver re vras a veleien hag a leaned gonestlet da veva dizemez, a vije, hervez ar skrivagner-se, an tri fenn-abeg o herzel ouz ar Vongoled-vremañ da baotaat. Keñveria ar pez a lavar Prjevalski, ''Mongolie et Pays des Tangoutes'', troidigez c’hallek gant G. du Laurens, 1880, p. 57.<noinclude><references/> {{Niv||— 25 —|}}</noinclude> tm486pnxhvixhwccxioe8feii6z8j0z 102 67346 210779 2026-11-09T10:13:25Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "<nowiki/> <br> 3° Ar grennbenneien kroc’hen-gwenn o chom e kevrennou kornok Kreiz Azia a zo kalz niverusoc’h eget ar Vongolheñveled, o veza ma ’z eus gounideien-douar eus ar pep brasa anezo (n’eus nemet al labour-douar a gement a hellfe maga « moradou-tud »). Ha koulskoude n’eo ket par o niver da vent ar vro dalc’het ganto, pell ac’hano ! Ha setu perak. Re rouez eo an tachennadou-douar strujus ha douret-mat er gevrenn-ved en em astenn etre tolzennad..." 210779 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> 3° Ar grennbenneien kroc’hen-gwenn o chom e kevrennou kornok Kreiz Azia a zo kalz niverusoc’h eget ar Vongolheñveled, o veza ma ’z eus gounideien-douar eus ar pep brasa anezo (n’eus nemet al labour-douar a gement a hellfe maga « moradou-tud »). Ha koulskoude n’eo ket par o niver da vent ar vro dalc’het ganto, pell ac’hano ! Ha setu perak. Re rouez eo an tachennadou-douar strujus ha douret-mat er gevrenn-ved en em astenn etre tolzennad ar Pamir hag aradennad menez Zagros, re striz eo gorread an tachennadou-se, re zarnaouet ez int dre ec’honderiou bras a zouarou dizec’het ha difrouezus. Gouelec’hiou traez ec’hon-meurbet an Turkestan (Kara-Koum « an Traez Du », Kizil-Koum « an Traez Ruz », Ak-Koum « an Traez Gwenn », Bek-pak-dala « Steppenn an Naon »), gouelec’h bras an Holen (Dacht-i-Kevir) en Hanternoz Persia, gouelec’h bras Lot (Dacht-i-Lout) e Kreiz Persia, gouelec’hiou Kirman, C’haran, Registan ha Makran e Kreisteiz an hevelep bro, n’int ket lec’hiou ma hell an den beva ha paotaat (13). Da (13) Lenn, e levr G. Bonvalot, ''Du Caucase aux Indes à travers le Pamir'', 1889, taolennadur an douaron poultrennek-se eus Kreiz Azia. Lenn ivez : E. Boulangier, ''Voyage à Merv'', 1888 (mouladur distag diwar ''Tour du Monde'', 1887) ; Major Percy Molesworth Sykes, ''Ten Thousand Miles in Persia'', London, 1902 (troidigez c’hallek berraet war ''Tour du Monde'', 1905, ha mouladur distag ''A travers la Perse orientale'', 1907) ; ''A Fifth Journey in Persia'', war ''Geographical Journal'', 1906 ; Koronal H. Mac-Mahon, ''Recent Survey and Exploration in Seistan'', ''ibid.'' 1906.<noinclude><references/> {{Niv||— 26 —|}}</noinclude> dy0094phdnlon3igqygbtk2rci0pa8f 102 67347 210780 2026-11-09T10:14:56Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "evesaat eo ouspenn o deus ar grennbenneien europa-theñvel-se komzet gwechall (hag e talc’hont da gomz bremañ c’hoaz, rummadou anezo) yezou indez-europek (14). Kenoberiet o deus, evit eun darn vras hep mar ebet, da skigna a-dreuz da greizenn Azia betek harzou Mandchouria ar yezou indezeuropek a veze komzet enni er Grenn-amzer. N’eus netra o lakaat anat e vefe anezo diskennidi eus hena poblañs ar broiou m’o c’haver hizio. Bez’ e hell beza anezo — hag o..." 210780 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>evesaat eo ouspenn o deus ar grennbenneien europa-theñvel-se komzet gwechall (hag e talc’hont da gomz bremañ c’hoaz, rummadou anezo) yezou indez-europek (14). Kenoberiet o deus, evit eun darn vras hep mar ebet, da skigna a-dreuz da greizenn Azia betek harzou Mandchouria ar yezou indezeuropek a veze komzet enni er Grenn-amzer. N’eus netra o lakaat anat e vefe anezo diskennidi eus hena poblañs ar broiou m’o c’haver hizio. Bez’ e hell beza anezo — hag o yezou hag o neuz-ouenn a dennfe d’hen anataat — gourvibien eus enbroerien deuet di eus ar C’hornog. Abaoe nevez-varevez ar maen, emañ tudet menez Kaokaz, Armenia hag Azia-Vihana gant eur boblañs krennbennek niverek a-walc’h he deus kaset alies bagadou divroerien davet broiou ar Reter e-keit ha ma kase bagadou all davet broiou ar C’hreisteiz. Ar c’horn-douar-se a hañval beza bet eur greizenn m’eo en em skrignet diouti ar grennbennegez war hanterenn gornogel Azia, e-pad m’edo en Europa Helvetia eur greizenn-grennbennekaat all evit poblañs hon douar-bras-ni. Marteze ez eus kerentiez etre krennbenneien Kornog Azia ha krennbenneien Europa. Marteze n’eus ket. Ma lakaer ez eo deveret, dre dreuz-furmusted, ar gouennou krennbennek eus gouennou hirbennek kosoc’h (15) — ar goulakadur-se a rank an den hen ober pa zalc’h da unc’heneliez mab-den — eun dra splann eo e hell beza c’hoarvezet an darvoud-se, en eun doare digevret, e meur a lec’h dindan {{Tired|heñ|vel-levezoniou-natur}} (14) Kalz anezo a zo bet turkekaet abaoe ar Grenn-amzer. (15) En Azia evel en Europa, e hañval beza bet hirbenneien eus kenta annezidi ar broiou tudet bremañ gant krennbenneien.<noinclude><references/> {{Niv||— 27 —|}}</noinclude> 0h0nt2swyyifm6f103pmu2x2vcgwmi1 102 67348 210781 2026-11-09T10:15:43Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "{{Tired2|heñ|vel-levezoniou-natur}} (16). En Europa, evel e kevrennou all eus ar bed, e hañval ar grennbennegez beza diwanet en dud o chom war veneziou uhel, en amezegiez ar skournredennou-meur. Bez’ e vije eus ar grennbennegez dre vras ar pez a zo bet lavaret eus ar grennbennegez plaengernek (17) : eun dazkemmadur iskleñvedoniel e natur diwanet e rummadou-tud ’zo dindan levezon an temz-amzer skournredel ha deuet da veza herezel enno dre hir-amzer. (... 210781 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>{{Tired2|heñ|vel-levezoniou-natur}} (16). En Europa, evel e kevrennou all eus ar bed, e hañval ar grennbennegez beza diwanet en dud o chom war veneziou uhel, en amezegiez ar skournredennou-meur. Bez’ e vije eus ar grennbennegez dre vras ar pez a zo bet lavaret eus ar grennbennegez plaengernek (17) : eun dazkemmadur iskleñvedoniel e natur diwanet e rummadou-tud ’zo dindan levezon an temz-amzer skournredel ha deuet da veza herezel enno dre hir-amzer. (16) Bez’ ez eus denoniourien (Bogdanof, Ranke, Lissauer, Giuffrida-Ruggeri, hag all) hag a sell krennbenneien Europa evel gwir Europiz dre o orin, gaolet eus hen-boblans hirbennek ar vro. Kerkent hag ar bloaz 1900, e oa bet difennet ar meno-se gant an Doktor Adolf Bloch, ''De l’origine des brachycéphales néolithiques de la France'', war ''Congrès intern. d’anthropol. et d’archéol. préhist.'', Paris, 1900, p. 271 et sequitur. (17) Evesaet ez eus bet ne vez kejet ouz ar grennbenneien kern-plaen nemet e kevrennou Europa a oa skournet e-pad ar pleistoken. Hevelep skignadur a bobladou krennbennek kern-plaen a vez merzet, e kevrennou all eus ar bed, el lec’hiou goloet gwechall a skournredennou, dreist-holl en Amerika, G. L. Sera, ''La distribuzione geografica dei brachiplaticefali ed i relitti della fauna glaciale in Europa'', war ''Rev. de Biologie'', III, feskennad Ia ; ''Anthr.'' 1922, p. 314.<noinclude><references/> {{Niv||— 28 —|}}</noinclude> 0cp60r2hxajvaqop3r245krmrh1nsnh 102 67349 210782 2026-11-09T10:19:27Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210782 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br> {{Kreizañ|'''<big>An diere a zo etre an darvoudou<br>a ouenn<br>hag an darvoudou a sevenadur<br>e-kerz nevez-varevez ar maen</big>'''}} Diwar gwelout gouennou-tud krennbennek oc’h en em leda dre holl Europa e derou ar rannhoalad holoken, e teuas ragistorourien an XIX{{vet}} kantved da gredi e oa i o doa degaset ijinerezou nevez-varevez ar maen. Lakaet e voe war ar grennbenneien a ouenn alpat — a raed anezo argadourien o tont eus Azia greiz — kement nevezinti a weled o tiwana hag oc’h en em skigna en Europa e-pad ar prantad-se : ar poderez-pri, ar binviou maen lufret, al labour-douar, al loened doñv, ar gwea, ar c’hêriadennou-war-zour, an taoliou-maen. Warlerc’hiet e hañval beza d’imp hizio ar goulakadur-se eus ar genta ragistorourien, pa ’z omp deuet da c’houzout ez eus bet dre ar bed d’an holl nevezintiou-se meur a greizenn-ijina diere a-grenn peurvuia an eil diouz eben. War eun dro ez eo deuet anat d’imp, da heul imbourc’hiou nevez hag ar studi pisoc’h a zo bet graet eus ar c’havadennadou, na glot ket peurliesa an emleda dre Europa eus ijinerezou nevez-varevez ar maen gant an emskigna drezi eus ar gouennou-tud krennbennek. Eus an aradennadou-meneziou uhela, dreist-holl eus Alpou Helvetia, e tiskouez ar grennbenneien beza diskennet war ar c’hompezennou. War an arvor kornok ha kreisteiz eo, er c’hontrol, e tiskouez beza<noinclude><references/> {{Niv||— 29 —|}}</noinclude> iezo1khmdpc2akevth95lhx6fa3gi4h 210796 210782 2026-11-09T10:40:50Z Aveldro 601 210796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude><nowiki/> <br><br> {{Kreizañ|'''<big>An diere a zo etre an darvoudou<br>a ouenn<br>hag an darvoudou a sevenadur<br>e-kerz nevez-varevez ar maen</big>'''}} Diwar gwelout gouennou-tud krennbennek oc’h en em leda dre holl Europa e derou ar rannhoalad holoken, e teuas ragistorourien an XIX{{vet}} kantved da gredi e oa i o doa degaset ijinerezou nevez-varevez ar maen. Lakaet e voe war ar grennbenneien a ouenn alpat — a raed anezo argadourien o tont eus Azia greiz — kement nevezinti a weled o tiwana hag oc’h en em skigna en Europa e-pad ar prantad-se : ar poderez-pri, ar binviou maen lufret, al labour-douar, al loened doñv, ar gwea, ar c’hêriadennou-war-zour, an taoliou-maen. Warlerc’hiet e hañval beza d’imp hizio ar goulakadur-se eus ar genta ragistorourien, pa ’z omp deuet da c’houzout ez eus bet dre ar bed d’an holl nevezintiou-se meur a greizenn-ijina diere a-grenn peurvuia an eil diouz eben. War eun dro ez eo deuet anat d’imp, da heul imbourc’hiou nevez hag ar studi pisoc’h a zo bet graet eus ar c’havadennadou, na glot ket peurliesa an emleda dre Europa eus ijinerezou nevez-varevez ar maen gant an emskigna drezi eus ar gouennou-tud krennbennek. Eus an aradennadou-meneziou uhela, dreist-holl eus Alpou Helvetia, e tiskouez ar grennbenneien beza diskennet war ar c’hompezennou. War an arvor kornok ha kreisteiz eo, er c’hontrol, e tiskouez beza<noinclude><references/> {{Niv||— 29 —|}}</noinclude> awlq9h2au5cc2mm0erce54hltg8gdm5 102 67350 210783 2026-11-09T10:20:29Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "bet andon kalz eus an ijinerezou nevez (1). Ar re-mañ, n’eo ket adrak en eur blokad e tleer sellout outo, hogen hini ha hini, pa ’z eo gwirheñvel-bras eo en deus pep hini anezo e istor dioutañ e-unan. An disheñvelderiou a verzomp etre ijinerezou hen-varevez ar maen, hag ijinerezou nevez-varevez ar maen, ar c’hemmaduriou a welomp o c’hoarvezout e stumm ar binviou, an ober gant ar maen lufret evit binviennou ’zo, ar c’havadennou nevez (poderez-pri, goun... 210783 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>bet andon kalz eus an ijinerezou nevez (1). Ar re-mañ, n’eo ket adrak en eur blokad e tleer sellout outo, hogen hini ha hini, pa ’z eo gwirheñvel-bras eo en deus pep hini anezo e istor dioutañ e-unan. An disheñvelderiou a verzomp etre ijinerezou hen-varevez ar maen, hag ijinerezou nevez-varevez ar maen, ar c’hemmaduriou a welomp o c’hoarvezout e stumm ar binviou, an ober gant ar maen lufret evit binviennou ’zo, ar c’havadennou nevez (poderez-pri, gounidegez-douar, maga-chatal, gwea hag all), an holl draou-se en eur ger ne dint ket en em ledet holl a-unan hag {{Tired|a-|daol-trumm}} (1) Arabat ankounac’haat e chom kuzet ouzimp orin darn eus an ijinerezou-se dre m’en em gav marteze beuzet hizio er mor ar broiou o deus bet da gavell. Ar c’hemmaduriou c’hoarvezet gant live ar mor abaoe derou ar pleistoken a vez lakaet peurliesa war ar finvadennou sav-diskenn a vez gant pluskenn-vaen ar bed, ha bras eo bet hep mar ebet ar perz o deus bet ar re-mañ enno. Nemet e hellfe beza ivez, evel m’eo bet meno gant Maclaren e 1842 ha gant douarnaturoniourien all war e lerc’h, e oa izeloc’h eget bremañ live ar mor e-doug Amzer ar Skourn-Bras en abeg da gement a zour a oa aet neuze da erc’h ha da skourn war an douarou-bras. Teuzidigez ar skournredennou-meur hag an erc’hegou, dre greski an dour e naoz ar mor, he divije lakaet live hemañ da uhelaat. An traoniennou dindanvorek, ar c’hoadou hag an taouarc’hegou beuzet a zo e strad ar mor hed-da-hed gant aodou kornok ha hanternoz Europa, adalek Iberia betek Skandinavia, a ro testeni e oa, e-pad Amzer ar Skourn-Bras, eur riblennad ledan a zouarou izel stag ouz an tachadennou-se. Hag eun dra evesaus eo o deus bleuniet an darnvuia eus an ijinerezou-a-dremen etre hen-varevez ha nevez-varevez ar maen war an arvoriou kornok ha hanternoz-se a Europa, d’ar mare end-eeun m’edo ar mor o paouez diraez al live a zo gantañ bremañ, W. Ramsay, ''Eustatic changes of level and the Neolithicum'', war ''Smya'', XXXVI, 2. Helsingfors, 1926 ; ''Anthr.'' 1928, pp. 161-3. A-zivout douarou beuzet ar C’hornog hag an Hanternoz, lenn Clement Reid, ''Submerged Forests'' (Cambridge Manuals), Cambridge University Press, 1913 ; P. Lesne, ''La faune entomologique subfossile des tourbières sous-marines de Belle-Ile'', war ''Comptes-Rendus de l’Acad. des Sc.'' 1918 ; ''Anthr.'' 1922, p. 150. Hag all.<noinclude><references/> {{Niv||— 30 —|}}</noinclude> kxtvc7dioqat8awtc6yzvchidt8611y 210797 210783 2026-11-09T10:44:47Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude>bet andon kalz eus an ijinerezou nevez <ref>Arabat ankounac’haat e chom kuzet ouzimp orin darn eus an ijinerezou-se dre m’en em gav marteze beuzet hizio er mor ar broiou o deus bet da gavell. Ar c’hemmaduriou c’hoarvezet gant live ar mor abaoe derou ar pleistoken a vez lakaet peurliesa war ar finvadennou sav-diskenn a vez gant pluskenn-vaen ar bed, ha bras eo bet hep mar ebet ar perz o deus bet ar re-mañ enno. Nemet e hellfe beza ivez, evel m’eo bet meno gant Maclaren e 1842 ha gant douarnaturoniourien all war e lerc’h, e oa izeloc’h eget bremañ live ar mor e-doug Amzer ar Skourn-Bras en abeg da gement a zour a oa aet neuze da erc’h ha da skourn war an douarou-bras. Teuzidigez ar skournredennou-meur hag an erc’hegou, dre greski an dour e naoz ar mor, he divije lakaet live hemañ da uhelaat. An traoniennou dindanvorek, ar c’hoadou hag an taouarc’hegou beuzet a zo e strad ar mor hed-da-hed gant aodou kornok ha hanternoz Europa, adalek Iberia betek Skandinavia, a ro testeni e oa, e-pad Amzer ar Skourn-Bras, eur riblennad ledan a zouarou izel stag ouz an tachadennou-se. Hag eun dra evesaus eo o deus bleuniet an darnvuia eus an ijinerezou-a-dremen etre hen-varevez ha nevez-varevez ar maen war an arvoriou kornok ha hanternoz-se a Europa, d’ar mare end-eeun m’edo ar mor o paouez diraez al live a zo gantañ bremañ, W. Ramsay, ''Eustatic changes of level and the Neolithicum'', war ''Smya'', XXXVI, 2. Helsingfors, 1926 ; ''Anthr.'' 1928, pp. 161-3. A-zivout douarou beuzet ar C’hornog hag an Hanternoz, lenn Clement Reid, ''Submerged Forests'' (''Cambridge Manuals''), Cambridge University Press, 1913 ; P. Lesne, ''La faune entomologique subfossile des tourbières sous-marines de Belle-Ile'', war ''Comptes-Rendus de l’Acad. des Sc.'' 1918 ; {{Reizh|Anthr.|''Anthr.''}} 1922, p. 150. Hag all.</ref>. Ar re-mañ, n’eo ket adrak en eur blokad e tleer sellout outo, hogen hini ha hini, pa ’z eo gwirheñvel-bras eo en deus pep hini anezo e istor dioutañ e-unan. An disheñvelderiou a verzomp etre ijinerezou hen-varevez ar maen, hag ijinerezou nevez-varevez ar maen, ar c’hemmaduriou a welomp o c’hoarvezout e stumm ar binviou, an ober gant ar maen lufret evit binviennou ’zo, ar c’havadennou nevez (poderez-pri, gounidegez-douar, maga-chatal, gwea hag all), an holl draou-se en eur ger ne dint ket en em ledet holl a-unan hag {{Tired|a-|daol-trumm}}<noinclude><references/> {{Niv||— 30 —|}}</noinclude> qojoves5wse7n5so2vzu2svzhav3ugn 102 67351 210784 2026-11-09T10:21:09Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "{{Tired2|a-|daol-trumm}} war Europa (evel ma vije c’hoarvezet ma vijent bet degaset gant diavaezourien oc’h argadi ar vro), hogen hini ha hini eo e teuont ha gorrek meurbet. Bez’ e hañvalont beza frouez labour tud ar vro o-unan, o poania, remziad war-lerc’h remziad, da drei, da gemma, da wellaat, da ijina binviou ha doareou-labour nevez. Ar c’henwerz dre zouar ha dre vor, kentoc’h eget an argadadegou hag an divroadegou, eo o deus o ledet tamm-ha-tamm... 210784 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" /></noinclude>{{Tired2|a-|daol-trumm}} war Europa (evel ma vije c’hoarvezet ma vijent bet degaset gant diavaezourien oc’h argadi ar vro), hogen hini ha hini eo e teuont ha gorrek meurbet. Bez’ e hañvalont beza frouez labour tud ar vro o-unan, o poania, remziad war-lerc’h remziad, da drei, da gemma, da wellaat, da ijina binviou ha doareou-labour nevez. Ar c’henwerz dre zouar ha dre vor, kentoc’h eget an argadadegou hag an divroadegou, eo o deus o ledet tamm-ha-tamm dre holl Europa (2). Divroerez a zo bet alies a-dra-sur e diabarz Europa e-doug nevez-varevez ar maen. Bez’ ez eus bet divroadegou a-vras hag ensiladennou peoc’hiek eus eur vro d’eur vro all. Nemet ne verzer peurliesa ere ebet etre an divroadegou hag an ensiladennou-se (ar re anezo a zo heverz d’imp diouz studi an eskern er beziou) hag ar c’hemmadennou pe ar gwellaennou darvezet en ijinerezou. A-hed holl rannoadveziou nevez-varevez ar maen penn-da-benn e hañval beza bet gant krennbenneien Europa an hevelep sevenadur ha gant hirbenneien ar vro kempred d’ezo. N’eo ket unvan a-hend-all giziou ar poblou krennbennek en hevelep rannoadvez. Ar meuriadou krennbenneien o chom, war-dro dibenn nevez-varevez ar maen, e Belgia ha (2) Da veiza peger fazius eo ober dalc’hmat gant « eur ouenn-dud nevez » pe « eur bobl nevez » evit diskleria kement kemmadur bras a zeu da c’hoarvezout en ijinerezou e-doug ar ragistorvez, ez eo a-walc’h evesaat na disheñvel en-holl-d’an-holl eo sevenadur ar Grenn-amzer diouz sevenadur an Amzer-vremañ, pa ’z eer d’ezo dre oberiaduriou o ijinerezou nemetken. Ker bras kemm a zo etrezo ma hañvalje reiz d’eun den dic’houzvez a-grenn eus istor Europa (lakomp e ve eun den diwar eur blanedenn all, eur Meurziad da skouer) o lakaat war pep a ouenn-dud disheñvel. Ha padal diskennidi rik ha digemmesk eus Krenn-amzeriz eo tud hon amzer, o deus labouret peuz-dilevezon diouz o araokaerien.<noinclude><references/> {{Niv||— 31 —|}}</noinclude> dnbmczha94btik2mafrys89uhkwtiul 210798 210784 2026-11-09T10:46:16Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210798 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude>{{Tired2|a-|daol-trumm}} war Europa (evel ma vije c’hoarvezet ma vijent bet degaset gant diavaezourien oc’h argadi ar vro), hogen hini ha hini eo e teuont ha gorrek meurbet. Bez’ e hañvalont beza frouez labour tud ar vro o-unan, o poania, remziad war-lerc’h remziad, da drei, da gemma, da wellaat, da ijina binviou ha doareou-labour nevez. Ar c’henwerz dre zouar ha dre vor, kentoc’h eget an argadadegou hag an divroadegou, eo o deus o ledet tamm-ha-tamm dre holl Europa&nbsp;<ref>Da veiza peger fazius eo ober dalc’hmat gant « eur ouenn-dud nevez » pe « eur bobl nevez » evit diskleria kement kemmadur bras a zeu da c’hoarvezout en ijinerezou e-doug ar ragistorvez, ez eo a-walc’h evesaat na disheñvel en-holl-d’an-holl eo sevenadur ar Grenn-amzer diouz sevenadur an Amzer-vremañ, pa ’z eer d’ezo dre oberiaduriou o ijinerezou nemetken. Ker bras kemm a zo etrezo ma hañvalje reiz d’eun den dic’houzvez a-grenn eus istor Europa (lakomp e ve eun den diwar eur blanedenn all, eur Meurziad da skouer) o lakaat war pep a ouenn-dud disheñvel. Ha padal diskennidi rik ha digemmesk eus Krenn-amzeriz eo tud hon amzer, o deus labouret peuz-dilevezon diouz o araokaerien.</ref>. Divroerez a zo bet alies a-dra-sur e diabarz Europa e-doug nevez-varevez ar maen. Bez’ ez eus bet divroadegou a-vras hag ensiladennou peoc’hiek eus eur vro d’eur vro all. Nemet ne verzer peurliesa ere ebet etre an divroadegou hag an ensiladennou-se (ar re anezo a zo heverz d’imp diouz studi an eskern er beziou) hag ar c’hemmadennou pe ar gwellaennou darvezet en ijinerezou. A-hed holl rannoadveziou nevez-varevez ar maen penn-da-benn e hañval beza bet gant krennbenneien Europa an hevelep sevenadur ha gant hirbenneien ar vro kempred d’ezo. N’eo ket unvan a-hend-all giziou ar poblou krennbennek en hevelep rannoadvez. Ar meuriadou krennbenneien o chom, war-dro dibenn nevez-varevez ar maen, e Belgia ha<noinclude><references/> {{Niv||— 31 —|}}</noinclude> 268n4jgpx6r3r0bj92uqkmezy50kg80 102 67352 210785 2026-11-09T10:24:04Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude>hanternoz Bro-C’hall, a oa ganto da skouer doareou-bezia disheñvel diouz re ar grennbenneien o chom war an Alpou e-doug an hevelep rannoadvez. An taoliou-maen, an hentou-korriganed hag ar c’haviou-bezia implijet gant ar re genta da c’houdori o re varo a zo hogos dianav en Alpou&nbsp;<ref>Déchelette, I, pp. 485-7.</ref>. A-unan emañ hizio an darnvuia eus ar ragistorourien evit sellout sevenadur an taoliou-maen evel diwanet en Iberia (Portugal ha Spagn) e dibenn nevez-varevez ar maen, da heul marteze darempredou dre vor (war eeun pe dizeeun) gant aodou reterel ar Mor Kreizdouarek. Eus Iberia, dre ar verdeadurez, e vije en em ledet ar c’hiz da sevel taoliou-maen war holl gornog Europa betek Breiz-Veur hag Iwerzon. Eus Breiz-Veur e vije bet degaset boaz an taoliou-maen e Skandinavia <ref>Sophus Müller, ''L’âge de la pierre en Slesvig'', war ''Mémoires de la Société royale des Antiquaires du Nord'', 1914-1915 ; ''Anthr.'' 1922, pp. 155-6 ; J.L. Myres, ''Primitive Man in Geological Time ; Neolithic and Bronze Age Cultures'', war ''The Cambridge Ancient History'', I : ''Egypt and Babylonia'', Cambridge, 1923 ; ''Anthr.'' 1924 pp. 561-3 ; C.A. Nordmann, ''Some Baltic Problems'', war ''Journ. of the Roy. Anthr. Inst.'' 1922, pp. 26-45 ; ''Anthr.'' 1924, pp. 565-8.</ref>. Eur greizenn a sevenadurez ker pouezus all eo bet enez Kret war-dro an hevelep amzer. Arabat dastum diwar kement-se na vije ket deuet Aziaded da chom en Europa e-pad nevez-varevez ar maen. Bagadou anezo, o tont eus Azia-Vihana dreist-holl, o deus treizet ar mor, diarvar a-walc’h e dibenn ar marevez-se, da vont da ober o annez e Kret hag e ledenez ar Balkanou. Bagadou all diouto a zo aet marteze pelloc’h c’hoaz. Nemet n’eur ket peurliesa evit merzout al levezon o deus bet war neuz-korf {{Tired|po|blou}}<noinclude><references/> {{Niv||— 32 —|}}</noinclude> ndbwb83zxjpeb0otf4nz2b24y4td3yk 102 67353 210786 2026-11-09T10:25:25Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 210786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" /></noinclude>{{Tired2|po|blou}} ar broiou ma ’z int aet da chom, dre ma oa an Aziaded-se, deuet eus broiou ar Reter-Nesa, diwar gouennou krennbennek pe hirbennek neuziet-heñvel ouz gouennou Europa. Niverusoc’h egeto eo be moarvat ar bagadou o deus kuitaet hon douar-bras, e-tro ar mareou-se, da vont da chom e Kornog Azia ha Hanternoz Afrika. An doug a welomp e derou an istorvez o kas Europiz davet broiou ar Sav-heol hag ar C’hreisteiz a zo bet lusket kerkent ha dibenn nevez-varevez ar maen da vihana.<noinclude><references/> {{Niv||— 33 —|}}</noinclude> 2i2xsnwl9vzfu4mt8da5fnck2jhox3c 0 67354 210793 2026-11-09T10:37:12Z Aveldro 601 Pajenn krouet gant : "<pages index="Mordiern - Istor ar bed 3 Stagadenn, 1934.djvu" header="Taolenn" from=3 to=4 tosection=Taolenn /> <pages index="Mordiern - Istor ar bed 3 Stagadenn, 1934.djvu" from=5 to=33 /> {{DEFAULTSORT:Istor ar bed - Trede levrenn — Stagadenn}} [[Rummad:Levrioù]] [[Rummad:Istor ar bed|*]] [[Rummad:1934]] [[Rummad:XXvet kantved]]" 210793 wikitext text/x-wiki <pages index="Mordiern - Istor ar bed 3 Stagadenn, 1934.djvu" header="Taolenn" from=3 to=4 tosection=Taolenn /> <pages index="Mordiern - Istor ar bed 3 Stagadenn, 1934.djvu" from=5 to=33 /> {{DEFAULTSORT:Istor ar bed - Trede levrenn — Stagadenn}} [[Rummad:Levrioù]] [[Rummad:Istor ar bed|*]] [[Rummad:1934]] [[Rummad:XXvet kantved]] 30fte326va1j5eouz63p27m68p54y7d