Wikipedia bswiki https://bs.wikipedia.org/wiki/Po%C4%8Detna_strana MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedia Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk Topic 0 1612 3901568 3568912 2026-07-02T07:22:07Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901568 wikitext text/x-wiki {{Mjesec zaglavlje}} {{AprilKalendar}} [[Datoteka:Les_Tr%C3%A8s_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_avril.jpg|mini|desno|200px|April iz manuskripta ''Très Riches Heures du Duc de Berry'']] '''April''' je četvrti mjesec godine po [[Julijanski kalendar|julijanskom]] i [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]]. To je prvi od četiri mjeseca koji traje 30 dana, a drugi od pet mjeseci kraći od 31 dan. April se obično povezuje sa sezonom [[Proljeće|proljeća]] na [[Sjeverna hemisfera|sjevernoj hemisferi]] i [[jesen]]i na [[Južna hemisfera|južnoj hemisferi]], gde je sezonski ekvivalent [[Oktobar|oktobra]] na severnoj hemisferi i obrnuto. Naziv ovog mjeseca je u vezi sa [[Latinski jezik|latinskim]] riječima ''aperire'' (otvoriti), ''apricus'' (sunčan), jer se tada ''otvara'' proljeće. A slavenski naziv u [[Bosanski jezik|bosanskom jeziku]] je '''travanj''', nazvan po travi koja se ''budi'' dolaskom proljeća. == Historija == [[Rimsko Carstvo|Rimljani]] su ovom mjesecu dali latinski naziv ''Aprilis'',<ref name="Chambers">"April" in ''[[Chambers's Encyclopædia]]''. London: [[George Newnes Ltd|George Newnes]], 1961, Vol.&nbsp;1, str.&nbsp;497.</ref> ali je porijeklo ovog imena neizvjesno. Tradicionalna etimologija je od glagola aperire, "otvoriti", aludirajući na to da je to godišnje doba kada se drveće i cvijeće počinju "otvarati",<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/April|title=April {{!}} month {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=27. 1. 2024}}</ref> što je podržano poređenjem sa modernom grčkom upotrebom άνοιξη (ánixi) (otvaranje) za [[proljeće]]. Budući da su neki od rimskih mjeseci imenovani u čast božanstava, a kako je april bio svet boginji [[Venera (mitologija)|Veneri]], njena ''Veneralija'' se održavala prvog dana, pretpostavlja se da je ''Aprilis'' prvobitno bio njen mjesec ''Afrilis'', od njenog ekvivalentnog imena grčke boginje [[Afrodita]] (''Aphros''), ili od etruščanskog imena Apru. [[Jacob Grimm]] predlaže ime hipotetičkog boga ili heroja, ''Aper'' ili ''Aprus''.<ref>Jacob Grim ''Geschichte der deutschen Sprache''. Cap. "Monate"</ref> April je bio drugi mjesec najranijeg [[Rimski kalendar|rimskog kalendara]],<ref name="Chisholm1911"/> prije nego što je ''Januarius'' i ''Februarius'' dodao kralj [[Numa Pompilius]] oko 700. godine p.n.e.. Postao je četvrti mjesec kalendarske godine (godina u kojoj je redom prikazano dvanaest mjeseci) u vrijeme ''decemvira'' oko 450. godine p.n.e., kada je i njemu dato 29 dana. 30. dan je dodan tokom reforme kalendara koju je preduzeo [[Julije Cezar]] sredinom 40-ih godina p.n.e., a koja je proizvela [[julijanski kalendar]]. [[Anglosaksonci]] su april zvali ''ēastre-monaþ''. [[Beda Časni]] kaže u ''Računu vremena'' da je ovaj mjesec ''ēastre'' korijen riječi [[Uskrs]]. On dalje navodi da je mjesec dobio ime po boginji [[Eostre]] čija je gozba bila u tom mjesecu. To potvrđuje i Einhard u svom radu ''Vita Karoli Magni''. [[Jurjevo|Đurđevdan]] je dvadeset i treći u mjesecu; a Markovo veče je dvadeset četvrti dan sa praznovjerjem da će duhovi onih koji su osuđeni na smrt u toku godine biti viđeni kako prolaze u crkvu.<ref name="Chisholm1911">{{EB1911|inline=1|wstitle=April|volume=2|page=230}}</ref> U [[Kina|Kini]] se simbolika zemlje od strane cara i prinčeva krvi odigrala u njihovom trećem mjesecu, što često odgovara aprilu.<ref name="Chisholm1911"/> Na slovenskom jeziku najučestalije tradicionalno ime je Mali traven, što znači mjesec kada [[biljke]] počinju rasti. Prvi put je zabilježena 1466. godine u [[Predstava u Škofjoj Loki]].<ref name="KoledarDPG2007">{{cite journal|url=http://www.dobrova-polhovgradec.si/doc/priponke/koledar%20prir%2007%20zadnji.pdf |title=Koledar prireditev v letu 2007 in druge informacije občine Dobrova–Polhov Gradec |language=sl |trans-title=The Calendar of Events and Other Information of the Municipality of Dobrova–Polhov Gradec <!-- |issn=C505-5857 --> |publisher=Municipality of Dobrova-Polhov Gradec |year=2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102060918/http://www.dobrova-polhovgradec.si/doc/priponke/koledar%20prir%2007%20zadnji.pdf |archive-date=2. 11. 2013 }}</ref> Mjesec ''Aprilis'' je imao 30 dana; [[Numa Pompilius]] je napravio 29 dana; konačno je kalendarska reforma [[Julije Cezar|Julija Cezara]] ponovo bila duga 30 dana, što nije promijenjeno u kalendarskoj reviziji [[August Cesar|Augusta Cezara]] 8. p.n.e.. Osim toga, u španskoj koloniji, ''Las Islas Filipinas'' (danas poznatim kao [[Filipini]]), mjesec ''Aprilis'' imao je značajno značenje za život domorodaca jer je bio povezan s utjecajem [[Kinezi|Kineza]] tokom španjolskog kolonijalnog perioda. Važnost ovog aspekta za živote domorodaca ranije se povezivala sa događajem pod nazivom "''Abril na Ikaw''" jer je usko vezana za poznatog trgovca [[April Yu]]. U starom Rimu, festival ''Cerealia'' održavao se sedam dana od sredine do kraja aprila, ali tačni datumi nisu sigurni. ''Feriae Latinae'' je također održana u aprilu, s različitim datumima. Ostale drevne rimske svečanosti uključuju ''Veneraliju'' (1. april), ''Megalesia'' (10-16. aprila), ''Fordicidia'' (15. aprila), ''Parilia'' (21. aprila), ''Vinalia Urbana'' (23. aprila), ''Robigalia'' (25. aprila) i ''Serapia'' (25. aprila), ''Floralija'' se održavala 27. aprila tokom republikanske ere, odnosno 28. aprila po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]], i trajala je do 3. maja. Međutim, ovi datumi ne odgovaraju modernom [[Gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]]. [[Meteorski pljuskovi|Kiša meteora]] ''Liridi'' se pojavljuje od 16. do 26. aprila svake godine, a vrhunac se obično javlja 22. aprila. [[Meteorski pljuskovi|Meteorska kiša]] ''Eta Aquariids'' se također pojavljuje u aprilu. Vidljiv je od otprilike 21. aprila do oko 20. maja svake godine sa vrhunskom aktivnošću 6. maja ili oko nje. ''Pi Pupidi'' se pojavljuju 23. aprila, ali samo u godinama oko datuma perihela matične komete. ''Virginidi'' takođe padaju na različite datume u aprilu. "''Aprilski dani''" (journées d'avril) je naziv koji je u francuskoj historiji dodijeljen nizu ustanaka u [[Lyon]]u, [[Pariz]]u i drugdje, protiv vlade [[Luj-Filip, kralj Francuza|Luja Filipa]] 1834., koji su doveli do nasilnih represivnih mjera i čuveno suđenje poznato kao ''procès d'avril''.<ref name="Chisholm1911"/> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * http://www.arborday.org/ * http://www.dobrova-polhovgradec.si/doc/priponke/koledar%20prir%2007%20zadnji.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102060918/http://www.dobrova-polhovgradec.si/doc/priponke/koledar%20prir%2007%20zadnji.pdf |date=2. 11. 2013 }} * https://web.archive.org/web/20120616195310/http://www.shgresources.com/gems/birthflowers/ * https://web.archive.org/web/20130930235735/http://ita-web.org/itw/ * http://www.nhdd.org/about/ * http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Zimbabwe+Independence+Day {{commonscat|April}} {{Mjeseci}} [[Kategorija:April| ]] mpe9g4hp13jgqjw1ddajpmyxfdw74rl 0 2889 3901503 3901208 2026-07-01T18:09:04Z Vratiosevalter 174471 Opsežno proširenje (konstrukcija, boje, simbolika, proces usvajanja, historija, međunarodna upotreba), lektura, popravak referenci i datuma. Ispravljena infokutija – dizajner Mladen Kolobarić. Uklonjene netačnosti. Dovođenje na GA/FA nivo. 3901503 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zastava | naslov = Bosna i Hercegovina | slika = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg | veličina_slike = 200px | noborder = | alt = | opis_slike = | članak = | nadimak = | ostali_nadimci = | korištenje = [[Nacionalna zastava]] | simbol = | proporcije = 1:2 | usvojena = 4. februar 1998. (nametnuta);<br>10. august 2001. (zakonom usvojena) | ukinuta = | dizajn = Plava podloga sa žutim trouglom desno od centra i redom od devet bijelih petokrakih zvijezda duž hipotenuze trougla | dizajner = [[Mladen Kolobarić]] (kao vođa Westendorpove komisije) }} '''Zastava Bosne i Hercegovine''' jedan je od državnih simbola [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], zajedno sa [[Grb Bosne i Hercegovine|grbom]] i [[Himna Bosne i Hercegovine|državnom himnom]]. Proglašena je odlukom visokog predstavnika [[Carlos Westendorp|Carlosa Westendorpa]] 4. februara 1998. godine, a [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] usvojila ju je zakonom 2001. godine. Zastava je plave boje, sa žutim trouglom desno od centra i redom od devet bijelih petokrakih zvijezda (sedam punih i dvije polovične) duž hipotenuze trougla. Zamijenila je prethodnu zastavu [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]] iz 1992. godine, koja je sadržavala štit sa zlatnim ljiljanima. Trougao na zastavi simbolizira tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine ([[Bošnjaci|Bošnjake]], [[Hrvati Bosne i Hercegovine|Hrvate]] i [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbe]]), kao i približni geografski oblik zemlje. Zvijezde predstavljaju Evropu i zamišljene su kao beskonačan niz. Prvobitna svijetloplava boja zamijenjena je tamnoplavom koja odgovara plavoj boji [[Zastava Evropske unije|zastave Evropske unije]]. Zastava se zvanično ističe na svim zgradama zajedničkih institucija Bosne i Hercegovine, diplomatsko-konzularnih predstavništava, graničnim prijelazima, te prilikom zvaničnih međunarodnih posjeta i takmičenja. == Izgled zastave == Temeljna odredba o izgledu zastave Bosne i Hercegovine sadržana je u članu 3. Zakona o zastavi Bosne i Hercegovine:<ref name="ZoZ">{{Citation | title=Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine | journal=Službeni glasnik BiH | volume= | issue=19/01 | date=2001-08-03 | url=http://www.mpr.gov.ba/userfiles/file/Biblioteka/zakoni/hr/ZAKON%20O%20ZASTAVI%20BiH/Zakon%20o%20zastavi%20BiH%20-%2019%20-%2001.pdf | format=PDF | archive-url=https://web.archive.org/web/20081119223607/http://www.mpr.gov.ba/userfiles/file/Biblioteka/zakoni/hr/ZAKON%20O%20ZASTAVI%20BiH/Zakon%20o%20zastavi%20BiH%20-%2019%20-%2001.pdf | archive-date=2008-11-19 }}</ref> {{citat|Zastava Bosne i Hercegovine je plave boje. Desno od centra nalazi se trougao žute boje. Paralelno lijevoj strani trougla, od gornjeg ruba zastave do donjeg ruba, proteže se red bijelih petokrakih zvijezda. Zastava je pravougaonog oblika. Odnos između dužine i širine zastave je 1:2.}} Zakon dalje propisuje da mjere i tehničke specifikacije u vezi sa likovno-grafičkim rješenjem i dimenzijama zastave, koje se nalaze u prilogu zakona, čine njegov sastavni dio. Zastava je prvobitno nametnuta odlukom visokog predstavnika 4. februara 1998. godine,<ref name="CW">{{Citation | title=Decision on the Law on the Flag of Bosnia and Herzegovina | date=1998-02-03 | publisher=Office of the High Representative | url=http://www.ohr.int/decisions/statemattersdec/default.asp?content_id=344 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110514065505/http://www.ohr.int/decisions/statemattersdec/default.asp?content_id=344 | archive-date=2011-05-14 }}</ref> da bi Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine donijela Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine, objavljen u Službenom glasniku BiH 3. augusta 2001. godine.<ref name="ZoZ" /> === Konstrukcija === Prema službenoj konstrukcijskoj shemi:<ref name="konstrukcija">{{Citation | title=Grafički standardi zastave Bosne i Hercegovine | publisher=Parlamentarna skupština BiH | year=2001 | type=Prilog uz Zakon }}</ref> * Omjer širine i dužine zastave je 1:2. * Trougao je jednakokraki, sa jednom stranicom postavljenom pod uglom od 45° u odnosu na ivice zastave. * Zvijezde su pravilni petokraki, sa jednim krakom usmjerenim prema gore. * Zvijezde su ravnomjerno raspoređene duž linije paralelne lijevoj strani trougla. * Gornja zvijezda je pozicionirana tako da dva njena unutrašnja vrha dodiruju gornju ivicu zastave. * Donja zvijezda je pozicionirana tako da dva njena unutrašnja vrha dodiruju donju ivicu zastave. Prema mjerenjima sa vladine EPS crteža, vertikalna središnja linija centralne zvijezde nalazi se na udaljenosti od približno 42% dužine zastave od jarbola. [[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina (construction sheet).svg|mini|centar|500p|Konstrukcijska shema zastave Bosne i Hercegovine]] === Boje === Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine ne precizira tačne nijanse boja. Prvobitna svijetloplava boja na zastavi bila je plava boja [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]]. Međutim, odlukom visokog predstavnika izabrana je tamno plava, koja korespondira sa plavom bojom [[Zastava Evropske unije|zastave Evropske unije]].<ref name="CW" /> Službene specifikacije boja prema različitim izvorima:<ref>{{Citation | title=Boje zastave Bosne i Hercegovine | publisher=Ministarstvo civilnih poslova BiH }}</ref> {| class="wikitable" style="width:80%; padding:5px; font-size:95%; margin:0.5em auto;" ! Boja ! Prikaz ! Pantone ! CMYK ! RGB ! HTML/hexadecimalni kod |- | Plava | style="background:#001489"| | align="center"|Reflex Blue C | align="center"|100, 87, 0, 20 | align="center"|(0, 20, 137) | align="center"|<code>#001489</code> |- | Žuta | style="background:#FFCD00"| | align="center"|116 C | align="center"|0, 10, 98, 0 | align="center"|(255, 205, 0) | align="center"|<code>#FFCD00</code> |- | Bijela | style="background:#FFFFFF"| | align="center"|— | align="center"|0, 0, 0, 0 | align="center"|(255, 255, 255) | align="center"|<code>#FFFFFF</code> |} Prema protokolu za Olimpijske igre u Londonu 2012. godine, korištene su PMS 294 (plava) i 116 (žuta).<ref>{{Citation | title=London 2012 – Flag Protocol | publisher=BOCOG | year=2012 }}</ref> == Simbolika == Zastava Bosne i Hercegovine nosi višeslojnu simboliku koja je objašnjena prilikom njenog proglašenja 1998. godine. === Žuti trougao === Tri vrha trougla simboliziraju tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine: [[Bošnjaci|Bošnjake]], [[Hrvati Bosne i Hercegovine|Hrvate]] i [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbe]]. Trougao također predstavlja približni geografski oblik teritorije Bosne i Hercegovine. Žuta boja simbolizira sunce i nadu.<ref name="CW" /> === Plava podloga i bijele zvijezde === Plava i bijele zvijezde predstavljaju Evropu, odnosno činjenicu da je Bosna i Hercegovina dio evropske porodice naroda. Zvijezde su zamišljene kao beskonačan niz – što objašnjava polovične zvijezde na vrhu i dnu zastave – simbolizirajući kontinuitet, a ne konačan broj.<ref name="CW" /> Prvobitna svijetloplava boja na zastavi bila je plava boja Ujedinjenih nacija, da bi kasnije izabrana tamno plava koja odgovara plavoj boji zastave Evropske unije. Portparol OHR-a Duncan Bullivant izjavio je 4. februara 1998. godine:<ref>{{Citation | title=Press Briefing of the High Representative | date=1998-02-04 | publisher=Office of the High Representative | url=http://www.ohr.int/ }}</ref> {{citat|Ova zastava je zastava budućnosti. Ona predstavlja jedinstvo, a ne podjele, to je zastava koja pripada Evropi. Trougao predstavlja tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine, žuta boja sunce koje predstavlja simbol nade. Plava i zvijezde predstavljaju Evropu, Evropu čiji je Bosna i Hercegovina sastavni dio.}} == Proces usvajanja == === Političke nesuglasice (1995–1997) === Pitanje zastave Bosne i Hercegovine nije rješavano [[Dejtonski mirovni sporazum|Dejtonskim mirovnim sporazumom]] 1995. godine, kojim je konstituirana sadašnja Bosna i Hercegovina. Politički predstavnici konstitutivnih naroda dugo vremena iznosili su radikalno različite prijedloge zajedničke zastave, oko kojih se nisu mogli dogovoriti. Bilo je prijedloga za zastavu s podijeljenim poljima za [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federaciju]] i [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] ili za tri konstitutivna naroda.<ref name="Heimer">{{Citation | last=Heimer | first=Željko | year=2008 | title=Grbovi i zastave Bosne i Hercegovine | journal=Vexillologia }}</ref> Na konferenciji u Bonu u decembru 1997. godine, Vijeće za implementaciju mira (PIC) zadužilo je visokog predstavnika da "uspostavi proces koji vodi ka odluci o novoj zastavi i simbolima ako se strane ne mogu dogovoriti do 31. decembra 1997. godine".<ref>{{Citation | title=Bonn Peace Implementation Conference – Conclusions | date=1997-12-10 | publisher=OSCE }}</ref> === Nezavisna komisija (januar 1998) === Nakon što strane nisu ispoštovale ovaj rok, visoki predstavnik Carlos Westendorp je 12. januara 1998. godine osnovao nezavisnu komisiju sastavljenu od bosanskohercegovačkih intelektualaca i akademskih građana, sa zadatkom da predloži alternative za novu zastavu.<ref name="OHR_jan">{{Citation | title=Press Release – Independent Commission Appointed | date=1998-01-12 | publisher=Office of the High Representative }}</ref> Komisija je 26. januara 1998. godine predložila tri modela zastave: # '''Alternativa 1''' – zastava sa trouglom i zvijezdama (dizajn koji je kasnije usvojen) # '''Alternativa 2''' – zastava sa maslinovom grančicom # '''Alternativa 3''' – "papagaj zastava" po uzoru na zastavu Češke Republike Predloženi dizajni proslijeđeni su Parlamentarnoj skupštini, koja je trebala odabrati i usvojiti jedan od modela 3. februara 1998. godine.<ref name="OHR_feb">{{Citation | title=Press Release – Flag Proposals Submitted | date=1998-01-26 | publisher=Office of the High Representative }}</ref> === Neuspjeh u Parlamentu (3. februar 1998) === Na šestoj sjednici Parlamentarne skupštine 3. februara 1998. godine, poslanici nisu uspjeli sakupiti potrebnu većinu za usvajanje bilo kojeg prijedloga. U Predstavničkom domu, Alternativa 1 osigurala je 16 glasova, 16 uzdržanih i samo jedan glas protiv. Poslanici [[Srpska demokratska stranka|SDS]] i [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] su se uzdržali.<ref name="parliament">{{Citation | title=Zapisnik šestog zasjedanja Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine BiH | date=1998-02-03 | publisher=Parlamentarna skupština BiH }}</ref> === Odluka visokog predstavnika (4. februar 1998) === Visoki predstavnik Carlos Westendorp je 3. februara 1998. godine donio Odluku o nametanju Zakona o zastavi Bosne i Hercegovine. U pismu članovima Predsjedništva i predsjedavajućim Parlamentarne skupštine, Westendorp je naveo:<ref name="CW" /> {{citat|Na osnovu toga odlučio sam da postoji dovoljan legitimitet da sada donesem odluku. U skladu sa mojim ovlaštenjima prema Aneksu 10 Mirovnog sporazuma i članu XI Bonskog dokumenta, ovim odlučujem da Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine sa alternativom jedan stupi na snagu sa neposrednim efektom. Međutim, plava i žuta boja korištene na zastavi su izmijenjene i bit će plava i žuta boja zastave Vijeća Evrope.}} Nekoliko sati kasnije, nova zastava je podignuta ispred zgrade Predsjedništva Bosne i Hercegovine. Dana 6. februara 1998. godine, nova zastava je podignuta ispred zgrade UN-a u New Yorku, a generalni sekretar Kofi Annan pozdravio je novu zastavu u "porodicu naroda".<ref>{{Citation | title=UN Secretary-General welcomes new flag of Bosnia and Herzegovina | date=1998-02-06 | publisher=United Nations }}</ref> Sljedećeg dana, zastava je podignuta na ceremoniji otvaranja [[Bosna i Hercegovina na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Zimskih olimpijskih igara u Naganu]].<ref>{{Citation | title=Flag of Bosnia raised at Nagano Olympics | date=1998-02-07 | publisher=Associated Press }}</ref> === Parlamentarno usvajanje (2001) === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine usvojila je Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine 2001. godine, koji je objavljen u Službenom glasniku BiH 3. augusta 2001. godine.<ref name="ZoZ" /> Dom naroda je 23. maja 2001. godine usvojio 11 zakona koje je nametnuo visoki predstavnik, uključujući zakone o zastavi, grbu i himni.<ref>{{Citation | title=Usvajanje zakona u Domu naroda | date=2001-05-23 | publisher=Parlamentarna skupština BiH }}</ref> == Historijske zastave == === Srednjovjekovna Bosna === Zastava Banovine, a potom i Kraljevine Bosne, zasnivala se na grbu bosanske dinastije Kotromanić, kralja [[Tvrtko I, kralj Bosne|Tvrtka I]] i njegovih nasljednika. Zastava srednjovjekovne Bosne bila je bijele boje sa grbom dinastije Kotromanić u sredini. Zastava Kraljevine Bosne se razlikovala od zastave Republike Bosne i Hercegovine po tome što je imala krunu sa heraldičkim ljiljanima. Isti štit i zastavu koristila je bosanska vojska za vrijeme bitke na [[Kosovo|Kosovu]] protiv [[Osmansko Carstvo|Osmanlija]].<ref name="Heimer" /> <gallery style="text-align:center;"> Datoteka:Banate of Bosnia flag of Stjepan II Kotromanic.svg|Zastava [[Spisak bosanskih banova|bana]] [[Stjepan II Kotromanić|Stjepana II Kotromanića]] Datoteka:Bosnian Royal Flag of Tvrtko I of Bosnia (rotated).svg|Zastava [[Spisak bosanskih kraljeva|kralja]] [[Tvrtko I, kralj Bosne|Tvrtka I Kotromanića]] </gallery> === Borba za autonomiju (1831–1832) === Za vrijeme borbe za autonomiju Bosne od septembra 1831. do juna 1832. pod vodstvom [[Husein-kapetan Gradaščević|Husein-kapetana Gradaščevića]] usvojena je nova zastava Bosne. Početkom 1832. Bosna i Hercegovina je kratko vrijeme bila oslobođena osmanske vladavine i proglašena je nezavisnost. Zastava korištena od 1831. do 1832. bila je zelene boje sa žutim mjesecom i zvijezdom petokrakom u sredini. Zastava se počela koristiti sa početkom borbe protiv osmanske vlasti 14. septembra 1830. godine.<ref name="Heimer" /> [[Datoteka:Flag of Bosnia (1831-1832).svg|mini|centar|245p|Zastava nezavisne Bosne iz 1831.]] === Veliki bosanskohercegovački ustanak (1875–1877) === Za vrijeme velikog bosanskohercegovačkog ustanka 1875. do 1877. godine pobunjenici su koristili zastavu vodoravno podijeljenu na dva dijela, gornji bijeli i donji crveni. U gornjem polju zastave nalazio se crveni polumjesec sa crvenom šestokrakom zvijezdom. Postoje indicije da su ovu zastavu koristili pobunjenici protiv austrougarskog okupatora 1878.<ref>{{Citation | title=Zastave bosanskih ustanika | journal=Historijski zbornik | year=1990 }}</ref> [[Datoteka:Flag of Bosnia (1875–1877).svg|mini|centar|245p|Nepotvrđena zastava iz 1875.]] === Nezavisna Bosna (1878) === Ubrzo nakon pristanka sultana da Bosna pređe u Austro-Ugarske ruke, osmanske trupe su povučene iz Bosne. U isto vrijeme u Bosni su izbile bune protiv austrougarskog okupatora. Pobunjenici su proglasili nezavisnost i Bosna je jedno vrijeme ''de facto'' bila nezavisna. Zastava korištena od pobunjenika u 1878. je zelena sa žutim polumjesecom i zvijezdom u sredini zastave.<ref name="Heimer" /> [[Datoteka:Flag of Independent Bosnia (1878).svg|mini|245p|centar|Zastava nezavisne Bosne iz 1878.]] === Austro-Ugarska uprava (1878–1918) === Poslije austrougarskog preuzimanja Bosne i Hercegovine 1878. godine adaptirana je nova zastava. Zastave zemalja unutar Austro-Ugarske monarhije imale su standardiziran izgled – horizontalno podijeljene na dva dijela u različitim bojama. Boje izabrane za Bosnu i Hercegovinu bile su crvena i žuta (crveno-žuto za Bosnu, žuto-crveno za Hercegovinu). Za razliku od ostalih zastava, bosanska zastava je imala i grb – ruku sa sabljom, motiv iz grba [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić|Hrvoja Vukčića Hrvatinića]] iz 14. vijeka.<ref>{{Citation | title=Grbovi i zastave u Austro-Ugarskoj | url=http://zeljko-heimer-fame.from.hr/descr/ah-hu.html }}</ref> Poslije austrougarske aneksije Bosne i Hercegovine 1908. godine korištena je zastava podijeljena horizontalno u dva jednaka dijela – kod zastave Bosne gornji dio je bio crven, a donji žut, a kod zastave Hercegovine obrnuto. <gallery style="text-align:center;"> Datoteka:Flag_of_Bosnia_(1878-1908).svg|Zastava Bosne u Austro-Ugarskoj (1878–1908) Datoteka:Flag of Bosnia (1908–1918).svg|Zastava Bosne i Hercegovine u Austro-Ugarskoj (1908–1918) </gallery> === Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina (1946–1992) === Za vrijeme [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] do 1992. godine, zastava SR BiH bila je crvene boje, što je predstavljalo socijalističke i komunističke ideale BiH i Jugoslavije u cjelini. U gornjem lijevom uglu zastave nalazila se umanjena [[Zastava Jugoslavije|zastava Jugoslavije]] sa crvenom petokrakom, obrubljena zlatnožutom trakom. Zastava je proglašena Ustavom Narodne Republike Bosne i Hercegovine od 31. decembra 1946. godine. Odnos širine i dužine zastave bio je 1:2.<ref name="crwflags">{{Citation | title=Republic of Bosnia and Herzegovina (Socialist Yugoslavia) | url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/yu_fy-ba.html | access-date=2019-06-06 }}</ref> Prije usvajanja ove zastave, kao zastava Bosne i Hercegovine koristila se crvena zastava sa zlatno obrubljenom zvijezdom u sredini. [[Datoteka:Flag of SR Bosnia and Herzegovina.svg|mini|centar|245p|Zastava Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine (1946–1992)]] <gallery style="text-align:center;"> Datoteka:First Proposed Flag of the Peoples Republic of Bosnia and Herzegovina.svg|Prvi prijedlog zastave za Narodnu republiku Bosnu i Hercegovinu Datoteka:1947 Proposed Flag of the People's Republic of Bosnia and Herzegovina.svg|Prijedlog iz 1947. godine </gallery> === Republika Bosna i Hercegovina (1992–1998) === Prva zastava nezavisne Republike Bosne i Hercegovine, usvojena po proglašenju nezavisnosti 1992. godine, bila je bijela zastava sa štitom zlatnih ljiljana preuzetim od prvog bosanskog kralja iz 14. vijeka [[Tvrtko I, kralj Bosne|Tvrtka Kotromanića]]. Zastava je usvojena 4. maja 1992. godine.<ref>{{Citation | title=Uredba o zastavi Republike Bosne i Hercegovine | journal=Službeni list RBiH | issue=4 | date=1992-05-20 }}</ref> Zastava Republike Bosne i Hercegovine bila je pravougaonog oblika, bijele boje sa grbom Republike Bosne i Hercegovine u sredini. Odnos širine i dužine zastave bio je 1:2. Prvi put je zvanično predstavljena 22. maja 1992. godine ispred zgrade Ujedinjenih nacija u New Yorku, kada je Republika Bosna i Hercegovina primljena u članstvo UN-a.<ref>{{Citation | title=Bosnia and Herzegovina admitted to UN | date=1992-05-22 | publisher=United Nations }}</ref> Republika Bosna i Hercegovina nastavila je sa korištenjem zastave sa ljiljanima i nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma sve do februara 1998. godine, kada je visoki predstavnik proglasio sadašnju zastavu. Zastava je zamijenjena jer se smatrala previše bošnjački orijentiranom.<ref name="Heimer" /> [[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina (1992–1998).svg|mini|centar|245p|Zastava [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]] (1992–1998)]] === Sadašnja zastava (1998–danas) === Sadašnja zastava Bosne i Hercegovine proglašena je odlukom visokog predstavnika Carlosa Westendorpa 4. februara 1998. godine.<ref name="CW" /> Prvobitno je nametnuta političkim putem i nema kulturno-historijsko utemeljenje. Zastava je prvi put predstavljena na Zimskim olimpijskim igrama u Naganu 1998. godine. Zastava je plave boje, desno od centra nalazi se trougao žute boje. Paralelno lijevoj strani trougla, od gornjeg ruba zastave do donjeg ruba, proteže se red od devet bijelih petokrakih zvijezda (sedam punih i dvije polovične). Zastava je pravougaonog oblika, odnosa širine i dužine 1:2. Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine usvojila je Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine 2001. godine,<ref name="ZoZ" /> čime je zastava dobila puni zakonski legitimitet. [[Datoteka:First Westendorp Proposal of BiH flag.svg|mini|245p|centar|Izvorna verzija prijedloga za zastavu Bosne i Hercegovine]] == Zvanično isticanje zastave == Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine propisuje:<ref name="ZoZ" /> Zastava Bosne i Hercegovine se zvanično ističe na nivou države Bosne i Hercegovine na sljedeći način: a) na svim zgradama Predsjedništva Bosne i Hercegovine, Vijeća ministara i njegova tri ministarstva, Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine, Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, Stalnog komiteta za vojna pitanja, Komisije za ljudska prava, Centralne banke i Stalne izborne komisije, kao i na bilo kojoj drugoj zgradi zajedničkih institucija; b) na svim zgradama diplomatsko-konzularnih predstavništava Bosne i Hercegovine; c) prilikom službenog odlaska članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine u inostranstvo i njihovog povratka; d) na službenim prijevoznim sredstvima koja koriste članovi Predsjedništva Bosne i Hercegovine; e) prilikom svih zvaničnih međunarodnih posjeta, takmičenja i drugih skupova (političkih, naučnih, kulturno-umjetničkih, sportskih i drugih) na kojima Bosna i Hercegovina učestvuje ili je predstavljena; f) na graničnim prijelazima Bosne i Hercegovine. U svim slučajevima, druge zastave iz Bosne i Hercegovine neće se isticati zajedno sa zastavom Bosne i Hercegovine. Zastava se također ističe na ulazima ili blizu ulaza u objekte i kasarne Oružanih snaga i Ministarstva odbrane Bosne i Hercegovine. Nepoštovanje zastave Bosne i Hercegovine predstavlja kažnjivo djelo. == Vojne zastave == Oružane snage Bosne i Hercegovine koriste državnu zastavu kao zvanični simbol. Zastava je stalno postavljena na ulazima ili blizu ulaza u objekte i kasarne Oružanih snaga i Ministarstva odbrane.<ref name="ZoZ" /> Bosna i Hercegovina, kao kontinentalna zemlja sa ograničenim pristupom moru (samo 20 km obale kod Neuma), nema razvijenu ratnu mornaricu niti posebne pomorske zastave. == Zastava predsjednika i institucija == Bosna i Hercegovina ima tročlano Predsjedništvo, te ne postoji jedinstvena zastava predsjednika. Umjesto toga, članovi Predsjedništva koriste državnu zastavu na službenim prijevoznim sredstvima i prilikom zvaničnih posjeta.<ref name="ZoZ" /> Parlamentarna skupština, Vijeće ministara i druge zajedničke institucije koriste državnu zastavu kao zvanični simbol. == Povezane zastave == === Zastava Federacije Bosne i Hercegovine === Federacija Bosne i Hercegovine, kao jedan od dva entiteta, ranije je imala vlastitu zastavu i grb. Međutim, Ustavni sud Bosne i Hercegovine je proglasio da zastava i grb Federacije ne predstavljaju sva tri konstitutivna naroda, te su stavljeni van snage. Danas se na području Federacije koristi državna zastava Bosne i Hercegovine.<ref>{{Citation | title=Odluka Ustavnog suda o zastavi Federacije | publisher=Ustavni sud BiH }}</ref> === Zastava Republike Srpske === Republika Srpska koristi vlastitu zastavu – horizontalno podijeljenu na crvenu, plavu i bijelu boju (crveno-plavo-bijela trobojnica), u proporcijama 1:2. Ova zastava je usvojena 1992. godine i predstavlja zvanični simbol entiteta.<ref>{{Citation | title=Ustav Republike Srpske – član o zastavi | publisher= | date= }}</ref> === Zastava Brčko distrikta === Brčko distrikt, kao posebna administrativna jedinica pod suverenitetom Bosne i Hercegovine, nema vlastitu službenu zastavu, već koristi državnu zastavu Bosne i Hercegovine. == Međunarodna upotreba == Zastava Bosne i Hercegovine koristi se u svim međunarodnim institucijama čiji je Bosna i Hercegovina članica, kao i prilikom zvaničnih međunarodnih posjeta, takmičenja i skupova na kojima je zemlja predstavljena.<ref name="ZoZ" /> Zastava se ističe na sljedeći način: * '''Ujedinjene nacije (UN)''' – zastava je podignuta ispred zgrade UN-a u New Yorku 6. februara 1998. godine,<ref name="UN_1998">{{Citation | title=UN Secretary-General welcomes new flag of Bosnia and Herzegovina | date=1998-02-06 | publisher=United Nations }}</ref> a danas se redovno ističe ispred svih sjedišta UN-a (New York, Ženeva, Beč) i na svim zvaničnim ceremonijama.<ref name="OHR_bulletin">{{Citation | title=OHR Bulletin 66 | date=1998-02-23 | publisher=Office of the High Representative | url=https://www.ohr.int/archive/1995-2000/docs/bulletins/b980223.htm#10 }}</ref> * '''Vijeće Evrope''' – boje zastave (plava i žuta) svjesno su usklađene sa bojama zastave Vijeća Evrope;<ref name="CW" /> zastava se ističe ispred sjedišta u Strazburu i na svim sastancima od pristupanja BiH Vijeću 2002. godine.<ref>{{Citation | title=Bosnia and Herzegovina – Council of Europe | publisher=Council of Europe | url=https://www.coe.int/en/web/portal/bosnia-and-herzegovina | access-date= }}</ref> * '''Evropska unija (EU)''' – zastava se ističe na institucijama koje sarađuju sa EU; od 2023. godine, na zgradama državnih institucija Bosne i Hercegovine, pored državne zastave, ističe se i zastava EU,<ref name="EU_decision">{{Citation | title=BiH CoM passes a decision on displaying the EU flag on the buildings of the state institutions | date=2023-10-03 | publisher=ABNSE | url=https://abnase.com/bih-com-passes-a-decision-on-displaying-the-eu-flag-on-the-buildings-of-the-state-institutions/ | access-date= }}</ref> čime se izražava posvećenost evropskim integracijama. * '''Organizacija za evropsku sigurnost i saradnju (OSCE)''' – zastava se ističe na misiji OSCE-a u Bosni i Hercegovini, kao i na sjedištu u Beču prilikom sastanaka na kojima učestvuje BiH.<ref>{{Citation | title=OSCE Mission to Bosnia and Herzegovina | publisher=OSCE | url=https://www.osce.org/mission-to-bosnia-and-herzegovina | access-date= }}</ref> * '''NATO i Partnerstvo za mir (PfP)''' – zastava se koristi na sjedištu NATO-a u Briselu, na komandi NATO-a u Sarajevu, te na svim vojnim objektima u okviru saradnje BiH sa NATO savezom, od pristupanja programu PfP 2006. godine.<ref name="NATO_PfP">{{Citation | title=NATO HQ Sarajevo – a success to be continued | publisher=NATO | url=https://jfcnaples.nato.int/ | access-date= }}</ref> * '''Centralnoevropska inicijativa (CEI)''' – zastava se ističe na sastancima CEI, čiji je Bosna i Hercegovina član od 1992. godine. * '''Organizacija islamske saradnje (OIS)''' – kao članica OIS-a, Bosna i Hercegovina koristi svoju zastavu na svim zvaničnim skupovima ove organizacije.<ref>{{Citation | title=Member States – OIC | publisher=Organisation of Islamic Cooperation | url=https://www.oic-oci.org/states/?lan=en | access-date= }}</ref> * '''Savjet za regionalnu saradnju (RCC)''' – zastava se koristi na sastancima RCC-a, kojem BiH pristupa 2008. godine. * '''Međunarodni sportski događaji''' – zastava se redovno koristi na Olimpijskim igrama (od 1992. godine), Svjetskim i Evropskim prvenstvima u svim sportovima, te na drugim međunarodnim takmičenjima, gdje predstavlja državu i njene sportiste.<ref>{{Citation | title=Olympic Committee of Bosnia and Herzegovina | publisher= | url=https://www.olympic.org/bosnia-and-herzegovina | access-date= }}</ref> * '''Diplomatsko-konzularna predstavništva''' – zastava se ističe na svim ambasadama, konzulatima i stalnim misijama Bosne i Hercegovine u inostranstvu (ukupno 46 ambasada, 37 konzulata i 4 druge misije).<ref name="ZoZ" /><ref name="OHR_bulletin" /><ref>{{Citation | title=Bosnia and Herzegovina Embassies and consulates | publisher=EmbassyPages | url=https://www.embassypages.com/bosniaherzegovina | access-date= }}</ref> == Nepravilni oblici zastave == Dva najčešća nepravilna oblika zastave su:<ref>{{Citation | title=Upotreba zastave BiH – upozorenje OHR-a | publisher=Office of the High Representative }}</ref> 1. '''Zastava sa svijetloplavom podlogom''' – Ovaj oblik zastave je zvanični oblik kojeg je izabrao visoki predstavnik, ali prije nego je usvojen član ustavnog zakona o državnoj zastavi. Plava boja je potamnjena na nijansu zastave EU, tako da se radi o nepravilnom obliku. 2. '''Zastava s neispravnim položajem žutog trougla''' – Ovaj oblik zastave se najčešće javlja kao nepravilan oblik, a više puta je na dnevniku državne televizije po inicijativi OHR-a i Predsjedništva BiH građanima objašnjavano kakav je pravilan položaj žutog trougla na zastavi. [[Datoteka:Irregular flags of Bosnia and Herzegovina.gif|mini|centar|300p|Nepravilni oblici zastave]] == Tehničke specifikacije == {| class="wikitable" style="width:80%; margin:0.5em auto;" |- ! Specifikacija !! Detalji |- | Oblik || Pravougaonik |- | Odnos širine i dužine || 1:2 |- | Boje || Plava, žuta, bijela |- | Trougao || Jednakokraki, žute boje, desno od centra |- | Zvijezde || 9 bijelih petokrakih (7 punih, 2 polovične) |- | Položaj zvijezda || Paralelno lijevoj strani trougla, od gornjeg do donjeg ruba |- | Plava (Pantone) || Reflex Blue C |- | Žuta (Pantone) || 116 C |} == Također pogledajte == * [[Spisak bosanskohercegovačkih zastava]] * [[Grb Bosne i Hercegovine]] * [[Državna himna Bosne i Hercegovine]] * [[Zastava Federacije Bosne i Hercegovine]] * [[Zastava Republike Srpske]] == Reference == {{reflist}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Flags of Bosnia and Herzegovina}} * [http://www.parlament.ba/ Službena stranica Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine] * [http://www.ohr.int/ Office of the High Representative] * [https://www.crwflags.com/fotw/flags/ba.html Flags of the World – Bosnia and Herzegovina] {{BiH po temama}} {{Zastave Evrope}} [[Kategorija:Zastave država|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Simboli Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Zastave Bosne i Hercegovine| ]] 1dkylfh84luug7m7ozwu30harxi6ib7 3901504 3901503 2026-07-01T18:10:16Z Vratiosevalter 174471 /* Konstrukcija */ 3901504 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zastava | naslov = Bosna i Hercegovina | slika = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg | veličina_slike = 200px | noborder = | alt = | opis_slike = | članak = | nadimak = | ostali_nadimci = | korištenje = [[Nacionalna zastava]] | simbol = | proporcije = 1:2 | usvojena = 4. februar 1998. (nametnuta);<br>10. august 2001. (zakonom usvojena) | ukinuta = | dizajn = Plava podloga sa žutim trouglom desno od centra i redom od devet bijelih petokrakih zvijezda duž hipotenuze trougla | dizajner = [[Mladen Kolobarić]] (kao vođa Westendorpove komisije) }} '''Zastava Bosne i Hercegovine''' jedan je od državnih simbola [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], zajedno sa [[Grb Bosne i Hercegovine|grbom]] i [[Himna Bosne i Hercegovine|državnom himnom]]. Proglašena je odlukom visokog predstavnika [[Carlos Westendorp|Carlosa Westendorpa]] 4. februara 1998. godine, a [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] usvojila ju je zakonom 2001. godine. Zastava je plave boje, sa žutim trouglom desno od centra i redom od devet bijelih petokrakih zvijezda (sedam punih i dvije polovične) duž hipotenuze trougla. Zamijenila je prethodnu zastavu [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]] iz 1992. godine, koja je sadržavala štit sa zlatnim ljiljanima. Trougao na zastavi simbolizira tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine ([[Bošnjaci|Bošnjake]], [[Hrvati Bosne i Hercegovine|Hrvate]] i [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbe]]), kao i približni geografski oblik zemlje. Zvijezde predstavljaju Evropu i zamišljene su kao beskonačan niz. Prvobitna svijetloplava boja zamijenjena je tamnoplavom koja odgovara plavoj boji [[Zastava Evropske unije|zastave Evropske unije]]. Zastava se zvanično ističe na svim zgradama zajedničkih institucija Bosne i Hercegovine, diplomatsko-konzularnih predstavništava, graničnim prijelazima, te prilikom zvaničnih međunarodnih posjeta i takmičenja. == Izgled zastave == Temeljna odredba o izgledu zastave Bosne i Hercegovine sadržana je u članu 3. Zakona o zastavi Bosne i Hercegovine:<ref name="ZoZ">{{Citation | title=Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine | journal=Službeni glasnik BiH | volume= | issue=19/01 | date=2001-08-03 | url=http://www.mpr.gov.ba/userfiles/file/Biblioteka/zakoni/hr/ZAKON%20O%20ZASTAVI%20BiH/Zakon%20o%20zastavi%20BiH%20-%2019%20-%2001.pdf | format=PDF | archive-url=https://web.archive.org/web/20081119223607/http://www.mpr.gov.ba/userfiles/file/Biblioteka/zakoni/hr/ZAKON%20O%20ZASTAVI%20BiH/Zakon%20o%20zastavi%20BiH%20-%2019%20-%2001.pdf | archive-date=2008-11-19 }}</ref> {{citat|Zastava Bosne i Hercegovine je plave boje. Desno od centra nalazi se trougao žute boje. Paralelno lijevoj strani trougla, od gornjeg ruba zastave do donjeg ruba, proteže se red bijelih petokrakih zvijezda. Zastava je pravougaonog oblika. Odnos između dužine i širine zastave je 1:2.}} Zakon dalje propisuje da mjere i tehničke specifikacije u vezi sa likovno-grafičkim rješenjem i dimenzijama zastave, koje se nalaze u prilogu zakona, čine njegov sastavni dio. Zastava je prvobitno nametnuta odlukom visokog predstavnika 4. februara 1998. godine,<ref name="CW">{{Citation | title=Decision on the Law on the Flag of Bosnia and Herzegovina | date=1998-02-03 | publisher=Office of the High Representative | url=http://www.ohr.int/decisions/statemattersdec/default.asp?content_id=344 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110514065505/http://www.ohr.int/decisions/statemattersdec/default.asp?content_id=344 | archive-date=2011-05-14 }}</ref> da bi Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine donijela Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine, objavljen u Službenom glasniku BiH 3. augusta 2001. godine.<ref name="ZoZ" /> === Konstrukcija === Prema službenoj konstrukcijskoj šemi:<ref name="konstrukcija">{{Citation | title=Grafički standardi zastave Bosne i Hercegovine | publisher=Parlamentarna skupština BiH | year=2001 | type=Prilog uz Zakon }}</ref> * Omjer širine i dužine zastave je 1:2. * Trougao je jednakokraki, sa jednom stranicom postavljenom pod uglom od 45° u odnosu na ivice zastave. * Zvijezde su pravilni petokraki, sa jednim krakom usmjerenim prema gore. * Zvijezde su ravnomjerno raspoređene duž linije paralelne lijevoj strani trougla. * Gornja zvijezda je pozicionirana tako da dva njena unutrašnja vrha dodiruju gornju ivicu zastave. * Donja zvijezda je pozicionirana tako da dva njena unutrašnja vrha dodiruju donju ivicu zastave. Prema mjerenjima sa EPS crteža, vertikalna središnja linija centralne zvijezde nalazi se na udaljenosti od približno 42% dužine zastave od jarbola. [[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina (construction sheet).svg|mini|centar|500p|Konstrukcijska shema zastave Bosne i Hercegovine]] === Boje === Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine ne precizira tačne nijanse boja. Prvobitna svijetloplava boja na zastavi bila je plava boja [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]]. Međutim, odlukom visokog predstavnika izabrana je tamno plava, koja korespondira sa plavom bojom [[Zastava Evropske unije|zastave Evropske unije]].<ref name="CW" /> Službene specifikacije boja prema različitim izvorima:<ref>{{Citation | title=Boje zastave Bosne i Hercegovine | publisher=Ministarstvo civilnih poslova BiH }}</ref> {| class="wikitable" style="width:80%; padding:5px; font-size:95%; margin:0.5em auto;" ! Boja ! Prikaz ! Pantone ! CMYK ! RGB ! HTML/hexadecimalni kod |- | Plava | style="background:#001489"| | align="center"|Reflex Blue C | align="center"|100, 87, 0, 20 | align="center"|(0, 20, 137) | align="center"|<code>#001489</code> |- | Žuta | style="background:#FFCD00"| | align="center"|116 C | align="center"|0, 10, 98, 0 | align="center"|(255, 205, 0) | align="center"|<code>#FFCD00</code> |- | Bijela | style="background:#FFFFFF"| | align="center"|— | align="center"|0, 0, 0, 0 | align="center"|(255, 255, 255) | align="center"|<code>#FFFFFF</code> |} Prema protokolu za Olimpijske igre u Londonu 2012. godine, korištene su PMS 294 (plava) i 116 (žuta).<ref>{{Citation | title=London 2012 – Flag Protocol | publisher=BOCOG | year=2012 }}</ref> == Simbolika == Zastava Bosne i Hercegovine nosi višeslojnu simboliku koja je objašnjena prilikom njenog proglašenja 1998. godine. === Žuti trougao === Tri vrha trougla simboliziraju tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine: [[Bošnjaci|Bošnjake]], [[Hrvati Bosne i Hercegovine|Hrvate]] i [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbe]]. Trougao također predstavlja približni geografski oblik teritorije Bosne i Hercegovine. Žuta boja simbolizira sunce i nadu.<ref name="CW" /> === Plava podloga i bijele zvijezde === Plava i bijele zvijezde predstavljaju Evropu, odnosno činjenicu da je Bosna i Hercegovina dio evropske porodice naroda. Zvijezde su zamišljene kao beskonačan niz – što objašnjava polovične zvijezde na vrhu i dnu zastave – simbolizirajući kontinuitet, a ne konačan broj.<ref name="CW" /> Prvobitna svijetloplava boja na zastavi bila je plava boja Ujedinjenih nacija, da bi kasnije izabrana tamno plava koja odgovara plavoj boji zastave Evropske unije. Portparol OHR-a Duncan Bullivant izjavio je 4. februara 1998. godine:<ref>{{Citation | title=Press Briefing of the High Representative | date=1998-02-04 | publisher=Office of the High Representative | url=http://www.ohr.int/ }}</ref> {{citat|Ova zastava je zastava budućnosti. Ona predstavlja jedinstvo, a ne podjele, to je zastava koja pripada Evropi. Trougao predstavlja tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine, žuta boja sunce koje predstavlja simbol nade. Plava i zvijezde predstavljaju Evropu, Evropu čiji je Bosna i Hercegovina sastavni dio.}} == Proces usvajanja == === Političke nesuglasice (1995–1997) === Pitanje zastave Bosne i Hercegovine nije rješavano [[Dejtonski mirovni sporazum|Dejtonskim mirovnim sporazumom]] 1995. godine, kojim je konstituirana sadašnja Bosna i Hercegovina. Politički predstavnici konstitutivnih naroda dugo vremena iznosili su radikalno različite prijedloge zajedničke zastave, oko kojih se nisu mogli dogovoriti. Bilo je prijedloga za zastavu s podijeljenim poljima za [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federaciju]] i [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] ili za tri konstitutivna naroda.<ref name="Heimer">{{Citation | last=Heimer | first=Željko | year=2008 | title=Grbovi i zastave Bosne i Hercegovine | journal=Vexillologia }}</ref> Na konferenciji u Bonu u decembru 1997. godine, Vijeće za implementaciju mira (PIC) zadužilo je visokog predstavnika da "uspostavi proces koji vodi ka odluci o novoj zastavi i simbolima ako se strane ne mogu dogovoriti do 31. decembra 1997. godine".<ref>{{Citation | title=Bonn Peace Implementation Conference – Conclusions | date=1997-12-10 | publisher=OSCE }}</ref> === Nezavisna komisija (januar 1998) === Nakon što strane nisu ispoštovale ovaj rok, visoki predstavnik Carlos Westendorp je 12. januara 1998. godine osnovao nezavisnu komisiju sastavljenu od bosanskohercegovačkih intelektualaca i akademskih građana, sa zadatkom da predloži alternative za novu zastavu.<ref name="OHR_jan">{{Citation | title=Press Release – Independent Commission Appointed | date=1998-01-12 | publisher=Office of the High Representative }}</ref> Komisija je 26. januara 1998. godine predložila tri modela zastave: # '''Alternativa 1''' – zastava sa trouglom i zvijezdama (dizajn koji je kasnije usvojen) # '''Alternativa 2''' – zastava sa maslinovom grančicom # '''Alternativa 3''' – "papagaj zastava" po uzoru na zastavu Češke Republike Predloženi dizajni proslijeđeni su Parlamentarnoj skupštini, koja je trebala odabrati i usvojiti jedan od modela 3. februara 1998. godine.<ref name="OHR_feb">{{Citation | title=Press Release – Flag Proposals Submitted | date=1998-01-26 | publisher=Office of the High Representative }}</ref> === Neuspjeh u Parlamentu (3. februar 1998) === Na šestoj sjednici Parlamentarne skupštine 3. februara 1998. godine, poslanici nisu uspjeli sakupiti potrebnu većinu za usvajanje bilo kojeg prijedloga. U Predstavničkom domu, Alternativa 1 osigurala je 16 glasova, 16 uzdržanih i samo jedan glas protiv. Poslanici [[Srpska demokratska stranka|SDS]] i [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] su se uzdržali.<ref name="parliament">{{Citation | title=Zapisnik šestog zasjedanja Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine BiH | date=1998-02-03 | publisher=Parlamentarna skupština BiH }}</ref> === Odluka visokog predstavnika (4. februar 1998) === Visoki predstavnik Carlos Westendorp je 3. februara 1998. godine donio Odluku o nametanju Zakona o zastavi Bosne i Hercegovine. U pismu članovima Predsjedništva i predsjedavajućim Parlamentarne skupštine, Westendorp je naveo:<ref name="CW" /> {{citat|Na osnovu toga odlučio sam da postoji dovoljan legitimitet da sada donesem odluku. U skladu sa mojim ovlaštenjima prema Aneksu 10 Mirovnog sporazuma i članu XI Bonskog dokumenta, ovim odlučujem da Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine sa alternativom jedan stupi na snagu sa neposrednim efektom. Međutim, plava i žuta boja korištene na zastavi su izmijenjene i bit će plava i žuta boja zastave Vijeća Evrope.}} Nekoliko sati kasnije, nova zastava je podignuta ispred zgrade Predsjedništva Bosne i Hercegovine. Dana 6. februara 1998. godine, nova zastava je podignuta ispred zgrade UN-a u New Yorku, a generalni sekretar Kofi Annan pozdravio je novu zastavu u "porodicu naroda".<ref>{{Citation | title=UN Secretary-General welcomes new flag of Bosnia and Herzegovina | date=1998-02-06 | publisher=United Nations }}</ref> Sljedećeg dana, zastava je podignuta na ceremoniji otvaranja [[Bosna i Hercegovina na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Zimskih olimpijskih igara u Naganu]].<ref>{{Citation | title=Flag of Bosnia raised at Nagano Olympics | date=1998-02-07 | publisher=Associated Press }}</ref> === Parlamentarno usvajanje (2001) === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine usvojila je Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine 2001. godine, koji je objavljen u Službenom glasniku BiH 3. augusta 2001. godine.<ref name="ZoZ" /> Dom naroda je 23. maja 2001. godine usvojio 11 zakona koje je nametnuo visoki predstavnik, uključujući zakone o zastavi, grbu i himni.<ref>{{Citation | title=Usvajanje zakona u Domu naroda | date=2001-05-23 | publisher=Parlamentarna skupština BiH }}</ref> == Historijske zastave == === Srednjovjekovna Bosna === Zastava Banovine, a potom i Kraljevine Bosne, zasnivala se na grbu bosanske dinastije Kotromanić, kralja [[Tvrtko I, kralj Bosne|Tvrtka I]] i njegovih nasljednika. Zastava srednjovjekovne Bosne bila je bijele boje sa grbom dinastije Kotromanić u sredini. Zastava Kraljevine Bosne se razlikovala od zastave Republike Bosne i Hercegovine po tome što je imala krunu sa heraldičkim ljiljanima. Isti štit i zastavu koristila je bosanska vojska za vrijeme bitke na [[Kosovo|Kosovu]] protiv [[Osmansko Carstvo|Osmanlija]].<ref name="Heimer" /> <gallery style="text-align:center;"> Datoteka:Banate of Bosnia flag of Stjepan II Kotromanic.svg|Zastava [[Spisak bosanskih banova|bana]] [[Stjepan II Kotromanić|Stjepana II Kotromanića]] Datoteka:Bosnian Royal Flag of Tvrtko I of Bosnia (rotated).svg|Zastava [[Spisak bosanskih kraljeva|kralja]] [[Tvrtko I, kralj Bosne|Tvrtka I Kotromanića]] </gallery> === Borba za autonomiju (1831–1832) === Za vrijeme borbe za autonomiju Bosne od septembra 1831. do juna 1832. pod vodstvom [[Husein-kapetan Gradaščević|Husein-kapetana Gradaščevića]] usvojena je nova zastava Bosne. Početkom 1832. Bosna i Hercegovina je kratko vrijeme bila oslobođena osmanske vladavine i proglašena je nezavisnost. Zastava korištena od 1831. do 1832. bila je zelene boje sa žutim mjesecom i zvijezdom petokrakom u sredini. Zastava se počela koristiti sa početkom borbe protiv osmanske vlasti 14. septembra 1830. godine.<ref name="Heimer" /> [[Datoteka:Flag of Bosnia (1831-1832).svg|mini|centar|245p|Zastava nezavisne Bosne iz 1831.]] === Veliki bosanskohercegovački ustanak (1875–1877) === Za vrijeme velikog bosanskohercegovačkog ustanka 1875. do 1877. godine pobunjenici su koristili zastavu vodoravno podijeljenu na dva dijela, gornji bijeli i donji crveni. U gornjem polju zastave nalazio se crveni polumjesec sa crvenom šestokrakom zvijezdom. Postoje indicije da su ovu zastavu koristili pobunjenici protiv austrougarskog okupatora 1878.<ref>{{Citation | title=Zastave bosanskih ustanika | journal=Historijski zbornik | year=1990 }}</ref> [[Datoteka:Flag of Bosnia (1875–1877).svg|mini|centar|245p|Nepotvrđena zastava iz 1875.]] === Nezavisna Bosna (1878) === Ubrzo nakon pristanka sultana da Bosna pređe u Austro-Ugarske ruke, osmanske trupe su povučene iz Bosne. U isto vrijeme u Bosni su izbile bune protiv austrougarskog okupatora. Pobunjenici su proglasili nezavisnost i Bosna je jedno vrijeme ''de facto'' bila nezavisna. Zastava korištena od pobunjenika u 1878. je zelena sa žutim polumjesecom i zvijezdom u sredini zastave.<ref name="Heimer" /> [[Datoteka:Flag of Independent Bosnia (1878).svg|mini|245p|centar|Zastava nezavisne Bosne iz 1878.]] === Austro-Ugarska uprava (1878–1918) === Poslije austrougarskog preuzimanja Bosne i Hercegovine 1878. godine adaptirana je nova zastava. Zastave zemalja unutar Austro-Ugarske monarhije imale su standardiziran izgled – horizontalno podijeljene na dva dijela u različitim bojama. Boje izabrane za Bosnu i Hercegovinu bile su crvena i žuta (crveno-žuto za Bosnu, žuto-crveno za Hercegovinu). Za razliku od ostalih zastava, bosanska zastava je imala i grb – ruku sa sabljom, motiv iz grba [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić|Hrvoja Vukčića Hrvatinića]] iz 14. vijeka.<ref>{{Citation | title=Grbovi i zastave u Austro-Ugarskoj | url=http://zeljko-heimer-fame.from.hr/descr/ah-hu.html }}</ref> Poslije austrougarske aneksije Bosne i Hercegovine 1908. godine korištena je zastava podijeljena horizontalno u dva jednaka dijela – kod zastave Bosne gornji dio je bio crven, a donji žut, a kod zastave Hercegovine obrnuto. <gallery style="text-align:center;"> Datoteka:Flag_of_Bosnia_(1878-1908).svg|Zastava Bosne u Austro-Ugarskoj (1878–1908) Datoteka:Flag of Bosnia (1908–1918).svg|Zastava Bosne i Hercegovine u Austro-Ugarskoj (1908–1918) </gallery> === Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina (1946–1992) === Za vrijeme [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] do 1992. godine, zastava SR BiH bila je crvene boje, što je predstavljalo socijalističke i komunističke ideale BiH i Jugoslavije u cjelini. U gornjem lijevom uglu zastave nalazila se umanjena [[Zastava Jugoslavije|zastava Jugoslavije]] sa crvenom petokrakom, obrubljena zlatnožutom trakom. Zastava je proglašena Ustavom Narodne Republike Bosne i Hercegovine od 31. decembra 1946. godine. Odnos širine i dužine zastave bio je 1:2.<ref name="crwflags">{{Citation | title=Republic of Bosnia and Herzegovina (Socialist Yugoslavia) | url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/yu_fy-ba.html | access-date=2019-06-06 }}</ref> Prije usvajanja ove zastave, kao zastava Bosne i Hercegovine koristila se crvena zastava sa zlatno obrubljenom zvijezdom u sredini. [[Datoteka:Flag of SR Bosnia and Herzegovina.svg|mini|centar|245p|Zastava Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine (1946–1992)]] <gallery style="text-align:center;"> Datoteka:First Proposed Flag of the Peoples Republic of Bosnia and Herzegovina.svg|Prvi prijedlog zastave za Narodnu republiku Bosnu i Hercegovinu Datoteka:1947 Proposed Flag of the People's Republic of Bosnia and Herzegovina.svg|Prijedlog iz 1947. godine </gallery> === Republika Bosna i Hercegovina (1992–1998) === Prva zastava nezavisne Republike Bosne i Hercegovine, usvojena po proglašenju nezavisnosti 1992. godine, bila je bijela zastava sa štitom zlatnih ljiljana preuzetim od prvog bosanskog kralja iz 14. vijeka [[Tvrtko I, kralj Bosne|Tvrtka Kotromanića]]. Zastava je usvojena 4. maja 1992. godine.<ref>{{Citation | title=Uredba o zastavi Republike Bosne i Hercegovine | journal=Službeni list RBiH | issue=4 | date=1992-05-20 }}</ref> Zastava Republike Bosne i Hercegovine bila je pravougaonog oblika, bijele boje sa grbom Republike Bosne i Hercegovine u sredini. Odnos širine i dužine zastave bio je 1:2. Prvi put je zvanično predstavljena 22. maja 1992. godine ispred zgrade Ujedinjenih nacija u New Yorku, kada je Republika Bosna i Hercegovina primljena u članstvo UN-a.<ref>{{Citation | title=Bosnia and Herzegovina admitted to UN | date=1992-05-22 | publisher=United Nations }}</ref> Republika Bosna i Hercegovina nastavila je sa korištenjem zastave sa ljiljanima i nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma sve do februara 1998. godine, kada je visoki predstavnik proglasio sadašnju zastavu. Zastava je zamijenjena jer se smatrala previše bošnjački orijentiranom.<ref name="Heimer" /> [[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina (1992–1998).svg|mini|centar|245p|Zastava [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]] (1992–1998)]] === Sadašnja zastava (1998–danas) === Sadašnja zastava Bosne i Hercegovine proglašena je odlukom visokog predstavnika Carlosa Westendorpa 4. februara 1998. godine.<ref name="CW" /> Prvobitno je nametnuta političkim putem i nema kulturno-historijsko utemeljenje. Zastava je prvi put predstavljena na Zimskim olimpijskim igrama u Naganu 1998. godine. Zastava je plave boje, desno od centra nalazi se trougao žute boje. Paralelno lijevoj strani trougla, od gornjeg ruba zastave do donjeg ruba, proteže se red od devet bijelih petokrakih zvijezda (sedam punih i dvije polovične). Zastava je pravougaonog oblika, odnosa širine i dužine 1:2. Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine usvojila je Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine 2001. godine,<ref name="ZoZ" /> čime je zastava dobila puni zakonski legitimitet. [[Datoteka:First Westendorp Proposal of BiH flag.svg|mini|245p|centar|Izvorna verzija prijedloga za zastavu Bosne i Hercegovine]] == Zvanično isticanje zastave == Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine propisuje:<ref name="ZoZ" /> Zastava Bosne i Hercegovine se zvanično ističe na nivou države Bosne i Hercegovine na sljedeći način: a) na svim zgradama Predsjedništva Bosne i Hercegovine, Vijeća ministara i njegova tri ministarstva, Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine, Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, Stalnog komiteta za vojna pitanja, Komisije za ljudska prava, Centralne banke i Stalne izborne komisije, kao i na bilo kojoj drugoj zgradi zajedničkih institucija; b) na svim zgradama diplomatsko-konzularnih predstavništava Bosne i Hercegovine; c) prilikom službenog odlaska članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine u inostranstvo i njihovog povratka; d) na službenim prijevoznim sredstvima koja koriste članovi Predsjedništva Bosne i Hercegovine; e) prilikom svih zvaničnih međunarodnih posjeta, takmičenja i drugih skupova (političkih, naučnih, kulturno-umjetničkih, sportskih i drugih) na kojima Bosna i Hercegovina učestvuje ili je predstavljena; f) na graničnim prijelazima Bosne i Hercegovine. U svim slučajevima, druge zastave iz Bosne i Hercegovine neće se isticati zajedno sa zastavom Bosne i Hercegovine. Zastava se također ističe na ulazima ili blizu ulaza u objekte i kasarne Oružanih snaga i Ministarstva odbrane Bosne i Hercegovine. Nepoštovanje zastave Bosne i Hercegovine predstavlja kažnjivo djelo. == Vojne zastave == Oružane snage Bosne i Hercegovine koriste državnu zastavu kao zvanični simbol. Zastava je stalno postavljena na ulazima ili blizu ulaza u objekte i kasarne Oružanih snaga i Ministarstva odbrane.<ref name="ZoZ" /> Bosna i Hercegovina, kao kontinentalna zemlja sa ograničenim pristupom moru (samo 20 km obale kod Neuma), nema razvijenu ratnu mornaricu niti posebne pomorske zastave. == Zastava predsjednika i institucija == Bosna i Hercegovina ima tročlano Predsjedništvo, te ne postoji jedinstvena zastava predsjednika. Umjesto toga, članovi Predsjedništva koriste državnu zastavu na službenim prijevoznim sredstvima i prilikom zvaničnih posjeta.<ref name="ZoZ" /> Parlamentarna skupština, Vijeće ministara i druge zajedničke institucije koriste državnu zastavu kao zvanični simbol. == Povezane zastave == === Zastava Federacije Bosne i Hercegovine === Federacija Bosne i Hercegovine, kao jedan od dva entiteta, ranije je imala vlastitu zastavu i grb. Međutim, Ustavni sud Bosne i Hercegovine je proglasio da zastava i grb Federacije ne predstavljaju sva tri konstitutivna naroda, te su stavljeni van snage. Danas se na području Federacije koristi državna zastava Bosne i Hercegovine.<ref>{{Citation | title=Odluka Ustavnog suda o zastavi Federacije | publisher=Ustavni sud BiH }}</ref> === Zastava Republike Srpske === Republika Srpska koristi vlastitu zastavu – horizontalno podijeljenu na crvenu, plavu i bijelu boju (crveno-plavo-bijela trobojnica), u proporcijama 1:2. Ova zastava je usvojena 1992. godine i predstavlja zvanični simbol entiteta.<ref>{{Citation | title=Ustav Republike Srpske – član o zastavi | publisher= | date= }}</ref> === Zastava Brčko distrikta === Brčko distrikt, kao posebna administrativna jedinica pod suverenitetom Bosne i Hercegovine, nema vlastitu službenu zastavu, već koristi državnu zastavu Bosne i Hercegovine. == Međunarodna upotreba == Zastava Bosne i Hercegovine koristi se u svim međunarodnim institucijama čiji je Bosna i Hercegovina članica, kao i prilikom zvaničnih međunarodnih posjeta, takmičenja i skupova na kojima je zemlja predstavljena.<ref name="ZoZ" /> Zastava se ističe na sljedeći način: * '''Ujedinjene nacije (UN)''' – zastava je podignuta ispred zgrade UN-a u New Yorku 6. februara 1998. godine,<ref name="UN_1998">{{Citation | title=UN Secretary-General welcomes new flag of Bosnia and Herzegovina | date=1998-02-06 | publisher=United Nations }}</ref> a danas se redovno ističe ispred svih sjedišta UN-a (New York, Ženeva, Beč) i na svim zvaničnim ceremonijama.<ref name="OHR_bulletin">{{Citation | title=OHR Bulletin 66 | date=1998-02-23 | publisher=Office of the High Representative | url=https://www.ohr.int/archive/1995-2000/docs/bulletins/b980223.htm#10 }}</ref> * '''Vijeće Evrope''' – boje zastave (plava i žuta) svjesno su usklađene sa bojama zastave Vijeća Evrope;<ref name="CW" /> zastava se ističe ispred sjedišta u Strazburu i na svim sastancima od pristupanja BiH Vijeću 2002. godine.<ref>{{Citation | title=Bosnia and Herzegovina – Council of Europe | publisher=Council of Europe | url=https://www.coe.int/en/web/portal/bosnia-and-herzegovina | access-date= }}</ref> * '''Evropska unija (EU)''' – zastava se ističe na institucijama koje sarađuju sa EU; od 2023. godine, na zgradama državnih institucija Bosne i Hercegovine, pored državne zastave, ističe se i zastava EU,<ref name="EU_decision">{{Citation | title=BiH CoM passes a decision on displaying the EU flag on the buildings of the state institutions | date=2023-10-03 | publisher=ABNSE | url=https://abnase.com/bih-com-passes-a-decision-on-displaying-the-eu-flag-on-the-buildings-of-the-state-institutions/ | access-date= }}</ref> čime se izražava posvećenost evropskim integracijama. * '''Organizacija za evropsku sigurnost i saradnju (OSCE)''' – zastava se ističe na misiji OSCE-a u Bosni i Hercegovini, kao i na sjedištu u Beču prilikom sastanaka na kojima učestvuje BiH.<ref>{{Citation | title=OSCE Mission to Bosnia and Herzegovina | publisher=OSCE | url=https://www.osce.org/mission-to-bosnia-and-herzegovina | access-date= }}</ref> * '''NATO i Partnerstvo za mir (PfP)''' – zastava se koristi na sjedištu NATO-a u Briselu, na komandi NATO-a u Sarajevu, te na svim vojnim objektima u okviru saradnje BiH sa NATO savezom, od pristupanja programu PfP 2006. godine.<ref name="NATO_PfP">{{Citation | title=NATO HQ Sarajevo – a success to be continued | publisher=NATO | url=https://jfcnaples.nato.int/ | access-date= }}</ref> * '''Centralnoevropska inicijativa (CEI)''' – zastava se ističe na sastancima CEI, čiji je Bosna i Hercegovina član od 1992. godine. * '''Organizacija islamske saradnje (OIS)''' – kao članica OIS-a, Bosna i Hercegovina koristi svoju zastavu na svim zvaničnim skupovima ove organizacije.<ref>{{Citation | title=Member States – OIC | publisher=Organisation of Islamic Cooperation | url=https://www.oic-oci.org/states/?lan=en | access-date= }}</ref> * '''Savjet za regionalnu saradnju (RCC)''' – zastava se koristi na sastancima RCC-a, kojem BiH pristupa 2008. godine. * '''Međunarodni sportski događaji''' – zastava se redovno koristi na Olimpijskim igrama (od 1992. godine), Svjetskim i Evropskim prvenstvima u svim sportovima, te na drugim međunarodnim takmičenjima, gdje predstavlja državu i njene sportiste.<ref>{{Citation | title=Olympic Committee of Bosnia and Herzegovina | publisher= | url=https://www.olympic.org/bosnia-and-herzegovina | access-date= }}</ref> * '''Diplomatsko-konzularna predstavništva''' – zastava se ističe na svim ambasadama, konzulatima i stalnim misijama Bosne i Hercegovine u inostranstvu (ukupno 46 ambasada, 37 konzulata i 4 druge misije).<ref name="ZoZ" /><ref name="OHR_bulletin" /><ref>{{Citation | title=Bosnia and Herzegovina Embassies and consulates | publisher=EmbassyPages | url=https://www.embassypages.com/bosniaherzegovina | access-date= }}</ref> == Nepravilni oblici zastave == Dva najčešća nepravilna oblika zastave su:<ref>{{Citation | title=Upotreba zastave BiH – upozorenje OHR-a | publisher=Office of the High Representative }}</ref> 1. '''Zastava sa svijetloplavom podlogom''' – Ovaj oblik zastave je zvanični oblik kojeg je izabrao visoki predstavnik, ali prije nego je usvojen član ustavnog zakona o državnoj zastavi. Plava boja je potamnjena na nijansu zastave EU, tako da se radi o nepravilnom obliku. 2. '''Zastava s neispravnim položajem žutog trougla''' – Ovaj oblik zastave se najčešće javlja kao nepravilan oblik, a više puta je na dnevniku državne televizije po inicijativi OHR-a i Predsjedništva BiH građanima objašnjavano kakav je pravilan položaj žutog trougla na zastavi. [[Datoteka:Irregular flags of Bosnia and Herzegovina.gif|mini|centar|300p|Nepravilni oblici zastave]] == Tehničke specifikacije == {| class="wikitable" style="width:80%; margin:0.5em auto;" |- ! Specifikacija !! Detalji |- | Oblik || Pravougaonik |- | Odnos širine i dužine || 1:2 |- | Boje || Plava, žuta, bijela |- | Trougao || Jednakokraki, žute boje, desno od centra |- | Zvijezde || 9 bijelih petokrakih (7 punih, 2 polovične) |- | Položaj zvijezda || Paralelno lijevoj strani trougla, od gornjeg do donjeg ruba |- | Plava (Pantone) || Reflex Blue C |- | Žuta (Pantone) || 116 C |} == Također pogledajte == * [[Spisak bosanskohercegovačkih zastava]] * [[Grb Bosne i Hercegovine]] * [[Državna himna Bosne i Hercegovine]] * [[Zastava Federacije Bosne i Hercegovine]] * [[Zastava Republike Srpske]] == Reference == {{reflist}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Flags of Bosnia and Herzegovina}} * [http://www.parlament.ba/ Službena stranica Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine] * [http://www.ohr.int/ Office of the High Representative] * [https://www.crwflags.com/fotw/flags/ba.html Flags of the World – Bosnia and Herzegovina] {{BiH po temama}} {{Zastave Evrope}} [[Kategorija:Zastave država|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Simboli Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Zastave Bosne i Hercegovine| ]] 9xafsg62buanilz46yiz8pap77e3d6k 3901505 3901504 2026-07-01T18:16:05Z Vratiosevalter 174471 /* Međunarodna upotreba */ 3901505 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zastava | naslov = Bosna i Hercegovina | slika = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg | veličina_slike = 200px | noborder = | alt = | opis_slike = | članak = | nadimak = | ostali_nadimci = | korištenje = [[Nacionalna zastava]] | simbol = | proporcije = 1:2 | usvojena = 4. februar 1998. (nametnuta);<br>10. august 2001. (zakonom usvojena) | ukinuta = | dizajn = Plava podloga sa žutim trouglom desno od centra i redom od devet bijelih petokrakih zvijezda duž hipotenuze trougla | dizajner = [[Mladen Kolobarić]] (kao vođa Westendorpove komisije) }} '''Zastava Bosne i Hercegovine''' jedan je od državnih simbola [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], zajedno sa [[Grb Bosne i Hercegovine|grbom]] i [[Himna Bosne i Hercegovine|državnom himnom]]. Proglašena je odlukom visokog predstavnika [[Carlos Westendorp|Carlosa Westendorpa]] 4. februara 1998. godine, a [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] usvojila ju je zakonom 2001. godine. Zastava je plave boje, sa žutim trouglom desno od centra i redom od devet bijelih petokrakih zvijezda (sedam punih i dvije polovične) duž hipotenuze trougla. Zamijenila je prethodnu zastavu [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]] iz 1992. godine, koja je sadržavala štit sa zlatnim ljiljanima. Trougao na zastavi simbolizira tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine ([[Bošnjaci|Bošnjake]], [[Hrvati Bosne i Hercegovine|Hrvate]] i [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbe]]), kao i približni geografski oblik zemlje. Zvijezde predstavljaju Evropu i zamišljene su kao beskonačan niz. Prvobitna svijetloplava boja zamijenjena je tamnoplavom koja odgovara plavoj boji [[Zastava Evropske unije|zastave Evropske unije]]. Zastava se zvanično ističe na svim zgradama zajedničkih institucija Bosne i Hercegovine, diplomatsko-konzularnih predstavništava, graničnim prijelazima, te prilikom zvaničnih međunarodnih posjeta i takmičenja. == Izgled zastave == Temeljna odredba o izgledu zastave Bosne i Hercegovine sadržana je u članu 3. Zakona o zastavi Bosne i Hercegovine:<ref name="ZoZ">{{Citation | title=Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine | journal=Službeni glasnik BiH | volume= | issue=19/01 | date=2001-08-03 | url=http://www.mpr.gov.ba/userfiles/file/Biblioteka/zakoni/hr/ZAKON%20O%20ZASTAVI%20BiH/Zakon%20o%20zastavi%20BiH%20-%2019%20-%2001.pdf | format=PDF | archive-url=https://web.archive.org/web/20081119223607/http://www.mpr.gov.ba/userfiles/file/Biblioteka/zakoni/hr/ZAKON%20O%20ZASTAVI%20BiH/Zakon%20o%20zastavi%20BiH%20-%2019%20-%2001.pdf | archive-date=2008-11-19 }}</ref> {{citat|Zastava Bosne i Hercegovine je plave boje. Desno od centra nalazi se trougao žute boje. Paralelno lijevoj strani trougla, od gornjeg ruba zastave do donjeg ruba, proteže se red bijelih petokrakih zvijezda. Zastava je pravougaonog oblika. Odnos između dužine i širine zastave je 1:2.}} Zakon dalje propisuje da mjere i tehničke specifikacije u vezi sa likovno-grafičkim rješenjem i dimenzijama zastave, koje se nalaze u prilogu zakona, čine njegov sastavni dio. Zastava je prvobitno nametnuta odlukom visokog predstavnika 4. februara 1998. godine,<ref name="CW">{{Citation | title=Decision on the Law on the Flag of Bosnia and Herzegovina | date=1998-02-03 | publisher=Office of the High Representative | url=http://www.ohr.int/decisions/statemattersdec/default.asp?content_id=344 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110514065505/http://www.ohr.int/decisions/statemattersdec/default.asp?content_id=344 | archive-date=2011-05-14 }}</ref> da bi Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine donijela Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine, objavljen u Službenom glasniku BiH 3. augusta 2001. godine.<ref name="ZoZ" /> === Konstrukcija === Prema službenoj konstrukcijskoj šemi:<ref name="konstrukcija">{{Citation | title=Grafički standardi zastave Bosne i Hercegovine | publisher=Parlamentarna skupština BiH | year=2001 | type=Prilog uz Zakon }}</ref> * Omjer širine i dužine zastave je 1:2. * Trougao je jednakokraki, sa jednom stranicom postavljenom pod uglom od 45° u odnosu na ivice zastave. * Zvijezde su pravilni petokraki, sa jednim krakom usmjerenim prema gore. * Zvijezde su ravnomjerno raspoređene duž linije paralelne lijevoj strani trougla. * Gornja zvijezda je pozicionirana tako da dva njena unutrašnja vrha dodiruju gornju ivicu zastave. * Donja zvijezda je pozicionirana tako da dva njena unutrašnja vrha dodiruju donju ivicu zastave. Prema mjerenjima sa EPS crteža, vertikalna središnja linija centralne zvijezde nalazi se na udaljenosti od približno 42% dužine zastave od jarbola. [[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina (construction sheet).svg|mini|centar|500p|Konstrukcijska shema zastave Bosne i Hercegovine]] === Boje === Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine ne precizira tačne nijanse boja. Prvobitna svijetloplava boja na zastavi bila je plava boja [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]]. Međutim, odlukom visokog predstavnika izabrana je tamno plava, koja korespondira sa plavom bojom [[Zastava Evropske unije|zastave Evropske unije]].<ref name="CW" /> Službene specifikacije boja prema različitim izvorima:<ref>{{Citation | title=Boje zastave Bosne i Hercegovine | publisher=Ministarstvo civilnih poslova BiH }}</ref> {| class="wikitable" style="width:80%; padding:5px; font-size:95%; margin:0.5em auto;" ! Boja ! Prikaz ! Pantone ! CMYK ! RGB ! HTML/hexadecimalni kod |- | Plava | style="background:#001489"| | align="center"|Reflex Blue C | align="center"|100, 87, 0, 20 | align="center"|(0, 20, 137) | align="center"|<code>#001489</code> |- | Žuta | style="background:#FFCD00"| | align="center"|116 C | align="center"|0, 10, 98, 0 | align="center"|(255, 205, 0) | align="center"|<code>#FFCD00</code> |- | Bijela | style="background:#FFFFFF"| | align="center"|— | align="center"|0, 0, 0, 0 | align="center"|(255, 255, 255) | align="center"|<code>#FFFFFF</code> |} Prema protokolu za Olimpijske igre u Londonu 2012. godine, korištene su PMS 294 (plava) i 116 (žuta).<ref>{{Citation | title=London 2012 – Flag Protocol | publisher=BOCOG | year=2012 }}</ref> == Simbolika == Zastava Bosne i Hercegovine nosi višeslojnu simboliku koja je objašnjena prilikom njenog proglašenja 1998. godine. === Žuti trougao === Tri vrha trougla simboliziraju tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine: [[Bošnjaci|Bošnjake]], [[Hrvati Bosne i Hercegovine|Hrvate]] i [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbe]]. Trougao također predstavlja približni geografski oblik teritorije Bosne i Hercegovine. Žuta boja simbolizira sunce i nadu.<ref name="CW" /> === Plava podloga i bijele zvijezde === Plava i bijele zvijezde predstavljaju Evropu, odnosno činjenicu da je Bosna i Hercegovina dio evropske porodice naroda. Zvijezde su zamišljene kao beskonačan niz – što objašnjava polovične zvijezde na vrhu i dnu zastave – simbolizirajući kontinuitet, a ne konačan broj.<ref name="CW" /> Prvobitna svijetloplava boja na zastavi bila je plava boja Ujedinjenih nacija, da bi kasnije izabrana tamno plava koja odgovara plavoj boji zastave Evropske unije. Portparol OHR-a Duncan Bullivant izjavio je 4. februara 1998. godine:<ref>{{Citation | title=Press Briefing of the High Representative | date=1998-02-04 | publisher=Office of the High Representative | url=http://www.ohr.int/ }}</ref> {{citat|Ova zastava je zastava budućnosti. Ona predstavlja jedinstvo, a ne podjele, to je zastava koja pripada Evropi. Trougao predstavlja tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine, žuta boja sunce koje predstavlja simbol nade. Plava i zvijezde predstavljaju Evropu, Evropu čiji je Bosna i Hercegovina sastavni dio.}} == Proces usvajanja == === Političke nesuglasice (1995–1997) === Pitanje zastave Bosne i Hercegovine nije rješavano [[Dejtonski mirovni sporazum|Dejtonskim mirovnim sporazumom]] 1995. godine, kojim je konstituirana sadašnja Bosna i Hercegovina. Politički predstavnici konstitutivnih naroda dugo vremena iznosili su radikalno različite prijedloge zajedničke zastave, oko kojih se nisu mogli dogovoriti. Bilo je prijedloga za zastavu s podijeljenim poljima za [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federaciju]] i [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] ili za tri konstitutivna naroda.<ref name="Heimer">{{Citation | last=Heimer | first=Željko | year=2008 | title=Grbovi i zastave Bosne i Hercegovine | journal=Vexillologia }}</ref> Na konferenciji u Bonu u decembru 1997. godine, Vijeće za implementaciju mira (PIC) zadužilo je visokog predstavnika da "uspostavi proces koji vodi ka odluci o novoj zastavi i simbolima ako se strane ne mogu dogovoriti do 31. decembra 1997. godine".<ref>{{Citation | title=Bonn Peace Implementation Conference – Conclusions | date=1997-12-10 | publisher=OSCE }}</ref> === Nezavisna komisija (januar 1998) === Nakon što strane nisu ispoštovale ovaj rok, visoki predstavnik Carlos Westendorp je 12. januara 1998. godine osnovao nezavisnu komisiju sastavljenu od bosanskohercegovačkih intelektualaca i akademskih građana, sa zadatkom da predloži alternative za novu zastavu.<ref name="OHR_jan">{{Citation | title=Press Release – Independent Commission Appointed | date=1998-01-12 | publisher=Office of the High Representative }}</ref> Komisija je 26. januara 1998. godine predložila tri modela zastave: # '''Alternativa 1''' – zastava sa trouglom i zvijezdama (dizajn koji je kasnije usvojen) # '''Alternativa 2''' – zastava sa maslinovom grančicom # '''Alternativa 3''' – "papagaj zastava" po uzoru na zastavu Češke Republike Predloženi dizajni proslijeđeni su Parlamentarnoj skupštini, koja je trebala odabrati i usvojiti jedan od modela 3. februara 1998. godine.<ref name="OHR_feb">{{Citation | title=Press Release – Flag Proposals Submitted | date=1998-01-26 | publisher=Office of the High Representative }}</ref> === Neuspjeh u Parlamentu (3. februar 1998) === Na šestoj sjednici Parlamentarne skupštine 3. februara 1998. godine, poslanici nisu uspjeli sakupiti potrebnu većinu za usvajanje bilo kojeg prijedloga. U Predstavničkom domu, Alternativa 1 osigurala je 16 glasova, 16 uzdržanih i samo jedan glas protiv. Poslanici [[Srpska demokratska stranka|SDS]] i [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] su se uzdržali.<ref name="parliament">{{Citation | title=Zapisnik šestog zasjedanja Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine BiH | date=1998-02-03 | publisher=Parlamentarna skupština BiH }}</ref> === Odluka visokog predstavnika (4. februar 1998) === Visoki predstavnik Carlos Westendorp je 3. februara 1998. godine donio Odluku o nametanju Zakona o zastavi Bosne i Hercegovine. U pismu članovima Predsjedništva i predsjedavajućim Parlamentarne skupštine, Westendorp je naveo:<ref name="CW" /> {{citat|Na osnovu toga odlučio sam da postoji dovoljan legitimitet da sada donesem odluku. U skladu sa mojim ovlaštenjima prema Aneksu 10 Mirovnog sporazuma i članu XI Bonskog dokumenta, ovim odlučujem da Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine sa alternativom jedan stupi na snagu sa neposrednim efektom. Međutim, plava i žuta boja korištene na zastavi su izmijenjene i bit će plava i žuta boja zastave Vijeća Evrope.}} Nekoliko sati kasnije, nova zastava je podignuta ispred zgrade Predsjedništva Bosne i Hercegovine. Dana 6. februara 1998. godine, nova zastava je podignuta ispred zgrade UN-a u New Yorku, a generalni sekretar Kofi Annan pozdravio je novu zastavu u "porodicu naroda".<ref>{{Citation | title=UN Secretary-General welcomes new flag of Bosnia and Herzegovina | date=1998-02-06 | publisher=United Nations }}</ref> Sljedećeg dana, zastava je podignuta na ceremoniji otvaranja [[Bosna i Hercegovina na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Zimskih olimpijskih igara u Naganu]].<ref>{{Citation | title=Flag of Bosnia raised at Nagano Olympics | date=1998-02-07 | publisher=Associated Press }}</ref> === Parlamentarno usvajanje (2001) === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine usvojila je Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine 2001. godine, koji je objavljen u Službenom glasniku BiH 3. augusta 2001. godine.<ref name="ZoZ" /> Dom naroda je 23. maja 2001. godine usvojio 11 zakona koje je nametnuo visoki predstavnik, uključujući zakone o zastavi, grbu i himni.<ref>{{Citation | title=Usvajanje zakona u Domu naroda | date=2001-05-23 | publisher=Parlamentarna skupština BiH }}</ref> == Historijske zastave == === Srednjovjekovna Bosna === Zastava Banovine, a potom i Kraljevine Bosne, zasnivala se na grbu bosanske dinastije Kotromanić, kralja [[Tvrtko I, kralj Bosne|Tvrtka I]] i njegovih nasljednika. Zastava srednjovjekovne Bosne bila je bijele boje sa grbom dinastije Kotromanić u sredini. Zastava Kraljevine Bosne se razlikovala od zastave Republike Bosne i Hercegovine po tome što je imala krunu sa heraldičkim ljiljanima. Isti štit i zastavu koristila je bosanska vojska za vrijeme bitke na [[Kosovo|Kosovu]] protiv [[Osmansko Carstvo|Osmanlija]].<ref name="Heimer" /> <gallery style="text-align:center;"> Datoteka:Banate of Bosnia flag of Stjepan II Kotromanic.svg|Zastava [[Spisak bosanskih banova|bana]] [[Stjepan II Kotromanić|Stjepana II Kotromanića]] Datoteka:Bosnian Royal Flag of Tvrtko I of Bosnia (rotated).svg|Zastava [[Spisak bosanskih kraljeva|kralja]] [[Tvrtko I, kralj Bosne|Tvrtka I Kotromanića]] </gallery> === Borba za autonomiju (1831–1832) === Za vrijeme borbe za autonomiju Bosne od septembra 1831. do juna 1832. pod vodstvom [[Husein-kapetan Gradaščević|Husein-kapetana Gradaščevića]] usvojena je nova zastava Bosne. Početkom 1832. Bosna i Hercegovina je kratko vrijeme bila oslobođena osmanske vladavine i proglašena je nezavisnost. Zastava korištena od 1831. do 1832. bila je zelene boje sa žutim mjesecom i zvijezdom petokrakom u sredini. Zastava se počela koristiti sa početkom borbe protiv osmanske vlasti 14. septembra 1830. godine.<ref name="Heimer" /> [[Datoteka:Flag of Bosnia (1831-1832).svg|mini|centar|245p|Zastava nezavisne Bosne iz 1831.]] === Veliki bosanskohercegovački ustanak (1875–1877) === Za vrijeme velikog bosanskohercegovačkog ustanka 1875. do 1877. godine pobunjenici su koristili zastavu vodoravno podijeljenu na dva dijela, gornji bijeli i donji crveni. U gornjem polju zastave nalazio se crveni polumjesec sa crvenom šestokrakom zvijezdom. Postoje indicije da su ovu zastavu koristili pobunjenici protiv austrougarskog okupatora 1878.<ref>{{Citation | title=Zastave bosanskih ustanika | journal=Historijski zbornik | year=1990 }}</ref> [[Datoteka:Flag of Bosnia (1875–1877).svg|mini|centar|245p|Nepotvrđena zastava iz 1875.]] === Nezavisna Bosna (1878) === Ubrzo nakon pristanka sultana da Bosna pređe u Austro-Ugarske ruke, osmanske trupe su povučene iz Bosne. U isto vrijeme u Bosni su izbile bune protiv austrougarskog okupatora. Pobunjenici su proglasili nezavisnost i Bosna je jedno vrijeme ''de facto'' bila nezavisna. Zastava korištena od pobunjenika u 1878. je zelena sa žutim polumjesecom i zvijezdom u sredini zastave.<ref name="Heimer" /> [[Datoteka:Flag of Independent Bosnia (1878).svg|mini|245p|centar|Zastava nezavisne Bosne iz 1878.]] === Austro-Ugarska uprava (1878–1918) === Poslije austrougarskog preuzimanja Bosne i Hercegovine 1878. godine adaptirana je nova zastava. Zastave zemalja unutar Austro-Ugarske monarhije imale su standardiziran izgled – horizontalno podijeljene na dva dijela u različitim bojama. Boje izabrane za Bosnu i Hercegovinu bile su crvena i žuta (crveno-žuto za Bosnu, žuto-crveno za Hercegovinu). Za razliku od ostalih zastava, bosanska zastava je imala i grb – ruku sa sabljom, motiv iz grba [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić|Hrvoja Vukčića Hrvatinića]] iz 14. vijeka.<ref>{{Citation | title=Grbovi i zastave u Austro-Ugarskoj | url=http://zeljko-heimer-fame.from.hr/descr/ah-hu.html }}</ref> Poslije austrougarske aneksije Bosne i Hercegovine 1908. godine korištena je zastava podijeljena horizontalno u dva jednaka dijela – kod zastave Bosne gornji dio je bio crven, a donji žut, a kod zastave Hercegovine obrnuto. <gallery style="text-align:center;"> Datoteka:Flag_of_Bosnia_(1878-1908).svg|Zastava Bosne u Austro-Ugarskoj (1878–1908) Datoteka:Flag of Bosnia (1908–1918).svg|Zastava Bosne i Hercegovine u Austro-Ugarskoj (1908–1918) </gallery> === Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina (1946–1992) === Za vrijeme [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] do 1992. godine, zastava SR BiH bila je crvene boje, što je predstavljalo socijalističke i komunističke ideale BiH i Jugoslavije u cjelini. U gornjem lijevom uglu zastave nalazila se umanjena [[Zastava Jugoslavije|zastava Jugoslavije]] sa crvenom petokrakom, obrubljena zlatnožutom trakom. Zastava je proglašena Ustavom Narodne Republike Bosne i Hercegovine od 31. decembra 1946. godine. Odnos širine i dužine zastave bio je 1:2.<ref name="crwflags">{{Citation | title=Republic of Bosnia and Herzegovina (Socialist Yugoslavia) | url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/yu_fy-ba.html | access-date=2019-06-06 }}</ref> Prije usvajanja ove zastave, kao zastava Bosne i Hercegovine koristila se crvena zastava sa zlatno obrubljenom zvijezdom u sredini. [[Datoteka:Flag of SR Bosnia and Herzegovina.svg|mini|centar|245p|Zastava Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine (1946–1992)]] <gallery style="text-align:center;"> Datoteka:First Proposed Flag of the Peoples Republic of Bosnia and Herzegovina.svg|Prvi prijedlog zastave za Narodnu republiku Bosnu i Hercegovinu Datoteka:1947 Proposed Flag of the People's Republic of Bosnia and Herzegovina.svg|Prijedlog iz 1947. godine </gallery> === Republika Bosna i Hercegovina (1992–1998) === Prva zastava nezavisne Republike Bosne i Hercegovine, usvojena po proglašenju nezavisnosti 1992. godine, bila je bijela zastava sa štitom zlatnih ljiljana preuzetim od prvog bosanskog kralja iz 14. vijeka [[Tvrtko I, kralj Bosne|Tvrtka Kotromanića]]. Zastava je usvojena 4. maja 1992. godine.<ref>{{Citation | title=Uredba o zastavi Republike Bosne i Hercegovine | journal=Službeni list RBiH | issue=4 | date=1992-05-20 }}</ref> Zastava Republike Bosne i Hercegovine bila je pravougaonog oblika, bijele boje sa grbom Republike Bosne i Hercegovine u sredini. Odnos širine i dužine zastave bio je 1:2. Prvi put je zvanično predstavljena 22. maja 1992. godine ispred zgrade Ujedinjenih nacija u New Yorku, kada je Republika Bosna i Hercegovina primljena u članstvo UN-a.<ref>{{Citation | title=Bosnia and Herzegovina admitted to UN | date=1992-05-22 | publisher=United Nations }}</ref> Republika Bosna i Hercegovina nastavila je sa korištenjem zastave sa ljiljanima i nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma sve do februara 1998. godine, kada je visoki predstavnik proglasio sadašnju zastavu. Zastava je zamijenjena jer se smatrala previše bošnjački orijentiranom.<ref name="Heimer" /> [[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina (1992–1998).svg|mini|centar|245p|Zastava [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]] (1992–1998)]] === Sadašnja zastava (1998–danas) === Sadašnja zastava Bosne i Hercegovine proglašena je odlukom visokog predstavnika Carlosa Westendorpa 4. februara 1998. godine.<ref name="CW" /> Prvobitno je nametnuta političkim putem i nema kulturno-historijsko utemeljenje. Zastava je prvi put predstavljena na Zimskim olimpijskim igrama u Naganu 1998. godine. Zastava je plave boje, desno od centra nalazi se trougao žute boje. Paralelno lijevoj strani trougla, od gornjeg ruba zastave do donjeg ruba, proteže se red od devet bijelih petokrakih zvijezda (sedam punih i dvije polovične). Zastava je pravougaonog oblika, odnosa širine i dužine 1:2. Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine usvojila je Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine 2001. godine,<ref name="ZoZ" /> čime je zastava dobila puni zakonski legitimitet. [[Datoteka:First Westendorp Proposal of BiH flag.svg|mini|245p|centar|Izvorna verzija prijedloga za zastavu Bosne i Hercegovine]] == Zvanično isticanje zastave == Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine propisuje:<ref name="ZoZ" /> Zastava Bosne i Hercegovine se zvanično ističe na nivou države Bosne i Hercegovine na sljedeći način: a) na svim zgradama Predsjedništva Bosne i Hercegovine, Vijeća ministara i njegova tri ministarstva, Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine, Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, Stalnog komiteta za vojna pitanja, Komisije za ljudska prava, Centralne banke i Stalne izborne komisije, kao i na bilo kojoj drugoj zgradi zajedničkih institucija; b) na svim zgradama diplomatsko-konzularnih predstavništava Bosne i Hercegovine; c) prilikom službenog odlaska članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine u inostranstvo i njihovog povratka; d) na službenim prijevoznim sredstvima koja koriste članovi Predsjedništva Bosne i Hercegovine; e) prilikom svih zvaničnih međunarodnih posjeta, takmičenja i drugih skupova (političkih, naučnih, kulturno-umjetničkih, sportskih i drugih) na kojima Bosna i Hercegovina učestvuje ili je predstavljena; f) na graničnim prijelazima Bosne i Hercegovine. U svim slučajevima, druge zastave iz Bosne i Hercegovine neće se isticati zajedno sa zastavom Bosne i Hercegovine. Zastava se također ističe na ulazima ili blizu ulaza u objekte i kasarne Oružanih snaga i Ministarstva odbrane Bosne i Hercegovine. Nepoštovanje zastave Bosne i Hercegovine predstavlja kažnjivo djelo. == Vojne zastave == Oružane snage Bosne i Hercegovine koriste državnu zastavu kao zvanični simbol. Zastava je stalno postavljena na ulazima ili blizu ulaza u objekte i kasarne Oružanih snaga i Ministarstva odbrane.<ref name="ZoZ" /> Bosna i Hercegovina, kao kontinentalna zemlja sa ograničenim pristupom moru (samo 20 km obale kod Neuma), nema razvijenu ratnu mornaricu niti posebne pomorske zastave. == Zastava predsjednika i institucija == Bosna i Hercegovina ima tročlano Predsjedništvo, te ne postoji jedinstvena zastava predsjednika. Umjesto toga, članovi Predsjedništva koriste državnu zastavu na službenim prijevoznim sredstvima i prilikom zvaničnih posjeta.<ref name="ZoZ" /> Parlamentarna skupština, Vijeće ministara i druge zajedničke institucije koriste državnu zastavu kao zvanični simbol. == Povezane zastave == === Zastava Federacije Bosne i Hercegovine === Federacija Bosne i Hercegovine, kao jedan od dva entiteta, ranije je imala vlastitu zastavu i grb. Međutim, Ustavni sud Bosne i Hercegovine je proglasio da zastava i grb Federacije ne predstavljaju sva tri konstitutivna naroda, te su stavljeni van snage. Danas se na području Federacije koristi državna zastava Bosne i Hercegovine.<ref>{{Citation | title=Odluka Ustavnog suda o zastavi Federacije | publisher=Ustavni sud BiH }}</ref> === Zastava Republike Srpske === Republika Srpska koristi vlastitu zastavu – horizontalno podijeljenu na crvenu, plavu i bijelu boju (crveno-plavo-bijela trobojnica), u proporcijama 1:2. Ova zastava je usvojena 1992. godine i predstavlja zvanični simbol entiteta.<ref>{{Citation | title=Ustav Republike Srpske – član o zastavi | publisher= | date= }}</ref> === Zastava Brčko distrikta === Brčko distrikt, kao posebna administrativna jedinica pod suverenitetom Bosne i Hercegovine, nema vlastitu službenu zastavu, već koristi državnu zastavu Bosne i Hercegovine. == Međunarodna upotreba == Zastava Bosne i Hercegovine koristi se u svim međunarodnim institucijama čiji je Bosna i Hercegovina članica, kao i prilikom zvaničnih međunarodnih posjeta, takmičenja i skupova na kojima je zemlja predstavljena.<ref name="ZoZ" /> Zastava se ističe na sljedeći način: * '''Ujedinjene nacije (UN)''' – članica od 22. maja 1992;<ref name="UN_1998">{{Citation | title=UN Secretary-General welcomes new flag of Bosnia and Herzegovina | date=1998-02-06 | publisher=United Nations }}</ref> zastava podignuta ispred sjedišta u New Yorku 6. februara 1998; danas se ističe ispred svih misija (New York, Ženeva, Beč).<ref name="OHR_bulletin">{{Citation | title=OHR Bulletin 66 | date=1998-02-23 | publisher=Office of the High Representative | url=https://www.ohr.int/archive/1995-2000/docs/bulletins/b980223.htm#10 }}</ref><ref name="UN_admission">{{Citation | title=Bosnia and Herzegovina admitted to UN | date=1992-05-22 | publisher=United Nations }}</ref> * '''Vijeće Evrope''' – članica od 24. aprila 2002;<ref>{{Citation | title=Bosnia and Herzegovina – Council of Europe | publisher=Council of Europe | url=https://www.coe.int/en/web/portal/bosnia-and-herzegovina | access-date= }}</ref> boje zastave usklađene sa zastavom Vijeća;<ref name="CW" /> zastava se ističe ispred sjedišta u Strazburu. * '''Evropska unija (EU)''' – kandidatkinja od decembra 2022;<ref>{{Citation | title=BiH CoM passes a decision on displaying the EU flag on the buildings of the state institutions | date=2023-10-03 | publisher=ABNSE | url=https://abnase.com/bih-com-passes-a-decision-on-displaying-the-eu-flag-on-the-buildings-of-the-state-institutions/ | access-date= }}</ref> od 2023. zastava se ističe na zgradama državnih institucija uz zastavu EU. * '''Organizacija za evropsku sigurnost i saradnju (OSCE)''' – članica od 1992;<ref>{{Citation | title=OSCE Mission to Bosnia and Herzegovina | publisher=OSCE | url=https://www.osce.org/mission-to-bosnia-and-herzegovina | access-date= }}</ref> domaćin OSCE misije od 1995; zastava se ističe na misiji u Sarajevu i sjedištu u Beču. * '''NATO''' – članica Partnerstva za mir od 2006;<ref name="NATO_PfP">{{Citation | title=NATO HQ Sarajevo – a success to be continued | publisher=NATO | url=https://jfcnaples.nato.int/ | access-date= }}</ref> zastava se koristi u komandi u Sarajevu i vojnim objektima. * '''Organizacija islamske saradnje (OIS)''' – posmatrač od 1992;<ref>{{Citation | title=Member States – OIC | publisher=Organisation of Islamic Cooperation | url=https://www.oic-oci.org/states/?lan=en | access-date= }}</ref> zastava se ističe na samitima i sastancima ove organizacije. * '''Centralnoevropska inicijativa (CEI)''' – članica od 1992; zastava se ističe na sastancima i projektnim aktivnostima. * '''Savjet za regionalnu saradnju (RCC)''' – članica od 2008; zastava se koristi na sastancima i regionalnim inicijativama. * '''Međunarodni monetarni fond (MMF)''' – članica od 1992; zastava se ističe na godišnjim sastancima. * '''Svjetska banka''' – članica od 1992; zastava se koristi na godišnjim sastancima i zvaničnim događajima. * '''Svjetska zdravstvena organizacija (SZO)''' – članica od 1992; zastava se ističe na sjednicama Skupštine SZO. * '''UNESCO''' – članica od 1992; zastava se koristi na sjednicama Generalne konferencije. * '''Međunarodna agencija za atomsku energiju (IAEA)''' – članica od 1992; zastava se ističe na sastancima IAEA. * '''Međunarodna organizacija rada (ILO)''' – članica od 1993;<ref>{{Citation | title=Bosnia and Herzegovina – ILO | publisher=International Labour Organization | url=https://www.ilo.org/ | access-date= }}</ref> zastava se koristi na godišnjim konferencijama. * '''Međunarodna organizacija za standardizaciju (ISO)''' – članica od 1997;<ref>{{Citation | title=ISO members – Bosnia and Herzegovina | publisher=ISO | url=https://www.iso.org/ | access-date= }}</ref> zastava se ističe na sastancima ISO. * '''Evropski institut za telekomunikacijske standarde (ETSI)''' – članica od 1997.<ref>{{Citation | title=ETSI members – Bosnia and Herzegovina | publisher=ETSI | url=https://www.etsi.org/ | access-date= }}</ref> * '''Međunarodni olimpijski komitet (MOK)''' – punopravna članica od 1993;<ref>{{Citation | title=Olympic Committee of Bosnia and Herzegovina | publisher= | url=https://www.olympic.org/bosnia-and-herzegovina | access-date= }}</ref> zastava se koristi na Olimpijskim igrama od 1992. * '''Međunarodni sportski događaji''' – zastava se redovno koristi na Svjetskim i Evropskim prvenstvima u svim sportovima. * '''Diplomatsko-konzularna predstavništva''' – zastava se ističe na svim ambasadama, konzulatima i stalnim misijama BiH u inostranstvu (46 ambasada, 37 konzulata, 4 misije).<ref>{{Citation | title=Bosnia and Herzegovina Embassies and consulates | publisher=EmbassyPages | url=https://www.embassypages.com/bosniaherzegovina | access-date= }}</ref> * '''Granični prijelazi''' – prema Zakonu o zastavi, zastava se ističe na svim međunarodnim graničnim prijelazima.<ref name="ZoZ" /> == Nepravilni oblici zastave == Dva najčešća nepravilna oblika zastave su:<ref>{{Citation | title=Upotreba zastave BiH – upozorenje OHR-a | publisher=Office of the High Representative }}</ref> 1. '''Zastava sa svijetloplavom podlogom''' – Ovaj oblik zastave je zvanični oblik kojeg je izabrao visoki predstavnik, ali prije nego je usvojen član ustavnog zakona o državnoj zastavi. Plava boja je potamnjena na nijansu zastave EU, tako da se radi o nepravilnom obliku. 2. '''Zastava s neispravnim položajem žutog trougla''' – Ovaj oblik zastave se najčešće javlja kao nepravilan oblik, a više puta je na dnevniku državne televizije po inicijativi OHR-a i Predsjedništva BiH građanima objašnjavano kakav je pravilan položaj žutog trougla na zastavi. [[Datoteka:Irregular flags of Bosnia and Herzegovina.gif|mini|centar|300p|Nepravilni oblici zastave]] == Tehničke specifikacije == {| class="wikitable" style="width:80%; margin:0.5em auto;" |- ! Specifikacija !! Detalji |- | Oblik || Pravougaonik |- | Odnos širine i dužine || 1:2 |- | Boje || Plava, žuta, bijela |- | Trougao || Jednakokraki, žute boje, desno od centra |- | Zvijezde || 9 bijelih petokrakih (7 punih, 2 polovične) |- | Položaj zvijezda || Paralelno lijevoj strani trougla, od gornjeg do donjeg ruba |- | Plava (Pantone) || Reflex Blue C |- | Žuta (Pantone) || 116 C |} == Također pogledajte == * [[Spisak bosanskohercegovačkih zastava]] * [[Grb Bosne i Hercegovine]] * [[Državna himna Bosne i Hercegovine]] * [[Zastava Federacije Bosne i Hercegovine]] * [[Zastava Republike Srpske]] == Reference == {{reflist}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Flags of Bosnia and Herzegovina}} * [http://www.parlament.ba/ Službena stranica Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine] * [http://www.ohr.int/ Office of the High Representative] * [https://www.crwflags.com/fotw/flags/ba.html Flags of the World – Bosnia and Herzegovina] {{BiH po temama}} {{Zastave Evrope}} [[Kategorija:Zastave država|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Simboli Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Zastave Bosne i Hercegovine| ]] oqgv0x59u7r10i0hjoqj2pbahhql0fi 0 3100 3901561 3849756 2026-07-02T04:53:26Z Stebunik 29258 /* Kontroverza oko plagijata */ 3901561 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Hamdija Pozderac | slika = Hamdija_Pozderac.png | redoslijed = [[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine|Predsjednik SR Bosne i Hercegovine]] | vrijeme_na_vlasti = 30. juli 1971 – maj 1974. | prethodnik = [[Džemal Bijedić]] | nasljednik = [[Ratomir Dugonjić]] | redoslijed2 = Predsjednik [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|Saveza komunista Bosne i Hercegovine]] | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = [[Nikola Stojanović (političar)|Nikola Stojanović]] | nasljednik2 = [[Mato Andrić]] | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = 15. januar 1924 | mjesto_rođenja = [[Cazin]], [[Kraljevina SHS]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1988|04|06|1924|01|15}} | mjesto_smrti = [[Sarajevo]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | puno_ime = | nacionalnost = [[Jugoslaveni|Jugoslaven]] | politička_stranka = [[Savez komunista Jugoslavije]] | supruga = | djeca = | obrazovanje = | vjera = [[Islam]] | potpis = | web_stranica = | slika_veličina = 200px }} '''Hamdija Pozderac''' ([[Cazin]], 15. januar 1924 – [[Sarajevo]], 6. april 1988) bio je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] političar, predsjednik predsjedništva [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosne i Hercegovine]] i predsjednik ustavne komisije SFRJ 1970-ih i 80-ih godina. == Biografija == Hamdija Pozderac imao je tri brata Hakija, Sakib i Ismet, te četiri sestre Bekira, Fatima, Sadeta i Zuhra. Još za vrijeme svog srednjoškolskog obrazovanja se uključio u rad tada ilegalne organizacije [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a, a u tokove [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|narodnooslobodilačkog rata]] se uključio 1941. godine, te obavljao niz važnih funkcija i vojnih dužnosti. U [[8. krajiška narodnooslobodilačka udarna brigada|8. krajiškoj narodnooslobodilačkoj udarnoj brigadi]] bio je sekretar bataljonskog i brigadnog komiteta SKOJ-a, a zatim član Oblasnog komiteta [[Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije|USAOJ]]-a i SKOJ-a za [[Bosanska krajina|Bosansku krajinu]]. Početkom 1944. godine postao je sekretar Okružnog komiteta SKOJ-a i član Okružnog komiteta [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]] [[Bihać]]. Poslije rata je obavljao niz partijskih i državnih dužnosti. Od 1965. godine bio je član CKSKBiH. Bio je poslanik Prosvjetno-kulturnog vijeća Skupštine SRBiH, od 1971-74. predsjednik Predsjedništva Bosne i Hercegovine, a od 1971-78. godine predsjednik [[Skupština SRBiH|Skupštine SRBiH]]. Bio je član [[Izvršni komitet CKSKBiH|Izvršnog komiteta CKSKBiH]] i sekretar Sekretarijata, a dugo vremena je bio član Predsjedništva CKSKJ i predsjednik CKSKBiH. Na kraju svoje političke karijere bio je i član [[Predsjedništvo SFRJ|Predsjedništva SFRJ]], a kada je trebao biti izabran za predsjednika Predsjedništva, dao je ostavku zbog umiješanosti u [[Afera Agrokomerc|Aferu Agrokomerc]] i da se povuče iz političkog života [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Završio je Visoku partijsku školu u [[Moskva|Moskvi]], te [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofski fakultet]] u [[Univerzitet u Beogradu|Univerziteta u Beogradu]] 1959. godine. Izdao je niz publicističkih i naučnih djela, a od 1961. godine je predavao opštu sociologiju na [[Fakultet političkih nauka u Sarajevu|Fakultetu političkih nauka u Sarajevu]]. Umro je u aprilu 1988. godine u [[Klinički centar Univerziteta u Sarajevu|Kliničkom centru]] bolnice Koševo u Sarajevu, pod nerazjašnjenim okolnostima.<ref>{{Cite web|url=https://balkans.aljazeera.net/teme/2018/2/24/pozderci-najmocnija-komunisticka-politicka-dinastija|title=Pozderci – najmoćnija komunistička politička dinastija|last=Agić|first=Jasmin|website=Al Jazeera Balkans|language=bs|access-date=14. 5. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stav.ba/vijest/zivot-i-smrt-hamdije-pozderca-i-dalje-su-kontroverza/16287|title=Život i smrt Hamdije Pozderca i dalje su kontroverza|website=stav.ba|language=en|access-date=14. 5. 2025}}</ref> == Uloga u politici BiH == Hamdija Pozderac se, u svom odnosu prema Bosni i Hercegovini, protivio svemu što je imalo predznak samo jedne nacije. Ono zbog čega je bio često kritikovan jeste bilo njegovo protivljenje boljem organizovanju [[Muslimani (narod)|Muslimana]], ali je to, posljedica njegovog stalnog insistiranja na zajedničkoj izgradnji i organizovanju. To je ponekad imalo loš odraz na politiku prema Muslimanima, ali se u svakom pogledu pozitivno odrazilo na sprječavanje srpskih i hrvatskih nacionalista od većeg širenja u Bosni. Njegovo uklanjanje sa političke scene Jugoslavije se može jedino dovesti u vezu sa njegovim insistiranjem, kao predsjednika Ustavne komisije Skupštine Jugoslavije, na nemijenjanju osnovnih načela Ustava iz 1974, koji su dali Muslimanima ([[Bošnjaci]]ma) status naroda unutar SFRJ.<ref>[http://www.vakat.ba/index.php/vijesti/kultura/item/8039-godisnjica-hamdija-pozderac-je-smetao-mnogima Godišnjica: Hamdija Pozderac je smetao mnogima]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}''vakat.ba'',objavljeno 7. 4.2014;pristupljeno: 19.12.2014 {{bs simbol}}</ref> ===Kontroverza oko plagijata=== [[Vojislav Šešelj]] napada 1979. Hamdiju Pozderca, nakon što je tobože otkrio plagijat u doktorskoj disetraciji Branka Miljuša. Napad nije uspio i sam Šešelj je kasnije izjavio da je time želio skrenuti pažnju [[Centralni komitet|CK]] od [[Nenad Kecmanović|Nenada Kecmanovića]]: {{Citat|To je bio način da pomognem Nenadu Kecmanoviću, protiv koga je krenula lavina optužbi iz Centralnog komiteta zbog njegovih napisa u beogradskom [[Nedjeljne informativne novine|Ninu]], pa sam ja na taj način pravio neku ravnotežu i krenuo direktno na Hamdiju Pozderca, što je Hamdija i shvatio.<ref name="orbus">[http://www.orbus.be/aktua/2012/aktua3415.htm ETNONACIONALIZAM ZA POČETNIKE (11-dio)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306071702/http://www.orbus.be/aktua/2012/aktua3415.htm |date=6 Mart 2016 }}''orbus.ba'', pristupljeno 7. 2.2015</ref>|[[Vojislav Šešelj]]}} === Afera Agrokomerc === {{Glavni|Afera Agrokomerc}} Godine 1987, počinje ''afera Agrokomerc'', koja je znatno pogodila rukovodstvo SR BiH. Preduzeće [[Agrokomerc]] izdavalo je [[Mjenica|mjenice]] bez pokrića. [[Fikret Abdić]], [[Hakija Pozderac]], [[Ibrahim Mujić]] i drugi se hapse pod optužbom kontrarevolucionarnog djelovanja prema članu 114. Krivičnog zakona SFRJ. Mediji u [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbiji]] opširno su izvještavali o aferi. U drugim republikama , s izuzetkom [[Socijalistička Republika Slovenija|SR Slovenije]], se uopće nije osvrtalo na slučaj Agrokomerca. Jedan od glavnih zagovarača, koji su zahtijevali Hamdijinu ostavku, bio je [[Vojislav Šešelj]]. Hamdija Pozderac podnosi 12. septembra 1987. ostavku, a brat [[Hakija Pozderac|Hakija]] izlazi iz zatvora. Nakon što s njegova braća izgubila politički utjecaj, [[Sakib Pozderac]] general [[Teritorijalna odbrana Bosne i Hercegovine|TO BiH]] u periodu 1986-88, uklanja se s položaja. == Nagrade <ref name="rs"/> == * [[Partizanska spomenica 1941.]] * [[Orden za hrabrost]] * [[Orden zasluga za narod]] * [[Orden bratstva i jedinstva]] * [[Orden Republike]] * [[Orden jugoslovenske zastave sa lentom]] * [[Orden junaka socijalističkog rada]] * [[Nagrada ZAVNOBiH]]-a === Zanimljivosti === [[Nurija Pozderac|Nurija]] i [[Devleta Pozderac]], Hamdijini preci koji su tokom Drugog Svjetskog rata spasili veliki broj [[Jevreji|Jevreja]], nagrađeni su 2013. posthumno s "Pravednik među nacijama" od [[izrael]]ske vlade.<ref>[[Dženana Karabegović]], [http://www.slobodnaevropa.org/content/nagrada-pozdercima-pravednici-mdju-nacijama/24932965.html Bosna i Hercegovina - Porodica Pozderac ponosna na izraelsko priznanje za pretke ]''slobodnaevropa.org'',objavljeno 19. 3.2013;pristupljeno: 5.12.2014 {{bs simbol}}</ref> == Također pogledajte == *[[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{wikicitat|Hamdija Pozderac}} * [https://web.archive.org/web/20160304205339/http://abunodisceomnes.wellcomecollection.org/wp-content/uploads/2015/03/Chronology-of-War-19-December-1992-Oslobodjenje-Press-Clippings-Source-Media-Center-02.pdf Umro general Sakib Pozderac iz - Hronologija rata u BiH 19.12.1992 arhiv] * [http://www.sutra.ba/m/novost/25049/Hamdija-Pozderac-rtva-nacionalista Hamdija Pozderac žrtva nacionalista] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211020233026/http://www.sutra.ba/m/novost/25049/Hamdija-Pozderac-rtva-nacionalista |date=20. 10. 2021 }} {{Predsjednici SR Bosne i Hercegovine}} {{Predsjednici CK SK BiH}} {{DEFAULTSORT:Pozderac, Hamdija}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Biografije, Cazin]] [[Kategorija:Rođeni 1924.]] [[Kategorija:Umrli 1988.]] [[Kategorija:Predsjednici Skupštine SR Bosne i Hercegovine]] 0kh7bf7da3cpvqev5squbnwlavzx709 0 4225 3901523 3901306 2026-07-01T21:10:11Z Bakir123 110053 /* Spisak visokih predstavnika */ 3901523 wikitext text/x-wiki {{Infokutija službena pozicija | pozicija = Ured Visokog predstavnika za<br>Bosnu i Hercegovinu | tijelo = | oznaka = Emblem of OHR.svg | oznakavel = 100px | oznakatekst = | slikavel = 200px | slika = Consul General Louis John Crishock, official portrait (cropped).jpg | trenutno = [[Louis Crishock]] {{Malo|(v. d.)}} | trenutnood = 1. jula 2026. | stil = | prebivalište = Emerika Bluma 1, [[Sarajevo]]<br>Jovana Dučića 25, [[Banja Luka]]<br>Svetog Save bb, [[Bratunac]] | mandat = neodređeno | osnivanje = 14. decembar 1995. {{Malo|([[Dejtonski sporazum]])}} | prvi = {{ZD|Švedska}} [[Carl Bildt]] | website = [http://www.ohr.int/bs/ ohr.int] | prethodnik = {{ZD|Njemačka}} [[Christian Schmidt]] | zamjenik = {{ZD|SAD}} [[Louis Crishock]] {{Small|([[Međunarodni supervizor za Brčko]])}} | plata = € 20.000 mjesečno<ref>{{Cite web|url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/da-li-je-inzkova-plata-24-000-eura-mjesecno-ohr-oglasio-o-pitanju-koje-je-cesta-tema-u-bh-javnosti-623560|title=Oslobođenje - Da li je Inzkova plata 24.000 eura mjesečno? OHR se oglasio o pitanju koje je česta tema u bh. javnosti|date=23. 1. 2021|website=www.oslobodjenje.ba|language=bs-ba|access-date=21. 10. 2021}}</ref> | imenujega = [[Vijeće za provedbu mira]]<br>[[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija]] | predlagač = [[Vijeće za provedbu mira]] }} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu''' ({{jez-en|Office of the High Representative}} – OHR) jest vodeća organizacija za civilni aspekt implementacije mira u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Glavno sjedište OHR-a je u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Visoki predstavnik, njegov Prvi zamjenik, te njihovi kabineti su također smješteni u Sarajevu. Pored njih u sarajevskom uredu također su smješteni Politički odjel, Ekonomska jedinica za tranziciju, Pravni odjel, Odjel za administrativno-finansijske poslove i kadrovska pitanja, te Pres-ured. Postoje i dva regionalna ureda, u [[Banja Luka|Banjaluci]] i [[Mostar]]u, arbitražni ured u [[Brčko]]m, te satelitski ured u [[Bratunac|Bratuncu]]. Predstavništvo OHR-a u [[Bruxelles|Briselu]] koordinira sa međunarodnim organizacijama van Bosne i Hercegovine. ==Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu== Daytonskim mirovnim sporazumom, koji je potpisan 1995. godine, visoki predstavnik je u ime međunarodne zajednice zadužen da nadgleda provedbu civilnih aspekata Mirovnog sporazuma u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Visoki predstavnik također ima zadatak da koordinira aktivnosti međunarodnih civilnih organizacija i agencija koje djeluju u zemlji. Mandat visokog predstavnika preciziran je u Aneksu 10, u kojem se visoki predstavnik proglašava konačnim autoritetom u zemlji za tumačenje sporazuma o implementaciji civilnog dijela mirovnog ugovora. Vijeće za provedbu mira ([[PIC]]), koje čini grupa od 55 zemalja i međunarodnih organizacija koje sponzoriraju i vode proces implementacije mira, kasnije je dalje razradilo njegov mandat. Visoki predstavnik nema nadležnost nad vojnim Stabilizacijskim snagama ([[SFOR]]), koje su pod vođstvom [[NATO]]-a. Visokog predstavnika predlaže Upravni odbor [[PIC]]-a, a imenovanje potvrđuje [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija]], koje je odobrilo i Dejtonski mirovni sporazum kao i raspoređivanje međunarodnih vojnika u Bosni i Hercegovini. == Uslovi za zatvaranje Ureda visokog predstavnika == U februaru 2008. [[Vijeće za provedbu mira]] (PIC) postavilo je uslove za zatvaranje OHR-a, tkz. ''"Program 5+2"''.<ref>{{Cite web|url=http://www.ohr.int/konferencija-za-medije-visokog-predstavnika-nakon-zasjedanja-upravnog-odbora-vijeca-za-implementaciju-mira/|title=Konferencija za medije Visokog predstavnika nakon zasjedanja upravnog odbora vijeća za implementaciju mira|date=27. 2. 2008|website=Office of the High Representative|language=bs-BA|access-date=6. 10. 2022}}</ref> Dugoročni cilj PIC-a i OHR-a jeste da [[Bosna i Hercegovina]] postane “mirna samoodrživa zemlja koja je nepovratno na putu evropske integracije”. U tom kontekstu, postoji nekoliko dugoročnih ciljeva koje Upravni odbor Vijeća za provedbu mira smatra suštinskim za stvaranje mirne i samoodržive zemlje. Najvažnijim pitanjima smatrati će se ciljevi koje organi BiH treba da realiziraju prije nego što tranzicija bude moguća. Sa dugačkog spiska poznatih prioriteta, izdvojili smo samo ona pitanja koja su ključna za tranziciju, tj. za zatvaranje OHR-a. Ta pitanja su:<ref>{{Cite web|url=http://www.ohr.int/program-52-2/|title=Program 5+2|website=Office of the High Representative|language=hr|access-date=6. 10. 2022}}</ref> * Prihvatljivo i održivo rješenje pitanja raspodjele imovine između države i drugih razina vlasti; * Prihvatljivo i održivo rješenje za vojnu imovinu; * Potpuna provedba Konačne odluke za Brčko; * Fiskalna održivost{{Napomena|Završeno u maju 2010. godine, potrebno kontinuirano održavati.|naziv=napomena 1|grupa=napomene}} (promovirana putem Sporazuma o utvrđivanju stalne metodologije za utvrđivanje koeficijenata za raspodjelu sredstava [[Uprava za indirektno oporezivanje|UINO]]-a i osnivanje Nacionalnog fiskalnog vijeća);<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.ohr.int/other-doc/hr-reports/default.asp?content_id=44970|title=37th Report of the High Representative for Implementation of the Peace Agreement on Bosnia and Herzegovina to the Secretary-General of the United Nations|date=28. 2. 2011|website=web.archive.org|access-date=6. 10. 2022|archive-date=28. 2. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110228184044/http://www.ohr.int/other-doc/hr-reports/default.asp?content_id=44970|url-status=dead}}</ref> * Zaživljavanje vladavine prava{{Napomena|Završeno u maju 2010. godine, potrebno kontinuirano održavati.|naziv=napomena 1|grupa=napomene}} (demonstrirano putem usvajanja Državne strategije za ratne zločine, donošenjem Zakona o strancima i azilu i usvajanjem Državne strategije za reformu sektora pravosuđa).<ref name=":0" /> Pored ovih ciljeva, Upravni odbor Vijeća za provedbu mira je također utvrdio dva uvjeta koje treba ispuniti prije zatvaranja OHR-a: * potpisivanje [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju|Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju]] (SSP);{{Napomena|Potpisan 16. juna 2008, stupio na snagu 1. juna 2015.|naziv=napomena 2|grupa=napomene}} * pozitivna procjena situacije u BiH od strane Upravnog odbora PIC-a, jer su od suštinskog su značaja prije tranzicije. Dodatni nepisani uslov koji treba da se sprovede kroz konačni uslov "procjene Upravnog odbora PIC-a", kasnije usvojene od [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a i nekih zemalja [[Evropska unija|EU]]:<ref name=":1">{{Cite web|url=http://waz.euobserver.com/887/30781|title=waz.euobserver.com / EU to end visa regime for Bosnia in November|date=16. 9. 2010|website=web.archive.org|access-date=6. 10. 2022|archive-date=16. 9. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100916041445/http://waz.euobserver.com/887/30781|url-status=bot: unknown}}</ref> * reforma ustava u skladu sa odlukom [[Evropski sud za ljudska prava|Evropskog suda za ljudska prava]] iz decembra 2009. Upravni odbor Vijeća za provedbu mira smatra da je zatvaranje OHR-a preduvjet za članstvo u EU, pa čak i za kandidatski status.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=http://www.ohr.int/pic/default.asp?content_id=44118&lang=bs|title=Komunike Upravnog odbora Vijeća za implementaciju mira|date=6. 6. 2015|website=web.archive.org|access-date=6. 10. 2022|archive-date=6. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150606104945/http://www.ohr.int/pic/default.asp?content_id=44118&lang=bs|url-status=bot: unknown}}</ref> ==Spisak visokih predstavnika== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! rowspan="2" | # ! colspan="2" rowspan="2" | Službenik<br>{{Malo|(životni vijek)}} ! colspan="3" | Mandat ! rowspan="2" | Država |- !Od !Do !Trajanje |- ! 1. | [[Datoteka:Carl Bildt 2001-05-15.jpg|100px]] | [[Carl Bildt]]<br>{{Malo|(r. 1949)}} | 14. decembar 1995. | 18. juni 1997. |{{ayd|1995|12|14|1997|6|18}} | style="text-align:left" | {{ZID|Švedska}} |-- ! 2. | [[Datoteka:19990000 WESTENDORP.jpg|100px]] | [[Carlos Westendorp]]<br>{{Malo|(1937–2026)}} | 18. juni 1997. | 18. august 1999. |{{ayd|1997|6|18|1999|08|18}} | style="text-align:left" | {{ZID|Španija}} |-- !3. | [[Datoteka:Wolfgang Petritsch 2003.JPG|100px]] | [[Wolfgang Petritsch]]<br>{{Malo|(r. 1947)}} | 18. august 1999. | 27. maj 2002. |{{ayd|1999|08|18|2002|05|27}} | style="text-align:left" | {{ZID|Austrija}} |-- ! 4. | [[Datoteka:Paddy Ashdown (2005) (cropped).jpg|100px]] | [[Paddy Ashdown]]<br>{{Malo|(1941–2018)}} | 27. maj 2002. | 31. januar 2006. |{{ayd|2002|5|27|2006|1|31}} | style="text-align:left" | {{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} |-- ! 5. | [[Datoteka:Visit of Christian Schwarz-Schilling to the EC (cropped).jpg|100px]] | [[Christian Schwarz-Schilling]]<br>{{Malo|(1930–2026)}} | 31. januar 2006. | 2. juli 2007. |{{ayd|2006|1|31|2007|7|2}} | style="text-align:left" | {{ZID|Njemačka}} |- !6. | [[Datoteka:Visit of Miroslav Lajčák to the EC (cropped).jpg|100px]] | [[Miroslav Lajčák]]<br>{{Malo|(r. 1963)}} | 2. juli 2007. | 26. mart 2009. |{{ayd|2007|7|2|2009|3|26}} | style="text-align:left" | {{ZID|Slovačka}} |- !7. | [[Datoteka:AFET Committee meeting - Inzko (cropped).jpg|100px]] | [[Valentin Inzko]]<br>{{Malo|(r. 1949)}} | 26. mart 2009. | 1. august 2021. |{{ayd|2009|3|26|2021|8|1}} | style="text-align:left" | {{ZID|Austrija}} |- !8. | [[Datoteka:Christian Schmidt 2024.jpg|100px]] | [[Christian Schmidt]]<br>{{Malo|(r. 1957)}} | 1. august 2021. | 1. juli 2026. |{{ayd|2021|8|1|2026|7|1}} | style="text-align:left" | {{ZID|Njemačka}} |- !– |[[Datoteka:Consul General Louis John Crishock, official portrait (cropped).jpg|100px]] |[[Louis Crishock]]<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/izjava-upravnog-odbora-vijeca-za-provedbu-mira-pic-sb/|title=Izjava Upravnog odbora Vijeća za provedbu mira – Office of the High Representative|language=bs-BA|access-date=2026-06-30}}</ref><br>{{Malo|(r. 1971)}} | 1. juli 2026. | ''trenutno'' |{{ayd|2026|7|1}} | style="text-align: left;" |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}} |} == Spisak zamjenika visokog predstavnika == {{Glavni|Međunarodni supervizor za Brčko}} === Prvi zamjenici visokog predstavnika === Drugorangirani zvaničnik u Uredu visokog predstavnika nosi titulu "Prvi zamjenik visokog predstavnika". Dugi niz godina, pojedinac koji obavlja ovu poziciju je službenik Vlade [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], u većini slučajeva službenik službe vanjskih poslova [[State Department|State Deparment]]-a SAD-a. Prvi zamjenik visokog predstavnika također obnaša funkciju [[Međunarodni supervizor za Brčko|Međunarodnog supervizora za Brčko]] od 2007.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.ohr.int/o-ohr-u/visoki-predstavnik-i-zamjenici/|title=Visoki predstavnik i zamjenici|website=Office of the High Representative|language=bs-BA|access-date=3. 1. 2024}}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |# ! rowspan="2" |Službenik ! colspan="2" |Mandat ! rowspan="2" |Država |- !Od !Do |- ! colspan="5" |Prvi zamjenik visokog predstavnika |- |1. |[[Michael Steiner]] |januar 1996. |juli 1997. |{{ZID|Njemačka}} |- |2. |[[Jacques Paul Klein]] |juli 1997. |17. juli 1999. | rowspan="4" |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}} |- |3. |[[Ralph Johnson]] |17. juli 1999. |17. juli 2001. |- |4. |[[Donald Hays|Donald S. Hays]] |17. juli 2001. |mart 2006. |- |5. |[[Lawrence Butler]] |mart 2006. |januar 2007. |- ! colspan="5" |Prvi zamjenik visokog predstavnika i [[Međunarodni supervizor za Brčko]] |- |6. |[[Raffi Gregorian]]{{Efn|[[Raffi Gregorian]] je već preuzeo poziciju [[Međunarodni supervizor za Brčko|međunarodnog supervizora za Brčko]] u oktobru 2006. prije nego što je preuzeo drugu poziciju kao prvi zamjenika visokog predstavnika u januaru 2007.<ref>{{Cite web | title= High Representative Appoints Raffi Gregorian as New Brčko Supervisor | url=https://www.ohr.int/high-representative-appoints-raffi-gregorian-as-new-brko-supervisor/ | work=High Representative for Bosnia and Herzegovina | publisher=[[Office of the High Representative]] | date=3. 9. 2010 | access-date=26. 10. 2023 | quote=become the fifth Brčko Supervisor on 1 October}}</ref><ref>{{Cite web | title= Raffi Gregorian - Curriculum Vitae | url=https://www.ohr.int/ohr_archive/raffi-gregorian-curriculum-vitae/ | work=High Representative for Bosnia and Herzegovina | publisher=[[Office of the High Representative]] | date=5. 10. 2006 | access-date=26. 10. 2023 | quote=appointed Brcko Supervisor and Deputy High Representative in September 2006}}</ref>|naziv=Raffi|grupa=napomene}} |januar 2007. |31. juli 2010. | rowspan="9" |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}} |- |7. |[[Roderick W. Moore]] |20. septembar 2010. |21. oktobar 2013. |- |8. |[[Tamir G. Waser]] |21. oktobar 2013. |august 2014. |- |9. |[[David M. Robinson]] |1. septembar 2014. |2. septembar 2015. |- |10. |[[Bruce G. Berton]] |2. septembar 2015. |oktobar 2017. |- |11. |[[Dennis Walter Hearne|Dennis W. Hearne]] |oktobar 2017. |novembar 2018. |- |12. |[[Michael Scanlan]] |februar 2019. |30. juni 2022. |- |13. |[[Jonathan Mennuti]] |30. juni 2022. |13. august 2024. |- |14. |[[Louis Crishock]] |13. august 2024. |''trenutno'' |} === Viši zamjenici visokog predstavnika === Bivši trećerangirani zvaničnik u Uredu visokog predstavnika nosio je titulu "Viši zamjenik visokog predstavnika". Pojedinac koji je objavljao ovu funkciju bio je iz zemalja [[Evropska unija|Evropske unije]] i bio je angažiran na pitanjima vezanim za reformu odbrane i obavještajnog sektora, poduzimanju napora usmjerenih na jačanje zajedničkih institucija, reformu javne uprave, reformu medija i uspostavu Javnog RTV sistema u skladu sa standardima EU, razvoju civilnog društva u BiH, kao i za pitanja koja se odnose na djecu i mlade.<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/visoki-predstavnik-pozdravlja-dolazak-ambasadora-martina-ney-a-na-funkciju-viseg-zamjenika-visokog-predstavnika/|title=Visoki predstavnik pozdravlja dolazak ambasadora Martina Ney-a na funkciju višeg zamjenika visokog predstavnika|date=7. 6. 2005|website=Office of the High Representative|language=bs-BA|access-date=3. 1. 2024}}</ref> Ova pozicija je ukinuta nakon kraja mandata [[Peter Bas-Backer|Petera Bas-Backera]] u julu 2007.<ref name=":2" /> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |# ! rowspan="2" |Službenik ! colspan="2" |Mandat ! rowspan="2" |Država |- !Od !Do |- |1. |[[Gerd Wagner]] |juli 1997. |septembar 1997. | rowspan="5" |{{ZID|Njemačka}} |- |2. |[[Hanns Schumacher|Hanns H. Schumacher]] |novembar 1997. |juli 1999. |- |3. |[[Matei Hoffmann]] |oktobar 1999. |oktobar 2000. |- |4. |[[Mattias Sonn]] |oktobar 2000. |juli 2002. |- |5. |[[Gerhard Schrömbgens|Gerhard E. Schrömbgens]] |juli 2002. |august 2003. |- |6. |[[Bernard Fassier]] |august 2002. |decembar 2004. |{{ZID|Francuska}} |- |7. |[[Werner Wnendt]] |august 2003. |maj 2005. | rowspan="2" |{{ZID|Njemačka}} |- |8. |[[Martin Ney]] |juni 2005. |februar 2006. |- |9. |[[Peter Bas-Backer]] |februar 2006. |juli 2007. |{{ZID|Nizozemska}} |} == Napomene == <references group="lower-alpha" /> == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[http://www.ohr.int/ Zvanični sajt] {{Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu}} [[Kategorija:Politika Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Visoki predstavnici za Bosnu i Hercegovinu]] [[Kategorija:Vanjska politika Evropske unije]] [[Kategorija:1995. u Bosni i Hercegovini]] 2fo8zlcn2eigshhaadanigg7beqwi4l 0 4439 3901510 3901195 2026-07-01T18:36:37Z ~2026-37759-94 183144 /* */ dodao dio o njegovom obiteljskom stablu 3901510 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Emir Hadžihafizbegović | slika = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1961|08|20}} | mjesto_rođenja = [[Tuzla]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | prebivalište = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | alma_mater = [[Akademija scenskih umjetnosti u Sarajevu]] | zanimanje = [[Glumac]] | godine_aktivnosti = 1985– | pseudonim = | supružnik = Aida Hadžihafizbegović | djeca = 2 | veb-sajt = | nagrade = *[[71. Venecijanski filmski festival|Specijalna nagrada Orizzonti za najboljeg glumca]] (2014) *[[Zlatna arena za najbolju glavnu mušku ulogu]] (2007, 2015) }} '''Emir Hadžihafizbegović''' (rođen 20. augusta 1961. u [[Tuzla|Tuzli]]) [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] je [[Glumci|glumac]]. Diplomirao je na [[Akademija scenskih umjetnosti u Sarajevu|Akademiji scenskih umjetnosti u Sarajevu]] 1986. Bio je ministar kulture i sporta [[Kanton Sarajevo|Kantona Sarajevo]] u mandatu Vlade Kantona Sarajevo od 2007. do 2011. Ostvario je više od 50 uloga u pozorištu i na TV-u. Njegove najpoznatije uloge su u filmovima koji su dobili i međunarodne nagrade: "[[Otac na službenom putu]]" reditelja [[Emir Kusturica|Emira Kusturice]] ([[Zlatna Palma]] u [[Cannes]]u), "[[Remake (film)|Remake]]" reditelja [[Dino Mustafić|Dine Mustafića]] (Nagrada u [[Berlinale|Berlinu]]), "[[Gori vatra]]" reditelja [[Pjer Žalica|Pjera Žalice]] (Srebreni leopard u Locarnu), "[[Ljeto u zlatnoj dolini]]" reditelja [[Srđan Vuletić|Srđana Vuletića]] (Tigar u Rotterdamu), "[[Grbavica (film)|Grbavica]]" rediteljke [[Jasmila Žbanić|Jasmile Žbanić]] (Zlatni medvjed u Berlinu). Također, glumio je i u kultnoj "Audiciji", te u brojnim TV-serijama.<ref name="Emir">{{Cite web |url=http://www.slobodnaevropa.org/content/interview/2303769.html |title=Emir Hadžihafizbegović |work=slobodnaevropa.org |access-date= 9. 3. 2016}}</ref> kozojeb , poturica , sljedbenik pedofila koji posjeduje Hrvatsku putovnicu a vrijeđa Hrvate u biH , kojem smeta sve Hrvatsko osim eura ili ti ga kuna do jučer Ćao antiša kozojebu nismo te prepoznali🥓🥓 == Privatni život == Ratne godine proveo je u [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armiji Republike Bosne i Hercegovine]] (ARBiH) i [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskom vijeću odbrane]] (HVO).{{izvor}} Živi u Sarajevu i Tuzli, u braku je i ima dvoje djece. == Rane godine == Rođen je 1961.godine u Tuzli gdje je i odrastao. Odlazi u Sarajevo, na studij [[književnost]]i, re je izbačen je s Fakulteta i onda donosi odluku da postane novinar. Pošto je Akademija scenskih umjetnosti primala osam studenata. Pošto je volio književnost, znao je više od toga. Iz radoznalosti odlučuje da se prijavi i bio je od 250 prijavljenih među najboljima i tako ulazi u svijet glume. Diplomirao je 1986. u klasi tadašnjeg docenta Emira Kusturice.<ref name="Emir"/> == Citati == {{Citat|...Ja sam, ako baš hoćete, ambasador svoje zemlje već 25 godina, od kada sam zaigrao u filmu Otac na službenom putu...<ref name="Emir"/>}} == Filmografija == === Televizijske uloge === * ''[[Na rubu pameti (serija)|Na rubu pameti]]'' (2022–2023) * ''[[Konak kod Hilmije]]'' kao Hilmija Frlj (2017–danas) * ''[[Dobrodošli u Orient Express]]'' kao Hoki (2016) * ''[[Dva smo svijeta različita]]'' kao Fadil Opančić (2011) * ''[[Lud, zbunjen, normalan]]'' kao Samir (2007–2021) * ''[[Turneja]]'' kao Danilo (2011) * ''[[Naša mala klinika]]'' kao Garo Tužibabić (2011) * ''[[Luda kuća]]'' kao Jozo Orlović (2010) * ''[[Večer s Emirom]]'' kao voditelj (2009–2010) * ''[[Najveći hrvatski misteriji]]'' kao Emir Hadžihafizbegović (2009) * ''[[Odmori se, zaslužio si]]'' kao Emir (2007) * ''[[Tata i zetovi]]'' kao Kamatar (2006) * ''[[Naša mala klinika]]'' kao Merinko Grčić (2006) * ''[[Večernja škola]]: Povratak upisanih'' kao glazbeni menadžer Mersed Đinđil (2005) * ''[[Bitange i princeze]]'' kao Esad (2005) * ''[[Crna hronika]]'' kao Zaim (2004) * ''[[Viza za budućnost]]'' kao Nadir (2003–2004) * ''[[Viza za budućnost]]'' Novogodišnji special kao Nadir (2003) * ''[[Obećana zemlja]]'' kao stražar (2002) * ''[[Specijalna redakcija]]'' kao Alen Dragojević (1989–1990) * ''[[Vrijeme prošlo – vrijeme sadašnje]]'' kao Metko Memić (1986) * ''[[Audicija (predstava)|Audicija]]'' kao Bogoljub Šaulić (1985) * ''[[Veliki talenat]]'' (1984) === Filmske uloge === * ''[[Lijepa večer, lijep dan]]'' ''(2024)'' * ''[[Praznik rada (film)|Praznik rada]]'' (2022) * [[Kuda ideš, Aida?|Quo vadis, Aida?]] kao Joka (2020) * ''[[Koncentriši se, baba]]'' kao Muhamed (2020) *''[[Sin]]'' (2019) * ''[[Žaba (film)|Žaba]]'' kao Zeko * ''[[Muškarci ne plaču]]'' kao Merim (2017) * ''[[Naša svakodnevna priča]]'' kao Muhamed (2015) * ''[[Deca na sonceto]]'' kao Furda (2014) * ''[[Takva su pravila]]'' kao Ivo (2014) * ''[[Markov trg]]'' kao Enver Hadzibajrić (2014) * ''[[Dječaci iz ulice Marksa i Engelsa]]'' kao Andrija Potpara (2014) * ''[[Cefurji raus!]]'' kao Radovan (2013) * ''[[Odumiranje]]'' kao Geometar (2013) * ''[[Falsifikator]]'' kao Suljo (2013) * ''[[Krugovi]]'' kao Esad (2013) * ''[[Šangaj|Sanghaj]]'' kao Šerif Salkanović (2012) * ''[[Led (film)|Led]]'' kao policajac na polaganju (2012) * ''[[Smrt čovjeka na Balkanu]]'' kao Aca (2012) * ''[[Ljudožder vegetarijanac]]'' (2012) * ''[[Stanje šoka]]'' kao psihijatar (2011) * ''[[Neke druge priče]]'' kao otac (2010) * ''[[Kenjac]]'' kao Pero (2009) * ''[[Metastaze]]'' kao Reuf (2009) * ''[[Crnci]]'' kao Lega (2009) * ''[[Turneja]]'' kao Danilo (2008) * ''[[Vidimo se u Sarajevu]]'' kao taksist (2008) * ''[[Snijeg (film)|Snijeg]]'' kao Dedo (2008) * ''[[Teško je biti fin]]'' kao Sejo (2007) * ''[[Armin Omerović|Armin]]'' kao Ibro (2007) * ''[[Sve džaba]]'' kao Ljubo (2006) * ''[[Put lubenica]]'' kao Gojko (2006) * ''[[Karaula (film)|Karaula]]'' kao Safet Pašić (2006) * ''[[Grbavica (film)|Grbavica]]'' kao Puška (2006) * ''[[Dobro uštimani mrtvaci]]'' kao veterinar Sead (2005) * ''[[Prva plata]]'' (2005) * ''[[Lopovi prve klase]]'' kao producent (2005) * ''[[Kod amidže Idriza]]'' kao Ekrem (2004) * ''[[Ljeto u zlatnoj dolini]]'' kao Hamid (2003) * ''[[Gori vatra]]'' kao Stanko (2003) * ''[[Remake (film)|Remake]]'' kao Željko (2003) * ''[[Borac]]'' (2001) * ''[[Nepitani]]'' (1999) * ''[[Prokleta je Amerika]]'' (segment "Ružina osveta") (1992) * ''[[Hajde da se volimo 3]]'' kao konobar (1990) * ''[[Stanica običnih vozova]]'' kao Mujaga (1990) * ''[[Hajde da se volimo 2]]'' kao konobar (1989) * ''[[Čao, čao, bambina!]]'' kao Mrki (1988) * ''[[Život radnika]]'' kao Sead Sokolović (1987) * ''[[Ada (film)|Ada]]'' kao Branko (1985) * ''[[Otac na službenom putu]]'' kao mlađi ujak (1985) * ''[[Ovni in mamuti]]'' (1985) == Nagrade == * 2006. Međunarodni filmski festival u Puli, Zlatna arena - najbolja sporedna muška uloga (Karaula) * 2007. Međunarodni filmski festival u Puli, Zlatna arena - najbolja glavna muška uloga (Armin) * 2007. Međunarodni filmski festival u Durbanu - najbolji glumac - (Armin) * 2007. Wiesbaden goEast - Počasna nagrada (Armin) * 2014. Filmski festival u Veneciji - najbolji glumac u programu Orizzonti (Takva su pravila)<ref>{{Cite web |url=http://www.slobodnaevropa.org/archive/news/20140906/500/500.html?id=26570202 |title=Hadžihafizbegović odnio nagradu na Filmskom festivalu u Veneciji |work=slobodnaevropa.org |access-date= 9. 3. 2016}}</ref> * 2018. [[Šestoaprilska nagrada Grada Sarajeva]] <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.biografija.info/emir-hadzihafizbegovic/|title=Emir Hadžihafizbegović biografija {{!}} Biografija.info|website=www.biografija.info|access-date=2026-06-29}}</ref> * Nagrada “Andrej Tarkovski” za ulogu u filmu “Armin”, na poznatom festivalu Zerkalo. Emir Hadžihafizbegović je nagrađen i srpskom nagradom “Zoran Radmilović” za ulogu u predstavi “Žaba”. <ref name=":0" /> == Također pogledajte == * [[Spisak bosanskohercegovačkih glumaca]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == *[https://www.imdb.com/name/nm0352967/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm]Emir Hadžihafizbegović mini biography iMDB {{Zlatna arena - najbolji glumac}} {{Zlatna arena - sporedni glumac}} {{DEFAULTSORT:Hadžihafizbegović, Emir}} [[Kategorija:Rođeni 1961.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Tuzla]] [[Kategorija:Jugoslavenski glumci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački glumci]] [[Kategorija:Dobitnici Šestoaprilske nagrade]] 78qhhq45s2zcfsds4u09jxxkdvwv7um 3901511 3901510 2026-07-01T18:37:55Z نوفاك اتشمان 16322 Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/~2026-37759-94|~2026-37759-94]] ([[User talk:~2026-37759-94|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:Astrameri|Astrameri]] 3901195 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Emir Hadžihafizbegović | slika = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1961|08|20}} | mjesto_rođenja = [[Tuzla]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | prebivalište = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | alma_mater = [[Akademija scenskih umjetnosti u Sarajevu]] | zanimanje = [[Glumac]] | godine_aktivnosti = 1985– | pseudonim = | supružnik = Aida Hadžihafizbegović | djeca = 2 | veb-sajt = | nagrade = *[[71. Venecijanski filmski festival|Specijalna nagrada Orizzonti za najboljeg glumca]] (2014) *[[Zlatna arena za najbolju glavnu mušku ulogu]] (2007, 2015) }} '''Emir Hadžihafizbegović''' (rođen 20. augusta 1961. u [[Tuzla|Tuzli]]) [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] je [[Glumci|glumac]]. Diplomirao je na [[Akademija scenskih umjetnosti u Sarajevu|Akademiji scenskih umjetnosti u Sarajevu]] 1986. Bio je ministar kulture i sporta [[Kanton Sarajevo|Kantona Sarajevo]] u mandatu Vlade Kantona Sarajevo od 2007. do 2011. Ostvario je više od 50 uloga u pozorištu i na TV-u. Njegove najpoznatije uloge su u filmovima koji su dobili i međunarodne nagrade: "[[Otac na službenom putu]]" reditelja [[Emir Kusturica|Emira Kusturice]] ([[Zlatna Palma]] u [[Cannes]]u), "[[Remake (film)|Remake]]" reditelja [[Dino Mustafić|Dine Mustafića]] (Nagrada u [[Berlinale|Berlinu]]), "[[Gori vatra]]" reditelja [[Pjer Žalica|Pjera Žalice]] (Srebreni leopard u Locarnu), "[[Ljeto u zlatnoj dolini]]" reditelja [[Srđan Vuletić|Srđana Vuletića]] (Tigar u Rotterdamu), "[[Grbavica (film)|Grbavica]]" rediteljke [[Jasmila Žbanić|Jasmile Žbanić]] (Zlatni medvjed u Berlinu). Također, glumio je i u kultnoj "Audiciji", te u brojnim TV-serijama.<ref name="Emir">{{Cite web |url=http://www.slobodnaevropa.org/content/interview/2303769.html |title=Emir Hadžihafizbegović |work=slobodnaevropa.org |access-date= 9. 3. 2016}}</ref> == Privatni život == Ratne godine proveo je u [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armiji Republike Bosne i Hercegovine]] (ARBiH) i [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskom vijeću odbrane]] (HVO).{{izvor}} Živi u Sarajevu i Tuzli, u braku je i ima dvoje djece. == Rane godine == Rođen je 1961.godine u Tuzli gdje je i odrastao. Odlazi u Sarajevo, na studij [[književnost]]i, re je izbačen je s Fakulteta i onda donosi odluku da postane novinar. Pošto je Akademija scenskih umjetnosti primala osam studenata. Pošto je volio književnost, znao je više od toga. Iz radoznalosti odlučuje da se prijavi i bio je od 250 prijavljenih među najboljima i tako ulazi u svijet glume. Diplomirao je 1986. u klasi tadašnjeg docenta Emira Kusturice.<ref name="Emir"/> == Citati == {{Citat|...Ja sam, ako baš hoćete, ambasador svoje zemlje već 25 godina, od kada sam zaigrao u filmu Otac na službenom putu...<ref name="Emir"/>}} == Filmografija == === Televizijske uloge === * ''[[Na rubu pameti (serija)|Na rubu pameti]]'' (2022–2023) * ''[[Konak kod Hilmije]]'' kao Hilmija Frlj (2017–danas) * ''[[Dobrodošli u Orient Express]]'' kao Hoki (2016) * ''[[Dva smo svijeta različita]]'' kao Fadil Opančić (2011) * ''[[Lud, zbunjen, normalan]]'' kao Samir (2007–2021) * ''[[Turneja]]'' kao Danilo (2011) * ''[[Naša mala klinika]]'' kao Garo Tužibabić (2011) * ''[[Luda kuća]]'' kao Jozo Orlović (2010) * ''[[Večer s Emirom]]'' kao voditelj (2009–2010) * ''[[Najveći hrvatski misteriji]]'' kao Emir Hadžihafizbegović (2009) * ''[[Odmori se, zaslužio si]]'' kao Emir (2007) * ''[[Tata i zetovi]]'' kao Kamatar (2006) * ''[[Naša mala klinika]]'' kao Merinko Grčić (2006) * ''[[Večernja škola]]: Povratak upisanih'' kao glazbeni menadžer Mersed Đinđil (2005) * ''[[Bitange i princeze]]'' kao Esad (2005) * ''[[Crna hronika]]'' kao Zaim (2004) * ''[[Viza za budućnost]]'' kao Nadir (2003–2004) * ''[[Viza za budućnost]]'' Novogodišnji special kao Nadir (2003) * ''[[Obećana zemlja]]'' kao stražar (2002) * ''[[Specijalna redakcija]]'' kao Alen Dragojević (1989–1990) * ''[[Vrijeme prošlo – vrijeme sadašnje]]'' kao Metko Memić (1986) * ''[[Audicija (predstava)|Audicija]]'' kao Bogoljub Šaulić (1985) * ''[[Veliki talenat]]'' (1984) === Filmske uloge === * ''[[Lijepa večer, lijep dan]]'' ''(2024)'' * ''[[Praznik rada (film)|Praznik rada]]'' (2022) * [[Kuda ideš, Aida?|Quo vadis, Aida?]] kao Joka (2020) * ''[[Koncentriši se, baba]]'' kao Muhamed (2020) *''[[Sin]]'' (2019) * ''[[Žaba (film)|Žaba]]'' kao Zeko * ''[[Muškarci ne plaču]]'' kao Merim (2017) * ''[[Naša svakodnevna priča]]'' kao Muhamed (2015) * ''[[Deca na sonceto]]'' kao Furda (2014) * ''[[Takva su pravila]]'' kao Ivo (2014) * ''[[Markov trg]]'' kao Enver Hadzibajrić (2014) * ''[[Dječaci iz ulice Marksa i Engelsa]]'' kao Andrija Potpara (2014) * ''[[Cefurji raus!]]'' kao Radovan (2013) * ''[[Odumiranje]]'' kao Geometar (2013) * ''[[Falsifikator]]'' kao Suljo (2013) * ''[[Krugovi]]'' kao Esad (2013) * ''[[Šangaj|Sanghaj]]'' kao Šerif Salkanović (2012) * ''[[Led (film)|Led]]'' kao policajac na polaganju (2012) * ''[[Smrt čovjeka na Balkanu]]'' kao Aca (2012) * ''[[Ljudožder vegetarijanac]]'' (2012) * ''[[Stanje šoka]]'' kao psihijatar (2011) * ''[[Neke druge priče]]'' kao otac (2010) * ''[[Kenjac]]'' kao Pero (2009) * ''[[Metastaze]]'' kao Reuf (2009) * ''[[Crnci]]'' kao Lega (2009) * ''[[Turneja]]'' kao Danilo (2008) * ''[[Vidimo se u Sarajevu]]'' kao taksist (2008) * ''[[Snijeg (film)|Snijeg]]'' kao Dedo (2008) * ''[[Teško je biti fin]]'' kao Sejo (2007) * ''[[Armin Omerović|Armin]]'' kao Ibro (2007) * ''[[Sve džaba]]'' kao Ljubo (2006) * ''[[Put lubenica]]'' kao Gojko (2006) * ''[[Karaula (film)|Karaula]]'' kao Safet Pašić (2006) * ''[[Grbavica (film)|Grbavica]]'' kao Puška (2006) * ''[[Dobro uštimani mrtvaci]]'' kao veterinar Sead (2005) * ''[[Prva plata]]'' (2005) * ''[[Lopovi prve klase]]'' kao producent (2005) * ''[[Kod amidže Idriza]]'' kao Ekrem (2004) * ''[[Ljeto u zlatnoj dolini]]'' kao Hamid (2003) * ''[[Gori vatra]]'' kao Stanko (2003) * ''[[Remake (film)|Remake]]'' kao Željko (2003) * ''[[Borac]]'' (2001) * ''[[Nepitani]]'' (1999) * ''[[Prokleta je Amerika]]'' (segment "Ružina osveta") (1992) * ''[[Hajde da se volimo 3]]'' kao konobar (1990) * ''[[Stanica običnih vozova]]'' kao Mujaga (1990) * ''[[Hajde da se volimo 2]]'' kao konobar (1989) * ''[[Čao, čao, bambina!]]'' kao Mrki (1988) * ''[[Život radnika]]'' kao Sead Sokolović (1987) * ''[[Ada (film)|Ada]]'' kao Branko (1985) * ''[[Otac na službenom putu]]'' kao mlađi ujak (1985) * ''[[Ovni in mamuti]]'' (1985) == Nagrade == * 2006. Međunarodni filmski festival u Puli, Zlatna arena - najbolja sporedna muška uloga (Karaula) * 2007. Međunarodni filmski festival u Puli, Zlatna arena - najbolja glavna muška uloga (Armin) * 2007. Međunarodni filmski festival u Durbanu - najbolji glumac - (Armin) * 2007. Wiesbaden goEast - Počasna nagrada (Armin) * 2014. Filmski festival u Veneciji - najbolji glumac u programu Orizzonti (Takva su pravila)<ref>{{Cite web |url=http://www.slobodnaevropa.org/archive/news/20140906/500/500.html?id=26570202 |title=Hadžihafizbegović odnio nagradu na Filmskom festivalu u Veneciji |work=slobodnaevropa.org |access-date= 9. 3. 2016}}</ref> * 2018. [[Šestoaprilska nagrada Grada Sarajeva]] <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.biografija.info/emir-hadzihafizbegovic/|title=Emir Hadžihafizbegović biografija {{!}} Biografija.info|website=www.biografija.info|access-date=2026-06-29}}</ref> * Nagrada “Andrej Tarkovski” za ulogu u filmu “Armin”, na poznatom festivalu Zerkalo. Emir Hadžihafizbegović je nagrađen i srpskom nagradom “Zoran Radmilović” za ulogu u predstavi “Žaba”. <ref name=":0" /> == Također pogledajte == * [[Spisak bosanskohercegovačkih glumaca]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == *[https://www.imdb.com/name/nm0352967/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm]Emir Hadžihafizbegović mini biography iMDB {{Zlatna arena - najbolji glumac}} {{Zlatna arena - sporedni glumac}} {{DEFAULTSORT:Hadžihafizbegović, Emir}} [[Kategorija:Rođeni 1961.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Tuzla]] [[Kategorija:Jugoslavenski glumci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački glumci]] [[Kategorija:Dobitnici Šestoaprilske nagrade]] ji98gw0sa3401irpj2y9tlem14y0f2t 0 4645 3901482 3845665 2026-07-01T13:41:12Z KWiki 9400 /* Juli */ 3901482 wikitext text/x-wiki {{godina}} [[Datoteka:1990_Events_Collage.png|desno|mini|300x300piksel| Odozgo lijevo, u smjeru kazaljke na satu: [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 1990.]] se održava u [[Italija|Italiji]] i osvaja ga [[Zapadna Njemačka]]; pokrenut [[Projekt ljudskog genoma|projekt Ljudski genom]]; ''[[Voyager 1]]'' snima poznatu sliku ''[[Pale Blue Dot|Blijedoplave tačke]]'' koja govori o krhkosti [[Čovjek|čovječanstva]] na [[Zemlja (planeta)|Zemlji]], [[Astrofizika|astrofizičar]] [[Carl Sagan]] kaže: " ''To je ovdje. To je dom. To smo mi.''"; [[Reunifikacija Njemačke|ponovno ujedinjenje]] [[Zapadna Njemačka|Zapadne Njemačke]] i [[Njemačka demokratska republika|Istočne Njemačke]]; [[policija]] čuva stražu tokom [[Neredi zbog poreza na glasanje|nereda zbog biračkog poreza]] u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] ; [[Irak]] pod [[Sadam Husein|Sadamom Huseinom]] [[Invazija Iraka na Kuvajt|napada]] [[Kuvajt]], započinjući [[Zalivski rat]]; [[Potres Manjil-Rudbar 1990|zemljotres]] ubio između 35.000-50.000 ljudi u sjevernom [[Iran]]u; [[svemirski teleskop Hubble]] lansiran je iz [[Space Shuttle Discovery|svemirskog šatla ''Discovery'']].]] {{Godina u drugim kalendarima}} '''1990.''' ([[Rimski brojevi|MCMXC]]) je uobičajena godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom kalendaru, 1990. godina nove ere i ''Anno Domini'' (AD), 990. godina 2. milenija, 90. godina 20. stoljeća i prva godine decenije 1990-ih. Važni događaji 1990. uključuju [[Reunifikacija Njemačke|ponovno ujedinjenje Njemačke]] i [[ujedinjenje Jemena]],<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/652831/Yemen/273073/Unification-of-Yemen|title=Yemen|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|date=20. 11. 2023|access-date=2. 6. 2022|archive-date=3. 5. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503173424/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/652831/Yemen/273073/Unification-of-Yemen|url-status=live}}</ref> formalni početak [[Projekt ljudskog genoma|projekta Ljudski genom]] (završen 2003.), lansiranje [[Svemirski teleskop Hubble|svemirskog teleskopa Hubble]], odvajanje [[Namibija|Namibije]] od Južne Afrike i [[Baltičke države]] proglašavaju nezavisnost od [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] usred [[Perestrojka|Perestrojke]]. [[Savez komunista Jugoslavije|Komunistički režim]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|u Jugoslaviji]] ruši se usred rastućih unutrašnjih tenzija, a višestranački izbori održani u njenim republikama dovode do toga da se [[Separatizam|separatističke]] vlade biraju u većini republika što označava početak [[Raspad Jugoslavije|raspada Jugoslavije]]. Također ove godine počela je kriza koja je dovela do [[Zalivski rat|Zaljevskog rata]] 1991. nakon invazije na [[Ba'asistički Irak|Irak]] i uglavnom međunarodno nepriznate aneksije [[Kuvajt]]a. To je dovelo do toga da je [[Zalivski rat|Operacija Pustinjski štit]] pokrenuta sa međunarodnom koalicijom vojnih snaga koja je sastavljena na kuvajtsko-saudijskoj granici sa zahtjevima da se Irak mirno povuče iz Kuvajta. Također ove godine, [[Nelson Mandela]] je pušten iz zatvora, a [[Margaret Thatcher]] je dala ostavku na mjesto [[Premijer Ujedinjenog Kraljevstva|premijera Ujedinjenog Kraljevstva]] nakon više od 11 godina. 1990. je bila važna godina u ranoj historiji [[internet]]a. Krajem 1990. [[Tim Berners-Lee]] je napravio prvi [[Veb-server|web server]] i osnovu za [[World Wide Web]]. Testne operacije su počele oko 20. decembra i objavljeno je izvan [[CERN|CERN-]] a sljedeće godine.<ref>{{Cite web|url=http://www.w3.org/History/19921103-hypertext/hypertext/WWW/History.html|title=WWW Project History|website=w3.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923082922/http://www.w3.org/History/19921103-hypertext/hypertext/WWW/History.html|archive-date=23. 9. 2013|url-status=live|access-date=23. 4. 2013}}</ref> 1990. je također službeno ukinut [[ARPANET]], preteča internetskog sistema i uvođenje prvog [[Internetski pretraživač|web pretraživača]] sadržaja, [[Archie (tražilica)|Archie]], 10. septembra<ref>{{Cite web|url=http://people.lis.illinois.edu/~chip/projects/timeline/1990archie.htm|title=The first search engine, Archive|website=illinois.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117053127/http://people.lis.illinois.edu/~chip/projects/timeline/1990archie.htm|archive-date=17. 1. 2012|url-status=dead}}</ref> 14. septembra 1990. zabilježen je prvi slučaj uspješne somatske [[Genska terapija|genske terapije]] na pacijentu.<ref>{{Cite web|url=http://www.citizenlink.com/2010/06/09/gene-therapy-a-brief-history/|title=Gene Therapy – A Brief History|website=CitizenLink|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002171222/http://www.citizenlink.com/2010/06/09/gene-therapy-a-brief-history/|archive-date=2. 10. 2015|url-status=dead}}</ref> Zbog [[Recesija ranih 1990-ih|recesije ranih 1990-ih]] koja je počela te godine i neizvjesnosti zbog kolapsa [[Socijalizam|socijalističkih]] vlada u [[Istočna Evropa|istočnoj Evropi]], stope nataliteta u mnogim zemljama prestale su da rastu ili da naglo opadaju 1990. godine. U većini zapadnih zemalja [[Millennials|Echo Boom]] je dostigao vrhunac 1990. godine; [[Ukupna stopa fertiliteta|stopa fertiliteta]] je nakon toga opala.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/databriefs/db136.pdf|title=NCHS Data Brief ■ No. 136 ■ December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706221902/https://www.cdc.gov/nchs/data/databriefs/db136.pdf|archive-date=6. 7. 2017|url-status=live|access-date=8. 9. 2017}}</ref> == Događaji == === Januar=== * [[22. januar]] – [[Savez komunista Jugoslavije]] prestao da postoji, nakon odlaska slovenske delegacije sa 14. vanrednog kongresa. === Februar === * [[20. februar]] – Počelo 25. [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|svjetsko prvenstvo]] u [[biatlon]]u u muškoj i 7. [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|prvenstvo]] u ženskoj konkurenciji, u [[SSSR|sovjetskom]] gradu [[Minsk]]u; === Mart === * [[11. mart]] – [[Litvanija]] proglašava nezavisnost od [[SSSR]]-a. === April === * [[8. april]] – Održani prvi višepartijski izbori u SFRJ biranjem članova [[Skupštinski izbori u SR Sloveniji 1990.|Skupštine SR Slovenije]]; * [[22. april]] – Na prvim višestranačkim izborima u Sloveniji i Hrvatskoj, pobijedile antikomunističke snage. === Maj === * [[13. maj]] – Na fudbalskoj utakmici u [[Zagreb]]u, između beogradske [[FK Crvena zvezda|Crvene zvezde]] i zagrebačkog [[Dinamo|Dinama]] došlo do velikog sukoba navijača dva kluba. * [[15. maj]] – Borisav Jović (Srbija) izabran za predsjednika Predsjedništva SFRJ. * [[22. maj]] – Ujedinjenje [[Arapska Republika Jemen|Sjevernog]] i [[Demokratska Narodna Republika Jemen|Južnog]] [[Jemen]]a. * [[30. maj]] – [[Franjo Tuđman]] izabran za predsjednika Predsjedništva SR Hrvatske. === Juni === === Juli === * [[16. juli]] – [[Slobodan Milošević]] osniva [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističku partiju Srbije]]. === August === * [[17. august]] – Srbi iz Hrvatske organizovali blokadu puteva po Kordunu, Lici, i Baniji nezadovoljni hrvatskom vlašću. * [[19. august]] – [[Jugoslavija]] postala prvak svijeta u košarci, pobijedivši u finalu [[SSSR]]. === Septembar === * [[28. septembar]] – Srbija dobila novi Ustav, koji je ukinuo dotadašnja široka ovlaštenja i prava njene dvije pokrajine – [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Kosovo|Kosova]]. === Oktobar === * [[3. oktobar]] – [[Reunifikacija Njemačke|Dan ujedinjenja Njemačke]] * [[23. oktobar]] – Prvo emitovanje dnevnika [[YUTEL]] === Novembar === * [[16. novembar]] – Premijera filma [[Rocky V]], zasad posljednjeg nastavka iz serijala Rocky filmova, s neizbježnim [[Sylvester Stallone|Sylvesterom Stalloneom]] u naslovnoj ulozi. * [[18. novembar]] – Održani prvi [[Opći izbori u SR Bosni i Hercegovini 1990.|Opći izbori u SR Bosni i Hercegovini]]; * [[19. novembar]] – Pop sastavu [[Milli Vanilli]] oduzet je [[Grammy]] jer uopće nisu koristili vlastite vokale na albumu “[[Girl You Know It’s True]]”. * [[22. novembar]] – Prva žena-premijer u historiji Velike Britanije [[Margaret Thatcher]] podnijela ostavku nakon više od 11 godina na mjestu premijera. * [[26. novembar]] – Vijeće Sigurnosti [[UN]] odobrilo mirovni plan za [[kambodža|Kambodžu]]. * [[27. novembar]] – Ministar finansija [[John Major]] izabran je za premijera i šefa Konzervativne stranke Velike Britanije, nakon ostavke [[Margaret Thatcher]]. * [[29. novembar]] – Vijeće Sigurnosti [[UN]] usvojilo rezoluciju o upotrebi svih mjera radi izbacivanja [[Irak]]a iz [[Kuvajt]]a ukoliko se iračke trupe ne povuku do 15. januara 1991. === Decembar === * [[2. decembar]] – Poslije ujedinjenja [[Njemačka|Njemačke]], koalicija desnog centra kancelara [[Helmut Kohl|Helmuta Kohla]] odnijela je ubjedljivu pobjedu na prvim svenjemačkim izborima od [[1932]]. * [[9. decembar]] – Na prvim višestranačkim izborima u Srbiji, Slobodan Milošević ubjedljivom većinom izabran za predsjednika Srbije a njegova stranka osvojila 194 zastupnička mjesta u republičkom parlamentu. * [[9. decembar]] – Održani prvi višestranački [[Izbori za poslanike u Narodnu Skupštinu Socijalističke Republike Crne Gore|izbori za poslanike u Narodnu Skupštinu]] [[Socijalistička republika Crna Gora|Socijalističke Republike Crne Gore]]; == 1990. u temama == {{Proširiti sekciju}} == Rođeni == === Nepoznat datum === * [[Martina Stjepanović]], hrvatska glumica === Januar=== * [[7. januar]] – [[Gregor Schlierenzauer]], [[Austrija|austrijski]] [[skijaš-skakač]] * [[12. januar]] ** [[Nihad Đedović]], [[BiH|bosanskohercegovački]] [[košarka]]š ** [[Sergej Karjakin]], [[Ukrajina|ukrajinsko]]-[[Rusija|ruski]] [[šah]]ist * [[17. januar]] – [[Marko Rudić]], [[BiH|bosanskohercegovački]] [[Alpsko skijanje|alpski skijaš]] === Februar === * [[5. februar]] – [[Dmitrij Andrejkin]], ruski šahist * [[8. februar]] – [[Klay Thompson]], američki košarkaš === Mart === * [[4. mart]] – [[Draymond Green|Tomislav Brkić]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] košarkaš * [[9. mart]] – [[Tomislav Brkić]], [[BiH|bosanskohercegovački]] [[tenis]]er * [[22. mart]] – [[Alexei Almoukov]], [[Australija|australijski]] olimpijski [[biatlon]]ac ruskog porijekla * [[28. mart]] – [[Mona Brorsson]], [[švedska]] [[biatlon]]ka === April === * [[1. april]] – [[Recep Efe]], turski [[biatlon]]ac * [[2. april]] – [[Rina Mitsuhashi]], [[japan]]ska [[biatlon]]ka * 2. april – [[Miralem Pjanić]], [[BiH|bosanskohercegovački]] nogometaš * [[15. april]] – [[Emma Watson]], [[UK|britanska]] [[glumica]] === Maj === * [[10. maj]] – [[Ivana Španović]], [[srbija]]nska [[skok u dalj|skakačica u dalj]] * [[12. maj]] –[[Panagiota Tsakiri]], [[grčka]] [[biatlon]]ka i [[Nordijsko skijanje|nordijska skijašica-trkačica]]. * [[21. maj]] ** [[Tiril Eckhoff]], [[norveška]] [[biatlon]]ka ** [[Yuki Nakajima]], [[japan]]ska [[biatlon]]ka * [[25. maj]] – [[Sari Maeda]], [[japan]]ska [[biatlon]]ka === Juni === * [[21. juni]] – [[Sandra Perković]], [[hrvatska]] [[bacanje diska|bacačica diska]] === Juli === * [[11. juli]] – [[Caroline Wozniacki]], [[danska]] [[tenis]]erka [[Poljaci|poljskog]] porijekla * [[20. juli]] – [[Jitka Landová]], [[češka]] [[biatlon]]ka * [[29. juli]] – [[Miroslav Stevanović]], bosanskohercegovački nogometaš === August === * [[12. august]] – [[Mario Balotelli]], [[italija]]nski [[nogomet]]aš * [[15. august]] – [[Jennifer Lawrence]], američka glumica i producentica * [[19. august]] – [[Kristel Viigipuu]], estonska [[biatlon]]ka. * [[26. august]] − [[Ana Kistanova]], [[kazahstan]]ska [[biatlon]]ka === Septembar === * [[14. septembar]] – [[Juwon Oshaniwa]], [[Nigerija|nigerijski]] nogometaš * [[19. septembar]] – [[Julija Džima]], [[Ukrajina|ukrajinska]] [[biatlon]]ka, === Oktobar === * [[24. oktobar]] – [[Federica Sanfilippo]], [[italija]]nska [[biatlon]]ka * [[26. oktobar]] ** [[Tatjana Akimova]], [[rusija|ruska]] [[biatlon]]ka. ** [[Jekaterina Avakumova]], [[Rusija|ruska]] i [[Južna Koreja|južnokorejska]] [[biatlon]]ka ** [[Ilka Štuhec]], [[Slovenija|slovenska]] [[alpska skijašica]] === Novembar === * [[23. novembar]] – [[Mirza Selimović]], bosanskohercegovački pjevač * [[30. novembar]] – [[Magnus Carlsen]], [[Norveška|norveški]] šahovski [[velemajstor]] === Decembar === * [[7. decembar]] – [[Aleksandar Menjkov]], [[Rusija|ruski]] [[skok u dalj|skakač u dalj]] == Umrli == === Januar=== * [[20. januar]] – [[Barbara Stanwyck]], američka glumica * [[26. januar]] – [[Ava Gardner]], američka filmska glumica´ === Februar === * [[3. februar]] ** [[Đuro Basler]], jugoslavenski i bosanskohercegovački historičar, arheolog i konzervator ** [[Pa Tepaeru Terito Ariki]], jedna od dvije nositeljice titule ''[[ariki]]'' plemena [[Tākitimu]] na [[Cookova Ostrva|Cookovim Ostrvima]] * [[6. februar]] ** [[Zari Elmassian]], američka pjevačica ** [[Vlado Milošević]], bosanskohercegovački kompozitor === Mart === === April === * [[16. april]] – [[Greta Garbo]], švedska glumica === Maj === * [[16. maj]] – [[Alija Sirotanović]] rudar iz Breze, koji je oborio rekord === Juni === === Juli === * [[15. juli]] – [[Zaim Topčić]], jugoslavenski i bosanskohercegovački književnik * [[29. juli]] – [[Sergej Paradžanov]], [[Armenija|armenski]] filmski [[režiser]] i [[scenarist]]. === August === === Septembar === * [[22. septembar]] - [[Ivan Demeter]], bosanskohercegovački kompozitor i dirigent * [[26. septembar]] – [[Alberto Moravia]], italijanski književnik === Oktobar === === Novembar === * [[7. novembar]] – [[Lawrence Durrell]], britanski književnik´ * [[30. novembar]] – [[Vladimir Dedijer]], jugoslavenski partizan, političar, aktivista za ljudska prava i historičar === Decembar === * [[14. decembar]] – [[Friedrich Dürrenmatt]], švicarski pisac == [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] == * [[Nobelova nagrada za fiziku|Fizika]] ** [[Jerome I. Friedman]], [[SAD]] ** [[Henry W. Kendall]], SAD ** [[Richard E. Taylor]], [[Kanada]] * [[Nobelova nagrada za hemiju|Hemija]] ** [[Elias James Corey]], SAD * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|Fiziologija ili medicina]] ** [[Josef E. Murray]], SAD ** [[E. Donnall Thomas]], SAD * [[Nobelova nagrada za književnost|Književnost]] ** [[Octavio Paz]], [[Meksiko]] * [[Nobelova nagrada za mir|Mir]] ** [[Mihail Gorbačov]], [[SSSR]] * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|Ekonomija]] ** [[Harry M. Markowitz]], SAD ** [[Merton H. Miller]], SAD ** [[William F. Sharpe]], SAD == Vanjski linkovi == == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} * {{Commonscat-inline|1990|1990.}} prj5en0ao20ryefgpgyhvjtkhe8p321 0 4894 3901481 3842963 2026-07-01T13:40:36Z KWiki 9400 3901481 wikitext text/x-wiki {{JuliKalendar}} '''29. juli / srpanj (29. 7)''' jest 210. dan godine po [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]] (211. u [[prestupna godina|prestupnoj godini]]). Do kraja godine još je 155 dana. == Događaji == * [[1823]] – Potpisan prvi od dva [[Erzurumski sporazumi|Erzurumska sporazuma]], kojim su riješeni granični sporovi između [[Osmansko Carstvo|Osmanskog]] i [[Kadžarsko Carstvo|Kadžarskog Carstva]]. * [[1878]] – Počela austrougarska okupacija Bosne i Hercegovine i s tim ustanak dominantne muslimanske srednje klase, djelomično isto od pravoslavnog stanovništva. Ovaj rat trajao je do 20. oktobra i okončan je pobjedom Austro-Ugarske. * [[1913]] – Potpisana [[Anglo-osmanska konvencija (1913)|Anglo-osmanska konvencija]], koja je postala osnova za formalnu nezavisnost i granice modernog [[Kuvajt]]a. == Rođeni == === 19. vijek === * [[1883]] – [[Benito Mussolini]], [[italija]]nski političar, bivši [[premijer Italije]] i [[Fašizam|fašistički]] [[diktator]] === 20. vijek === * [[1905.]] ** [[Clara Bow]], američka glumica ** [[Dag Hammarskjöld]], švedski političar i drugi generalni sekretar Ujedinjenih nacija * [[1925]] – [[Mikis Theodorakis]], grčki kompozitor * [[1927]] – [[Harry Mulisch]], nizozemski književnik * [[1929]] – [[Jean Baudrillard]], francuski filozof * [[1937]] – [[Jon Istad]], [[Norveška|norveški]] [[biatlon]]ac * [[1945]] – [[Mircea Lucescu]], rumunski nogometaš i trener * [[1950]] – [[Wang Yumjie]], [[Kina|kineski]] olimpijski [[biatlon]]ac * [[1953]] – [[Teresa Orlowski]], poljska porno glumica i producentica * [[1958]] – [[Srebrenka Golić]], bosanskohercegovačka političarka * [[1981]] – [[Fernando Alonso]], španski vozač Formule 1 * [[1982]] – [[Allison Mack]], njemačko-američka glumica * [[1990]] – [[Miroslav Stevanović]], bosanskohercegovački nogometaš * [[1997]] – [[Kamila Cichoń]], [[poljska]] [[biatlon]]ka == Umrli == === 12. vijek === * [[1108]] – [[Filip I, kralj Francuske|Filip I Francuski]], francuski kralj === 19. vijek === * [[1856]] – [[Robert Schumann]], njemački kompozitor * [[1890]] – [[Vincent van Gogh]], nizozemski slikar === 20. vijek === * [[1974]] – [[Erich Kästner]], njemački književnik * [[1983]] – [[Luis Buñuel]], španski filmski režiser * [[1990]] – [[Sergej Paradžanov]], [[Armenija|armenski]] filmski [[režiser]] i [[scenarist]] * [[1999]] – [[Anatolij Solovjanjenko]], sovjetski i ukrajinski tenor === 21. vijek === * [[2014]] – [[Anatolij Dimarov]], ukrajinski književnik * [[2018]] – [[Oliver Dragojević]], hrvatski muzičar == Praznici == {{Proširiti sekciju}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|29 July}} * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/29/ Na današnji dan (29. juli), ''BBC.co.uk''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405114543/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/29/ |date=5. 4. 2023}} {{en simbol}} * [http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/july-29/ Na današnji dan (29. juli), ''nytimes.com''] {{en simbol}} {{Mjeseci}} [[Kategorija:Dani u godini|juli029]] pud4gamjyswu02efzx5e926963fmmdh 0 5790 3901527 3901280 2026-07-01T21:12:40Z Bakir123 110053 3901527 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa |ime = Paddy Ashdown |slika = Paddy Ashdown (2005) (cropped).jpg |redoslijed = 4. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]] |vrijeme_na_vlasti = 27. maj 2002 – 31. januar 2006. |prethodnik = [[Wolfgang Petritsch]] |nasljednik = [[Christian Schwarz-Schilling]] |redoslijed2 = MP za Yeovil |vrijeme_na_vlasti2 = 9. juni 1983 – 14. maj 2001. |prethodnik2 = John Peyton |nasljednik2 = David Laws |datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1941|02|27}}<br />[[New Delhi]], [[Indija]] |datum_smrti = 22. decembar 2018 |puno_ime = Jeremy John Durham Ashdown |nacionalnost = [[Britanci|Britanac]] |politička_stranka = Liberalna stranka<br/>[[Liberalni demokrati (Ujedinjeno Kraljevstvo)|Liberalni demokrati]] |supruga = Jane Courtenay |djeca = 2 |obrazovanje = Bedford School |vjera = [[Protestantizam|Protestantsko krščanstvo]] |potpis = |web_stranica = {{url|https://www.parliament.uk/biographies/lords/lord-ashdown-of-norton-sub-hamdon/258|www.parliament.uk}} }} '''Jeremy John Durham Ashdown''' (fon. ''Džeremi Džon Duram Ešdaun'', [[27. februar]] [[1941]] – 22. decembar 2018), poznatiji kao '''Paddy Ashdown''' (''Pedi Ešdaun''), bio je [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanski]] političar i vođa [[Liberalni demokrati (UK)|liberalnih demokrata]] od [[1988]]. do [[1999]]. Ashdown je pripadao britanskom plemstvu kao baron Ashdown od Norton-sub-Hamdona ('''Baron Ashdown of Norton-sub-Hamdon''). Ova titula nije nasljedna. Bio je član [[Tajni savjet Ujedinjenog Kraljevstva|Najčasnijeg tajnog savjeta njenog veličanstva]] i [[red Britanskog carstva|vitez Britanskog carstva]]. Ashdown je bio najstariji od sedmoro djece, rođen u [[New Delhi]]ju u [[Indija|Indiji]] gdje je njegov otac bio kapetan u indijskoj vojsci. Odrastao je uglavnom u [[Sjeverna Irska|Sjevernoj Irskoj]] i učio je u [[Bedford škola|Bedford školi]] u [[Engleska|Engleskoj]]. Od [[1959]]. do [[1972]]. godine bio je mornar u [[Ratna mornarica Ujedinjenog Kraljevstva|Kraljevskoj mornarici]] i oficir u komandosima i specijalnoj brodskoj službi. Nakon što je napustio mornaricu, radio je na industriji i bio je mladi radnik dok nije bio izabran kao član parlamenta iz [[Jeol]]a za [[Liberalna stranke (UK)|liberalnu stranku]]. Neki su optužili da je radio za [[MI6]] dok je bio diplomat u [[Ženeva|Ženevi]] 1970-ih godina. U [[Dom naroda Ujedinjenog Kraljevstva|Domu naroda Ujedinjenog Kraljevstva]] bio je predstavnik SDP-liberalnog saveza za trgovinu i industriju, a kasnije i za obrazovanje. Nakon udruživanja koje je stvorio liberalne demokrate, on je postao vođa stranke. Vodio je liberalne demokrate u dva izbora, [[1992]]. i [[1997]]. godine. Kao vođa bio je značajan predlagač za saradnju liberalnih demokrata i "Nove" [[Labour stranka|Labour stranke]] i imao je redovne tajne sastanke sa [[Tony Blair|Tonyem Blairom]] u kojima su planirali koalicijsku vladu. Nakon pobjede laburistâ 1997. godine, uspostavljena je "[[Jenkins komisija]]", sa liberalnim demokratskim predsjednikom [[Roj Dženkins]]om, da bi se razmotrilo izborno preustrojstvo, što je bio Ashdownov glavni zahtjev. Plan da liberalni demokrati čine što značajniji dio vlade je bio nastavljen, ali je bio neuspješan zbog opozicije starijih labourističkih ministara. Ashdown je napustio vodstvo 1999. godine i nasljedio ga je [[Charles Kennedy]]. Postao je vitez 2000. godine i doživotni član [[Dom lordova Ujedinjenog Kraljevstva|Doma lordova Ujedinjenog Kraljevstva]] nakon što je napustio Dom naroda 2001. godine. Nakon što je napustio britansku politiku, Ashdown, koji je uvijek podržavao međunarodnu intervenciju u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], postao je [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|visoki predstavnik]] Međunarodne Zajednice u Bosni i Hercegovini 27. maja 2002. Ashdown je bio oženjen, imao je dvoje djece i dvoje unučadi. Govorio je [[mandarin kineski jezik|mandarinski kineski]] i druge jezike. ==Smrt== Paddy Ashdown je preminuo od posljedica [[Rak (bolest)|raka]] bešike 22. decembra 2018. godine. Imao je 77. godina, te je iza sebe ostavio dvoje djece i suprugu, Jane Courtenay.<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/preminuo-paddy-ashdown-bivsi-visoki-predstavnik-u-bih/181222089|title=Preminuo Paddy Ashdown, bivši visoki predstavnik u BiH|website=Klix.ba|language=bs-BA|access-date=23. 12. 2018}}</ref> ==Izjave== U intervjuu datom britanskom [[Guardian]]u 2. novembra 2005. godine, Ashdown je, između ostalog, izjavio sljedeće: '''O krivici''' - ''Bosna mi je pod kožom. Imao sam taj osjećaj krivice i ljutnje, koja je postajala sve dublja zadnjih godina.'' '''O pomirenju''' - ''Mislim da Bosna nije spremna za pomirenje, ali je spremna za istinu.'' '''O pravdi''' - ''U ovoj zemlji sve se radi o historiji, i ako pogotovo [[Srbi]], iako su strašne stvari počinili i [[Bosanci]] i [[Hrvati]], ne shvate tu historiju, nećemo moći graditi stabilnu zemlju. Glavni teret krivice leži na srpskim leđima i oni to moraju priznati, kao što su i Nijemci.'' '''O popularnosti''' - ''Možda i nisam dao dovoljno pažnje onima s kojim dijelim prirodni afinitet kao liberal, i oni se osjećaju iznevjerenim. Ali nije moj posao da budem popularan - mene tjeraju ciljevi i moj posao je napraviti rezultate.'' '''O svojoj vladavini u Bosni''' - ''Bilo je iritirajuće, frustrirajuće, depresivno, divno i ogromna privilegija. Ništa se ne može porediti s tim u mome dugom životu. Ne mogu ni zamisliti kakav bi mi život bio bez toga.'' ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Commonscat|Paddy Ashdown}} *[http://www.guardian.co.uk/yugo/article/0,2763,1606489,00.html Farewell, Sarajevo] {{Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rođeni 1941.|Ashdown,Paddy]] [[Kategorija:Umrli 2018.|Ashdown,Paddy]] [[Kategorija:Britanski političari|Ashdown,Paddy]] [[Kategorija:Visoki predstavnici za Bosnu i Hercegovinu|Ashdown,Paddy]] nm12zgduz3cytzwn33oc4sbm1lxb8jw 0 6984 3901479 3901105 2026-07-01T13:34:37Z KWiki 9400 Već je linkovano. 3901479 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nogometaš | imenogometaša = Sergej Barbarez | slika = Sergej Barbarez 04 (cropped).jpg | opis_slike = Barbarez 2024. | punoime = | nadimak = ''Barba'' | datumrođenja = {{datum rođenja i godine|1971|9|17}} | rodnigrad = [[Mostar]] | rodnadržava = [[SR Bosna i Hercegovina]], [[SFR Jugoslavija]] | visina = 188&nbsp;cm | trenutniklub = [[Nogometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|Bosna i Hercegovina]] (selektor) | pozicija = [[Napadač]] | omladinskegodine = 1984–1991. | omladinskipogoni = [[FK Velež Mostar|Velež Mostar]] | godine1 = 1989–1991. | klubovi1 = [[FK Velež Mostar|Velež Mostar]] | nastupi(golovi)1 = | godine2 = 1991–1993. | klubovi2 = [[Hannover 96]] | nastupi(golovi)2 = 18 (2) | godine3 = 1993–1996. | klubovi3 = [[1. FC Union Berlin|Union Berlin]] | nastupi(golovi)3 = 88 (46) | godine4 = 1996–1998. | klubovi4 = [[FC Hansa Rostock|Hansa Rostock]] | nastupi(golovi)4 = 59 (13) | godine5 = 1998–2000. | klubovi5 = [[Borussia Dortmund|Dortmund]] | nastupi(golovi)5 = 36 (6) | godine6 = 2000–2006. | klubovi6 = [[Hamburger SV]] | nastupi(golovi)6 = 174 (65) | godine7 = 2006–2008. | klubovi7 = [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] | nastupi(golovi)7 = 61 (11) | reprezentacija = | nacionalnegodine = 1998–2006. | nacionalneekipe = [[Nogometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|Bosna i Hercegovina]] | nacionalninastupi(golovi) = 47 (17)<ref name="Sergej Barbarez, nfsbih.ba">[http://www.nfsbih.ba/bih/igrac_frame.php?id=19 ''Sergej Barbarez, nfsbih.ba'']; pristupljeno: 1. juli 2014.</ref> | trenergodine = 2024– | trenerklubovi = [[Nogometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|Bosna i Hercegovina]] }} '''Sergej Barbarez''' (rođen 17. septembra 1971) [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] je [[nogomet]]ni trener i bivši nogometaš koji je igrao na poziciji [[napadač]]a. Trenutni je selektor [[Nogometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|nogometne reprezentacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{cite web |title=Sergej Barbarez novi selektor reprezentacije Bosne i Hercegovine |url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-novi-selektor-reprezentacije-bosne-i-hercegovine/ |publisher=[[Nogometni savez Bosne i Hercegovine]] |access-date=19. april 2024 |date=19. april 2024}}</ref> Igrao je za nekoliko klubova njemačke [[Bundesliga|Bundeslige]] i za nogometnu reprezentaciju Bosne i Hercegovine. Barbarez se smatra jednim od najboljih igrača svih vremena [[Hamburger SV]] gdje je postigao 65 golova u 174 utakmice Bundeslige. Najčešće je igrao kao [[Napadač|drugi napadač]], a ponekad je igrao i na pozicijama [[Vezni igrač|ofanzivnog veznog]] ili [[Vezni igrač|krilnog]] igrača. Na kraju sezone [[Bundesliga 2000/2001.|2000/01]], dok je igrao za Hamburger SV, bio je [[Spisak najboljih strijelaca Bundeslige|najbolji strijelac Bundeslige]] s 22 postignuta gola zajedno s [[Ebbe Sand]]om koji je igrao u [[FC Schalke 04|Schalke 04]]. ==Klupska karijera== Karijeru je počeo 1984. godine u omladinskom pogonu [[FK Velež Mostar|FK Velež]] iz [[Mostar]]a. Sa 19 godina potpisao je prvi profesionalni ugovor s ''Veležom''. Nakon povratka iz [[Jugoslavenska narodna armija|JNA]] 1991, odlazi u posjetu rodbini u [[Njemačka|Njemačku]], te odlazi na trening [[Hannover 96|Hannovera]]. U [[Hannover]]u je impresionirao tadašnjeg trenera, te zbog teške političke situacije u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]] odlučuje tu i ostati, te potpisuje ugovor 1991. U Hannoveru ostaje sve do 1993, kada prelazi u [[1. FC Union Berlin|Union Berlin]], za koji je u 88 utakmica postigao 46 golova. Nakon odličnih igara u Union Berlinu, 1996. prelazi u [[Hansa Rostock|Hansu Rostock]], gdje provodi 2 sezone, te 1998. za 1.100.000 € prelazi u [[Borussia Dortmund|Borussiu Dortmund]]. Međutim, nakon dolaska [[Michael Skibbe|Michaela Skibbea]] na trenersku klupu Dortmunda, Barbarez pada u drugi plan. Zbog toga 2000. odlazi u [[Hamburger SV]] za 1.800.000 €. U HSV-u postaje standardan igrač te u sezoni 2000/2001. postaje najbolji strijelac [[Bundesliga|Bundeslige]]. Tu ostaje 6 godina i stječe velike simpatije kod domaće publike. U periodu od 2000. do 2006. za [[Hamburger SV|HSV]] je odigrao 174 ligaške utakmice, te postigao 65 golova. U ljeto 2006. godine prelazi u [[Bayer 04 Leverkusen]], gdje ostaje sve do 2008. godine, odnosno do kraja igračke karijere. U 330 [[bundesliga]]ških utakmica postigao je 95 golova, dobio 85 žutih, te 4 crvena kartona. ==Reprezentacija== Za [[Nogometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|bosanskohercegovačku reprezentaciju]] debitirao je 14. maja 1998. na prijateljskoj utakmici protiv reprezentacije [[Nogometna reprezentacija Argentine|Argentine]] u [[La Plata|La Plati]]. Dugo vremena bio je kapiten reprezentacije, ali zbog raznih afera koje su se dešavale u [[Nogometni savez Bosne i Hercegovine|N/FS BIH]] napustio je reprezentaciju 2006. Posljednju utakmicu za reprezentaciju odigrao je 7. oktobra 2006. u kvalifikacijama za [[Evropsko prvenstvo u nogometu 2008.|Evropsko prvenstvo 2008.]] protiv [[Nogometna reprezentacija Moldavije|Moldavije]]. Za reprezentaciju je odigrao 47 utakmica i postigao 17 golova. ==Trenerska karijera== Dana 5. januara 2010. dobio je [[UEFA]] trenersku licencu, za koju je edukaciju prošao u [[Jablanica|Jablanici]]. Bivši je član upravnog odbora [[Hamburger SV|HSV-a]]. ==Privatni život== Oženjen je i otac dva sina. Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]] njegov otac i sestra izbjegli su u [[Hannover]], dok mu je majka cijeli rat provela u Mostaru. ==Trenerska statistika== ''Ažurirano: 24. juna 2026.''<ref>{{cite web|url=https://www.sofascore.com/manager/football/804862|title=Sergej Barbarez|access-date=24. 6. 2026|language=en|website=Sofascore}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Statistika treniranja po klubu ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Od ! rowspan="2" |Do ! colspan="5" |Rekord |- !{{abbr|U|Utakmica odigrano}} !{{abbr|P|Pobjede}} !{{abbr|N|Nerješeno}} !{{abbr|I|Izgubljeno}} !{{abbr|Pob %|Postotak pobjeda}} |- |align="left"|[[Nogometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|Bosna i Hercegovina]] |align="left"|19. april 2024. |align="left"|''Trenutno'' {{WDL|25|9|7|9|decimals=0}} |- ! colspan="3" |Ukupno {{WDLtot|25|9|7|9|decimals=0}} |} ==Uspjesi, nagrade i priznanja== *Najbolji strijelac [[Bundesliga|njemačke Bundeslige]] u sezoni 2000/01. sa 22 pogodaka *Nogometaš godine u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] – 2001, 2003. *Osvojio [[Njemačka|njemački]] [[DFB-Ligapokal|DFB Ligakup]] sa [[Hamburger SV|HSV-om]] – 2003. *Osvojio UEFA Intertoto Cup sa [[Hamburger SV|HSV-om]] – 2005. *Sportista godine u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] – 2005. *Ulica u [[Mostar]]u dobila ime po njemu 2005. *Sa 330 odigrane utakmice postao strani igrač s najviše nastupa u Bundesligi – 2008. ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[http://www.transfermarkt.de/de/sergej-barbarez/profil/spieler_292.html Profil na transfermarkt.de] {{Najbolji strijelci Bundeslige}} {{Idol Nacije}} {{Selektori nogometne reprezentacije Bosne i Hercegovine}} {{Sastav Bosne i Hercegovine na SP 2026. u nogometu}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Barbarez, Sergej}} [[Kategorija:Rođeni 1971.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački nogometaši]] [[Kategorija:Nogometaši Veleža]] [[Kategorija:Nogometaši Hannovera 96]] [[Kategorija:Nogometaši Union Berlina]] [[Kategorija:Nogometaši Hanse Rostock]] [[Kategorija:Nogometaši Borussije Dortmund]] [[Kategorija:Nogometaši HSV-a]] [[Kategorija:Nogometaši Bayer 04 Leverkusena]] [[Kategorija:Nogometaši Sochaux-Montbéliarda]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački nogometni treneri]] [[Kategorija:Selektori nogometne reprezentacije Bosne i Hercegovine]] earfd3cnhgbpdldcyo6tlca7arsl1f1 0 7407 3901579 3896184 2026-07-02T08:57:18Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901579 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država |izvorno_ime = Հայաստանի Հանրապետություն<br />Hayastani Hanrapetutyun |zvanično_ime = Republika Armenija |ime_genitiv = Armenije |zastava = Flag of Armenia.svg |grb = Coat of arms of Armenia.svg |mapa = LocationArmenia.svg |službeni_jezik = [[Armenski jezik|armenski]] |glavni_grad = [[Erevan]] |vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Armenije|Predsjednik]] |vladar_prva_vlast = [[Vahagn Khachaturyan]] (Վահագն Խաչատուրյան) |vrsta_druge_vlasti = [[Spisak premijera Armenije|Premijer]] |vladar_druga_vlast = [[Nikol Pashinyan]] (Նիկոլ Փաշինյան) |po_površini_na_svijetu = 142 |površina = 29.800 |procenat_vode = 4,71 |po_broju_stanovnika_na_svijetu = 136 |stanovnika = 2,963,900<ref>{{Cite web |url=https://www.armstat.am/en/?nid=12&id=19001&submit=Search |title=Statistics |access-date=2. 7. 2021 }}</ref> |gustoća = 101,5 |nezavisnost = 23. augusta, 1990. (od [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]]) |valuta = [[Dram]] (AMD) |vremenska_zona = [[UTC]]+4<br /> - ljeti (UTC+5) |himna = "[[Mer Hayrenik]]"<br />("Naša domovina"){{Center|[[Datoteka:Mer Hayrenik instrumental.ogg]]}} |internetski_nastavak = [[.am]] |pozivni_broj = +374 |}} '''Armenija'''<ref>{{Cite news|title=Armenia {{!}} Geography, Population, Map, Religion, & History {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Armenia|newspaper=Encyclopedia Britannica|access-date=6. 3. 2026|language=en}}</ref> ({{jez-hy|Հայաստան|Hajastan}}), službeno '''Republika Armenija''' ({{jez-hy|Հայաստանի Հանրապետություն|Hajastani Hanrapetut'jun|linkovi=ne}}), jest [[Suverena država|suverena]] [[Kavkaz|kavkaska]] država. Nalazi se između [[Crno more|Crnog mora]] i [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog jezera]]. Klima u Armeniji je kontinentalna s malo padavina, najviše u proljeće i jesen. [[Kontinentalna država|Kontinentalna je država]] jer nema izlaz na [[more]] ili [[okean]]. == Historija == {{Glavni|Historija Armenije}} Armenija je do 1454. bila moćno carstvo s bogatom kulturom i u jednom je razdoblju vladala čitavim područjem između [[Crno more|Crnog mora]] i [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog jezera]]. Godine 301. postala je prva država koja je formalno preuzela [[kršćanstvo]] kao službenu državnu vjeru, 12 godina prije [[Rimsko Carstvo|Rima]]. Izmjenjivale su se razne dinastije. Ipak, nakon što su je osvajali [[Parti]], [[Rimsko Carstvo|Rimljani]], [[Mongolsko carstvo|Mongoli]], [[Arapi]], [[Egipćani]] i [[Perzijanci]], Armenija je oslabjela, pa su je 1454. podijelili [[Osmansko Carstvo]] i Safavidska [[Perzija]]. Osmanske carske, vojne i republikanske vlade između 1895. i 1923, zbog straha što kršćanski Armeni, pogotovo u [[Prvi svjetski rat|I. svjetskom ratu]], pomažu carskoj [[Rusija|Rusiji]], počinile su pokolje poznate kao [[genocid nad Armenima]], u kojima je život izgubio više od milion Armena. Perzijski je dio Armenije 1828. pripojen [[Rusko Carstvo|Ruskom Carstvu]], a 1920. Armenija unutar [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] dobija status [[Armenska SSR|socijalističke republike]]. Spor sa susjednim [[Azerbejdžan]]om zbog armenske enklave [[Gorski Karabah]] potječe još od sovjetskog doba (1988), a pojačao se nakon što je Armenija postala neovisna država 1991. U maju 1994 potpisano je primirje, ali status [[Nagorni Karabah]]a nije razriješen. Kako se nije moglo ostvariti mirno rješenje i zbog [[Turska|turske]] blokade Armenije, oslabila je privreda obiju država. Armenija je i nakon raspada SSSR-a ostala članica [[Savez nezavisnih država|Saveza nezavisnih država]]. Armenija je nastala 1988. izdvajanjem iz [[SSSR]]-a, odnosno [[referendum]]om 1991, a [[Ustav]]om iz 1995. postala je predsjednička republika. [[Zemljotres]] 1988, privredna kriza početkom devedesetih, rat s [[Azerbejdžan]]om i ekonomska blokada od [[Turska|Turske]] i Azerbejdžana obilježili su noviju armensku historiju i ostavili posljedice na privredu, koja se nakom 1992. počela oporavljati uvođenjem tržišne ekonomije i vraćanjem većine obradive zemlje seljacima. == Vlada == Armenija je višestranačka republika s jednim zakonodavnim domom. == Političke podjele == [[Datoteka:ArmeniaNumbered.png|desno|200p|Provincije Armenije]] Armenija je administrativno podijeljena na 11 pokrajina: # [[Aragacotn]] # [[Ararat (provincija)|Ararat]] # [[Armavir (provincija)|Armavir]] # [[Gegharkunik]] # [[Kotajk]] # [[Lori (provincija)|Lori]] # [[Širak]] # [[Sjunik]] # [[Tavuš]] # [[Vajoc Dzor]] # [[Jerevan]] == Geografija == {{Proširiti sekciju}} == Privreda == {{Proširiti sekciju}} == Stanovništvo == {{Proširiti sekciju}} == Kultura == {{Proširiti sekciju}} == Također pogledajte == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Armenia}} * [http://www.gov.am/ Sajt vlade] * [http://www.president.am Sajt predsjednika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913050959/http://www.president.am/ |date=13. 9. 2008 }} * [http://www.parliament.am/ Sajt parlamenta] * https://www.gov.am/en/ {{Države_i_regioni_Kavkaza}} {{Države Azije}} {{Države Evrope}} {{Države zapadne Azije}} {{CIS}} {{Vijeće Evrope}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Armenija]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1991.]] [[Kategorija:Kontinentalne države]] [[Kategorija:Države članice Vijeća Evrope]] [[Kategorija:Države nastale raspadom Sovjetskog Saveza]] bbgp1pl5qaz4cl8erz0f88btuk1b5l3 0 8123 3901553 3732751 2026-07-02T01:41:36Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901553 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Albedo-e_hg.svg|mini|desno|Procenti difuzno reflektovanog Sunčevog svjetla, zavisno od različitih površina]] '''Albedo''' je mjera moći odbijanja svjetlosti koju ima jedna površina ili tijelo.<ref>{{Cite web|url=https://mynasadata.larc.nasa.gov/mini-lessonactivity/what-albedo|title=What is Albedo?|last=Data|first=My NASA|date=10. 8. 2020|website=My NASA Data|language=en|access-date=3. 12. 2023}}</ref> Albedo izražava omjer između odbijene (reflektirane) i primljene (apsorbirane) svjetlosti koja pada na jedno određeno tijelo ili površinu. Albedo se izražava kao decimalni broj između nula i jedan ili kao vrijednost u procentima. 100% (ili jedan) znači da se sva svjetlost koja pada na jednu određenu površinu se odbija dok 0% (ili nula) znači da ta površina absorbira svo [[elektromagnetsko zračenje]] koje na nju pada. Albedo je kao mjera koja se često koristi u [[astronomija|astronomiji]] i [[klimatologija|klimatologiji]]. Ako je poznata količina svjetlosti koja pada na jedno određeno tijelo i albedo tog tijela onda je moguće odrediti od kojih hemijskih elemenata se to tijelo sastoji. Na ovaj način su određeni sastojci mnogih tijela u [[svemir]]u. Albedo naše planete, Zemlje iznosi u prosjeku 31%.<ref>{{Cite web|url=https://scied.ucar.edu/learning-zone/how-climate-works/albedo-and-climate#:~:text=Above%20the%20Earth%20surface,%20clouds,is%20reflected%20out%20to%20space.|title=Albedo and Climate {{!}} Center for Science Education|website=scied.ucar.edu|access-date=3. 12. 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/earth-albedo#:~:text=Albedo%20can%20be%20thought%20of,primary%20determinants%20of%20global%20albedo.|title=Earth Albedo - an overview {{!}} ScienceDirect Topics|website=www.sciencedirect.com|access-date=3. 12. 2023}}</ref> [[Mjesec (satelit)|Mjesec]] čija se površina sastoji od bazaltnih stijena ima veoma nizak albedo (12%). Planete prekrivene oblacima kao na primjer [[Venera]] (75%) i [[Jupiter]] (52%) imaju ekstremno visok albedo. Na našoj planeti postoje velike varijacije u mjeri odbijanja svjetlosti između različitih površina. Površine kao [[oblaci]] (do 80%) i [[snijeg]] (do 90%) imaju visok albedo<ref>{{Cite web|url=https://testbook.com/question-answer/which-one-of-the-following-land-surfaces-has-the-h--625fe3c2bdc895593d15febd|title=[Solved] Which one of the following land surfaces has the highest alb|website=Testbook|access-date=3. 12. 2023}}</ref> dok naseljene površine (do 12%) i [[okean]]i (do 4%) imaju nizak albedo. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commonscat|Albedo}} * [https://web.archive.org/web/20110907193602/http://www.albedo-project.org/ Službeni Website Albedo Projekta] * [http://www-c4.ucsd.edu/gap/ Global Albedo Project (Centar za oblake, hemiju, i klimu)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304100752/http://www-c4.ucsd.edu/gap/ |date=4. 3. 2016 }} * [http://www.eoearth.org/article/Albedo Albedo - Enciklopedija Zemlje] * [https://web.archive.org/web/20060505132944/http://www-modis.bu.edu/brdf/product.html NASA MODIS BRDF/albedo product site] *[https://web.archive.org/web/20120304020038/http://www.eumetsat.int/Home/Main/Access_to_Data/Meteosat_Meteorological_Products/Product_List/SP_1125489019643?l=en Surface albedo derived from Meteosat observations] * [https://web.archive.org/web/20050201053302/http://jeff.medkeff.com/astro/lunar/obs_tech/albedo.htm A discussion of Lunar albedos] * [http://www.tvu.com/metalreflectivityLR.jpg reflektivnost metala (dijagram)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304024228/http://www.tvu.com/metalreflectivityLR.jpg |date=4. 3. 2016 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Efekti površine kopna na klimu]] [[Kategorija:Povratne informacije o klimatskim promjenama]] [[Kategorija:Klimatsko forsiranje]] [[Kategorija:Klimatologija]] [[Kategorija:Elektromagnetno zračenje]] [[Kategorija:Meteorološke veličine]] [[Kategorija:Radiometrija]] [[Kategorija:Raspršenje, apsorpcija i radijativni transfer]] [[Kategorija:Zračenje]] n0ot0otgyqbvmeysbzfc45w8kitk87j 4 9976 3901473 3901296 2026-07-01T13:26:22Z KWiki 9400 Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/ZH088|ZH088]] ([[User talk:ZH088|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:Mtarch11|Mtarch11]] 3898557 wikitext text/x-wiki {{Korisno|WP:ZČ}} Na ovoj stranici možete da postavite zahtjeve da se određeni članci napišu. Molimo da pretražite Wikipediju prije nego postavite zahtjev za novi članak da bi izbjegli dupliciranje postojećeg koji ima malo drugačije ime ili je njegov naslov napisan na drugačiji način a koji se može proširiti umjesto dodavanja novog članka. == Vitalni članci koji nedostaju == *[[Kosa crta]] ([[:en:Slash (punctuation)|en]]), ([[:hr:Kosa crta|hr]]) *[[Kompleksnost]] / [[Složenost]] ([[:en:Complexity|en]]) == Trenutni zahtjevi == *[[Ankaray]] [[:es:Ankaray|(es)]] *[[Ay çöreği]] [[:es:Ay çöreği|(es)]] *[[Çörek]] [[:tr:Çörek|(tr)]] *[[Carmine Crocco]] [[:en:Carmine Crocco|(en)]], [[:it:Carmine Crocco|(it)]] *[[Giovanni Passannante]] [[:fr:Giovanni Passannante|(fr)]], [[:it:Giovanni Passannante|(it)]] *[[Young Corbett III]] [[:en:Young Corbett III|(en)]], [[:it:Young Corbett III|(it)]], [[:pl:Young Corbett III|(pl)]] *[[Leonardo De Lorenzo]] [[:de:Leonardo De Lorenzo|(de)]], [[:en:Leonardo De Lorenzo|(en)]], [[:es:Leonardo De Lorenzo|(es)]], [[:fr:Leonardo De Lorenzo|(fr)]] [[:it:Leonardo De Lorenzo|(it)]] *[[Andrej Kolkutin]] [[:de:Andrei Kolkoutine|(de)]],[[:en:Andrei Kolkoutine|(en)]],[[:es:Andréi Kolkoutin|(es)]],[[:fr:Andrei Kolkoutine|(fr)]] *[[Arhitektura Sarajeva]] *[[Asim Bajrić]] *[[Bullet for My Valentine]] ([[:en:Bullet for My Valentine|(en)]]) *[[Carl Nielsen]] ([[:en:Carl Nielsen|en]]), ([[:de:Carl Nielsen|de]]), ([[:fr:Carl Nielsen|fr]]), ([[:da:Carl Nielsen|da]]) *[[Iskra (časopis)]] *[[Cem Kızıltuğ]] ([[:de:Cem_Kızıltuğ|de]]) ([[:en:Cem_Kızıltuğ|en]]) ([[:fr:Cem_Kızıltuğ|fr]]) ([[:tr:Cem_Kızıltuğ|tr]]) *[[Cvetelina Grahić]] ([[:bg:Цветелина Грахич|bg]]) *[[Dedždžal]] [[:en:Masih_ad-Dajjal|(en)]],[[:de:Dajjal|(de)]] *[[Država i nacija po Anti Starčeviću]] *[[Državne zajednice]] *[[Dumitru Găleșanu]] [[:en:Dumitru Găleșanu III|(en)]], [[:ro:Dumitru Găleșanu|(ro)]], [[:it:Dumitru Găleșanu|(it)]] *[[Glineni ratnici]] ([[:en:Terracotta Army|en]]) *[[Izborni i stranački sistemi]] [[:en:Voting_system|(en)]], [[:de:Wahlsystem|(de)]] *[[Junuz Kečo]] *[[Kamenje Stennessa]] ([[:en:Standing Stones of Stenness|en]]) *[[La Venta]] ([[:en:La Venta|en]]) *[[Lapidarni spomenici Bosne i Huma]] *[[Latentna toplota]] [[:de:Latente_Wärme|(de)]], [[:en:Latent_heat|(en)]] *[[Mackenzie Davis]] [[:de:Mackenzie Davis|(de)]], [[:en:Mackenzie Davis|(en)]] *[[Magnetoskopi]] *[[Martov]] *[[Mile Devrnja]] ([[:cs:Mile Devrnja|cs]]) *[[Modular Audio Recognition Framework]] / [[MARF]] ([[:en:Modular Audio Recognition Framework|(en)]],[[:simple:Modular Audio Recognition Framework|(simple)]],[[:de:Modular Audio Recognition Framework|(de)]],[[:vi:Modular Audio Recognition Framework|(vi)]],[[:ru:Modular Audio Recognition Framework|(ru)]],[[:bg:Modular Audio Recognition Framework|(bg)]],[[:pl:Modular Audio Recognition Framework|(pl)]],[[:uk:Modular Audio Recognition Framework|(uk)]],[[:zh:Modular Audio Recognition Framework|(zh)]],[[:es:Modular Audio Recognition Framework|(es)]],[[:pt:Modular Audio Recognition Framework|(pt)]]) *[[Nahotka]] ([[:en:Nakhodka|(en)]], [[:de:Nakhodka|(de)]], [[:ru:Находка (город)|(ru)]] *[[Narodni suverenitet]] [[:de:Volkssouveränität|(de)]], [[:en:Popular_sovereignty|(en)]]) *[[Neomura]] [[:en:Neomura|(en)]] *[[Nonsens]] [[:de:Nonsens|(de)]] *[[NSK - Neue Slowenische Kunst]] [[:de:Neue_Slowenische_Kunst|(de)]] *[[Operativni sistemi koji rade na "Sunovim" serverima]] *[[Palenque]] ([[:en:Palenque|en]]) *[[Pčelinji otrov]] [[:en:Apitoxin|(en)]],[[:de:Bienengift|(de)]] *[[Pejzažno slikarstvo 19. stoljeća]] *[[Plehov]] *[[Podno grijanje]] [[:de:Fußbodenheizung|(de)]], [[:en:Underfloor_heating|(en)]], [[:hr:Podno_grijanje|(hr)]] *[[Poređenje Wi-Fi i WiMax mreža]] *[[Portishead]] [[:en:Portishead_(band)|(en)]],[[:de:Portishead|(de)]] *[[Privatizacija u Federaciji Bosne i Hercegovine]] *[[Renju]] *[[Sakib Pozderac]] *[[Saraṇa Bhikkhu]] ([[:es:Saraṇa Bhikkhu|es]]) *[[Školstvo u Bosni i Hercegovini za vrijeme austrougarske okupacije]] *[[Temelji državne vlasti]] *[[Teretana]] [[:de:Fitnessstudio|(de)]], [[:en:Health_club|(en)]] *[[Termocentrala]] [[:de:Wärmekraftwerk|(de)]], [[:en:Thermal_power_station|(en)]], [[:hr:Termoelektrane|(hr)]], [[:sr:Термоелектрана|(sr)]] *[[Toplotna cijev]] [[:de:Wärmerohr|(de)]], [[:en:Heatpipe|(en)]] *[[Univerzalna decimalna klasifikacija (UDK)]][[:hr:Univerzalna decimalna klasifikacija|(hr)]] *[[Unski lađari]], [[Bosanska Krupa#Programske aktivnosti tokom godine|nešto infomacija]] *[[Uspostavljanje austrougarske vlasti u Bosni i Hercegovini]] *[[Vedrana Seksan]] *[[Vincent Valentine]] [[:en:Vincent Valentine|(en)]] *[[Jeff Gordon]] ([[:de:Jeff Gordon|de]]), ([[:en:Jeff Gordon|en]]), ([[:es:Jeff Gordon|es]]), ([[:fr:Jeff Gordon|fr]]), ([[:id:Jeff Gordon|id]]), ([[:pt:Jeff Gordon|pt]]) *[[QGIS]] ([[:de:QGIS|de]], [[:en:QGIS|en]]) *[[Ivan Kušan]] *[[Elizabeth Olsen]] ([[:de:Elizabeth Olsen|de]]), ([[:en:Elizabeth Olsen|en]]), ([[:es:Elizabeth Olsen|es]]), ([[:fr:Elizabeth Olsen|fr]]), ([[:pt:Elizabeth Olsen|pt]]) *[[Mode Gakuen Cocoon Tower]] ([[:en:Mode Gakuen Cocoon Tower|en]]) *[[Haruka Yoshimura]] ([[:en:Haruka Yoshimura|en]]) *[[Ayaka Nanase]] ([[:en:Ayaka Nanase|en]]) *[[Associated Press]] ([[:en:Associated Press|en]]) *[[Playboy]] ([[:en:Playboy|en]]) === Hemija === *[[Malonska kiselina]] ([[:en:Malonic acid|en]]) *[[Metilmalonska kiselina]] ([[:en:Methylmalonic acid|en]]) === Računarske igre === *[[Age of Empires]] ([[:en:Age of Empires (video game)|en]]) *[[Amnesia: The Dark Descent]] ([[:en:Amnesia: The Dark Descent|en]]) *[[Baldur's Gate]] ([[:en:Baldur's Gate|en]]) *[[Call of Duty (igra)]] ([[:en:Call of Duty (video game)|en]]) *[[F.E.A.R.]] ([[:en:F.E.A.R.|en]]) *[[Fahrenheit (igra)]] ([[:en:Fahrenheit (2005 video game)|en]]) *[[Fallout (igra)]] ([[:en:Fallout (video game)|en]]) *[[Gothic (igra)]] ([[:en:Gothic (video game)|en]]) *[[Grand Theft Auto V]] ([[:en:Grand Theft Auto V|en]]) *[[Guitar Hero (igra)]] ([[:en:Guitar Hero (video game)|en]]) *[[Half-Life (igra)]] ([[:en:Half-Life (video game)|en]]) *[[Hearts of Iron]] ([[:en:Hearts of Iron|en]]) *[[Heroes of Might and Magic III]] ([[:en:Heroes of Might and Magic III|en]]) *[[Jazz Jackrabbit 2]] ([[:en:Jazz Jackrabbit 2|en]]) *[[Just Cause]] ([[:en:Just Cause (video game)|en]]) *[[Mafia (igra)]] ([[:en:Mafia (video game)|en]]) *[[Midtown Madness]] ([[:en:Midtown Madness|en]]) *[[Pac-Man]] ([[:en:Pac-Man|en]]) *[[Pong]] ([[:en:Pong|en]]) *[[Prince of Persia (igra 1989)]] ([[:en:Prince of Persia (1989 video game)|en]]) *[[Rayman 3: Hoodlum Havoc]] ([[:en:Rayman 3: Hoodlum Havoc|en]]) *[[Red Dead Redemption]] ([[:en:Red Dead Redemption|en]]) *[[S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl]] ([[:en:S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl|en]]) *[[The Witcher]] ([[:en:The Witcher (video game)|en]]) *[[World of Tanks]] ([[:en:World of Tanks|en]]) === Serija igara === *[[Assassin's Creed]] ([[:en:Assassin's Creed|en]]) *[[Call of Duty]] ([[:en:Call of Duty|en]]) *[[Devil May Cry]] ([[:en:Devil May Cry|en]]) *[[Grand Theft Auto (serija)]] ([[:en:Grand Theft Auto (series)|en]]) *[[Mass Effect]] ([[:en:Mass Effect|en]]) *[[Need for Speed]] ([[:en:Need for Speed|en]]) *[[Rayman]] ([[:en:Rayman|en]]) *[[StarCraft]] ([[:en:StarCraft|en]]) *[[The Elder Scrolls]] ([[:en:The Elder Scrolls|en]]) *[[Warcraft]] ([[:en:Warcraft|en]]) *[[Worms (serija)]] ([[:en:Worms (series)|en]]) === Spomenici u BiH === *[[Tvrđava Fortica (Podveležje)]] ([[:hr:Tvrđava Fortica (Podveležje)|hr]]) *[[Tvrđava Mali grad (Podveležje)]] ([[:hr:Tvrđava Mali grad (Podveležje)|hr]]) *[[Tvrđava Guberača]] ([[:hr:Tvrđava Guberača|hr]]) *[[Tvrđava Sveta gora (Podveležje)]] ([[:hr:Tvrđava Sveta gora (Podveležje)|hr]]) === Muzika === *[[Pauk (grupa)]], novi val, post-punk 8lipqgi1lybgozjsft4efobynkie8xd 0 11362 3901500 3901143 2026-07-01T17:49:51Z نوفاك اتشمان 16322 dopuna 3901500 wikitext text/x-wiki {{Infokutija jezik | ime = Srpskohrvatski jezik | ime jezika kako ga nazivaju njegovi govornici = srpskohrvatski/hrvatskosrpski српскохрватски/хрватскосрпски | familycolor = | države = {{ZID|FNRJ}}/[[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] | regije = [[Balkan]] ([[Jugoistočna Evropa]]) | govornici = | rang = | jezička porodica = [[indoevropski jezici|indoevropski]]<br> :[[slavenski jezici|slavenski]] ::[[južnoslavenski jezici|južnoslavenski]] :::'''srpskohrvatski''' | država = {{ZID|Kraljevina Jugoslavija}} (1918–1945){{napomena|Kao "srpsko-hrvatsko-slovenski jezik".<ref name="ustavjugo1921">Član 3. [[:s:sr:Устав Краљевине Срба, Хрвата и Словенаца (1921)|Ustav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (1921.)]]: {{citat|"Službeni jezik Kraljevine je srpsko-hrvatski-slovenački."}}</ref><ref name="ustavjugo1931">Član 3. [[:s:sr:Устав Краљевине Југославије (1931)|Ustav Kraljevine Jugoslavije (1931.)]]: {{citat|"Službeni jezik Kraljevine je srpsko-hrvatsko-slovenački."}}</ref><ref name="Busch2004">{{cite book|last1=Busch|first1=Birgitta|last2=Kelly-Holmes|first2=Helen|title=Language, Discourse and Borders in the Yugoslav Successor States|url=https://books.google.com/books?id=MlXQ5zKb_VQC&pg=PA26|year=2004|publisher=Multilingual Matters|isbn=978-1-85359-732-9|pages=26 |quote=the official language of the Kingdom was 'Serbo-Croato-Slovenian'}}</ref><ref name="Ronelle2013">{{cite book|title=Entangled Histories of the Balkans: Volume One: National Ideologies and Language Policies|chapter-url=https://books.google.com/books?id=FGmJqMflYgoC&pg=PA371|year=2013|publisher=Koninklijke Brill NV|isbn=978-90-04-25076-5|page=371|editor1-first=Rumen|editor1-last=Daskalov|editor2-first=Tchavdar|editor2-last=Marinov|chapter=Language and Identity: The Fate of Serbo-Croatian|first=Ronelle|last=Alexander|quote=Now, however, the official language of the new state, the Kingdom of Serbs, Croats, and Slovenes, bore the unwieldy name Serbo-Croato-Slovene (''srbsko-hrvatsko-slovenački'' or ''srbsko-hrvatsko-slovenski'').}}</ref>}}<br />{{ZID|SFRJ}} (1945–1992)<br />{{ZID|Srbija|2004}} (1990-2006)<ref name="ustavsrb1990">Član 8. [[:s:sr:Устав Републике Србије (1990)|Ustav Republike Srbije (1990.)]]: {{citat|"U Republici Srbiji u službenoj je upotrebi srpskohrvatski jezik i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi na način utvrđen zakonom. Na područjima Republike Srbije gde žive narodnosti u službenoj upotrebi su istovremeno i njihovi jezici i pisma, na način utvrđen zakonom."}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060908044936/http://www.parlament.sr.gov.yu/content/lat/akta/ustav/ustav_ceo.asp]</ref>{{napomena|Za razliku od [[Republika Srbija (1992–2006)|Republike Srbije]], na saveznom nivou u [[Savezna Republika Jugoslavija|SRJ]] (1992–2003), službeni jezik je bio [[srpski jezik|srpski]].<ref name="ustavjugo1992">Član 15. [[:s:sr:Устав Савезне Републике Југославије (1992)|Ustav Savezne Republike Jugoslavije (1992.)]]: {{citat|"U Saveznoj Republici Jugoslaviji u službenoj upotrebi je srpski jezik ekavskog i ijekavskog izgovora i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi, u skladu sa ustavom i zakonom. Na područjima Savezne Republike Jugoslavije gde žive nacionalne manjine u službenoj upotrebi su i njihovi jezici i pisma, u skladu sa zakonom."}}</ref>}}<br />{{ZID|Republika Bosna i Hercegovina}} (1992–1995){{napomena|U [[Republika Bosna i Hercegovina|Republici Bosni i Hercegovini]], u službenoj upotrebi je bio [[Ijekavski govor|ijekavski izgovor]] srpskohrvatskog jezika.<ref name="ustavbih1993">Član 4. [[:s:Ustav Republike Bosne i Hercegovine|Ustav Republike Bosne i Hercegovine (1993.)]]: {{citat|"U Republici Bosni i Hercegovini u službenoj upotrebi je srpskohrvatski odnosno hrvatskosrpski jezik ijekavskog izgovora. Oba pisma — latinica i ćirilica su ravnopravna."}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.fcjp.ba/templates/ja_avian_ii_d/images/green/Ustav%20RBiH.pdf |title=Ustav RBiH.pdf |last= |first= |date=14. 3. 1993 |website= |publisher=Fondacija Centar za javno pravo |access-date=29. 3. 2017 |quote=U Republici Bosni i Hercegovini u službenoj upotrebi je srpskohrvatski odnosno hrvatskosrpski jezik ijekavskog izgovora.}}</ref>}} | ustanova = --- | iso1 = sh | iso2 = scr, scc | iso3 = hbs | sil = }} '''Srpskohrvatski '''ili '''hrvatskosrpski''', u novije vrijeme '''bosansko-hrvatsko-srpski''' (BHS) ili '''bosansko-crnogorsko-hrvatsko-srpski''' (BCHS),<ref>{{cite web|url=http://www.seelrc.org/webliography/bcs.ptml|title=Duke University - Duke University Slavic Centers : Webliography|work=seelrc.org|access-date=25. 9. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521214915/http://www.seelrc.org/webliography/bcs.ptml|archive-date=21. 5. 2013|url-status=dead}}</ref> [[pluricentrični jezik|pluricentrični]] je [[Južnoslavenski jezici|južnoslavenski jezik]] sa četiri<ref>{{cite book |last=Mørk |first=Henning |year=2002 |language=da |title=Serbokroatisk grammatik: substantivets morfologi |trans-title=Serbo-Croatian Grammar: Noun Morphology |series=Arbejdspapirer |volume=1 |location=Århus |publisher=Slavisk Institut, Århus Universitet |page=unpaginated (Preface) |oclc=471591123 }}</ref> međusobno razumljive standardne varijante, i to [[Srpski jezik|srpskom]], [[Hrvatski jezik|hrvatskom]], [[Bosanski jezik|bosanskom]] i [[Crnogorski jezik|crnogorskom]].<ref>{{cite book|last=Šipka|first=Danko|title=Lexical layers of identity: words, meaning, and culture in the Slavic languages|publisher=Cambridge University Press|year=2019|isbn=978-953-313-086-6|location=New York, NY|pages=206, 166|doi=10.1017/9781108685795|lccn=2018048005|oclc=1061308790|quote=Serbo-Croatian, which features four ethnic variants: Serbian, Croatian, Bosnian, and Montenegrin|author-link=Danko Sipka|s2cid=150383965}}</ref><ref name="Econ">{{cite news|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2017/04/10/is-serbo-croatian-a-language|title=Is Serbo-Croatian a language?|date=10. 4. 2017|newspaper=The Economist}}</ref> kojime govori oko 19 miliona ljudi na prostoru [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], [[Crna Gora|Crne Gore]], [[Hrvatska|Hrvatske]] i [[Srbija|Srbije]]. [[Bosanski jezik|Bosanski]], [[Crnogorski jezik|crnogorski]], [[Hrvatski jezik|hrvatski]] i [[Srpski jezik|srpski]] su [[Standardni jezik|normativne varijante]] srpskohrvatskoga jezika, zasnovane na [[Istočnohercegovački dijalekt|istočnohercegovačkom dijalektu]] [[Štokavsko narječje|štokavskoga narječja]]. [[Južnoslavenski jezici]] su historijski formirali [[dijalekatski kontinuum]]. Turbulentna historija regije, posebno zbog širenja [[Osmansko Carstvo|Osmanskog]] [[Osmansko Carstvo|Carstva]], dovela je do složenog dijalekatskog i religijskog mozaika. Zbog migracija stanovništva, štokavsko narečje je postalo najraširenije [[narečje]] na zapadnom [[Balkan]]u, prodirući prema zapadu u područje kojim su ranije dominirali [[Čakavsko narječje|čakavski]] i [[Kajkavsko narečje|kajkavski]].<ref>{{harvnb|Greenberg|2004|p=33|loc=chpt. 2. 3. The power of competing dialects}}: {{quote inline|Over the past few hundred years, the Štokavian dialects have expanded at the expense of both Čakavian and Kajkavian [...]}}</ref> Bošnjaci, Hrvati i Srbi se razlikuju po religiji i historijski su često bili dio različitih kulturnih sfera, iako su veliki dijelovi ovih populacija živjeli jedni pored drugih pod stranom vlašću. Tokom tog perioda, jezik se nazivao raznim imenima, kao što su "slavenski" općenito, ili "srpski", "hrvatski" ili "bosanski" posebno. Na klasicistički način, nazivan je i "ilirskim". Standardizacija srpsko-hrvatskog jezika pokrenuta je [[Bečki književni sporazum|Bečkim književnim sporazumom]] iz 1850. od hrvatskih i srpskih pisaca i filologana decenijama prije nego što je osnovana jugoslavenska država.{{sfn|Blum|2002|pp=130–132}} Od samog početka, književni srpski i hrvatski jezik pokazivali su male razlike, iako su oba bila zasnovana na istom štokavskom dijalektu - istočnohercegovačkom narodnom govoru [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], karakterističnom po [[štokavsko narječje|štokavskom narječju]] i [[Ijekavski govor|ijekavskom izgovoru]].<ref>Miodrag Popović, Vuk Stef. Karadžić (str. 320), NOLIT, Beograd, 1987.</ref> U 20. vijeku služio je kao ''[[lingua franca]]'' bivše [[Jugoslavija|Jugoslavije]], bivajući jedinim zvaničnim jezikom [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] (pod tadašnjim nazivom "srpsko-hrvatsko-slovenski"),<ref name="ustavjugo1921" /><ref name="ustavjugo1931" /><ref name="Busch2004" /><ref name="Ronelle2013" /> te zvaničnim jezikom četiri republike bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] (SR BiH, SR Crnoj Gori, SR Srbiji i SR Hrvatskoj), kao i [[Republika Srbija (1992–2006)|Republike Srbije]]<ref name="ustavsrb1990" /> i [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]].<ref name="ustavbih1993" /> [[Raspad Jugoslavije|Raspadom Jugoslavije]] tokom 1990-ih srpskohrvatski jezik prestaje biti u zvaničnoj upotrebi, te se iz njega razvijaju savremeni bosanski, hrvatski i srpski književni jezici a napori da se kodificira zaseban crnogorski standard se nastavljaju. Savremena lingvistika i [[slavistika]] je podijeljena oko klasifikacije srpskohrvatskog jezika; pored teorije pluricentričnosti, pojavila se i teorija jezičkog [[dijasistem]]a ('srednjejužnoslavenski dijasistem'), dok ga svjetska lingvistička organizacija [[SIL International]] smatra živim [[makrojezik]]om sa [[ISO 639]]-3 identifikatorom <tt>hbs</tt>.<ref>{{cite web |url=https://iso639-3.sil.org/code/hbs |title=ISO 639-3 Registration Authority |access-date=15. 1. 2023}}</ref> Srpskohrvatski jezik ima nekoliko specifičnosti: tri izgovora [[Ekavski govor|ekavski]], [[Ijekavski govor|ijekavski]] i [[Ikavski govor|ikavski]], dva pisma [[latinica|latinicu]] i [[ćirilica|ćirilicu]], bogatstvo leksičkih sinonima, kao i upotrebu izraza specifičnih za pojedine sociokulturne sredine. Standard se razvijao za potrebe četiri naroda [[Srbi|Srba]], [[Hrvati|Hrvata]], [[Bošnjaci|Bošnjaka]] i [[Crnogorci|Crnogoraca]]. [[Jezička politika]] pred-jugoslavenskih lingvista je varirala između svojevoljnog nastojanja umanjivanja razlika (kroz zbližavanje standarda i literaturno napuštanje [[Kajkavsko narječje|kajkavštine]] i [[Slavenosrpski jezik|slavenosrpskoga jezika]] i usvajanjem štokavskoga narječja) i nastojanja da se stvori čisti štokavski književni jezik; razdoblje Jugoslavije obilježava priznavanje samo dvije varijante srpskohrvatskoga jezika, tzv. 'zapadna' (hrvatska) i 'istočna' (srpska), gdje je istočna varijanta osjetno uzimala prednost pred zapadnom. Raspadom zajedničke države na snagu stupaju tendencije [[Jezički separatizam|jezičkog separatizma]], koji se ponajviše očitavaju kroz [[jezičko čistunstvo]], te standardizacije zasebnih književnih jezika, među kojima i bosanski, a nakon raspada državne zajednice [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]] i crnogorski. Pored štokavskoga narječja se ponekad u srpskohrvatski jezik svrstavaju i [[kajkavsko narječje|kajkavsko]], [[čakavsko narječje|čakavsko]], te [[torlačko narječje]]. Dio lingvistike ova narječja smatraju zasebnim (mikro-)jezicima ili regiolektima zbog manjka [[uzajamna razumljivost|uzajamne razumljivosti]] sa štokavskim narječjem. Poput drugih južnoslavenskih jezika, srpskohrvatski ima relativno jednostavnu fonologiju, sa zajedničkim sistemom od pet samoglasnika i dvadeset pet suglasnika. Njegova gramatika se razvila iz opšteslavenskog jezika, sa složenom infleksijom, čuvajući sedam gramatičkih padeža u [[Imenice|imenicama]], [[Zamjenice|zamjenicama]] i [[pridjevi]]ma. [[Glagoli]] pokazuju imperfektivni ili perfektivni aspekt, sa umjereno složenim vremenskim sistemom. Srpskohrvatski je jezik u kojem se koristi izostavljanje predznaka i ima fleksibilan red riječi, gdje je subjekat-glagol-objekat standardni. Može se pisati ili latinicom ili ćirilicom,{{efn|name=cnr-script|Zvanično kodificirano [[crnogorsko pismo]] za standardni [[crnogorski jezik]] proširuje Gajevu latinicu i srpsku ćirilicu s dva dodatna slova; ove jezičke reforme, međutim, nisu ušle u svakodnevnu upotrebu.}} a ortografija je izrazito fonemska u svim standardima. Uprkos mnogim jezičkim sličnostima među standardnim varijantama, svaka posjeduje prepoznatljive osobine,{{sfn|Alexander|2006|p=379}} iako te razlike ostaju minimalne.{{sfn|Ćalić|2021|loc=In contrast with the prevalence of language-external criteria that determine attitudes about the status of Serbo-Croatian as well as about its description, attitudes to language-internal criteria show there is almost unanimous agreement that differences between the standards are minimal. Overall, 96.3 % of respondents considered Serbo-Croatian varieties to be mutually intelligible [...]}} == Također pogledajte == * [[Ilirski pokret]] * [[Ilirski jezik (južnoslavenski)]] * [[Bečki književni dogovor]] * [[Novosadski dogovor]] * ''[[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika]]'' * ''[[Deklaracija o zajedničkom jeziku]]'' * [[Wikipedia na srpskohrvatskom jeziku]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak|2}} === Izvori === {{refbegin|40em}} * {{cite book |last=Alexander |first=Ronelle |title=Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary |year=2006 |location=Madison |publisher=University of Wisconsin Press |url=https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC |isbn=9780299211936 }} * {{cite book |last=Alexander |first=Ronelle |chapter=Language and Identity: The Fate of Serbo-Croatian |title=Entangled Histories of the Balkans |year=2013 |volume=1 |location=Leiden, South Holland; Boston, MA |publisher=Brill |pages=341–417 |url=https://books.google.com/books?id=FGmJqMflYgoC |isbn=9789004250765 }} * {{cite book |last=Ammon |first=Ulrich |year=1995 |language = de |title = Die deutsche Sprache in Deutschland, Österreich und der Schweiz: das Problem der nationalen Varietäten |trans-title=German Language in Germany, Austria and Switzerland: The Problem of National Varieties |location=Berlin & New York |publisher=[[De Gruyter|Walter de Gruyter]] |page=575 |oclc=33981055 }} * {{cite book |last=Blum |first=Daniel |year=2002 |language = de |title = Sprache und Politik : Sprachpolitik und Sprachnationalismus in der Republik Indien und dem sozialistischen Jugoslawien (1945–1991) |trans-title = Language and Policy: Language Policy and Linguistic Nationalism in the Republic of India and the Socialist Yugoslavia (1945–1991) |series = Beiträge zur Südasienforschung |volume =192 |location=Würzburg |publisher=Ergon |page=200 |isbn=978-3-89913-253-3 |oclc=51961066 }} * {{cite book |editor1-last=Brown |editor1-first=Edward Keith |editor2-last=Anderson |editor2-first=Anne |title = Encyclopedia of Language and Linguistics |publisher=Elsevier |location=Amsterdam |year=2006 |isbn=978-0-08-044299-0 |oclc=3945869 }} * {{cite book |editor1-last=Bugarski |editor1-first=Ranko |editor1-link=Ranko Bugarski |editor2-last=Hawkesworth |editor2-first=Celia |title = Language in the Former Yugoslav Lands |publisher=Slavica Publishers |page=325 |location=Bloomington |year=2006 |isbn=978-0-89357-298-3 |oclc=52858529 }} * {{cite journal |first=Jelena |last=Ćalić |title=Pluricentricity in the classroom: the Serbo-Croatian language issue for foreign language teaching at higher education institutions worldwide |journal=Sociolinguistica: European Journal of Sociolinguistics |publisher=[[De Gruyter]] |issn=0933-1883 |doi=10.1515/soci-2021-0007 |volume=35 |issue=1 |pages=113–140 |year=2021 |s2cid=244134335 |doi-access=free}} * {{cite book |last=Greenberg |first=Robert D. |title=Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and its Disintegration |year=2004 |edition=1st |location=New York, NY |publisher=Oxford University Press |url=https://books.google.com/books?id=_lNjHgr3QioC |isbn=9780191514555 }} * {{cite book |last=Greenberg |first=Robert D. |title=Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and its Disintegration |year=2008 |edition=2nd updated |location=New York, NY |publisher=Oxford University Press |url=https://books.google.com/books?id=31ELAQAAMAAJ |isbn=9780199208753 }} * {{cite journal |last=Gröschel |first=Bernhard |author-link=Bernhard Gröschel |title=Postjugoslavische Amtssprachenregelungen – Soziolinguistische Argumente gegen die Einheitlichkeit des Serbokroatischen? |trans-title=Post-Yugoslav Official Languages Regulations – Sociolinguistic Arguments Against Consistency of Serbo-Croatian? |url=https://archive.org/details/Postjugoslavische_Amtssprachenregelungen_Bernhard_Groeschel_2003 |language=de |journal=Srpski Jezik |volume=8 |issue=1–2 |pages=135–196 |year=2003 |issn=0354-9259 |access-date=18. 5. 2015 }} <small>[http://www.vbs.rs/scripts/cobiss?command=DISPLAY&base=99999&rid=121971724&fmt=11&lani=sr (COBISS-Sr)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928211826/http://www.vbs.rs/scripts/cobiss?command=DISPLAY&base=99999&rid=121971724&fmt=11&lani=sr |date=28. 9. 2018 }}</small>. * {{cite book |last=Gröschel |first=Bernhard |year=2009 |language = de |title = Das Serbokroatische zwischen Linguistik und Politik: mit einer Bibliographie zum postjugoslavischen Sprachenstreit |trans-title=Serbo-Croatian Between Linguistics and Politics: With a Bibliography of the Post-Yugoslav Language Dispute |series = Lincom Studies in Slavic Linguistics |volume = 34 |location=Munich |publisher=Lincom Europa |page=451 |isbn=978-3-929075-79-3 |oclc=428012015 |lccn=2009473660 |ol=15295665W |id ={{COBISS|43144034}}}} [http://d-nb.info/994941226/04 Contents]. * {{citation |last=Kordić |first=Snježana |author-link=Snježana Kordić |title=Serbo-Croatian |year=2006 |series = Languages of the World/Materials |volume = 148 |location=Munich & Newcastle |publisher=Lincom Europa |isbn=978-3-89586-161-1 |oclc=37959860 |ol=2863538W |id={{CROSBI|426503}}}} * {{cite book |last=Kordić |first=Snježana |year=2010 |language=sh |title=Jezik i nacionalizam |trans-title=Language and Nationalism |url=http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf |series=Rotulus Universitas |url-status=live |location=Zagreb |publisher=Durieux |page=430 |doi=10.2139/ssrn.3467646 |isbn=978-953-188-311-5 |lccn=2011520778 |oclc=729837512 |s2cid=220918333 |ol=15270636W |id={{CROSBI|475567}} |archive-date=1. 6. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601175359/http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf |access-date=21. 4. 2022 }} * {{cite journal |last=Lencek |first=Rado |title = A few remarks for the history of the term 'Serbocroatian' language |journal=Zbornik Za Filologiju I Lingvistiku |volume=19 |issue=1 |pages=45–53 |year=1976 |issn=0514-6143 }} * {{cite book |last=Mappes-Niediek |first=Norbert |year=2005 |language = de |title = Die Ethno-Falle: der Balkan-Konflikt und was Europa daraus lernen kann |trans-title=The Ethnic Trap: the Balkan conflict and what Europe can learn from it |location=Berlin |publisher=Ch. Links Verlag |page=224 |isbn=978-3-86153-367-2 |oclc=61665869 }} * {{cite book |last=Pohl |first=Hans-Dieter |editor-last=Ohnheiser |editor-first=Ingeborg |title = Wechselbeziehungen zwischen slawischen Sprachen, Literaturen und Kulturen in Vergangenheit und Gegenwart : Akten der Tagung aus Anlaß des 25jährigen Bestehens des Instituts für Slawistik an der Universität Innsbruck, Innsbruck, 25. – 27. Mai 1995 |series = Innsbrucker Beiträge zur Kulturwissenschaft, Slavica aenipontan |volume = 4 |publisher = Non Lieu |pages=205–219 |language = de |chapter = Serbokroatisch – Rückblick und Ausblick |trans-chapter = Serbo-Croatian – Looking backward and forward |location=Innsbruck |year=1996 |oclc=243829127 }} * {{cite journal |last=Thomas |first=Paul-Louis |title=Le serbo-croate (bosniaque, croate, monténégrin, serbe): de l'étude d'une langue à l'identité des langues |trans-title = Serbo-Croatian (Bosnian, Croatian, Montenegrin, Serbian): from the study of a language to the identity of languages |language=fr |journal=Revue des études slaves |volume=74 |issue=2–3 |pages=311–325 |year=2003 |issn=0080-2557 |oclc=754204160 |id = {{ZDB|208723-6}} |doi=10.3406/slave.2002.6801 }} {{refend}} == Dodatna literatura == {{refbegin|40em}} * Banac, Ivo: ''Main Trends in the Croatian Language Question''. Yale University Press, 1984. * Bunčić, D, 2016. Serbo-Croatian/Serbian: Cyrillic and Latin. Biscriptality: A Sociolinguistic Typology, pp.&nbsp;231–246. * Franolić, Branko: ''A Historical Survey of Literary Croatian''. Nouvelles éditions Latines, Paris, 1984. * Franolić, B, 1983. The development of literary Croatian and Serbian. Buske Verlag. * {{cite book |last=Franolić |first=Branko |year=1988 |title = Language Policy in Yugoslavia with special reference to Croatian |publisher=Nouvelles Editions Latines |location=Paris }} * {{cite book |last1=Franolić |first1=Branko |last2=Žagar |first2=Mateo |year=2008 |title = A Historical Outline of Literary Croatian & The Glagolitic Heritage of Croatian Culture |publisher=Erasmus & CSYPN |location=London & Zagreb |isbn=978-953-6132-80-5 }} * {{cite journal |last=Greenberg|first=Robert D. |title=In the Aftermath of Yugoslavia's Collapse: The Politics of Language Death and Language Birth |url=https://archive.org/details/sim_international-politics_1999-06_36_2/page/n14|journal=International Politics|year=1999|volume=36|issue=2|pages=141–158 }} * {{cite book |last=Greenberg |first=Robert D. |chapter=Language, Religion, and Nationalism: The Case of the Former Serbo-Croatian |title=Typen slavischer Standardsprachen: Theoretische, methodische und empirische Zugaenge |year=2013 |location=Wiesbaden |publisher=Harrassowitz Verlag |pages=217–231 |url=https://books.google.com/books?id=XGUFngEACAAJ |isbn=9783447100281 }} * Ivić, Pavle: ''Die serbokroatischen Dialekte''. the Hague, 1958. * {{cite book |last=Jakobsen |first=Per |editor-last=Ostojić |editor-first=Branislav |title = Jezička situacija u Crnoj Gori – norma i standardizacija |publisher=Crnogorska akademija nauka i umjetnosti |pages=25–34 |language=sh |chapter=O strukturalno-lingvističkim konstantama srpskohrvatskog jezika (inventar fonema i fonotaktička struktura) |trans-chapter=Serbocroatian structural-linguistic constants (inventory of phonemes and phonotactic structure) |location=Podgorica |year=2008 |isbn=978-86-7215-207-4}} <small>[http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=8&sid=9 (COBISS-CG)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005181043/http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=8&sid=9 |date=5. 10. 2018 }}</small>. * {{cite journal |last=Kristophson |first = Jürgen |title=Vom Widersinn der Dialektologie: Gedanken zum Štokavischen |trans-title=Dialectological Nonsense: Thoughts on Shtokavian |language=de |journal=Zeitschrift für Balkanologie |volume=36 |issue=2 |pages=178–186 |year=2000 |issn=0044-2356 }} {{ZDB|201058-6}}. * Magner, Thomas F.: ''Zagreb Kajkavian dialect''. Pennsylvania State University, 1966. * {{cite book |last=Magner |first=Thomas F. |year=1991 |title=Introduction to the Croatian and Serbian Language |url=https://archive.org/details/introductiontocr0000magn |edition = Revised |publisher=Pennsylvania State University }} * {{cite book |last=Merk |first=Hening |editor-last=Ostojić |editor-first=Branislav |title = Jezička situacija u Crnoj Gori – norma i standardizacija |publisher=Crnogorska akademija nauka i umjetnosti |pages=295–299 |language=sh |chapter=Neka pragmatična zapažanja o postojanju srpskohrvatskog jezika |location=Podgorica |year=2008 |isbn=978-86-7215-207-4 }} <small>[http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=2&sid=8 (COBISS-CG)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005181049/http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=2&sid=8 |date=5. 10. 2018 }}</small>. * Murray Despalatović, Elinor: ''Ljudevit Gaj and the Illyrian Movement''. Columbia University Press, 1975. * Spalatin, C, 1966. Serbo-Croatian or Serbian and Croatian?: Considerations on the Croatian Declaration and Serbian Proposal of March 1967. Journal of Croatian Studies, 7, pp.&nbsp;3–13. * Scando-Slavica, Volume 68, 2022 - Issue 1. 2022. Scando-Slavica, Volume 68, 2022 - Issue 1 * Vergunova, Ludmila: ''The geographic distribution of Proto-Slavic dialectisms and the genesis of the South Slavic languages.'' 1996. (UNIVERSITY OF MICHIGAN LIBRARY) * Vukotić, Vuk: ''On the Discursive Construction of Dialectal Varieties: The Case of Central South Slavic ‘Supradialects’.'' Scando-Slavica, Volume 68, 2022 - Issue 1 * Zekovic, Sreten & Cimeša, Boro: ''Elementa montenegrina'', Chrestomatia 1/90. CIP, Zagreb 1991. {{refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Serbo-Croatian language}} * [http://sh.wikipedia.org Wikipedia na srpskohrvatskom jeziku] {{Slavenski jezici}} [[Kategorija:Konstruirani jezici]] [[Kategorija:Južnoslavenski jezici]] [[Kategorija:Srpskohrvatski jezik]] qbjbznn7r59ozzr1adeakomzngyad1c 3901501 3901500 2026-07-01T17:57:19Z نوفاك اتشمان 16322 fix? 3901501 wikitext text/x-wiki {{Infokutija jezik | ime = Srpskohrvatski jezik | ime jezika kako ga nazivaju njegovi govornici = srpskohrvatski/hrvatskosrpski српскохрватски/хрватскосрпски | familycolor = | države = {{ZID|FNRJ}}/[[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] | regije = [[Balkan]] ([[Jugoistočna Evropa]]) | govornici = | rang = | jezička porodica = [[indoevropski jezici|indoevropski]]<br> :[[slavenski jezici|slavenski]] ::[[južnoslavenski jezici|južnoslavenski]] :::'''srpskohrvatski''' | država = {{ZID|Kraljevina Jugoslavija}} (1918–1945){{napomena|Kao "srpsko-hrvatsko-slovenski jezik".<ref name="ustavjugo1921">Član 3. [[:s:sr:Устав Краљевине Срба, Хрвата и Словенаца (1921)|Ustav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (1921.)]]: {{citat|"Službeni jezik Kraljevine je srpsko-hrvatski-slovenački."}}</ref><ref name="ustavjugo1931">Član 3. [[:s:sr:Устав Краљевине Југославије (1931)|Ustav Kraljevine Jugoslavije (1931.)]]: {{citat|"Službeni jezik Kraljevine je srpsko-hrvatsko-slovenački."}}</ref><ref name="Busch2004">{{cite book|last1=Busch|first1=Birgitta|last2=Kelly-Holmes|first2=Helen|title=Language, Discourse and Borders in the Yugoslav Successor States|url=https://books.google.com/books?id=MlXQ5zKb_VQC&pg=PA26|year=2004|publisher=Multilingual Matters|isbn=978-1-85359-732-9|pages=26 |quote=the official language of the Kingdom was 'Serbo-Croato-Slovenian'}}</ref><ref name="Ronelle2013">{{cite book|title=Entangled Histories of the Balkans: Volume One: National Ideologies and Language Policies|chapter-url=https://books.google.com/books?id=FGmJqMflYgoC&pg=PA371|year=2013|publisher=Koninklijke Brill NV|isbn=978-90-04-25076-5|page=371|editor1-first=Rumen|editor1-last=Daskalov|editor2-first=Tchavdar|editor2-last=Marinov|chapter=Language and Identity: The Fate of Serbo-Croatian|first=Ronelle|last=Alexander|quote=Now, however, the official language of the new state, the Kingdom of Serbs, Croats, and Slovenes, bore the unwieldy name Serbo-Croato-Slovene (''srbsko-hrvatsko-slovenački'' or ''srbsko-hrvatsko-slovenski'').}}</ref>}}<br />{{ZID|SFRJ}} (1945–1992)<br />{{ZID|Srbija|2004}} (1990–2006)<ref name="ustavsrb1990">Član 8. [[:s:sr:Устав Републике Србије (1990)|Ustav Republike Srbije (1990.)]]: {{citat|"U Republici Srbiji u službenoj je upotrebi srpskohrvatski jezik i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi na način utvrđen zakonom. Na područjima Republike Srbije gde žive narodnosti u službenoj upotrebi su istovremeno i njihovi jezici i pisma, na način utvrđen zakonom."}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060908044936/http://www.parlament.sr.gov.yu/content/lat/akta/ustav/ustav_ceo.asp]</ref>{{napomena|Za razliku od [[Republika Srbija (1992–2006)|Republike Srbije]], na saveznom nivou u [[Savezna Republika Jugoslavija|SRJ]] (1992–2003), službeni jezik je bio [[srpski jezik|srpski]].<ref name="ustavjugo1992">Član 15. [[:s:sr:Устав Савезне Републике Југославије (1992)|Ustav Savezne Republike Jugoslavije (1992.)]]: {{citat|"U Saveznoj Republici Jugoslaviji u službenoj upotrebi je srpski jezik ekavskog i ijekavskog izgovora i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi, u skladu sa ustavom i zakonom. Na područjima Savezne Republike Jugoslavije gde žive nacionalne manjine u službenoj upotrebi su i njihovi jezici i pisma, u skladu sa zakonom."}}</ref>}}<br />{{ZID|Republika Bosna i Hercegovina}} (1992–1995){{napomena|U [[Republika Bosna i Hercegovina|Republici Bosni i Hercegovini]], u službenoj upotrebi je bio [[Ijekavski govor|ijekavski izgovor]] srpskohrvatskog jezika.<ref name="ustavbih1993">Član 4. [[:s:Ustav Republike Bosne i Hercegovine|Ustav Republike Bosne i Hercegovine (1993.)]]: {{citat|"U Republici Bosni i Hercegovini u službenoj upotrebi je srpskohrvatski odnosno hrvatskosrpski jezik ijekavskog izgovora. Oba pisma — latinica i ćirilica su ravnopravna."}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.fcjp.ba/templates/ja_avian_ii_d/images/green/Ustav%20RBiH.pdf |title=Ustav RBiH.pdf |last= |first= |date=14. 3. 1993 |website= |publisher=Fondacija Centar za javno pravo |access-date=29. 3. 2017 |quote=U Republici Bosni i Hercegovini u službenoj upotrebi je srpskohrvatski odnosno hrvatskosrpski jezik ijekavskog izgovora.}}</ref>}} | ustanova = --- | iso1 = sh | iso2 = scr, scc | iso3 = hbs | sil = }} '''Srpskohrvatski '''ili '''hrvatskosrpski''', u novije vrijeme '''bosansko-hrvatsko-srpski''' (BHS) ili '''bosansko-crnogorsko-hrvatsko-srpski''' (BCHS),<ref>{{cite web|url=http://www.seelrc.org/webliography/bcs.ptml|title=Duke University - Duke University Slavic Centers : Webliography|work=seelrc.org|access-date=25. 9. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521214915/http://www.seelrc.org/webliography/bcs.ptml|archive-date=21. 5. 2013|url-status=dead}}</ref> [[pluricentrični jezik|pluricentrični]] je [[Južnoslavenski jezici|južnoslavenski jezik]] sa četiri<ref>{{cite book |last=Mørk |first=Henning |year=2002 |language=da |title=Serbokroatisk grammatik: substantivets morfologi |trans-title=Serbo-Croatian Grammar: Noun Morphology |series=Arbejdspapirer |volume=1 |location=Århus |publisher=Slavisk Institut, Århus Universitet |page=unpaginated (Preface) |oclc=471591123 }}</ref> međusobno razumljive standardne varijante, i to [[Srpski jezik|srpskom]], [[Hrvatski jezik|hrvatskom]], [[Bosanski jezik|bosanskom]] i [[Crnogorski jezik|crnogorskom]].<ref>{{cite book|last=Šipka|first=Danko|title=Lexical layers of identity: words, meaning, and culture in the Slavic languages|publisher=Cambridge University Press|year=2019|isbn=978-953-313-086-6|location=New York, NY|pages=206, 166|doi=10.1017/9781108685795|lccn=2018048005|oclc=1061308790|quote=Serbo-Croatian, which features four ethnic variants: Serbian, Croatian, Bosnian, and Montenegrin|author-link=Danko Sipka|s2cid=150383965}}</ref><ref name="Econ">{{cite news|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2017/04/10/is-serbo-croatian-a-language|title=Is Serbo-Croatian a language?|date=10. 4. 2017|newspaper=The Economist}}</ref> kojime govori oko 19 miliona ljudi na prostoru [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], [[Crna Gora|Crne Gore]], [[Hrvatska|Hrvatske]] i [[Srbija|Srbije]]. [[Bosanski jezik|Bosanski]], [[Crnogorski jezik|crnogorski]], [[Hrvatski jezik|hrvatski]] i [[Srpski jezik|srpski]] su [[Standardni jezik|normativne varijante]] srpskohrvatskoga jezika, zasnovane na [[Istočnohercegovački dijalekt|istočnohercegovačkom dijalektu]] [[Štokavsko narječje|štokavskoga narječja]]. [[Južnoslavenski jezici]] su historijski formirali [[dijalekatski kontinuum]]. Turbulentna historija regije, posebno zbog širenja [[Osmansko Carstvo|Osmanskog]] [[Osmansko Carstvo|Carstva]], dovela je do složenog dijalekatskog i religijskog mozaika. Zbog migracija stanovništva, štokavsko narečje je postalo najraširenije [[narečje]] na zapadnom [[Balkan]]u, prodirući prema zapadu u područje kojim su ranije dominirali [[Čakavsko narječje|čakavski]] i [[Kajkavsko narečje|kajkavski]].<ref>{{harvnb|Greenberg|2004|p=33|loc=chpt. 2. 3. The power of competing dialects}}: {{quote inline|Over the past few hundred years, the Štokavian dialects have expanded at the expense of both Čakavian and Kajkavian [...]}}</ref> Bošnjaci, Hrvati i Srbi se razlikuju po religiji i historijski su često bili dio različitih kulturnih sfera, iako su veliki dijelovi ovih populacija živjeli jedni pored drugih pod stranom vlašću. Tokom tog perioda, jezik se nazivao raznim imenima, kao što su "slavenski" općenito, ili "srpski", "hrvatski" ili "bosanski" posebno. Na klasicistički način, nazivan je i "ilirskim". Standardizacija srpsko-hrvatskog jezika pokrenuta je [[Bečki književni sporazum|Bečkim književnim sporazumom]] iz 1850. od hrvatskih i srpskih pisaca i filologana decenijama prije nego što je osnovana jugoslavenska država.{{sfn|Blum|2002|pp=130–132}} Od samog početka, književni srpski i hrvatski jezik pokazivali su male razlike, iako su oba bila zasnovana na istom štokavskom dijalektu - istočnohercegovačkom narodnom govoru [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], karakterističnom po [[štokavsko narječje|štokavskom narječju]] i [[Ijekavski govor|ijekavskom izgovoru]].<ref>Miodrag Popović, Vuk Stef. Karadžić (str. 320), NOLIT, Beograd, 1987.</ref> U 20. vijeku služio je kao ''[[lingua franca]]'' bivše [[Jugoslavija|Jugoslavije]], bivajući jedinim zvaničnim jezikom [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] (pod tadašnjim nazivom "srpsko-hrvatsko-slovenski"),<ref name="ustavjugo1921" /><ref name="ustavjugo1931" /><ref name="Busch2004" /><ref name="Ronelle2013" /> te zvaničnim jezikom četiri republike bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] (SR BiH, SR Crnoj Gori, SR Srbiji i SR Hrvatskoj), kao i [[Republika Srbija (1992–2006)|Republike Srbije]]<ref name="ustavsrb1990" /> i [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]].<ref name="ustavbih1993" /> [[Raspad Jugoslavije|Raspadom Jugoslavije]] tokom 1990-ih srpskohrvatski jezik prestaje biti u zvaničnoj upotrebi, te se iz njega razvijaju savremeni bosanski, hrvatski i srpski književni jezici a napori da se kodificira zaseban crnogorski standard se nastavljaju. Savremena lingvistika i [[slavistika]] je podijeljena oko klasifikacije srpskohrvatskog jezika; pored teorije pluricentričnosti, pojavila se i teorija jezičkog [[dijasistem]]a ('srednjejužnoslavenski dijasistem'), dok ga svjetska lingvistička organizacija [[SIL International]] smatra živim [[makrojezik]]om sa [[ISO 639]]-3 identifikatorom <tt>hbs</tt>.<ref>{{cite web |url=https://iso639-3.sil.org/code/hbs |title=ISO 639-3 Registration Authority |access-date=15. 1. 2023}}</ref> Srpskohrvatski jezik ima nekoliko specifičnosti: tri izgovora [[Ekavski govor|ekavski]], [[Ijekavski govor|ijekavski]] i [[Ikavski govor|ikavski]], dva pisma [[latinica|latinicu]] i [[ćirilica|ćirilicu]], bogatstvo leksičkih sinonima, kao i upotrebu izraza specifičnih za pojedine sociokulturne sredine. Standard se razvijao za potrebe četiri naroda [[Srbi|Srba]], [[Hrvati|Hrvata]], [[Bošnjaci|Bošnjaka]] i [[Crnogorci|Crnogoraca]]. [[Jezička politika]] pred-jugoslavenskih lingvista je varirala između svojevoljnog nastojanja umanjivanja razlika (kroz zbližavanje standarda i literaturno napuštanje [[Kajkavsko narječje|kajkavštine]] i [[Slavenosrpski jezik|slavenosrpskoga jezika]] i usvajanjem štokavskoga narječja) i nastojanja da se stvori čisti štokavski književni jezik; razdoblje Jugoslavije obilježava priznavanje samo dvije varijante srpskohrvatskoga jezika, tzv. 'zapadna' (hrvatska) i 'istočna' (srpska), gdje je istočna varijanta osjetno uzimala prednost pred zapadnom. Raspadom zajedničke države na snagu stupaju tendencije [[Jezički separatizam|jezičkog separatizma]], koji se ponajviše očitavaju kroz [[jezičko čistunstvo]], te standardizacije zasebnih književnih jezika, među kojima i bosanski, a nakon raspada državne zajednice [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]] i crnogorski. Pored štokavskoga narječja se ponekad u srpskohrvatski jezik svrstavaju i [[kajkavsko narječje|kajkavsko]], [[čakavsko narječje|čakavsko]], te [[torlačko narječje]]. Dio lingvistike ova narječja smatraju zasebnim (mikro-)jezicima ili regiolektima zbog manjka [[uzajamna razumljivost|uzajamne razumljivosti]] sa štokavskim narječjem. Poput drugih južnoslavenskih jezika, srpskohrvatski ima relativno jednostavnu fonologiju, sa zajedničkim sistemom od pet samoglasnika i dvadeset pet suglasnika. Njegova gramatika se razvila iz opšteslavenskog jezika, sa složenom infleksijom, čuvajući sedam gramatičkih padeža u [[Imenice|imenicama]], [[Zamjenice|zamjenicama]] i [[pridjevi]]ma. [[Glagoli]] pokazuju imperfektivni ili perfektivni aspekt, sa umjereno složenim vremenskim sistemom. Srpskohrvatski je jezik u kojem se koristi izostavljanje predznaka i ima fleksibilan red riječi, gdje je subjekat-glagol-objekat standardni. Može se pisati ili latinicom ili ćirilicom,{{efn|name=cnr-script|Zvanično kodificirano [[crnogorsko pismo]] za standardni [[crnogorski jezik]] proširuje Gajevu latinicu i srpsku ćirilicu s dva dodatna slova; ove jezičke reforme, međutim, nisu ušle u svakodnevnu upotrebu.}} a ortografija je izrazito fonemska u svim standardima. Uprkos mnogim jezičkim sličnostima među standardnim varijantama, svaka posjeduje prepoznatljive osobine,{{sfn|Alexander|2006|p=379}} iako te razlike ostaju minimalne.{{sfn|Ćalić|2021|loc=In contrast with the prevalence of language-external criteria that determine attitudes about the status of Serbo-Croatian as well as about its description, attitudes to language-internal criteria show there is almost unanimous agreement that differences between the standards are minimal. Overall, 96.3 % of respondents considered Serbo-Croatian varieties to be mutually intelligible [...]}} == Također pogledajte == * [[Ilirski pokret]] * [[Ilirski jezik (južnoslavenski)]] * [[Bečki književni dogovor]] * [[Novosadski dogovor]] * ''[[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika]]'' * ''[[Deklaracija o zajedničkom jeziku]]'' * [[Wikipedia na srpskohrvatskom jeziku]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak|2}} === Izvori === {{refbegin|40em}} * {{cite book |last=Alexander |first=Ronelle |title=Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary |year=2006 |location=Madison |publisher=University of Wisconsin Press |url=https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC |isbn=9780299211936 }} * {{cite book |last=Alexander |first=Ronelle |chapter=Language and Identity: The Fate of Serbo-Croatian |title=Entangled Histories of the Balkans |year=2013 |volume=1 |location=Leiden, South Holland; Boston, MA |publisher=Brill |pages=341–417 |url=https://books.google.com/books?id=FGmJqMflYgoC |isbn=9789004250765 }} * {{cite book |last=Ammon |first=Ulrich |year=1995 |language = de |title = Die deutsche Sprache in Deutschland, Österreich und der Schweiz: das Problem der nationalen Varietäten |trans-title=German Language in Germany, Austria and Switzerland: The Problem of National Varieties |location=Berlin & New York |publisher=[[De Gruyter|Walter de Gruyter]] |page=575 |oclc=33981055 }} * {{cite book |last=Blum |first=Daniel |year=2002 |language = de |title = Sprache und Politik : Sprachpolitik und Sprachnationalismus in der Republik Indien und dem sozialistischen Jugoslawien (1945–1991) |trans-title = Language and Policy: Language Policy and Linguistic Nationalism in the Republic of India and the Socialist Yugoslavia (1945–1991) |series = Beiträge zur Südasienforschung |volume =192 |location=Würzburg |publisher=Ergon |page=200 |isbn=978-3-89913-253-3 |oclc=51961066 }} * {{cite book |editor1-last=Brown |editor1-first=Edward Keith |editor2-last=Anderson |editor2-first=Anne |title = Encyclopedia of Language and Linguistics |publisher=Elsevier |location=Amsterdam |year=2006 |isbn=978-0-08-044299-0 |oclc=3945869 }} * {{cite book |editor1-last=Bugarski |editor1-first=Ranko |editor1-link=Ranko Bugarski |editor2-last=Hawkesworth |editor2-first=Celia |title = Language in the Former Yugoslav Lands |publisher=Slavica Publishers |page=325 |location=Bloomington |year=2006 |isbn=978-0-89357-298-3 |oclc=52858529 }} * {{cite journal |first=Jelena |last=Ćalić |title=Pluricentricity in the classroom: the Serbo-Croatian language issue for foreign language teaching at higher education institutions worldwide |journal=Sociolinguistica: European Journal of Sociolinguistics |publisher=[[De Gruyter]] |issn=0933-1883 |doi=10.1515/soci-2021-0007 |volume=35 |issue=1 |pages=113–140 |year=2021 |s2cid=244134335 |doi-access=free}} * {{cite book |last=Greenberg |first=Robert D. |title=Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and its Disintegration |year=2004 |edition=1st |location=New York, NY |publisher=Oxford University Press |url=https://books.google.com/books?id=_lNjHgr3QioC |isbn=9780191514555 }} * {{cite book |last=Greenberg |first=Robert D. |title=Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and its Disintegration |year=2008 |edition=2nd updated |location=New York, NY |publisher=Oxford University Press |url=https://books.google.com/books?id=31ELAQAAMAAJ |isbn=9780199208753 }} * {{cite journal |last=Gröschel |first=Bernhard |author-link=Bernhard Gröschel |title=Postjugoslavische Amtssprachenregelungen – Soziolinguistische Argumente gegen die Einheitlichkeit des Serbokroatischen? |trans-title=Post-Yugoslav Official Languages Regulations – Sociolinguistic Arguments Against Consistency of Serbo-Croatian? |url=https://archive.org/details/Postjugoslavische_Amtssprachenregelungen_Bernhard_Groeschel_2003 |language=de |journal=Srpski Jezik |volume=8 |issue=1–2 |pages=135–196 |year=2003 |issn=0354-9259 |access-date=18. 5. 2015 }} <small>[http://www.vbs.rs/scripts/cobiss?command=DISPLAY&base=99999&rid=121971724&fmt=11&lani=sr (COBISS-Sr)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928211826/http://www.vbs.rs/scripts/cobiss?command=DISPLAY&base=99999&rid=121971724&fmt=11&lani=sr |date=28. 9. 2018 }}</small>. * {{cite book |last=Gröschel |first=Bernhard |year=2009 |language = de |title = Das Serbokroatische zwischen Linguistik und Politik: mit einer Bibliographie zum postjugoslavischen Sprachenstreit |trans-title=Serbo-Croatian Between Linguistics and Politics: With a Bibliography of the Post-Yugoslav Language Dispute |series = Lincom Studies in Slavic Linguistics |volume = 34 |location=Munich |publisher=Lincom Europa |page=451 |isbn=978-3-929075-79-3 |oclc=428012015 |lccn=2009473660 |ol=15295665W |id ={{COBISS|43144034}}}} [http://d-nb.info/994941226/04 Contents]. * {{citation |last=Kordić |first=Snježana |author-link=Snježana Kordić |title=Serbo-Croatian |year=2006 |series = Languages of the World/Materials |volume = 148 |location=Munich & Newcastle |publisher=Lincom Europa |isbn=978-3-89586-161-1 |oclc=37959860 |ol=2863538W |id={{CROSBI|426503}}}} * {{cite book |last=Kordić |first=Snježana |year=2010 |language=sh |title=Jezik i nacionalizam |trans-title=Language and Nationalism |url=http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf |series=Rotulus Universitas |url-status=live |location=Zagreb |publisher=Durieux |page=430 |doi=10.2139/ssrn.3467646 |isbn=978-953-188-311-5 |lccn=2011520778 |oclc=729837512 |s2cid=220918333 |ol=15270636W |id={{CROSBI|475567}} |archive-date=1. 6. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601175359/http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf |access-date=21. 4. 2022 }} * {{cite journal |last=Lencek |first=Rado |title = A few remarks for the history of the term 'Serbocroatian' language |journal=Zbornik Za Filologiju I Lingvistiku |volume=19 |issue=1 |pages=45–53 |year=1976 |issn=0514-6143 }} * {{cite book |last=Mappes-Niediek |first=Norbert |year=2005 |language = de |title = Die Ethno-Falle: der Balkan-Konflikt und was Europa daraus lernen kann |trans-title=The Ethnic Trap: the Balkan conflict and what Europe can learn from it |location=Berlin |publisher=Ch. Links Verlag |page=224 |isbn=978-3-86153-367-2 |oclc=61665869 }} * {{cite book |last=Pohl |first=Hans-Dieter |editor-last=Ohnheiser |editor-first=Ingeborg |title = Wechselbeziehungen zwischen slawischen Sprachen, Literaturen und Kulturen in Vergangenheit und Gegenwart : Akten der Tagung aus Anlaß des 25jährigen Bestehens des Instituts für Slawistik an der Universität Innsbruck, Innsbruck, 25. – 27. Mai 1995 |series = Innsbrucker Beiträge zur Kulturwissenschaft, Slavica aenipontan |volume = 4 |publisher = Non Lieu |pages=205–219 |language = de |chapter = Serbokroatisch – Rückblick und Ausblick |trans-chapter = Serbo-Croatian – Looking backward and forward |location=Innsbruck |year=1996 |oclc=243829127 }} * {{cite journal |last=Thomas |first=Paul-Louis |title=Le serbo-croate (bosniaque, croate, monténégrin, serbe): de l'étude d'une langue à l'identité des langues |trans-title = Serbo-Croatian (Bosnian, Croatian, Montenegrin, Serbian): from the study of a language to the identity of languages |language=fr |journal=Revue des études slaves |volume=74 |issue=2–3 |pages=311–325 |year=2003 |issn=0080-2557 |oclc=754204160 |id = {{ZDB|208723-6}} |doi=10.3406/slave.2002.6801 }} {{refend}} == Dodatna literatura == {{refbegin|40em}} * Banac, Ivo: ''Main Trends in the Croatian Language Question''. Yale University Press, 1984. * Bunčić, D, 2016. Serbo-Croatian/Serbian: Cyrillic and Latin. Biscriptality: A Sociolinguistic Typology, pp.&nbsp;231–246. * Franolić, Branko: ''A Historical Survey of Literary Croatian''. Nouvelles éditions Latines, Paris, 1984. * Franolić, B, 1983. The development of literary Croatian and Serbian. Buske Verlag. * {{cite book |last=Franolić |first=Branko |year=1988 |title = Language Policy in Yugoslavia with special reference to Croatian |publisher=Nouvelles Editions Latines |location=Paris }} * {{cite book |last1=Franolić |first1=Branko |last2=Žagar |first2=Mateo |year=2008 |title = A Historical Outline of Literary Croatian & The Glagolitic Heritage of Croatian Culture |publisher=Erasmus & CSYPN |location=London & Zagreb |isbn=978-953-6132-80-5 }} * {{cite journal |last=Greenberg|first=Robert D. |title=In the Aftermath of Yugoslavia's Collapse: The Politics of Language Death and Language Birth |url=https://archive.org/details/sim_international-politics_1999-06_36_2/page/n14|journal=International Politics|year=1999|volume=36|issue=2|pages=141–158 }} * {{cite book |last=Greenberg |first=Robert D. |chapter=Language, Religion, and Nationalism: The Case of the Former Serbo-Croatian |title=Typen slavischer Standardsprachen: Theoretische, methodische und empirische Zugaenge |year=2013 |location=Wiesbaden |publisher=Harrassowitz Verlag |pages=217–231 |url=https://books.google.com/books?id=XGUFngEACAAJ |isbn=9783447100281 }} * Ivić, Pavle: ''Die serbokroatischen Dialekte''. the Hague, 1958. * {{cite book |last=Jakobsen |first=Per |editor-last=Ostojić |editor-first=Branislav |title = Jezička situacija u Crnoj Gori – norma i standardizacija |publisher=Crnogorska akademija nauka i umjetnosti |pages=25–34 |language=sh |chapter=O strukturalno-lingvističkim konstantama srpskohrvatskog jezika (inventar fonema i fonotaktička struktura) |trans-chapter=Serbocroatian structural-linguistic constants (inventory of phonemes and phonotactic structure) |location=Podgorica |year=2008 |isbn=978-86-7215-207-4}} <small>[http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=8&sid=9 (COBISS-CG)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005181043/http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=8&sid=9 |date=5. 10. 2018 }}</small>. * {{cite journal |last=Kristophson |first = Jürgen |title=Vom Widersinn der Dialektologie: Gedanken zum Štokavischen |trans-title=Dialectological Nonsense: Thoughts on Shtokavian |language=de |journal=Zeitschrift für Balkanologie |volume=36 |issue=2 |pages=178–186 |year=2000 |issn=0044-2356 }} {{ZDB|201058-6}}. * Magner, Thomas F.: ''Zagreb Kajkavian dialect''. Pennsylvania State University, 1966. * {{cite book |last=Magner |first=Thomas F. |year=1991 |title=Introduction to the Croatian and Serbian Language |url=https://archive.org/details/introductiontocr0000magn |edition = Revised |publisher=Pennsylvania State University }} * {{cite book |last=Merk |first=Hening |editor-last=Ostojić |editor-first=Branislav |title = Jezička situacija u Crnoj Gori – norma i standardizacija |publisher=Crnogorska akademija nauka i umjetnosti |pages=295–299 |language=sh |chapter=Neka pragmatična zapažanja o postojanju srpskohrvatskog jezika |location=Podgorica |year=2008 |isbn=978-86-7215-207-4 }} <small>[http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=2&sid=8 (COBISS-CG)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005181049/http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=2&sid=8 |date=5. 10. 2018 }}</small>. * Murray Despalatović, Elinor: ''Ljudevit Gaj and the Illyrian Movement''. Columbia University Press, 1975. * Spalatin, C, 1966. Serbo-Croatian or Serbian and Croatian?: Considerations on the Croatian Declaration and Serbian Proposal of March 1967. Journal of Croatian Studies, 7, pp.&nbsp;3–13. * Scando-Slavica, Volume 68, 2022 - Issue 1. 2022. Scando-Slavica, Volume 68, 2022 - Issue 1 * Vergunova, Ludmila: ''The geographic distribution of Proto-Slavic dialectisms and the genesis of the South Slavic languages.'' 1996. (UNIVERSITY OF MICHIGAN LIBRARY) * Vukotić, Vuk: ''On the Discursive Construction of Dialectal Varieties: The Case of Central South Slavic ‘Supradialects’.'' Scando-Slavica, Volume 68, 2022 - Issue 1 * Zekovic, Sreten & Cimeša, Boro: ''Elementa montenegrina'', Chrestomatia 1/90. CIP, Zagreb 1991. {{refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Serbo-Croatian language}} * [http://sh.wikipedia.org Wikipedia na srpskohrvatskom jeziku] {{Slavenski jezici}} [[Kategorija:Konstruirani jezici]] [[Kategorija:Južnoslavenski jezici]] [[Kategorija:Srpskohrvatski jezik]] 7dszpqlgpk5stazgs6qmkmkblod4c1k 3901509 3901501 2026-07-01T18:33:14Z نوفاك اتشمان 16322 fix 3901509 wikitext text/x-wiki {{Infokutija jezik | ime = Srpskohrvatski jezik | ime jezika kako ga nazivaju njegovi govornici = srpskohrvatski/hrvatskosrpski српскохрватски/хрватскосрпски | familycolor = | države = {{ZID|FNRJ}}/[[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] | regije = [[Balkan]] ([[Jugoistočna Evropa]]) | govornici = | rang = | jezička porodica = [[indoevropski jezici|indoevropski]]<br> :[[slavenski jezici|slavenski]] ::[[južnoslavenski jezici|južnoslavenski]] :::'''srpskohrvatski''' | država = {{ZID|Kraljevina Jugoslavija}} (1918–1945){{napomena|Kao "srpsko-hrvatsko-slovenski jezik".<ref name="ustavjugo1921">Član 3. [[:s:sr:Устав Краљевине Срба, Хрвата и Словенаца (1921)|Ustav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (1921.)]]: {{citat|"Službeni jezik Kraljevine je srpsko-hrvatski-slovenački."}}</ref><ref name="ustavjugo1931">Član 3. [[:s:sr:Устав Краљевине Југославије (1931)|Ustav Kraljevine Jugoslavije (1931.)]]: {{citat|"Službeni jezik Kraljevine je srpsko-hrvatsko-slovenački."}}</ref><ref name="Busch2004">{{cite book|last1=Busch|first1=Birgitta|last2=Kelly-Holmes|first2=Helen|title=Language, Discourse and Borders in the Yugoslav Successor States|url=https://books.google.com/books?id=MlXQ5zKb_VQC&pg=PA26|year=2004|publisher=Multilingual Matters|isbn=978-1-85359-732-9|pages=26 |quote=the official language of the Kingdom was 'Serbo-Croato-Slovenian'}}</ref><ref name="Ronelle2013">{{cite book|title=Entangled Histories of the Balkans: Volume One: National Ideologies and Language Policies|chapter-url=https://books.google.com/books?id=FGmJqMflYgoC&pg=PA371|year=2013|publisher=Koninklijke Brill NV|isbn=978-90-04-25076-5|page=371|editor1-first=Rumen|editor1-last=Daskalov|editor2-first=Tchavdar|editor2-last=Marinov|chapter=Language and Identity: The Fate of Serbo-Croatian|first=Ronelle|last=Alexander|quote=Now, however, the official language of the new state, the Kingdom of Serbs, Croats, and Slovenes, bore the unwieldy name Serbo-Croato-Slovene (''srbsko-hrvatsko-slovenački'' or ''srbsko-hrvatsko-slovenski'').}}</ref>}}<br />{{ZID|SFRJ}} (1945–1992)<br />{{ZID|Srbija|2004}} (1990–2006)<ref name="ustavsrb1990">Član 8. [[:s:sr:Устав Републике Србије (1990)|Ustav Republike Srbije (1990.)]]: {{citat|"U Republici Srbiji u službenoj je upotrebi srpskohrvatski jezik i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi na način utvrđen zakonom. Na područjima Republike Srbije gde žive narodnosti u službenoj upotrebi su istovremeno i njihovi jezici i pisma, na način utvrđen zakonom."}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060908044936/http://www.parlament.sr.gov.yu/content/lat/akta/ustav/ustav_ceo.asp]</ref>{{napomena|Za razliku od [[Republika Srbija (1992–2006)|Republike Srbije]], na saveznom nivou u [[Savezna Republika Jugoslavija|SRJ]] (1992–2003), službeni jezik je bio [[srpski jezik|srpski]].<ref>Član 15. [[:s:sr:Устав Савезне Републике Југославије (1992)|Ustav Savezne Republike Jugoslavije (1992.)]]: {{citat|"U Saveznoj Republici Jugoslaviji u službenoj upotrebi je srpski jezik ekavskog i ijekavskog izgovora i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi, u skladu sa ustavom i zakonom. Na područjima Savezne Republike Jugoslavije gde žive nacionalne manjine u službenoj upotrebi su i njihovi jezici i pisma, u skladu sa zakonom."}}</ref>}}<br />{{ZID|Republika Bosna i Hercegovina}} (1992–1995){{napomena|U [[Republika Bosna i Hercegovina|Republici Bosni i Hercegovini]], u službenoj upotrebi je bio [[Ijekavski govor|ijekavski izgovor]] srpskohrvatskog jezika.<ref name="ustavbih1993">Član 4. [[:s:Ustav Republike Bosne i Hercegovine|Ustav Republike Bosne i Hercegovine (1993.)]]: {{citat|"U Republici Bosni i Hercegovini u službenoj upotrebi je srpskohrvatski odnosno hrvatskosrpski jezik ijekavskog izgovora. Oba pisma — latinica i ćirilica su ravnopravna."}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.fcjp.ba/templates/ja_avian_ii_d/images/green/Ustav%20RBiH.pdf |title=Ustav RBiH.pdf |last= |first= |date=14. 3. 1993 |website= |publisher=Fondacija Centar za javno pravo |access-date=29. 3. 2017 |quote=U Republici Bosni i Hercegovini u službenoj upotrebi je srpskohrvatski odnosno hrvatskosrpski jezik ijekavskog izgovora.}}</ref>}} | ustanova = --- | iso1 = sh | iso2 = scr, scc | iso3 = hbs | sil = }} '''Srpskohrvatski '''ili '''hrvatskosrpski''', u novije vrijeme '''bosansko-hrvatsko-srpski''' (BHS) ili '''bosansko-crnogorsko-hrvatsko-srpski''' (BCHS),<ref>{{cite web|url=http://www.seelrc.org/webliography/bcs.ptml|title=Duke University - Duke University Slavic Centers : Webliography|work=seelrc.org|access-date=25. 9. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521214915/http://www.seelrc.org/webliography/bcs.ptml|archive-date=21. 5. 2013|url-status=dead}}</ref> [[pluricentrični jezik|pluricentrični]] je [[Južnoslavenski jezici|južnoslavenski jezik]] sa četiri<ref>{{cite book |last=Mørk |first=Henning |year=2002 |language=da |title=Serbokroatisk grammatik: substantivets morfologi |trans-title=Serbo-Croatian Grammar: Noun Morphology |series=Arbejdspapirer |volume=1 |location=Århus |publisher=Slavisk Institut, Århus Universitet |page=unpaginated (Preface) |oclc=471591123 }}</ref> međusobno razumljive standardne varijante, i to [[Srpski jezik|srpskom]], [[Hrvatski jezik|hrvatskom]], [[Bosanski jezik|bosanskom]] i [[Crnogorski jezik|crnogorskom]].<ref>{{cite book|last=Šipka|first=Danko|title=Lexical layers of identity: words, meaning, and culture in the Slavic languages|publisher=Cambridge University Press|year=2019|isbn=978-953-313-086-6|location=New York, NY|pages=206, 166|doi=10.1017/9781108685795|lccn=2018048005|oclc=1061308790|quote=Serbo-Croatian, which features four ethnic variants: Serbian, Croatian, Bosnian, and Montenegrin|author-link=Danko Sipka|s2cid=150383965}}</ref><ref name="Econ">{{cite news|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2017/04/10/is-serbo-croatian-a-language|title=Is Serbo-Croatian a language?|date=10. 4. 2017|newspaper=The Economist}}</ref> kojime govori oko 19 miliona ljudi na prostoru [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], [[Crna Gora|Crne Gore]], [[Hrvatska|Hrvatske]] i [[Srbija|Srbije]]. [[Bosanski jezik|Bosanski]], [[Crnogorski jezik|crnogorski]], [[Hrvatski jezik|hrvatski]] i [[Srpski jezik|srpski]] su [[Standardni jezik|normativne varijante]] srpskohrvatskoga jezika, zasnovane na [[Istočnohercegovački dijalekt|istočnohercegovačkom dijalektu]] [[Štokavsko narječje|štokavskoga narječja]]. [[Južnoslavenski jezici]] su historijski formirali [[dijalekatski kontinuum]]. Turbulentna historija regije, posebno zbog širenja [[Osmansko Carstvo|Osmanskog]] [[Osmansko Carstvo|Carstva]], dovela je do složenog dijalekatskog i religijskog mozaika. Zbog migracija stanovništva, štokavsko narečje je postalo najraširenije [[narečje]] na zapadnom [[Balkan]]u, prodirući prema zapadu u područje kojim su ranije dominirali [[Čakavsko narječje|čakavski]] i [[Kajkavsko narečje|kajkavski]].<ref>{{harvnb|Greenberg|2004|p=33|loc=chpt. 2. 3. The power of competing dialects}}: {{quote inline|Over the past few hundred years, the Štokavian dialects have expanded at the expense of both Čakavian and Kajkavian [...]}}</ref> Bošnjaci, Hrvati i Srbi se razlikuju po religiji i historijski su često bili dio različitih kulturnih sfera, iako su veliki dijelovi ovih populacija živjeli jedni pored drugih pod stranom vlašću. Tokom tog perioda, jezik se nazivao raznim imenima, kao što su "slavenski" općenito, ili "srpski", "hrvatski" ili "bosanski" posebno. Na klasicistički način, nazivan je i "ilirskim". Standardizacija srpsko-hrvatskog jezika pokrenuta je [[Bečki književni sporazum|Bečkim književnim sporazumom]] iz 1850. od hrvatskih i srpskih pisaca i filologana decenijama prije nego što je osnovana jugoslavenska država.{{sfn|Blum|2002|pp=130–132}} Od samog početka, književni srpski i hrvatski jezik pokazivali su male razlike, iako su oba bila zasnovana na istom štokavskom dijalektu - istočnohercegovačkom narodnom govoru [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], karakterističnom po [[štokavsko narječje|štokavskom narječju]] i [[Ijekavski govor|ijekavskom izgovoru]].<ref>Miodrag Popović, Vuk Stef. Karadžić (str. 320), NOLIT, Beograd, 1987.</ref> U 20. vijeku služio je kao ''[[lingua franca]]'' bivše [[Jugoslavija|Jugoslavije]], bivajući jedinim zvaničnim jezikom [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] (pod tadašnjim nazivom "srpsko-hrvatsko-slovenski"),<ref name="ustavjugo1921" /><ref name="ustavjugo1931" /><ref name="Busch2004" /><ref name="Ronelle2013" /> te zvaničnim jezikom četiri republike bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] (SR BiH, SR Crnoj Gori, SR Srbiji i SR Hrvatskoj), kao i [[Republika Srbija (1992–2006)|Republike Srbije]]<ref name="ustavsrb1990" /> i [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]].<ref name="ustavbih1993" /> [[Raspad Jugoslavije|Raspadom Jugoslavije]] tokom 1990-ih srpskohrvatski jezik prestaje biti u zvaničnoj upotrebi, te se iz njega razvijaju savremeni bosanski, hrvatski i srpski književni jezici a napori da se kodificira zaseban crnogorski standard se nastavljaju. Savremena lingvistika i [[slavistika]] je podijeljena oko klasifikacije srpskohrvatskog jezika; pored teorije pluricentričnosti, pojavila se i teorija jezičkog [[dijasistem]]a ('srednjejužnoslavenski dijasistem'), dok ga svjetska lingvistička organizacija [[SIL International]] smatra živim [[makrojezik]]om sa [[ISO 639]]-3 identifikatorom <tt>hbs</tt>.<ref>{{cite web |url=https://iso639-3.sil.org/code/hbs |title=ISO 639-3 Registration Authority |access-date=15. 1. 2023}}</ref> Srpskohrvatski jezik ima nekoliko specifičnosti: tri izgovora [[Ekavski govor|ekavski]], [[Ijekavski govor|ijekavski]] i [[Ikavski govor|ikavski]], dva pisma [[latinica|latinicu]] i [[ćirilica|ćirilicu]], bogatstvo leksičkih sinonima, kao i upotrebu izraza specifičnih za pojedine sociokulturne sredine. Standard se razvijao za potrebe četiri naroda [[Srbi|Srba]], [[Hrvati|Hrvata]], [[Bošnjaci|Bošnjaka]] i [[Crnogorci|Crnogoraca]]. [[Jezička politika]] pred-jugoslavenskih lingvista je varirala između svojevoljnog nastojanja umanjivanja razlika (kroz zbližavanje standarda i literaturno napuštanje [[Kajkavsko narječje|kajkavštine]] i [[Slavenosrpski jezik|slavenosrpskoga jezika]] i usvajanjem štokavskoga narječja) i nastojanja da se stvori čisti štokavski književni jezik; razdoblje Jugoslavije obilježava priznavanje samo dvije varijante srpskohrvatskoga jezika, tzv. 'zapadna' (hrvatska) i 'istočna' (srpska), gdje je istočna varijanta osjetno uzimala prednost pred zapadnom. Raspadom zajedničke države na snagu stupaju tendencije [[Jezički separatizam|jezičkog separatizma]], koji se ponajviše očitavaju kroz [[jezičko čistunstvo]], te standardizacije zasebnih književnih jezika, među kojima i bosanski, a nakon raspada državne zajednice [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]] i crnogorski. Pored štokavskoga narječja se ponekad u srpskohrvatski jezik svrstavaju i [[kajkavsko narječje|kajkavsko]], [[čakavsko narječje|čakavsko]], te [[torlačko narječje]]. Dio lingvistike ova narječja smatraju zasebnim (mikro-)jezicima ili regiolektima zbog manjka [[uzajamna razumljivost|uzajamne razumljivosti]] sa štokavskim narječjem. Poput drugih južnoslavenskih jezika, srpskohrvatski ima relativno jednostavnu fonologiju, sa zajedničkim sistemom od pet samoglasnika i dvadeset pet suglasnika. Njegova gramatika se razvila iz opšteslavenskog jezika, sa složenom infleksijom, čuvajući sedam gramatičkih padeža u [[Imenice|imenicama]], [[Zamjenice|zamjenicama]] i [[pridjevi]]ma. [[Glagoli]] pokazuju imperfektivni ili perfektivni aspekt, sa umjereno složenim vremenskim sistemom. Srpskohrvatski je jezik u kojem se koristi izostavljanje predznaka i ima fleksibilan red riječi, gdje je subjekat-glagol-objekat standardni. Može se pisati ili latinicom ili ćirilicom,{{efn|name=cnr-script|Zvanično kodificirano [[crnogorsko pismo]] za standardni [[crnogorski jezik]] proširuje Gajevu latinicu i srpsku ćirilicu s dva dodatna slova; ove jezičke reforme, međutim, nisu ušle u svakodnevnu upotrebu.}} a ortografija je izrazito fonemska u svim standardima. Uprkos mnogim jezičkim sličnostima među standardnim varijantama, svaka posjeduje prepoznatljive osobine,{{sfn|Alexander|2006|p=379}} iako te razlike ostaju minimalne.{{sfn|Ćalić|2021|loc=In contrast with the prevalence of language-external criteria that determine attitudes about the status of Serbo-Croatian as well as about its description, attitudes to language-internal criteria show there is almost unanimous agreement that differences between the standards are minimal. Overall, 96.3 % of respondents considered Serbo-Croatian varieties to be mutually intelligible [...]}} == Također pogledajte == * [[Ilirski pokret]] * [[Ilirski jezik (južnoslavenski)]] * [[Bečki književni dogovor]] * [[Novosadski dogovor]] * ''[[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika]]'' * ''[[Deklaracija o zajedničkom jeziku]]'' * [[Wikipedia na srpskohrvatskom jeziku]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak|2}} === Izvori === {{refbegin|40em}} * {{cite book |last=Alexander |first=Ronelle |title=Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary |year=2006 |location=Madison |publisher=University of Wisconsin Press |url=https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC |isbn=9780299211936 }} * {{cite book |last=Alexander |first=Ronelle |chapter=Language and Identity: The Fate of Serbo-Croatian |title=Entangled Histories of the Balkans |year=2013 |volume=1 |location=Leiden, South Holland; Boston, MA |publisher=Brill |pages=341–417 |url=https://books.google.com/books?id=FGmJqMflYgoC |isbn=9789004250765 }} * {{cite book |last=Ammon |first=Ulrich |year=1995 |language = de |title = Die deutsche Sprache in Deutschland, Österreich und der Schweiz: das Problem der nationalen Varietäten |trans-title=German Language in Germany, Austria and Switzerland: The Problem of National Varieties |location=Berlin & New York |publisher=[[De Gruyter|Walter de Gruyter]] |page=575 |oclc=33981055 }} * {{cite book |last=Blum |first=Daniel |year=2002 |language = de |title = Sprache und Politik : Sprachpolitik und Sprachnationalismus in der Republik Indien und dem sozialistischen Jugoslawien (1945–1991) |trans-title = Language and Policy: Language Policy and Linguistic Nationalism in the Republic of India and the Socialist Yugoslavia (1945–1991) |series = Beiträge zur Südasienforschung |volume =192 |location=Würzburg |publisher=Ergon |page=200 |isbn=978-3-89913-253-3 |oclc=51961066 }} * {{cite book |editor1-last=Brown |editor1-first=Edward Keith |editor2-last=Anderson |editor2-first=Anne |title = Encyclopedia of Language and Linguistics |publisher=Elsevier |location=Amsterdam |year=2006 |isbn=978-0-08-044299-0 |oclc=3945869 }} * {{cite book |editor1-last=Bugarski |editor1-first=Ranko |editor1-link=Ranko Bugarski |editor2-last=Hawkesworth |editor2-first=Celia |title = Language in the Former Yugoslav Lands |publisher=Slavica Publishers |page=325 |location=Bloomington |year=2006 |isbn=978-0-89357-298-3 |oclc=52858529 }} * {{cite journal |first=Jelena |last=Ćalić |title=Pluricentricity in the classroom: the Serbo-Croatian language issue for foreign language teaching at higher education institutions worldwide |journal=Sociolinguistica: European Journal of Sociolinguistics |publisher=[[De Gruyter]] |issn=0933-1883 |doi=10.1515/soci-2021-0007 |volume=35 |issue=1 |pages=113–140 |year=2021 |s2cid=244134335 |doi-access=free}} * {{cite book |last=Greenberg |first=Robert D. |title=Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and its Disintegration |year=2004 |edition=1st |location=New York, NY |publisher=Oxford University Press |url=https://books.google.com/books?id=_lNjHgr3QioC |isbn=9780191514555 }} * {{cite book |last=Greenberg |first=Robert D. |title=Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and its Disintegration |year=2008 |edition=2nd updated |location=New York, NY |publisher=Oxford University Press |url=https://books.google.com/books?id=31ELAQAAMAAJ |isbn=9780199208753 }} * {{cite journal |last=Gröschel |first=Bernhard |author-link=Bernhard Gröschel |title=Postjugoslavische Amtssprachenregelungen – Soziolinguistische Argumente gegen die Einheitlichkeit des Serbokroatischen? |trans-title=Post-Yugoslav Official Languages Regulations – Sociolinguistic Arguments Against Consistency of Serbo-Croatian? |url=https://archive.org/details/Postjugoslavische_Amtssprachenregelungen_Bernhard_Groeschel_2003 |language=de |journal=Srpski Jezik |volume=8 |issue=1–2 |pages=135–196 |year=2003 |issn=0354-9259 |access-date=18. 5. 2015 }} <small>[http://www.vbs.rs/scripts/cobiss?command=DISPLAY&base=99999&rid=121971724&fmt=11&lani=sr (COBISS-Sr)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928211826/http://www.vbs.rs/scripts/cobiss?command=DISPLAY&base=99999&rid=121971724&fmt=11&lani=sr |date=28. 9. 2018 }}</small>. * {{cite book |last=Gröschel |first=Bernhard |year=2009 |language = de |title = Das Serbokroatische zwischen Linguistik und Politik: mit einer Bibliographie zum postjugoslavischen Sprachenstreit |trans-title=Serbo-Croatian Between Linguistics and Politics: With a Bibliography of the Post-Yugoslav Language Dispute |series = Lincom Studies in Slavic Linguistics |volume = 34 |location=Munich |publisher=Lincom Europa |page=451 |isbn=978-3-929075-79-3 |oclc=428012015 |lccn=2009473660 |ol=15295665W |id ={{COBISS|43144034}}}} [http://d-nb.info/994941226/04 Contents]. * {{citation |last=Kordić |first=Snježana |author-link=Snježana Kordić |title=Serbo-Croatian |year=2006 |series = Languages of the World/Materials |volume = 148 |location=Munich & Newcastle |publisher=Lincom Europa |isbn=978-3-89586-161-1 |oclc=37959860 |ol=2863538W |id={{CROSBI|426503}}}} * {{cite book |last=Kordić |first=Snježana |year=2010 |language=sh |title=Jezik i nacionalizam |trans-title=Language and Nationalism |url=http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf |series=Rotulus Universitas |url-status=live |location=Zagreb |publisher=Durieux |page=430 |doi=10.2139/ssrn.3467646 |isbn=978-953-188-311-5 |lccn=2011520778 |oclc=729837512 |s2cid=220918333 |ol=15270636W |id={{CROSBI|475567}} |archive-date=1. 6. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601175359/http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf |access-date=21. 4. 2022 }} * {{cite journal |last=Lencek |first=Rado |title = A few remarks for the history of the term 'Serbocroatian' language |journal=Zbornik Za Filologiju I Lingvistiku |volume=19 |issue=1 |pages=45–53 |year=1976 |issn=0514-6143 }} * {{cite book |last=Mappes-Niediek |first=Norbert |year=2005 |language = de |title = Die Ethno-Falle: der Balkan-Konflikt und was Europa daraus lernen kann |trans-title=The Ethnic Trap: the Balkan conflict and what Europe can learn from it |location=Berlin |publisher=Ch. Links Verlag |page=224 |isbn=978-3-86153-367-2 |oclc=61665869 }} * {{cite book |last=Pohl |first=Hans-Dieter |editor-last=Ohnheiser |editor-first=Ingeborg |title = Wechselbeziehungen zwischen slawischen Sprachen, Literaturen und Kulturen in Vergangenheit und Gegenwart : Akten der Tagung aus Anlaß des 25jährigen Bestehens des Instituts für Slawistik an der Universität Innsbruck, Innsbruck, 25. – 27. Mai 1995 |series = Innsbrucker Beiträge zur Kulturwissenschaft, Slavica aenipontan |volume = 4 |publisher = Non Lieu |pages=205–219 |language = de |chapter = Serbokroatisch – Rückblick und Ausblick |trans-chapter = Serbo-Croatian – Looking backward and forward |location=Innsbruck |year=1996 |oclc=243829127 }} * {{cite journal |last=Thomas |first=Paul-Louis |title=Le serbo-croate (bosniaque, croate, monténégrin, serbe): de l'étude d'une langue à l'identité des langues |trans-title = Serbo-Croatian (Bosnian, Croatian, Montenegrin, Serbian): from the study of a language to the identity of languages |language=fr |journal=Revue des études slaves |volume=74 |issue=2–3 |pages=311–325 |year=2003 |issn=0080-2557 |oclc=754204160 |id = {{ZDB|208723-6}} |doi=10.3406/slave.2002.6801 }} {{refend}} == Dodatna literatura == {{refbegin|40em}} * Banac, Ivo: ''Main Trends in the Croatian Language Question''. Yale University Press, 1984. * Bunčić, D, 2016. Serbo-Croatian/Serbian: Cyrillic and Latin. Biscriptality: A Sociolinguistic Typology, pp.&nbsp;231–246. * Franolić, Branko: ''A Historical Survey of Literary Croatian''. Nouvelles éditions Latines, Paris, 1984. * Franolić, B, 1983. The development of literary Croatian and Serbian. Buske Verlag. * {{cite book |last=Franolić |first=Branko |year=1988 |title = Language Policy in Yugoslavia with special reference to Croatian |publisher=Nouvelles Editions Latines |location=Paris }} * {{cite book |last1=Franolić |first1=Branko |last2=Žagar |first2=Mateo |year=2008 |title = A Historical Outline of Literary Croatian & The Glagolitic Heritage of Croatian Culture |publisher=Erasmus & CSYPN |location=London & Zagreb |isbn=978-953-6132-80-5 }} * {{cite journal |last=Greenberg|first=Robert D. |title=In the Aftermath of Yugoslavia's Collapse: The Politics of Language Death and Language Birth |url=https://archive.org/details/sim_international-politics_1999-06_36_2/page/n14|journal=International Politics|year=1999|volume=36|issue=2|pages=141–158 }} * {{cite book |last=Greenberg |first=Robert D. |chapter=Language, Religion, and Nationalism: The Case of the Former Serbo-Croatian |title=Typen slavischer Standardsprachen: Theoretische, methodische und empirische Zugaenge |year=2013 |location=Wiesbaden |publisher=Harrassowitz Verlag |pages=217–231 |url=https://books.google.com/books?id=XGUFngEACAAJ |isbn=9783447100281 }} * Ivić, Pavle: ''Die serbokroatischen Dialekte''. the Hague, 1958. * {{cite book |last=Jakobsen |first=Per |editor-last=Ostojić |editor-first=Branislav |title = Jezička situacija u Crnoj Gori – norma i standardizacija |publisher=Crnogorska akademija nauka i umjetnosti |pages=25–34 |language=sh |chapter=O strukturalno-lingvističkim konstantama srpskohrvatskog jezika (inventar fonema i fonotaktička struktura) |trans-chapter=Serbocroatian structural-linguistic constants (inventory of phonemes and phonotactic structure) |location=Podgorica |year=2008 |isbn=978-86-7215-207-4}} <small>[http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=8&sid=9 (COBISS-CG)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005181043/http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=8&sid=9 |date=5. 10. 2018 }}</small>. * {{cite journal |last=Kristophson |first = Jürgen |title=Vom Widersinn der Dialektologie: Gedanken zum Štokavischen |trans-title=Dialectological Nonsense: Thoughts on Shtokavian |language=de |journal=Zeitschrift für Balkanologie |volume=36 |issue=2 |pages=178–186 |year=2000 |issn=0044-2356 }} {{ZDB|201058-6}}. * Magner, Thomas F.: ''Zagreb Kajkavian dialect''. Pennsylvania State University, 1966. * {{cite book |last=Magner |first=Thomas F. |year=1991 |title=Introduction to the Croatian and Serbian Language |url=https://archive.org/details/introductiontocr0000magn |edition = Revised |publisher=Pennsylvania State University }} * {{cite book |last=Merk |first=Hening |editor-last=Ostojić |editor-first=Branislav |title = Jezička situacija u Crnoj Gori – norma i standardizacija |publisher=Crnogorska akademija nauka i umjetnosti |pages=295–299 |language=sh |chapter=Neka pragmatična zapažanja o postojanju srpskohrvatskog jezika |location=Podgorica |year=2008 |isbn=978-86-7215-207-4 }} <small>[http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=2&sid=8 (COBISS-CG)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005181049/http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=2&sid=8 |date=5. 10. 2018 }}</small>. * Murray Despalatović, Elinor: ''Ljudevit Gaj and the Illyrian Movement''. Columbia University Press, 1975. * Spalatin, C, 1966. Serbo-Croatian or Serbian and Croatian?: Considerations on the Croatian Declaration and Serbian Proposal of March 1967. Journal of Croatian Studies, 7, pp.&nbsp;3–13. * Scando-Slavica, Volume 68, 2022 - Issue 1. 2022. Scando-Slavica, Volume 68, 2022 - Issue 1 * Vergunova, Ludmila: ''The geographic distribution of Proto-Slavic dialectisms and the genesis of the South Slavic languages.'' 1996. (UNIVERSITY OF MICHIGAN LIBRARY) * Vukotić, Vuk: ''On the Discursive Construction of Dialectal Varieties: The Case of Central South Slavic ‘Supradialects’.'' Scando-Slavica, Volume 68, 2022 - Issue 1 * Zekovic, Sreten & Cimeša, Boro: ''Elementa montenegrina'', Chrestomatia 1/90. CIP, Zagreb 1991. {{refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Serbo-Croatian language}} * [http://sh.wikipedia.org Wikipedia na srpskohrvatskom jeziku] {{Slavenski jezici}} [[Kategorija:Konstruirani jezici]] [[Kategorija:Južnoslavenski jezici]] [[Kategorija:Srpskohrvatski jezik]] b3xzwi1msjbxsczl9vz021r0r21f1y1 3901540 3901509 2026-07-02T00:33:27Z نوفاك اتشمان 16322 dopuna 3901540 wikitext text/x-wiki {{Infokutija jezik | ime = Srpskohrvatski jezik | ime jezika kako ga nazivaju njegovi govornici = srpskohrvatski/hrvatskosrpski српскохрватски/хрватскосрпски | familycolor = | države = {{ZID|FNRJ}}/[[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] | regije = [[Balkan]] ([[Jugoistočna Evropa]]) | govornici = | rang = | jezička porodica = [[indoevropski jezici|indoevropski]]<br> :[[slavenski jezici|slavenski]] ::[[južnoslavenski jezici|južnoslavenski]] :::'''srpskohrvatski''' | država = {{ZID|Kraljevina Jugoslavija}} (1918–1945){{napomena|Kao "srpsko-hrvatsko-slovenski jezik".<ref name="ustavjugo1921">Član 3. [[:s:sr:Устав Краљевине Срба, Хрвата и Словенаца (1921)|Ustav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (1921.)]]: {{citat|"Službeni jezik Kraljevine je srpsko-hrvatski-slovenački."}}</ref><ref name="ustavjugo1931">Član 3. [[:s:sr:Устав Краљевине Југославије (1931)|Ustav Kraljevine Jugoslavije (1931.)]]: {{citat|"Službeni jezik Kraljevine je srpsko-hrvatsko-slovenački."}}</ref><ref name="Busch2004">{{cite book|last1=Busch|first1=Birgitta|last2=Kelly-Holmes|first2=Helen|title=Language, Discourse and Borders in the Yugoslav Successor States|url=https://books.google.com/books?id=MlXQ5zKb_VQC&pg=PA26|year=2004|publisher=Multilingual Matters|isbn=978-1-85359-732-9|pages=26 |quote=the official language of the Kingdom was 'Serbo-Croato-Slovenian'}}</ref><ref name="Ronelle2013">{{cite book|title=Entangled Histories of the Balkans: Volume One: National Ideologies and Language Policies|chapter-url=https://books.google.com/books?id=FGmJqMflYgoC&pg=PA371|year=2013|publisher=Koninklijke Brill NV|isbn=978-90-04-25076-5|page=371|editor1-first=Rumen|editor1-last=Daskalov|editor2-first=Tchavdar|editor2-last=Marinov|chapter=Language and Identity: The Fate of Serbo-Croatian|first=Ronelle|last=Alexander|quote=Now, however, the official language of the new state, the Kingdom of Serbs, Croats, and Slovenes, bore the unwieldy name Serbo-Croato-Slovene (''srbsko-hrvatsko-slovenački'' or ''srbsko-hrvatsko-slovenski'').}}</ref>}}<br />{{ZID|SFRJ}} (1945–1992)<br />{{ZID|Srbija|2004}} (1990–2006)<ref name="ustavsrb1990">Član 8. [[:s:sr:Устав Републике Србије (1990)|Ustav Republike Srbije (1990.)]]: {{citat|"U Republici Srbiji u službenoj je upotrebi srpskohrvatski jezik i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi na način utvrđen zakonom. Na područjima Republike Srbije gde žive narodnosti u službenoj upotrebi su istovremeno i njihovi jezici i pisma, na način utvrđen zakonom."}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060908044936/http://www.parlament.sr.gov.yu/content/lat/akta/ustav/ustav_ceo.asp]</ref>{{napomena|Za razliku od [[Republika Srbija (1992–2006)|Republike Srbije]] (1990–2006), na saveznom nivou u [[Savezna Republika Jugoslavija|Saveznoj Republici Jugoslaviji]] (1992–2003), službeni jezik je bio [[srpski jezik|srpski]].<ref>Član 15. [[:s:sr:Устав Савезне Републике Југославије (1992)|Ustav Savezne Republike Jugoslavije (1992.)]]: {{citat|"U Saveznoj Republici Jugoslaviji u službenoj upotrebi je srpski jezik ekavskog i ijekavskog izgovora i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi, u skladu sa ustavom i zakonom. Na područjima Savezne Republike Jugoslavije gde žive nacionalne manjine u službenoj upotrebi su i njihovi jezici i pisma, u skladu sa zakonom."}}</ref>}}<br />{{ZID|Republika Bosna i Hercegovina}} (1992–1995){{napomena|U [[Republika Bosna i Hercegovina|Republici Bosni i Hercegovini]], u službenoj upotrebi je bio [[Ijekavski govor|ijekavski izgovor]] srpskohrvatskog jezika.<ref name="ustavbih1993">Član 4. [[:s:Ustav Republike Bosne i Hercegovine|Ustav Republike Bosne i Hercegovine (1993.)]]: {{citat|"U Republici Bosni i Hercegovini u službenoj upotrebi je srpskohrvatski odnosno hrvatskosrpski jezik ijekavskog izgovora. Oba pisma — latinica i ćirilica su ravnopravna."}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.fcjp.ba/templates/ja_avian_ii_d/images/green/Ustav%20RBiH.pdf |title=Ustav RBiH.pdf |last= |first= |date=14. 3. 1993 |website= |publisher=Fondacija Centar za javno pravo |access-date=29. 3. 2017 |quote=U Republici Bosni i Hercegovini u službenoj upotrebi je srpskohrvatski odnosno hrvatskosrpski jezik ijekavskog izgovora.}}</ref>}} | ustanova = --- | iso1 = sh | iso2 = scr, scc | iso3 = hbs | sil = }} '''Srpskohrvatski '''ili '''hrvatskosrpski''', u novije vrijeme '''bosansko-hrvatsko-srpski''' (BHS) ili '''bosansko-crnogorsko-hrvatsko-srpski''' (BCHS),<ref>{{cite web|url=http://www.seelrc.org/webliography/bcs.ptml|title=Duke University - Duke University Slavic Centers : Webliography|work=seelrc.org|access-date=25. 9. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521214915/http://www.seelrc.org/webliography/bcs.ptml|archive-date=21. 5. 2013|url-status=dead}}</ref> [[pluricentrični jezik|pluricentrični]] je [[Južnoslavenski jezici|južnoslavenski jezik]] sa četiri<ref>{{cite book |last=Mørk |first=Henning |year=2002 |language=da |title=Serbokroatisk grammatik: substantivets morfologi |trans-title=Serbo-Croatian Grammar: Noun Morphology |series=Arbejdspapirer |volume=1 |location=Århus |publisher=Slavisk Institut, Århus Universitet |page=unpaginated (Preface) |oclc=471591123 }}</ref> međusobno razumljive standardne varijante, i to [[Srpski jezik|srpskom]], [[Hrvatski jezik|hrvatskom]], [[Bosanski jezik|bosanskom]] i [[Crnogorski jezik|crnogorskom]].<ref>{{cite book|last=Šipka|first=Danko|title=Lexical layers of identity: words, meaning, and culture in the Slavic languages|publisher=Cambridge University Press|year=2019|isbn=978-953-313-086-6|location=New York, NY|pages=206, 166|doi=10.1017/9781108685795|lccn=2018048005|oclc=1061308790|quote=Serbo-Croatian, which features four ethnic variants: Serbian, Croatian, Bosnian, and Montenegrin|author-link=Danko Sipka|s2cid=150383965}}</ref><ref name="Econ">{{cite news|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2017/04/10/is-serbo-croatian-a-language|title=Is Serbo-Croatian a language?|date=10. 4. 2017|newspaper=The Economist}}</ref> kojime govori oko 19 miliona ljudi na prostoru [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], [[Crna Gora|Crne Gore]], [[Hrvatska|Hrvatske]] i [[Srbija|Srbije]]. [[Bosanski jezik|Bosanski]], [[Crnogorski jezik|crnogorski]], [[Hrvatski jezik|hrvatski]] i [[Srpski jezik|srpski]] su [[Standardni jezik|normativne varijante]] srpskohrvatskoga jezika, zasnovane na [[Istočnohercegovački dijalekt|istočnohercegovačkom dijalektu]] [[Štokavsko narječje|štokavskoga narječja]]. [[Južnoslavenski jezici]] su historijski formirali [[dijalekatski kontinuum]]. Turbulentna historija regije, posebno zbog širenja [[Osmansko Carstvo|Osmanskog]] [[Osmansko Carstvo|Carstva]], dovela je do složenog dijalekatskog i religijskog mozaika. Zbog migracija stanovništva, štokavsko narečje je postalo najraširenije [[narečje]] na zapadnom [[Balkan]]u, prodirući prema zapadu u područje kojim su ranije dominirali [[Čakavsko narječje|čakavski]] i [[Kajkavsko narečje|kajkavski]].<ref>{{harvnb|Greenberg|2004|p=33|loc=chpt. 2. 3. The power of competing dialects}}: {{quote inline|Over the past few hundred years, the Štokavian dialects have expanded at the expense of both Čakavian and Kajkavian [...]}}</ref> Bošnjaci, Hrvati i Srbi se razlikuju po religiji i historijski su često bili dio različitih kulturnih sfera, iako su veliki dijelovi ovih populacija živjeli jedni pored drugih pod stranom vlašću. Tokom tog perioda, jezik se nazivao raznim imenima, kao što su "slavenski" općenito, ili "srpski", "hrvatski" ili "bosanski" posebno. Na klasicistički način, nazivan je i "ilirskim". Standardizacija srpsko-hrvatskog jezika pokrenuta je [[Bečki književni sporazum|Bečkim književnim sporazumom]] iz 1850. od hrvatskih i srpskih pisaca i filologana decenijama prije nego što je osnovana jugoslavenska država.{{sfn|Blum|2002|pp=130–132}} Od samog početka, književni srpski i hrvatski jezik pokazivali su male razlike, iako su oba bila zasnovana na istom štokavskom dijalektu - istočnohercegovačkom narodnom govoru [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], karakterističnom po [[štokavsko narječje|štokavskom narječju]] i [[Ijekavski govor|ijekavskom izgovoru]].<ref>Miodrag Popović, Vuk Stef. Karadžić (str. 320), NOLIT, Beograd, 1987.</ref> U 20. vijeku služio je kao ''[[lingua franca]]'' bivše [[Jugoslavija|Jugoslavije]], bivajući jedinim zvaničnim jezikom [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] (pod tadašnjim nazivom "srpsko-hrvatsko-slovenski"),<ref name="ustavjugo1921" /><ref name="ustavjugo1931" /><ref name="Busch2004" /><ref name="Ronelle2013" /> te zvaničnim jezikom četiri republike bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] (SR BiH, SR Crnoj Gori, SR Srbiji i SR Hrvatskoj), kao i [[Republika Srbija (1992–2006)|Republike Srbije]]<ref name="ustavsrb1990" /> i [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]].<ref name="ustavbih1993" /> [[Raspad Jugoslavije|Raspadom Jugoslavije]] tokom 1990-ih srpskohrvatski jezik prestaje biti u zvaničnoj upotrebi, te se iz njega razvijaju savremeni bosanski, hrvatski i srpski književni jezici a napori da se kodificira zaseban crnogorski standard se nastavljaju. Savremena lingvistika i [[slavistika]] je podijeljena oko klasifikacije srpskohrvatskog jezika; pored teorije pluricentričnosti, pojavila se i teorija jezičkog [[dijasistem]]a ('srednjejužnoslavenski dijasistem'), dok ga svjetska lingvistička organizacija [[SIL International]] smatra živim [[makrojezik]]om sa [[ISO 639]]-3 identifikatorom <tt>hbs</tt>.<ref>{{cite web |url=https://iso639-3.sil.org/code/hbs |title=ISO 639-3 Registration Authority |access-date=15. 1. 2023}}</ref> Srpskohrvatski jezik ima nekoliko specifičnosti: tri izgovora [[Ekavski govor|ekavski]], [[Ijekavski govor|ijekavski]] i [[Ikavski govor|ikavski]], dva pisma [[latinica|latinicu]] i [[ćirilica|ćirilicu]], bogatstvo leksičkih sinonima, kao i upotrebu izraza specifičnih za pojedine sociokulturne sredine. Standard se razvijao za potrebe četiri naroda [[Srbi|Srba]], [[Hrvati|Hrvata]], [[Bošnjaci|Bošnjaka]] i [[Crnogorci|Crnogoraca]]. [[Jezička politika]] pred-jugoslavenskih lingvista je varirala između svojevoljnog nastojanja umanjivanja razlika (kroz zbližavanje standarda i literaturno napuštanje [[Kajkavsko narječje|kajkavštine]] i [[Slavenosrpski jezik|slavenosrpskoga jezika]] i usvajanjem štokavskoga narječja) i nastojanja da se stvori čisti štokavski književni jezik; razdoblje Jugoslavije obilježava priznavanje samo dvije varijante srpskohrvatskoga jezika, tzv. 'zapadna' (hrvatska) i 'istočna' (srpska), gdje je istočna varijanta osjetno uzimala prednost pred zapadnom. Raspadom zajedničke države na snagu stupaju tendencije [[Jezički separatizam|jezičkog separatizma]], koji se ponajviše očitavaju kroz [[jezičko čistunstvo]], te standardizacije zasebnih književnih jezika, među kojima i bosanski, a nakon raspada državne zajednice [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]] i crnogorski. Pored štokavskoga narječja se ponekad u srpskohrvatski jezik svrstavaju i [[kajkavsko narječje|kajkavsko]], [[čakavsko narječje|čakavsko]], te [[torlačko narječje]]. Dio lingvistike ova narječja smatraju zasebnim (mikro-)jezicima ili regiolektima zbog manjka [[uzajamna razumljivost|uzajamne razumljivosti]] sa štokavskim narječjem. Poput drugih južnoslavenskih jezika, srpskohrvatski ima relativno jednostavnu fonologiju, sa zajedničkim sistemom od pet samoglasnika i dvadeset pet suglasnika. Njegova gramatika se razvila iz opšteslavenskog jezika, sa složenom infleksijom, čuvajući sedam gramatičkih padeža u [[Imenice|imenicama]], [[Zamjenice|zamjenicama]] i [[pridjevi]]ma. [[Glagoli]] pokazuju imperfektivni ili perfektivni aspekt, sa umjereno složenim vremenskim sistemom. Srpskohrvatski je jezik u kojem se koristi izostavljanje predznaka i ima fleksibilan red riječi, gdje je subjekat-glagol-objekat standardni. Može se pisati ili latinicom ili ćirilicom,{{efn|name=cnr-script|Zvanično kodificirano [[crnogorsko pismo]] za standardni [[crnogorski jezik]] proširuje Gajevu latinicu i srpsku ćirilicu s dva dodatna slova; ove jezičke reforme, međutim, nisu ušle u svakodnevnu upotrebu.}} a ortografija je izrazito fonemska u svim standardima. Uprkos mnogim jezičkim sličnostima među standardnim varijantama, svaka posjeduje prepoznatljive osobine,{{sfn|Alexander|2006|p=379}} iako te razlike ostaju minimalne.{{sfn|Ćalić|2021|loc=In contrast with the prevalence of language-external criteria that determine attitudes about the status of Serbo-Croatian as well as about its description, attitudes to language-internal criteria show there is almost unanimous agreement that differences between the standards are minimal. Overall, 96.3 % of respondents considered Serbo-Croatian varieties to be mutually intelligible [...]}} == Također pogledajte == * [[Ilirski pokret]] * [[Ilirski jezik (južnoslavenski)]] * [[Bečki književni dogovor]] * [[Novosadski dogovor]] * ''[[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika]]'' * ''[[Deklaracija o zajedničkom jeziku]]'' * [[Wikipedia na srpskohrvatskom jeziku]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak|2}} === Izvori === {{refbegin|40em}} * {{cite book |last=Alexander |first=Ronelle |title=Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary |year=2006 |location=Madison |publisher=University of Wisconsin Press |url=https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC |isbn=9780299211936 }} * {{cite book |last=Alexander |first=Ronelle |chapter=Language and Identity: The Fate of Serbo-Croatian |title=Entangled Histories of the Balkans |year=2013 |volume=1 |location=Leiden, South Holland; Boston, MA |publisher=Brill |pages=341–417 |url=https://books.google.com/books?id=FGmJqMflYgoC |isbn=9789004250765 }} * {{cite book |last=Ammon |first=Ulrich |year=1995 |language = de |title = Die deutsche Sprache in Deutschland, Österreich und der Schweiz: das Problem der nationalen Varietäten |trans-title=German Language in Germany, Austria and Switzerland: The Problem of National Varieties |location=Berlin & New York |publisher=[[De Gruyter|Walter de Gruyter]] |page=575 |oclc=33981055 }} * {{cite book |last=Blum |first=Daniel |year=2002 |language = de |title = Sprache und Politik : Sprachpolitik und Sprachnationalismus in der Republik Indien und dem sozialistischen Jugoslawien (1945–1991) |trans-title = Language and Policy: Language Policy and Linguistic Nationalism in the Republic of India and the Socialist Yugoslavia (1945–1991) |series = Beiträge zur Südasienforschung |volume =192 |location=Würzburg |publisher=Ergon |page=200 |isbn=978-3-89913-253-3 |oclc=51961066 }} * {{cite book |editor1-last=Brown |editor1-first=Edward Keith |editor2-last=Anderson |editor2-first=Anne |title = Encyclopedia of Language and Linguistics |publisher=Elsevier |location=Amsterdam |year=2006 |isbn=978-0-08-044299-0 |oclc=3945869 }} * {{cite book |editor1-last=Bugarski |editor1-first=Ranko |editor1-link=Ranko Bugarski |editor2-last=Hawkesworth |editor2-first=Celia |title = Language in the Former Yugoslav Lands |publisher=Slavica Publishers |page=325 |location=Bloomington |year=2006 |isbn=978-0-89357-298-3 |oclc=52858529 }} * {{cite journal |first=Jelena |last=Ćalić |title=Pluricentricity in the classroom: the Serbo-Croatian language issue for foreign language teaching at higher education institutions worldwide |journal=Sociolinguistica: European Journal of Sociolinguistics |publisher=[[De Gruyter]] |issn=0933-1883 |doi=10.1515/soci-2021-0007 |volume=35 |issue=1 |pages=113–140 |year=2021 |s2cid=244134335 |doi-access=free}} * {{cite book |last=Greenberg |first=Robert D. |title=Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and its Disintegration |year=2004 |edition=1st |location=New York, NY |publisher=Oxford University Press |url=https://books.google.com/books?id=_lNjHgr3QioC |isbn=9780191514555 }} * {{cite book |last=Greenberg |first=Robert D. |title=Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and its Disintegration |year=2008 |edition=2nd updated |location=New York, NY |publisher=Oxford University Press |url=https://books.google.com/books?id=31ELAQAAMAAJ |isbn=9780199208753 }} * {{cite journal |last=Gröschel |first=Bernhard |author-link=Bernhard Gröschel |title=Postjugoslavische Amtssprachenregelungen – Soziolinguistische Argumente gegen die Einheitlichkeit des Serbokroatischen? |trans-title=Post-Yugoslav Official Languages Regulations – Sociolinguistic Arguments Against Consistency of Serbo-Croatian? |url=https://archive.org/details/Postjugoslavische_Amtssprachenregelungen_Bernhard_Groeschel_2003 |language=de |journal=Srpski Jezik |volume=8 |issue=1–2 |pages=135–196 |year=2003 |issn=0354-9259 |access-date=18. 5. 2015 }} <small>[http://www.vbs.rs/scripts/cobiss?command=DISPLAY&base=99999&rid=121971724&fmt=11&lani=sr (COBISS-Sr)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928211826/http://www.vbs.rs/scripts/cobiss?command=DISPLAY&base=99999&rid=121971724&fmt=11&lani=sr |date=28. 9. 2018 }}</small>. * {{cite book |last=Gröschel |first=Bernhard |year=2009 |language = de |title = Das Serbokroatische zwischen Linguistik und Politik: mit einer Bibliographie zum postjugoslavischen Sprachenstreit |trans-title=Serbo-Croatian Between Linguistics and Politics: With a Bibliography of the Post-Yugoslav Language Dispute |series = Lincom Studies in Slavic Linguistics |volume = 34 |location=Munich |publisher=Lincom Europa |page=451 |isbn=978-3-929075-79-3 |oclc=428012015 |lccn=2009473660 |ol=15295665W |id ={{COBISS|43144034}}}} [http://d-nb.info/994941226/04 Contents]. * {{citation |last=Kordić |first=Snježana |author-link=Snježana Kordić |title=Serbo-Croatian |year=2006 |series = Languages of the World/Materials |volume = 148 |location=Munich & Newcastle |publisher=Lincom Europa |isbn=978-3-89586-161-1 |oclc=37959860 |ol=2863538W |id={{CROSBI|426503}}}} * {{cite book |last=Kordić |first=Snježana |year=2010 |language=sh |title=Jezik i nacionalizam |trans-title=Language and Nationalism |url=http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf |series=Rotulus Universitas |url-status=live |location=Zagreb |publisher=Durieux |page=430 |doi=10.2139/ssrn.3467646 |isbn=978-953-188-311-5 |lccn=2011520778 |oclc=729837512 |s2cid=220918333 |ol=15270636W |id={{CROSBI|475567}} |archive-date=1. 6. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601175359/http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf |access-date=21. 4. 2022 }} * {{cite journal |last=Lencek |first=Rado |title = A few remarks for the history of the term 'Serbocroatian' language |journal=Zbornik Za Filologiju I Lingvistiku |volume=19 |issue=1 |pages=45–53 |year=1976 |issn=0514-6143 }} * {{cite book |last=Mappes-Niediek |first=Norbert |year=2005 |language = de |title = Die Ethno-Falle: der Balkan-Konflikt und was Europa daraus lernen kann |trans-title=The Ethnic Trap: the Balkan conflict and what Europe can learn from it |location=Berlin |publisher=Ch. Links Verlag |page=224 |isbn=978-3-86153-367-2 |oclc=61665869 }} * {{cite book |last=Pohl |first=Hans-Dieter |editor-last=Ohnheiser |editor-first=Ingeborg |title = Wechselbeziehungen zwischen slawischen Sprachen, Literaturen und Kulturen in Vergangenheit und Gegenwart : Akten der Tagung aus Anlaß des 25jährigen Bestehens des Instituts für Slawistik an der Universität Innsbruck, Innsbruck, 25. – 27. Mai 1995 |series = Innsbrucker Beiträge zur Kulturwissenschaft, Slavica aenipontan |volume = 4 |publisher = Non Lieu |pages=205–219 |language = de |chapter = Serbokroatisch – Rückblick und Ausblick |trans-chapter = Serbo-Croatian – Looking backward and forward |location=Innsbruck |year=1996 |oclc=243829127 }} * {{cite journal |last=Thomas |first=Paul-Louis |title=Le serbo-croate (bosniaque, croate, monténégrin, serbe): de l'étude d'une langue à l'identité des langues |trans-title = Serbo-Croatian (Bosnian, Croatian, Montenegrin, Serbian): from the study of a language to the identity of languages |language=fr |journal=Revue des études slaves |volume=74 |issue=2–3 |pages=311–325 |year=2003 |issn=0080-2557 |oclc=754204160 |id = {{ZDB|208723-6}} |doi=10.3406/slave.2002.6801 }} {{refend}} == Dodatna literatura == {{refbegin|40em}} * Banac, Ivo: ''Main Trends in the Croatian Language Question''. Yale University Press, 1984. * Bunčić, D, 2016. Serbo-Croatian/Serbian: Cyrillic and Latin. Biscriptality: A Sociolinguistic Typology, pp.&nbsp;231–246. * Franolić, Branko: ''A Historical Survey of Literary Croatian''. Nouvelles éditions Latines, Paris, 1984. * Franolić, B, 1983. The development of literary Croatian and Serbian. Buske Verlag. * {{cite book |last=Franolić |first=Branko |year=1988 |title = Language Policy in Yugoslavia with special reference to Croatian |publisher=Nouvelles Editions Latines |location=Paris }} * {{cite book |last1=Franolić |first1=Branko |last2=Žagar |first2=Mateo |year=2008 |title = A Historical Outline of Literary Croatian & The Glagolitic Heritage of Croatian Culture |publisher=Erasmus & CSYPN |location=London & Zagreb |isbn=978-953-6132-80-5 }} * {{cite journal |last=Greenberg|first=Robert D. |title=In the Aftermath of Yugoslavia's Collapse: The Politics of Language Death and Language Birth |url=https://archive.org/details/sim_international-politics_1999-06_36_2/page/n14|journal=International Politics|year=1999|volume=36|issue=2|pages=141–158 }} * {{cite book |last=Greenberg |first=Robert D. |chapter=Language, Religion, and Nationalism: The Case of the Former Serbo-Croatian |title=Typen slavischer Standardsprachen: Theoretische, methodische und empirische Zugaenge |year=2013 |location=Wiesbaden |publisher=Harrassowitz Verlag |pages=217–231 |url=https://books.google.com/books?id=XGUFngEACAAJ |isbn=9783447100281 }} * Ivić, Pavle: ''Die serbokroatischen Dialekte''. the Hague, 1958. * {{cite book |last=Jakobsen |first=Per |editor-last=Ostojić |editor-first=Branislav |title = Jezička situacija u Crnoj Gori – norma i standardizacija |publisher=Crnogorska akademija nauka i umjetnosti |pages=25–34 |language=sh |chapter=O strukturalno-lingvističkim konstantama srpskohrvatskog jezika (inventar fonema i fonotaktička struktura) |trans-chapter=Serbocroatian structural-linguistic constants (inventory of phonemes and phonotactic structure) |location=Podgorica |year=2008 |isbn=978-86-7215-207-4}} <small>[http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=8&sid=9 (COBISS-CG)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005181043/http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=8&sid=9 |date=5. 10. 2018 }}</small>. * {{cite journal |last=Kristophson |first = Jürgen |title=Vom Widersinn der Dialektologie: Gedanken zum Štokavischen |trans-title=Dialectological Nonsense: Thoughts on Shtokavian |language=de |journal=Zeitschrift für Balkanologie |volume=36 |issue=2 |pages=178–186 |year=2000 |issn=0044-2356 }} {{ZDB|201058-6}}. * Magner, Thomas F.: ''Zagreb Kajkavian dialect''. Pennsylvania State University, 1966. * {{cite book |last=Magner |first=Thomas F. |year=1991 |title=Introduction to the Croatian and Serbian Language |url=https://archive.org/details/introductiontocr0000magn |edition = Revised |publisher=Pennsylvania State University }} * {{cite book |last=Merk |first=Hening |editor-last=Ostojić |editor-first=Branislav |title = Jezička situacija u Crnoj Gori – norma i standardizacija |publisher=Crnogorska akademija nauka i umjetnosti |pages=295–299 |language=sh |chapter=Neka pragmatična zapažanja o postojanju srpskohrvatskog jezika |location=Podgorica |year=2008 |isbn=978-86-7215-207-4 }} <small>[http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=2&sid=8 (COBISS-CG)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005181049/http://vbcg.vbcg.me/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=0446469545391868&rec=2&sid=8 |date=5. 10. 2018 }}</small>. * Murray Despalatović, Elinor: ''Ljudevit Gaj and the Illyrian Movement''. Columbia University Press, 1975. * Spalatin, C, 1966. Serbo-Croatian or Serbian and Croatian?: Considerations on the Croatian Declaration and Serbian Proposal of March 1967. Journal of Croatian Studies, 7, pp.&nbsp;3–13. * Scando-Slavica, Volume 68, 2022 - Issue 1. 2022. Scando-Slavica, Volume 68, 2022 - Issue 1 * Vergunova, Ludmila: ''The geographic distribution of Proto-Slavic dialectisms and the genesis of the South Slavic languages.'' 1996. (UNIVERSITY OF MICHIGAN LIBRARY) * Vukotić, Vuk: ''On the Discursive Construction of Dialectal Varieties: The Case of Central South Slavic ‘Supradialects’.'' Scando-Slavica, Volume 68, 2022 - Issue 1 * Zekovic, Sreten & Cimeša, Boro: ''Elementa montenegrina'', Chrestomatia 1/90. CIP, Zagreb 1991. {{refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Serbo-Croatian language}} * [http://sh.wikipedia.org Wikipedia na srpskohrvatskom jeziku] {{Slavenski jezici}} [[Kategorija:Konstruirani jezici]] [[Kategorija:Južnoslavenski jezici]] [[Kategorija:Srpskohrvatski jezik]] gneqgjd0pxjmaycbkj2pq1xt8wpiuje 0 11401 3901577 3850097 2026-07-02T08:53:07Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901577 wikitext text/x-wiki {{Geokutija|Savezna država | ime = Arizona | izvorno_ime = | drugo_ime = ''State of Arizona'' {{Simboli jezika|en|engleski}} | kategorija = [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|Savezna država]] | graniči_sa = {{plainlist| * [[Kalifornija]] * [[Nevada]] * [[Utah]] * [[Novi Meksiko]] * [[Sonora]] * [[Kolorado]] }} | etimologija = | službeni_naziv = | moto = Ditat Deus | nadimak = The [[Grand Canyon]] State;<br /> The Copper State | slika = | opis_slike = | zastava = Flag of Arizona.svg | simbol = Arizona-StateSeal.svg | simbol_vrsta = Grb | država = Sjedinjene Američke Države | zastava_države = da | glavni_grad = Phoenix | širina_stepeni_glavnog_grada = 33| širina_minuta_glavnog_grada = 27| širina_sekundi_glavnog_grada = | širina_SJ_glavnog_grada =N | dužina_stepeni_glavnog_grada = 112| dužina_minuta_glavnog_grada = 4| dužina_sekundi_glavnog_grada = | dužina_IZ_glavnog_grada =W | najviši = | najviša_lokacija = Humphreys Peak | najviša_visina = 3.852 | najniža = | najniža_lokacija = Rijeka Colorado | najniža_visina = 22 | dužina = 500 | širina = 645 | površina = 295.234 | površina_zemlje = | površina_vode = 0,35% | stanovništvo = 6.482.505 | stanovništvo_datum = procjena 2011 | stanovništvo_gustoća = 22 | osnovan = 48. savezna država | datum = 14. februar 1912. | vlada = | lider = [[Doug Ducey]] | lider_vrsta = Guverner | lider_partija = [[Republikanska stranka (SAD)|R]] | vremenska_zona = MST, [[UTC]]-7, UTC-7/-6 | vremenska_zona_DST = | poštanski_broj = AZ | pozivni broj = | kod = US-AZ | kod_vrsta = [[ISO 3166-2]] | karta = Arizona in United States.svg | opis_karte = Položaj Arizone na karti Sjedinjenih Američkih Država | web_stranica = [http://az.gov/ www.az.gov] | bilješka = }} '''Arizona''' ({{Audio|pomoć=ne|en-us-Arizona.ogg|izgovor}}; skraćenica: '''AZ''') jest [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američka savezna država]] u jugozapadnom dijelu [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. Zauzima površinu od 295.234&nbsp;km², a populacija iznosi 6.482.505 stanovnika (procjena 2011) Glavni i najveći grad Arizone je [[Phoenix, Arizona|Phoenix]]. Pored Phoenixa, u njoj se nalazi nekoliko većih gradova: [[Tucson]], [[Mesa, Arizona|Mesa]], [[Glendale, Arizona|Glendale]], [[Chandler, Arizona|Chandler]] i [[Scottsdale, Arizona|Scottsdale]]. Arizona je bila 48. i posljednja [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|savezna država]] u matičnom dijelu SAD-a koja je proglašena državom, [[14. februar]]a [[1912]]. Poznata je po svojoj pretežno [[pustinjska klima|pustinjskoj klimi]], vrelim [[ljeto|ljetima]] i blagim [[zima]]ma. U sjevernom dijelu Arizone, brojne su planine, te je tamo dosta hladnije nego na jugu. Po posljednjim statističkim podacima od [[1. juli|1. jula]] [[2006]] godine, Arizona je imala najveći porast stanovništva od svih američkih saveznih država u [[2006]] godini, a u [[2008]] godini je druga, poslije [[Nevada|Nevade]]. Granice Arizone prema susjednim saveznim državama su gotovo potpuno ravne. Graniči se sa [[Utah]]om, [[Nevada|Nevadom]], [[Kalifornija|Kalifornijom]], [[New Mexico]]m, a dodiruje malim dijelom i [[Colorado]]. Na jugu se graniči s [[Meksiko]]m u dužini od oko 626,5&nbsp;km (389 milja). Pored Nacionalnog parka [[Grand Canyon]], ima mnoge parkove prirode, spomenike i indijanske rezervate. == Geografija == [[Datoteka:Littlefield, Arizona.jpg|mini|lijevo|200px|Littlefield, mala zajednica u Mojave pustinji]] Arizona se nalazi na jugozapadu SAD-a i šesta je po veličini savezna država. Površina Arizone iznosi 295.608,5&nbsp;km² (odnosno 113.998 kv. milja)<ref>[http://www.netstate.com/states/geography/az_geography.htm The Geography of Arizona]</ref>, a oko 15% zemljišta je u privatnom vlasništvu. Ostalo zemljište su javne šume, parkovi i indijanski rezervati. Arizona je jedna od ''četverouglih'' saveznih država, jer njene granice čine gotovo pravilan [[četverougao]]. Najviše je poznata po svojim pustinjskim pejsažima, mnogobrojnim [[kaktus]]ima i drugom pustinjskom florom. Više od pola države čine planine i platoi, naročito prema granici sa Coloradom. Posebnu ljepotu Arizone čini [[Grand Canyon]], kojeg je izdubila [[Colorado (rijeka)|rijeka Colorado]] milionima godina. Smatra se jednim od sedam čuda prirode i jedan je od prvih nacionalnih parkova u Sjedinjenim Američkim Državama. Grand Canyon je dug oko 446&nbsp;km (277 milja) a širok od 6 do 29&nbsp;km. Dubina kanjona na pojedinim mjestima dostiže i 1.600 m. [[Datoteka:Barringer Meteor Crater, Arizona.jpg|mini|desno|Barringer Crater]] U Arizoni se nalazi jedno od najočuvanijih mjesta udara [[meteorit]]a na svijetu. The Barringer Meteorite Crater (''Barringerov meteoritski krater'') ili samo Meteor Crater je ogromna udolina u središtu visokog Colorado platoa, oko 40&nbsp;km zapadno od gradića [[Winslow, Arizona|Winslow]]. [[Krater]] je širok oko 1.600 m, a dubok oko 175 m.<ref>{{Cite web |url=http://www.barringercrater.com/science/ |title=www.barringercrater.com |access-date=24. 2. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080719102623/http://www.barringercrater.com/science/ |archive-date=19. 7. 2008 |url-status=dead }}</ref> U Arizoni se ne koristi ljetno računanje vremena, osim u rezervatu Najavo na sjeveroistoku države.<ref>{{Cite web |url=http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/usa/arizona/navajo-nation/ |title=wwp.greenwichmeantime.com/ |access-date=24. 2. 2009 |archive-date=1. 2. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090201074855/http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/usa/arizona/navajo-nation/ |url-status=dead }}</ref> == Klima == Zbog svoje velike površine i varijacije u visini, država ima raznolike lokalne klimatske uslove. U područjima dolina, klima je uglavnom pustinjska, s blagim [[zima]]ma i toplim ljetima. Najčešće, od kasne jeseni do ranog [[proljeće|proljeća]], vrijeme je blago, sa srednjim temperaturama oko 15&nbsp;°C. Od novembra do [[februar]]a je najhladniji period sa [[temperatura]]ma obično u rasponu od 4-24&nbsp;°C, mada nisu neobični i povremeni [[mraz]]evi. Od sredine februara, temperature počinju rasti. U ljetnim mjesecima od juna do septembra dnevne temperature se penju od 32-48&nbsp;°C, a povremeno i preko 52&nbsp;°C u pustinji. Zahvaljujući prvenstveno suhoj klimi, velike temperaturne razlike se često javljaju između dana i noći u manje razvijenim pustinjskim područjima. Razlike mogu biti i do 28&nbsp;°C u ljetnim mjesecima. U urbanim centrima, efekti lokalnog zagrijavanja rezultiraju mnogo većim razlikama mjereno po najnižim noćnim temperaturama nego u nedavnoj prošlosti. Arizona ima prosječnu godišnju količinu padavina od 323&nbsp;mm<ref>{{Cite web |url=http://www.ispe.arizona.edu/climas/pubs/CL1-99.html |title=Climate Assessment for the Southwest |access-date=25. 2. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012202434/http://ispe.arizona.edu/climas/pubs/CL1-99.html |archive-date=12. 10. 2007 |url-status=dead }}</ref> koje uglavnom padaju tokom dvije kišne sezone, s hladnim frontovima koji dolaze sa [[Tihi okean|Tihog okeana]] tokom zime i [[monsun]]ima u ljeto.<ref>[http://pubs.usgs.gov/fs/2005/3081/pdf/FS2005-3081WEB.pdf Hydrologic Conditions in Arizona During 1999–2004: A Historical Perspective]</ref> U sjevernim dijelovima Arizone, gdje su područja sa mnogo višom [[nadmorska visina|nadmorskom visinom]], klima je dosta hladnija, mada nema ekstremno niskih temperatura. Zanimljivo je da je u gradiću [[Flagstaff, Arizona|Flagstaff]] na sjeveru Arizone (poznatom po jednom od najvećih [[teleskop]]a u svijetu) izmjereno u prosjeku najveći broj dana sa najnižim dnevnim temperaturama ispod nule.<ref>{{Cite web |url=http://lwf.ncdc.noaa.gov/oa/climate/online/ccd/min32temp.html |title=''Mean number of Days with Minimum Temperature Below 32F'' National Oceanic and Atmospheric Administration |access-date=6. 3. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011217185325/http://lwf.ncdc.noaa.gov/oa/climate/online/ccd/min32temp.html |archive-date=17. 12. 2001 |url-status=dead }}</ref> == Historija == Postoje određene nesuglasice o stvarnom porijeklu naziva države ''Arizona''. Neki historičari smatraju da je to jednostavno skraćeni naziv španskih riječi ''arida zona'' (suho područje), mada je ta fraza dosta netipična za [[španski jezik]]. Drugi smatraju da naziv potiče od [[Baskija|baskijske]] fraze ''aritz ona'' (doslovno: Dobar hrast)<ref>[http://www.azcentral.com/news/columns/articles/0225clay0225.html A sorry state of affairs when views change] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160320124001/http://www.azcentral.com/news/columns/articles/0225clay0225.html |date=20. 3. 2016 }} Thompson, Clay, 25.02.2007</ref><ref>[http://test.ahs.state.az.us/story/mar/az_name.htm How Arizona did NOT Get its Name] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013122746/http://test.ahs.state.az.us/story/mar/az_name.htm |date=13. 10. 2007 }} Jim Turner, 03.03.2007</ref> Naziv ''Arizonac'' se prvobitno koristio za kamp kopača [[srebro|srebra]], a kasnije je skraćeno na ''Arizona'' pa se taj naziv koristio i za cijelo to područje. [[Datoteka:Route66KingHack.jpg|lijevo|mini|Historijska ruta 66 (''Route 66'') kroz Arizonu]] Jedan od prvih istraživača koji je došao u područje današnje Arizone bio je [[Španci|Španac]] [[Marcos de Niza]] [[1539]] godine. On je tamo pronašao domorodačko stanovništvo, vjerovatno pleme [[Sobaipuri]]. Poslije njega, tamo je istraživao i [[Francisco Vásquez de Coronado|Francisco de Coronado]] između [[1540]]-[[1542]] godine. Krajem 17. i početkom [[18. vijek]]a Španci su izgradili cijeli lanac misionarskih samostana, koji su širili [[kršćanstvo]] među Indijancima. Među prvim utvrdama u Arizoni, Španci su osnovali Tubac [[1752]] godine, a nakon njega i Tucson [[1775]] godine. Kada je [[Meksiko]] proglasio nezavisnost od [[Španija|Španije]] [[1821]] godine, Arizona postaje sastavni dio meksičke teritorije u sklopu ''Nueva California'' (ponekad zvana i ''Alta California'')<ref>Timothy Anna et al. (2001), ''Historia de México''. Barcelona: Critica, str. 10., {{ISBN|84-8432-223-8}}</ref> U meksičko-američkom ratu [[1847]] godine, američka vojska primorava poražene Meksikance da napuste svoje teritorije na sjeveru, uključujući i područje današnje Arizone. Naredne godine (1848), mirovnim sporazumom SAD su se obavezale da će platiti odštetu za oduzeto područje tada tek formiranoj Republici Meksiko od 15 miliona [[Američki dolar|dolara]], što je SAD dovelo gotovo do ruba [[bankrot]]a. Godine [[1853]], područje južno od rijeke Gila je kupljeno od Meksika. Područje Arizone je u to vrijeme bilo u sklopu teritorije [[New Mexico]] sve dok se jug zemlje nije otcijepio od unije u toku [[Američki građanski rat|Građanskog rata]] i formirana ''Konfederalna teritorija Arizona'' [[16. mart]]a [[1861]] godine. Ostatak današnje Arizone, koji se sastojao od zapadnog dijela tadašnje teritorije New Mexica, postao je '''teritorija Arizona''' i priključio se Sjevernoj uniji [[24. februar]]a [[1863]] godine. Poslije građanskog rata, teritorija Arizone nije vraćena New Mexicu, nego je formirana kao zasebna država unutar SAD. Pripajanje Arizone kao savezne države Sjedinjenih Američkih Država desilo se tek [[14. februar]]a [[1912]] godine, a Arizona je postala 48. i posljednja savezna država u matičnom dijelu SAD-a, neračunajući [[Aljaska|Aljasku]] i [[Hawaii|Havaje]] koji su odvojeni od glavnog dijela SAD-a. == Stanovništvo == {| class="wikitable" style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: auto; text-align: center; line-height: 1.4em;" |- !Godina !Broj<br />stanovnika |- |border = "1"|1860 |align="right"|6.482 |- |border = "1"|1870 |align="right"|9.658 |- |border = "1"|1880 |align="right"|40.440 |- |border = "1"|1890 |align="right"|88.243 |- |border = "1"|1900 |align="right"|122.931 |- |border = "1"|1910 |align="right"|204.354 |- |border = "1"|1920 |align="right"|334.162 |- |border = "1"|1930 |align="right"|435.573 |- |border = "1"|1940 |align="right"|499.261 |- |border = "1"|1950 |align="right"|749.587 |- |border = "1"|1960 |align="right"|1.302.161 |- |border = "1"|1970 |align="right"|1.770.900 |- |border = "1"|1980 |align="right"|2.718.215 |- |border = "1"|1990 |align="right"|3.665.228 |- |border = "1"|2000 |align="right"|5.130.632 |} Po podacima iz [[2007]] godine, Arizona je imala 6.338.755 stanovnika.<ref>{{Cite web |url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/04000.html |title=''Arizona, State & County QuickFacts'', U.S. Census Bureau, 20. februar 2009 |access-date=9. 3. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219010117/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/04000.html |archive-date=19. 2. 2016 |url-status=dead }}</ref>. što je povećanje od 213.311 stanovnika ili 3,6% u odnosu na [[2005]] godinu odnosno 1.035.686 stanovnika više ili 20,2% u odnosu na [[2000]] godinu. Ovaj broj uključuje [[prirodni priraštaj]] od posljednjeg popisa stanovništva od 297.928 stanovnika (tj. 564.062 rođenja minus 266.134 smrti) te povećanje po osnovu neto [[imigracija|imigracije]] od 745.944 stanovnika. Po ovim podacima, Arizona ima najveće povećanje broja stanovnika u 2006 godini od svih američkih saveznih država. Više od 50% svih stanovnika Arizone (oko 58%) živi u gradovima sa preko 100.000 stanovnika, što je najveću udio među svim saveznim državama. Prosječna [[gustoća stanovništva]] 2000 godine iznosila je oko 45,2 stanovnika/milja² (17,3 stanovnika/km²).<ref>John W. Wright, (2007), ''The New York Times 2008 Almanac'', str. 178, {{ISBN|978-0-14-311233-4}}</ref> Po podacima iz [[2006]] godine, stanovništvo Arizone je bilo sljedeće: * 59,7% bijelaca (evropljana) * 3,8% afroamerikanaca * 2,4% azijskog porijekla * 1,7% mješanog porijeka * 29,2% latinoamerikanaca Arizona je treća po broju (i šesta po procentu) stanovnika [[Domorodački narodi Amerike|indijanskog porijeka]] od svih saveznih država. Procjenjuje se da ima oko 286.680 stanovnika indijanskog porijekla u Arizoni, što čini više od 10% svih domorodačkih naroda u SAD. Samo [[Kalifornija]] i [[Oklahoma]] imaju više stanovnika indijanskog porijekla.<ref>{{Cite web |url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/04000.html |title=Arizona QuickFacts from the US Census Bureau |access-date=9. 3. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219010117/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/04000.html |archive-date=19. 2. 2016 |url-status=dead }}</ref> Južni i središnji dijelovi države uglavnom su naseljeni stanovništvom [[Meksiko|meksičkog]] porijekla. Sjeverni i sjeverozapadni dijelovi zemlje naseljava stanovništvo [[Englezi|engleskog]] porijekla. U Arizoni ima relativno malo afroamerikanaca, međutim dosta ih se naseljava iz Kalifornije, srednjeg Zapada i sjeveroistoka SAD-a. Najveći porast broja afroamerikanaca zabilježen je u širem području grada [[Phoenix]]a, u periodu od [[1990]] do [[2005]] godine broj afroamerikanaca se udvostručio.<ref>{{Cite web |url=http://www.azcentral.com/arizonarepublic/news/articles/0218blackprofile-main.html |title=Being Black in the Valley |access-date=9. 3. 2009 |archive-date=3. 4. 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070403140452/http://www.azcentral.com/arizonarepublic/news/articles/0218blackprofile-main.html |url-status=dead }}</ref> Stanovništvo azijskog porijekla (većinom [[Kinezi]] i [[Japanci]]) su dali značajan doprinos razvoju Arizone. Kineski radnici su uglavnom radili u rudnicima i gradili željeznicu. Preko 20.000 Japanca je deportirano u Arizonu u toku [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], na prisilni rad na farmama u južnoj Arizoni i dolini rijeke Colorado. Po popisu stanovništva 2000 godine, 74,16% stanovništva Arizone starijih od 5 godina je govorilo samo [[engleski jezik]] kod kuće, dok ih je 19,52% govorilo [[španski jezik]]. Treći jezik po zastupljenosti je jezik Navajo indijanaca (1,89%).<ref>{{Cite web |url=http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D4%26county_id%3D%26mode%3Dstate_tops%26zip%3D%26place_id%3D%26cty_id%3D%26ll%3D%26a%3D%26ea%3D%26order%3Dr |title=www.mla.org |access-date=9. 3. 2009 |archive-date=31. 1. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131041140/http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D4%26county_id%3D%26mode%3Dstate_tops%26zip%3D%26place_id%3D%26cty_id%3D%26ll%3D%26a%3D%26ea%3D%26order%3Dr |url-status=dead }}</ref> == Politička podjela == Arizona je podijeljena, kao i sve druge savezne države, na manje političke jedinice zvane ''county'' (množ. ''counties'') (''okrug''). Od [[1983]] godine postoji 15 okruga, veličine od 1.238 to 18.661 kvadratnih milja (3.206 do 48.331&nbsp;km²) {|class="wikitable mw-collapsible center" align="full" style="margin: lem; margin-top:0;" !colspan="7" style="white-space: nowrap;" |Okruzi u Arizoni |- |Okrug<br />(''county'')||Sjedište||Godina<br />osnivanja||Stanovništvo<br />2000 godine||Postotak ukupnog<br />stanovništva||Površina<br /> (km²)||Postotak<br />ukupne površine |- |[[Okrug Apache (Arizona)|Apache]]||[[St. Johns (Arizona)|St. Johns]]||[[1879]]||69.423||1,17 %||29.054||9,84 % |- |[[Okrug Cochise (Arizona)|Cochise]]||[[Bisbee (Arizona)|Bisbee]]||[[1881]]||117.755||1,98 %||16.107||5,46 % |- |[[Okrug Coconino (Arizona)|Coconino]]||[[Flagstaff (Arizona)|Flagstaff]]||[[1891]]||116.320||1,96 %||48.331||16,37 % |- |[[Okrug Gila (Arizona)|Gila]]||[[Globe (Arizona)|Globe]]||[[1881]]||51.335||0,86 %||12.421||4,21 % |- |[[Okrug Graham (Arizona)|Graham]]||[[Safford (Arizona)|Safford]]||[[1881]]||33.489||0,56 %||12.020||4,07 % |- |[[Okrug Greenlee (Arizona)|Greenlee]]||[[Clifton (Arizona)|Clifton]]||[[1909]]||8.547||0,14 %||4.786||1,62 % |- |[[Okrug La Paz (Arizona)|La Paz]]||[[Parker (Arizona)|Parker]]||[[1983]]||19.715||0,33 %||11.688||3,96 % |- |[[Okrug Maricopa (Arizona)|Maricopa]]||[[Phoenix]]||[[1871]]||3.880.181||65,34 %||23.890||8,09 % |- |[[Okrug Mohave (Arizona)|Mohave]]||[[Kingman (Arizona)|Kingman]]||[[1864]]||155.032||2,61 %||34.887||11,82 % |- |[[Okrug Navajo (Arizona)|Navajo]]||[[Holbrook (Arizona)|Holbrook]]||[[1895]]||97.470||1,64 %||25.793||8,74 % |- |[[Okrug Pima (Arizona)|Pima]]||[[Tucson (Arizona)|Tucson]]||[[1864]]||843.746||14,21 %||23.799||8,06 % |- |[[Okrug Pinal (Arizona)|Pinal]]||[[Florence (Arizona)|Florence]]||[[1875]]||179.727||3,03 %||13.918||4,71 % |- |[[Okrug Santa Cruz (Arizona)|Santa Cruz]]||[[Nogales (Arizona)|Nogales]]||[[1899]]||36.381||0,65 %||3.206||1,09 % |- |[[Okrug Yavapai (Arizona)|Yavapai]]||[[Prescott (Arizona)|Prescott]]||[[1865]]||167.517||2,82 %||21.051||7,13 % |- |[[Okrug Yuma (Arizona)|Yuma]]||[[Yuma (Arizona)|Yuma]]||[[1864]]||160.026||2,69 %||14.294||4,84 % |- |Ukupno: 15 || || ||5.938.664 || ||295.250 || |} == Privreda == Ukupni [[bruto domaći proizvod]] Arizone u [[2006]] godini bio je 232 milijarde [[američki dolar|dolara]]. Da je Arizona (i sve druge savezne države u SAD-u) nezavisna država, njena privreda bi bila 61. najjača u svijetu.<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html |title=CIA - The World Factbook |access-date=9. 3. 2009 |archive-date=12. 8. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080812233855/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html |url-status=dead }}</ref> Po ovakvim pokazateljima, privreda Arizone se može porediti sa privredama zemalja poput [[Irska|Irske]], [[Finska|Finske]] i [[Novi Zeland|Novog Zelanda]]. Unutar SAD-a, privreda Arizone je 21. po veličini od svih saveznih država. Očekivani [[deficit]] [[budžet]]a Arizone za [[2009]] godinu od 1,7 milijarde dolara je procentualno najviši među svim saveznim državama.<ref>[http://www.bizjournals.com/phoenix/stories/2008/02/25/daily29.html Arizona budget deficit labeled country's worst], The Business Journal of Phoenix {{Simboli jezika|en|engleski}}</ref> Dohodak po glavi stanovnika u Arizoni iznosi 27.232,39$, a prosječni dohodak domaćinstva iznosi 46.693$, što je otprilike prosjek na nivou SAD-a. Historijski gledano, njena privreda je počivala na pet ''C'': [[bakar|bakru]] (engl. ''copper''), [[pamuk]]u (''cotton''), [[stoka|stoci]] (''cattle''), [[limun]]u (''citrus'') i klimi (''climate'') odnosno [[turizam|turizmu]]. U nekim periodima, Arizona je bila najveći proizvođač pamuka u SAD-u. Bakar se i danas intenzivno eksploatira u mnogim rudnicima, a ukupna proizvodnja bakra u Arizoni iznosi dvije trećine proizvodnje SAD-a. == Vlada == [[Datoteka:Doug Ducey by Gage Skidmore 2.jpg|desno|mini|Doug Ducey, guverner Arizone]] Glavni grad Arizone je [[Phoenix]]. Prvobitna građevina Kapitola (''Capitol'') sa karakterističnom bakarnom kupolom napravljena je [[1901]] godine, a za njenu izgradnju potrošeno je tadašnjih 136.000$. Phoenix je postao glavni grad Arizone danom njenog proglašenja saveznom državom [[1912]] godine. Zakonodavno tijelo je dvodomno (kao i u svim drugim saveznim državama osim [[Nebraska|Nebraske]]), a sastoji se od 30 zastupnika u Senatu i 60 zastupnika u Predstavničkom domu. Svaki od njih ima mandat od dvije godine. Trenutno većinu u oba doma ima [[Republikanska stranka (SAD)|Republikanska stranka]], još od [[1993.]] godine. Izvršnu vlast u državi predstavlja guverner, koji je izabran na četverogodišnji mandat, a može služiti najviše dva uzastopna mandata, ali mu ukupni broj mandata nije ograničen. Arizona je jedna od malobrojnih saveznih država koja nema posebnu rezidenciju za guvernera. Guverner obično stanuje u vlastitom stanu, a kancelarije se nalaze u državnom Kapitolu. Trenutni guverner Arizone je republikanac [[Doug Ducey]]. Arizona je u prošlosti imala četiri žene guvernera, više nego ijedna savezna država. Predstavnici Arizone u [[Senat]]u SAD-a su republikanci [[John McCain]] (protivkandidat [[Barack Obama|Baracka Obame]] na predsjedničkim izborima 2008. godine) i [[Jeff Flake]]. == Saobraćaj == Glavni saobraćajni pravci uključuju ''Interstate 17'' i ''Interstate 19'' koji se pružaju u pravcu [[sjever]]-[[jug]], dok se ''Interstate 40'', ''Interstate 8'' i ''Interstate 10'' pružaju u pravcu istok-zapad, te manji dio puta ''Interstate 15'' koji prolazi krajnjim sjeverozapadom Arizone u pravcu sjeveroistok-jugozapad. Pored toga, u različitim urbanim područjima izgrađena je složena mreža državnih pravaca i [[autoput]]eva, kao što je petlja 101 (''Loop 101''), koja je dio ogromnog sistema autoputeva oko grada Phoenixa. Gradska područja Phoenixa i Tucsona imaju razvijen sistem javnog autobusnog prijevoza. Yuma i Flagstaff također imaju javni autobusni sistem. Sistem lahke željeznice nazvan ''Valley Metro Rail'' nedavno je dovršen u Phoenixu, a on će povezati uže gradsko jezgro Phoenixa sa obližnjim gradovima Mesa i Tempe. Sistem je službeno pušten u rad [[decembar|decembra]] [[2008]]. U [[maj]]u [[2006]] godine, glasači u Tucsonu su usvojili saobraćajni regionalni plan (sveobuhvatni program poboljšanja autobusnog/željezničkog/tramvajskog/putnog sistema), a njegovo finansiranje će se vršiti putem novog povećanja [[porez]]a od pola posto. Postoji nekoliko [[aerodrom]]a s redovnim komercijalnim letovima: ''[[Phoenix Sky Harbor International Airport]]'' (IATA: PHX, ICAO: KPHX) u Phoenixu (najveći i glavni međunarodni aerodrom u državi); ''Tucson International Airport'' (IATA: TUS, ICAO: KTUS) u Tucsonu; ''Phoenix-Mesa Gateway Airport'' (IATA: AZA, ICAO: KIWA) u gradu Mesa; Yuma International Airport (IATA: NYL, ICAO: KNYL) u Yumi; ''Prescott Municipal Airport'' (PRC) u Prescottu, ''Flagstaff Pulliam Airport'' (IATA: FLG, ICAO: KFLG) u Flagstaffu i ''Grand Canyon National Park Airport'' (IATA: GCN, ICAO: KGCN, FAA: GCN), mali, ali veoma prometni aerodrom sa jednom pistom koji služi uglavnom za turističke letove, uglavnom iz [[Las Vegas]]a. Phoenix Sky Harbor je trenutno 8. najprometniji aerodrom u SAD-u i 18. na svijetu po broju putnika.<ref>{{Cite web |url=http://www.aci.aero/cda/aci/display/main/aci_content.jsp?zn=aci&cp=1-5-54-55-2812_9_2__ |title=Najveći svjetski aerodromi po broju putnika |access-date=20. 3. 2009 |archive-date=5. 2. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205182452/http://www.aci.aero/cda/aci/display/main/aci_content.jsp?zn=aci&cp=1-5-54-55-2812_9_2__ |url-status=dead }}</ref> == Kultura == Arizona je poznata po svojim pustinjskim krajolicima i [[kanjon]]ima. [[Grand Canyon]] National Park smješten je na sjeveru, a ''Canyon de Chelly National Monument'' na sjeveroistoku zemlje. Na istoku nalaze se ''Nacionalni park Petrified-Forest'' (okamenjene šume) a na jugu od ''Saguaro-Nationalpark''. Na granici sa državom [[Utah]] je i ''[[Glen Canyon]] National Recreation Area'', u kojem je, između ostalog, i drugo umjetno jezero po veličini u SAD [[Lake Powell]]. ''The Monument Valley'' na granici sa državom Utah nije nacionalni park. Njega održavaju pripadnici plemena Navajo indijanaca koji tamo žive, te stoga podliježe plemenskoj organizaciji za zaštitu parkova (Navajo Tribal Park Service). == Sport == Među najpoznatijim profesionalnim sportskim klubovima u Arizoni su, između ostalih: [[Arizona Cardinals]] u [[američki nogomet|američkom nogometu]] koji su 2 puta bili prvaci NFL-a (1925. i 1947.), zatim [[Phoenix Suns]] u košarkaškoj NBA ligi bez osvojenih NBA titula. [[Bejzbol]]ski tim [[Arizona Diamondbacks]] osvojio je jedan naslov MLB lige 2001. godine, dok su hokejaši [[Arizona Coyotes]] još uvijek bez titula u NHL-u. Zbog mnogobrojnih igrališta za golf, Arizona je domaćin nekoliko takmičenja u sklopu [[PGA Tour]]a, među kojima je najpoznatiji ''Phoenix Open'' koji se održava na TPC Scottdale. Metropolsko područje Phoenixa bilo je domaćin dva finala [[Super Bowl]]a 1996. (u [[Tempe (Arizona)|Tempeu]]) i 2008. (u [[Glendale (Arizona)|Glendaleu]]), a planirano je i održavanje finala 2015. godine. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Arizona}} {{Commonscat}} * {{službeni sajt|https://az.gov/}} {{Politička podjela Sjedinjenih Američkih Država}} [[Kategorija:Arizona| ]] [[Kategorija:Savezne države Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1912.]] rf0dbgiqz9yrgzengzbjr10rg56u3cm 0 12585 3901534 3850133 2026-07-02T00:04:10Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901534 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Agatha Christie | slika = Agatha Christie in Nederland (detectiveschrijfster), bij aankomst op Schiphol me, Bestanddeelnr 916-8898 cropped.jpg | alt_slike = Agatha Christie u Nizozemskoj | opis = [[Velika Britanija|Britanska]] književnica | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1890|09|15}} | mjesto_rođenja = [[Torquay]], [[Devon]], [[Engleska]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1976|01|12|1890|09|15}} | mjesto_smrti = [[Winterbrook]], [[Oxfordshire]], Engleska | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = Književnica | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajni_radovi = }} '''Agatha Mary Clarissa Christie'''<ref>{{Cite news|title=Agatha Christie {{!}} Biography, Books, Movies, Poirot, Marple, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Agatha-Christie|newspaper=Encyclopedia Britannica|access-date=25. 1. 2026|language=en}}</ref> (15. septembar 1890 – 12. januar 1976) bila je [[Velika Britanija|britanska]] književnica kriminalističkih romana i pisac kratkih priča. Pisala je i ljubavne romane pod pseudonimom '''Mary Westmacott''' ali je najpoznatija po zbirci od 66 detektivska romana kao i zbirci od 14 kratkih priča koje je objavila pod svojim imenom. Glavna tema najvećeg broja njenih detektivskih romana je ustvari istraga naizgled nemogućih slučajeva koju koju pokušavaju rasvijetliti njeni likovi kao što su: [[Hercule Poirot]], [[Gospođica Marple]] Tommy i Tuppence i dr. Autor je i najduže neprekidno igrane drame na svijetu, ''Mišolovke''.<ref>{{Cite web |url=https://www.the-mousetrap.co.uk/online/default.asp |title=the-mousetrap Arhivirana kopija |access-date=10. 4. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626071333/https://www.the-mousetrap.co.uk/Online/default.asp |archive-date=26. 6. 2012 |url-status=dead }}</ref> Rođena u bogatoj porodici gornje srednje klase u Torquayu, u engleskoj grofoviji Devon, Agatha je služila u bolnici tokom [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]], prije nego što se udala i zasnovala porodicu u [[London]]u. Bila je neuspješna na početku svoje književne karijere ali je izdavačka kuća The Bodley Head 1920. objavila njen roman ''[[Misteriozna afera u Stylesu]]'' ({{Jez-en|The Mysterious Affair at Styles}}) sa Herculeom Poirotom. Time je pokrenuta njena blistava književna karijera. Guinnessova knjiga rekorda navodi agathu Christie kao najprodavanijeg pisca svih vremena. Njeni romani su prodati u otprilike 4 milijarde primjeraka.<ref>http://variety.com/2000/voices/columns/agatha-christie-gets-a-clue-for-filmmakers-1117776459/</ref> Prema Index Translationumu, Christie je najčešće prevođeni autor – nakon što su njena djela prevedena na najmanje 103 različita jezika. Roman ''[[Deset malih crnaca]]'' (''Ten Little Niggers'' ili ''And Then There Were None'') njen je najprodavaniji roman, prodan u oko 100 miliona kopija.<ref>{{Cite web |url=http://entertainment.howstuffworks.com/21-best-selling-books-of-all-time.htm |title=Arhivirana kopija |access-date=25. 5. 2012 |archive-date=7. 4. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090407002704/http://entertainment.howstuffworks.com/21-best-selling-books-of-all-time.htm |url-status=dead }}</ref> Njen roman ''[[Ubistvo Rogera Ackroyda]]'' je 2013. proglašen najboljim kriminalističkim romanom ikada napisanim od strane 600 pisaca Udruženja pisaca kriminalističkih romana.<ref>http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/agatha-christies-the-murder-of-roger-ackroyd-voted-best-crime-novel-ever-8923395.html</ref> == Biografija == [[Datoteka:Agatha Christie as a child No 1.jpg|thumb|right|150px|Agatha Christie kao djevojka (nepoznat datum)]] Rođena je 15. septembra 1890. kao '''Mary Clarissa Miller''' u [[Torquay]]u u [[Engleska|engleskoj]] grofoviji [[Devon]].{{Sfn | Morgan | 1984 | str = 1}} Svoje djetinjstvo je opisala kao "vrlo sretno",{{Sfn | Mallowan | 1990 | str = 3}} te je od najranije mladosti bila okružena nizom jakih i nezavisnih žena. Djetinstvo je provodila naizmjenično između porodične kuće u Devonshireu, bakine kuće u Ealingu, u zapadnom Londonu ili dijelova južne [[Evropa|Evrope]] gdje je njena porodica provodila praznike tokom zime.{{Sfn | Morgan | 1984 | str = 15, 24}} Prvi se put udala, nesretno, godine [[1914]]. za narednika Archibalda Christieja, pilota Kraljevskog zračnog korpusa. Imali su jednu kćer, [[Rosalind Hicks|Rosalind]], a razveli su se [[1928]]. Za vrijeme [[Prvi svjetski rat|prvog svjetskog rata]] radila je u bolnici, a zatim u ljekarni. To je utjecalo i na njena djela: mnoga umorstva izvršena su otrovom. U decembru [[1926]]. nestala je na 11 dana, što je prouzročilo uzbunu u ondašnjim medijima. Njen automobil pronađen je u krednoj jami. Konačno je nađena u hotelu u mjestu [[Harrogate]], gdje je izjavila da je nestala zbog [[amnezija|amneziije]] uzrokovane [[živčani slom|živčanim slomom]] radi majčine smrti i suprugovog priznanja bračne nevjere. Mišljenja su i do danas podijeljena o tome je li se radilo o reklamnom triku. Ovaj je incident prikazan u filmu ''[[Agatha]]'' iz [[1979]]. u kojem je Agathu Christie tumačila [[Vanessa Redgrave]]. Godine [[1930]]. Christie se ponovno udala (unatoč razvodu) za [[katoličanstvo|katolika]] Sir [[Max Mallowan|Maxa Mallowana]], britanskog [[arheolog]]a 14 godina mlađeg od nje. Putovanja s njim poslužila su joj kao inspiracija za knjige s radnjom na [[Bliski Istok|Bliskom Istoku]]. Druga djela (kao ''Ten Little Indians'') smjestila je u okolinu [[Tourquay|Torquaya]], [[Devonshire]] gdje je rođena. Godine [[1970]]. odlikovana je redom Britanskog Imperija i mogla je nositi titulu ''Dame'' (ženski ekvivalent ''Sira''). Agatha Christie preminula je [[12. januar]]a [[1976]]. u 85. godini života. Njeno jedno dijete, [[Rosalind Hicks]] preminula je [[28. oktobar|28. oktobra]] [[2004]]. također u 85. godini života. Unuk Matthew Pickard sada ima autorsko pravo na njena djela. [[Datoteka:Agatha christie's grave.jpg|mini|200px|Nadgrobni spomenik Agathi Christie]] Dva njena romana napisana u usponu karijere objavljena su tek nakon smrti: posljednji slučajevi [[Miss Marple]] i [[Hercule Poirot|Herculea Poirota]]. U Poirotovom posljednjem slučaju u djelu „Zavjesa“ (''Curtain'') slavni detektiv umire; Christie je u svom dnevniku objasnila da ga je uvijek smatrala nepodnošljivim. Za razliku od toga, voljela je [[Miss Marple]], koju je stvorila prema liku svoje bake, pa je u zadnjem slučaju ''Sleeping Murder'' nije ubila nego poslala u penziju na selo. == Uspjeh njenih djela == Agatha Christie je najpoznatiji autor kriminalističkih romana u svijetu i najprodavaniji autor uz [[William Shakespeare|Shakespearea]]. Njene knjige prodane su u više od milijardu primjeraka na [[engleski jezik|engleskom jeziku]], i više od milijardu primjeraka na 45 drugih svjetskih jezika (do 2003). Primjer njenog uspjeha je prvo mjesto na ljestvici najprodavanijih autora svih vremena u [[Francuska|Francuskoj]] s preko 40 miliona primjeraka na [[francuski jezik|francuskom]] (do 2003), gdje joj je najbliži konkurent s oko 22 miliona primjerka [[Émile Zola]]. Njena predstava [[Mišolovka (drama)|Mišolovka]] (''The Mousetrap'') drži rekord najdužeg prikazivanja u [[London]]u. Prvi je put prikazana u Ambassadors Theatreu [[25. novembar|25. novembra]] [[1952]]., a prikazuje se i u [[2005]]. Ukupno je odigrano više od 20.000 predstava. Agatha Christie napisala je preko osamdeset [[roman]]a i [[drama]], uglavnom [[detektiv]]skih. U mnogima od njih pojavljuju se njeni najpoznatiji likovi, [[Hercule Poirot]] i [[Miss Marple]]. Iako se voljela poigravati s konvencijama žanra – jedno od njenih ranijih djela, ''Ubistvo Rogera Ackroyda'', sadržava potpuni obrat na kraju – uvijek je u knjige postavljala tragove prema kojima su čitaoci mogli i sami otkriti počinioca. Većina njenih knjiga i kratkih priča adaptirana je u [[film]]ove, neke i više puta (''Ubistvo na Orient Expressu'', ''Smrt na Nilu'', ''U 4.50 s Paddingtona''). Britanska televizija [[British Broadcasting Corporation|BBC]] napravila je radijske i televizijske verzije mnogih priča o [[Hercule Poirot|Poirotu]] i [[Miss Marple]], a [[Granada Television]] je producirala detektivski serijal u kojem [[Hercule Poirot|Poirota]] glumi [[David Suchet]], možda najpoznatiji savremenoj publici. [[Japan]]ska televizija NHK (Nippon Housou Kyoukai) koristila je Poirota i Miss Marple u [[anime]] seriji ''Agatha Christie's Great Detectives Poirot and Marple'' kao crtane likove. U seriji se pojavljuju i novi likovi: Mabel, kći Raymonda Westa, nećaka gospođice Marple i pisca krimića, te Mabelina patka Oliver. === Hercule Poirot === Svoju prvu knjigu, ''Misteriozna afera u Stylesu'', Agatha Christie je objavila 1920. godine. Priča se fokusira na ubistvo bogate nasljednice i upoznaje čitatelje s jednim od najpoznatijih likova Christie: belgijskim detektivom Herculeom Poirotom. Poirot se vratio u romanima ''Ubistvo na Linksu'' (1923.) i ''Ubistvo Rogera Ackroyda'' (1926.), hitu koji je kasnije označen kao žanrovski klasik i jedan od autoričinih omiljenih romana koji je ikada napisala. Poirot se najviše puta pojavljivao u djelima sa naslovima kao što su Ackroyd, ''Misterija plavog voza'' (1928) i ''Smrt u oblacima'' (1935). Filmske adaptacije romana o Poarou uključuje nekoliko filmova poput ''Ubistvo na Orient Ekspresu'' (2017) i ''Smrt na Nilu'' (2022). Također je snimljena i serijal TV misterije na osnovu detektivskih romana pod nazivom ''Agatha Christie's Poirot'' (1989-2013)'','' gdje glavnu ulogu tumači britanski glumac [[David Suchet]]. Sa druge strane, gospođica Marple se pojavila u knjigama poput ''Pokretnog prsta'' (1942) i ''Džep pun raži'' (1953), a na ekraniziranim verzijama su je glumile glumice poput [[Angela Lansbury|Angele Lansbury]], [[Helen Hayes]] i [[Geraldine McEwan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.biography.com/authors-writers/agatha-christie|title=Known For Her Legendary Mysteries, Agatha Christie Once Disappeared for 11 Days|date=22. 4. 2024|website=Biography|language=en-US|access-date=11. 3. 2026}}</ref> == Bibliografija i ostala djela == === Djela === {{div col}} * [[1920]] ''[[Misteriozna afera u Stylesu]]'' * [[1922]] ''[[Tajanstveni suparnik]]'' * [[1923]] ''[[Ubistvo na igralištu za golf]]'' * [[1924]] ''[[Čovjek u smeđem odijelu]]'' * [[1924]] ''[[Poirot istražuje]]'' * [[1925]] ''[[Tajna zamka Chimneys]]'' * [[1926]] ''[[Ubistvo Rogera Ackroyda]]'' * [[1927]] ''[[Velika četvorka]]'' * [[1928]] ''[[Tajna plavog voza]]'' * [[1929]] ''[[Zajedno protiv zločina]]'' * [[1929]] ''[[Tajna sedam satova]]'' * [[1930]] ''[[Ubistvo u vikarijatu]]'' * [[1930]] ''[[Tajanstveni gospodin Quin]]'' * [[1931]] ''[[Sittafordska misterija]]'' * [[1932]] ''[[Posljednja kuća]]'' * [[1933]] ''[[Gonič smrti]]'' * [[1933]] ''[[Smrt lorda Edgwarea]]'' * [[1933]] ''[[Trinaest problema]]'' * [[1934]] ''[[Ubistvo u Orijent Expressu]]'' * [[1934]] ''[[Parker Pyne istražuje]]'' * [[1934]] ''[[Listerdaleova tajna]]'' * [[1935]] ''[[Tragedija u tri čina]]'' * [[1935]] ''[[Smrt u oblacima]]'' * [[1935]] ''[[Zašto nisu pitali Evansa ?]]'' * [[1936]] ''[[Umorstvo u Mesopotamiji]]'' * [[1936]] ''[[Ubistva po abecedi]]'' * [[1936]] ''[[Karte na sto]]'' * [[1937]] ''[[Smrt na Nilu]]'' * [[1937]] ''[[Nijemi svjedok]]'' * [[1937]] ''[[Ubistvo u staji]]'' * [[1938]] ''[[Sastanak sa smrću]]'' * [[1939]] ''[[Deset malih crnaca]]'' * [[1939]] ''[[Ubiti je lako]]'' * [[1939]] ''[[Božić Herculea Poirota]]'' * [[1939]] ''[[Regata misterija|Regata misterija i druge priče]]'' * [[1940]] ''[[Tužni čempres]]'' * [[1941]] ''[[Zlo pod suncem]]'' * [[1941]] ''[[Patriotsko ubistvo]]'' * [[1941]] ''[[N ili M?]]'' * [[1941]] ''[[Leš u biblioteci]]'' * [[1942]] ''[[Pet praščića]]'' * [[1942]] ''[[Otrovno pismo]]'' * [[1943]] ''[[Prst koji se miče]]'' * [[1944]] ''[[Prema ništici]]'' * [[1944]] ''[[Iskričavi cijanid]]'' * [[1945]] ''[[Smrt kao kraj]]'' * [[1946]] ''[[Šupljina]]'' * [[1947]] ''[[Herkulovi podvizi]]'' * [[1948]] ''[[Ko plimu uhvati]]'' * [[1948]] ''[[Svjedok optužbe|Svjedok optužbe i druge priče]]'' * [[1949]] ''[[Zla kuća]]'' * [[1950]] ''[[Najavljeno ubistvo]]'' * [[1950]] ''[[Tri slijepa miša|Tri slijepa miša i druge priče]]'' * [[1951]] ''[[Došli su u Bagdad]]'' * [[1951]] ''[[Nesretni čovjek|Nesretni čovjek i druge priče]]'' * [[1952]] ''[[Gospođa McGinty je mrtva]]'' * [[1952]] ''[[Trik je u zrcalima]]'' * [[1953]] ''[[Džep pun žita]]'' * [[1953]] ''[[Poslije sprovoda]]'' * [[1955]] ''[[Bija Baja Buf]]'' * [[1955]] ''[[Sudbina nepoznata]]'' * [[1956]] ''[[Glupost mrtvog čovjeka]]'' * [[1957]] ''[[U 4.50 s Paddingtona]]'' * [[1957]] ''[[Nesreća nevinih]]'' * [[1959]] ''[[Mačka među golubovima]]'' * [[1960]] ''[[Pustolovina božićnog pudinga]]'' * [[1961]] ''[[Kod bijelog konja]]'' * [[1961]] ''[[Dupli grijeh|Dupli grijeh i druge priče]]'' * [[1962]] ''[[Razbijeno ogledalo]]'' * [[1963]] ''[[Tajanstveni satovi]]'' * [[1964]] ''[[Karipska misterija]]'' * [[1965]] ''[[Hotel Bertram]]'' * [[1966]] ''[[Treća djevojka]]'' * [[1967]] ''[[Vječita noć]]'' * [[1968]] ''[[Zla sudba]]'' * [[1969]] ''[[Dogodilo se na dan Svih svetih]]'' * [[1970]] ''[[Putnik za Frankfurt]]'' * [[1971]] ''[[Šifra Nemesis]]'' * [[1971]] ''[[Zlatna lopta|Zlatna lopta i druge priče]]'' * [[1972]] ''[[Slonovi pamte]]'' * [[1973]] ''[[Akhnaton (drama)|Akhnaton - drama u tri čina]]'' * [[1973]] ''[[Ništa nije tako tajno]]'' * [[1974]] ''[[Poirotovi raniji slučajevi]]'' * [[1975]] ''[[Zavjesa (roman)|Zavjesa]]'' * [[1976]] ''[[Usnulo ubistvo]]'' * [[1979]] ''[[Posljednji slučajevi Miss Marple i dvije druge priče]]'' * [[1992]] ''[[Problem u Pollenskom zalivu]]'' * [[1997]] ''[[Dok svjetlo gori|Dok svjetlo gori i druge priče]]'' {{div col end}} '''Ko-autorska djela''': * [[1931]] ''[[Plutajući admiral]]'' '''Charles Osborne ju je koristio u djelima kao''': * [[1998]] ''[[Crna kahva (drama)|Crna kahva]]'' * [[2001]] ''[[Neočekivani gost]]'' * [[2003]] ''[[Paukova mreža (drama)|Paukova mreža]]'' '''Pisala kao Mary Westmacott''': * [[1930]] ''[[Divov hljeb]]'' * [[1934]] ''[[Nedovršeni portret]]'' * [[1944]] ''[[Odsutan u proljeće]]'' * [[1948]] ''[[Ruža i tisovina]]'' * [[1952]] ''[[Kćerkina kćerka]]'' * [[1956]] ''[[Teret (roman)|Teret]]'' '''Scenske izvedbe''': * [[1928]] ''[[Alibi (drama)|Alibi]]'' * [[1930]] ''[[Crna kahva (drama)|Crna kahva]]'' * [[1936]] ''[[Kuća Philomel|Strančeva ljubav]]'' * [[1937]] ili [[1939]] ''[[Kćerkina kćerka]]'' * [[1940]] ''[[Posljednja kuća]]'' * [[1943]] ''[[Deset malih crnaca]]'' * [[1945]] ''[[Sastanak sa smrću]]'' * [[1946]] ''[[Smrt na Nilu]]'' * [[1949]] ''[[Ubistvo u vikarijatu]]'' * [[1951]] ''[[Šupljina]]'' * [[1952]] ''[[Mišolovka (drama)|Mišolovka]]'' * [[1953]] ''[[Svjedok optužbe (drama)|Svjedok optužbe]]'' * [[1954]] ''[[Paukova mreža (drama)|Paukova mreža]]'' * [[1956]] ''[[Prema ništici]]'' * [[1958]] ''[[Presuda (drama)|Presuda]]'' * [[1958]] ''[[Neočekivani gost]]'' * [[1960]] ''[[Pet praščića|Vrati se natrag zbog ubistva]]'' * [[1962]] ''[[Pravilo trojice]]'' * [[1972]] ''[[Gudački trio (drama)|Gudački trio]]'' * [[1973]] ''[[Akhnaton|Akhnaton - drama u tri čina]]'' * [[1977]] ''[[Najavljeno ubistvo|Ubistvo je najavljeno]]'' * [[1981]] ''[[Karte na sto]]'' * [[1992]] ''[[Problem u Pollenskom zalivu]]'' * [[1993]] ''[[Ubiti je lako]]'' * [[2005]] ''[[Deset malih crnaca]]'' '''Radio Izvedbe''': * [[1937]] ''[[Žuta boja iris]]'' * [[1947]] ''[[Tri slijepa miša]]'' * [[1948]] ''[[Maslac u gospodskoj posudi]]'' * [[1960]] ''[[Osobni poziv]]'' '''Televizijske izvedbe''' : * [[1937]] ''[[Osinjak (priča)|Osinjak]]'' === Adapcije filmova sa likovima Agathe Christie === Već 77 godina snimaju se filmovi sa likovima Agathe Christie, i ovo je njihov spisak: * [[1928]] ''[[Zajedno protiv zločina]]'' (prijevod s njemačkog ''Die Abenteuer G. m. b. H'') * [[1928]] ''[[Tajanstveni gospodin Quin|Smrt gospodina Quinna]]'' * [[1931]] ''[[Alibi (drama)|Alibi]]'' * [[1931]] ''[[Crna kahva (drama)|Crna kahva]]'' * [[1934]] ''[[Smrt lorda Edgwarea]]'' * [[1937]] ''[[Kuća Philomel|Strančeva ljubav]]'' * [[1945]] ''[[Deset malih crnaca]]'' * [[1947]] ''[[Kuća Philomel|Strančeva ljubav]]'' * [[1957]] ''[[Svjedok optužbe]]'' * [[1960]] ''[[Paukova mreža (drama)|Paukova mreža]]'' * [[1962]] ''[[Ubistvo, reče]]'' * [[1963]] ''[[Ubistvo kod galopa]]'' * [[1964]] ''[[Najnepoštenije ubistvo]]'' * [[1964]] ''[[Ubistvo Ahoy!]]'' * [[1966]] ''[[Deset malih crnaca]]'' * [[1966]] ''[[Ubistva po abecedi]]'' * [[1972]] ''[[Vječita noć]]'' * [[1974]] ''[[Ubistvo u Orijent Expressu]]'' * [[1975]] ''[[Deset malih crnaca]]'' * [[1978]] ''[[Smrt na Nilu]]'' * [[1980]] ''[[Razbijeno ogledalo]]'' * [[1982]] ''[[Zlo pod suncem]]'' * [[1984]] ''[[Nesreća nevinih]]'' * [[1988]] ''[[Sastanak sa smrću]]'' * [[1989]] ''[[Deset malih crnaca]]'' === Filmovi sa likovima Agathe Christie === {{div col}} * [[1938]] ''[[Kuća Philomel|Strančeva ljubav]]'' * [[1947]] ''[[Kuća Philomel (1947)|Strančeva ljubav]]'' * [[1949]] ''[[Deset malih crnaca]]'' * [[1959]] ''[[Deset malih crnaca]]'' * [[1970]] ''[[Ubistvo u vikarijatu]]'' * [[1980]] ''[[Zašto nisu pitali Evansa ?]]'' * [[1982]] ''[[Paukova mreža (drama)|Paukova mreža]]'' * [[1982]] ''[[Tajna sedam satova]]'' * [[1982]] ''[[The Agatha Christie Hour]]'' * [[1982]] ''[[Ubiti je lako]]'' * [[1982]] ''[[Svjedok optužbe]]'' * [[1983]] ''[[Zajedno protiv zločina]]'' * [[1983]] ''[[Karipska misterija]]'' * [[1983]] ''[[Iskričavi cijanid]]'' * [[1984]] ''[[Leš u biblioteci]]'' * [[1985]] ''[[Trik je u zrcalima|Ubistvo sa zrcalima]]'' * [[1985]] ''[[Prst koji se miče]]'' * [[1985]] ''[[Najavljeno ubistvo]]'' * [[1985]] ''[[Džep pun žita]]'' * [[1985]] ''[[Smrt lorda Edgwarea|13 za stolom]]'' * [[1986]] ''[[Glupost mrtvog čovjeka]] * [[1986]] ''[[Tragedija u tri čina]]'' * [[1986]] ''[[Ubistvo u vikarijatu]]'' * [[1987]] ''[[Usnulo ubistvo]]'' * [[1987]] ''[[Hotel Bertram]]'' * [[1987]] ''[[Šifra Nemesis]]'' * [[1987]] ''[[U 4.50 s Paddingtona]]'' * [[1989]] ''[[Čovjek u smeđem odijelu]]'' * [[1989]] ''[[Agatha Christie's Poirot]] * [[1989]] ''[[Karipska misterija]]'' * [[1990]] ''[[Posljednja kuća]]'' * [[1990]] ''[[Misteriozna afera u Stylesu]]'' * [[1991]] ''[[Trik je u zrcalima]]'' * [[1992]] ''[[Razbijeno ogledalo]]'' * [[1994]] ''[[Božić Herculea Poirota]]'' * [[1995]] ''[[Ubistvo na igralištu za golf]]'' * [[1995]] ''[[Bija Baja Buf]]'' * [[1996]] ''[[Nijemi svjedok]]'' * [[1997]] ''[[Kod bijelog konja]]'' * [[2000]] ''[[Ubistvo Rogera Ackroyda]]'' * [[2000]] ''[[Smrt lorda Edgwarea]]'' * [[2001]] ''[[Zlo pod suncem]]'' * [[2001]] ''[[Ubistvo u Orijent Expressu]]'' * [[2001]] ''[[Ubistvo u Mesopotamiji]]'' * [[2003]] ''[[Iskričavi cijanid]]'' * [[2004]] ''[[Pet praščića]]'' * [[2004]] ''[[Smrt na Nilu]]'' * [[2004]] ''[[Tužni čempres]]'' * [[2004]] ''[[Šupljina]]'' * [[2004]] ''[[Miss Marple|Marple]]'' * [[2005]] ''[[Tajna plavog vlaka]]'' * [[2005]] ''[[Karte na sto]]'' * [[2005]] ''[[Ko plimu uhvati]]'' * [[2006]] ''[[Poslije sprovoda]]'' {{div col end}} === Videoigre sa likovima Agathe Christie === * [[2005]] ''[[Deset malih crnaca]]'' ==Reference== {{refspisak}} == Literatura == * {{Citation | last = Morgan | first = Janet P | year = 1984 | title = Agatha Christie: a biography | place = London | publisher = Collins}} == Vanjski linkovi == {{commonscat|Agatha Christie}} * http://www.agathachristie.com/ {{Agatha Christie}}{{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Christie, Agatha}} [[Kategorija:Rođeni 1890.]] [[Kategorija:Umrli 1976.]] [[Kategorija:Britanski pisci]] [[Kategorija:Biografije, Torquay]] [[Kategorija:Agatha Christie]] [[Kategorija:Dobitnici Nagrade "Edgar"]] 22k21tm986yztakcgf8krpdhrxdwb3u 0 12782 3901502 3901114 2026-07-01T17:58:17Z نوفاك اتشمان 16322 fix? 3901502 wikitext text/x-wiki {{Infokutija bivša država | zvanično_ime = Savezna Republika Jugoslavija | izvorno_ime = Савезна Република Југославија | zastava = Flag of Yugoslavia (1992–2003); Flag of Serbia and Montenegro (2003–2006).svg | grb = Coat of arms of Serbia and Montenegro.svg | genitiv = Srbije i Crne Gore | država_prije1 = SFRJ | država_prije_zastava1 = Flag of SFR Yugoslavia.svg | država_poslije1 = Srbija i Crna Gora | država_poslije_zastava1 = Flag of Yugoslavia (1992–2003); Flag of Serbia and Montenegro (2003–2006).svg | razdoblje = 1992–2003. | službeni_jezik = [[srpski jezik|srpski]] [[Ekavski govor|ekavskog]] i [[Ijekavski govor|ijekavskog izgovora]]<ref name="ustavjugo1992">Član 15. [[:s:sr:Устав Савезне Републике Југославије (1992)|Ustav Savezne Republike Jugoslavije (1992.)]]: {{citat|"U Saveznoj Republici Jugoslaviji u službenoj upotrebi je srpski jezik ekavskog i ijekavskog izgovora i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi, u skladu sa ustavom i zakonom. Na područjima Savezne Republike Jugoslavije gde žive nacionalne manjine u službenoj upotrebi su i njihovi jezici i pisma, u skladu sa zakonom."}}</ref> | sistem_pisanja = {{Hlist|[[Ćirilica]]|[[Latinica]]}}<ref name="ustavjugo1992" /> | karta = Europe location SCG.png | glavni_grad = [[Beograd]] | državno_uređenje = Državna zajednica | površina = 102.350 | stanovnika = 10,656,929 | stanovnika_godina = 2002 | moto = | himna = ''[[Hej, Slaveni]]''<center>[[Datoteka:United States Navy Band - Hey, Slavs.ogg]]</center> | vođa = | broj = | valuta = [[Jugoslavenski dinar]] i [[euro]] | pozivni_broj = +381 }} '''Savezna Republika Jugoslavija''' (skraćeno '''SRJ''') bila je država u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]] smještena na [[Balkan]]u koja je postojala od 1992. do 2003, nakon raspada [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]]. Formirana je 27. aprila 1992. odlukom Saveznog vijeća [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]], kao zajednička država [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Dana 14. marta 2002. zvaničnici SR Jugoslavije, Republike Srbije i Republike Crne Gore, uz prisustvo visokog predstavnika [[Evropska unija|Evropske unije]], potpisali su Polazne osnove za preuređenje odnosa Srbije i Crne Gore, kojima je predviđeno da SRJ ubuduće nosi naziv [[Srbija i Crna Gora]]. Dana 4. februara 2003. formirana je državna zajednica [[Srbija i Crna Gora]], zasnovana na ravnopravnosti dviju država članica, tj. države [[Srbija|Srbije]] i države [[Crna Gora|Crne Gore]], sve dok se Crna Gora nije otcijepila od unije u junu 2006, što je dovelo do pune nezavisnosti i [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Njene težnje da bude jedina pravna nasljednica SFR Jugoslavije nisu priznale [[Ujedinjene nacije]], nakon donošenja [[Rezolucija 777 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija|Rezolucije 777 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija]],<ref>{{cite book|last=Murphy|first=Sean D.|title=United States Practice in International Law: 1999–2001|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-75070-7|volume=1|page=130|author-link=Sean D. Murphy}}</ref> kojom je potvrđeno da je SFR Jugoslavija prestala postojati i da je Savezna Republika Jugoslavija nova država. Sve bivše republike imale su pravo na državnu sukcesiju, dok nijedna od njih nije nastavila međunarodnopravni subjektivitet SFR Jugoslavije. Međutim, vlada [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] protivila se takvim zahtjevima i kao takvoj, SR Jugoslaviji nije bilo dozvoljeno da se pridruži Ujedinjenim nacijama. Tokom svog postojanja, SR Jugoslavija je imala napete odnose s međunarodnom zajednicom, jer su ekonomske sankcije<ref name="auto2">{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1992/10/29/world/yugoslavs-face-hard-winter-as-the-blockade-bites.html |title=Yugoslavs Face Hard Winter as the Blockade Bites |first=Paul |last=Lewis |date=29. 10. 1992 |work=The New York Times |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=5. 2. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205230653/https://www.nytimes.com/1992/10/29/world/yugoslavs-face-hard-winter-as-the-blockade-bites.html |url-status=live }}</ref> izrečene protiv države tokom [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|ratova u bivšoj Jugoslaviji]] i [[Rat na Kosovu|rata na Kosovu]]. To je također rezultiralo [[Hiperinflacija|hiperinflacijom]] između 1992. i 1994.<ref>{{Cite web |url=https://www.cato.org/publications/commentary/worlds-greatest-unreported-hyperinflation |title=The World's Greatest Unreported Hyperinflation |date=7. 5. 2007 |publisher=Cato Institute |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=26. 7. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726181455/https://www.cato.org/publications/commentary/worlds-greatest-unreported-hyperinflation |url-status=live }}</ref> Učešće SR Jugoslavije u ratovima završilo je [[Dejtonski sporazum|Dejtonskim sporazumom]], kojim je priznata nezavisnost Republika [[Hrvatska|Hrvatske]], [[Slovenija|Slovenije]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], kao i uspostavljanje diplomatskih odnosa između država i zagarantovana uloga srpske populacije u bosanskohercegovačkoj politici.<ref name="auto4">{{Cite web |url= http://hrlibrary.umn.edu/icty/dayton/daytonsum.html |title= Summary of the Dayton Peace Agreement on Bosnia-Herzegovina |website= HR library |place= UMN |access-date= 29. 7. 2020 |archive-date= 17. 8. 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180817225957/http://hrlibrary.umn.edu/icty/dayton/daytonsum.html |url-status= live }}</ref> Kasnije, rastući separatizam unutar [[Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija|Autonomne Pokrajine Kosovo i Metohija]], regije Srbije gusto naseljene etničkim [[Albanci]]ma, rezultirao je pobunom [[Oslobodilačka vojska Kosova|Oslobodilačke vojske Kosova]], albanske separatističke grupe.<ref name="auto5">{{Cite journal |url= https://pureportal.coventry.ac.uk/en/publications/from-a-terrorist-group-to-a-civil-defence-corps-the-transformatio |title= From a 'terrorist' group to a 'civil defence' corps: The 'transformation' of the Kosovo Liberation Army |first= Alpaslan |last= Ozerdem |date= 27. 7. 2003 |journal= International Peacekeeping |volume= 10 |issue= 3 |pages= 79–101 |via= Coventry |place= UK |doi= 10.1080/13533310308559337 |s2cid= 144017700 |access-date= 29. 7. 2020 |archive-date= 26. 7. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200726082755/https://pureportal.coventry.ac.uk/en/publications/from-a-terrorist-group-to-a-civil-defence-corps-the-transformatio |url-status= live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Kosovo-Liberation-Army |title=Kosovo Liberation Army History & Facts |website=Encyclopedia Britannica |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=24. 9. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190924065434/https://www.britannica.com/topic/Kosovo-Liberation-Army |url-status=live }}</ref> Izbijanje rata na Kosovu ponovo je uvelo međunarodne sankcije, kao i eventualno uključivanje [[NATO]]-a u sukob. Sukob je okončan usvajanjem [[Rezolucija 1244 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija|Rezolucije 1244 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija]], koja je garantovala ekonomsko i političko odvajanje [[Kosovo|Kosova]] od SR Jugoslavije, te njegovo stavljanje pod upravu UN-a.<ref>{{Cite web |url= https://undocs.org/S/RES/1244(1999) |title= S/RES/1244(1999) - E - S/RES/1244(1999) |website= UN docs |access-date= 29. 7. 2020 |archive-date= 8. 3. 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210308040644/https://undocs.org/S/RES/1244(1999) |url-status= live }}</ref> Ekonomske teškoće i rat rezultirali su rastućim nezadovoljstvom vladom Miloševića i njegovih saveznika, koji su vodili i Srbiju i Crnu Goru kao efektivnu diktaturu.<ref>{{Cite web |url=https://balkaninsight.com/2010/10/05/slobodan-milosevic-twisted-firestarter/ |title=Slobodan Milosevic – The Dictator |work=Balkan Insight |date=5. 10. 2010 |access-date=22. 6. 2021 |archive-date=29. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429010220/https://balkaninsight.com/2010/10/05/slobodan-milosevic-twisted-firestarter/ |url-status=live}}</ref> To će se na kraju kumulirati u [[Svrgavanje Slobodana Miloševića|Buldožer revoluciji]], u kojoj je njegova vlada svrgnuta i zamijenjena vladom koju su predvodili Demokratska opozicija Srbije i [[Vojislav Koštunica]], a koja se također pridružila UN-u.<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1992/09/24/world/un-expulsion-of-yugoslavia-breeds-defiance-and-finger-pointing.html |title=U.N. Expulsion of Yugoslavia Breeds Defiance and Finger-Pointing |first=Chuck |last=Sudetic |date=24. 9. 1992 |work=The New York Times |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=8. 4. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408113225/https://www.nytimes.com/1992/09/24/world/un-expulsion-of-yugoslavia-breeds-defiance-and-finger-pointing.html |url-status=live }}</ref><ref name="auto1">{{Cite web |url= https://www.nytimes.com/2000/11/02/world/a-different-yugoslavia-8-years-later-takes-its-seat-at-the-un.html |title= A Different Yugoslavia, 8 Years Later, Takes Its Seat at the UN |agency= Associated Press |date= 2. 11. 2000 |work= The New York Times |access-date= 29. 7. 2020 |archive-date= 26. 7. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200726083550/https://www.nytimes.com/2000/11/02/world/a-different-yugoslavia-8-years-later-takes-its-seat-at-the-un.html |url-status= live }}</ref> Savezna Republika Jugoslavija nestala je 2003. nakon što je Savezna skupština Jugoslavije glasala za donošenje Ustavne povelje [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]], kojom je uspostavljena Državna zajednica Srbija i Crna Gora. Kao takvo, ime Jugoslavija je poslano u historiju.<ref>{{Cite web |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2724047.stm |title= Yugoslavia consigned to history |date= 4. 2. 2003 |work= BBC News |access-date= 29. 7. 2020 |archive-date= 8. 11. 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20221108060047/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2724047.stm |url-status= live }}</ref> Rastući pokret za nezavisnost u Crnoj Gori, predvođen [[Milo Đukanović|Milom Đukanovićem]], uzrokovao je da novi ustav Srbije i Crne Gore uključi klauzulu koja omogućava referendum o pitanju crnogorske nezavisnosti nakon tri godine.<ref>{{cite web |url=https://www.vreme.com/cms/view.php?id=1061276 |title=Priželjkivao sam da na čelu Srbije bude – Srbijanac |work=Vreme |language=bs |date=5. 7. 2012 |access-date=22. 6. 2021 |archive-date=17. 9. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917004219/https://www.vreme.com/cms/view.php?id=1061276 |url-status=live }}</ref> [[Referendum o nezavisnosti Crne Gore 2006.|Referendum]] je raspisan 2006, a usvojen je tijesnom većinom.<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5043462.stm |title=Montenegro declares independence |date=4. 6. 2006 |work=BBC News |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=11. 9. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911232150/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/5043462.stm |url-status=live}}</ref> To je dovelo do raspada Državne zajednice Srbije i Crne Gore i uspostavljanja nezavisnih republika Srbija i Crna Gora, pretvarajući Srbiju u zemlju bez izlaza na more. Neki smatraju da je ovo posljednji čin u [[Raspad Jugoslavije|raspadu Jugoslavije]].<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5006380.stm |title=Recount call in Montenegro vote |date=22. 5. 2006 |work=BBC News |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=28. 7. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728085307/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5006380.stm |url-status=live}}</ref> == Također pogledajte == * [[Srbija i Crna Gora]] * [[Spisak predsjednika Državne zajednice Srbije i Crne Gore]] <gallery> Scg01.png Scg02.png </gallery> == Reference == {{Refspisak}} === Izvori === {{refbegin}} *{{cite book |last=Ćirković |first=Sima |author-link=Sima Ćirković |year=2004 |title=The Serbs |location=Malden |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-40514291-5 |url=https://books.google.com/books?id=2Wc-DWRzoeIC }} *{{cite book |last=Bataković |first=Dušan T. |author-link=Dušan T. Bataković |title=The Kosovo Chronicles |year=1992 |location=Belgrade |publisher=Plato |url=https://www.rastko.rs/kosovo/istorija/kosovo_chronicles/ |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=25. 2. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225163933/https://www.rastko.rs/kosovo/istorija/kosovo_chronicles/ |url-status=live }} *{{cite book |last=Bataković |first=Dušan T. |author-link=Dušan T. Bataković |title=Kosovo, la spirale de la haine: Les faits, les acteurs, l'histoire |language=fr |year=1993 |edition=1st |location=Lausanne |publisher=L'Age d'Homme |isbn=978-282510389-0 |url=https://books.google.com/books?id=CI5pAAAAMAAJ |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062020/https://books.google.com/books?id=CI5pAAAAMAAJ |url-status=live }} *{{cite book |editor-last=Bataković |editor-first=Dušan T. |editor-link=Dušan T. Bataković |title=Histoire du peuple serbe |trans-title=History of the Serbian People |language=fr |year=2005 |location=Lausanne |publisher=L’Age d’Homme |isbn=978-282511958-7 |url=https://books.google.com/books?id=a0jA_LdH6nsC |access-date=2. 3. 2018 |archive-date=23. 1. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123132942/https://books.google.com/books?id=a0jA_LdH6nsC |url-status=live }} *{{cite book |editor-last=Bataković |editor-first=Dušan T. |editor-link=Dušan T. Bataković |title=Kosovo and Metohija: Living in the Enclave |year=2007 |location=Belgrade |publisher=Institute for Balkan Studies |url=http://www.balkaninstitut.com/pdf/izdanja/posebno/Enklave.pdf |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=31. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131202827/http://www.balkaninstitut.com/pdf/izdanja/posebno/Enklave.pdf |url-status=live }} *{{cite book |last=Bataković |first=Dušan T. |author-link=Dušan T. Bataković |title=A Turbulent Decade: The Serbs in Post-1999 Kosovo: Destruction of Cultural Heritage, Ethnic Cleansing, and Marginalization (1999—2009) |year=2014 |location=Paris |publisher=Dialogue |isbn=978-291152712-8 |url=https://books.google.com/books?id=wFTDrQEACAAJ |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062021/https://books.google.com/books?id=wFTDrQEACAAJ |url-status=live }} *{{Cite book |last=Bataković |first=Dušan T. |author-link=Dušan T. Bataković |chapter=Kosovo and Metohija: History, Memory and Identity |title=The Christian Heritage of Kosovo and Metohija: the Historical and Spiritual Heartland of the Serbian People |year=2015 |location=Los Angeles |publisher=Sebastian Press |url=https://books.google.com/books?id=8LK2DAEACAAJ |pages=569–608 |isbn=978-868268539-5 |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062020/https://books.google.com/books?id=8LK2DAEACAAJ |url-status=live }} *{{Cite book |last=Bataković |first=Dušan T. |author-link=Dušan T. Bataković |chapter=The Serbs of Kosovo and Metohija 1999-2007: Surviving in Ghetto-like Enclaves |title=The Christian Heritage of Kosovo and Metohija: the Historical and Spiritual Heartland of the Serbian People |year=2015 |location=Los Angeles |publisher=Sebastian Press |url=https://books.google.com/books?id=8LK2DAEACAAJ |pages=935–45 |isbn=978-868268539-5 |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062020/https://books.google.com/books?id=8LK2DAEACAAJ |url-status=live }} *{{Cite book |last1=Goati |first1=Vladimir |last2=Slavujević |first2=Zoran |last3=Pribićević |first3=Ognjen |title=Izborne borbe u Jugoslaviji (1990-1992) |year=1993 |location=Beograd |publisher=Institut društvenih nauka |isbn=978-867093051-3 |url=https://books.google.com/books?id=eiZEAQAAIAAJ |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062021/https://books.google.com/books?id=eiZEAQAAIAAJ |url-status=live }} *{{Cite book |last=Goati |first=Vladimir |title=Partije Srbije i Crne Gore u političkim borbama od 1990 do 2000 |year=2000 |location=Bar |publisher=Conteco |url=https://books.google.com/books?id=Qx2itAEACAAJ |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062023/https://books.google.com/books?id=Qx2itAEACAAJ |url-status=live }} *{{Cite book |last=Goati |first=Vladimir |title=Izbori u SRJ od 1990 do 1998: Volja građana ili izborna manipulacija. Dodatak: Izbori 2000 |year=2001 |edition=2 |location=Beograd |publisher=Centar za slobodne izbore i demokratiju |url=http://www.cesid.rs/images/IZBORI%20U%20SRJ%20OD%201990_%20DO%201998.pdf |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=29. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429223546/http://www.cesid.rs/images/IZBORI%20U%20SRJ%20OD%201990_%20DO%201998.pdf |url-status=live }} *{{Cite book |last=Goati |first=Vladimir |title=Izbori u Srbiji i Crnoj Gori od 1990. do 2013. i u SRJ od 1992. do 2003. |year=2013 |location=Beograd |publisher=Centar za slobodne izbore i demokratiju |url=http://www.cesid.rs/images/1372054311_Vladimir%20Goati_knjiga.pdf |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=4. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004173815/http://www.cesid.rs/images/1372054311_Vladimir%20Goati_knjiga.pdf |url-status=live }} *{{Cite book |last= Kovačević |first= Miladin and other |title= Statistical Yearbook of Yugoslavia 1993 |url= https://publikacije.stat.gov.rs/G1993/Pdf/G19932004.pdf |location= Beograd |year= 1993 |access-date= 1. 4. 2020 |archive-date= 7. 8. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200807025405/https://publikacije.stat.gov.rs/G1993/Pdf/G19932004.pdf |url-status= live }} *{{Cite book |last=Miller |first=Nicholas |chapter=Serbia and Montenegro |title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture |year=2005 |volume=3 |publisher=ABC-CLIO |location=Santa Barbara, [[California|CA]] |pages=529–81 |isbn=978-157607800-6 |url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C |access-date=7. 3. 2018 |archive-date=21. 1. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230121122343/https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C |url-status=live }} *{{Cite book |last=Morrison |first=Kenneth |title=Montenegro: A Modern History |year=2009 |location=London-New York |publisher=I.B. Tauris |url=https://epdf.pub/download/montenegro-a-modern-history.html }} {{refend}} {{Ratovi u bivšoj Jugoslaviji}} {{Jugoslavenska hronologija}} {{DEFAULTSORT:Jugoslavija}} [[Kategorija:Jugoslavija]] [[Kategorija:Bivše republike u Evropi]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1992.]] [[Kategorija:Države i teritorije ukinute 2003.]] jcexrtmafwzm8dm83nc59u798u1q07l 3901507 3901502 2026-07-01T18:30:36Z نوفاك اتشمان 16322 dopuna 3901507 wikitext text/x-wiki {{Infokutija bivša država | zvanično_ime = Savezna Republika Jugoslavija | izvorno_ime = Савезна Република Југославија | zastava = Flag of Yugoslavia (1992–2003); Flag of Serbia and Montenegro (2003–2006).svg | grb = Coat of arms of Serbia and Montenegro.svg | genitiv = Srbije i Crne Gore | država_prije1 = SFRJ | država_prije_zastava1 = Flag of SFR Yugoslavia.svg | država_poslije1 = Srbija i Crna Gora | država_poslije_zastava1 = Flag of Yugoslavia (1992–2003); Flag of Serbia and Montenegro (2003–2006).svg | razdoblje = 1992–2003. | službeni_jezik = [[srpski jezik|srpski]] [[Ekavski govor|ekavskog]] i [[Ijekavski govor|ijekavskog izgovora]]<ref name="ustavjugo1992">Član 15. [[:s:sr:Устав Савезне Републике Југославије (1992)|Ustav Savezne Republike Jugoslavije (1992.)]]: {{citat|"U Saveznoj Republici Jugoslaviji u službenoj upotrebi je srpski jezik ekavskog i ijekavskog izgovora i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi, u skladu sa ustavom i zakonom. Na područjima Savezne Republike Jugoslavije gde žive nacionalne manjine u službenoj upotrebi su i njihovi jezici i pisma, u skladu sa zakonom."}}</ref>{{napomena|Za razliku od Savezne Republike Jugoslavije, na republičkom nivou u [[Republika Srbija (1992–2006)|Srbiji]] (1990–2006), službeni jezik je bio [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]].<ref>Član 8. [[:s:sr:Устав Републике Србије (1990)|Ustav Republike Srbije (1990.)]]: {{citat|"U Republici Srbiji u službenoj je upotrebi srpskohrvatski jezik i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi na način utvrđen zakonom. Na područjima Republike Srbije gde žive narodnosti u službenoj upotrebi su istovremeno i njihovi jezici i pisma, na način utvrđen zakonom."}}</ref>}} | sistem_pisanja = {{Hlist|[[Ćirilica]]|[[Latinica]]}}<ref name="ustavjugo1992" /> | karta = Europe location SCG.png | glavni_grad = [[Beograd]] | državno_uređenje = Državna zajednica | površina = 102.350 | stanovnika = 10,656,929 | stanovnika_godina = 2002 | moto = | himna = ''[[Hej, Slaveni]]''<center>[[Datoteka:United States Navy Band - Hey, Slavs.ogg]]</center> | vođa = | broj = | valuta = [[Jugoslavenski dinar]] i [[euro]] | pozivni_broj = +381 }} '''Savezna Republika Jugoslavija''' (skraćeno '''SRJ''') bila je država u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]] smještena na [[Balkan]]u koja je postojala od 1992. do 2003, nakon raspada [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]]. Formirana je 27. aprila 1992. odlukom Saveznog vijeća [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]], kao zajednička država [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Dana 14. marta 2002. zvaničnici SR Jugoslavije, Republike Srbije i Republike Crne Gore, uz prisustvo visokog predstavnika [[Evropska unija|Evropske unije]], potpisali su Polazne osnove za preuređenje odnosa Srbije i Crne Gore, kojima je predviđeno da SRJ ubuduće nosi naziv [[Srbija i Crna Gora]]. Dana 4. februara 2003. formirana je državna zajednica [[Srbija i Crna Gora]], zasnovana na ravnopravnosti dviju država članica, tj. države [[Srbija|Srbije]] i države [[Crna Gora|Crne Gore]], sve dok se Crna Gora nije otcijepila od unije u junu 2006, što je dovelo do pune nezavisnosti i [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Njene težnje da bude jedina pravna nasljednica SFR Jugoslavije nisu priznale [[Ujedinjene nacije]], nakon donošenja [[Rezolucija 777 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija|Rezolucije 777 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija]],<ref>{{cite book|last=Murphy|first=Sean D.|title=United States Practice in International Law: 1999–2001|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-75070-7|volume=1|page=130|author-link=Sean D. Murphy}}</ref> kojom je potvrđeno da je SFR Jugoslavija prestala postojati i da je Savezna Republika Jugoslavija nova država. Sve bivše republike imale su pravo na državnu sukcesiju, dok nijedna od njih nije nastavila međunarodnopravni subjektivitet SFR Jugoslavije. Međutim, vlada [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] protivila se takvim zahtjevima i kao takvoj, SR Jugoslaviji nije bilo dozvoljeno da se pridruži Ujedinjenim nacijama. Tokom svog postojanja, SR Jugoslavija je imala napete odnose s međunarodnom zajednicom, jer su ekonomske sankcije<ref name="auto2">{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1992/10/29/world/yugoslavs-face-hard-winter-as-the-blockade-bites.html |title=Yugoslavs Face Hard Winter as the Blockade Bites |first=Paul |last=Lewis |date=29. 10. 1992 |work=The New York Times |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=5. 2. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205230653/https://www.nytimes.com/1992/10/29/world/yugoslavs-face-hard-winter-as-the-blockade-bites.html |url-status=live }}</ref> izrečene protiv države tokom [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|ratova u bivšoj Jugoslaviji]] i [[Rat na Kosovu|rata na Kosovu]]. To je također rezultiralo [[Hiperinflacija|hiperinflacijom]] između 1992. i 1994.<ref>{{Cite web |url=https://www.cato.org/publications/commentary/worlds-greatest-unreported-hyperinflation |title=The World's Greatest Unreported Hyperinflation |date=7. 5. 2007 |publisher=Cato Institute |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=26. 7. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726181455/https://www.cato.org/publications/commentary/worlds-greatest-unreported-hyperinflation |url-status=live }}</ref> Učešće SR Jugoslavije u ratovima završilo je [[Dejtonski sporazum|Dejtonskim sporazumom]], kojim je priznata nezavisnost Republika [[Hrvatska|Hrvatske]], [[Slovenija|Slovenije]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], kao i uspostavljanje diplomatskih odnosa između država i zagarantovana uloga srpske populacije u bosanskohercegovačkoj politici.<ref name="auto4">{{Cite web |url= http://hrlibrary.umn.edu/icty/dayton/daytonsum.html |title= Summary of the Dayton Peace Agreement on Bosnia-Herzegovina |website= HR library |place= UMN |access-date= 29. 7. 2020 |archive-date= 17. 8. 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180817225957/http://hrlibrary.umn.edu/icty/dayton/daytonsum.html |url-status= live }}</ref> Kasnije, rastući separatizam unutar [[Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija|Autonomne Pokrajine Kosovo i Metohija]], regije Srbije gusto naseljene etničkim [[Albanci]]ma, rezultirao je pobunom [[Oslobodilačka vojska Kosova|Oslobodilačke vojske Kosova]], albanske separatističke grupe.<ref name="auto5">{{Cite journal |url= https://pureportal.coventry.ac.uk/en/publications/from-a-terrorist-group-to-a-civil-defence-corps-the-transformatio |title= From a 'terrorist' group to a 'civil defence' corps: The 'transformation' of the Kosovo Liberation Army |first= Alpaslan |last= Ozerdem |date= 27. 7. 2003 |journal= International Peacekeeping |volume= 10 |issue= 3 |pages= 79–101 |via= Coventry |place= UK |doi= 10.1080/13533310308559337 |s2cid= 144017700 |access-date= 29. 7. 2020 |archive-date= 26. 7. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200726082755/https://pureportal.coventry.ac.uk/en/publications/from-a-terrorist-group-to-a-civil-defence-corps-the-transformatio |url-status= live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Kosovo-Liberation-Army |title=Kosovo Liberation Army History & Facts |website=Encyclopedia Britannica |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=24. 9. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190924065434/https://www.britannica.com/topic/Kosovo-Liberation-Army |url-status=live }}</ref> Izbijanje rata na Kosovu ponovo je uvelo međunarodne sankcije, kao i eventualno uključivanje [[NATO]]-a u sukob. Sukob je okončan usvajanjem [[Rezolucija 1244 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija|Rezolucije 1244 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija]], koja je garantovala ekonomsko i političko odvajanje [[Kosovo|Kosova]] od SR Jugoslavije, te njegovo stavljanje pod upravu UN-a.<ref>{{Cite web |url= https://undocs.org/S/RES/1244(1999) |title= S/RES/1244(1999) - E - S/RES/1244(1999) |website= UN docs |access-date= 29. 7. 2020 |archive-date= 8. 3. 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210308040644/https://undocs.org/S/RES/1244(1999) |url-status= live }}</ref> Ekonomske teškoće i rat rezultirali su rastućim nezadovoljstvom vladom Miloševića i njegovih saveznika, koji su vodili i Srbiju i Crnu Goru kao efektivnu diktaturu.<ref>{{Cite web |url=https://balkaninsight.com/2010/10/05/slobodan-milosevic-twisted-firestarter/ |title=Slobodan Milosevic – The Dictator |work=Balkan Insight |date=5. 10. 2010 |access-date=22. 6. 2021 |archive-date=29. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429010220/https://balkaninsight.com/2010/10/05/slobodan-milosevic-twisted-firestarter/ |url-status=live}}</ref> To će se na kraju kumulirati u [[Svrgavanje Slobodana Miloševića|Buldožer revoluciji]], u kojoj je njegova vlada svrgnuta i zamijenjena vladom koju su predvodili Demokratska opozicija Srbije i [[Vojislav Koštunica]], a koja se također pridružila UN-u.<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1992/09/24/world/un-expulsion-of-yugoslavia-breeds-defiance-and-finger-pointing.html |title=U.N. Expulsion of Yugoslavia Breeds Defiance and Finger-Pointing |first=Chuck |last=Sudetic |date=24. 9. 1992 |work=The New York Times |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=8. 4. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408113225/https://www.nytimes.com/1992/09/24/world/un-expulsion-of-yugoslavia-breeds-defiance-and-finger-pointing.html |url-status=live }}</ref><ref name="auto1">{{Cite web |url= https://www.nytimes.com/2000/11/02/world/a-different-yugoslavia-8-years-later-takes-its-seat-at-the-un.html |title= A Different Yugoslavia, 8 Years Later, Takes Its Seat at the UN |agency= Associated Press |date= 2. 11. 2000 |work= The New York Times |access-date= 29. 7. 2020 |archive-date= 26. 7. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200726083550/https://www.nytimes.com/2000/11/02/world/a-different-yugoslavia-8-years-later-takes-its-seat-at-the-un.html |url-status= live }}</ref> Savezna Republika Jugoslavija nestala je 2003. nakon što je Savezna skupština Jugoslavije glasala za donošenje Ustavne povelje [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]], kojom je uspostavljena Državna zajednica Srbija i Crna Gora. Kao takvo, ime Jugoslavija je poslano u historiju.<ref>{{Cite web |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2724047.stm |title= Yugoslavia consigned to history |date= 4. 2. 2003 |work= BBC News |access-date= 29. 7. 2020 |archive-date= 8. 11. 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20221108060047/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2724047.stm |url-status= live }}</ref> Rastući pokret za nezavisnost u Crnoj Gori, predvođen [[Milo Đukanović|Milom Đukanovićem]], uzrokovao je da novi ustav Srbije i Crne Gore uključi klauzulu koja omogućava referendum o pitanju crnogorske nezavisnosti nakon tri godine.<ref>{{cite web |url=https://www.vreme.com/cms/view.php?id=1061276 |title=Priželjkivao sam da na čelu Srbije bude – Srbijanac |work=Vreme |language=bs |date=5. 7. 2012 |access-date=22. 6. 2021 |archive-date=17. 9. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917004219/https://www.vreme.com/cms/view.php?id=1061276 |url-status=live }}</ref> [[Referendum o nezavisnosti Crne Gore 2006.|Referendum]] je raspisan 2006, a usvojen je tijesnom većinom.<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5043462.stm |title=Montenegro declares independence |date=4. 6. 2006 |work=BBC News |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=11. 9. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911232150/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/5043462.stm |url-status=live}}</ref> To je dovelo do raspada Državne zajednice Srbije i Crne Gore i uspostavljanja nezavisnih republika Srbija i Crna Gora, pretvarajući Srbiju u zemlju bez izlaza na more. Neki smatraju da je ovo posljednji čin u [[Raspad Jugoslavije|raspadu Jugoslavije]].<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5006380.stm |title=Recount call in Montenegro vote |date=22. 5. 2006 |work=BBC News |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=28. 7. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728085307/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5006380.stm |url-status=live}}</ref> == Također pogledajte == * [[Srbija i Crna Gora]] * [[Spisak predsjednika Državne zajednice Srbije i Crne Gore]] <gallery> Scg01.png Scg02.png </gallery> == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Izvori == {{refbegin}} *{{cite book |last=Ćirković |first=Sima |author-link=Sima Ćirković |year=2004 |title=The Serbs |location=Malden |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-40514291-5 |url=https://books.google.com/books?id=2Wc-DWRzoeIC }} *{{cite book |last=Bataković |first=Dušan T. |author-link=Dušan T. Bataković |title=The Kosovo Chronicles |year=1992 |location=Belgrade |publisher=Plato |url=https://www.rastko.rs/kosovo/istorija/kosovo_chronicles/ |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=25. 2. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225163933/https://www.rastko.rs/kosovo/istorija/kosovo_chronicles/ |url-status=live }} *{{cite book |last=Bataković |first=Dušan T. |author-link=Dušan T. Bataković |title=Kosovo, la spirale de la haine: Les faits, les acteurs, l'histoire |language=fr |year=1993 |edition=1st |location=Lausanne |publisher=L'Age d'Homme |isbn=978-282510389-0 |url=https://books.google.com/books?id=CI5pAAAAMAAJ |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062020/https://books.google.com/books?id=CI5pAAAAMAAJ |url-status=live }} *{{cite book |editor-last=Bataković |editor-first=Dušan T. |editor-link=Dušan T. Bataković |title=Histoire du peuple serbe |trans-title=History of the Serbian People |language=fr |year=2005 |location=Lausanne |publisher=L’Age d’Homme |isbn=978-282511958-7 |url=https://books.google.com/books?id=a0jA_LdH6nsC |access-date=2. 3. 2018 |archive-date=23. 1. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123132942/https://books.google.com/books?id=a0jA_LdH6nsC |url-status=live }} *{{cite book |editor-last=Bataković |editor-first=Dušan T. |editor-link=Dušan T. Bataković |title=Kosovo and Metohija: Living in the Enclave |year=2007 |location=Belgrade |publisher=Institute for Balkan Studies |url=http://www.balkaninstitut.com/pdf/izdanja/posebno/Enklave.pdf |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=31. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131202827/http://www.balkaninstitut.com/pdf/izdanja/posebno/Enklave.pdf |url-status=live }} *{{cite book |last=Bataković |first=Dušan T. |author-link=Dušan T. Bataković |title=A Turbulent Decade: The Serbs in Post-1999 Kosovo: Destruction of Cultural Heritage, Ethnic Cleansing, and Marginalization (1999—2009) |year=2014 |location=Paris |publisher=Dialogue |isbn=978-291152712-8 |url=https://books.google.com/books?id=wFTDrQEACAAJ |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062021/https://books.google.com/books?id=wFTDrQEACAAJ |url-status=live }} *{{Cite book |last=Bataković |first=Dušan T. |author-link=Dušan T. Bataković |chapter=Kosovo and Metohija: History, Memory and Identity |title=The Christian Heritage of Kosovo and Metohija: the Historical and Spiritual Heartland of the Serbian People |year=2015 |location=Los Angeles |publisher=Sebastian Press |url=https://books.google.com/books?id=8LK2DAEACAAJ |pages=569–608 |isbn=978-868268539-5 |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062020/https://books.google.com/books?id=8LK2DAEACAAJ |url-status=live }} *{{Cite book |last=Bataković |first=Dušan T. |author-link=Dušan T. Bataković |chapter=The Serbs of Kosovo and Metohija 1999-2007: Surviving in Ghetto-like Enclaves |title=The Christian Heritage of Kosovo and Metohija: the Historical and Spiritual Heartland of the Serbian People |year=2015 |location=Los Angeles |publisher=Sebastian Press |url=https://books.google.com/books?id=8LK2DAEACAAJ |pages=935–45 |isbn=978-868268539-5 |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062020/https://books.google.com/books?id=8LK2DAEACAAJ |url-status=live }} *{{Cite book |last1=Goati |first1=Vladimir |last2=Slavujević |first2=Zoran |last3=Pribićević |first3=Ognjen |title=Izborne borbe u Jugoslaviji (1990-1992) |year=1993 |location=Beograd |publisher=Institut društvenih nauka |isbn=978-867093051-3 |url=https://books.google.com/books?id=eiZEAQAAIAAJ |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062021/https://books.google.com/books?id=eiZEAQAAIAAJ |url-status=live }} *{{Cite book |last=Goati |first=Vladimir |title=Partije Srbije i Crne Gore u političkim borbama od 1990 do 2000 |year=2000 |location=Bar |publisher=Conteco |url=https://books.google.com/books?id=Qx2itAEACAAJ |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062023/https://books.google.com/books?id=Qx2itAEACAAJ |url-status=live }} *{{Cite book |last=Goati |first=Vladimir |title=Izbori u SRJ od 1990 do 1998: Volja građana ili izborna manipulacija. Dodatak: Izbori 2000 |year=2001 |edition=2 |location=Beograd |publisher=Centar za slobodne izbore i demokratiju |url=http://www.cesid.rs/images/IZBORI%20U%20SRJ%20OD%201990_%20DO%201998.pdf |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=29. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429223546/http://www.cesid.rs/images/IZBORI%20U%20SRJ%20OD%201990_%20DO%201998.pdf |url-status=live }} *{{Cite book |last=Goati |first=Vladimir |title=Izbori u Srbiji i Crnoj Gori od 1990. do 2013. i u SRJ od 1992. do 2003. |year=2013 |location=Beograd |publisher=Centar za slobodne izbore i demokratiju |url=http://www.cesid.rs/images/1372054311_Vladimir%20Goati_knjiga.pdf |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=4. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004173815/http://www.cesid.rs/images/1372054311_Vladimir%20Goati_knjiga.pdf |url-status=live }} *{{Cite book |last= Kovačević |first= Miladin and other |title= Statistical Yearbook of Yugoslavia 1993 |url= https://publikacije.stat.gov.rs/G1993/Pdf/G19932004.pdf |location= Beograd |year= 1993 |access-date= 1. 4. 2020 |archive-date= 7. 8. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200807025405/https://publikacije.stat.gov.rs/G1993/Pdf/G19932004.pdf |url-status= live }} *{{Cite book |last=Miller |first=Nicholas |chapter=Serbia and Montenegro |title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture |year=2005 |volume=3 |publisher=ABC-CLIO |location=Santa Barbara, [[California|CA]] |pages=529–81 |isbn=978-157607800-6 |url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C |access-date=7. 3. 2018 |archive-date=21. 1. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230121122343/https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C |url-status=live }} *{{Cite book |last=Morrison |first=Kenneth |title=Montenegro: A Modern History |year=2009 |location=London-New York |publisher=I.B. Tauris |url=https://epdf.pub/download/montenegro-a-modern-history.html }} {{refend}} {{Ratovi u bivšoj Jugoslaviji}} {{Jugoslavenska hronologija}} {{DEFAULTSORT:Jugoslavija}} [[Kategorija:Jugoslavija]] [[Kategorija:Bivše republike u Evropi]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1992.]] [[Kategorija:Države i teritorije ukinute 2003.]] roy7by1zaaavrydcvgywldllg4qdib6 3901542 3901507 2026-07-02T00:36:45Z نوفاك اتشمان 16322 dopuna 3901542 wikitext text/x-wiki {{Infokutija bivša država | zvanično_ime = Savezna Republika Jugoslavija | izvorno_ime = Савезна Република Југославија | zastava = Flag of Yugoslavia (1992–2003); Flag of Serbia and Montenegro (2003–2006).svg | grb = Coat of arms of Serbia and Montenegro.svg | genitiv = Srbije i Crne Gore | država_prije1 = SFRJ | država_prije_zastava1 = Flag of SFR Yugoslavia.svg | država_poslije1 = Srbija i Crna Gora | država_poslije_zastava1 = Flag of Yugoslavia (1992–2003); Flag of Serbia and Montenegro (2003–2006).svg | razdoblje = 1992–2003. | službeni_jezik = [[srpski jezik|srpski]] [[Ekavski govor|ekavskog]] i [[Ijekavski govor|ijekavskog izgovora]]<ref name="ustavjugo1992">Član 15. [[:s:sr:Устав Савезне Републике Југославије (1992)|Ustav Savezne Republike Jugoslavije (1992.)]]: {{citat|"U Saveznoj Republici Jugoslaviji u službenoj upotrebi je srpski jezik ekavskog i ijekavskog izgovora i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi, u skladu sa ustavom i zakonom. Na područjima Savezne Republike Jugoslavije gde žive nacionalne manjine u službenoj upotrebi su i njihovi jezici i pisma, u skladu sa zakonom."}}</ref>{{napomena|Za razliku od Savezne Republike Jugoslavije (1992–2003), na republičkom nivou u [[Republika Srbija (1992–2006)|Srbiji]] (1990–2006), službeni jezik je bio [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]].<ref>Član 8. [[:s:sr:Устав Републике Србије (1990)|Ustav Republike Srbije (1990.)]]: {{citat|"U Republici Srbiji u službenoj je upotrebi srpskohrvatski jezik i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi na način utvrđen zakonom. Na područjima Republike Srbije gde žive narodnosti u službenoj upotrebi su istovremeno i njihovi jezici i pisma, na način utvrđen zakonom."}}</ref>}} | sistem_pisanja = {{Hlist|[[Ćirilica]]|[[Latinica]]}}<ref name="ustavjugo1992" /> | karta = Europe location SCG.png | glavni_grad = [[Beograd]] | državno_uređenje = Državna zajednica | površina = 102.350 | stanovnika = 10,656,929 | stanovnika_godina = 2002 | moto = | himna = ''[[Hej, Slaveni]]''<center>[[Datoteka:United States Navy Band - Hey, Slavs.ogg]]</center> | vođa = | broj = | valuta = [[Jugoslavenski dinar]] i [[euro]] | pozivni_broj = +381 }} '''Savezna Republika Jugoslavija''' (skraćeno '''SRJ''') bila je država u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]] smještena na [[Balkan]]u koja je postojala od 1992. do 2003, nakon raspada [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]]. Formirana je 27. aprila 1992. odlukom Saveznog vijeća [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]], kao zajednička država [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Dana 14. marta 2002. zvaničnici SR Jugoslavije, Republike Srbije i Republike Crne Gore, uz prisustvo visokog predstavnika [[Evropska unija|Evropske unije]], potpisali su Polazne osnove za preuređenje odnosa Srbije i Crne Gore, kojima je predviđeno da SRJ ubuduće nosi naziv [[Srbija i Crna Gora]]. Dana 4. februara 2003. formirana je državna zajednica [[Srbija i Crna Gora]], zasnovana na ravnopravnosti dviju država članica, tj. države [[Srbija|Srbije]] i države [[Crna Gora|Crne Gore]], sve dok se Crna Gora nije otcijepila od unije u junu 2006, što je dovelo do pune nezavisnosti i [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]]. Njene težnje da bude jedina pravna nasljednica SFR Jugoslavije nisu priznale [[Ujedinjene nacije]], nakon donošenja [[Rezolucija 777 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija|Rezolucije 777 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija]],<ref>{{cite book|last=Murphy|first=Sean D.|title=United States Practice in International Law: 1999–2001|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-75070-7|volume=1|page=130|author-link=Sean D. Murphy}}</ref> kojom je potvrđeno da je SFR Jugoslavija prestala postojati i da je Savezna Republika Jugoslavija nova država. Sve bivše republike imale su pravo na državnu sukcesiju, dok nijedna od njih nije nastavila međunarodnopravni subjektivitet SFR Jugoslavije. Međutim, vlada [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] protivila se takvim zahtjevima i kao takvoj, SR Jugoslaviji nije bilo dozvoljeno da se pridruži Ujedinjenim nacijama. Tokom svog postojanja, SR Jugoslavija je imala napete odnose s međunarodnom zajednicom, jer su ekonomske sankcije<ref name="auto2">{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1992/10/29/world/yugoslavs-face-hard-winter-as-the-blockade-bites.html |title=Yugoslavs Face Hard Winter as the Blockade Bites |first=Paul |last=Lewis |date=29. 10. 1992 |work=The New York Times |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=5. 2. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205230653/https://www.nytimes.com/1992/10/29/world/yugoslavs-face-hard-winter-as-the-blockade-bites.html |url-status=live }}</ref> izrečene protiv države tokom [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|ratova u bivšoj Jugoslaviji]] i [[Rat na Kosovu|rata na Kosovu]]. To je također rezultiralo [[Hiperinflacija|hiperinflacijom]] između 1992. i 1994.<ref>{{Cite web |url=https://www.cato.org/publications/commentary/worlds-greatest-unreported-hyperinflation |title=The World's Greatest Unreported Hyperinflation |date=7. 5. 2007 |publisher=Cato Institute |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=26. 7. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726181455/https://www.cato.org/publications/commentary/worlds-greatest-unreported-hyperinflation |url-status=live }}</ref> Učešće SR Jugoslavije u ratovima završilo je [[Dejtonski sporazum|Dejtonskim sporazumom]], kojim je priznata nezavisnost Republika [[Hrvatska|Hrvatske]], [[Slovenija|Slovenije]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], kao i uspostavljanje diplomatskih odnosa između država i zagarantovana uloga srpske populacije u bosanskohercegovačkoj politici.<ref name="auto4">{{Cite web |url= http://hrlibrary.umn.edu/icty/dayton/daytonsum.html |title= Summary of the Dayton Peace Agreement on Bosnia-Herzegovina |website= HR library |place= UMN |access-date= 29. 7. 2020 |archive-date= 17. 8. 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180817225957/http://hrlibrary.umn.edu/icty/dayton/daytonsum.html |url-status= live }}</ref> Kasnije, rastući separatizam unutar [[Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija|Autonomne Pokrajine Kosovo i Metohija]], regije Srbije gusto naseljene etničkim [[Albanci]]ma, rezultirao je pobunom [[Oslobodilačka vojska Kosova|Oslobodilačke vojske Kosova]], albanske separatističke grupe.<ref name="auto5">{{Cite journal |url= https://pureportal.coventry.ac.uk/en/publications/from-a-terrorist-group-to-a-civil-defence-corps-the-transformatio |title= From a 'terrorist' group to a 'civil defence' corps: The 'transformation' of the Kosovo Liberation Army |first= Alpaslan |last= Ozerdem |date= 27. 7. 2003 |journal= International Peacekeeping |volume= 10 |issue= 3 |pages= 79–101 |via= Coventry |place= UK |doi= 10.1080/13533310308559337 |s2cid= 144017700 |access-date= 29. 7. 2020 |archive-date= 26. 7. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200726082755/https://pureportal.coventry.ac.uk/en/publications/from-a-terrorist-group-to-a-civil-defence-corps-the-transformatio |url-status= live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Kosovo-Liberation-Army |title=Kosovo Liberation Army History & Facts |website=Encyclopedia Britannica |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=24. 9. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190924065434/https://www.britannica.com/topic/Kosovo-Liberation-Army |url-status=live }}</ref> Izbijanje rata na Kosovu ponovo je uvelo međunarodne sankcije, kao i eventualno uključivanje [[NATO]]-a u sukob. Sukob je okončan usvajanjem [[Rezolucija 1244 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija|Rezolucije 1244 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija]], koja je garantovala ekonomsko i političko odvajanje [[Kosovo|Kosova]] od SR Jugoslavije, te njegovo stavljanje pod upravu UN-a.<ref>{{Cite web |url= https://undocs.org/S/RES/1244(1999) |title= S/RES/1244(1999) - E - S/RES/1244(1999) |website= UN docs |access-date= 29. 7. 2020 |archive-date= 8. 3. 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210308040644/https://undocs.org/S/RES/1244(1999) |url-status= live }}</ref> Ekonomske teškoće i rat rezultirali su rastućim nezadovoljstvom vladom Miloševića i njegovih saveznika, koji su vodili i Srbiju i Crnu Goru kao efektivnu diktaturu.<ref>{{Cite web |url=https://balkaninsight.com/2010/10/05/slobodan-milosevic-twisted-firestarter/ |title=Slobodan Milosevic – The Dictator |work=Balkan Insight |date=5. 10. 2010 |access-date=22. 6. 2021 |archive-date=29. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429010220/https://balkaninsight.com/2010/10/05/slobodan-milosevic-twisted-firestarter/ |url-status=live}}</ref> To će se na kraju kumulirati u [[Svrgavanje Slobodana Miloševića|Buldožer revoluciji]], u kojoj je njegova vlada svrgnuta i zamijenjena vladom koju su predvodili Demokratska opozicija Srbije i [[Vojislav Koštunica]], a koja se također pridružila UN-u.<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1992/09/24/world/un-expulsion-of-yugoslavia-breeds-defiance-and-finger-pointing.html |title=U.N. Expulsion of Yugoslavia Breeds Defiance and Finger-Pointing |first=Chuck |last=Sudetic |date=24. 9. 1992 |work=The New York Times |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=8. 4. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408113225/https://www.nytimes.com/1992/09/24/world/un-expulsion-of-yugoslavia-breeds-defiance-and-finger-pointing.html |url-status=live }}</ref><ref name="auto1">{{Cite web |url= https://www.nytimes.com/2000/11/02/world/a-different-yugoslavia-8-years-later-takes-its-seat-at-the-un.html |title= A Different Yugoslavia, 8 Years Later, Takes Its Seat at the UN |agency= Associated Press |date= 2. 11. 2000 |work= The New York Times |access-date= 29. 7. 2020 |archive-date= 26. 7. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200726083550/https://www.nytimes.com/2000/11/02/world/a-different-yugoslavia-8-years-later-takes-its-seat-at-the-un.html |url-status= live }}</ref> Savezna Republika Jugoslavija nestala je 2003. nakon što je Savezna skupština Jugoslavije glasala za donošenje Ustavne povelje [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]], kojom je uspostavljena Državna zajednica Srbija i Crna Gora. Kao takvo, ime Jugoslavija je poslano u historiju.<ref>{{Cite web |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2724047.stm |title= Yugoslavia consigned to history |date= 4. 2. 2003 |work= BBC News |access-date= 29. 7. 2020 |archive-date= 8. 11. 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20221108060047/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2724047.stm |url-status= live }}</ref> Rastući pokret za nezavisnost u Crnoj Gori, predvođen [[Milo Đukanović|Milom Đukanovićem]], uzrokovao je da novi ustav Srbije i Crne Gore uključi klauzulu koja omogućava referendum o pitanju crnogorske nezavisnosti nakon tri godine.<ref>{{cite web |url=https://www.vreme.com/cms/view.php?id=1061276 |title=Priželjkivao sam da na čelu Srbije bude – Srbijanac |work=Vreme |language=bs |date=5. 7. 2012 |access-date=22. 6. 2021 |archive-date=17. 9. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917004219/https://www.vreme.com/cms/view.php?id=1061276 |url-status=live }}</ref> [[Referendum o nezavisnosti Crne Gore 2006.|Referendum]] je raspisan 2006, a usvojen je tijesnom većinom.<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5043462.stm |title=Montenegro declares independence |date=4. 6. 2006 |work=BBC News |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=11. 9. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911232150/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/5043462.stm |url-status=live}}</ref> To je dovelo do raspada Državne zajednice Srbije i Crne Gore i uspostavljanja nezavisnih republika Srbija i Crna Gora, pretvarajući Srbiju u zemlju bez izlaza na more. Neki smatraju da je ovo posljednji čin u [[Raspad Jugoslavije|raspadu Jugoslavije]].<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5006380.stm |title=Recount call in Montenegro vote |date=22. 5. 2006 |work=BBC News |access-date=29. 7. 2020 |archive-date=28. 7. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728085307/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5006380.stm |url-status=live}}</ref> == Također pogledajte == * [[Srbija i Crna Gora]] * [[Spisak predsjednika Državne zajednice Srbije i Crne Gore]] <gallery> Scg01.png Scg02.png </gallery> == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Izvori == {{refbegin}} *{{cite book |last=Ćirković |first=Sima |author-link=Sima Ćirković |year=2004 |title=The Serbs |location=Malden |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-40514291-5 |url=https://books.google.com/books?id=2Wc-DWRzoeIC }} *{{cite book |last=Bataković |first=Dušan T. |author-link=Dušan T. Bataković |title=The Kosovo Chronicles |year=1992 |location=Belgrade |publisher=Plato |url=https://www.rastko.rs/kosovo/istorija/kosovo_chronicles/ |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=25. 2. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225163933/https://www.rastko.rs/kosovo/istorija/kosovo_chronicles/ |url-status=live }} *{{cite book |last=Bataković |first=Dušan T. |author-link=Dušan T. Bataković |title=Kosovo, la spirale de la haine: Les faits, les acteurs, l'histoire |language=fr |year=1993 |edition=1st |location=Lausanne |publisher=L'Age d'Homme |isbn=978-282510389-0 |url=https://books.google.com/books?id=CI5pAAAAMAAJ |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062020/https://books.google.com/books?id=CI5pAAAAMAAJ |url-status=live }} *{{cite book |editor-last=Bataković |editor-first=Dušan T. |editor-link=Dušan T. Bataković |title=Histoire du peuple serbe |trans-title=History of the Serbian People |language=fr |year=2005 |location=Lausanne |publisher=L’Age d’Homme |isbn=978-282511958-7 |url=https://books.google.com/books?id=a0jA_LdH6nsC |access-date=2. 3. 2018 |archive-date=23. 1. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123132942/https://books.google.com/books?id=a0jA_LdH6nsC |url-status=live }} *{{cite book |editor-last=Bataković |editor-first=Dušan T. |editor-link=Dušan T. Bataković |title=Kosovo and Metohija: Living in the Enclave |year=2007 |location=Belgrade |publisher=Institute for Balkan Studies |url=http://www.balkaninstitut.com/pdf/izdanja/posebno/Enklave.pdf |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=31. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131202827/http://www.balkaninstitut.com/pdf/izdanja/posebno/Enklave.pdf |url-status=live }} *{{cite book |last=Bataković |first=Dušan T. |author-link=Dušan T. Bataković |title=A Turbulent Decade: The Serbs in Post-1999 Kosovo: Destruction of Cultural Heritage, Ethnic Cleansing, and Marginalization (1999—2009) |year=2014 |location=Paris |publisher=Dialogue |isbn=978-291152712-8 |url=https://books.google.com/books?id=wFTDrQEACAAJ |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062021/https://books.google.com/books?id=wFTDrQEACAAJ |url-status=live }} *{{Cite book |last=Bataković |first=Dušan T. |author-link=Dušan T. Bataković |chapter=Kosovo and Metohija: History, Memory and Identity |title=The Christian Heritage of Kosovo and Metohija: the Historical and Spiritual Heartland of the Serbian People |year=2015 |location=Los Angeles |publisher=Sebastian Press |url=https://books.google.com/books?id=8LK2DAEACAAJ |pages=569–608 |isbn=978-868268539-5 |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062020/https://books.google.com/books?id=8LK2DAEACAAJ |url-status=live }} *{{Cite book |last=Bataković |first=Dušan T. |author-link=Dušan T. Bataković |chapter=The Serbs of Kosovo and Metohija 1999-2007: Surviving in Ghetto-like Enclaves |title=The Christian Heritage of Kosovo and Metohija: the Historical and Spiritual Heartland of the Serbian People |year=2015 |location=Los Angeles |publisher=Sebastian Press |url=https://books.google.com/books?id=8LK2DAEACAAJ |pages=935–45 |isbn=978-868268539-5 |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062020/https://books.google.com/books?id=8LK2DAEACAAJ |url-status=live }} *{{Cite book |last1=Goati |first1=Vladimir |last2=Slavujević |first2=Zoran |last3=Pribićević |first3=Ognjen |title=Izborne borbe u Jugoslaviji (1990-1992) |year=1993 |location=Beograd |publisher=Institut društvenih nauka |isbn=978-867093051-3 |url=https://books.google.com/books?id=eiZEAQAAIAAJ |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062021/https://books.google.com/books?id=eiZEAQAAIAAJ |url-status=live }} *{{Cite book |last=Goati |first=Vladimir |title=Partije Srbije i Crne Gore u političkim borbama od 1990 do 2000 |year=2000 |location=Bar |publisher=Conteco |url=https://books.google.com/books?id=Qx2itAEACAAJ |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=17. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417062023/https://books.google.com/books?id=Qx2itAEACAAJ |url-status=live }} *{{Cite book |last=Goati |first=Vladimir |title=Izbori u SRJ od 1990 do 1998: Volja građana ili izborna manipulacija. Dodatak: Izbori 2000 |year=2001 |edition=2 |location=Beograd |publisher=Centar za slobodne izbore i demokratiju |url=http://www.cesid.rs/images/IZBORI%20U%20SRJ%20OD%201990_%20DO%201998.pdf |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=29. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429223546/http://www.cesid.rs/images/IZBORI%20U%20SRJ%20OD%201990_%20DO%201998.pdf |url-status=live }} *{{Cite book |last=Goati |first=Vladimir |title=Izbori u Srbiji i Crnoj Gori od 1990. do 2013. i u SRJ od 1992. do 2003. |year=2013 |location=Beograd |publisher=Centar za slobodne izbore i demokratiju |url=http://www.cesid.rs/images/1372054311_Vladimir%20Goati_knjiga.pdf |access-date=12. 9. 2020 |archive-date=4. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004173815/http://www.cesid.rs/images/1372054311_Vladimir%20Goati_knjiga.pdf |url-status=live }} *{{Cite book |last= Kovačević |first= Miladin and other |title= Statistical Yearbook of Yugoslavia 1993 |url= https://publikacije.stat.gov.rs/G1993/Pdf/G19932004.pdf |location= Beograd |year= 1993 |access-date= 1. 4. 2020 |archive-date= 7. 8. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200807025405/https://publikacije.stat.gov.rs/G1993/Pdf/G19932004.pdf |url-status= live }} *{{Cite book |last=Miller |first=Nicholas |chapter=Serbia and Montenegro |title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture |year=2005 |volume=3 |publisher=ABC-CLIO |location=Santa Barbara, [[California|CA]] |pages=529–81 |isbn=978-157607800-6 |url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C |access-date=7. 3. 2018 |archive-date=21. 1. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230121122343/https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C |url-status=live }} *{{Cite book |last=Morrison |first=Kenneth |title=Montenegro: A Modern History |year=2009 |location=London-New York |publisher=I.B. Tauris |url=https://epdf.pub/download/montenegro-a-modern-history.html }} {{refend}} {{Ratovi u bivšoj Jugoslaviji}} {{Jugoslavenska hronologija}} {{DEFAULTSORT:Jugoslavija}} [[Kategorija:Jugoslavija]] [[Kategorija:Bivše republike u Evropi]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1992.]] [[Kategorija:Države i teritorije ukinute 2003.]] 4tvwk0ce38xofskx8rf1i0caatdc57l 0 13504 3901588 3897274 2026-07-02T11:34:07Z HyBoxwood 180327 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 3901588 wikitext text/x-wiki {{Drugo_značenje|Kina (višeznačnica)}} {{Infokutija država |izvorno_ime = 中华人民共和国<br>中華人民共和國<br>Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó |zvanično_ime = Narodna Republika Kina |ime_genitiv = Kine |zastava = Flag of the People's Republic of China.svg |grb = 中華人民共和國國徽.svg |mapa = LocationPRChina.png |službeni_jezik = [[Mandarinski kineski jezik|mandarinski kineski]] |glavni_grad = [[Peking]] |najveći_grad = [[Šangaj]]<ref>{{cite journal |author=Chan, Kam Wing |title=Misconceptions and Complexities in the Study of China's Cities: Definitions, Statistics, and Implications |journal=Eurasian Geography and Economics |year=2007 |volume=48 |issue=4 |pages=383–412 |url=http://courses.washington.edu/chinageo/ChanCityDefinitionsEGE2007.pdf |format=PDF |access-date=7. 8. 2011 |doi=10.2747/1538-7216.48.4.383 |archive-date=15. 1. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115173048/http://courses.washington.edu/chinageo/ChanCityDefinitionsEGE2007.pdf |url-status=bot: unknown }} str. 395</ref> |vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Narodne Republike Kine|Predsjednik]] |vladar_prva_vlast = [[Xi Jinping]] |vrsta_druge_vlasti= [[Premijer Narodne Republike Kine|Premijer]] |vladar_druga_vlast= [[Li Qiang]] |po_površini_na_svijetu = 4. |površina = 9.596.960¹ |procenat_vode = 2,8 |po_broju_stanovnika_na_svijetu = 1. |stanovnika = 1.321.851.888 <small>(procjena 2007)</small> |gustoća = 140 |nezavisnost = [[1. oktobar|1. oktobra]] [[1949.]] |valuta = [[renminbi]] ili [[yuan]] <br> 1 Yuan se sastoji od 10 jiao |vremenska_zona = [[UTC]] +8, ljeti UTC +9 |himna = "[[Marš dobrovoljaca]]"{{Center|[[Datoteka:March of the Volunteers instrumental.ogg]]}} |internetski_nastavak = [[.cn]]¹ |pozivni_broj = 86¹ |komentar= ¹ Vrijedi samo za Kinu bez teritorija Macao, Hong Kong i ostrva Taiwan, Kinmen i Matsu. |}} [[Datoteka:Mao proclaiming the establishment of the PRC in 1949.jpg|mini|desno|230p|[[Mao Ce Tung]] proglašava nezavisnost Narodne Republike Kine [[1949]].]] '''Kina ''' (pojednostavljeno kinesko pismo: 中国; tradicionalno kinesko pismo: 中國; pinyin: ''Zhōngguó''), službeno '''Narodna Republika Kina''' (pojednostavljeno kinesko pismo: 中华人民共和国; pinyin: ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''), jest [[suverena država]] koja se nalazi u [[Istočna Azija|istočnoj Aziji]]. Smještena je na istoku [[Azija|Azije]], zauzevši gotovo četvrtinu azijskog kopna. Ima morsku obalu od 14.500&nbsp;km i graniči sa četrnaest država: [[Vijetnam]], [[Laos]], [[Mjanmar]], [[Butan (država)|Butan]], [[Nepal]], [[Indija]], [[Pakistan]], [[Afganistan]], [[Tadžikistan]], [[Kirgistan]], [[Kazahstan]], [[Rusija]], [[Mongolija]] i [[Sjeverna Koreja]]. Sa površinom od 9,6 miliona km² Kina je [[Spisak država po površini|četvrta najveća država na svijetu]] kao i [[Spisak država po stanovništvu|najmnogoljudnija država]], s populacijom od preko 1,35 milijardi stanovnika. Narodna Republika Kina je [[jednopartijska država]] kojom upravlja [[Komunistička partija Kine|Komunistička partija]]. Administrativno je podijeljena na 22 [[Administrativna podjela NR Kine|provincije]], pet [[Autonomni regioni Kine|autonomnih regiona]], četiri samoupravna grada ([[Peking]], [[Tianjin]], [[Šangaj]] i [[Chongqing]]) i dva regiona sa specijalnim statusom ([[Hong Kong]] i [[Makao]]). Kina tvrdi da je [[Tajvan]] njena 23. provincija. [[Glavni grad]] je [[Peking]] dok je najmnogoljudniji grad [[Šangaj]], ujedno i jedan od najmnogoljudnijih gradova svijeta. == Ime == Ime ''Kina'' (engleski: ''China'') je izvedena iz perzijske riječi "''Chin" ''(چین), koja je izvedena iz sanskrita, to jeste riječi "''Cīna" ''(चीन). Ovo je zabilježio portugalski istraživač Duarte Barbosa u svom dnevniku, 1519. godine. Dnevnik je preveden i objavljen u Engleskoj, 1555, za kratko vrijeme je objavljen i u mnogim drugim evropskim zemljama. To je motivisalo mnoge istraživače, pisce i trgovce da istraže porijeklo imena te (u to vrijeme) mistične i daleke zemlje. Najpoznatija teorija o porijeklu imena Kine je to, da je riječ "''Kina''" (China) izvedena iz imena dinastije "''Qin''" (秦), dinastije koja je ujedinila Kinu u 3. vijeku p.n.e. Tu teoriju je u 17. vijeku predstavio Martino Martini. Ipak, niti jedan značajan pisani dokaz o porijeklu imena Kine nije pronađen. Kineski naziv za Kinu je ''Zhōngguó ''(中国), a u prijevodu to znači "''centralna nacija''" ili "''ujedinjena nacija''". == Historija == {{Glavni|Historija Kine}} Kineska civilizacija je jedna od najstarijih na svijetu, te seže 5000 godina u prošlost; kroz vladavine dinastija [[Shang]], zatim [[Zhou]], sve do dinastije [[Qing]] koja je vladala od početka 17. vijeka do [[1912]]. kada se posljednji car iz te dinastije, tada šestogodišnji [[Pu-yi]] odrekao prijestolja, a predsjednik republike postao [[Yuan Shih-kai]]. Kinesku historiju obilježili su ratovi i revolucije, spomenimo samo [[Prvi opijumski rat|prvi]] i [[drugi opijumski rat]] protiv [[Velika Britanija|Velike Britanije]], a poslije i [[Francuska|Francuske]]. [[Građanski rat]] [[1927]]. - [[1945]]. dio su novije kineske historije. Dug proces društvenih i političkih previranja svoj vrhunac je doživio [[1949]]. uspostavljanjem [[Komunizam|komunističke]] republike, dok je druga poražena strana na čelu sa [[Kuomintang]] strankom se povukla na [[Tajvan]]. == Vlada == Na čelu kineske države je [[Komunistička partija Kine]]. == Političke podjele == Kina objedinjuje dva sistema: tržišno komunistički i tržišno kapitalistički. === Politička podjela === {{glavni|Administrativna podjela NR Kine}} Narodna Republika Kina je podijeljena na 22 pokrajine (省), vlada NR Kine smatra [[Tajvan]] (台湾) svojom 23 pokrajinom nad kojom nema kontrolu. Osim pokrajina Kina se dijeli i na 5 autonomnih regija (自治区) u kojima se nalaze manjine, te na 4 općine pod izravnom upravom vlade i na dvije posebne administrativne regije (特别行政区) koje uživaju poveću autonomiju. 22 provincije, autonomne regije i općine se obično nazivaju [[Kontinentalna Kina|kontinentalnom Kinom]], taj izraz isključuje Makao, [[Hong Kong]] i Tajvan. '''Spisak administrativnih tijela pod upravom NR Kine:'''{{clear}} [[Datoteka:China_administrative.png|353x353px|mini|Politička podjela NR Kine|centre]] {| border="0" | '''[[Kineske provincije|Pokrajine]]''' * [[Anhui]] Anhuej (Ānhuī, 安徽) * [[Fujian]] Fuđjen (Fújiàn, 福建) * [[Gansu]] Gansu (Gānsù, 甘肃) * [[Guangdong]] Guangdung (Guǎngdōng, 广东) * [[Guizhou]] Guejdžou (Guìzhōu, 贵州) * [[Hainan]] Hajnan (Hǎinán, 海南), otok, “S južne strane mora” * [[Hebei]] Hebej (Héběi, 河北), “Sjeverno od rijeke” * [[Heilongjiang]] Hejlungđjang (Hēilóngjiāng, 黑龙江), “Rijeka crnog zmaja” * [[Henan]] Henan (Hénán, 河南), “Južno od rijeke” * [[Hubei]] Hubej (Húběi, 湖北), “Sjeverno od jezera” * [[Hunan]] Hunan (Húnán, 湖南), “Južno od jezera” * [[Jiangsu]] Đjangsu (Jiāngsū, 江苏) * [[Jiangxi]] Đjansji (Jiāngxī, 江西), “Zapadno od rijeke” * [[Jilin]] Jilin /Kirin/ (Jílín, 吉林) * [[Liaoning]] Ljaoning (Liáoníng, 辽宁) * [[Qinghai]] Ćinghaj (Qīnghǎi, 青海), “Modro/Tamnozeleno more (jezero)”, Kokonur * [[Shaanxi]] Šaansji (Shǎnxī, 陕西) > dva “a” radi razlikovanja od Shanxi * [[Shandong]] Šandung (Shāndōng, 山东), “Istočno od planine” * [[Shanxi]] Šansji (Shānxī, 山西), “Zapadno od planine” * [[Sečuan|Sichuan]] Sičuan /Sečuan/ (Sìchuān, 四川), “Četiri rijeke” * [[Yunnan]] Junnan (Yúnnán, 云南), ili “Južno od oblaka” * [[Zhejiang]] Džeđjang (Zhèjiāng, 浙江) | valign="top" | '''Autonomna područja''' * [[Guangxi-Zhuang]] [[Guangxi|Guangsji-Džuang]] (Guǎngxī Zhuàng Zìzhìqū, 广西壮族自治区), za manjinu [[Zhuang|Džuang]] * [[Nei Menggu]] [[Unutrašnja Mongolija]] (Nèi Měnggǔ Zìzhìqū, 内蒙古自治区), za [[Mongoli|mongolsku]] manjinu * [[Ningxia-Hui]] [[Ningxia|Ningsja-Huej]] (Níngxià Huízú Zìzhìqū, 宁夏回族自治区), za manjinu [[Hui]] * [[Xinjiang Weiwuerzu]] [[Xinjiang|Sjinđjang-Ujgur]] (Xīnjiāng Wéiwú'ěrzú Zìzhìqū, 新疆维吾尔自治区), ''Kineski [[Turkestan]]'', za [[Ujguri|ujgursku]] manjinu * [[Xizang]] [[Tibet]] (Xīzàng Zìzhìqū, 西藏自治区) “Zapadna riznica” <br /> '''Gradovi u rangu pokrajina''' * [[Peking|Beijing]] (Peking, Běijīng, 北京), “Sjeverna prijestolnica” * [[Chongqing]] [[Čungćing]] (Chóngqìng, 重庆) * [[Šangaj|Shanghai]] Šanghaj /Šangaj/ (Shànghǎi, 上海), “Na moru” * [[Tianjin]] Tjenđin /Tjencin/ (Tiānjīn, 天津) <br /> '''[[Posebne administrativne regije]]''' * [[Hong Kong]] (Xiānggǎng, 香港), “Mirisna luka” * [[Aomen]] [[Makao]] (Àomén, 澳门) ([[portugalski]]: ''Macau'') |} == Geografija == === Reljef === [[Datoteka:West Tian Shan mountains.jpg|thumb|[[Tian Šan|Tien Šan]]]] Kina se po građi i postanku sastoji od triju golemih područja: stare sinijske mase na istoku, paleozojskih planina na sjeverozapadu i od mlađih nabranih planina na jugozapadu. Na planine otpada 33% (čak 26 % površine je više od 3000 m), na visoravni 26%, zavale i bazene 19%, nizine 12% i pobrđa 10% površine Kine. Sinijska masa građena je od starih stijena, koje su se nabrale već u arhaiku, a paleozojske naslage koje leže na arhajskim nisu nabrane. Sjeverni dio sinijske mase razlomljen je rasjedima pa su neki dijelovi spušteni i pokriveni mladim naplavima. Na reljef Kine velik je uticaj imalo poniranje indijske litosferne ploče pod euroazijsku, što je dovelo do izdizanja [[Tibet]]a i nastanka mlađega nabranog gorja [[Himalaja|Himalaje]]. S prosječnom visinom od 4000 m Tibet je najviša visoravan na Zemlji. Zbog njegova izdizanja nastao je niz golemih stepenica kojima se teren spušta s jugozapada prema sjeveru i istoku. Između sinijske mase i sibirskoga prakopna Angare nabrao se u paleozoiku kontinentalni zapadni dio Kine s visokim gorskim masivima: [[Tien Šan]] (7439 m), Džungarski [[Alatau]] (4463 m) i Mongolski [[Altaj]]. Ta gorja, građena od kristaličnih i metamorfnih škriljevaca, bila su u toku duge geološke prošlosti poravnana i u tercijaru, odnosno na početku kvarara izdignuta. Tien Šan je u mlađem tercijaru bio izdignut i rasjedima izlomljen u više planinskih lanaca. [[File:Everest North Face toward Base Camp Tibet Luca Galuzzi 2006.jpg|thumb|[[Mount Everest|Mt.Everest]]]] Tibet okružuju sa juga Himalaja ([[Mount Everest|Mt. Everest]], 8850 m, najviši vrh na Zemlji), a sa sjevera gorje [[Kunlun]] (7723 m), na istoku je ograđen strmim gorjem Anyemaqen, Gongga, Hengduan i drugima, koja poprimaju meridijalni smjer pružanja. Između gorja [[Tien Shan]]a na sjeveru i Kunluna na jugu nalazi se izolirana [[Tarimska zavala]] koja je nastala duž rasjeda u mlađem tercijaru i kvartaru. Pretežno je ispunjena naslagama šljunka, prapora i gline. Najveći dio Tarimske zavale je pješčana pustinja. Kroz sjeverni dio zavale protječe rijeka Tarim. Između istočnih ogranaka Tien Shana nalazi se depresija Turpam (–154 m), a sjeverno od Tien Shana Džungarska zavala. Najrasprostranenija zavala je [[Gobi]], koja se prema istoku pruža do gorja Velikog Hingana (2034 m). To je pretežito valoviti kraj s malim isponima, a južni je dio prava pustinja. Područje između gorja Qiliana na zapadu i Taihanga na istoku pokriveno je debelim naslagama prapora. Tibetska visoravan prema jugoistoku se stepenasto spušta preko ravnjaka Yunnan-Guizhou i [[Sečuan|Sichuanskog]] bazena. U nizinskom području najveći su Istočnokineska nizina u [[Mandžurija|Mandžuriji]], Velika nizina u donjem toku [[Huang He]]a te naplavna ravnica u srednjem i donjem toku [[Yangtze]]a, koje su međusobno odvojene niskim gorjem. S najvećih planinskih dijelova, koji su pod vječnim snijegom, spuštaju se golemi ledenjaci. Obala je uglavnom niska, a more uz obalu je plitko (200 m). Kini pripada 5400 ostrva. === Klima === Osim geografskog položaja i reljefa na klimu Kine veliki uticaj imaju i [[monsun]]i. Dolinama velikih rijeka prodire uticaj okeana duboko u unutrašnjost kopna, sve do Mongolije. Zbog toga jugoistočni dio Kine ima suptropsku klimu (1600 do 2000&nbsp;mm padavina), a sjeverni hladnu i suhu kontinentalnu klimu. U sjevernom dijelu Kine godišnja količina padavina ne prelazi 1000&nbsp;mm. Suša je u sjevernom dijelu Kine vrlo česta. Znatnu količinu padavina dobija ciklonalnim kišama istočni dio Kine. Najmanje padavina dobijaju zatvorena područja Tarimske zavale i [[Gobi]], a najviše južni krajevi Tibeta, zbog ljetnog monsuna. U zapadnom kontinentalnom dijelu Kine zime su na viskoim planinama duge i vrlo hladne, a ljeta kratka i hladna, dok je u zavalama temperatura ljeti vrlo visoka, a zimi niska. Za izmjene monsuna [[tajfun]]i često pustoše jugoistočno primorje Kine. === [[Hidrografija]] === [[File:Ships on the Yangtze at dawn.JPG|thumb|Brodovi na rijeci [[Yangtze]]]] Golema riječna mreža Kine pripada porječju [[Yangtze]]a (18,9%, treća rijeka po dužini na svijetu, 6300&nbsp;km), [[Huang He]]a – Žute rijeke (7,9%), [[Xi Jiang]]a, [[Songhua]], [[Jiang]]a, [[Liao]]a i [[Amur]]a. Čak 35,7% površine Kine otpada na endoreična područja: u suhim, izoliranim zavalama kontinentalne Kine rijeke se ulijevaju u jezera, koja su bez otjecanja ili se gube u pijesku. U gornjem toku gotovo sve rijeke imaju velik pad, u donjem toku obiluju rastrošenim materijalom, koji se taloži u nizini, a naročito u delti Yangtzea. Zbog obilja nanosa, koji se jedan dio taloži i u koritu rijeke, riječna korita se povisuju, pa se rijeke često izlijevaju i tako nastaju velike poplave. Rijeka Huang He više je puta promijenila smijer donjeg toka i ušće. U sjevernom dijelu Kine riječna mreža je dobro razvedena, ali se rijeke zimi zaleđuju. Glavna rijeka južne je Kine Xi Jiang, koja se razgranatom deltom ulijeva u Južnokinesko more. Južni dio Tibeta preko Inda, Brahmaputre, Irrawaddyja i drugih rijeka se odvodnjava u [[Indijski okean]]. Plovne su uglavnom veće rijeke u južnom i srednjem dijelu Kine, naročito Yangtze i Huang He. Plovni kanali, od kojih je najpoznatiji Veliki kanal, dug oko 1800&nbsp;km, služe i za natapanje. Mreža kanala za natapanje omogućuje natapanje od 49,8 miliona ha poljoprivrednog područja. Kanali često nadomještaju ceste. Najviše jezera ima oko donjeg toka Yangtzea i po suhim zavalama u unutrašnosti Kine. === Biljni pokrov === Južna Kina pretežno je prekrivena vlažnim suptropskim zimzelenim šumama, srednje bjelogoričnim, a sjeverna crnogoričnim šumama. Sečuanski kraj se odlikuje velikim brojem endemskih vrsta, a Mandžurija endemičnim vrstama četinjača. U Mandžuriji su raširene livade i pašnjaci, a na krajnjem istoku i stepe. Flora visokog planinskog pojasa ubraja se u vrstama najbogatije flore na svijetu. Šuma je jače razvijena na pristrancima koji su izloženi vlažnim vjetrovima. Na šumsko područje otpada oko 13,9% površine Kine. Najveći šumski kompleksi su u Mandžuriji i na planinama [[Sečuan|Sichuana]]. U Kini raste oko 3000 vrsta biljaka koje se koriste u medicinske svrhe. Suhe zavale u unutrašnjosti Kine i na sjeveru obrasle su travom i grmljem ili su polupustinje. Za vegetaciju, posebno za poljoprivredu, vrlo je značajno područje prapora oko srednjeg toka rijeke Huang He, koje je nastalo u pleistocensko ledeno doba eolskim nanosima prašine iz pustinjskih krajeva srednje Azije. == Privreda == [[Datoteka:Shanghai Skyline 2009.jpg|thumb|Neboderi [[Pudong]]a- [[Šangaj]] je glavni i najveći finansijski centar Kine]] Od [[1978]]. Kina provodi reforme radi preorijentacije na tržišnu privredu. Tokom [[1978]].–[[2002]]. godišnje je uvećavala [[BDP]] po prosječnoj stopi od 8,5%. Godine [[2001]]. imala je BDP od 5500 milijardi [[američki dolar|USD]], tj. BDP po stanovniku je iznosio 4.330 USD. Uprkos snažnom industrijskom razvoju Kina je ostala pretežno siromašna zemlja sa velikim regionalnim razlikama. Najrazvijenije područje je u priobalnom pojasu koji privlači gotovo sva strana ulaganja. Kineske pokrajine znatno se razlikuju po vrijednosti ostvarenog BDP-a po stanovniku (500 USD po stanovniku u [[Gansu]]u i [[Guizhou]]u, 24.000 USD u Hong Kongu). U privrednoj tranziciji znatno je promijenjena struktura BDP-a i zaposlenih. Potkraj 2002. prema udjelu BDP-u vodeća je industrija (48%), zatim usluge (32%) i poljoprivreda (20%). U gradovima je nezaposlenost 10%. Procjenjuje se da je u seoskom području nezaposlenost puno veća. Strana ulaganja u Kinu tokom 1978-2002 iznosila su oko 400 milijardi USD (treća u svijetu po veličini stranih investicija). Prema prirodnim resursima Kina je jedna od najbogatijih zemalja. Posebno se izdvajaju izvori [[ugalj|uglja]], [[željezo|željezne rude]], [[nafta|nafte]], [[zemni plin|zemnog plina]], [[živa|žive]], [[kalaj]]a, [[mangan]]a, [[aluminij]]a, [[cink]]a, uz najveći hidropotencijal u svijetu. [[Datoteka:Seagate Wuxi China Factory Tour.jpg|thumb|209x209px|Industrija čini 48% kineskog BDP-a]] Glavni poljoprivredni proizvodi su: [[riža]], [[pšenica]], [[kukuruz]], [[ječam]], [[soja]], [[krompir]], [[sezam]], [[uljana repica]], [[lan]], [[konoplja]], [[šećerna trska]], [[duhan (proizvod)|duhan]]. Uzgajaju se [[goveda]], [[svinja|svinje]], [[ovca|ovce]], [[bivol]]i, [[jak]]ovi i [[perad]], a značajnu ulogu ima i [[ribolov]]. Glavni industrijski proizvodi su: [[željezo]], [[čelik]], [[cement (materijal)|cement]], [[brod]]ovi, građevinski materijal, hemikalije, [[obuća]], [[porculan]], [[hrana]], igračke, namještaj, [[papir]]. Uglavnom se izvoze mašine, elektrooprema, [[tekstil]] i konfekcija, [[oružje]], obuća, igračke, [[računar]]i, [[ugalj]]. Glavninu uvoza čine industrijski strojevi, [[vozilo|vozila]], [[nafta]] i [[naftni derivati|derivati]], [[plastika]] i [[roba široke potrošnje]]. Kina najviše trguje sa [[Sjedinjene Američke Države|SAD-om]], [[Japan]]om, [[Evropska unija|Evropskom unijom]], [[Tajvan]]om, [[Rusija|Rusijom]], [[Singapur]]om, [[Malezija|Malezijom]] i [[Južna Koreja|Republikom Korejom]]. Novčana je jedinica [[yuan]] (yuan renminbi, oznake Y i CNY; 1 juan = 10 jiaoa = 100 fena) == Stanovništvo == Prema popisu stanovništva Kina je [[1953]]. imala 590.194.715 stanovnika, a 2000. 1.265.830.000 stanovnika (bez Hong Konga i Macaa). Po broju stanovnika Kina je prva zemlja u svijetu. Prosječni godišnji porast broja stanovnika iznosi 1,07%. Po mjerenjima iz 2001. natalitet je 13,4‰, mortalitet 6,4‰, a smrtnost dojenčadi 39‰. Stanovništva u dobi do 14 godina ima 22,9%, od 15 do 64 god. 70,1%, a starijih od 64 god. 7%. U poljoprivredi, šumarstvu i ribarstvu zaposleno je 45,2% radne snage, u rudarstvu, industriji i građevinarstvu 17,3%, a u uslužnim djelatnostima 37,5% stanovništva. Nepismeno je 6,7% stanovništva. Kina ima 204 univerziteta i 1225 visokih škola. Čak 40 gradova ima više od 1 milion stanovnika. Uz [[Peking]] (Beijing) najveći gradovi su: [[Šangaj|Shanghai]], [[Tianjin]], [[Wuhan]], [[Harbin]], [[Shenyang]], [[Dalian]]. U gradovima živi 36,1% stanovništva. Gustoća prosječno iznosi 132,2 st/km². Najrjeđe naseljen prostori su zapadni dio Tibeta sa 1 st/km², Unutrašnja Mongolija s 20 st/km², i Xinjiang-Uygur s 11 st/km². U području srednjeg i donjeg toka rijeka Yangtze i Huang He gustoća je 200 do 600 st/km². Delta Yangtzea, okolina [[Guangzhou]]a i neki dijelovi pokrajine Sichuana imaju više od 1000 st/km². Neravnomjerna gustoća stanovništva se pokušala riješiti već početkom 20. vijeka kada je 1910. oko 10.000.000 osoba preseljeno u Mandžuriju. Seobe su se ponavljale 1960-ih i 1970-ih naseljavanjem gotovo pustih sjevernih i zapadnih krajeva. Znatan broj Kineza se iselio u velegradove jugoistočne Azije, u Ameriku i Australiju. Procjenjuje se da izvan Kine živi oko 50 miliona Kineza, kojih je osim u Hong Kongu i na Tajvanu najviše u [[Singapur]]u, [[Malezija|Maleziji]], [[Indonezija|Indoneziji]], [[Tajland]]u, te u [[Sjedinjene Američke Države|SAD-u]], [[Australija|Australiji]] i [[Kanada|Kanadi]]. === Jezik i religija === Službeni jezik je [[kineski jezik|kineski]]. Tradicionalna kineska vjerovanja, koja su okupljala i najveći broj stanovnika su: [[daoizam]] (taoizam), [[konfucijanizam]] i [[budizam]]. Ta tri filozofsko-religijska sistema su se kroz historiju međusobno prožimala. U Tibetu je raširen poseban oblik budizma, tibetski budizam. Procjene o religijskoj pripadnosti građana Kine su veoma nesigurne, jer nema zvaničnih podataka. Tako prema izvještaju CIA World Factbook iz 2010. u Kini su u većini ateisti 52,2%, zatim slijede pripadnici [[budizam|budizma]], kršćanstva 5,1; islama 1,8%, te tradicionalnih narodnih vjerovanja 21,9%. Prema istim izvorima, ima i vrlo mali broj hinduista (manje 0,1%) i jevreja te drugih (poput daoista i taoista) oko 0,7%.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151112210954/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html |date=12. 11. 2015 }}, 2010. pristupljeno 10. jula 2017.</ref> Prema istraživanjima panel studije o kineskim porodicama (CFPS) iz 2010. Kinezi su većinom pripadnici narodnih vjerovanja ili se deklariraju ateistima (73,56%), dok ih se mnogo manje izjašnjava budistima (15,87%), drugih religijskih grupa poput taoista (7,6%), kršćanima (2,53%) i muslimanima (2-3%).<ref>[http://www.isss.edu.cn/cfps/EN/enNews/CFPSNews/2016news/2016-12-30/307.html CFPS 2014 Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170225211353/http://www.isss.edu.cn/cfps/EN/enNews/CFPSNews/2016news/2016-12-30/307.html |date=25 Februar 2017 }}, 30. decembar 2016.</ref> === Manjinski narodi === Osim Kineza, koji čine oko 91,9% stanovništva, u Kini živi 55 naroda na koje otpada 8,1% stanovnika. Najbrojniji su narodi: * iz tibetsko-burmanske grupe: Yi (7.310.000), Tibetanci (5.110.000), Bai (1.770.000), [[Tujia]] (6.350.000), Hani (1.400.000) i Lisu (640.000) * iz tajske grupe Zhuang (17.230.000), Bouyeji (2.830.000), Dong (2.800.000), Li (1.240.000) i Dai (1.140.000) * iz grupe Miao-Yao: Miao (8.230.000), Yao (2.370.000) i She (700.000) * iz turkijske grupe: Ujguri (8.030.000) i Kazasi (1.240.000) * iz mongolske grupe: Mongoli (5.350.000) * iz mandžursko-tunguske grupe: Mandžurci (10.930.000) * iz mon-kmerske grupe: Va (390.000). Posebne grupe čine kineski muslimani Hui (9.570.000) i Korejci (2.140.000). == Također pogledajte == * [[Žuana]] (narod) * [[Xu (Cheng)]] * [[Jin od Xije]] * [[Tajvan|Republika Kina]] * [[Kineski Taipei]] * [[Politika jedne Kine]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|China}} {{Wikiatlas|the People's Republic of China}} ;Pregled * [http://english.peopledaily.com.cn/china/home.html Kina, brzi pogled] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301175432/http://english.peopledaily.com.cn/china/home.html |date=1. 3. 2012 }} iz ''[[People's Daily]]'' * [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13017877 BBC News – profil Kine] * {{CIA World Factbook link|ch|Kina}} * [https://web.archive.org/web/20120609183901/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/china.htm Narodna Republika Kina] iz ''UCB Libraries GovPubs'' * {{Dmoz|Regional/Asia/China}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/111803/China Kina] u ''[[Encyclopædia Britannica]]'' * [http://www.monthlyreview.org/1105wu.htm "Rethinking 'Capitalist Restoration' in China"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317035534/http://www.monthlyreview.org/1105wu.htm |date=17. 3. 2011 }} autor Yiching Wu * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=CN Ključne razvojne prognoze za Kinu] iz [[International Futures]] * [http://www.pbs.org/newshour/bb/asia/china/ "China on the Rise"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110121002102/http://www.pbs.org/newshour/bb/asia/china/ |date=21. 1. 2011 }}. PBS Online NewsHour. October 2005. * [https://web.archive.org/web/20131201183549/http://www.chinatoday.com/ ChinaToday.com] ;Uprava * [http://english.gov.cn/ Centralna narodna vlada Narodne Republike Kine] {{Simboli jezika|en|engleski}} * [http://www.china.org.cn/ China Internet Information Center] {{Simboli jezika|en|engleski}} – ovlašteni vladin portal o Kini ;Školovanje * [https://web.archive.org/web/20130725084630/http://ifri.org/files/Securite_defense/Prolif_Paper_Minxin_Pei.pdf "Assertive Pragmatism: China's Economic Rise and Its Impact on Chinese Foreign Policy"]. Minxin Pei (2006). IFRI Proliferation Papers. No. 15. ;Putovanje * [http://www.cnto.org/ China National Tourist Office] (CNTO) ;Karte * [http://maps.google.com/maps?q=China&ll=30.600094,103.710938&spn=64.10009,177.1875&om=1 Google Maps – Kina] * {{osmrelation-inline|270056}} {{Države Azije}} {{G20}} {{G8}} {{BRICS}} {{APEC}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države srednje Azije]] [[Kategorija:Komunističke države]] [[Kategorija:Kina| ]] [[Kategorija:Članice BRICS-a]] 78ngqwn7twva8z0ksowi2lteriot05d 0 15313 3901528 3901281 2026-07-01T21:15:04Z Bakir123 110053 3901528 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Infokutija politički vođa | ime = Christian Schwarz-Schilling | slika = Schwarz-Schilling1993 085.jpg | redoslijed = 5. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]] | vrijeme_na_vlasti = 31. januar 2006 – 2. juli 2007. | prethodnik = [[Paddy Ashdown]] | nasljednik = [[Miroslav Lajčák]] | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1930|11|19}} | mjesto_rođenja = [[Innsbruck]], [[Austrija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2026|04|06|1930|11|19}} | puno_ime = | nacionalnost = Nijemac | politička_stranka = | supruga = | djeca = | obrazovanje = | vjera = | potpis = | web_stranica = }} '''Christian Schwarz-Schilling''' (19. novembar 1930 – 6. april 2026) bio je [[Njemačka|njemački]] političar koji je od 1982. do 1992. bio ministar komunikacija. U decembru 2005. je izabran kao nasljednik [[Paddy Ashdown]]a kao [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]], čiji mandat je počeo 31. januara 2006. Schwarz-Schilling bio je nominovan od strane bosanskog i srpskog predsjednika, a njegovo imenovanje je bilo podržano od sve tri etničke grupe u Bosni. On se obavezao da će njegova uloga biti "savjetodavnog" karaktera, što je direktan kontrast Ashdownu, koji je na sebe privukao dosta kritike, pogotovo od strane bosanskih Srba, jer se previše oslanjao na svoje moći u zakonodavstvu i otpuštanju izabranih službenika. == Politička karijera == Od [[1957]]. do [[1982]] je vodio fabriku [[baterija]] u Budingenu, u državi [[Hessen]]. U međuvremenu je počeo stvarati interes za [[politika|politiku]], pa je se pridružio konzervativnoj ''Kršćanskoj Demokratskoj Uniji'' (CDU) [[1960]], da bi članom regionalnog [[parlament]]a u Hessenu postao [[1966]]., a godinu kasnije i generalnim sekretarom CDU-a u Hessenu. [[1976]]. je izabran u [[Bundestag]], njemački savezni parlament, a ministrom pošte i komunikacija je postao kada je lider CDU-a [[Helmut Kohl]] došao na mjesto kancelara [[1982]]. Međutim, Schwarz-Schilling nikada nije postao dio Kohlovog užeg kruga i čini se da je bio prilično nezapažen ministar. == "Posramljen" == [[Minhen]]ske dnevne ''Sueddeutsche Zeitung '' su napisale da je njegov "najzapaženiji akt na mjestu ministra bio trenutak kada ga je napustio". Gosp. Schwarz-Schilling je dao ostavku [[1992]]. jer je bio ljut što je Njemačka pasivno posmatrala zvjerstva na prostorima bivše Jugoslavije, odbijajući Kohlovo objašnjenje da ustav poslijeratne Njemačke ne dozvoljava vojno uplitanje. Tada je rekao kancelaru "da se stidi" što pripada takvoj vladi, i da je u politiku ušao upravo da bi spriječio da se [[nacizam|nacistička]] zvjerstva "nikada ne ponove". I dok je prostor Jugoslavije srljao u haos, Schwarz-Schilling je zasukao rukave i pokušao posredovati između zaraćenih strana – uloga koje je kasnije formalizirana Vašingtonskim sporazumom iz [[1994]], a koju je držao sve do [[2004]], kada je ukinuta. Tokom i poslije rata, Schwarz-Schilling je neumorno putovao Bosnom i Hercegovinom, pokušavajući riješiti sporove a kasnije i nadgledanje povratka 2,2 miliona izbjeglica, pola bh. stanovništva. [[14. decembar|14. decembra]] 2005. je potvrđeno da će Schwartz-Schilling zamijeniti Ashdowna, kao i [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|visoki predstavnik]], pozicija stvorena [[Dejtonski sporazum|Dejtonskim sporazumom]], i kao specijalni izaslanik Evropske Unije u Bosni i Hercegovini. == Vanjski linkovi == * {{commonscat-inline|Christian Schwarz-Schilling}} {{Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu}} {{DEFAULTSORT:Schwarz-Schilling, Christian}} [[Kategorija:Visoki predstavnici za Bosnu i Hercegovinu]] [[Kategorija:Njemački političari]] [[Kategorija:Rođeni 1930.]] [[Kategorija:Umrli 2026.]] [[Kategorija:Biografije, Innsbruck]] 6rhrczikjd7hq18xdp8l9pwxivgraf1 0 17026 3901496 3793698 2026-07-01T15:04:24Z ~2026-37537-20 183139 dodao izvor 3901496 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} '''Riječce''' su riječi koje su postale od [[Prilozi|priloga]] ili [[Veznici|veznika]] i služe da se njima iznese lični stav prema sadržaju rečenice. == Upotreba == [[Datoteka:Frequency of demonstratives3.jpg|mini|230px|Dijagram čestoće upotrebe pokazuje da se prezentativ ''eto'' znatno češće koristi u [[pisanje|pisanom]] [[jezik]]u<ref name=KordKnjiga/>]] Koriste se za: * pokazivanje: ''evo'', ''eto'', ''eno''<ref name=KordKnjiga>{{cite book |last=Kordić |first=Snježana |year=2002 |title=Riječi na granici punoznačnosti |chapter=Prezentaivi ''evo/eto/eno'' |url=http://bib.irb.hr/datoteka/426493.Kordic_Rijeci_na_granici_punoznacnosti.pdf |format=PDF |location=Zagreb |publisher=Hrvatska sveučilišna naklada |pages=93–128 |doi=10.2139/ssrn.3467413 |isbn=953-169-073-1 |oclc=54680648 |ol=2863537W |accessdate=2026-07-01 |archive-date=2012-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120604231726/http://bib.irb.hr/datoteka/426493.Kordic_Rijeci_na_granici_punoznacnosti.pdf |url-status=dead }}</ref> * isticanje suprotnosti: ''međutim'', ''pak'' * posebno isticanje: ''bar(em)'' * izuzimanje: ''jedino'', ''samo'' * odricanje: ''ne'', ''nipošto'', ''nikako'' * pitanje (upitne): ''li'', ''zar'' * modalne: ''da'', ''dakako'', ''uistinu'', ''nesumnjivo'', ''svakako'', ''nesporno'', ''jamačno'', ''zaista'' == Također pogledajte == * [[Gramatika]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Vrste riječi}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Gramatika]] [[Kategorija:Vrste riječi]] hid4yh13gdaunjdvpshq3s9geurr7ws 0 18201 3901524 3834020 2026-07-01T21:10:25Z Deltaspace42 181211 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Voodoo P 51 2014 Gold Champion photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:P 51 Voodoo 2014 Gold Champion photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 3901524 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Collection of military aircraft.jpg|thumb|upright=1.35|[[NASA]]-ine testne letjelice]] [[Datoteka:Mi-8 (RA-24477) Helicopter in SPB.jpg|thumb|upright=1.35|[[Mil Mi-8]] je [[Spisak letjelica koje se najviše proizvode|najproizvođeniji]] [[helikopter]] u historiji]] [[Datoteka:Cessna172-CatalinaTakeOff.JPG|thumb|upright=1.35|[[Cessna 172 Skyhawk]] je [[Spisak letjelica koje se najviše proizvode|najproizvođenija letjelica]] u historiji.]] [[Datoteka:P 51 Voodoo 2014 Gold Champion photo Don Ramey Logan.jpg|thumb|upright=1.35|[[Voodoo (letjelica)|''Voodoo'']], modificirani P 51 Mustang je šampion ''Reno Air Race'' utrke 2014. godine]] '''Letjelica''' je [[mašina]] koja ima mogućnost [[let]]jeti zahvaljujući međusobnom dejstvu sa [[zrak]]om, gdje se suprotstavlja [[Gravitacija|sili gravitacije]] bilo da koristi [[Potisak|statičko]] ili [[Uzgon|dinamičko podizanje]] [[aeroprofil]]a,<ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/aircraft|title=Aircraft - Define Aircraft at Dictionary.com|work=Dictionary.com|access-date=1. 4. 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150328141634/http://dictionary.reference.com/browse/aircraft|archive-date=28. 3. 2015}}</ref>. U nekim slučajevima koristi i [[Pogonsko dizanje|potisnu snagu]] sa [[Mlazni motor|mlaznog motora]]. Česti primjeri letjelica su [[avion]], [[helikopter]], [[cepelin]], [[Jedrilica (letjelica)|zračna jedrilica]] i [[balon na vrući zrak]].<ref name="wingsoverkansas">{{cite web|title=Different Kinds & Types of Aircraft|url=http://www.wingsoverkansas.com/features/a1037/|website=www.wingsoverkansas.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121165354/http://www.wingsoverkansas.com/features/a1037/|archive-date=21. 11. 2016|access-date=27. 5. 2018}}</ref> Ljudska aktivnost koja se bavi letjelicama naziva se [[avijacija]]. Letjelicama s [[Posada aviona|posadom]] upravlja [[pilot]], ali [[bespilotna letjelica]] može biti daljinski upravljana ili samo-upravljana od strane [[računar]]a. Letjelice mogu biti podijeljene prema različitim kriterijima, kao što su: način podizanja, propulzija letjelice, upotreba i sl. == Historija == {{Glavni|Historija avijacije}} {{Također pogledajte|Hronologija avijacije}} Tehnike pravljenja letjelica i priče o ljudskim [[let]]ovima idu unazad vijekovima, ipak prvo ljudsko uzlijetanje – i sigurno slijetanje – u savremenom dobu bilo je ono s balonima na vrući zrak koji su razvijeni u 18. vijeku. Oba svjetska rata dovela su do velikih tehničkih dostignuća. Posljedično, historija letjelica može se podijeliti u pet vremenskih etapa: *[[Prva leteća mašina|Pioniri letenja]], od ranih eksperimenata do 1914. godine *[[Avijacija u I svjetskom ratu|Prvi svjetski rat]], od 1914. do 1918. godine *[[Avijacija između dva svjetska rata]], od 1918. do 1939. godine *[[Avijacija u II svjetskom ratu|Drugi svjetski rat]], od 1939. do 1945. godine *Poslijeratno doba, zvano i [[Doba mlaznjaka]], od 1945. godine do danas. == Metode podizanja == === Aerostati (lakši od zraka) === {{Glavni|Aerostat}} [[Datoteka:Colorado Springs Hot Air Balloon Competition.jpg|thumb|left|[[Balon na vrući zrak]]]] [[Aerostat]]i koriste [[potisak]] kako bi lebdili u zraku na isti način kao što brodovi plove na vodi. Imali su jednu ili više velikih plinskih vreća ili kupola, koje su bile ispunjene plinom relativno niske gustoće kao što su [[helij]], [[vodik]] ili [[balon na vrući zrak|vrući zrak]], koji imaju manju gustoću od okolnog zraka. Mali baloni na vrući zrak koji se još zovu i [[nebeski fenjer]]i prvi put su izumljeni u [[Historija Kine|drevnoj Kini]] u 3. vijeku p.n.e. Korišteni su uglavnom tokom kulturnih proslava i predstavljali su još jednu vrstu letjelica za letenje. Prva vrsta letjelica su bili [[Zmaj (letjelica)|zmaj]]evi, koji su prvi put izumljeni u drevnoj Kini prije 2000 godina (u vrijeme vladavine [[Dinastija Han|dinastije Han]]). [[Datoteka:USS Akron (ZRS-4) in flight over Manhattan, circa 1931-1933.jpg|thumb|Zračni brod [[USS Akron (ZRS-4)|USS Akron]] iznad Manhattana 1930-ih godina]] [[Balon (letjelica)|balon]] je bio originalno svaki aerostat, dok je termin [[zračni brod]] korišten za velike, snažne dizajne letjelica – često sa fiksnim krilima.<ref>[http://texashistory.unt.edu/ark:/67531/metapth172915/ US patent 467069] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223070653/http://texashistory.unt.edu/ark%3A/67531/metapth172915/ |date=23. 2. 2014 }} "Zračni brod" odnosi se na spoj aerostata/helikoptera.</ref><ref>[[Ezekiel Airship]] (1902) [http://www.wright-brothers.org/History_Wing/History_of_the_Airplane/History_of_the_Airplane_Intro/History_of_the_Airplane_Intro.htm wright-brothers.org] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203131729/http://www.wright-brothers.org/History_Wing/History_of_the_Airplane/History_of_the_Airplane_Intro/History_of_the_Airplane_Intro.htm |date=3. 12. 2013}}[http://altereddimensions.net/2012/burrell-cannon-flies-first-airplane altereddimensions.net] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222065900/http://altereddimensions.net/2012/burrell-cannon-flies-first-airplane |date=22. 2. 2014}} "zračni brod,"- odnosi se na HTA avion.</ref><ref>[http://gustavewhitehead.org/news_journalism/1901_-_flying.html The Bridgeport Herald, August 18, 1901] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130803021718/http://gustavewhitehead.org/news_journalism/1901_-_flying.html |date=3. 8. 2013 }} - "zračni brod" odnosi se na Whiteheadov avion.</ref><ref>Zračni brod "Cooley" iz 1910, taođer zvani Cooley monoplan.{{cite web |url=http://www.wright-brothers.org/History_Wing/Aviations_Attic/UFOs/UFOs.htm |title=Archived copy |access-date=10. 2. 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102031147/http://www.wright-brothers.org/History_Wing/Aviations_Attic/UFOs/UFOs.htm |archive-date=2. 11. 2013 |df=dmy-all }}{{cite web |url=http://celticowboy.com/Round%20Aircraft%20Designs.htm |title=Archived copy |access-date=7. 9. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402075442/http://celticowboy.com/Round%20Aircraft%20Designs.htm |archive-date=2. 4. 2012 |df= }}- teži od zraka monoplan.</ref><ref>Frater, A.; ''The Balloon Factory'', Picador (2009), Page 163. - Wright brothers' "airship."</ref><ref>[http://www.technovelgy.com/ct/content.asp?Bnum=879 George Griffith, ''The angel of the Revolution'', 1893] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222154830/http://www.technovelgy.com/ct/content.asp?Bnum=879 |date=22. 2. 2014 }} - "zračni brod," "vesla" odnose se na VTOL spojen sa helikopter (nije jasno iz reference da li bi to mogao biti hibrid aerostata.)</ref> Godine 1919, zabilježeno je da [[Frederick Handley Page]] da "brodove u zraku," sa manjim putnika oslovljava kao "zračne jahte."<ref>[http://paperspast.natlib.govt.nz/cgi-bin/paperspast?a=d&d=AS19190224.2.104 Auckland Star, 24. 2. 1919] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140324163806/http://paperspast.natlib.govt.nz/cgi-bin/paperspast?a=d&d=AS19190224.2.104 |date=24. 3. 2014 }} "Brodovi zraka," "Zračne jahte" - veliki i mali avioni</ref> U 1930-im, veliki interkontinentalni leteći brodovi također su zvani "brodovima zraka" ili "zračnim brodovima".<ref>[http://nla.gov.au/nla.news-article17455790 The Sydney Morning Herald, ponedjeljak, 11. 4. 1938.] -"brodovi zraka," "leteći brodovi," označavaju velike leteće brodove.</ref><ref>[http://airandspace.si.edu/exhibitions/america-by-air/online/innovation/innovation16.cfm Smithsonian, America by air] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140118135217/http://airandspace.si.edu/exhibitions/america-by-air/online/innovation/innovation16.cfm |date=18. 1. 2014}} "Brodovi zraka" označavaju Pan Am-ovu Boeing Clipper flotu.</ref> – iako još nijedan nije izgrađen. Pojavom balona s pogonom, koji se zove dirižabl, a kasnije i čvrstih trupova koji omogućavaju veliko povećanje veličine, počeli su mijenjati način na koji su ove riječi korištene. Izgrađeni su ogromni pogonski leteći uređaji, koji su karakterisani vanjskim okvirom i odvojenom aerodinamičkom kožom oko gasnih vreća. Cepelin su najveći i najpoznatiji. Još uvijek nije bilo letjelica s fiksnim krilima ili nerigidnih balona dovoljno velikih da bi se nazvali zračnim brodovima, tako da je "zračni brod" postao sinonim za ove letjelice. Zatim je nekoliko nesreća, kao što je [[Hindenburgska katastrofa]] 1937. godine, dovelo do prekida u proizvodnji ovih zračnih brodova. Danas je "balon" bespogonski aerostat, a "zračni brod" je s pogonom. Pogonski, upravljački aerostat nativa se ''[[dirižabl]]''. Ponekad se ovaj termin koristi za nerigidne balone, a ponekad ''dirižabl balon'' se koristi za definisanje zračnog broda (koji može biti rigidan ili nerigidan). Nerigidni dirižabli su okarakterisani umjereno aerodinamičkom gasnom vrećom sa stabilizirajućim perajama na leđima. Ovi su uskoro postali poznati kao ''[[nerigidni zračni brod|blimpovi]]''. Tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], ovaj oblik je široko preuzet za privezne balone; u vjetrovitom vremenu, ovo smanjuje napon na konopcu i stabilizira balon. U modernim vremenima, bilo koji dirižabl ili zračni brod naziva se blimp, iako blimp može biti bespogonski i pogonski. === Aerodini (teži od zraka) === Letjelice teže od zraka, kao što su [[avion]]i, moraju naći način da guraju zrak ili drugi gas ispod, tako da ta reakcija uzrokuje (prema Newtonovim zakonima kretanja) guranje letjelice prema gore. Ovo dinamičko kretanje kroz zrak je korijen termina ''aerodinamik''. Postoje dva načina da se proizvede dinamički pomak: [[aerodinamika|aerodinamičko podizanje]], i [[pogonsko dizanje]] u obliku potiska motora. Aerodinamičko podizanje sa [[krila|krilima]] je najčešći, sa [[Letjelica s fiksnim krilima|fiksnim krilima]] koja se drže u zraku zbog pomjeranja krila naprijed, i [[rotokopter]] koji obrće rotore u obliku krila koji se ponekad zovu rotirajuća krila. Krilo je ravna, horizontalna površina, često na poprečnom presjeku u obliku [[aeroprofil]]a. Da bi letio, zrak mora proticati ispod krila i praviti [[Dizanje (sila)|dizanje]]. ''Fleksibilno krilo'' je krilo napravljeno od tkanine ili tankon pločastog materijala, koji je obično rastegnut preko čvrstog okvira (rešetke). ''[[Zmaj (letjelica)|Zmaj]]'' vezan je za zemlju i oslanja se na brzinu vjetra preko krila, koja mogu biti fleksibilna ili kruta, fiksna ili rotirajuća. Sa pogonskim podizanjem, letjelica usmjerava svoj potisak motora [[vertikalni smjer|vertikalno]] prema dolje. [[V/STOL]] letjelica, kao što je [[Harrier Jump Jet]] i [[F-35 Lightning II#F-35B|F-35B]] uzlijeću i slijeću vertikalno koristeći princip pogonskog podizanja i prelazi na aerodinamičko podizanje u stalnom letu. Prava [[raketa]] se obično ne smatra aerodinom, jer ne zavisi o zraku za svoje podizanje (čak može letjeti i do svemira); ipak, većina aerodinamičkih vozila koja se podižu bila su pogonjena ili pomognuta raketnim motorima. Raketno-pogonjene rakete koje dobijaju aerodinamičko podizanje na velikim brzinama zbog protoka zraka o njihovo tijelo su marginalan slučaj. ==== Fiksna krila ==== [[Datoteka:Emirates Airbus A380-861 A6-EER MUC 2015 04.jpg|thumb|[[Airbus A380]], svjetski najveći putnički avion.]] {{Glavni|Letjelica fiksnih krila}} Preteča letjelica fiksnih krila jeste [[zmaj (letjelica)|zmaj]]. Dok se letjelica sa fiksnim krilima oslanja na brzinu naprijed da kreira protok zraka preko krila, zmaj je vezan za zemlju i oslanja se na [[vjetar]] koji piše preko njegovih krila da omogući let. Zmajevi su prva vrsta letjelica koja je letjela, i izumljeni su u Kini oko 500. godine p.n.e. Većina aerodinamičkih istraživanja urađena je sa zmajevima prije nego se testiralo letjelice, zračne tunele i prije nego su modelarski programi bili dostupni. Prva letjelica teža od zraka koja je bila u mogućnosti kontrolirati slobodan let bila je [[jedrilica (letjelica)|jedrilica]]. Jedrilicu je dizajnirao [[George Cayley]] sa pravom posadom, kontrolisanim letom 1853. godine. Praktičnu, pogonjenu, letjelicu fiksnih krila ([[avion]]) izumili su [[Braća Wright|Wilbur i Orville Wright]]. Osim metode [[Pogon|propulzije]], letjelcia fiksnih krila ima generalno karakteriziranu svoju [[konfiguracija krila|konfiguraciju krila]]. Najvažnije karakteristike su: *Broj krila – [[Monoplan]], [[biplan]], itd. *Podrška krila – Zavareni ili konzolni, kruti ili fleksibilni. *Platforma krila – uključuje [[omjer]], ugao [[kruto krila|krutog krila]], i bilo koje varijacije duž razdaljine (uključujući važnu klasu [[delta krilo|deltra krila]]). *Lokacija horizontalnog stabilizatora, ako postoji. *[[Dihedral (letjelica)|Dihedralni ugao]] – pozitivan, nula, ili negativan (anhedral). Letjelica sa promjenljivim krilima može izmijeniti konfiguraciju krila tokom leta. ''[[Leteće krilo]]'' ne posjeduje trup, mada može imati male bistere ili ljuske. Suprotno ovome je ''[[tijelo za podizanje]]'', koje nema krila, mada može imati male stabilizirajuće i kontrolne površine. Vozila s utjecajem efekta zemljine površine ne smatraju se letjelicama. One "lete" efikasno blizu površine zemlje ili vode, kao konvencionalne letjelice ttokom polijetanja. Primjer je ruki ekranoplan (nadimak "Čudovište Kaspijskog jezera"). [[Letjelica na ljudski pogon|Letjelice s ljudskim pogonom]] također zavise od efekta zemlje kako bi ostale u zraku sa najmanje trošenja snage pilota, ali ovo je zbog toga što imaju manjak snage—faktički, trup aviona ima mogućnost letenja visočije. ==== Rotokopter ==== [[Datoteka:20100627 Xenon2 Krakow 1328.jpg|thumb|[[Žirokopter]]]] {{Glavni|Rotokopter}} Rotokopter, ili letjelica s rotirajućim krilima, koristi obrtni rotor s lopaticama od aeroprofila (''rotirajuće krilo'') da omogući podizanje. Ovi tipovi su [[helikopter]], [[žirokopter]] i različiti hibridi kao [[žirodin]]. ''[[Helikopter]]i'' imaju rotor kojeg pokreće motor. Rotor gura zrak prema dolje praveći podizanje. Naginjanjem rotora naprijed, donji protok se naginje unazad, praveći potisak za let naprijed. Neki helikopteri imaju više od jednog rotora i nekoliko imaju rotore s gasnim mlaznicama na vrhovima. ''[[Žirokopter]]i'' imaju bespogonske rotore, sa odvojenim elektranama koje daju potisak. Rotor je naget unazad. Kako se žirokopter pomjera unaprijed, zrak puše prema gore preko rotora, okrećući ga. Ovo obrtanje povećava brzinu protoka zraka preko rotora, da omogući podizanje. [[Žirozmaj]] je bespogonski žirokoopter, koji se vuče da da brzinu naprijed ili se privezuje na nepomični anker u jakom vjetru za letenje zmaja. ''[[Ciklokopter]]i'' rotiraju krila oko horizontalne ose. ''Hibridni rotokopteri'' imaju krila koja omogućavaju neka ili sve vrste podizanja u letu naprijed. Oni se danas dijele na ''[[pogonsko podizanje|tip s pogonskim podizanjem]]'' a ne kao rotokopter. ''[[Nagibni rotor]]'' (kao što je [[V-22 Osprey]]), [[nagibno krilo]], [[tailsitter]], i [[koleokopter]] letjelice imaju svoje rotore/[[Propeler (letjelica)|propelere]] horizontalne za vertikalan let i vertikalne za let naprijed. == Reference == {{Refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{wikirječnik|letjelica}} {{Commonscat|Aircraft}} '''Historija''' *[http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-468/contents.htm Evolucija modernih letjelica (NASA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071227182437/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-468/contents.htm |date=27. 12. 2007 }} {{en simbol}} *[http://invention.psychology.msstate.edu/Tale_of_Airplane/taleplane.html Virtuelni muzej] {{en simbol}} *[http://www.nasm.si.edu/ Smithsonian Air and Space Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212131038/http://www.nasm.si.edu/ |date=12. 12. 2007 }} – Internetska kolekcija sa posebnim fokusom na historiju letjelica i svemirskih brodova {{en simbol}} *[http://www.life.com/image/first/in-gallery/36582/amazing-early-flying-machines Amazing Early Flying Machines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213011847/http://www.life.com/image/first/in-gallery/36582/amazing-early-flying-machines |date=13. 12. 2009 }} *[https://www.manseper.com Amazing Early Flying Machines Oryginal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213011847/http://www.life.com/image/first/in-gallery/36582/amazing-early-flying-machines |date=13. 12. 2009 }} slajdovi ''[[Life magazin]]a'' ; '''Informacije''' *[http://www.airliners.net/ Airliners.net] {{en simbol}} *[https://web.archive.org/web/20080624032037/http://www.aviationdictionary.org/ Aviation Dictionary] Besplatni izrazi iz avijacije, fraze i žargoni {{en simbol}} *[https://www.newscientist.com/topic/aviation ''New Scientistova'' stranica avijacije] {{en simbol}} {{Authority control}} [[Kategorija:Avijacija| ]] 8an47m86oejljkg45dbhd67phmja5mu 0 19388 3901590 3748135 2026-07-02T11:41:09Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901590 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Rekonstrukcija stare ceste pri Lenartu v Slovenskih goricah in pri Benediktu 1960.jpg|mini|[[Omladinske radne akcije]] su imale ulogu u izgradnji drugarstva među mladim Jugoslovenima.<ref>{{Cite web |url=http://beforeafter.rs/life/radne-akcije-nekad-sad/ |title=RADNE AKCIJE NEKAD I SAD |access-date=25. 11. 2018 |archive-date=3. 9. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903171902/http://beforeafter.rs/life/radne-akcije-nekad-sad/ |url-status=dead }}</ref>]] [[Datoteka:Avtocesta bratstvo enotnost 2008.JPG|mini|300px|Pogled na autoput u blizini [[Otočec]]a, 2008]] '''Autoput "Bratstvo i jedinstvo"'''<ref>{{Cite journal|date=|title=|url=https://www.shs-conferences.org/articles/shsconf/pdf/2021/31/shsconf_brd2021_01013.pdf|journal=BUSINESS AND REGIONAL DEVELOPMENT 2021|doi=https://doi.org/10.1051/shsconf/202112001013}}</ref> ili '''Autoput bratstva i jedinstva''' ({{sl|Avtocesta "Bratstvo in enotnost"}}; {{mk|Автопат "Братство и единство"}}) bio je [[autoput]] koji je povezivao većinu republika [[SFRJ]]. Prostirao se od [[Jesenice|Jesenica]] preko [[Ljubljana|Ljubljane]] pored [[Novo Mesto|Novog Mesta]] i [[Brežice|Brežica]], potom preko [[Zagreb]]a, [[Slavonski Brod|Slavonskog Broda]], pored [[Vinkovci|Vinkovaca]] do [[Beograd]]a, i od [[Niš]]a preko [[Skoplje|Skoplja]] do [[Makedonija|makedonsko]]-[[Grčka|grčke]] [[granica|granice]]. Izgradnja je započeta nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] kako bi Jugoslavija postala dobro prometno povezana, jer je do tad imala samo lokalne i regionalne puteve slabog kvaliteta. U izgradnji autoputa su učestvovale [[omladinske radne brigade]], koje su sačinjavali jugoslavenski i inostrani omladinci, te [[JNA|jugoslovenska vojska]]. Bilo je skoro 300.000 ljudi koji su učestvovali u izgradnji. Najprije je bila izgrađena dionica "Zagreb-Beograd" u dužini od 382&nbsp;km koja je otvorena [[27. juli|27. jula]] [[1950]]. godine. Iako se ovaj put zvao ''autoput'', imao je samo jednu stranu sa dvije prometne trake (svaka za po jedan smjer) i pomoćnu traku. Na putu su izgrađene raskrsnice sa lokalnim putevima i serpentinama. Za kasnije je bila planirana izgradnja druge strane autoputa. Put je bio predviđen za oko 9.000 [[automobil]]a dnevno, a kasnije i do 40.000 vozila. Veći dio puta je bio izgrađen od [[beton]]skih ploča, a negdje je bilo [[asfalt]]a. U decenijama nakon izgradnje, autoput je spao na veoma loše stanje. Dio puta od Zagreba do hrvatsko-srbijanske granice je bio u naročito lošem stanju. Tokom [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] dio autoputa je bio zatvoren za upotrebu u periodu od [[1991]]. do [[1995]]. godine. Dio u Srbiji od granice sa Hrvatskom preko Beograda pa do Niša posjeduje obje strane kolovoza. Prilikom izgradnje [[Autoput A2 (Hrvatska)|autoputa A2]] u Sloveniji na Dolenjskoj veći dio ''autoputa'' je srušen i izgrađen novi, dok je na Gorenjskom uglavnom ostao netaknut. Ovaj put je dio evropskih puteva '''[[Evropski put E61|E61]]''' ([[Austrija]]-Ljubljana), '''[[Evropski put E70|E70]]''' (Ljubljana-Zagreb-Beograd) i '''[[Evropski put E75|E75]]''' (Beograd-Skoplje-Grčka) == Također pogledajte == * [[Bratstvo i jedinstvo]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20060513050919/http://www.samothraki.com/reiseberichte/autoput/autoput_d.htm Autoput] {{Simboli jezika|de|Njemački}} * https://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP79T01018A000300040001-7.pdf {{Crna Gora portal}} {{Commonscat|Brotherhood and Unity Highway}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Međunarodna mreža E-puteva]] [[Kategorija:Autoputevi]] [[Kategorija:Jugoslavija]] 8pzucq705ern8lw2xynvylc96yrxg3i 0 21667 3901536 3541179 2026-07-02T00:24:18Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901536 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} [[Datoteka:The body of Ahmad Shah Massoud.JPG|mini|desno|Ahmad Shah Massoud]] '''Ahmad Shah Massoud''' ([[Pandjsher]], [[9. januar]] [[1953]] – [[Takhar]], [[9. septembar]] [[2001]]) bio je [[afganistan]]ski borac i vojskovođa, po nacionalnosti [[Tadžici|Tadžik]]. Njegova vodeća uloga u borbi protiv [[SSSR|sovjetskog]] okupatora nakon [[Sovjetsko-afganistanski rat|sovjetske invazije]] donijela mu je nadimak ''Panjširski lav''. Početkom 1990-ih dobija položaj ministra odbrane pod predsjednikom [[Burhanuddin Rabbani|Burhanuddom Rabbanijem]]. Nakon pada afganistanskog glavnog grada [[Kabul]]a u ruke Talibana i kolapsa Rabbanijeve vlade, Massoud postaje vojni čelnik [[Sjeverni savez|Sjevernog saveza]], koji uslijed talibanskog napredovanja biva zbačen u sjeverni, planinski predio Afganistana. Krajem 1990-ih Massoudove snage kontroliraju manje od 10% teritorije Afganistana. Massoud je bio žrtva [[terorizam|terorističkog]] napada protalibanskih bombaša samoubica preobučenih u novinare 9. septembra 2001. Njegova je smrt na početku negirana, ali službeno je objavljena 13. septembra. Govori se da je naručilac njegovog ubistva bio direktno [[Osama bin Laden]]. == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Ahmad Shah Massoud}} * [https://web.archive.org/web/20080517122048/http://www.jawedan.com/en Jawedan.Com - A tribute to Massoud] {{en simbol}} {{fa simbol}} * [http://www.ahmadshahmassoud.com Zvanični sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216192922/http://ahmadshahmassoud.com/ |date=16. 12. 2014 }} {{fa simbol}} * [https://web.archive.org/web/20050407190012/http://www.myafghan.com/news.asp?id=191584756 Thousands Gather for Massood Funeral] - ''Afghan News Network'' {{en simbol}} * [http://www.afgha.com/?af=who&op=read&id=52 Ahmad Shah Massoud] - ''Afgha'' {{en simbol}} {{DEFAULTSORT:Massoud, Ahmad Shah}} [[Kategorija:Rođeni 1953.]] [[Kategorija:Umrli 2001.]] [[Kategorija:Vojskovođe]] 3dryup7c1nri2trcf0xxjjlw6guq3v6 0 27983 3901554 3850633 2026-07-02T01:46:28Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901554 wikitext text/x-wiki {{Geokutija|Savezna država | ime = Alberta | izvorno_ime = | kategorija = [[Pokrajine i teritorije Kanade|Kanadska pokrajina]] | službeni_naziv = | graniči_sa = {{plainlist| * [[Montana]] * [[Saskatchewan]] * [[Britanska Kolumbija]] * [[Sjeverozapadne teritorije]] }} | moto = Fortis et liber<br><small>''Snažni i slobodni''</small> | slika = | zastava = Flag of Alberta.svg | simbol = Shield of Alberta.svg | simbol_vrsta = Grb | država = Kanada | zastava_države = da | glavni_grad = [[Edmonton]] | širina_stepeni_glavnog_grada = 53| širina_minuta_glavnog_grada = 32| širina_sekundi_glavnog_grada = 0| širina_SJ_glavnog_grada =N | dužina_stepeni_glavnog_grada = 113| dužina_minuta_glavnog_grada = 30| dužina_sekundi_glavnog_grada = 0| dužina_IZ_glavnog_grada =W | površina = 661848 | površina_zemlje = 640081 | površina_vode = 3% | stanovništvo = 3645257 | stanovništvo_datum = 2011 | stanovništvo_gustoća = 5.69 | osnovan = 11. pokrajina | datum = 1. septembar 1905. | vlada = | lider = Jim Prentice | lider_vrsta = premijer | lider_partija = [[Progresivno-konzervativna stranka Kanade|PC]] | vremenska_zona = UTC−7 | vremenska_zona_DST = | poštanski_broj = prefiks T | pozivni broj = | kod = CA-AB | kod_vrsta = [[ISO 3166-2]] | karta = Alberta in Canada.svg | opis_karte = | web_stranica = [http://www.gov.bc.ca/ www.gov.bc.ca] }} '''Alberta''' je jedna od deset kanadskih [[Pokrajine i teritorije Kanade|pokrajina]]. Osnovana je [[1905]]. godine kada se je i pridružila [[Kanada|Kanadi]]. Geografski je locirana u zapadnom dijelu Kanade.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Alberta-province|title=Alberta {{!}} Flag, Facts, Maps, & Points of Interest {{!}} Britannica|date=12. 9. 2023|website=www.britannica.com|language=en|access-date=13. 9. 2023}}</ref> Pokrajina je dobila ime po princezi [[Luiza od Saskokoburga i Gote|Luizi Karolini Alberti]] (1848–1939; {{jez-en|Louise Caroline Alberta}}), četvrtoj kćerki [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanske]] [[Viktorija od Ujedinjenog Kraljevstva|kraljice Viktorije]] i [[Albert od Saskokoburga i Gote|princa Alberta od Saskokoburga i Gote]], koja je bila supruga jednog od kanadskih guvernera. Glavni grad pokrajine je Edmonton. == Geografija i klima == Alberta se jedna od tri [[prerija|prerijske]] pokrajine Kanade. Nalazi se na zapadu države, a graniči s pokrajinom [[Saskatchewan]] na istoku, [[Britanska Kolumbija|Britanskom Kolumbijom]] na zapadu i [[Sjeverozapadne teritorije|Sjeverozapadnim teritorijama]] na sjeveru. Južna granica Alberte (granica s [[Montana|Montanom]]) je međudržavna granica između Kanade i [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. Od ukupno preko tri miliona stanovnika Alberte, 72% njih živi u 400{{razmak}}km dugom urbanom koridoru između [[Calgary]]ja i [[Edmonton]]a. Glavni grad pokrajine je Edmonton. Glavni trgovački centar je Kalgari. [[Reljef]] Alberte je mješovit. Najveće dijelove pokrajine čine ravnice ili blago zatalasani prostori. Manji dio reljefa, i to na zapadu i sjeverozapadu pokrajine, čine planinski obronci stjenovitih [[planina]]. Alberta ima veliki broj [[jezero|jezera]] i [[rijeka]]. Neka od većih jezera su: jezero [[Atabaska]], Jezero [[Kler]], malo [[Ropsko jezero]], jezero Luiza i dr. Najveći gradovi u Alberti su: Edmonton, Kalgari, Red dir, Letbridž, Medisin hat i dr. Alberta ima tri tipa [[klima|klime]]: alpski na zapadu pokrajine, prerijski-podtip oštre kontinentalne na jugu i subpolarnu klimu na sjeveru. == Historija == Alberta je prija dolaska prvih [[evropa|Evropljana]], kao i veći dio [[Sjeverna Amerika|sjevenoameričkog]] kontinenta, bila nastanjena [[Indijanci]]ma, tzv. Prvim narodima. Od [[1670]]. godine, ovo dugo vremena neistraženo i nenaseljeno područje Kanade pripadalo je Kompaniji hadsonovog zaliva (The Hudsons' Bay company). Područja današnje Alberte tada su bila dio područja koji je nazivan Rupertova zamlja. U prvoj polovini [[18. vijek]]a [[francuska|francuski]] [[traper]]i ovdje grade prva naselja da bi ih nedugo zatim slijedili i prvi [[engleska|engleski]] [[lovci na krzna]]. Neka od ovih naselja su lac La biche i Bonnyville. Istraživač [[Peter Pond]] je u Alberti ustanovio utvrdu zvanu Fort Atabaska, a ovuda je prošao i istraživač koji je prvi prešao Kanadu od [[Atlantik]]a do [[Pacifik]]a, [[Alexander Mackenzie]]. Područje Alberte se znatnije naseljava dovršavanjem kanadske transkontinentalne [[željeznička pruga|pruge]] krajem [[19. vijek]]a. Od tada broj stanovnika ubrzano raste te počinje i kampanja za odvajanje distrikta Alberte iz [[Sjeverozapadni teritorij|Sjeverozapadne teritorije]]. Ova će politička aktivnost biti uspješna, tako da je Alberta proglašena nezavisnom pokrajine Kanade [[1905]]. godine. == Stanovništvo == Alberta danas ima 3.375.763 stanovnika. Stanovništvo Alberte je uglavnom evropskog porijekla. Indijansko stanovništvo je zastupljeno sa manje od 5% u ukupnom broju stanovnika. Pripadnici drugih rasnih grupa imaju manji udio u ukupnom broju stanovnika, a među njima su najbrojniji pripadnici [[kina|kineske]] etničke grupe kao i stanovnici porijeklom s indijskog potkontinenta. Oko 81% stanovnika živi u urbanim naseljima. Najveći dio njih, preko dvije trećine od ukupnog broja, je lociran na prostoru između Kalgarija i Edmontona. Najveći grad u Alberti je [[Kalgari]] i ima 991.759 stanovnika. Drugi po veličini je [[glavni grad]] pokrajine [[Edmonton]], koji ima 712.391 stanovnika. == Ekonomija == Alberta ima jedno od najbrže rastućih [[ekonomija]] u Kanadi. U ovoj pokrajini se nalaza najveća kanadska nalazišta [[nafta|nafte]] i zahvaljujući upravo iskorištavanju ovog resursa, pokrajina doživljava izuzetan ekonomski uspjeh.<ref>{{Cite web|url=https://www.conferenceboard.ca/hcp/income-per-capita-aspx-2/|title=Income Per Capita|website=The Conference Board of Canada|language=en-CA|access-date=13. 9. 2023|archive-date=13. 4. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413183112/https://www.conferenceboard.ca/hcp/income-per-capita-aspx-2/|url-status=dead}}</ref> Najveće [[rafinerija nafte|rafinerije nafte]] nalaze se u Edmontonu. Pokrajina je također poznata i kao velika žitnica, ali i kao područje s izrazito zastupljenim [[stočarstvo]]m. Alberta je poznata po uzgoju [[bizon]]a (za potrebe [[mesna industrija|mesne industrije]]) i [[ovca|ovaca]], ali je ipak najslavnija po uzgoju goveda. Alberta proizvodi više od polovine od sveukupnog broja goveđih grla u Kanadi. Tržište za govedinu Alberta nalazi u cijelom svijetu ali ponajviše u Sjedinjenim državama. == Također pogledajte == * [[Kanada]] * [[Pokrajine i teritorije Kanade]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{commonscat-inline|Alberta}} {{Pokrajine i teritorije Kanade}} [[Kategorija:Alberta]] 68qldovgwuwqe0cd2wa6cl3rw671ltn 0 29388 3901475 3846557 2026-07-01T13:29:46Z Temidar 181781 3901475 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Nebojša Radmanović<br/><small>Небојша Радмановић</small> | slika = Visit of Nebojša Radmanović to the EC.jpg | redoslijed = 11. [[predsjedavajući Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] | vrijeme_na_vlasti = 10. novembar 2012 – 10. juli 2013. | prethodnik = [[Bakir Izetbegović]] | nasljednik = [[Željko Komšić]] | vrijeme_na_vlasti2 = 10. novembar 2010 – 10. juli 2011. | prethodnik2 = [[Haris Silajdžić]] | nasljednik2 = Željko Komšić | vrijeme_na_vlasti3 = 6. novembar 2008 – 6. juli 2009. | prethodnik3 = Haris Silajdžić | nasljednik3 = Željko Komšić | vrijeme_na_vlasti4 = 6. novembar 2006 – 6. juli 2007. | prethodnik4 = [[Sulejman Tihić]] | nasljednik4 = Željko Komšić | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1949|02|05}} | mjesto_rođenja = [[Gračanica]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | puno_ime = | etnicitet = [[Srbi]]n | politička_stranka = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | supruga = Dijana | djeca = Ana i Borjana | obrazovanje = historičar | potpis = | web_stranica = }} '''Nebojša Radmanović''' ([[Gračanica]], [[5. februar]] [[1949.]])<ref name="CIN-biografija">{{Citiranje weba|url=https://imovinapoliticara.cin.ba/politicari/nebojsa-radmanovic/|title=Biografija Nebojše Radmanovića|author=|work=Centar za istraživačko novinarstvo (CIN)|date=|accessdate=2026-07-01|language=bs}}</ref> bosanskohercegovački je i srpski [[političar]] i historičar. Trenutno obavlja dužnost poslanika u Predstavničkom domu [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]]<ref name="Parlament-profil">{{Citiranje weba|url=https://parlament.ba|title=Predstavnički dom: Profil poslanika Nebojše Radmanovića|author=|work=Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|date=|accessdate=2026-07-01|language=bs}}</ref> i potpredsjednik je [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|Saveza nezavisnih socijaldemokrata]] (SNSD). U periodu od 2006. do 2014. godine bio je član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] iz reda srpskog naroda.<ref name="CIN-biografija" /> == Biografija == Rođen je 5. februara 1949. godine u Gračanici. Osnovnu školu završio je u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] 1963, a gimnaziju 1967. godine. Diplomirao je historiju na [[Filozofski fakultet u Beogradu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu]] 1974. godine.<ref name="CIN-biografija" /> Prije ulaska u visoku politiku, Radmanović je radio u oblastima kulture, sporta, obrazovanja i državne uprave. Tokom profesionalne karijere obavljao je dužnosti: * Arhivar i direktor Arhiva Bosanske Krajine * Direktor [[Arhiv Republike Srpske|Arhiva Republike Srpske]] (u periodu od 1991. do 1998. godine)<ref name="CIN-biografija" /> * Direktor [[Narodno pozorište Republike Srpske|Narodnog pozorišta u Banjoj Luci]] * Direktor i glavni i odgovorni urednik lista „[[Glas Srpske|Glas]]” Autor je nekoliko knjiga i većeg broja stručnih i naučnih radova iz oblasti historije. Oženjen je suprugom Dijanom sa kojom ima dvije kćerke, Anu i Borjanu.<ref name="CIK-izjava">{{Citiranje weba|url=https://imovinapoliticara.cin.ba/wp-content/uploads/2023/05/Nebojsa_Radmanovic_IK_2006.pdf|title=Izjava o imovinskom stanju - Nebojša Radmanović|author=|work=Centralna izborna komisija BiH / Centar za istraživačko novinarstvo (CIN)|date=2006-06-29|accessdate=2026-07-01|language=bs}}</ref> Živi u Banjoj Luci. == Politička karijera == Politički angažman započinje na lokalnom nivou u Banjoj Luci, gdje je obavljao funkciju predsjednika Izvršnog odbora Grada. Godine 2000. postaje predsjednik Demokratske socijalističke partije (DSP). Nakon što se ova stranka 2002. godine ujedinila sa Strankom nezavisnih socijaldemokrata [[Milorad Dodik|Milorada Dodika]], Radmanović postaje predsjednik Izvršnog odbora novoformiranog [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|Saveza nezavisnih socijaldemokrata]] (SNSD), a kasnije zauzima poziciju potpredsjednika stranke.<ref name="CIN-biografija" /> Bio je poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]], a u Vladi Republike Srpske obavljao je funkciju ministra uprave i lokalne samouprave.<ref name="CIN-biografija" /> Na općim izborima 2006. godine, kao kandidat SNSD-a, izabran je za člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] iz reda srpskog naroda. Na ovu funkciju je stupio 6. novembra 2006. godine. Na općim izborima 2010. godine obnovio je mandat, pobjedom nad protivkandidatom [[Mladen Ivanić|Mladenom Ivanićem]]. Tokom osmogodišnjeg boravka u Predsjedništvu, u nekoliko navrata je, prema sistemu rotacije, vršio dužnost predsjedavajućeg Predsjedništva BiH. Nakon isteka drugog mandata, na općim izborima 2014. godine biva izabran za delegata u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda Parlamentarne skupštine BiH]], gdje je bio i član Kolegija. Od općih izbora 2018. godine prelazi u [[Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavnički dom Parlamentarne skupštine BiH]] kao izabrani poslanik, gdje je u više navrata biran u uže rukovodstvo (Kolegij) doma.<ref name="Parlament-profil" /> ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat-inline|Nebojša Radmanović}} {{Bosanski predsjednici}} {{Predsjedavajući Predstavničkog doma PSBiH}} {{DEFAULTSORT:Radmanović, Nebojša}} [[Kategorija:Rođeni 1949.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Gračanica]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Republike Srpske]] [[Kategorija:Političari Saveza nezavisnih socijaldemokrata]] 2cimz3c0u7k9m9zaty86lodc0vhqlvj 0 36639 3901582 3900490 2026-07-02T10:36:20Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901582 wikitext text/x-wiki {{Infokutija košarkaški klub | ime = Atlanta Hawks | boja1 = #FFFFFF | boja2 = #E03A3E | boja3 = #C1D32F | logo = Atlanta Hawks.svg | trenutna_sezona = | liga = [[NBA]] | konferencija = [[Istočna konferencija (NBA)|Istočna]] | divizija = [[Jugoistočna divizija (NBA)|Jugoistočna]] | osnovan = 1946.<ref>{{cite web|url=http://www.nba.com/hawks/history/00400483.html#2 |title=Franchise History &#124; The Official Site Of The Atlanta Hawks |publisher=NBA.com |date=9. februar 2015 |access-date=8. mart 2015}}</ref> | historija = '''Tri-Cities Blackhawks''' <br /> (1946&ndash;1951) <br /> '''Milwaukee Hawks''' <br /> (1951&ndash;1955) <br /> '''St. Louis Hawks''' <br /> (1955&ndash;1968) <br /> '''Atlanta Hawks''' <br /> (1968&ndash;) | dvorana = [[State Farm Arena]] | grad = [[Atlanta]], [[Georgia]] | boje = Crvena, žuta, crna, siva<br />{{color box|#C8102E}} {{color box|#FDB927}} {{color box|#000000}} {{color box|#9EA2A2}} | vlasnik = [[Tony Ressler]] | generalni_menadžer = [[Onsi Saleh]] | trener = [[Quin Snyder]] | pripojen = [[College Park Skyhawks]] | prvaci = '''1''' ([[NBA finale 1958.|1958]]) | konferencijski_prvaci = '''0''' | divizijski_prvaci = '''13''' ([[NBA 1956/1957.|1957]], [[NBA 1957/1958.|1958]], [[NBA 1958/1959.|1959]], [[NBA 1959/1960.|1960]], [[NBA 1960/1961.|1961]], [[NBA 1967/1968.|1968]], [[NBA 1969/1970.|1970]], [[NBA 1979/1980.|1980]], [[NBA 1986/1987.|1987]], [[NBA 1993/1994.|1994]], [[NBA 2014/2015.|2015]], [[NBA 2020/2021.|2021]], [[NBA 2025/2026.|2026]]) | penzionisani_brojevi = '''6''' ([[Bob Pettit|9]], [[Dominique Wilkins|21]], [[Lou Hudson|23]], [[Pete Maravich|44]], [[Dikembe Mutombo|55]], [[Kasim Reed|59]]) | veb-sajt = {{url|hawks.com}} | dom_tijelo = | dom_uzorak_t = _2018-19_ATL_association | dom_šorc = | dom_uzorak_š = _2018-19_ATL_association | gost_tijelo = | gost_uzorak_t = _2018-19_ATL_icon | gost_šorc = | gost_uzorak_š = _2018-19_ATL_icon }} '''Atlanta Hawks'''<ref>{{Cite web|url=https://www.nba.com/team/1610612737/hawks|title=Atlanta Hawks Team Info and News {{!}} NBA.com|website=NBA|language=en|access-date=22. 3. 2026}}</ref> [[košarka]]ški je klub iz [[Atlanta|Atlante]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Igra u [[NBA]] ligi. == Domaće dvorane == :Wharton Field House (1946-1951) :Milwaukee Arena (1951-1955) :Kiel Auditorium (1955–1968; ponekad korištena St. Louis Arena) :Alexander Memorial Coliseum (1968–1972, 1997–1999) :Omni Coliseum (1972–1997) :Georgia Dome (1997–1999) :'''[[State Farm Arena]]''' (1999–) == Historija == == Bitni pojedinci == === U [[Kuća slavnih košarke|Kući slavnih košarke]]=== *[[Walt Bellamy]] *[[Cliff Hagan]] (St. Louis) *[[Connie Hawkins]] *[[Moses Malone]] *[[Pete Maravich]] *[[Ed Macauley]] (St. Louis-igrač i trener) *[[Bob Pettit]] (St. Louis) *[[Lenny Wilkens]] (St. Louis-igrač; Atlanta-trener) === Penzionisani brojevi === * 9 – [[Bob Pettit]], krilo, 1954–1965 (1954–1955 Milwaukee, 1955–1965. St. Louis) * 21 – [[Dominique Wilkins]], krilo, 1983–1994. * 23 – [[Lou Hudson]], krilo, 1966–1977 (1966–1968. St. Louis, 1968–1977. Atlanta) * 44 – [[Pete Maravich]], bek, 1970–1974. * 55 – [[Dikembe Mutombo]], centar, 1996–2001. * 59 – [[Kasim Reed]], gradonačelnik Atlante, 2010–2018. * [[Ted Turner]], vlasnik kluba, 1977–2001. === Ostali važni pojedinci === *[[Shareef Abdur-Rahim]] *[[Mookie Blaylock]] *[[Mike Fratello]] (trener) *[[Al Harrington]] *[[Christian Laettner]] *[[Danny Manning]] *[[Tom McMillan]] *[[Dikembe Mutombo]] *[[Theo Ratliff]] *[[Doc Rivers|Glenn "Doc" Rivers]] *[[Glenn Robinson]] *[[Rasheed Wallace]] *[[Spud Webb|Anthony "Spud" Webb]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commonscat-inline|Atlanta Hawks}} *[http://www.nba.com/hawks/ Službeni sajt] {{en simbol}} *[http://www.sportsecyclopedia.com/nba/atlanta/atlhawks.html E-Cyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216013148/http://www.sportsecyclopedia.com/nba/atlanta/atlhawks.html |date=16. 2. 2012 }} {{en simbol}} *https://www.nba.com/news/atlanta-hawks-2025-26-pronunciation-guide {{NBA}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Atlanta Hawks|*]] [[Kategorija:Košarkaški klubovi osnovani 1946.]] [[Kategorija:NBA klubovi]] [[Kategorija:Sport u Atlanti]] ofynovue9aed4wbx4o5rh7qtmhajz4l 0 57786 3901529 3901282 2026-07-01T21:15:36Z Bakir123 110053 3901529 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa |ime = Miroslav Lajčák |slika = AFET Committee - Miroslav Lajčák (cropped).jpg |redoslijed = 6. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]] |vrijeme_na_vlasti = 2. juli 2007 – 26. mart 2009. |prethodnik = [[Christian Schwarz-Schilling]] |nasljednik = [[Valentin Inzko]] |datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1963|03|20}} |mjesto_rođenja = [[Poprad]], [[Čehoslovačka]] |datum_smrti = |mjesto_smrti = |puno_ime = |nacionalnost = |politička_stranka = |supruga = |djeca = |obrazovanje = |vjera = |potpis = |web_stranica = }} '''Miroslav Lajčák ''' (rođen 20. marta 1963) [[slovačka|slovački]] je [[političar]] i [[Diplomatija|diplomat]]. Diplomirao je [[pravo]] na [[Comeniusov univerzitet|Comeniusovom univerzitetu]] u [[Bratislava|Bratislavi]]. Proučavao je vanjsku [[politika|politiku]] na Moskovskom državnom institutu vanjske politike. Također je diplomirao u Evropskom centru "George Marshall" za sigurnosnu politiku u [[Njemačka|Njemačkoj]]. Zaposlio se u Ministarstvu vanjskih poslova [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]] 1988. Od 1991. do 1993. radio je u slovačkoj ambasadi u [[Moskva|Moskvi]]. U periodu 1993–1994. bio je šef kabineta slovačkog Ministarstva vanjskih poslova, a kasnije i premijera. Od 1994. do 1998. bio je slovački ambasador u [[Japan]]u, a od 2001. do 2005. u [[Jugoslavija|Saveznoj Republici Jugoslaviji]] (kasnije [[Srbija i Crna Gora|Srbiji i Crnoj Gori]]), [[Albanija|Albaniji]] i [[Makedonija|Makedoniji]]. Dana 2. jula 2007. preuzeo je dužnost [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]]. Na tom mjestu naslijedio je [[Christian Schwarz-Schilling|Christiana Schwarz-Schillinga]], te obećao da će u potpunosti koristiti svoje [[bonske ovlasti]]. U januaru 2009. prihvatio je ponudu slovačkog premijera [[Robert Fico|Roberta Fica]] da preuzme dužnost ministra vanjskih poslova [[Slovačka|Slovačke]].<ref>http://www.sarajevo-x.com/clanak/090123116</ref> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Miroslav Lajčák}} * [http://consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.asp?id=1038&lang=EN Pregled profesionalne karijere] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724184958/http://consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.asp?id=1038&lang=EN |date=24. 7. 2007}} {{Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Lajčak, Miroslav}} [[Kategorija:Rođeni 1963.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Poprad]] [[Kategorija:Slovački političari]] [[Kategorija:Visoki predstavnici za Bosnu i Hercegovinu]] qk6w8v3p1o1gbz6w7dg5746nm5kyw98 0 61771 3901483 3901462 2026-07-01T13:58:17Z KWiki 9400 3901483 wikitext text/x-wiki '''Povelja Ujedinjenih nacija''' jest temeljni ugovor [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]].<ref name="intro">{{cite web|url=https://www.un.org/aboutun/charter/|title=Introductory Note|publisher=United Nations Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20050509082013/http://www.un.org/aboutun/charter/|archive-date=9 May 2005|access-date=9 February 2013}}</ref> Ona utvrđuje svrhe, upravljačku strukturu i opći okvir sistema Ujedinjenih nacija, uključujući njegovih šest glavnih organa: [[Sekretarijat Ujedinjenih nacija|Sekretarijat]], [[Generalna skupština Ujedinjenih nacija|Generalnu skupštinu]], [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeće sigurnosti]], [[Ekonomsko i socijalno vijeće Ujedinjenih nacija|Ekonomsko i socijalno vijeće]], [[Međunarodni sud pravde]] i [[Starateljsko vijeće Ujedinjenih nacija|Starateljsko vijeće]]. Povelja UN-a nalaže Ujedinjenim nacijama i njegovim državama članicama da održavaju međunarodni mir i sigurnost, poštuju međunarodno pravo, postignu "viši životni standard" za svoje građane, rješavaju "ekonomske, socijalne, zdravstvene i srodne probleme" i promovišu "univerzalno poštovanje i poštivanje ljudskih prava i osnovnih sloboda za sve bez razlike u pogledu rase, spola, jezika ili vjere".<ref>{{cite web|url=http://www.geschichte-menschenrechte.de/schluesseltexte/william-h-fitzpatricks-editorials-on-human-rights-1949/|title=William H. Fitzpatrick's Editorials on Human Rights (1949)|date=June 2017|work=Quellen zur Geschichte der Menschenrechte|publisher=Human Rights Working Group in the 20th Century|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107020422/http://www.geschichte-menschenrechte.de/schluesseltexte/william-h-fitzpatricks-editorials-on-human-rights-1949/|archive-date=7 November 2017|url-status=live|access-date=4 November 2017|author=Christopher N. J. Roberts|trans-work=Sources on the History of Human Rights|df=dmy-all}}</ref> Kao povelja i osnivački ugovor, njena pravila i obaveze su obavezujuća za sve članice i zamjenjuju pravila drugih ugovora.<ref name="intro" /><ref>{{cite web|url=https://www.un.org/en/documents/charter/chapter16.shtml|title=Chapter XVI: Miscellaneous Provisions|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201193409/http://www.un.org/en/documents/charter/chapter16.shtml|archive-date=1 February 2013|url-status=live|access-date=29 June 2017}}</ref> Tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|saveznici]] – formalno poznati kao Ujedinjene nacije - složili su se da uspostave novu poslijeratnu međunarodnu organizaciju.<ref name=":1">{{Cite web|date=2015-08-26|title=1944–1945: Dumbarton Oaks and Yalta|url=https://www.un.org/en/sections/history-united-nations-charter/1944-1945-dumbarton-oaks-and-yalta/index.html|access-date=2020-09-18|website=www.un.org|language=en}}</ref> U skladu s ovim ciljem, Povelja Ujedinjenih nacija je razmatrana, pripremljena i sastavljena tokom [[Konferencija Ujedinjenih nacija o međunarodnoj organizaciji|Konferencije u San Franciscu]] koja je započela 25. aprila 1945., a na kojoj je učestvovala većina suverenih nacija svijeta.<ref name=":2">{{Cite web|date=2015-08-26|title=1945: The San Francisco Conference|url=https://www.un.org/en/sections/history-united-nations-charter/1945-san-francisco-conference/index.html|access-date=2020-09-18|website=www.un.org|language=en}}</ref> Nakon dvotrećinskog odobrenja svakog dijela, konačni tekst su jednoglasno usvojili delegati i otvoren za potpisivanje 26. juna 1945;<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-08-26|title=1945: The San Francisco Conference|url=https://www.un.org/en/sections/history-united-nations-charter/1945-san-francisco-conference/|access-date=2019-10-20|publisher=United Nations Organization|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=United Nations Conference on International Organization Proceedings|url=https://www.hoover.org/library-archives/collections/united-nations-conference-international-organization-proceedings-1945|access-date=2019-10-20|website=Hoover Institution|language=en}}</ref> potpisana je u [[San Francisco|San Franciscu]], [[Kalifornija]], Sjedinjene Američke Države, od strane 50 od 51 prvobitne zemlje članice.<ref name=":0" /><ref group="Note">[[Provisional Government of National Unity|Poland's provisional government]], which was not represented at the conference, signed it two months later.</ref> Potpisana je na [[Konferencija Ujedinjenih nacija o međunarodnoj organizaciji|Konferenciji Ujedinjenih nacija o međunarodnoj organizaciji]] u [[San Francisco|San Francisku]] 26. juna 1945. od strane 50 od 51 prvobitnih zemalja članica. Stupila je na snagu 24. oktobra 1945, pošto ju je ratificiralo 5 zemalja osnivača ([[Kina|Republika Kina]],<ref group="Note">Republic of China, after 1949 located in [[Taiwan]]; replaced on 25 October 1971 by the [[China|People's Republic of China]]</ref> [[Francuska]],<ref group="Note">Provisional Government; later replaced by the [[French Fourth Republic|Fourth Republic]] and then the [[French Fifth Republic|Fifth Republic]].</ref> [[Sovjetski Savez]],<ref group="Note">Replaced by the [[Russia|Russian Federation]] in 1991.</ref> [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] i [[Sjedinjene Američke Države]]) i većina drugih potpisnica. Povelja je stupila na snagu 24. oktobra 1945, nakon ratifikacije; ovo se smatra zvaničnim datumom početka Ujedinjenih nacija, s prvim zasjedanjem Generalne skupštine, koje je predstavljalo svih 51 prvobitnih članica, otvorenim u [[London|Londonu]] sljedećeg januara. Generalna skupština je formalno priznala 24. oktobar kao [[Dan Ujedinjenih nacija]] 1947, a proglasila ga je službenim međunarodnim praznikom 1971. Sa 193 stranke, većina zemalja je sada ratificirala Povelju. Kao povelja predstavlja konstitutivan sporazum i članovi su obavezujući za sve potpisinice. Osim toga, izričito se naglašava da Povelja obezvređuje sve druge sporazumne obaveze. Povelja sadrži 19 poglavlja plus [[Statut Međunarodnog suda pravde]], od čega je najbitnije prvo poglavlje, u kojem su definirani ciljevi (prvi član) i načela organizacije (drugi član). Ciljevi organizacije UN-a: *očuvanje međunarodnog mira i sigurnosti te miroljubivo rješavanje međudržavnih sporova u skladu s načelima međunarodnog prava. *razvijanje prijateljskih odnosa među narodima koje se zasniva na načelu jednakosti svih naroda, poticanje međunarodnog ekonomskog, kulturnog i socijalnog djelovanja s ciljem stvaranja zajedničkih interesa, zbog čega će teže dolaziti do konflikata. Većina zemalja u svijetu danas je ratificirala Povelju. [[Vatikan]] je stalna zemlja posmatrač i stoga nije puna potpisnica Povelje. == Struktura dokumenta == "Uvodna poruka" bavi se stvarnim amandmanima na Povelju. Sama Povelja sastoji se od preambule, naveliko kopirane iz preambule [[Ustav Sjedinjenih Američkih Država|Ustava SAD-a]], i niza članova podijeljenih po poglavljima. *[[Poglavlje I Povelje Ujedinjenih nacija|Poglavlje I]] opisuje svrhu postojanja Ujedinjenih naroda, uključujući i važne odredbe za očuvanje međunarodnog mira i sigurnosti. *[[Poglavlje II Povelje Ujedinjenih nacija|Poglavlje II]] definira kriterij za članstvo u UN-u. *Poglavlja III-XV, veći dio dokumenta, opisuju organe i institucije UN-a i njihov odnos snaga. *Poglavlja XVI i XVII opisuju sporazume za integriranje UN-a s uspostavljenim međunarodnim pravom. *Poglavlja XVIII i XIX predviđaju amandmane i ratifikaciju same Povelje. Najznačajnija poglavlja bave se davanjem ovlaštenja organima UN-a: *Poglavlje VI opisuje ovlaštenja [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeća sigurnosti]] da ispita i posreduje u razmiricama; *Poglavlje VII opisuje ovlaštenje Vijeća sigurnosti da odobri ekonomske, diplomatske i vojne sankcije, kao i korištenje oružanih snaga kako bi se riješile razmirice; *Poglavlja IX i X opisuju ovlaštenja UN-a za ekonomsku i socijalnu saradnju i [[Ekonomsko i socijalno vijeće Ujedinjenih nacija|Ekonomsko i socijalno vijeće]], koje nadgleda ova ovlaštenja; *Poglavlja XII i XIII opisuju [[Starateljsko vijeće Ujedinjenih nacija|Starateljsko vijeće]], koje nadgleda proces dekolonizacije *Poglavlja XIV i XV definiraju organe, respektivno, [[Međunarodni sud pravde]] i [[Sekretarijat Ujedinjenih nacija]]. == Također pogledajte == *[[Nirnberški principi]] == Bilješke == {{refspisak|group=Note}} == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == *{{cite book |last1=Buhite |first1=Russell |title=Decisions at Yalta: An Appraisal of Summit Diplomacy |url=https://archive.org/details/decisionsatyalta00russ |date=1986 |publisher= Rowman & Littlefield |location=Lanham |isbn= 0842022686}} *{{cite book |last1=Macmillan |first1=Margaret |title=Paris 1919 Six Months That Changed the World |date=2001 |publisher=Random House |location=New York |isbn=9780307432964}} == Vanjski linkovi == * [https://www.un.org/en/charter-united-nations/index.html Tekst Povelje] {{Povelja UN-a}} {{Ujedinjene nacije}} {{Diplomatija u Drugom svjetskom ratu}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Povelja Ujedinjenih nacija| ]] [[Kategorija:Povelje]] [[Kategorija:Sporazumi Ujedinjenih nacija]] [[Kategorija:Međunarodno pravo]] [[Kategorija:Sporazumi potpisani 1945.]] [[Kategorija:1945. u Sjedinjenim Američkim Državama]] n5v8dculwm394px9tljoacgm2cqkkr7 0 68568 3901522 3901277 2026-07-01T21:08:12Z Bakir123 110053 3901522 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Infokutija politički vođa |ime = Carl Bildt |slika = Carl Bildt under den politiska Almedalsveckan 2016.jpg |redoslijed = Ministar vanjskih poslova Švedske |vrijeme_na_vlasti = 6. oktobar 2006 – 3. oktobar 2014. |prethodnik = Jan Eliasson |nasljednik = Margot Wallström |redoslijed2 = [[Spisak premijera Švedske|Premijer Švedske]] |vrijeme_na_vlasti2 = 4. oktobar 1991 – 7. oktobar 1994. |prethodnik2 = [[Ingvar Carlsson]] |nasljednik2 = Ingvar Carlsson |redoslijed3 = 1. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]] |vrijeme_na_vlasti3 = 14. decembar 1995 – 18. juni 1997. |prethodnik3 = |nasljednik3 = [[Carlos Westendorp]] |datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1949|07|15}}, [[Halmstad]] {{ZID|Švedska}} |datum_smrti = |puno_ime = Nils Daniel Carl Bildt |nacionalnost = |politička_stranka = Moderatna stranka Švedske |supruga = Anna Corazza |djeca = |obrazovanje = |vjera = [[Luteranizam]] |potpis = Carl Bildt Signature.svg |web_stranica = }} '''Nils Daniel Carl Bildt''' (rođen 15. jula 1949) je [[Švedska|švedski]] političar i diplomat. Bio je predsjednik vlade Švedske od 1991. do 1994, a kasnije lider liberalno-konzervativne partije od 1986. do 1999. Bio je član švedske skupštine od 1979. do 2001. godine. Od 2006. do 2014. bio je švedski [[ministar]] vanjskih poslova. Bildt je u više navrata tražio vojnu intervenciju [[Ujedinjene nacije|UN]]-a i [[NATO]]-a kako bi se očuvala okupirana teritorija pod srpskim nadzorom. Ta činjenica kao i njegovo kasnije opravdavanje srpskih zločina u Bosni i Hercegovini okarakterizizovala ga je u nekim državama bivše Jugoslavije kao "[[persona non grata]]". Od decembra 1995. do juna 1997. vršio je funkciju [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]]. ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Normativna kontrola}} *{{commonscat-inline|Carl Bildt}} {{Premijeri Švedske}} {{Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu}} {{stub-biog}} {{DEFAULTSORT:Bildt, Carl}} [[Kategorija:Rođeni 1949.]] [[Kategorija:Biografije, Halmstad]] [[Kategorija:Švedski političari]] [[Kategorija:Švedski premijeri]] [[Kategorija:Švedski ministri vanjskih poslova]] [[Kategorija:Visoki predstavnici za Bosnu i Hercegovinu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] nv3m8e0q26725kxyn34y29iwclz5t56 0 71882 3901563 3700270 2026-07-02T05:46:56Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 3 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901563 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac |ime=Angelina Jolie |ime_pri_rođenju=Angelina Jolie Voight |mjesto_rođenja=[[Los Angeles]] |mjesto_smrti= |slika=Angelina Jolie-643531 (cropped).jpg |opis= |datum_rođenja={{Datum rođenja i godine|1975|06|04}} |datum_smrti= |godine_aktivnosti= 1982; 1993–danas |pseudonim= |veb-sajt= |supruge= |značajna_djela= |važniji filmovi= |oskar=Najbolja sporedna glumica ''[[Girl, Interrupted]]'' (2000) |olivier= |afi= |bafta= |zlatni globus= Najbolja sporedna glumica - serija/mini serija/TV film ''[[George Wallace (1998)|George Wallace]]'' (1998) Najbolja glumica - mini serija/TV film ''[[Gia]]'' (1999) Najbolja sporedna glumica ''[[Girl, Interrupted]]'' (2000) |emmy= |cesar= |goya= |tony= }} '''Angelina Jolie''' (puno ime '''Angelina Jolie Voight''') američka je glumica i [[režiser]]ka. Dobitnica je [[Oskar]]a, dvije nagrade ''Screen Actors Guild Award'' i tri [[Zlatni globus|Zlatna globusa]], te je 2009. i 2011. imenovana od strane ''[[Forbes]]a'' kao najplaćenija glumica [[Hollywood]]a.<ref name="Forbes09">Pomerantz, Dorothy. [https://web.archive.org/web/20120904140254/http://www.forbes.com/2009/06/30/top-earning-actresses-business-entertainment-hollywood.html "Hollywood's Top-Earning Actresses"]. ''Forbes''. 1. juli 2009. Pročitano 7. jula 2011.</ref><ref name="Forbes11">Pomerantz, Dorothy. [http://blogs.forbes.com/dorothypomerantz/2011/07/05/hollywoods-highest-paid-actresses/ "Hollywood's Highest-Paid Actresses"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809003931/http://blogs.forbes.com/dorothypomerantz/2011/07/05/hollywoods-highest-paid-actresses/ |date=9. 8. 2011 }}. ''Forbes''. 5. juli 2011. Pročitano 7. jula 2011.</ref> Angelina Jolie promovira humanitarne projekte širom svijeta, i primjetan je njen rad s izbjeglicama kao Posebni izaslanik [[UN]]-a i bivši Ambasador dobre volje [[UNHCR]]-a. Često je spominjana kao "najljepša" žena na svijetu, što je [[titula]] za koju je dobila značajnu medijsku pozornost.<ref name="Vogue Perfection">[http://www.imdb.com/news/ni0059826/ "Angelina Is Vogue Perfection"]. WENN. 28. mart 2002. Pročitano 7. jula 2011.</ref><ref name="Harper's most beautiful">Campbell-Johnston, Rachel. [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article528553.ece "The most beautiful women?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100601082956/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article528553.ece |date=1. 6. 2010 }}. ''The Sunday Times''. 1. juni 2005. Pročitano 7. jula 2011.</ref><ref name="Most Beautiful">[http://www.people.com/people/article/0,,20034523_1187416,00.html "2006's Most Beautiful Star: Angelina Jolie"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006073340/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C20034523_1187416%2C00.html |date=6. 10. 2014 }}. ''People''. 26. april 2006. Pročitano 7. jula 2011.</ref><ref name="vanityfair.com">[http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/04/angelina-jolie-is-the-most-beautiful-woman-in-the-world.html "Angelina Jolie Is the Most Beautiful Woman in the World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623102602/http://www.vanityfair.com/online/daily/2009/04/angelina-jolie-is-the-most-beautiful-woman-in-the-world.html |date=23. 6. 2011 }}. ''Vanity Fair''. 13. april 2009. Pročitano 7. jula 2011.</ref> Prvo pojavljivanje na ekranu imala je kao dijete pored oca [[Jon Voight|Jona Voighta]] u filmu ''[[Lookin' to Get Out]]'' (1982), ali joj je filmska karijera istinski počela tek deset godina kasnije u niskobudžetnoj produkciji ''[[Cyborg 2]]'' (1993). Njena prva glavna uloga u značajnijem filmu bila je u cyber-trileru ''[[Hackers]]'' (1995). Glumila je u pohvaljenim biografskim televizijskim filmovima ''[[George Wallace]]'' (1997) i ''[[Gia]]'' (1998), te je dobila [[Oskar za najbolju sporednu žensku ulogu|Oskara za najbolju sporednu žensku ulogu]] za svoju izvedbu u drami ''[[Girl, Interrupted]]'' (1999). Angelina Jolie postiže međunarodnu slavu portretiranjem junakinje iz [[Videoigra|videoigara]], [[Lara Croft|Lare Croft]], u filmu ''[[Lara Croft: Tomb Raider]]'' (2001), a ulogom u nastavku, ''[[The Cradle of Life]]'' (2003), postaje jedna od najplaćenijih glumica u Hollywoodu.<ref name="highest paid actresses">[http://www.thefreelibrary.com/Nicole+Kidman+Tops+The+Hollywood+Reporter%27s+Annual+Actress+Salary...-a0155216809 "Nicole Kidman Tops The Hollywood Reporter's Annual Actress Salary List"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130812022617/http://www.thefreelibrary.com/Nicole+Kidman+Tops+The+Hollywood+Reporter%27s+Annual+Actress+Salary...-a0155216809 |date=12. 8. 2013 }}. PR Newswire. 30. novembar 2006. Pročitano 7. jula 2011.</ref> Svoj ugled vodeće zvijezde [[Akcioni film|akcionih filmova]] potvrđuje s filmovima ''[[Gospodin i gospođa Smith (2005)|Gospodin i gospođa Smith]]'' (2005) i ''[[Wanted]]'' (2008), koji su njeni najveći neanimirani komercijalni uspjesi do danas<ref name="Angelina Jolie Movie Box Office Results">[http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?view=Actor&id=angelinajolie.htm "Angelina Jolie Movie Box Office Results"]. Box Office Mojo. Pročitano 7. jula 2011.</ref>, i dobija dodatne pohvale kritičara za svoje uloge u dramama ''[[A Mighty Heart]]'' (2007) i ''[[Changeling]]'' (2008), koji joj je donio nominaciju za [[Oskar za najbolju glavnu žensku ulogu|Oskara za najbolju glavnu žensku ulogu]]. Ratna drama ''[[U zemlji krvi i meda]]'' (2011) je njeno prvo režisersko ostvarenje. Razvedena od glumaca [[Jonny Lee Miller|Jonnyja Leeja Millera]] ,[[Billy Bob Thornton|Billyja Boba Thorntona]], te [[Brad Pitt|Breda Pita]]. Angelina i Pitt imaju troje usvojene djece, Maddoxa, Paxa i Zaharu, i troje biološke djece, Shiloha, Knoxa i Vivienne. U [[april]]u [[2010]]. sa suprugom Bradom Pittom posjetila je izbjeglice u Bosni. == Filmografija == === Kao glumica === * '''1982''' ** ''Lookin' to Get Out'' - Tosh * '''1993''' ** ''Cyborg 2'' - Casella "Cash" Reese * '''1995''' ** ''Hackers'' - Kate "Acid Burn" Libby * '''1996''' ** ''Mojave Moon'' - Eleanor "Elie" Rigby ** ''Love Is All There Is'' - Gina Malacici ** ''Foxfire'' - Margret "Legs" Sadovsky * '''1997''' ** ''Playing God'' - Claire ** ''True Women'' (TV) - Georgia Virginia Lawshe Woods ** ''George Wallace'' (TV) - Cornelia Wallace * '''1998''' ** ''Gia'' (TV) - Gia Marie Carangi ** ''Hell's Kitchen'' - Gloria McNeary ** ''Playing by Heart'' - Joan ** ''Pushing Tin'' - Mary Bell * '''1999''' ** ''The Bone Collector'' - Amelia Donaghy ** ''Girl, Interrupted'' - Lisa Rowe * '''2000''' ** ''Gone in Sixty Seconds'' - Sara "Sway" Wayland * '''2001''' ** ''Lara Croft: Tomb Raider'' - Lara Croft ** ''Original Sin'' - Julia Russell * '''2002''' ** ''Life or Something Like It'' - Lanie Kerrigan * '''2003''' ** ''Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life'' - Lara Croft ** ''Beyond Borders'' - Sarah Jordan * '''2004''' ** ''Taking Lives'' - Illeana Scott ** ''Shark Tale'' - Lola (glas) ** ''Sky Captain and the World of Tomorrow'' - Franky ** ''Alexander'' - Olympias * '''2005''' ** ''Mr. & Mrs. Smith'' - Jane Smith * '''2006''' ** ''The Good Shepherd'' - Margaret Russell * '''2007''' ** ''A Mighty Heart'' - Mariane Pearl ** ''Beowulf'' - Grendel's mother * '''2008''' ** ''Kung Fu Panda'' - Master Tigress (glas) ** ''Wanted'' - Fox ** ''Changeling'' - Christine Collins * '''2010''' ** ''Salt'' - Evelyn Salt ** ''The Tourist'' - Elise Clifton-Ward * '''2011''' ** ''Kung Fu Panda 2'' - Master Tigress (glas) ** ''Kung Fu Panda: Secrets of the Masters'' - Master Tigress (glas) * '''2014''' ** ''Maleficent'' - Maleficent * '''2015''' ** ''By the Sea'' - Vanessa * '''2016''' ** ''Kung Fu Panda 3'' - Master Tigress (glas) * '''2019''' ** ''Maleficent: Mistress of Evil'' - Maleficent * '''2020''' ** ''Come Away'' - Rose Littleton ** ''The One and Only Ivan'' - Stella (glas) * '''2021''' ** ''Those Who Wish Me Dead'' - Hannah Faber ** ''Eternals'' - Thena * '''2024''' ** ''Maria'' - [[Maria Callas]] === Kao režiser === * ''A Place in Time'' (2007) * ''[[U zemlji krvi i meda]]'' (2011) * ''Unbroken'' (2014) * ''By the Sea'' (2015) * ''First They Killed My Father'' (2017) == Razno == Umjetnik [[Franjo Pejić]] napravio je metalnu skulpturu po uzoru na lik Maleficent iz istoimenog filma iz 2014., gdje je Jolie tumačila glavnu ulogu.<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/magazin/zanimljivosti/metalna-skulptura-angeline-jolie-jedinstven-primjer-u-svijetu-djelo-je-ruku-franje-pejica/170601023|title=Metalna skulptura Angeline Jolie: Jedinstven primjer u svijetu djelo je ruku Franje Pejića|last=|first=|date=9. 6. 2017|website=[[klix.ba]]|publisher=|access-date=9. 6. 2017}}</ref> == Također pogledajte == * [[Brangelina]] == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Angelina Jolie}} * {{imdb_name|id=0001401|name=Angelina Jolie}} {{Oscar - sporedna glumica}} {{Nagrada "Jean Hersholt"}} {{Zlatni globus za najbolju sporednu glumicu}} {{Zlatni globus za glumicu u mini seriji ili TV-filmu}} {{Zlatni globus za sporednu TV-glumicu}} {{Nagrada Satellite za najbolju glumicu u mini seriji ili TV-filmu}} {{Nagrada Satellite za najbolju glumicu - film}} {{DEFAULTSORT:Jolie, Angelina}} [[Kategorija:Rođeni 1975.]] [[Kategorija:Američke glumice]] [[Kategorija:Amerikanci porijeklom iz Njemačke]] [[Kategorija:Amerikanci porijeklom iz Slovačke]] [[Kategorija:Amerikanci porijeklom iz Nizozemske]] [[Kategorija:Biografije, Los Angeles]] [[Kategorija:Američki režiseri]] [[Kategorija:Američki filmski producenti]] [[Kategorija:Živi ljudi]] hshyiroyjv7twyvxtxy5hckig07ukcc 0 80901 3901525 3901278 2026-07-01T21:11:40Z Bakir123 110053 3901525 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa |ime = Carlos Westendorp |slika = 19990000 WESTENDORP.jpg |redoslijed = 2. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]] |vrijeme_na_vlasti = 18. juni 1997 – 18. august 1999. |prethodnik = [[Carl Bildt]] |nasljednik = [[Wolfgang Petritsch]] |redoslijed2 = Ministar vanjskih poslova Španije |vrijeme_na_vlasti2 = 18. decembar 1995 – 5. maj 1996. |prethodnik2 = [[Javier Solana]] |nasljednik2 = [[Abel Matutes]] |datum_rođenja = {{Datum rođenja|1937|01|07}} |mjesto_rođenja = [[Madrid]], [[Španija]] |datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2026|03|30|1937|01|07}} |mjesto_smrti = Madrid, Španija |puno_ime = Carlos Westendorp y Cabeza |nacionalnost = |politička_stranka = |supruga = |djeca = |obrazovanje = |vjera = |potpis = |web_stranica = }} '''Carlos Westendorp y Cabeza''' (7. januar 1937 – 30. mart 2026) bio je [[Španija|španski]] [[političar]] i [[Diplomatija|diplomat]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/article-about-carlos-westendorp-high-representativeour-man-in-sarajevo/?print=print|title=Article about Carlos Westendorp, High Representative:”Our Man in Sarajevo” - Office of the High Representative|website=www.ohr.int|access-date=14. 1. 2026}}</ref> Između 1995. i 1996. bio je ministar vanjskih poslova Španije. Od 1997. do 1999. predstavljao je međunarodnu zajednicu kao [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]]. Između 1999. i 2003. je bio delegat [[Evropski parlament|Evropskog parlamenta]].<ref>{{Cite book|last=Willigen|first=Niels van|url=https://books.google.ba/books?id=UsLN-YFLKRUC&dq=Carlos+Westendorp&pg=PA75&redir_esc=y#v=onepage&q=Carlos%20Westendorp&f=false|title=Peacebuilding and International Administration: The Cases of Bosnia and Herzegovina and Kosovo|date=18. 7. 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-11718-5|language=en}}</ref> Poslije neuspjelog dogovora u [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentu BiH]], na osnovu ovlaštenja visokog predstavnika [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] je donio odluku o aktuelnom dizajnu [[Zastava Bosne i Hercegovine|zastave Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/decision-imposing-the-law-on-the-national-anthem-of-bih/|title=Decision imposing the Law on the National Anthem of BiH – Office of the High Representative|language=en-GB|access-date=14. 1. 2026}}</ref> ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat-inline}} {{Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu}} {{Normativna kontrola}} {{stub-biog}} {{DEFAULTSORT:Westendorp, Carlos}} [[Kategorija:Rođeni 1937.]] [[Kategorija:Umrli 2026.]] [[Kategorija:Španski političari]] i96n2y9ebew6ffkw5ggh4371mj3nolu 0 84572 3901572 3852419 2026-07-02T07:29:58Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901572 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje |Grb = |Karta = Colombia - Magdalena - Aracataca.svg |Država = {{ZD|KOL}} [[Kolumbija]] |ImeSrednjegNivoaVlasti = [[Regija]] |SrednjiNivoVlasti = [[Karipska obala]] |Općina = |Stanovništvo = 51975 |StanovništvoGodina = |StanovništvoUrban = |StanovništvoUrbanGodina = |StanovništvoMetro = |StanovništvoMetroGodina = |StanovništvoProcjena = |StanovništvoGodina2 = |Površina = 1755 |Nadmorska visina = |Pozivni broj = |Poštanski broj = |Registarska oznaka = |VrstaNaselja = |Načelnik = |NačelnikIzabran = |NačelnikTitula = |NačelnikStranka = |Web = www.aracataca-magdalena.gov.co |Slika = Oilpalmmagdalenacolombia.png |SlikaInfo = Plantaža palmi u Aracataci }} '''Aracataca'''<ref>{{Cite web|url=https://expotur-eco.com/en/go-to-aracataca/|title=Complete guide to go to Aracataca and get to know the land of Gabriel García Márquez|last=admin|date=9. 9. 2019|website=Expotur {{!}} El Mejor Tour a Ciudad Perdida|language=en-US|access-date=16. 11. 2023}}</ref> je općina u [[departman]]u [[Magdalena]], smještena na obali [[Karipsko more|Karipskog mora]], [[Kolumbija]]. Osnovana je [[1885]]. godine i leži na istoimenoj rijeci po kojoj je i dobila naziv. ==Geografija i klima== Općina se na sjeveru graniči sa općinama [[Zona Bananera, Magdalena|Zona Bananera]], [[Santa Marta]] i [[Ciénaga, Magdalena|Cienaga]], na istoku sa [[Cesar Department|departmanom Cesar]], na jugu sa općinom [[Fundación]], a na zapadu sa opštinama [[El Retén]] i [[Pueblo Viejo, Magdalena|Pueblo Viejo]]. ==Historija== {{Proširiti sekciju}} ==Administraticija== {{Proširiti sekciju}} ==Ekonomija== Aracataca se u velikoj mjeri oslanja na poljoprivredu, uglavnom proizvodi [[Uljana palma|uljanu palmu]], [[Riža|rižu]], [[pamuk]], [[Šećerna trska|šećernu trsku]], [[Phaseolus vulgaris|obični grah]], [[trputac]], [[Banana|banane]], [[Cassava|juku]], [[paradajz]] i na uzgoj [[Stoka|stoke]] kao što su goveda, kopitari, mazge, magarci, [[Pripitomljavanje|pripitomljene]] [[ptice]] i svinje. Trgovina predstavlja još jedan oblik prihoda i uglavnom se obavlja neformalno, posebno duž glavnog autoputa do Santa Marte gdje su postavljeni veliki redovi štandova koji prodaju peškire za plažu. ==Vanjski linkovi== {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{refspisak}} ==External links== *[https://web.archive.org/web/20080905140806/http://www.aracataca-magdalena.gov.co/sitio.shtml Alcaldia de Aracataca] {{commons|Aracataca}} [[Kategorija:Kolumbija]] 2bzz70tdekekczgeutxyt61nuc2j02q 0 87158 3901519 3901283 2026-07-01T21:05:11Z Bakir123 110053 3901519 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa |ime = Valentin Inzko |slika = AFET Committee meeting - Inzko (cropped).jpg |redoslijed = 7. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]] |vrijeme_na_vlasti = 26. mart 2009 – 1. august 2021. |prethodnik = [[Miroslav Lajčák]] |nasljednik = [[Christian Schmidt]] |redoslijed2 = Specijalni predstavnik Europske unije za Bosnu i Hercegovinu |vrijeme_na_vlasti2 = 1. mart 2009 – 31. august 2011. |prethodnik2 = [[Miroslav Lajčák]] |nasljednik2 = [[Peter Sørensen]] |redoslijed3 = |vrijeme_na_vlasti3 = |prethodnik3 = |nasljednik3 = |datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1949|05|22}} |mjesto_rođenja = [[Feistritz im Rosental]], [[Saveznička okupacija Austrije|Austrija]] |datum_smrti = |mjesto_smrti = |puno_ime = |nacionalnost = [[Austrijanci|Austrijanac]] |politička_stranka = |supruga = Bernarda Fink |djeca = |obrazovanje = |vjera = [[Katoličanstvo]] |potpis = |web_stranica = }} '''Valentin Inzko''' (rođen 22. maja 1949) [[Austrija|austrijski]] je političar. Bivši je [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]], na funkciji od 26. marta 2009. do 31. jula 2021.<ref>{{cite web|url=http://www.ohr.int/pic/default.asp?content_id=43178|title=Ambassador Valentin Inzko Appointed As The Next High Representative|publisher=Office of the High Representative and the EU Special Representative|date=13. 3. 2009|access-date=13. 3. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090329203525/http://www.ohr.int/pic/default.asp?content_id=43178|archive-date=29. 3. 2009|url-status=dead}}</ref><ref>http://news.xinhuanet.com/english/2009-03/27/content_11083488.htm</ref> Od 2009. do 2011. također je bio [[specijalni predstavnik Evropske unije u Bosni i Hercegovini]]. == Biografija == Završio je slovensko-njemačku dvojezičnu osnovnu školu u Suetschachu u općini [[Feistritz im Rosental]] u [[Koruška|Koruškoj]]. Gimnaziju na [[Slovenski jezik|slovenskom jeziku]] završio je 1967. u [[Klagenfurt]]u, a od 1967. do 1972. studira pravne nauke, [[srpskohrvatski]] i [[ruski jezik]] na Univerzitetu u [[Graz]]u. Iste godine promovira svoj doktorat, a od 1972. do 1974. pohađa Akademiju za diplomatiju u [[Beč]]u. U periodu od 1974. do 1978. bio je šef ureda [[UNDP]] u [[Ulan Bator]]u u [[Mongolija|Mongoliji]], te radio u Minstarstvu vanjskih poslova Austrije za Srednju, Istočnu i Južnu Evropu. Od 1982. do 1986. radio je kao kulturni ataše Austrije za [[SFRJ|Jugoslaviju]] u [[Beograd]]u. Godine 1992. bio je vođa misije [[OSCE]] za [[Sandžak]]. Od 1990. do 1996. savjetnik je za kulturu u austrijskoj ambasadi u [[Prag]]u. Prvi je ambasador [[Austrija|Austrije]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] u vremenu od 1996. do 1999. Nakon toga radi ponovo u austrijskom ministarstvu vanjskih poslova, sve do 2005, od kada je [[ambasador]] Austrije u [[Slovenija|Sloveniji]].<ref>[http://www.bmeia.gv.at/index.php?id=68247&L=0 Službena stranica Ministarstva vanjskih poslova Austrije]</ref> Govori tečno slovenski, ruski i bosanski jezik. Oženjen je sa [[Bernarda Fink|Bernardom Fink]], [[Argentina|argentinskom]] [[mezzosopran]]istkinjom slovenskog porijekla i sa njom ima dvoje djece. Dobitnik je [[:sl:Seznam prejemnikov častnega znaka svobode Republike Slovenije|Časnoga znaka slobode Republike Slovenije]] za zasluge i lični doprinos očuvanja slovenske nacionalne svijesti, te za boljitak položaja i ugleda slovenske manjine u Austrijskoj [[Koruška|Koruškoj]]. == Reference == {{refspisak}} {{Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu}} {{DEFAULTSORT:Inzko, Valentin}} [[Kategorija:Rođeni 1949.]] [[Kategorija:Austrijski političari]] [[Kategorija:Koruški Slovenci]] [[Kategorija:Visoki predstavnici za Bosnu i Hercegovinu]] [[Kategorija:Biografije, Feistritz im Rosental]] [[Kategorija:Živi ljudi]] s98sqli5c6qbzdyhn39umm79z04mc6n 3901520 3901519 2026-07-01T21:05:43Z Bakir123 110053 3901520 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa |ime = Valentin Inzko |slika = AFET Committee meeting - Inzko (cropped).jpg |redoslijed = 7. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]] |vrijeme_na_vlasti = 26. mart 2009 – 1. august 2021. |prethodnik = [[Miroslav Lajčák]] |nasljednik = [[Christian Schmidt]] |redoslijed2 = Specijalni predstavnik Europske unije za Bosnu i Hercegovinu |vrijeme_na_vlasti2 = 1. mart 2009 – 31. august 2011. |prethodnik2 = [[Miroslav Lajčák]] |nasljednik2 = [[Peter Sørensen]] |redoslijed3 = |vrijeme_na_vlasti3 = |prethodnik3 = |nasljednik3 = |datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1949|05|22}} |mjesto_rođenja = [[Feistritz im Rosental]], [[Saveznička okupacija Austrije|Austrija]] |datum_smrti = |mjesto_smrti = |puno_ime = |nacionalnost = [[Austrijanci|Austrijanac]] |politička_stranka = |supruga = Bernarda Fink |djeca = |obrazovanje = |vjera = [[Katoličanstvo]] |potpis = |web_stranica = }} '''Valentin Inzko''' (rođen 22. maja 1949) [[Austrija|austrijski]] je političar. Bivši je [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]], na funkciji od 2009. do 2021.<ref>{{cite web|url=http://www.ohr.int/pic/default.asp?content_id=43178|title=Ambassador Valentin Inzko Appointed As The Next High Representative|publisher=Office of the High Representative and the EU Special Representative|date=13. 3. 2009|access-date=13. 3. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090329203525/http://www.ohr.int/pic/default.asp?content_id=43178|archive-date=29. 3. 2009|url-status=dead}}</ref><ref>http://news.xinhuanet.com/english/2009-03/27/content_11083488.htm</ref> Od 2009. do 2011. također je bio [[specijalni predstavnik Evropske unije u Bosni i Hercegovini]]. == Biografija == Završio je slovensko-njemačku dvojezičnu osnovnu školu u Suetschachu u općini [[Feistritz im Rosental]] u [[Koruška|Koruškoj]]. Gimnaziju na [[Slovenski jezik|slovenskom jeziku]] završio je 1967. u [[Klagenfurt]]u, a od 1967. do 1972. studira pravne nauke, [[srpskohrvatski]] i [[ruski jezik]] na Univerzitetu u [[Graz]]u. Iste godine promovira svoj doktorat, a od 1972. do 1974. pohađa Akademiju za diplomatiju u [[Beč]]u. U periodu od 1974. do 1978. bio je šef ureda [[UNDP]] u [[Ulan Bator]]u u [[Mongolija|Mongoliji]], te radio u Minstarstvu vanjskih poslova Austrije za Srednju, Istočnu i Južnu Evropu. Od 1982. do 1986. radio je kao kulturni ataše Austrije za [[SFRJ|Jugoslaviju]] u [[Beograd]]u. Godine 1992. bio je vođa misije [[OSCE]] za [[Sandžak]]. Od 1990. do 1996. savjetnik je za kulturu u austrijskoj ambasadi u [[Prag]]u. Prvi je ambasador [[Austrija|Austrije]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] u vremenu od 1996. do 1999. Nakon toga radi ponovo u austrijskom ministarstvu vanjskih poslova, sve do 2005, od kada je [[ambasador]] Austrije u [[Slovenija|Sloveniji]].<ref>[http://www.bmeia.gv.at/index.php?id=68247&L=0 Službena stranica Ministarstva vanjskih poslova Austrije]</ref> Govori tečno slovenski, ruski i bosanski jezik. Oženjen je sa [[Bernarda Fink|Bernardom Fink]], [[Argentina|argentinskom]] [[mezzosopran]]istkinjom slovenskog porijekla i sa njom ima dvoje djece. Dobitnik je [[:sl:Seznam prejemnikov častnega znaka svobode Republike Slovenije|Časnoga znaka slobode Republike Slovenije]] za zasluge i lični doprinos očuvanja slovenske nacionalne svijesti, te za boljitak položaja i ugleda slovenske manjine u Austrijskoj [[Koruška|Koruškoj]]. == Reference == {{refspisak}} {{Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu}} {{DEFAULTSORT:Inzko, Valentin}} [[Kategorija:Rođeni 1949.]] [[Kategorija:Austrijski političari]] [[Kategorija:Koruški Slovenci]] [[Kategorija:Visoki predstavnici za Bosnu i Hercegovinu]] [[Kategorija:Biografije, Feistritz im Rosental]] [[Kategorija:Živi ljudi]] buf12gjgvka5u9thopbhgbvej8qsmvr 0 88773 3901526 3901279 2026-07-01T21:11:59Z Bakir123 110053 3901526 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Infokutija politički vođa |ime = Wolfgang Petritsch |slika = Wolfgang Petritsch (52868600697).jpg |redoslijed = 3. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]] |vrijeme_na_vlasti = 18. august 1999 – 27. maj 2002. |prethodnik = [[Carlos Westendorp]] |nasljednik = [[Paddy Ashdown]] |redoslijed2 = |vrijeme_na_vlasti2 = |prethodnik2 = |nasljednik2 = |redoslijed3 = |vrijeme_na_vlasti3 = |prethodnik3 = |nasljednik3 = |datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1947|08|27}}, [[Klagenfurt am Wörthersee]], [[Austrija]] |datum_smrti = |puno_ime = |nacionalnost = [[Austrijanci|Austrijanac]] |politička_stranka = |supruga = |djeca = |obrazovanje = |vjera = |potpis = |web_stranica = }} '''Wolfgang Petritsch''' je austrijski diplomata. Pripadnik je nacionalne manjine koruških Slovenaca. Studirao je historiju, njemački jezik, politologiju i pravo, na Bečkom univerzitetu, gdje je i diplomirao [[1972]]. godine. Od 1977. do 1983. godine je bio tajnik austrijskog kancelara Bruna Krajskog. Dok je bio austrijski ambasador u [[Beograd]]u (1997-1999) imenovan je za Posebnog izaslanika Evropske unije za Kosovo. U toj funkciji je bio i kao glavni pregovarač Evropske unije na mirovnim pregovorima o Kosovu u Rambouilletu i Parizu [[1999]]. godine, koji su bili naznaka bombardiranja SR Jugoslavije u martu te godine. Između 1999. i 2002. bio je na funkciji [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]]. Poslije kratkog angažovanja na austrijskoj političkoj pozornici, prelazi na funkciju austrijskog ambasadora u Ujedinjenim narodima u Ženevi. U političkim krugovima zapadnih zemalja važi kao stručnjak za vanjsku politiku sa težištem interesovanja za jugoistočnu Evropu. ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat-inline|Wolfgang Petritsch}} {{Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu}} [[Kategorija:Austrijski političari]] [[Kategorija:Rođeni 1947.]] [[Kategorija:Biografije, Klagenfurt]] [[Kategorija:Živi ljudi]] ni8hvoewsapxyfyz3crcq5k1wisqj1d 0 89045 3901516 3848431 2026-07-01T20:51:46Z نوفاك اتشمان 16322 [[Kategorija:Vitez]] uklonjena; [[Kategorija:Građevine u Vitezu]] dodata (uz pomoć [[Wikipedia:HotCat|HotCat]]a) 3901516 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Logor Kruscica 1.jpg|desno|mini|Spomen ploča na zgradi bivšeg logora u Kruščici]] [[Datoteka:Logor Kruscica 2.jpg|desno|mini|Spomenik u bivšem logoru u Kruščici]] [[Datoteka:Logor Kruscica 3.jpg|desno|mini|Spomen ploča na zgradi bivšeg logora u Kruščici]] [[Datoteka:Logor Kruscica 14.JPG|desno|mini|Spomenik u bivšem logoru u Kruščici]] [[Datoteka:Logor Kruscica 8.JPG|desno|mini|Spomen ploča sa imenima ubijenih Srba u Kruščici, postavljena od općine Pale]] [[Datoteka:Logor Kruscica 10.JPG|desno|mini|Spomen ploča sa imenima ubijenih zeničkih radnika i komunista, postavljena od općine Zenica]] '''Koncentracioni logor Kruščica''' je bio [[Ustaše|ustaški]] [[koncentracijski logor]] u kojem su za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] bili zatvarani protivnici [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], [[Komunizam|komunisti]], [[Srbi]] i [[Jevreji]]. Logor je bio u funkciji od augusta do septembra 1941.<ref>[http://www.bundesfinanzministerium.de/Content/DE/Standardartikel/Themen/Oeffentliche_Finanzen/Vermoegensrecht_und_Entschaedigungen/Kriegsfolgen_Wiedergutmachung/Haftstaetten_Liste.pdf?__blob=publicationFile&v=2 Konzentrazionslager und andere vergleichbare Haftstätten im Rahmen der Anerkennung des Artikel-2 Abkommens mit der [[Jewish Claims Conference]] (JCC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020802/http://www.bundesfinanzministerium.de/Content/DE/Standardartikel/Themen/Oeffentliche_Finanzen/Vermoegensrecht_und_Entschaedigungen/Kriegsfolgen_Wiedergutmachung/Haftstaetten_Liste.pdf?__blob=publicationFile&v=2 |date=5. 3. 2016 }} {{Simboli jezika|de|Njemački jezik}}</ref> ==Historija== Logor se nalazio u naselju [[Krušćica (Vitez)|Krušćica]] u općini [[Vitez (općina)|Vitez]]. Sastajao od nekoliko baraka, koje su izgrađena za vrijeme [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] i u kojima su bili uhapšeni politički protivnici tadašnjeg režima.<ref>{{Cite web |url=http://www.safaric-safaric.si/knjige/1999%20Macek%20Luburic.html |title='''Maček u Luburićevom zatočeništvu''', Ivan Mužić, Split 1999. godine |access-date=29. 4. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501081316/http://www.safaric-safaric.si/knjige/1999%20Macek%20Luburic.html |archive-date=1. 5. 2009 |url-status=dead }}</ref> Prema nekim podacima u logoru je bio zarobljen hrvatski književnik i političar [[Mile Budak]]. ===Osnivanje logora=== Osnivanjem NDH, logor je po naređenju [[Vjekoslav Luburić|Vjekoslava Maksa Luburića]] obnovljen krajem jula 1941. godine. Po nekim izvorima osnivanje logora organizirao je [[Ustaše|ustaški]] satnik [[Mijo Babić]].<ref name="KLJ"/> Luburić se još sredinom jula 1941. godine obratio ustaškom povjereniku za Bosnu i Hercegovinu [[Jure Francetić|Juri Francetiću]] i tražio da se u Kruščicu uputi grupa uhapšenih Srba, koji bi radili na popravci logora i građenju baraka, te ograđivanju logora.<ref name=Travnik>'''Travnik u NOR-u, knjiga prva''', ''Ćamil Kazazović'', Naša riječ, Zenica 1969. godine</ref> Zamjenik Jure Francetića, [[Drago Jilek]] uz pomoć ustaškog tabornika sa [[Pale|Pala]], uhapsio je 75 Srba i otpremio ih za Kruščicu. Preuzeo ih je ustaški zastavnik Jozo Gesler, koji od Luburića bio imenovan zapovjednikom logora, te im naredio da dovrše izgradnju započetih baraka i logor ograde žicom. Logor je osiguravala 13. ustaška bojna.<ref name="KLJ">{{Cite web |url=http://znaci.net/00003/510.pdf |title=&#91;&#91;Antun Miletić&#93;&#93; ''Koncentracioni logor Jasenovac'', Narodna knjiga |access-date=11. 9. 2015 |archive-date=5. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305215155/http://znaci.net/00003/510.pdf |url-status=dead }}</ref> ===Incident u augustu 1941. godine=== Početkom augusta stigla je grupa od 23 zatvorenika iz [[Zenica|Zenice]], uglavnom seljaci i radnici iz željezare. Među njima je bilo i nekoliko komunista, nakon hapšenja komunističke podružnice u Zenici. Zbog pretpostavke da su u grupi dvojica [[Hrvati|Hrvata]] i jedan [[Bošnjak]],<ref name="Travnik"/> ustaške su vlasti u [[Travnik]]u naredile da se preispita razlog za njihovo hapšenje. Ustaški su čuvari odbili pustiti žandarmerijskog poručnika Marjana Čilića, koji je dobio naređenje saslušati ovu trojicu i ustanoviti razloge njihovog hapšenja. Po navodima Mitra Marunića, žandarmerijskog podnarednika u [[Vitez]]u, Čilić se vratio u stanicu, a putem je sreo zapovjednika logora Geslera, kojem je objasnio problematiku o hapšenju trojice Zeničana. Nakon razgovora sa Čilićem, pijani zapovjednik Gesler ulazi u logor i traži zarobljene, te jednog odmah ubija hicem iz pištolja, a nakon što mu se metak zaglavio u pištolju, logoraši su počeli bježati kroz prozore, na što su ih ustaški stražari pobili. Hicima kroz prozor ubijeno je 17 logoraša. a jedan od ustaša ranio je i Geslera u grudi, te je od posljedica ranjavanja umro, prije nego što je došla pomoć.<ref name="Travnik"/> Iste noći u logor je došlo pojačanje iz [[Travnik]]a i Viteza, te je i grupa sa [[Pale (RS)|Pala]] likvidirana. Pobijeni su bačeni u jamu, koja je bila predviđena za krečanu i u njoj su sahranjeni. Ukupno je te noći ubijeno 98 logoraša. ===Transporti Židova=== Nakon smrti Geslera, ustaška komanda postavlja [[Mato Mandušić|Matu Mandušića]]<ref name="KLJ"/> za zapovjednika logora, te pojačava stražu na 60 ustaša iz 13. ustaške bojnice. Krajem augusta i početkom septembra u logor su dovođeni Židovi iz Sarajeva, te Srbi i Židovi iz drugih gradova Bosne i Hercegovine. Sredinom septembra u logoru je već bilo oko 1.500 logoraša. Zarobljene Srbe su odvodili noću i strijeljali na Smrikama, mjestu u okolini Travnika. Zbog porasta broja logoraša i nemogućnosti ishrane, [[Nikola Tusun]], ustaški zapovjednik iz Travnika podnosi izvještaj [[Eugen Kvaternik|Eugenu Kvaterniku]] o problemima u logoru u kojem kaže: {{Citat|... U Kruščici vodi koncentracioni logor Mate Mandušić, ustaški zastavnik od 13. ustaške bojnice sa 60 ustaša. U logoru ima nešto Srba, a većinom Židova i djece - ukupno 1.539 osoba. Isti su došli iz Jasike u dva transporta ukupno 759 osoba i iz Sarajeva u dva transporta ukupno 780 osoba...}} te dalje, {{Citat|...da se za Židove iz cijele države nađe određena teritorija gdje bi se smjestili i bili izolirani od našeg življa, na kojoj bi teritoriji bili nadzirani u svome radu...<ref name="Travnik"/>}} Na osnovu ovog zahtjeva od 19. septembra 1941. godine, stiglo je naređenje da se svi Židovi iz Kruščice transportuju u [[koncentracioni logor Jasenovac]]. Tada je logor u Kruščici služio kao prihvatni logor u kome su Židovi iz [[Sarajevo|Sarajeva]] smještani jedno vrijeme, nakon čega bi bili transportirani za Jasenovac. To dolazi na protivljenje stožernika [[Petar Paradžik|Petra Paradžika]], koji se ponovo žali Kvaterniku i zahtijeva logor Kruščicu za Židove iz župe Lašva-Glaž odnosno gradova Travnika, [[Visoko]]g, Zenice i [[Zavidovići|Zavidovića]]. Nakon te intervencije ustaška vlast zatvara logor krajem 1941. godine, a Židove sa ovog područja direkto šalju u Jasenovac. Zatvorenici su 6. oktobra 1941. slati i u [[Koncentracioni logor Loborgrad]], koji se nalazio u općini [[Lobor]], sjeverno od [[Zagreb]]a,<ref name="Terror">[[Wolfgang Benz]] und [[Barbara Distel]] - ''Der Ort des Terrors - Geschichte der nationalsozialistischen Konzentrationslager - Frauen- und Kinderlager - Loborgrad - Band 9'', S. 319, [[Verlag C. H. Beck]] - Gefördert durch die [[Kulturstiftung des Bundes]], München 2009, {{ISBN|978-3-406-57238-8}}. {{Simboli jezika|de|Njemački jezik}}</ref> kao i u [[Koncentracioni logor Jadovno]], koji se nalazio u općini [[Gospić]].<ref>[http://www.jadovno.com/eng-lat-493/articles/genocid-bez-kazne-1882.html#.VfMnb338ut8 Genocid bez kazne na jadovno.com]{{Mrtav link}}</ref> ===Spomenik u SFRJ=== Logor je nakon kraja rata uništen, a na mjestu jedne od baraka renovirana je jedna od preostalih baraka, kao memorijalni muzej. Pored barake, izgrađene od impregnisanog drveta, izgrađen je spomenik autora [[Fadil Bilić|Fadila Bilića]] sa citatima [[Ivan Goran Kovačić|Ivana Gorana Kovačića]] iz poeme [[Jama (poema)|Jama]]. {{Citat|...Posljednje svjetlo prije strašne noći<br> Bio je bljesak munjevita noža,<br> I vrisak, bijel još i sad u sljepoći,<br> I bijela, bijela krvnikova koža;<br> Jer do pojasa svi su bili goli<br> I tako nagi oči su nam boli...}} Zbog svog izgleda baraka je nazvana ''Crna kuća''. U toku [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] 90-tih godina, oštećena je i danas ne služi muzejskoj svrsi. Na površini od oko 2.000 m² nalazi se još spomenik, te spomen ploče ubijenim Srbima i Židovima sa njihovim imenima, postavljena od općine Pale, te ploča sa imenima pobijenih osoba iz Zenice, koju je postavila općina Zenica. ==Reference== {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Kruščica concentration camp|Koncentracioni logor Kruščica}} * [http://collections.ushmm.org/search/catalog/irn501904 Dokumenti o logoru na collections.ushmm.org] {{Simboli jezika|en|Engleski}} * [http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005456 Holocaust Encyclopedia] {{Simboli jezika|en|Engleski}} [[Kategorija:Koncentracijski logori u Drugom svjetskom ratu|Kruščica]] [[Kategorija:Koncentracijski logori u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj|Kruščica]] [[Kategorija:Građevine u Vitezu]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Vitezu]] [[Kategorija:Spomenici narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Ratni zločini u Jugoslaviji u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Odnosi Bosna i Hercegovina–Hrvatska]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Osnivanja u 1941.]] [[Kategorija:Ukidanja u 1941.]] [[Kategorija:1941. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Holokaust]] eyzdp4knqs6vd1o3znsq5eamyg6icfg 0 92837 3901593 3742664 2026-07-02T11:44:03Z GoodBosnian 170315 /* Također pogledajte */ 3901593 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} '''Standardni jezik''' je normirani jezik društva i kulture koji su ga normirali. Standardni jezik se nameće kroz obrazovanje [[pravopis]]om. Pri propisivanju standardnog jezika najviši autoritet ima [[država]], a za nju to obavljaju timovi lingivista i drugih stručnjaka. Da bi jedan [[varijetet (lingvistika)|varijetet]] postao standardnojezična norma, moraju se preduzeti sljedeći koraci: # selekcija # deskripcija # kodifikacija (propisivanje) # elaboracija (razrađivanje) # akceptuacija (prihvatanje) # implementacija # ekspanzija # kultivacija (njegovanje) # evaluacija (vrednovanje) # rekonstrukcija. Ove faze mogu se odvijati hronološki, ali se može dogoditi i odstupanje, nekada se dvija faze odvijaju paralelno, a nekada se neke i preskaču, što zavisi od specifičnih historijskih, kulturnih i jezičkih prilika. == Također pogledajte == {{commonscat|Standard languages}} * [[Međusobna razumljivost jezika]] * [[Službeni jezik]] * [[Pravopis]] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Standardni jezici| ]] [[Kategorija:Jezik]] [[Kategorija:Jezički varijeteti i stilovi]] [[Kategorija:Diglosija]] [[Kategorija:Dijalektologija]] [[Kategorija:Sociolingvistika]] [[Kategorija:Lingvistička terminologija]] sykazo40gh1p1q05lp8p8jvc7qzbzep 0 97150 3901585 3793102 2026-07-02T11:02:12Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901585 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stadion | naziv_stadiona = WWK ARENA | nadimak = | slika = [[Datoteka:Impuls_arena_06-2009.JPG|250px]] | puni_naziv = | lokacija = [[Augsburg]], [[Njemačka]] | koordinate = {{coords|48|19|21|N|10|52|56|E}} | izgrađen = | otvoren = 26. juli 2009. | vlasnik = [[FC Augsburg]] | operator = | površina = Trava | cijena_izgradnje = 45 miliona [[euro|€]] | arhitekta = Bernhard & Kögl | bivši_nazivi = Impuls Arena (2009–2011)<br/>SGL arena (2011-2015) | korisnici = [[FC Augsburg]] | kapacitet_sjedišta = 30.660 | dimenzije = }} '''Augsburg Arena''', trenutno poznata kao '''WWK ARENA''',<ref>{{Cite web|url=https://www.fcaugsburg.de/en/page/stadium-facts-and-figures-73|title=Facts & Figures|website=FC Augsburg|language=en|access-date=30. 9. 2025}}</ref> multifunkcionalni je [[stadion]] u [[Augsburg]]u, [[Njemačka]]. Koristi se većinom za odigravanje [[nogomet]]nih utakmica i predstavlja domaći teren ekipe [[FC Augsburg]]. Stadion ima kapacitet od 31.000 gledalaca, ali se u budućnosti može proširiti na kapacitet od 49.000 gladalaca. Ovaj stadiona zamijenio je njihov stari [[Rosenaustadion]]. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Impuls Arena}} * [https://www.impuls-arena.de/ Stranica stadiona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260122081711/https://www.impuls-arena.de/ |date=22. 1. 2026 }} * [https://web.archive.org/web/20081007221801/http://www.eufootball.biz/Sponsorship/170707-impuls-AG-naming-rights-Augsburg-stadium.html Objava ugovora o korištenju naziva stadiona] * [https://web.archive.org/web/20090323234824/http://www.worldstadiums.com/stadium_menu/past_future/pictures/future_stadiums/augsburg_impuls.shtml World Stadiums] {{Stadioni Bundeslige}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nogometni stadioni u Njemačkoj]] [[Kategorija:FC Augsburg]] nu5yuccpxd5syo49bhapqbfgs3ovsoo 0 115684 3901556 3888224 2026-07-02T02:11:58Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901556 wikitext text/x-wiki '''Aleksitimija''' ([[Grčki jezik|grč.]] λέξις - riječ, govor, i θυμός - duša, kao centar osjećanja i misli) jest termin koji je 1973. skovao psihoterapeut Peter Sifneos <ref name="Bar-On">Bar-On & Parker (2000), str. 40–59.</ref><ref name="Taylor1">Taylor (1997), str. 28–31.</ref> da opiše stanje nedostatka razumijevanja, procesuiranja i opisivanja [[emocija]]. == Klasifikacija == Aleksitimija se smatra osobinom ličnosti koja osobe dovodi u opasnost od drugih [[medicina|medicinskih]] i psihičkih poremećaja, istovremeno smanjujući vjerovatnost da će ta osoba reagirati na konvencionalne tretmane za druge uvjete, odnosno stanja.<ref name="Haviland MG">Haviland MG, Warren WL, Riggs ML (2000). "An observer scale to measure alexithymia". Psychosomatics 41 (5): 385–92. doi:10.1176/appi.psy.41.5.385. PMID 11015624. http://psy.psychiatryonline.org/cgi/content/full/41/5/385#R26732 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070917023432/http://psy.psychiatryonline.org/cgi/content/full/41/5/385#R26732 |date=17. 9. 2007}}. Preuzeto: 10. 8. 2007.</ref> Ona nije klasificirana kao duševni poremećaj u [[DSM]]-u (Dijagnostički i statistički priručnik za duševne bolesti). To je dimenzionalna osobina ličnosti koja u stepenu ozbiljnosti varira od osobe do osobe. Mjerenje tog stepena može se obaviti raznim upitnicima, kao što su ''Torontska aleksitimijska ljestvica'' (TAS-20), ''Bermond-Vorstov upitnik za aleksitimiju'' (BVAQ)<ref>Vorst HCM, Bermond B (February 2001). "Validity and reliability of the Bermond-Vorst Alexithymia Questionnaire". Personality and Individual Differences, Volume 30, Number 3, str. 413–434(22) DOI: 10.1016/S0191-8869(00)00033-7</ref> ili ''Observer Alexithymia Scale'' (OAS)<ref name="Haviland MG"/> Aleksitimiju definiraju<ref name="Taylor2"/>: # teškoće u identificiranju osjećánjā i pravljenju razlike između osjećánjā i tjelesnih odraza emotivnog uzbuđenja; # teškoće u opisivanju osjećaja drugim ljudima; # sužen imaginativni proces, što dokazuje niska razina fantaziranja; # kognitivni stil koji je vanjski orijentiran i vezan za podražaje. U istraživanjima na općoj populaciji utvrđeno je da na stepen aleksitimije utječe dob, ali ne i [[spol]]; stope aleksitimije kod zdravih ispitanika otkrivene su u sljedećim odnosima: 8,3% (dvije od 24 osobe), 4,7% (dvije od 43), 8,9% (16 od 179) i 7% (četiri od 56). Tako je više studija pokazalo da je stopa učestalosti aleksitimije niža od 10%.<ref>Fukunishi I, Berger D, Wogan J, Kuboki T (1999). "Alexithymic traits as predictors of difficulties with adjustment in an outpatient cohort of expatriates in Tokyo". Psychological reports 85 (1): 67–77. doi:10.2466/PR0.85.5.67-77. PMID 10575975. http://www.japanpsychiatrist.com/Abstracts/Expats1.html. Preuzeto: 10. 8. 2007.</ref> Manje čest nalaz sugerira da možda postoji veća učestalost aleksitimije kod muškaraca nego kod žena, što može objasniti poteškoće kod nekih muškaraca u "opisivanju osjećaja", ali ne i u "identificiranju osjećaja", u kojem muškarci i žene pokazuju slične sposobnosti.<ref>Salminen JK, Saarijärvi S, Aärelä E, Toikka T, Kauhanen J (1999). "Prevalence of alexithymia and its association with sociodemographic variables in the general population of Finland". Journal of psychosomatic research 46 (1): 75–82. doi:10.1016/S0022-3999(98)00053-1. PMID 10088984.</ref> Koncept aleksitimije u jakom je obrnutom odnosu s konceptima [[psihologija|psihološke]] mislenosti<ref>Taylor & Taylor (1997), str. 77–104.</ref> i emocionalne [[inteligencija|inteligencije]]<ref>Taylor (1997), str. 38.</ref><ref>Parker JDA, Taylor GJ, Bagby RM (2001). "The Relationship Between Emotional Intelligence and Alexithymia". Personality and Individual Differences 30, 107–115.</ref> i M. Bagby i G. Taylor tvrde da postoji "snažna empirijska podrška tome da je aleksitimija prije stabilna osobina ličnosti nego posljedica psihološkog problema".<ref name="Taylor3">Taylor (1997), str. 37.</ref> Ostala mišljenja se razlikuju i mogu pokazati dokaze da to može ovisiti o stanju.<ref name="Honkalampi">Honkalampi K, Hintikka J, Laukkanen E, Lehtonen J, Viinamäki H (2001). "Alexithymia and depression: a prospective study of patients with major depressive disorder". Psychosomatics 42 (3): 229–34. doi:10.1176/appi.psy.42.3.229. PMID 11351111. http://psy.psychiatryonline.org/cgi/content/full/42/3/229.</ref> Bagby i Taylor također sugeriraju da možda postoje dvije vrste aleksitimije: primarna, koja je trajna psihološka osobina i ne mijenja se s vremenom, i sekundarna, koja je zavisna od stanja i nestaje nakon što se promijenila stresna situacija koja ju je izazvala. Ove dvije manifestacije aleksitimije zovu se još i aleksitimija osobine i aleksitimija stanja.<ref name="Taylor3"/> == Opis == Tipični nedostaci mogu uključivati probleme s identificiranjem, opisivanjem i bavljenjem vlastitim osjećajima, često obilježene nedostatkom razumijevanja osjećaja drugih ljudi, zatim teškoće u pravljenju razlike između osjećánjā i tjelesnih odraza emotivnog uzbuđenja<ref name="Taylor3"/>, brkanje fizičkih osjećaja, često povezano s emocijama, manjak snova ili [[fantazija]] zbog sužene mašte i konkretno, realistično, logično razmišljanje, često uz isključenje emocionalne reakcije na probleme. Oni koji imaju aleksitimiju sanjaju vrlo logične i realne snove, kao što su odlazak u prodavnicu ili uzimanje obroka.<ref>H. Krystal, "Alexithymia and psychotherapy", ''American journal of psychotherapy'', 33 (1), 1979, 17–31; PMID 464164.</ref> Klinička ispitivanja sugeriraju da su upravo strukturna obilježja snova ono što najbolje karakterizira aleksitimiju, više nego sposobnost da ih se sjetimo.<ref name="Bar-On"/> Neki aleksitimični pojedinci mogu predstavljati kontradikciju navedenim karakteristikama jer mogu iskusiti hroničnu [[disforija|disforiju]] ili manifestirati ispade plača ili bijesa.<ref>Nemiah et al. (1970), str. 432–433.</ref><ref>Krystal (1988), str. 246; McDougall (1985), str. 169–170.</ref><ref>Taylor (1997), str. 29, 246–247.</ref> Međutim, ispitivanje obično otkriva da su oni prilično nesposobni opisati svoje osjećaje ili budu zbunjeni pitanjima koja se odnose na specifičnost osjećaja.<ref name="Taylor2"/> Po mišljenju Henryja Krystala, pojedinci koji pate od aleksitimije razmišljaju operativno i mogu izgledati superprilagođeni za stvarnost. U psihoterapiji, međutim, kognitivna uznemirenost postaje očita jer su pacijenti skloni tome da prepričaju trivijalne, hronološki poredane akcije, reakcije i događaje iz svakodnevnog života s monotonim detaljima.<ref>Krystal (1988) str. 246–247.</ref><ref>C. J. Nemiah, "Alexithymia and Psychosomatic Illness", ''Journal of Continuing Education'', 39, 1978, 25–37.</ref> Općenito, tim osobama nedostaje imaginacije, intuicije, empatije i fantazije za ispunjenje nagona, naročito u odnosu na predmete. Umjesto toga izgledaju orijentirani prema stvarima i čak tretiraju sebe kao [[robot]]e. Ti problemi ozbiljno ograničavaju njihovu reakciju na [[psihoanaliza|psihoanalitičku]] psihoterapiju; psihosomatske bolesti ili zloupotreba [[droga]] često se pogoršaju ako oni uđu u program psihoterapije.<ref name="Taylor2">Taylor (1997), str. 29.</ref> Česta zabluda o aleksitimiji jest da su "zaražene" osobe potpuno nesposobne verbalno izraziti emocije i da čak mogu ne uspjeti prepoznati da ih doživljavaju. Čak i prije kovanja termina Sifneos je primijetio (1967) da su pacijenti često spominjali stvari kao što su tjeskoba ili [[depresija]]. Razlikovni faktor bila je njihova nemogućnost da odu dalje od uobičajenih ograničenih pridjeva kao što su "sretan" ili "nesretan" kad opisuju ta osjećanja.<ref>P. E. Sifneos, "Clinical Observations on some patients suffering from a variety of psychosomatic diseases", ''Acta Medicina Psychosomatica'', 7, 1967, 1–10.</ref> Ključna stvar jest da aleksitimičari imaju vrlo slabo izdiferencirane osjećaje, što ograničava njihovu mogućnost da ih razlikuju i opišu drugima.<ref name="Bar-On"/> To doprinosi osjećaju emocionalnog odmaka od sebe i otežanosti povezivanja s drugima, što aleksitimiju čini negativno povezanom sa zadovoljstvom životom čak i kada su depresija i drugi zbunjujući faktori pod kontrolom.<ref>A. K. Mattila, O. Poutanen, A. M. Koivisto, R. K. R. Salokangas, M. Joukamaa, "Alexithymia and Life Satisfaction in Primary Healthcare Patients", ''Psychosomatics'', 48, decembar 2007, 523-529.</ref> == Pitanja vezana za međuljudske odnose == Po mišljenju Vanheulea, Desmeta i Megancka (2006), aleksitimija stvara međuljudske probleme jer te osobe izbjegavaju bliske emotivne veze, ili, kad zaista formiraju vezu s drugima, skloni su se u njoj postaviti ili kao zavisni ili dominantni ili bezlični član, "tako da veza ostane površna"<ref name="Vanheule">S. Vanheule, M. Desmet, R. Meganck, S. Bogaerts (), "Alexithymia and interpersonal problems", ''Journal of clinical psychology'', 63 (1), 2007, 109–117; doi:10.1002/jclp.20324; PMID 17016830.</ref> O neodgovarajućoj "diferencijaciji" između sebe i ostalih kod aleksitimičara pisali su Blaustein i Tuber (1998) te Taylor i drugi (1997).<ref>J. P. Blaustein, S. B. Tuber, "Knowing the Unspeakeable", ''Bulletin of the Menninger Clinic'', 62, 1998, 351–365; Taylor (1997), str. 26-46.</ref> U jednoj studiji velika grupa aleksitimičara popunila je 64-eročlani ''Inventar međuljudskih problema'' (IIP-64), iz kojeg je izvučen zaključak da su "dva međuljudska problema znatno i čvrsto povezana s aleksitimijom: hladno / distancirano te nesamopouzdano društveno funkcioniranje. Sve ostale stvari iz IIP-64 nemaju znatne veze s aleksitimijom."<ref name="Vanheule"/> Sifneos je istraživao i haotične međuljudske odnose.<ref>Sifneos PE (1996). "Alexithymia: past and present". The American journal of psychiatry 153 (7 Suppl): 137–42. PMID 8659637.</ref> Zbog inherentnih teškoća u identificiranju i opisivanju vlastitih i tuđih emocionalnih stanja, aleksitimija negativno utječe na zadovoljstvo u vezi kod parova.<ref>Yelsma P, Marrow S (2003). "An Examination of Couples' Difficulties With Emotional Expressiveness and Their Marital Satisfaction". Journal of Family Communication 3 (1): 41–62. doi:10.1207/S15327698JFC0301_03.</ref> Jedna studija iz 2008. pokazala je da je aleksitimija u suodnosu s umanjenim razumijevanjem i pokazivanjem naklonosti u vezi i da ta umanjenost doprinosi slabijem mentalnom zdravlju, slabijem osjećaju blagostanja u vezi i nižem kvalitetu veze.<ref>Colin Hesse & Kory Floyd: Affectionate experience mediates the effects of alexithymia on mental health and interpersonal relationships, Journal of Social and Personal Relationships, Vol. 25, No. 5, 793-810 (2008) DOI: 10.1177/0265407508096696</ref> Neki pojedinci koji rade za organizacije u kojima je kontroliranje emocija norma mogu pokazati [[ponašanje]] nalik aleksitimiji, a da ne budu aleksitimični. S vremenom, međutim, nedostatak samoizražavanja postaje dio njihovog svakodnevnog života i na kraju završe tako što izgube originalni vlastiti [[identitet]].<ref>Manfred F.R. Kets de Vries (2001) "Struggling with the Demon: Perspectives on Individual and Organizational Irrationality"</ref> == U tjelesnoj ili duševnoj bolesti == Aleksitimija se često događa zajedno s drugim poremećajima, s reprezentativnim omjerom od 85% slučajeva iz spektra [[autizam|autističnih]] poremećaja,<ref>Hill E, Berthoz S, Frith U (2004). "Brief report: cognitive processing of own emotions in individuals with autistic spectrum disorder and in their relatives". Journal of Autism and Developmental Disorders 34 (2): 229–235. doi:10.1023/B:JADD.0000022613.41399.14. PMID 15162941.</ref> 40% kod [[PTSP]]-a,<ref>Shipko S, Alvarez WA, Noviello N (1983). "Towards a teleological model of alexithymia: alexithymia and post-traumatic stress disorder". Psychotherapy and psychosomatics 39 (2): 122–6. PMID 6878595.</ref> 63% kod neurotične [[anoreksija|anoreksije]], 56% kod [[bulimija|bulimije]],<ref>Cochrane CE, Brewerton TD, Wilson DB, Hodges EL (1993). "Alexithymia in the eating disorders". The International journal of eating disorders 14 (2): 219–22. doi:10.1002/1098-108X(199309)14:2<219::AID-EAT2260140212>3.0.CO;2-G. PMID 8401555.</ref> 45% kod većeg depresivnog poremećaja,<ref name="Honkalampi"/> 34% kod [[panični poremećaj|paničnog poremećaja]]<ref>Cox BJ, Swinson RP, Shulman ID, Bourdeau D (1995). "Alexithymia in panic disorder and social phobia". Comprehensive psychiatry 36 (3): 195–8. doi:10.1016/0010-440X(95)90081-6. PMID 7648842.</ref> i 50% kod [[ovisnost|ovisnika]].<ref>Taylor GJ, Parker JD, Bagby RM (1990). "A preliminary investigation of alexithymia in men with psychoactive substance dependence". The American journal of psychiatry 147 (9): 1228–30. PMID 2386256.</ref> Istraživanja pokazuju da se aleksitimija preklapa s [[Aspergerov sindrom|Aspergerovim sindromom]]. U studiji iz 2004. Uta Frith uočila je preklapanje, kao i to da je barem polovina onih iz grupe s Aspergerovim sindromom na testu TAS-20 dobila rezultate koji bi ih svrstali u ozbiljno pogođene osobe.<ref>Frith U (2004). "Emanuel Miller lecture: confusions and controversies about Asperger syndrome". Journal of child psychology and psychiatry, and allied disciplines 45 (4): 672–86. doi:10.1111/j.1469-7610.2004.00262.x. PMID 15056300. Studija na koju se Frith obraća jest: Hill E, Berthoz S, Frith U (2004). "Brief report: cognitive processing of own emotions in individuals with autistic spectrum disorder and in their relatives". Journal of Autism and Developmental Disorders 34 (2): 229–235. doi:10.1023/B:JADD.0000022613.41399.14. PMID 15162941.</ref> Fitzgerald i Bellgrove naveli su da "Aspergerov sindrom, kao i aleksitimiju, također karakteriziraju smetnje u [[govor]]u i [[jezik]]u i društvenim odnosima i vezama".<ref>Fitzgerald M, Bellgrove MA (2006). "The overlap between alexithymia and Asperger's syndrome". Journal of autism and developmental disorders 36 (4): 573–6. doi:10.1007/s10803-006-0096-z. PMID 16755385. PMC 2092499. http://www.springerlink.com/content/238u61255x78m843/{{Mrtav link}}. Preuzeto: 11. 4. 2007.</ref> Hill i Berthoz složili su se s Fitzgeraldom i Bellgroveom izjavivši da "postoji određeni vid preklapanja između aleksitimije i Aspergerovog sindroma". Ukazali su i na studije koje su otkrile oslabljenu vještinu tzv. ''teorije uma'' u aleksitimiji, neuroanatomski dokaz koji ukazuje na zajedničku [[etiologija|etiologiju]] i slične nedostatke u društvenim vještinama.<ref>Hill E, Berthoz S (May 2006). "Response to 'Letter to the Editor: The Overlap Between Alexithymia and Asperger's syndrome', Fitzgerald and Bellgrove, Journal of Autism and Developmental Disorders, 36(4)". Journal of Autism and Developmental Disorders 36 (8): 1143–1145. doi:10.1007/s10803-006-0287-7. PMID 17080269.</ref> Tačna priroda preklapanja još je neizvjesna. Aleksitimične osobine u Aspergerovom sindromu mogu biti povezane s depresijom ili [[anksioznost|tjeskobom]]; faktori posredovanja nisu poznati i moguće je da je aleksitimija predispozicija za tjeskobu.<ref>Tani P, Lindberg N, Joukamaa M, et al. (2004). "Asperger syndrome, alexithymia and perception of sleep". Neuropsychobiology 49 (2): 64–70. doi:10.1159/000076412. PMID 14981336.</ref> Aleksitimija je povezana s određenim poremećajima ličnosti,<ref>Schizotypal, dependent and avoidant disorders are particularly indicated: Vidi: Taylor (1997), str. 162–165.</ref> ovisničkim poremećajima,<ref>Li CS, Sinha R (1 March 2006). "Alexithymia and stress-induced brain activation in cocaine-dependent men and women". Journal of psychiatry & neuroscience : JPN 31 (2): 115–21. PMID 16575427. PMC 1413961. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1413961 {{Webarchive|url=https://archive.today/20130801115242/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1413961 |date=1. 8. 2013 }}. Preuzeto: 17. 12. 2006.</ref><ref>Lumley MA, Downey K, Stettner L, Wehmer F, Pomerleau OF (1994). "Alexithymia and negative affect: relationship to cigarette smoking, nicotine dependence, and smoking cessation". Psychotherapy and psychosomatics 61 (3–4): 156–62. PMID 8066152.</ref> nekim poremećajima tjeskobe<ref>Jones BA (1984). "Panic attacks with panic masked by alexithymia" (PDF). Psychosomatics 25 (11): 858–9. PMID 6505131. http://psy.psychiatryonline.org/cgi/reprint/25/11/858 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717124520/http://psy.psychiatryonline.org/cgi/reprint/25/11/858 |date=17. 7. 2011 }}. Preuzeto: 17. 12. 2006.</ref> i seksualnim poremećajima,<ref>Michetti PM, Rossi R, Bonanno D, Tiesi A, Simonelli C (2006). "Male sexuality and regulation of emotions: a study on the association between alexithymia and erectile dysfunction (ED)". Int. J. Impot. Res. 18 (2): 170–4. doi:10.1038/sj.ijir.3901386. PMID 16151475. http://www.nature.com/ijir/journal/v18/n2/full/3901386a.html. Preuzeto: 2. 2. 2007.</ref> kao i s nekim tjelesnim bolestima, kao što su [[hipertenzija|povišen krvni pritisak]],<ref>Jula A, Salminen JK, Saarijärvi S (1 April 1999). "Alexithymia: a facet of essential hypertension". Hypertension 33 (4): 1057–61. PMID 10205248. http://hyper.ahajournals.org/cgi/content/full/33/4/1057. Preuzeto: 17. 12. 2006.</ref> [[upalna bolest crijeva]]<ref>Verissimo R, Mota-Cardoso R, Taylor G (1998). "Relationships between alexithymia, emotional control, and quality of life in patients with inflammatory bowel disease". Psychotherapy and psychosomatics 67 (2): 75–80. doi:10.1159/000012263. PMID 9556198.</ref> i funkcionalna [[dispepsija]].<ref>Jones MP, Schettler A, Olden K, Crowell MD (2004). "Alexithymia and somatosensory amplification in functional dyspepsia". Psychosomatics 45 (6): 508–16. doi:10.1176/appi.psy.45.6.508. PMID 15546828. http://psy.psychiatryonline.org/cgi/content/full/45/6/508 {{Webarchive|url=https://archive.today/20120713032715/http://psy.psychiatryonline.org/cgi/content/full/45/6/508 |date=13 Juli 2012 }}. Preuzeto: 17. 12. 2006.</ref> Također je povezana sa psihosomatskim poremećajima, kao što su [[migrena|migrenske glavobolje]], krstobolja, [[sindrom iritacije crijeva]], [[astma]], mučnina, [[alergija|alergije]] i [[fibromijalgija]] (bol u mišićima i [[Vezivno tkivo|vezivnom tkivu]]).<ref name="Taylor4">Taylor (1997), str. 216–248.</ref> Nemogućnost moduliranja emocija može poslužiti kao objašnjenje zašto su neki aleksitimičari skloni tome da tenziju uzrokovanu neprijatnim događajem otpuste kroz impulsivne činove ili kompulzivno ponašanje, kao što je prejedanje,<ref name="Taylor5">Taylor (1997), str. 190–216.</ref> zloupotreba droga,<ref>Taylor (1997), str. 166–190.</ref> perverzno [[seks]]ualno ponašanje ili samoizgladnjivanje zbog neurotične anoreksije.<ref name="Taylor5"/> Neuspjeh da se emocije kognitivno reguliraju može rezultirati produženom napetošću [[autonomni nervni sistem|autonomnog nervnog sistema]] i neuroendokrinih sistema, što može dovesti do somatskih bolesti.<ref name="Taylor4"/> Aleksitimičari također pokazuju ograničenu mogućnost da dožive pozitivne emocije, što je Krystala i Sifneosa povuklo da mnoge od ovih osoba opišu kao nehedonistične.<ref name="Taylor1"/> == Uzroci == Nejasno je šta uzrokuje aleksitimiju, ali je predloženo nekoliko teorija. Postoji dokaz i za [[gen]]etičku osnovu (što znači da su neki ljudi predisponirani da razviju aleksitimiju), ali i za uzroke iz okoline. [[Datoteka:Corpus callosum.png|mini|desno|250px|''Corpus callosum'' (žuljevito tijelo; obojeno crvenom); ako je ono smanjeno, mogu nastati smetnje u prijenosu emocionalnih informacija između moždanih hemisfera]] Rane studije donijele su dokaz da možda postoji deficit u transferu između moždanih hemisfera kod aleksitimičara, tj. emocionalne informacije iz desne hemisfere ne prenose se adekvatno do centra za govor u lijevoj hemisferi, što može nastati zbog smanjenog žuljevitog tijela (''corpus callosum''), a što je često prisutno kod [[psihijatrija|psihijatrijskih]] pacijenata koji su pretrpjeli teško zlostavljanje u [[djetinjstvo|djetinjstvu]].<ref>Hoppe KD, Bogen JE (1977). "Alexithymia in twelve commissurotomized patients". Psychotherapy and psychosomatics 28 (1–4): 148–55. PMID 609675.</ref> Neuropsihološka studija iz 1997. pokazala je da aleksitimija može nastati zbog poremećaja desne hemisfere [[mozak|mozga]], koja je uveliko odgovorna za procesuiranje emocija.<ref>Jessimer M, Markham R (1997). "Alexithymia: a right hemisphere dysfunction specific to recognition of certain facial expressions?". Brain and cognition 34 (2): 246–58. doi:10.1006/brcg.1997.0900. PMID 9220088.</ref> U dodatku na to, drugi neuropsihološki model sugerira da aleksitimija može biti povezana s disfunkcijom [[prednji cingularni korteks|prednjeg cingularnog korteksa]].<ref>Lane RD, Ahern GL, Schwartz GE, Kaszniak AW (1997). "Is alexithymia the emotional equivalent of blindsight?". Biol. Psychiatry 42 (9): 834–44. doi:10.1016/S0006-3223(97)00050-4. PMID 9347133.</ref> Ove studije imaju, ipak, neke nedostatke i empirijski dokaz o uzroku aleksitimije ostaje neuvjerljiv.<ref>Tabibnia G, Zaidel E (2005). "Alexithymia, interhemispheric transfer, and right hemispheric specialization: a critical review". Psychotherapy and psychosomatics 74 (2): 81–92. doi:10.1159/000083166. PMID 15741757.</ref> Joyce McDougall prigovorila je što se snažan fokus stavlja na neurofiziološko na račun [[psihologija|psihološkog]] objašnjenja nastanka i djelovanja aleksitimije te uvela alternativni termin "disafektacija" za psihogenu aleksitimiju.<ref>McDougall (1989), str. 93, 103</ref> Prema njenim riječima, disafektirana osoba morala je u nekom trenutku "doživjeti osjećaj koji je zaprijetio da napadne njen osjećaj integriteta i identiteta", na što je ta osoba odgovorila primjenom psihološke odbrane kako bi uništila i izbacila sve emocionalne predstave iz [[svijest]]i.<ref>McDougall (1989), str. 93–94</ref> Slična linija tumačenja uzeta je koristeći se metodama fenomenologije.<ref>Maclaren K (2006). "Emotional Disorder and the Mind-Body Problem: A Case Study of Alexithymia". Chiasmi International 8: 139–55.</ref> McDougall je primijetila da su sva dojenčad (eng. "infants") rođena s nemogućnošću da identificiraju, organiziraju i govore o svojim emocionalnim iskustvima (riječ ''infant'' potječe iz latinske riječi sa značenjem "onaj koji ne govori") i da su "zbog njihove nezrelosti neizbježno aleksitimična".<ref name="McDougall">McDougall (1985), str. 161</ref> Na osnovu ove činjenice McDougall je 1985. predložila mišljenje da bi aleksitimični dio odrasle osobe mogao biti "izuzetno zaostala i infantilna psihička struktura".<ref name=" McDougall"/> Prvi jezik dojenčeta jesu neverbalni izrazi lica. Majčino emotivno stanje važno je u određivanju pravca u kojem bi se [[dijete]] moglo razvijati. Zanemarivanje ili ravnodušnost prema različitim promjenama u dječijim izrazima lica i bez odgovarajuće povratne informacije može proizvesti "nestanak" izraza lica koje [[dijete]] manifestira. Sposobnost roditelja da reflektiraju svijest o sebi na dijete još je jedan važan činilac. Ako odrasla osoba nije u stanju prepoznavati i razlikovati emocionalne izraze kod djece, to može utjecati na sposobnost djeteta da razumije emocionalne izraze.<ref name="Bar-On"/> Iako su uključeni i [[neurologija|neurološki]] i genetički i faktori iz okoline, uloga posljednjih dvaju u razvoju aleksitimije još je nejasna.<ref name= ReferenceA>{{cite journal | vauthors = Jørgensen MM, Zachariae R, Skytthe A, Kyvik K. | title = Genetic and environmental factors in alexithymia: a population-based study of 8,785 Danish twin pairs | journal = Psychotherapy and Psychosomatics | volume = 76 | issue = 6 | pages = 369–375 | year = 2007 | pmid = 17917473 | doi = 10.1159/000107565 | s2cid = 5879112}}</ref> Rezultati iz uzorka [[Danska|danskih]] blizanaca zasnovanog na velikoj populaciji sugeriraju da genetički faktori imaju primjetan i sličan utjecaj na sve aspekte aleksitimije. Iako sugeriraju umjereni utjecaj zajedničkih faktora iz okoline, rezultati su u skladu s općim nalazom prema kojem su utjecaji iz okoline na većinu psihičkih osobina prvenstveno nezajedničkog nego zajedničkog tipa. Jedan [[hipoteza|hipotetski]] utjecaj iz sredine jest povreda glave; osobe koje pretrpe traumatsku povredu mozga imaju šest puta višu vjerovatnoću da će ispoljiti aleksitimiju.<ref>{{cite journal |author=Williams C, Wood RL |title= Alexithymia and emotional empathy following traumatic brain injury |journal=J Clin Exp Neuropsychol |pages=1–11 |pmid=19548166 |doi= 10.1080/13803390902976940 |url=http://www.psychologytoday.com/blog/mouse-man/201001/traumatic-brain-injury-leads-problems-emotional-processing |date=3. 1. 2010 |access-date=4. 1. 2010 |volume=32 |issue=3}}</ref> == Također pogledajte == * [[Aspergerov sindrom]] == Reference == {{refspisak}} == Također pogledajte == * [[Aspergerov sindrom]] == Reference == # {{cite book |last1=Bar-On |first1=Reuven |last2=Parker |first2=James D. A. |year=2000 |title=The Handbook of Emotional Intelligence: Theory, Development, Assessment, and Application at Home, School, and in the Workplace |location=San Francisco, California |publisher=Jossey-Bass |isbn=0787949841 |url=https://archive.org/details/handbookofemotio0000unse_i1e3 }} # {{cite book |author=Krystal, H. |year=1988 |title=Integration and Self Healing: Affect, Trauma, Alexithymia |url=https://archive.org/details/integrationselfh0000krys_w5f5 |publisher=The Analytic Press |location=Hillsdale, NJ |isbn=0881630705}} # Linden W., Wen F., Paulhaus D. L. (1994). Measuring alexithymia: reliability, validity, and prevalence. In: J. Butcher, C. Spielberger (Eds.). ''Advances in Personality Assessment''. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. # McDougall, J. (1989). ''Theaters of the Body: A Psychoanalytic Approach to Psychosomatic Illness'', Norton. # {{cite book |author=McDougall, J |year=1985 |title=Theatres of the Mind: Truth and Illusion on the Psychoanalytic Stage |url=https://archive.org/details/theatersofmindil0000mcdo |publisher=Basic Books |location=New York}} # Nemiah C. J., Freyberger H., Sifneos P. E., "Alexithymia: A View of the Psychosomatic Process" in O.W. Hill (1970) (ed), ''Modern Trends in Psychosomatic Medicine'', Vol 2. #{{cite book |last1=Taylor |first1=Graeme J. |last2=Bagby |first2=R. Michael |last3=Parker |first3=James D. A. |year=1997 |title=Disorders of Affect Regulation: Alexithymia in Medical and Psychiatric Illness |url=https://archive.org/details/disordersofaffec0000tayl |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=052145610X}} # Taylor G. J. & Taylor H. S. (1997). Alexithymia. In: M. McCallum & W. E. Piper (Eds.) ''Psychological mindedness: A contemporary understanding''. Munich: Lawrence Erlbaum Associates == Vanjski linkovi == * [http://search.dmoz.org/cgi-bin/search?search=Alexithymia+questionnaire Online alexithymia questionnaire]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot}} at the [[Open Directory Project]] * [http://search.dmoz.org/cgi-bin/search?search=Alexithymia+Depot Alexithymia depot]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot}} at the [[Open Directory Project]] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Agnozija]] [[Kategorija:Spoznavanje]] [[Kategorija:Neuropsihologija]] [[Kategorija:Osobine ličnosti]] [[Kategorija:Simptomi i znakovi mentalnih poremećaja]] [[Kategorija:Psihologija ličnosti]] o569blqjopvz7jnz3kbfuwntj6mer3h 0 129790 3901480 3901098 2026-07-01T13:38:06Z KWiki 9400 3901480 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} [[Datoteka:Gray773.png|mini|desno|200p|Vidni živac, optička hijazma i optički tračci]] '''Vidni''' ili '''optički živac''' ili '''očni živac''' (lat. ''nervus opticus'') drugi je [[moždani živac]], a grade ga [[Akson|aksoni]] [[neuron|nervnih ćelija]] koji su u ganglijskom sloju [[mrežnica (oko)|mrežnice]] [[Oko|oka]]. Živac polazi od stražnjeg dijela [[Jabučica (oko)|očne jabučice]], tačnije, od tzv. optičkog diska ili papile optičkog živca (lat. ''discus nervi optici'') na [[Mrežnjača|mrežnici]], i zatim se probija kroz [[žilnica|žilnicu]] i [[bjeloočnica|bjeloočnicu]] te ulazi u [[očna šupljina|očnu šupljinu]]. Nakon toga [[živac]] se prostire vijugavo unazad kroz [[masno tkivo]] očne šupljine i u predjelu njenog vrha ulazi u koštani optički kanal (lat. ''canalis opticus''). Prije ulaska u kanal, u sastav očnog živca ulazi središnja [[arterija]] mrežnice (''a. centralis retinae''), a zajedno s njim u kanal ulazi i oftalmična arterija. Poslije prolaska kroz optički kanal, živac ulazi u [[srednja lubanjska jama|srednju lubanjsku jamu]] i pruža se unazad i unutra do [[optička hijazma|optičke hijazme]] (lat. ''chiasma opticum''). Na tom mjestu ukrštaju se pojedina vlakna desnog i lijevog očnog živca, prelazeći na suprotnu stranu. Na svom putu kroz očnu šupljinu i kanal živac ima vanjsku ovojnicu (lat. ''vagina externa nervi optici''), koju grade produžeci tvrde moždane opne, te unutrašnju ovojnicu (lat. ''vagina interna nervi optici''), koju izgrađuju paučinasta i meka moždana opna. Između omotača su tzv. intervaginalni prostori. {{Commonscat|Nervus opticus}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Oko]] [[Kategorija:Glava i vrat]] biovjw1x0a2frrnm2xn22neoc90gwrj 0 142840 3901560 3896115 2026-07-02T03:55:45Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901560 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Amber Tamblyn | slika = MMVA2007 Amber Tamblyn 3A2V0158.jpg | opis = | ime_pri_rođenju = Amber Rose Tamblyn | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1983|05|14}} | mjesto_rođenja = [[Santa Monica (Kalifornija)|Santa Monica]], [[Kalifornija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | zanimanje = [[Glumac|Glumica]], pjesnikinja | godine_aktivnosti = 1995–sada | veb-sajt = {{url|http://www.amtam.com}} }} '''Amber Rose Tamblyn''' [[SAD|američka]] je [[glumac|glumica]] i [[pjesnik]]inja. Prvi put je zapažena u sapunici ''[[General Hospital]]'', u kojoj je glumila Emily Quartermaine, nakon čega je imala naslovnu ulogu u seriji ''[[Joan od Arcadije]]''. Okušala se i na velikom ekranu, pojavivši se u [[film]]ovima ''[[Sestre po farmericama]]'' i ''Kletva 2''. U njene skorije uloge spada ona u filmu ''127 sati'' sa [[James Franco|Jamesom Francom]], a pridružila se i [[medicina|medicinskoj]] hit-[[televizijska serija|seriji]] ''[[Dr. House]]'', u kojoj glumi mladu stažisticu [[Martha Masters|Marthu Masters]]. == Rane godine == Amber je kćerka [[Russ Tamblyn|Russa Tamblyna]], glumca, [[ples]]ača i [[pjevanje|pjevača]], koji je glumio u poznatom filmu ''[[Priča sa zapadne strane (film)|Priča sa zapadne strane]]'' ([[1961]]), i Bonnie Murray, pjevačice, učiteljice i umjetnice.<ref>[http://www.filmreference.com/film/58/Amber-Tamblyn.html Biografija Amber Tamblyn], ''FilmReference.com''.</ref> Njen djed po ocu, Eddie Tamblyn, nastupao je u [[vodvilj]]ima. Pohađala je ''Santa Monica Alternative School House'', koja je, po njenim riječima, bila "vrlo neortodoksna, bez ocjena A, B, C, D, E". Kad je imala 10 godina, igrala je [[Pipi Duga Čarapa|Pipi Dugu Čarapu]] u školskoj predstavi; agentica njenog oca, Sharon Debord, prisustvovala je predstavi kao porodični prijatelj i na kraju uvjerila Amberinog oca da joj dopusti da ide na audicije. == Televizija == Njena prva TV-uloga bila je uloga Emily Bowen (kasnije Emily Quartermaine) u sapunici ''General Hospital'', koju je igrala 6 godina (od 1995. do [[2001]]). Glumila je i u pilot-epizodi nove verzije ''[[Zona sumraka|Zone sumraka]]'' [[2002]]. godine. Postala je poznata po ulozi Joan Girardi, tinejdžerke koju često posjećuje [[Bog]], u ''[[CBS]]''-ovoj seriji ''Joan od Arcadije'' ([[2003]]-[[2005]]). Amberin otac pojavio se nekoliko puta u seriji kao Bog u liku čovjeka koji šeta svog psa. Tamblyn se trebala vratiti na ''CBS'' [[2007]]. u seriji ''Babylon Fields'', apokaliptičnoj komičnoj drami o [[nemrtvi]]ma koji pokušavaju vratiti svoje živote.<ref>Nellie Andreeva, [http://www.reuters.com/article/2007/03/02/television-tamblyn-dc-idUSN0237199920070305 "''Babilon'' poziva Tamblyn"]{{Mrtav link}}, ''[[Reuters]]'', [[2. mart|2. 3.]] 2007.</ref> Međutim, ''CBS'' je isključio seriju iz jesenske programske sheme 2007. jer bi se takmičila s drugom ''CBS''-ovom serijom slične tematike, ''Moonlight''.<ref>Catherine Tymkiw, [http://newyorkbusiness.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070516/FREE/70516006 "''CBS'' isključuje pilot-projekat u New Yorku"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016155012/http://newyorkbusiness.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070516/FREE/70516006 |date=16. 10. 2007 }}, ''crainsnewyork.com'', [[16. mart|16. 3.]] 2007.</ref> Tamblyn je imala glavnu ulogu u seriji ''The Unusuals''. U ovoj seriji, koja je dobila dobre ocjene od kritike, glumila je detektivku Casey Shraeger iz Odjela za ubistva u [[New York|njujorškoj]] policiji.<ref>[http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2008/12/18/2008-12-18_on_abc_this_upcoming_tv_season.html "Šta ćete moći gledati na ''ABC''-u u nadolazećoj TV-sezoni"], ''nydailynews.com'', [[18. decembar|18. 12.]] 2008.</ref> Međutim, serija je otkazana nakon samo jedne sezone. Imala je gostujuće uloge u serijama ''[[Buffy, ubica vampira]]'' (kao Janice Penshaw, najbolja prijateljica Dawn Summers), ''[[Boston Public]]'' i ''[[CSI: Miami]]'', a bila je i žrtva [[Ashton Kutcher|Ashtona Kutchera]] u emisiji ''[[Punk'd]]'' (namjestili su joj da izgubi tuđeg psa koji joj je bio povjeren na čuvanje). U 7. sezoni ''Dr. Housea'' Tamblyn tumači studenticu medicine Marthu M. Masters, koju [[Lisa Cuddy|Cuddy]] angažira da popuni prazno mjesto u timu dok se [[Remy Hadley|Trin'eska]] vrati s odsustva.<ref>Natalie Abrams, [http://www.tvguide.com/News/Amber-Tamblyn-Checks-1020575.aspx "Amber Tamblyn prijavljuje se u ''Dr. Housea''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616135431/http://www.tvguide.com/News/Amber-Tamblyn-Checks-1020575.aspx |date=16. 6. 2011 }}, ''TVGuide.com'', [[14. juli|14. 7.]] 2010.</ref> === Nagrade i nominacije === Uloga Joan Girardi donijela joj nominacije i za ''[[Zlatni globus]]'' i za [[Emmy nagrada|''Emmy'']] [[2004]]. godine. Nominirana je i za nagradu ''Saturn'' 2004. i 2005. za najbolju glumicu u TV-seriji, osvojivši je 2004. Bila je još nominirana i za ''Teen Choice Awards'', ''Golden Satellite Awards'' i ''Young Artist Award''. == Filmovi == Filmsku karijeru počela je glumeći male uloge u filmovima njenog oca ''Rebellious'' i ''Johnny Mysto: Boy Wizard''. Pojavila se i u ''Live Nude Girls'' (1995). Prvu veću ulogu imala je u filmu ''Sestre po farmerkama'' (2005) s Alexis Bledel, [[America Ferrera|Americom Ferrerom]] i Blakeom Livelyjem. Glumila je i u njegovom [[Sestre po farmerkama 2|nastavku]] iz [[2008]]. Njena karijera u [[horor]]ima počela je prvom scenom filma ''Krug'' (''The Ring'', [[2002]]). Također se pojavila i u ''Kletvi 2'', čija je radnja smještena u [[Japan]]. Film, u kojem glumi i [[Sarah Michelle Gellar]], pojavio se u kinima [[13. oktobar|13. 10.]] [[2006]]. i zasjeo je na 1. mjesto na [[Sjeverna Amerika|sjevernoameričkim]] blagajnama. U augustu te godine Tamblyn je osvojila ''Bronzanog leoparda'' na ''[[Međunarodni filmski festival u Locarnu|Međunarodnom filmskom festivalu]]'' u [[Locarno|Locarnu]] za naslovnu ulogu u filmu ''Stephanie Daley''. Film je osvojio nagradu i na [[Filmski festival Sundance|festivalu ''Sundance'']] 2006, a Tamblyn u njemu glumi 16-godišnjakinju koja ubije svoju bebu netom nakon što se porodila u kupatilu u jednom skijaškom centru. Nominirana je i za najbolju glumicu na ''Independent Spirit Awards''. Glumila je i u filmu ''Blackout'' iz 2007. godine. U januaru 2008. nastupila je u ''Hallmarkovom'' filmu ''The Russell Girl'', koji govori o ženi koja pati od bolesti i mentalne boli. [[2009]]. pojavila se u filmu ''Urnebesni praznici'', uz [[Amy Poehler]], [[Rachel Dratch]] i [[Parker Posey]].<ref>[https://web.archive.org/web/20120208083119/http://vancouver.24hrs.ca/Entertainment/2006/06/16/1635598-sun.html "Tamblyn se pridružuje zvijezdama ''SNL''-a"], ''Vancouver 24 Hours''.</ref> [[2010]]. glumila je u filmu ''Glavna ulica'' s [[Orlando Bloom|Orlandom Bloomom]], [[Colin Firth|Colinom Firthom]] i [[Patricia Clarkson|Patriciom Clarkson]], a radnja je smještena u [[Sjeverna Karolina|Sjevernu Karolinu]]. Iste godine imala je ulogu u ''127 sati'', sa Jamesom Francom. == [[Poezija]] == Tamblyn je dosad objavila 2 zbirke pjesama u vlastitoj nakladi: ''Of the Dawn'' i ''Plenty of Ships'', a učestvovala je i u javnim recitacijama poezije na više odredišta, naročito u [[Kalifornija|Kaliforniji]]. ''The Loneliest'', zbirka pjesama nadahnuta [[Thelonious Monk|Theloniusom Monkom]] i njegovom muzikom, objavljena je 2005. u svega 300 primjeraka i sadrži Tamblyninu [[haiku]] poeziju, koju prate kolaži Georgea Hermsa. Iste godine izdavačka kuća ''Simon & Schuster Children's Publishing'' objavila je knjigu pjesama koje je Amber pisala u rasponu od 7 godina pod naslovom ''Free Stallion''. U oktobru 2006. učestvovala je u više javnih recitacija poezije po Kaliforniji, a na nekoliko od njih nastupila je s pjesnikom Derrickom C. Brownom. 2008. uvrštena je u antologiju u izdanju Brownove kuće ''Write Bloody Publishing'' pod nazivom ''The Last American Valentine: Illustrated poems to seduce and destroy'' (''Posljednje američko Valentinovo: Ilustrirane pjesme za zavođenje i uništavanje''). Pojavila se u filmu "The Drums Inside Your Chest" snimljenom [[4. august|4. 8.]] 2007. u [[Los Angeles]]u na večeri poezije na kojoj je, osim nje, učestvovalo još 6 američkih pjesnika novije generacije. Premijera je održana [[26. april|26. 4.]] 2009. na filmskom festivalu u Newport Beachu.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=zsftqOmwHsY Foršpan za "The Drums Inside Your Chest"]</ref> Nova zbirka poezije, ''Bang Ditto'', izišla je u septembru 2009. u izdanju kuće ''Manic D Press''. Od oktobra iste godine počela je pisati [[blog]] za ''Poetry Foundation'' pod nazivom ''Harriet''.<ref>[http://www.poetryfoundation.org/harriet/author/atamblyn/ Postovi Amber Tamblyn na ''Harriet'', blogu ''Poetry Foundationa'']</ref> == Privatni život == Već je rečeno da je Amber kćerka glumca Russa Tamblyna, poznatog po filmovima ''Sedam nevjesta za sedmericu braće'' i ''Priča sa zapadne strane''. Njeni su kumovi glumac [[Dean Stockwell]], pokojni [[Dennis Hopper]] i muzičar [[Neil Young]]. Stric joj je Larry Tamblyn, koji je svirao [[klavijature]] u [[rock muzika|rock]]-grupi ''The Standells'' iz [[1960te|1960-ih]]. Amber je trenutno zaručena s komičarem i glumcem [[David Cross|Davidom Crossom]].<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2011/08/17/amber-tamblyn-david-cross-engaged_n_929462.html "David Cross i Amber Tamblyn zaručeni"], ''Huffington Post'', [[17. august|17. 8.]] 2011.</ref> == Filmografija == === Filmovi === {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! Godina !! Naslov !! Uloga !! Napomene |- |rowspan="2"| [[2002]]. || ''[[Krug (2002)|Krug]]'' || Katie Embry || |- | ''[[Deset minuta stariji: Truba]]'' || Kate || dio "Twelve Miles To Trona" , koji je [[režiser|režirao]] [[Wim Wenders]] |- | [[2005]]. || ''[[Sestre po farmerkama]]'' || Tibby Rollins || |- |rowspan="2"| [[2006]]. || ''[[Kletva 2]]'' || Aubrey Davis || |- | ''[[Stephanie Daley (film)|Stephanie Daley]]'' || Stephanie Daley || Preimenovan u "What She Knew" za američke televizije |- |rowspan="3"| [[2007]]. || ''[[Blackout (2007)|Blackout]]'' || Claudia || |- | ''[[Tinejdžerska priča (2007)|Tinejdžerska priča]]'' || Wendy || |- | ''[[Spiral (2007)|Spiral]]'' || Amber || |- |rowspan="2"| [[2008]]. || ''Sestre po farmerkama 2''|| Tibby Rollins|| |- | ''The Russell Girl''|| Sarah Russell || ''Hallmarkov'' film |- |rowspan="3"| [[2009]]. || ''[[Izvan svake sumnje (2009)|Izvan svake sumnje]]'' || Ella Crystal |- | ''[[Urnebesni praznici (2009)|Urnebesni praznici]]'' || Ashley || |- |''One Fast Move Or I'm Gone: Kerouac's Big Sur'' || glumi samu sebe || Intervjuirana o pisanju [[Jack Kerouac|Jacka Kerouaca]], naročito u knjizi ''[[Big Sur]]'' |- | rowspan="2"| [[2010]]. || ''[[Glavna ulica (2010)|Glavna ulica]]'' || Mary Saunders || |- | ''[[127 sati (2010)|127 sati]]'' || Megan || |} === TV-serije === {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! Godina !! Naslov !! Uloga !! Napomene |- |[[1995]]–[[2001]]. || ''General Hospital'' || Emily Quartermaine #1 || Igrala ulogu od [[20. januar|20. 1.]] 1995. do [[11. juli|11. 7.]] 2001. Zamijenila ju je Natalia Livingston. |- |2001. || ''[[Buffy, ubica vampira]]'' || Janice Penshaw || Epizoda: "All the Way" (6x06) |- |2002. || ''[[Zona sumraka (2002 serija)|Zona sumraka]]'' || Jenna Winslow || epizoda: "Evergreen" (1x01) |- |2003–2005. || ''Joan od Arcadije'' || Joan Girardi || Glavna uloga. Serija otkazana nakon 2. sezone |- |2003. || ''[[Bez traga]]'' || Clare Metcalfe || Epizoda: "Clare de Lune" (1x16) |- |2007. || ''Babylon Fields'' ||Janine Wunch|| Serija otkazana prije emitiranja |- |[[2009]]. || ''The Unusuals'' ||det. Casey Shraeger|| Glavna uloga. Serija otkazana nakon 1. sezone |- |2009. || ''The Increasingly Poor Decisions of Todd Margaret'' ||djevojka|| Pilot-epizoda |- |2010–[[2011]]. || ''Dr. House'' || Martha M. Masters<ref>[http://www.thefutoncritic.com/news/2010/07/14/amber-tamblyn-joins-princeton-plainsboro-team-on-house/20100714fox01/ "Amber Tamblyn pridružuje se timu u bolnici ''Princeton-Plainsboro'' u ''Dr. Houseu''"]</ref> || |} == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == * {{imdb_name|id=0848554|name=Amber Tamblyn}} * [http://books.simonandschuster.com/Free-Stallion/Amber-Tamblyn/9781442430877 Zbirka pjesama ''Free Stallion''] {{commonscat|Amber Tamblyn}} {{House}} {{DEFAULTSORT:Tamblyn, Amber}} [[Kategorija:Rođeni 1983.]] [[Kategorija:Američke glumice]] [[Kategorija:Američki pjesnici]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Santa Monica (Kalifornija)]] 0cds2wqvcusp0ed6f13qf7fo6qhiio8 10 146075 3901476 3901220 2026-07-01T13:30:31Z KWiki 9400 3901476 wikitext text/x-wiki {{navkutija | ime = Hidrografija Bosne i Hercegovine | naslov = [[Hidrografija Bosne i Hercegovine]] | podaciklasa = hlist | grupa1 = [[Spisak rijeka u Bosni i Hercegovini|Rijeke]] | podaci1 = {{Navkutija|dijete | grupa1 = [[Crno more|Crnomorski<br/>sliv]] | podaci1 = {{Navkutija|dijete | grupa1 = 200+ km | podaci1 = * [[Bosna (rijeka)|Bosna]] **[[Mala Bosna (pritoka Bosne)|Mala]] * [[Drina]] * [[Sava]] * [[Una]] * [[Vrbas]] | grupa2 = 100–199 km | podaci2 = * [[Ćehotina]] * [[Glina (rijeka)|Glina]] * [[Korana]] * [[Lim (rijeka)|Lim]] * [[Piva (rijeka)|Piva]] * [[Sana]] * [[Spreča]] * [[Tara (rijeka)|Tara]] * [[Ukrina]] ** [[Mala Ukrina|Mala]] ** [[Velika Ukrina|Velika]] * [[Uvac (rijeka)|Uvac]] | grupa3 = 50–99 km | podaci3 = * [[Drinjača (rijeka)|Drinjača]] * [[Gomjenica (rijeka)|Gomjenica]] * [[Janja (rijeka)|Janja]] * [[Jadar (Drinjača)|Jadar]] * [[Krivaja]] * [[Prača (rijeka)|Prača]] * [[Tinja]] * [[Tolisa (rijeka)|Tolisa]] * [[Unac]] * [[Usora (rijeka)|Usora]] **[[Mala Usora|Mala]] **[[Velika Usora|Velika]] * [[Vrbanja (rijeka)|Vrbanja]] | grupa4 = Do 50 km | podaci4 = * [[Babina rijeka]] * [[Bastašica]] * [[Bila (rijeka)|Bila]] * [[Bioštica]] * [[Bistrica (Drina)]] * [[Bistričak (pritoka Bosne)|Bistričak]] * [[Bistrička rijeka]] * [[Bistrička rika]] * [[Bliha]] * [[Bobovica (rijeka)|Bobovica]] * [[Bosanka (rijeka)|Bosanka]] * [[Brka (rijeka)|Brka]] * [[Bukovica (Trstionica)|Bukovica]] * [[Bukovica (rijeka)|Bukovica]] * [[Crkvenica]] * [[Crna rijeka (Ilomska)]] * [[Crna rijeka (Vrbanja)]] * [[Crna rijeka (Vrbas)]] * [[Crna rijeka (Željeznica)]] * [[Cvrcka]] * [[Čudnić]] * [[Ćorkovac]] * [[Dabar (rijeka)|Dabar]] * [[Demićka]] * [[Dobrinja (rijeka)|Dobrinja]] * [[Duboka]] * [[Duboštica (rijeka)|Duboštica]] * [[Fojnička rijeka]] * [[Glinica (rijeka)|Glinica]] * [[Gostović (rijeka)|Gostović]] * [[Grabovička rijeka]] * [[Gribaja]] * [[Ilomska]] * [[Jakotina (rijeka)|Jakotina]] * [[Jala (rijeka)|Jala]] * [[Janj]] * [[Japra]] * [[Jezerka]] * [[Kilavac]] * [[Klobučarica]] * [[Klokot (rijeka)|Klokot]] * [[Kobilja (rijeka)|Kobilja]] * [[Kolina]] * [[Kozica (Bila)]] * [[Kozica (Sana)]] * [[Kreševka]] * [[Krka (Una)|Krka]] * [[Krupa (pritoka Vrbasa)|Krupa]] * [[Kruševica (rijeka)|Kruševica]] * [[Krušnica]] * [[Kočeva]] * [[Lašva (rijeka)|Lašva]] * [[Lepenica (Fojnička rijeka)|Lepenica]] * [[Mala Ilomska]] * [[Miljacka]] ** [[Mokranjska Miljacka|Mokranjska]] ** [[Paljanska Miljacka|Paljanska]] * [[Misoča (rijeka)|Misoča]] * [[Mlječanica]] * [[Orlja]] * [[Osanica (rijeka)|Osanica]] * [[Oskova (rijeka)|Oskova]] * [[Pliva]] * [[Pljačkovac]] * [[Ponor (Vrbas)|Ponor]] * [[Povelič (rijeka)|Povelič]] * [[Prusačka rijeka]] * [[Rakitnica (Prača)]] * [[Rekavica]] * [[Ribnica (pritoka Bosne)|Ribnica]] * [[Ribnik (rijeka)|Ribnik]] * [[Rudnička rijeka]] * [[Rudanka]] * [[Ruišnjak]] * [[Rzav]] ** [[Bijeli Rzav|Bijeli]] ** [[Crni Rzav|Crni]] * [[Sadika]] * [[Sanica (rijeka)|Sanica]] * [[Semešnica]] * [[Sokočnica]] * [[Sokoluša (Spreča)|Sokoluša]] * [[Stavnja]] * [[Stupčanica]] * [[Sutjeska (rijeka)|Sutjeska]] * [[Suturlija]] * [[Šargovačka rijeka]] * [[Škopotnica]] * [[Tribija (Krivaja)|Tribija]] * [[Trstionica]] * [[Turija (rijeka)|Turija]] * [[Ugar]] * [[Ugrić]] * [[Uzvinska rijeka]] * [[Vojskova (rijeka)|Vojskova]] * [[Volarica]] * [[Zdena]] * [[Zgošća (rijeka)|Zgošća]] * [[Zujevina]] * [[Željeznica (pritoka Bosne)|Željeznica]] * [[Žepa (rijeka)|Žepa]] }} | grupa2 = [[Jadransko more|Jadranski<br/>sliv]] | podaci2 = {{Navkutija|dijete | grupa1 = 200+ km | podaci1 = * [[Neretva]] | grupa2 = 50–99 km | podaci2 = * [[Trebižat]] * [[Zalomka]] * [[Trebišnjica]] | grupa3 = Do 50 km | podaci3 = * [[Baščica]] * [[Bistrica (Plovuča)]] * [[Bregava]] * [[Buna (rijeka)|Buna]] * [[Bunica (rijeka)|Bunica]] * [[Diva Grabovica]] * [[Doljanka]] * [[Drežanka]] * [[Gvozdnica]] * [[Konjička Ljuta]] * [[Krupa (Neretva)|Krupa]] * [[Lištica (rijeka)|Lištica]] * [[Ljuta (rijeka)|Ljuta]] * [[Mlade]] * [[Mostarska Bijela]] * [[Neretvica]] * [[Radobolja]] * [[Rakitnica (Neretva)]] * [[Rama (rijeka)|Rama]] * [[Studenčica (Trebižat)|Studenčica]] * [[Sturba]] * [[Suhalj]] * [[Šanica (rijeka)|Šanica]] * [[Šištica (rijeka)|Šištica]] * [[Šuica (rijeka)|Šuica]] * [[Tihaljina (rijeka)|Tihaljina]] * [[Trešanica]] * [[Ugrovača]] }} }} | grupa2 = [[Spisak jezera u Bosni i Hercegovini|Jezera]] | podaci2 = {{Navkutija|dijete | grupa1 = Planinska<br/>(prirodna / lednička) | podaci1 = * [[Bijelo jezero (Treskavica)|Bijelo (Treskavica)]] * [[Bijelo jezero (Zelengora)|Bijelo (Zelengora)]] * [[Blatačko jezero|Blatačko]] * [[Blidinje jezero|Blidinje]] * [[Boračko jezero|Boračko]] * [[Busija (jezero)|Busija]] * [[Crno jezero (Grmuša)|Crno (Grmuša)]] * [[Crno jezero (Treskavica)|Crno (Treskavica)]] * [[Crno jezero (Zelengora)|Crno (Zelengora)]] * [[Crvenjak (jezero)|Crvenjak]] * [[Dobruško jezero|Dobruško]] * [[Donje Bare]] * [[Dragnić (jezero)|Dragnić]] * [[Gornje Bare]] * [[Gvozno jezero|Gvozno]] * [[Idovačko jezero|Idovačko]] * [[Jugovo jezero|Jugovo]] * [[Kladopoljsko jezero|Kladopoljsko]] * [[Kotlaničko jezero|Kotlaničko]] * [[Kukavičko jezero|Kukavičko]] * [[Orlovačko jezero|Orlovačko]] * [[Platno jezero|Platno]] * Plivska ** [[Malo Plivsko jezero|Malo]] ** [[Veliko Plivsko jezero|Veliko]] * [[Prokoško jezero|Prokoško]] * [[Rastičevsko jezero|Rastičevsko]] * [[Šatorsko jezero|Šatorsko]] * [[Štirinsko jezero|Štirinsko]] * [[Turjača]] * [[Uloško jezero|Uloško / Crvanjsko]] * [[Velež (jezero)|Velež]] * [[Veliko jezero (Treskavica)|Veliko (Treskavica)]] | grupa2 = Jezerca / bare<br/>(prirodne i vještačke) | podaci2 = * [[Alagovac]] * [[Balkana]] * [[Bara (jezero)|Bara]] * [[Bašigovačko jezero|Bašigovačko]] * [[Bistarac]] * [[Bistrik (močvara)|Bistrik]] * [[Breštica]] * [[Bukvensko jezero|Bukvensko]] * [[Busača]] * [[Bužimsko jezero|Bužimsko]] * [[Deransko jezero|Deransko]] * [[Drenova (jezero)|Drenova]] * [[Drijen Vrelo (jezero)|Drijen Vrelo]] * [[Gubinsko jezero|Gubinsko]] * [[Hazna (jezero)|Hazna]] * [[Humci (jezero)|Humci]] * [[Jelim (jezero)|Jelim]] * [[Jelovac (jezero)|Jelovac]] * [[Kalemovo jezero|Kalemovo]] * [[Krenica]] * [[Kvrkulja]] * [[Laminci (jezero)|Laminci]] * [[Malo jezero|Malo]] * [[Malo Plivsko jezero|Malo Plivsko]] * [[Mezgraja (jezero)|Mezgraja]] * [[Mijino jezero|Mijino]] * [[Nula (jezero)|Nula]] * [[Olićko jezero|Oličko]] * [[Opačićko jezero|Opačićko]] * [[Orah (jezero)|Orah]] * [[Orlovo jezero|Orlovo]] * [[Panonska jezera|Panonsko]] * [[Paučko jezero|Paučko]] * [[Pelagićevo jezero|Pelagićevo]] * [[Popovača (jezero)|Popovača]] * [[Prekajsko jezero|Prekajsko]] * [[Radovan (jezero)|Radovan]] * [[Ramičko jezero|Ramičko]] * [[Sjerkovača]] * [[Sniježnica (jezero)|Sniježnica]] * [[Starača]] * [[Suhodanj (jezero)|Suhodanj]] * [[Šićki brod (jezero)|Šićki brod]] * [[Škrka]] * [[Trnsko jezero]] * [[Veliko Plivsko jezero|Veliko Plivsko]] * [[Vidara (jezero)|Vidara]] * [[Vihovići (jezero)|Vihovići]] * [[Vijenac (jezero)|Vijenac]] * [[Zanesovići (jezero)|Zanesovići]] * [[Ždrimačka jezera]] ** [[Hadžino jezero|Hadžino]] ** [[Pasje jezero|Pasje]] ** [[Pijavičko jezero|Pijavičko]] | grupa3 = [[Vještačko jezero|Vještačka]] | podaci3 = * [[Bilećko jezero|Bilećko]] * [[Bočac (jezero)|Bočac]] * [[Buško jezero|Buško]] * [[Goransko jezero|Goransko]] * [[Goričko jezero|Goričko]] * [[Grabovičko jezero|Grabovičko]] * [[Grahovčići (jezero)|Grahovčići]] * [[Grajseljići (jezero)|Grajseljići]] * [[Hrast (jezero)|Hrast]] * [[Jablaničko jezero|Jablaničko]] * [[Klinje]] * [[Lipsko jezero|Lipsko]] * [[Lug (jezera)|Lug]] * [[Mandek (jezero)|Mandek]] * [[Modrac]] * [[Mrkotić (jezero)|Mrkotić]] * [[Mostarsko jezero|Mostarsko]] * [[Nuga (jezero)|Nuga]] * [[Perućac (jezero)|Perućac]] * [[Ramsko jezero|Ramsko]] * [[Salakovačko jezero|Salakovačko]] * [[Svitavsko jezero|Svitavsko]] * [[Tribistovo jezero|Tribistovo]] * [[Višegradsko jezero|Višegradsko]] * [[Vrtliško jezero|Vrtliško]] * [[Zvorničko jezero|Zvorničko]] }} | grupa3 = [[Dolina|Doline]]<br/>i [[kanjon]]i | podaci3 = * [[Bioštica]] * [[Drežanka]] * [[Drina]] * [[Gornja Neretva]] * [[Kanjon Tare]] * [[Mostarska Bijela]] * [[Neretva]] * [[Piva (rijeka)|Piva]] * [[Rakitnica (Neretva)]] * [[Stupčanica]] * [[Nacionalni park Sutjeska|Sutjeska (park)]] * [[Sutjeska (rijeka)]] * [[Ugar]] * [[Una]] * [[Unac]] * [[Vrbas]] * [[Željeznica (pritoka Bosne)|Željeznica]] | grupa4 = [[Močvara|Močvare]] | podaci4 = * [[Bardača (jezero)|Bardača]] * [[Hutovo blato]] * [[Mostarsko blato]] * [[Savske močvare]] | grupa5 = [[Vodopad]]i | podaci5 = * [[Bliha (vodopad)|Bliha]] * [[Vodopadi Ilomske|Ilomska]] * [[Koćuša]] * [[Kravica (vodopad)|Kravica]] * [[Slapovi Kozice]] * [[Plivski vodopad|Plivski]] * [[Duboka|Skakavac (Duboka)]] * [[Vodopad Skakavac (Perućica)|Skakavac (Perućica)]] * [[Vodopad Skakavac (Sarajevo)|Skakavac (Sarajevo)]] * [[Šištica (vodopad)|Šištica]] * [[Štrbački buk]] |ispod = [[Spisak kraških vrela u Bosni i Hercegovini]] }}<noinclude> [[Kategorija:Hidrografija Bosne i Hercegovine|τ]] [[Kategorija:Šabloni za geografiju Bosne i Hercegovine|Hidrografija]] </noinclude> ajjc1gndem5uvq4rixfd8ee82g5d6fo 3901478 3901476 2026-07-01T13:31:37Z KWiki 9400 3901478 wikitext text/x-wiki {{navkutija | ime = Hidrografija Bosne i Hercegovine | naslov = [[Hidrografija Bosne i Hercegovine]] | podaciklasa = hlist | grupa1 = [[Spisak rijeka u Bosni i Hercegovini|Rijeke]] | podaci1 = {{Navkutija|dijete | grupa1 = [[Crno more|Crnomorski<br/>sliv]] | podaci1 = {{Navkutija|dijete | grupa1 = 200+ km | podaci1 = * [[Bosna (rijeka)|Bosna]] **[[Mala Bosna (pritoka Bosne)|Mala]] * [[Drina]] * [[Sava]] * [[Una]] * [[Vrbas]] | grupa2 = 100–199 km | podaci2 = * [[Ćehotina]] * [[Glina (rijeka)|Glina]] * [[Korana]] * [[Lim (rijeka)|Lim]] * [[Piva (rijeka)|Piva]] * [[Sana]] * [[Spreča]] * [[Tara (rijeka)|Tara]] * [[Ukrina]] ** [[Mala Ukrina|Mala]] ** [[Velika Ukrina|Velika]] * [[Uvac (rijeka)|Uvac]] | grupa3 = 50–99 km | podaci3 = * [[Drinjača (rijeka)|Drinjača]] * [[Gomjenica (rijeka)|Gomjenica]] * [[Janja (rijeka)|Janja]] * [[Jadar (Drinjača)|Jadar]] * [[Krivaja]] * [[Prača (rijeka)|Prača]] * [[Tinja]] * [[Tolisa (rijeka)|Tolisa]] * [[Unac]] * [[Usora (rijeka)|Usora]] **[[Mala Usora|Mala]] **[[Velika Usora|Velika]] * [[Vrbanja (rijeka)|Vrbanja]] | grupa4 = Do 50 km | podaci4 = * [[Babina rijeka]] * [[Bastašica]] * [[Bila (rijeka)|Bila]] * [[Bioštica]] * [[Bistrica (Drina)]] * [[Bistričak (pritoka Bosne)|Bistričak]] * [[Bistrička rijeka]] * [[Bistrička rika]] * [[Bliha]] * [[Bobovica (rijeka)|Bobovica]] * [[Bosanka (rijeka)|Bosanka]] * [[Brka (rijeka)|Brka]] * [[Bukovica (Trstionica)]] * [[Bukovica (Vrbas)]] * [[Crkvenica]] * [[Crna rijeka (Ilomska)]] * [[Crna rijeka (Vrbanja)]] * [[Crna rijeka (Vrbas)]] * [[Crna rijeka (Željeznica)]] * [[Cvrcka]] * [[Čudnić]] * [[Ćorkovac]] * [[Dabar (rijeka)|Dabar]] * [[Demićka]] * [[Dobrinja (rijeka)|Dobrinja]] * [[Duboka]] * [[Duboštica (rijeka)|Duboštica]] * [[Fojnička rijeka]] * [[Glinica (rijeka)|Glinica]] * [[Gostović (rijeka)|Gostović]] * [[Grabovička rijeka]] * [[Gribaja]] * [[Ilomska]] * [[Jakotina (rijeka)|Jakotina]] * [[Jala (rijeka)|Jala]] * [[Janj]] * [[Japra]] * [[Jezerka]] * [[Kilavac]] * [[Klobučarica]] * [[Klokot (rijeka)|Klokot]] * [[Kobilja (rijeka)|Kobilja]] * [[Kolina]] * [[Kozica (Bila)]] * [[Kozica (Sana)]] * [[Kreševka]] * [[Krka (Una)|Krka]] * [[Krupa (pritoka Vrbasa)|Krupa]] * [[Kruševica (rijeka)|Kruševica]] * [[Krušnica]] * [[Kočeva]] * [[Lašva (rijeka)|Lašva]] * [[Lepenica (Fojnička rijeka)|Lepenica]] * [[Mala Ilomska]] * [[Miljacka]] ** [[Mokranjska Miljacka|Mokranjska]] ** [[Paljanska Miljacka|Paljanska]] * [[Misoča (rijeka)|Misoča]] * [[Mlječanica]] * [[Orlja]] * [[Osanica (rijeka)|Osanica]] * [[Oskova (rijeka)|Oskova]] * [[Pliva]] * [[Pljačkovac]] * [[Ponor (Vrbas)|Ponor]] * [[Povelič (rijeka)|Povelič]] * [[Prusačka rijeka]] * [[Rakitnica (Prača)]] * [[Rekavica]] * [[Ribnica (pritoka Bosne)|Ribnica]] * [[Ribnik (rijeka)|Ribnik]] * [[Rudnička rijeka]] * [[Rudanka]] * [[Ruišnjak]] * [[Rzav]] ** [[Bijeli Rzav|Bijeli]] ** [[Crni Rzav|Crni]] * [[Sadika]] * [[Sanica (rijeka)|Sanica]] * [[Semešnica]] * [[Sokočnica]] * [[Sokoluša (Spreča)|Sokoluša]] * [[Stavnja]] * [[Stupčanica]] * [[Sutjeska (rijeka)|Sutjeska]] * [[Suturlija]] * [[Šargovačka rijeka]] * [[Škopotnica]] * [[Tribija (Krivaja)|Tribija]] * [[Trstionica]] * [[Turija (rijeka)|Turija]] * [[Ugar]] * [[Ugrić]] * [[Uzvinska rijeka]] * [[Vojskova (rijeka)|Vojskova]] * [[Volarica]] * [[Zdena]] * [[Zgošća (rijeka)|Zgošća]] * [[Zujevina]] * [[Željeznica (pritoka Bosne)|Željeznica]] * [[Žepa (rijeka)|Žepa]] }} | grupa2 = [[Jadransko more|Jadranski<br/>sliv]] | podaci2 = {{Navkutija|dijete | grupa1 = 200+ km | podaci1 = * [[Neretva]] | grupa2 = 50–99 km | podaci2 = * [[Trebižat]] * [[Zalomka]] * [[Trebišnjica]] | grupa3 = Do 50 km | podaci3 = * [[Baščica]] * [[Bistrica (Plovuča)]] * [[Bregava]] * [[Buna (rijeka)|Buna]] * [[Bunica (rijeka)|Bunica]] * [[Diva Grabovica]] * [[Doljanka]] * [[Drežanka]] * [[Gvozdnica]] * [[Konjička Ljuta]] * [[Krupa (Neretva)|Krupa]] * [[Lištica (rijeka)|Lištica]] * [[Ljuta (rijeka)|Ljuta]] * [[Mlade]] * [[Mostarska Bijela]] * [[Neretvica]] * [[Radobolja]] * [[Rakitnica (Neretva)]] * [[Rama (rijeka)|Rama]] * [[Studenčica (Trebižat)|Studenčica]] * [[Sturba]] * [[Suhalj]] * [[Šanica (rijeka)|Šanica]] * [[Šištica (rijeka)|Šištica]] * [[Šuica (rijeka)|Šuica]] * [[Tihaljina (rijeka)|Tihaljina]] * [[Trešanica]] * [[Ugrovača]] }} }} | grupa2 = [[Spisak jezera u Bosni i Hercegovini|Jezera]] | podaci2 = {{Navkutija|dijete | grupa1 = Planinska<br/>(prirodna / lednička) | podaci1 = * [[Bijelo jezero (Treskavica)|Bijelo (Treskavica)]] * [[Bijelo jezero (Zelengora)|Bijelo (Zelengora)]] * [[Blatačko jezero|Blatačko]] * [[Blidinje jezero|Blidinje]] * [[Boračko jezero|Boračko]] * [[Busija (jezero)|Busija]] * [[Crno jezero (Grmuša)|Crno (Grmuša)]] * [[Crno jezero (Treskavica)|Crno (Treskavica)]] * [[Crno jezero (Zelengora)|Crno (Zelengora)]] * [[Crvenjak (jezero)|Crvenjak]] * [[Dobruško jezero|Dobruško]] * [[Donje Bare]] * [[Dragnić (jezero)|Dragnić]] * [[Gornje Bare]] * [[Gvozno jezero|Gvozno]] * [[Idovačko jezero|Idovačko]] * [[Jugovo jezero|Jugovo]] * [[Kladopoljsko jezero|Kladopoljsko]] * [[Kotlaničko jezero|Kotlaničko]] * [[Kukavičko jezero|Kukavičko]] * [[Orlovačko jezero|Orlovačko]] * [[Platno jezero|Platno]] * Plivska ** [[Malo Plivsko jezero|Malo]] ** [[Veliko Plivsko jezero|Veliko]] * [[Prokoško jezero|Prokoško]] * [[Rastičevsko jezero|Rastičevsko]] * [[Šatorsko jezero|Šatorsko]] * [[Štirinsko jezero|Štirinsko]] * [[Turjača]] * [[Uloško jezero|Uloško / Crvanjsko]] * [[Velež (jezero)|Velež]] * [[Veliko jezero (Treskavica)|Veliko (Treskavica)]] | grupa2 = Jezerca / bare<br/>(prirodne i vještačke) | podaci2 = * [[Alagovac]] * [[Balkana]] * [[Bara (jezero)|Bara]] * [[Bašigovačko jezero|Bašigovačko]] * [[Bistarac]] * [[Bistrik (močvara)|Bistrik]] * [[Breštica]] * [[Bukvensko jezero|Bukvensko]] * [[Busača]] * [[Bužimsko jezero|Bužimsko]] * [[Deransko jezero|Deransko]] * [[Drenova (jezero)|Drenova]] * [[Drijen Vrelo (jezero)|Drijen Vrelo]] * [[Gubinsko jezero|Gubinsko]] * [[Hazna (jezero)|Hazna]] * [[Humci (jezero)|Humci]] * [[Jelim (jezero)|Jelim]] * [[Jelovac (jezero)|Jelovac]] * [[Kalemovo jezero|Kalemovo]] * [[Krenica]] * [[Kvrkulja]] * [[Laminci (jezero)|Laminci]] * [[Malo jezero|Malo]] * [[Malo Plivsko jezero|Malo Plivsko]] * [[Mezgraja (jezero)|Mezgraja]] * [[Mijino jezero|Mijino]] * [[Nula (jezero)|Nula]] * [[Olićko jezero|Oličko]] * [[Opačićko jezero|Opačićko]] * [[Orah (jezero)|Orah]] * [[Orlovo jezero|Orlovo]] * [[Panonska jezera|Panonsko]] * [[Paučko jezero|Paučko]] * [[Pelagićevo jezero|Pelagićevo]] * [[Popovača (jezero)|Popovača]] * [[Prekajsko jezero|Prekajsko]] * [[Radovan (jezero)|Radovan]] * [[Ramičko jezero|Ramičko]] * [[Sjerkovača]] * [[Sniježnica (jezero)|Sniježnica]] * [[Starača]] * [[Suhodanj (jezero)|Suhodanj]] * [[Šićki brod (jezero)|Šićki brod]] * [[Škrka]] * [[Trnsko jezero]] * [[Veliko Plivsko jezero|Veliko Plivsko]] * [[Vidara (jezero)|Vidara]] * [[Vihovići (jezero)|Vihovići]] * [[Vijenac (jezero)|Vijenac]] * [[Zanesovići (jezero)|Zanesovići]] * [[Ždrimačka jezera]] ** [[Hadžino jezero|Hadžino]] ** [[Pasje jezero|Pasje]] ** [[Pijavičko jezero|Pijavičko]] | grupa3 = [[Vještačko jezero|Vještačka]] | podaci3 = * [[Bilećko jezero|Bilećko]] * [[Bočac (jezero)|Bočac]] * [[Buško jezero|Buško]] * [[Goransko jezero|Goransko]] * [[Goričko jezero|Goričko]] * [[Grabovičko jezero|Grabovičko]] * [[Grahovčići (jezero)|Grahovčići]] * [[Grajseljići (jezero)|Grajseljići]] * [[Hrast (jezero)|Hrast]] * [[Jablaničko jezero|Jablaničko]] * [[Klinje]] * [[Lipsko jezero|Lipsko]] * [[Lug (jezera)|Lug]] * [[Mandek (jezero)|Mandek]] * [[Modrac]] * [[Mrkotić (jezero)|Mrkotić]] * [[Mostarsko jezero|Mostarsko]] * [[Nuga (jezero)|Nuga]] * [[Perućac (jezero)|Perućac]] * [[Ramsko jezero|Ramsko]] * [[Salakovačko jezero|Salakovačko]] * [[Svitavsko jezero|Svitavsko]] * [[Tribistovo jezero|Tribistovo]] * [[Višegradsko jezero|Višegradsko]] * [[Vrtliško jezero|Vrtliško]] * [[Zvorničko jezero|Zvorničko]] }} | grupa3 = [[Dolina|Doline]]<br/>i [[kanjon]]i | podaci3 = * [[Bioštica]] * [[Drežanka]] * [[Drina]] * [[Gornja Neretva]] * [[Kanjon Tare]] * [[Mostarska Bijela]] * [[Neretva]] * [[Piva (rijeka)|Piva]] * [[Rakitnica (Neretva)]] * [[Stupčanica]] * [[Nacionalni park Sutjeska|Sutjeska (park)]] * [[Sutjeska (rijeka)]] * [[Ugar]] * [[Una]] * [[Unac]] * [[Vrbas]] * [[Željeznica (pritoka Bosne)|Željeznica]] | grupa4 = [[Močvara|Močvare]] | podaci4 = * [[Bardača (jezero)|Bardača]] * [[Hutovo blato]] * [[Mostarsko blato]] * [[Savske močvare]] | grupa5 = [[Vodopad]]i | podaci5 = * [[Bliha (vodopad)|Bliha]] * [[Vodopadi Ilomske|Ilomska]] * [[Koćuša]] * [[Kravica (vodopad)|Kravica]] * [[Slapovi Kozice]] * [[Plivski vodopad|Plivski]] * [[Duboka|Skakavac (Duboka)]] * [[Vodopad Skakavac (Perućica)|Skakavac (Perućica)]] * [[Vodopad Skakavac (Sarajevo)|Skakavac (Sarajevo)]] * [[Šištica (vodopad)|Šištica]] * [[Štrbački buk]] |ispod = [[Spisak kraških vrela u Bosni i Hercegovini]] }}<noinclude> [[Kategorija:Hidrografija Bosne i Hercegovine|τ]] [[Kategorija:Šabloni za geografiju Bosne i Hercegovine|Hidrografija]] </noinclude> j5g50zsacgpx10t1b24pyghym5xhh7u 0 172672 3901587 3845053 2026-07-02T11:21:43Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901587 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nagrada | ime = Austrijska državna nagrada za evropsku književnost | podnaslov = | trenutne_nagrade = | slika = | veličina_slike = | alt = | opis = | deskripcija = | sponzor = | datum = | lokacija = [[Salzburg]] | država = [[Austrija]] | organizator = [[Austrija|Austrijska vlada]] | voditelj = | preshow_voditelj = | nastupi = | nagrada = | godina = {{Početni datum i godine|1965||}} | godina2 = | nosilac = [[Joanna Bator]] (2024) | veb-sajt = | mreža = | dužina_trajanja = | ocjene = | producent = | režiser = | najbolji_film = | najbolji_režiser = | najviše_nagrada = | najviše_nominacija = | slika2 = | slika2veličina = | alt2 = | opis2 = | prethodno = | glavno = | sljedeće = }} '''Austrijska državna nagrada za evropsku literaturu''' je međunarodna književna nagrada. Pokrenuta je 1964. godine od strane Ministarstva obrazovanja Austrije kao ''Nagrada [[Nikolaus Lenau]]''. Od 1965. godine nosi naziv ''Austrijska državna nagrada za evropsku literaturu'' (njem.:''Österreichischer Staatspreis für europäische Literatur'') i dodjeljuje se godišnje evropskim piscima.<ref name="oesterreich-bibliotheken">[https://web.archive.org/web/20120228221729/http://www.oesterreich-bibliotheken.at/preistraegerinnen.php?preis=preise_euliteratur Österreichische StaatspreisträgerInnen für Europäische Literatur] {{in lang|de}}. Last accessed: 20 September 2016.</ref><ref name="Bundesministerium für Kunst, Kultur, öffentlichen Dienst und Sport_2">{{cite web | title=Österreichischer Staatspreis für Europäische Literatur | website=Bundesministerium für Kunst, Kultur, öffentlichen Dienst und Sport | url=https://www.bmkoes.gv.at/Kunst-und-Kultur/preise/oester-staatspreis-fuer-europaeische-literatur0.html | language=de | access-date=10 June 2022 | archive-date=9 October 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211009164309/https://www.bmkoes.gv.at/Kunst-und-Kultur/preise/oester-staatspreis-fuer-europaeische-literatur0.html | url-status=dead }}</ref> Trenutno je nagrada u novčanom iznosu od 25.000 €.<ref name="Kleine Zeitung 2022">{{cite web | title=25.000 Euro dotiert: Staatspreis für Europäische Literatur geht an Ali Smith | website=Kleine Zeitung | date=11 March 2022 | url=https://www.kleinezeitung.at/kultur/buecher/6110401/25000-Euro-dotiert_Staatspreis-fuer-Europaeische-Literatur-geht-an | language=de | access-date=10 June 2022}}</ref> Nagrada nije dodijeljena 1969, 1979 i 1985. Dodjeljuje se na Salzburškom festivalu.<ref>{{Cite web |last=Wisser |first=Daniel |last2=ORF.at |first2=für |date=26 July 2019 |title=Staatspreisverleihung in Salzburg: Der höfliche Herr Houellebecq |url=https://orf.at/salzburgerfestspiele19/stories/3131650/ |access-date=29 June 2023 |website=news.ORF.at |language=de}}</ref> == Dobitnici nagrade == {| class="wikitable sortable" |+ !Godina !Dobitnik !Država !Referenca |- |1965. |[[Zbigniew Herbert]] |Poljska | |- |1966. |[[W. H. Auden]] |Velika Britanija/SAD | |- |1967. |[[Vasko Popa]] |Jugoslavija | |- |1968. |[[Václav Havel]] |Čehoslovačka | |- |1969. | colspan="2" |nije dodijeljena | |- |1970. |[[Sławomir Mroże]] |Poljska | |- |1971. |[[Eugène Ionesco]] |Rumunija/Francuska | |- |1972. |[[Peter Huchel]] |Njemačka | |- |1973. |[[Harold Pinter]] |Velika Britanija | |- |1974. |[[Sándor Weöres]] |Mađarska | |- |1975. |[[Pavel Kohout]] |Čehoslovačka | |- |1976. |[[Italo Calvino]] |Italija | |- |1977. |[[Fulvio Tomizza]] |Italija | |- |1978. |[[Simone de Beauvoir]] |Francuska | |- |1979. | colspan="2" |nije dodijeljena | |- |1980. |[[Sarah Kirsch]] |Njemačka | |- |1981. |[[Doris Lessing]] |Velika Britanija | |- |1982. |[[Tadeusz Różewic]] |Poljska | |- |1983. |[[Friedrich Dürrenmatt]] |Švicarska | |- |1984. |[[Christa Wolf]] |Njemačka | |- |1985. | colspan="2" |nije dodijeljena | |- | rowspan="2" |1986. |[[Stanisław Lem]] |Poljska | |- |[[Giorgio Manganelli]] |Italija |'''<ref>[https://web.archive.org/web/20110612123553/http://www.bmukk.gv.at/medienpool/18566/kunstbericht1986_ocr.pdf Kunstbericht 1986] 1986 für Giorgio Manganelli: Bundesministerium für Unterricht, Kunst und Sport, Kunstbericht 1986, Seite 128, Jury:. [[Gerald Bisinger]] (Schriftsteller, ORF),. [[Hans Heinz Hahnl]] (Schriftsteller und Redakteur),. [[Peter Marginter]] (BMAA, Autor),. [[Roman Rocek]] (Kulturredakteur, ORF),. [[Wendelin Schmidt-Dengler]]</ref>''' |- |1987. |[[Milan Kundera]] |Čehoslovačka | |- |1988. |[[Andrzej Szczypiorski]] |Poljska | |- |1989. |[[Marguerite Duras]] |Francuska | |- |1990. |[[Helmut Heißenbüttel]] |Njemačka | |- |1991. |[[Péter Nádas]] |Mađarska | |- |1992. |[[Salman Rushdie]] |Indija/Velika Britanija | |- |1993. |[[Tschingis Aitmatow]] |Kirgistan | |- |1994. |[[Inger Christensen]] |Danska | |- |1995. |[[Ilse Aichinger]] |Austrija | |- |1996. |[[Aleksandar Tišma]] |Srbija | |- |1997. |[[Jürg Laederach]] |Švicarska | |- |1998. |[[Antonio Tabucchi]] |Italija | |- |1999. |[[Dubravka Ugrešić]] |Hrvatska | |- |2000. |[[António Lobo Antunes]] |Portugal | |- |2001. |[[Umberto Eco]] |Italija | |- |2002. |[[Christoph Hein]] |Njemačka | |- |2003. |[[Cees Nooteboom]] |Holandija | |- |2004. |[[Julian Barnes]] |Velika Britanija | |- |2005. |[[Claudio Magris]] |Italija | |- |2006. |[[Jorge Semprún]] |Španija | |- |2007. |[[A. L. Kennedy]] |Velika Britanija | |- |2008. |[[Ágota Kristóf]] |Švicarska | |- |2009. |[[Per Olov Enquist]] |Švedska | |- |2010. |[[Paul Nizon]] |Švicarska | |- |2011. |[[Javier Marías]] |Španija | |- |2012. |[[Patrick Modiano]] |Francuska | |- |2013. |[[John Banville]] |Irska | |- |2014. |[[Ljudmila Ulitskaja]] |Rusija | |- |2015. |[[Mircea Cărtărescu]] |Rumunija | |- |2016. |[[Andrzej Stasiuk]] |Poljska |<ref name="Stasiuk 2021">{{cite web | last=Stasiuk | first=Andrzej | title=Österreichischer Staatspreis an Andrzej Stasiuk. Nachricht auf suhrkamp.de | website=Suhrkamp Verlag | date=16 June 2021 | url=https://www.suhrkamp.de/nachricht/oesterreichischer-staatspreis-an-andrzej-stasiuk-b-2182 | language=de | access-date=10 June 2022}}</ref><ref name="DER STANDARD">{{cite web | title=Andrzej Stasiuk erhält Staatspreis für europäische Literatur | website=[[Der Standard]] | url=https://www.derstandard.at/story/2000035494704/staatspreis-fuer-europaeische-literatur-geht-an-polen-andrzej-stasiuk | language=de |agency=APA | access-date=10 June 2022}}</ref> |- |2017. |[[Karl Ove Knausgård]] |Norveška | |- |2018. |[[Zadie Smith]] |Velika Britanija | |- |2019. |[[Michel Houellebecq]] |Francuska |<ref name="Wisser ORF.at 2019">{{cite web | last=Wisser | first=Daniel | title=Staatspreisverleihung in Salzburg: Der höfliche Herr Houellebecq | website=news.ORF.at | date=26 July 2019 | url=https://orf.at/salzburgerfestspiele19/stories/3131650/ | language=de | access-date=10 June 2022}}</ref> |- |2020. |[[Drago Jančar]] |Slovenija |<ref name="Online 2020">{{cite web | title=Staatspreis für Europäische Literatur für Drago Jancar | website=Wiener Zeitung | date=3 August 2020 | url=https://www.wienerzeitung.at/nachrichten/kultur/literatur/2070299-Staatspreis-fuer-Europaeische-Literatur-fuer-Drago-Jancar.html | language=de | access-date=10 June 2022}}</ref> |- |2021. |[[László Krasznahorkai]] |Mađarska |<ref name="OTS.at 2021">{{cite web | title=Österreichischer Staatspreis für Europäische Literatur 2021 an László Krasznahorkai verliehen | website=OTS.at | date=26 July 2021 | url=https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20210726_OTS0073/oesterreichischer-staatspreis-fuer-europaeische-literatur-2021-an-lszl-krasznahorkai-verliehen | language=de | access-date=10 June 2022}}</ref><ref name="oe1.orf.at 2022">{{cite web | title=Staatspreis für europäische Literatur an Krasznahorkai | website=oe1.orf.at | date=23 March 2022 | url=https://oe1.orf.at/artikel/683783/Staatspreis-fuer-europaeische-Literatur-an-Krasznahorkai | language=de | access-date=10 June 2022}}</ref> |- |2022. |[[Ali Smith]] |Škotska |<ref name="Bundesministerium für Kunst, Kultur, öffentlichen Dienst und Sport">{{cite web | title=Ali Smith erhält den Österreichischen Staatspreis für Europäische Literatur 2022 | website=Bundesministerium für Kunst, Kultur, öffentlichen Dienst und Sport | url=https://www.bmkoes.gv.at/Kunst-und-Kultur/Neuigkeiten/Ali-Smith-erhaelt-den-Oesterreichischen-Staatspreis-fuer-Europaeische-Literatur-2022.html | language=de | access-date=10 June 2022 | archive-date=4 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230204172649/https://www.bmkoes.gv.at/Kunst-und-Kultur/Neuigkeiten/Ali-Smith-erhaelt-den-Oesterreichischen-Staatspreis-fuer-Europaeische-Literatur-2022.html | url-status=dead }}</ref><ref name="DER STANDARD 2022">{{cite web | title=Ali Smith erhält Staatspreis für Europäische Literatur | website=[[Der Standard]] | date=11 March 2022 | url=https://www.derstandard.at/story/2000134025428/ali-smith-erhaelt-staatspreis-fuer-europaeische-literatur | language=de |agency=APA | access-date=10 June 2022}}</ref> |- |2023. |[[Marie NDiaye]] |Francuska | |- |2024. |[[Joanna Bator]] |Poljska | |} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.bmeia.gv.at/kultur/madrid/aktuelles/oesterreichischer-staatspreis-fuer-europaeische-literatur.html Österreichischer Staatspreis für europäische Literatur]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }} [[Kategorija:Austrijske literarne nagrade|D]] [[Kategorija:Austrijska državna nagrada za evropsku književnost|*]] cjba8q2h85sf990u0g1xo9srzlfskw3 0 263617 3901567 3900702 2026-07-02T07:21:36Z Semso98 54573 3901567 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:20150331 2025 AUT BIH 2159 Edin Džeko.jpg |mini|desno|150px|[[Edin Džeko]], strijelac dva gola u prijateljskoj utakmica BiH - SAD 3:4.]] Prvu zvaničnu utakmicu nogometne reprezentacije Sjedinjenih Američkih Država i Bosne i Hercegovine odigrale su 14. augusta 2013. godine u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Golom [[Edin Džeko|Edina Džeke]] u 8. minuti Bosna i Hercegovina je povela na utakmici da bi u 30. minuti [[Vedad Ibišević]] udvostručio prednost te postavio i konačan rezultat prvog poluvremena. Međutim, u drugom poluvremenu Sjedinjene Američke Države postižu četiri gola te ostvaruju visoku prednost na utakmici. Golove su postigli [[Eddie Johnson (nogometaš)|Eddie Johnson]] u 55. i [[Jozy Altidore]] u 59, 84. i 86. minuti utakmice. Utješni gol za Bosnu i Hercegovinu u posljednjim trenutcima utakmice postigao je Edin Džeko. Sljedeću utakmicu Sjedinjene Američke Države i Bosna i Hercegovina odigrale su u [[Los Angeles]]u u [[StubHub Center]]u 28. januara 2018. u 18:30 po lokalnom vremenu. Utakmica je bila prijateljska a debitantski nastup na klupi Bosne i Hercegovine zabilježio je novi selektor Bosne i Hercegovine [[Robert Prosinečki]]. Utakmica je završila bez postignutih golova. Najbolju priliku na utakmici imao je kapiten Bosne i Hercegovine [[Haris Medunjanin]] promašivši jedanaesterac u 53. minuti utakmice. Debitantski nastup za Bosnu i Hercegovinu zabilježilo je čak 12 nogometaša: [[Darko Todorović]], [[Dino Beširović]], [[Elvir Koljić]], [[Elvis Ibišević]], [[Elvis Sarić]], [[Luka Menalo]], [[Marijan Ćavar]], [[Marko Mihojević]], [[Mersudin Ahmetović]], [[Nemanja Bilbija]], [[Ognjen Todorović]] i [[Tomislav Tomić]]. == Statistika == {{Prikaz utakmica nogometnih reprezentacija |ekipa1 = [[Nogometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|Bosna i Hercegovina]] |ekipa2 = [[Nogometna reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] |Zastava ekipe 1 = {{ZD|BIH|veličina=x140px}} |Zastava ekipe 2 = {{ZD|SAD|veličina=x140px}} |Broj utakmica = 4 |Broj pobjeda ekipe 1 = 0 |Broj neriješenih rezultata = 1 |Broj pobjeda ekipe 2 = 3 |Broj datih golova ekipe 1 = 3 |Broj datih golova ekipe 2 = 7 }} == Utakmice == {{Header prikaza utakmica nogometnih reprezentacija}} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 1. | Datum = 14. august 2013. | Lokacija = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | Domaćin = {{NOG-D|BIH}} | Rezultat = 3–4 | Gost = {{NOG|SAD}} | Takmičenje = Prijateljska utakmica | Reference = <ref>{{cite web |title=Bosnia and Herzegovina-USA {{!}} International Friendly |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/friendlies/match/2012849--bosnia-and-herzegovina-vs-usa/ |website=UEFA.com |access-date=26. 6. 2026 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 2. | Datum = 28. januar 2018. | Lokacija = [[Los Angeles]], [[SAD]] | Domaćin = {{NOG-D|SAD}} | Rezultat = 0–0 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = Prijateljska utakmica | Reference = <ref>{{Cite web |url=https://www.nfsbih.ba/reprezentacije/muske-reprezentacije/a-reprezentacija/rezultati-a-reprezentacije/2018/usa-bosna-i-hercegovina/ |title=Izvještaj utakmice Sjedinjene Američke Države - Bosna i Hercegovina 0–0 (Prijateljska utakmica 2018) |work=nfsbih.ba |access-date=29. 1. 2018}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 3. | Datum = 18. decembar 2021. | Lokacija = Los Angeles, SAD | Domaćin = {{NOG-D|SAD}} | Rezultat = 1–0 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = Prijateljska utakmica | Reference = <ref>{{cite web |title=USA-Bosnia and Herzegovina {{!}} International Friendly |url=https://www.fifa.com/de/match-centre/match/cesdwwnxbc5fmajgroc0hqzy2/m1cpiectqfks4egahjhqbdas/3povv0izwiudujtp41dtd8d90/b8m1e07rrj0l5iiw7mblq2i38?date=2021-12-19 |website=www.fifa.com |access-date=26. 6. 2026 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 4. | Datum = 1. juli 2026. | Lokacija = [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]], SAD | Domaćin = {{NOG-D|SAD}} | Rezultat = 2–0 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Svjetsko prvenstvo 2026.]] | Reference = <ref>{{cite web |title=USA-Bosnia and Herzegovina {{!}} FIFA World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/de/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 |website=www.fifa.com |access-date=26. 6. 2026 |language=en}}</ref> }} |} ==Detalji utakmica== {{Sklopiva nogometna kutija | runda = Prijateljska | datum = 14. august 2013. | vrijeme = 20:40 [[UTC+02:00|UTC+2]] | tim1 = {{NOG-D|BIH}} | rezultat = 3–4 | izvještaj = https://www.worldfootball.net/match-report/co571/fifa-friendlies/ma1769345/bosnia-herzegovina_usa/lineup/ | tim2 = {{NOG|USA}} | golovi1 = *[[Edin Džeko|Džeko]] {{gol|8||90}} *[[Vedad Ibišević|Ibišević]] {{gol|30}} | golovi2 = *[[Jozy Altidore|Altidore]] {{gol|59||84||87}} *[[Eddie Johnson (American soccer)|Johnson]] {{gol|55}} | stadion = [[Stadion "Asim Ferhatović Hase"]] | lokacija = [[Sarajevo]], Bosna i Hercegovina | gledalaca = 24.000 | sudac = [[Damir Skomina]] ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) }} {{Sklopiva nogometna kutija | runda = Prijateljska | datum = 28. januar 2018. | vrijeme = 18:00 [[UTC−08:00|UTC−8]] | tim1 = {{NOG-D|USA}} | rezultat = 0–0 | izvještaj = https://www.nfsbih.ba/reprezentacije/muske-reprezentacije/a-reprezentacija/rezultati-a-reprezentacije/2018/usa-bosna-i-hercegovina | tim2 = {{NOG|BIH}} | golovi1 = | golovi2 = | stadion = [[StubHub Center]] | lokacija = [[Carson]], Sjedinjene Američke Države | gledalaca = 11.161 | sudac = [[Hector Martinez]] ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) }} {{Sklopiva nogometna kutija | runda = Prijateljska | datum = 18. decembar 2021. | vrijeme = {{UTZ|17:00|-8}} | tim1 = {{NOG-D|USA}} | rezultat = 1–0 | izvještaj = https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2021-12-19/united-states-vs-bosnia-herzegovina/2513240/ | tim2 = {{NOG|BIH}} | golovi1 = *[[Cole Bassett|Bassett]] {{gol|89}} | golovi2 = | stadion = [[Dignity Health Sports Park]] | lokacija = [[Carson (Kalifornija)|Carson]], Sjedinjene Američke Države | gledalaca = 11.044 | sudac = [[Keylor Herrera]] ([[Nogometni savez Kostarike|Kostarika]]) }} {{Sklopiva nogometna kutija | runda = [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Nokaut-faza|Svjetsko prvenstvo 2026.]] | datum = 1. juli 2026. | vrijeme = {{UTZ|17:00|−7}} | tim1 = {{NOG-D|USA}} | rezultat = 2–0 | tim2 = {{NOG|BIH}} | izvještaj = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 | golovi1 = | golovi2 = | lokacija = [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]], Sjedinjene Američke Države | stadion = [[Levi's Stadium]] | gledalaca = | sudac = }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://eu-football.info/_matches.php?id=26&oppo=211 Bosna i Hercegovina–Sjedinjene Američke Države] na EU-Football.info * [https://www.national-football-teams.com/encounter/teams/26/200/Bosnia_Herzegovina_vs_Usa.html Bosna i Hercegovina–Sjedinjene Američke Države] na National-Football-Teams.com {{Utakmice nogometne reprezentacije Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Utakmice nogometne reprezentacije Bosne i Hercegovine|SAD]] [[Kategorija:Utakmice nogometne reprezentacije Sjedinjenih Američkih Država|Bosna i Hercegovina]] gucvfla30g3p9a8v7nchj7zjjv8isge 0 379365 3901512 3858067 2026-07-01T19:49:00Z ~2026-37588-05 183147 Veb-sajt 3901512 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH <!-- *** Gornji dio *** -->| ime = Čemernica | vrsta = Naseljeno mjesto <!-- *** Ime **** -->| službeni_naziv = | slogan = | nadimak = <!-- *** Slika *** --> | slika = | opis_slike = | veličina_slike = <!-- *** Simboli *** --> | zastava = | grb = <!-- *** Države, regije i.t.d *** --> | entitet = [[Federacija Bosne i Hercegovine]] | kanton = [[Bosansko-podrinjski kanton Goražde]] | općina = [[Pale (Federacija Bosne i Hercegovine)|Pale]] <!-- *** Položaj *** -->| nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.7308 | dužina_stepeni = 18.8678 | najveća tačka = | najveća tačka metara = <!-- *** Površina *** --> | površina_grada = | površina_općine = <!-- *** Stanovništvo *** --> | stanovništvo grad = 37 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = <!-- *** Kod *** --> | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 38 | matični broj = 144266<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaFBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naselja |work=fzs.ba |access-date=9. 10. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509001936/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaFBiH.pdf |archive-date=9. 5. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 11576 <!-- *** Karta *** -->| karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Čemernica u Bosni i Hercegovini <!-- *** Web stranice *** -->| web stranice = https://cemernica.com | bilješka = }} '''Čemernica''' je naseljeno mjesto u općini [[Pale (Federacija Bosne i Hercegovine)|Pale]], [[Federacija Bosne i Hercegovine]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Čemernica | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 144266 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = | g1981_izvor = <ref>{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 9. 10. 2015}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 9. 10. 2015}}</ref> | g2013_ukupno = 37 | g2013_bosnjaci = 37 | g1991_ukupno = 79 | g1991_muslimani = 72 | g1991_srbi = 7 | g1981_ukupno = 182 | g1981_muslimani = 168 | g1981_srbi = 13 | g1981_jugosloveni = 1 | g1971_ukupno = 245 | g1971_muslimani = 225 | g1971_srbi = 20 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.bpkg.gov.ba/opcine/3156/opcina-pale-praca-2 ''Općina Pale-Prača na zvaničnoj stranici BPK''] {{Općina Pale (Federacija Bosne i Hercegovine)}} ddvh82clt3r4i0rk9bszv17ic21oqlo 0 405576 3901555 3827697 2026-07-02T01:53:18Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901555 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Alejandro González Iñárritu | slika = AGI HEADSHOT PHOTO.jpg | veličina_slike = | opis = Iñárritu 2017. | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1963|08|15}} | mjesto_rođenja = [[Mexico City]], Meksiko | datum_smrti = | mjesto_smrti = | nacionalnost = Meksikanac | druga_imena = | zanimanje = Filmski režiser, scenarist, filmski producent, kompozitor | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = | nacionalnost = | vjera = [[Rimokatoličanstvo|rimokatolik]] | supružnik = Maria Eladia Hagerman | djeca = 3 | roditelji = | potpis = [[Datoteka:Alejandro Gonzalez Innaritu Signature.svg|70p]] }} '''Alejandro González Iñárritu''' (fon. ''Alehandro Gonsales Injaritu'') jest [[Meksiko|meksički]] [[film]]ski [[filmski producent]]. [[režiser]], [[scenarist]] i [[kompozitor]]. On je prvi meksički režiser koji je dobio nominaciju za [[Oskar za najbolju režiju|Oskara za najbolju režiju]] i nagradu Američkog udruženja režisera za najbolju režiju – "igrani film" za svoj film ''[[Babel (film)|Babel]]'' iz 2007. Također je prvi meksički režiser koji je osvojio [[Prix de la mise en scene]] (nagradu za najboljeg režisera) na [[Kanski filmski festival|Kanskom filmskom festivalu]]. Njegovih pet igranih filmova – '' [[Amores Perros]] '' (2000), '' [[21 gram]] '' (2003), '' [[Babel (film)|Babel]] '' (2006) (koji sačinjavaju "trilogiju smrti"), ''[[Biutiful]]'' (2010) i ''[[Birdman|Birdman ili (Neočekivana vrlina neznanja)]]'' (2014) – zaradili su široka priznanja i brojne nagrade, uključujući i ''[[Oscar]]e''. U 2015. godini osvojio je Oscara za najbolju režiju, [[Oscar za najbolji originalni scenarij|najbolji originalni scenarij]] i [[Oscar za najbolji film|najbolji film]] za ''Birdmana''. Na [[88. dodjela "Oscara"|88. dodjeli "Oscara"]] osvojio je nagradu Oscara za najbolju režiju za njegov šesti film, ''[[Povratnik (film)|Povratnik]]''. On je treći po redu režiser koji je osvojio dva uzastopna Oscara nakon [[John Ford|Johna Forda]] i [[Joseph L. Mankiewicz|Josepha L. Mankiewicza]]. == Rane godine == Rođen je u [[Mexico City]]u, sin Luz Marije González Iñárritu i Hectora Game.<ref>{{cite web |author=Agencias / El Siglo De Torreón |url=http://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/1026907.1963-el-mundo-recibe-a-alejandro-gonzalez-inarritu-internacional-cineasta-mexicano.html |title=1963: El mundo recibe a Alejandro González Iñárritu, internacional cineasta mexicano |publisher=Elsiglodetorreon.com.mx |date=15. 8. 2014 |access-date=24. 2. 2015 |archive-date=24. 2. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171919/https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/1026907.1963-el-mundo-recibe-a-alejandro-gonzalez-inarritu-internacional-cineasta-mexicano.html |url-status=dead }}</ref> U dobi od 16 i 18 godina plovio je preko [[Atlantski okean|Atlantskog okeana]] na teretnom brodu i putovao širom [[Evropa|Evrope]] i [[Afrika|Afrike]].<ref>{{cite web|url=http://www.esquire.com/entertainment/interviews/a30854/alejandro-gonzalez-inarritu-interview-0115/|title=Alejandro Gonzalez Iñárritu: What I've Learned|work=[[Esquire (magazin)|Esquire]]|date=12. 1. 2015|access-date=8. 3. 2015}}</ref><ref name="avclub">{{cite web|url=http://www.avclub.com/article/alejandro-gonzalez-inarritu-13845|title=Alejandro González Iñárritu|author=Tobias, Scott|work=[[The A.V. Club]]|date=3. 12. 2003|access-date=8. 3. 2015}}</ref> On je kasnije istakao da su ova rana putovanja imala veliki utjecaj na njega kao režisera.<ref name = "avclub"/> Dešavanja u njegovim filmovima često su bila u mjestima koja je posjetio u tom periodu. Nakon putovanja vratio se u Mexico City i diplomirao na Odsjeku za komunikacije na [[Iberoamerički univerzitet|Iberoameričkom univerzitetu]].<ref name="britannica">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1269648/Alejandro-Gonzalez-Inarritu|title=Alejandro González Iñárritu|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=8. 3. 2015}}</ref> == Filmska karijera == González Iñárritu započeo je svoju karijeru 1984. godine kao radijski voditelj na meksičkoj radio stanici WFM, koja je u to vrijeme bila najpopularnija stanica [[Rock muzika|rock muzike]] u zemlji, u kojoj je "sastavljao liste pjesama sa labavim narativnim blokovima". On je kasnije postao najmlađi producent najveće kompanije [[Masovni mediji|masovnih medija]] u [[Latinska Amerika|Latinskoj Americi]] [[Televisa]]. Od 1987. do 1989. godine, on je komponirao muziku za šest meksičkih igranih filmova. Za to vrijeme, González Iñárritu se upoznao sa meksičkim piscem [[Guillermo Arriaga|Guillermom Arriagom]], i tada počinje njihova saradnja na scenarijima.<ref name="britannica"/> González Iñárritu je kasnije izjavio da je muzika imala veći utjecaj na njega kao umjetnika nego sam film.<ref name="avclub"/> U ranim 1990-im, osnovao je ''Z Films'', producentsku kuću, zajedno sa Raulom Olverom u Meksiku.<ref name="cinepremiere">{{cite web|url=http://www.cinepremiere.com.mx/41483-alejandro-gonzalez-inarritu-y-sus-emblematicos-3-oscares.html|title=Alejandro González Iñárritu y sus emblemáticos 3 Premios Oscar|date=26. 2. 2015|publisher=CinePremiere.com.mx|access-date=8. 3. 2015}}</ref> Pod Z Filmsom, počeo je pisati, producirati i režirati kratke filmove i reklame.<ref name="britannica"/> Kako bi napravio konačan prelazak na TV i filmsku režiju, studirao je pod dobro poznatim [[Poljska|poljskim]] pozorišnim režserom [[Ludwik Margules|Ludwikom Margulesom]], kao i [[Judith Weston]] u [[Los Angeles]]u.<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2015/01/04/universal/es/premios-oscar-para-gonzalez-inarritu-birdman-fue-un-gran-riesgo.html?_r=0|title=‘Birdman’ y la dualidad que todos tenemos|work=[[The New York Times]]|date=21. 2. 2015|access-date=8. 3. 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.judithweston.com/|title=JUDITH WESTON STUDIO FOR ACTORS AND DIRECTORS|publisher=Judithweston.com|access-date=8. 3. 2015}}</ref> Godine 1995., González Iñárritu je napisao i režirao svoj prvi TV pilot za Z Films, pod nazivom '' Detras del Dinero ''(''Iza novca''), u kojem glumi [[Miguel Bose]].<ref name="cinepremiere"/> U 1999. godini, režirao je svoj prvi dugometražni film ''[[Pasji život]] (Amores Perros)'', čiji je koautor bio Guillermo Arriaga.<ref name="britannica"/>'' Amores Perros '' istraživa meksičko društvo u Mexico Cityju, sa tri međusobno prepletene životne priče. U 2000. godini, '' Amores Perros '' je premijerno bio prikazan na [[Kanski filmski festival|Kanskom filmskom festivalu]] i osvojio nagradu međunarodne kritike.<ref>{{cite web|url=http://variety.com/2014/film/festivals/cannes-prospects-foxcatcher-inarritus-birdman-likely-headed-to-the-croisette-1201147926/|title=Cannes Prospects: ‘Foxcatcher,’ Inarritu’s ‘Birdman’ Likely Headed to the Croisette|work=Variety|date=26. 3. 2014|access-date=21. 10. 2015}}</ref> To je bio i filmski prvijenac glumca [[Gael García Bernal]]a, koji će se kasnije pojaviti u filmu '' [[Babel (film)|Babel]] '' i u meksičkom filmu koji je producirao González Iñárritu. ''Amores Perros'' je nominiran za [[Oscar za najbolji strani film|Oscara za najbolji strani film]].<ref>{{cite web|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2001|title=THE 73RD ACADEMY AWARDS - 2001|publisher=Oscars.org|access-date=19. 3. 2015}}</ref> Nakon uspjeha filma '' Amores Perros '', González Iñárritu i Guillermo Arriaga ponovo strukturiraju film sa međusobno ispresijecanim pričama u drugom igranom filmu, ''[[21 gram]]''.<ref name="britannica"/> U filmu su glumili [[Benicio del Toro]], [[Naomi Watts]] i [[Sean Penn]]. Film je izabran da se natječe za [[Zlatni lav|Zlatnog lava]] na [[Venecijanski filmski festival|filmskom festivalu u Veneciji]], gdje je Penn dobio [[Volpi za najboljeg glumca]].<ref name="biography.com">{{cite web|url=http://www.biography.com/people/alejandro-gonzalez-inarritu-212151#profile|title=Alejandro González Iñárritu - Biography - Songwriter, Director, Television Producer|publisher=[[FYI (U.S. TV channel)|FYI]]|access-date=8. 3. 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://articles.chicagotribune.com/2003-09-08/news/0309090007_1_venice-film-festival-volpi-cup-fun|title=Sean Penn wins Volpi Cup for best actor at Venice Film...|work=[[Chicago Tribune]]|date=8. 9. 2003|access-date=13. 1. 2016|archive-date=9. 9. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909094347/http://articles.chicagotribune.com/2003-09-08/news/0309090007_1_venice-film-festival-volpi-cup-fun|url-status=dead}}</ref> Na [[76. dodjela "Oscara"|76. dodjeli "Oscara"]], Del Toro i Watts su dobili nominacije za svoje nastupe.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3433895.stm|title=Oscars 2004: The winners|publisher=[[BBC Online]]|date=1. 3. 2004|access-date=8. 3. 2015}}</ref> U 2005. godini, González Iñárritu krenuo sa snimanjem svog trećeg filma, '' [[Babel (film)|Babel]] '', koji je ujedno i posljednji u njegovoj "trilogiji smrti", čiji je koautor opet Guillermo Arriaga.<ref>{{cite web|url=http://variety.com/2014/film/news/alejandro-gonzalez-inarritu-birdman-interview-1201292156/|title=Interview: ‘Birdman’ Director Alejandro Gonzalez Inarritu on His First Comedy |work=Variety|first=Scott|last=Foundas|date=27. 8. 2014|access-date=19. 7. 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.com/who-alejandro-gonzalez-inarritu-5-fast-facts-about-birdman-director-after-academy-1824974|title=Who Is Alejandro González Iñárritu? 5 Fast Facts About The 'Birdman' Director After Academy Award Win|work=[[International Business Times]]|date=23. 2. 2015|access-date=27. 10. 2015}}</ref>'' Babel '' se sastoji od četiri međusobno povezane priče čija radnja se odvija u [[Maroko|Maroku]], [[Meksiko|Meksiku]], [[SAD|SAD-u]] i [[Japan|Japanu]], a u filmu se koriste četiri različita jezika.<ref>{{cite web|url=http://www.rogerebert.com/reviews/babel-2006|title=Babel Movie Review & Film Summary (2006)|publisher=Rogerebert.com|date=22. 9. 2007|access-date=8. 3. 2015}}</ref> U filmu glume [[Brad Pitt]], [[Cate Blanchett]], [[Adriana Barraza]], Gael Garcia Bernal, [[Rinko Kikuchi]] i [[Kōji Yakusho]]. Ostatak glumačke ekipe sačinjavali su amaterski glumci.<ref>{{cite web|url=http://www.psfilmfest.org/news/detail.aspx?NID=85&year=2006|title=Iñárritu’s Babel To Be Honored By 18th Annual Palm Springs International Film Festival Awards Gala|publisher=[[Palm Springs International Film Festival]]|date=30. 11. 2006|access-date=8. 3. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402174957/http://www.psfilmfest.org/news/detail.aspx?NID=85&year=2006|archive-date=2. 4. 2015|url-status=dead}}</ref> Film se takmičio na [[Kanski filmski festival|Kanskom filmskom festivalu]] 2006. godine, gdje je González Iñárritu primio nagradu za najboljeg režisera (Prix de la mizanscen),<ref>{{cite web|url=http://www.indiewire.com/article/alejandro-gonzalez-inarritu-to-receive-sundance-institutes-vanguard-leaderhip-award-20150114|title=Alejandro González Iñárritu to Receive Sundance Institute's Vanguard Leadership Award|work=[[Indiewire]]|date=14. 1. 2015|access-date=8. 3. 2015}}</ref> i postao je prvi meksički režiser koji je osvojio ovu nagradu.<ref name="The Hollywood Reporter">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/alejandro-gonzalez-inarritu-receive-sundance-763578|title=Alejandro Gonzalez Inarritu to Receive Sundance Institute's Vanguard Leadership Award|work=The Hollywood Reporter|date=14. 1. 2015|access-date=5. 3. 2015}}</ref>'' Babel '' je dobio sedam nominacija na [[79. dodjela "Oscara"|79. dodjeli "Oscara"]], uključujući i [[Oscar za najbolji film|Oscara za najbolji film]] i [[Oscar za najbolju režiju|najbolju režiju]].<ref name="biography.com"/>[[Gustavo Santaolalla]], kompozitor filmske muzike, osvojio je [[Oscar za najbolju originalnu muziku|Oscara za najbolju originalnu muziku]].<ref>{{cite web|url=http://variety.com/2013/biz/features/gustavo-santaolallas-music-studio-1200502208/|title=Film Composer Gustavo Santaolalla’s Oscar-Worthy Music Studio|work=[[Variety (časopis)|Variety]]|date=28. 6. 2013|access-date=8. 3. 2015}}</ref> 2007. godine film je osvojio [[Zlatni globus za najbolji film - drama]] 2007. godine.<ref>{{cite web|url=http://www.cbc.ca/news/arts/babel-dreamgirls-take-top-golden-globe-awards-1.644611|title=Babel, Dreamgirls take top Golden Globe Awards|publisher=[[CBC.ca]]|date=15. 1. 2007|access-date=8. 3. 2015}}</ref> González Iñárritu je postao prvi meksički režiser koji je dobio nominaciju za Oscara za najbolju režiju i nagradu Udruženja američkih režisera za najbolju režiju - igrani film.<ref name="Mitchell 2014">{{cite web|url=http://www.interviewmagazine.com/film/alejandro-gonzalez-inarritu/#_|title=Alejandro González Iñárritu|first=Elvis|last=Mitchell|work=[[Interview (časopis)|Interview]]|date=2014|access-date=18. 7. 2015}}</ref><ref name="BroadwayWorld.com">{{cite web|url=http://www.broadwayworld.com/article/BIRDMANs-Alejandro-Gonzalez-Inarritu-Wins-OSCAR-for-Best-Director-20150222|title=BIRDMAN's Alejandro Gonzalez Inarritu Wins Oscar for Best Director|publisher=BroadwayWorld.com|date=22. 2. 2015|access-date=27. 10. 2015|archive-date=15. 10. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015001715/http://www.broadwayworld.com/article/BIRDMANs-Alejandro-Gonzalez-Inarritu-Wins-OSCAR-for-Best-Director-20150222|url-status=dead}}</ref> Nakon ovog trećeg igranog filma i saradnje sa piscem Guillermom Arriagom, González Iñárritu i on su se profesionalno razišli. Nakon toga González Iñárritu je zabranio Arriagi da posjećuje setove tokom snimanja. Arriaga je 2009. godine rekao za ''[[Los Angeles Times]]'' da je "moralo da dođe do kraja, ali ja i dalje poštujem Iñárritua."<ref>{{cite web |url=http://articles.latimes.com/2009/sep/20/entertainment/ca-arriaga20 |title=Guillermo Arriaga tells his story |last1=Whipp |first1= Glenn |work=Los Angeles Times}}</ref> U 2009. godini, Gonzalez Inarritu je režirao i producirao film '' [[Biutiful]] '', u kojem glumi [[Javier Bardem]], a scenarij su zajednički napisali González Iñárritu, [[Armando Bo, Jr.]] i [[Nicolas Giacobone]].<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2010/12/29/movies/29biut.html?_r=0|author= A.O. Scott|title=The Mob Work Is Tough; Then He Has to Go Home|work=The New York Times|date=28. 12. 2010|access-date=22. 5. 2015}}</ref> Film je premijerno prikazan na filmskom festivalu u Cannesu u maju 2010. godine.<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/karin-badt/cannes-premiere-javier-ba_b_578774.html|title=Cannes Premiere: Javier Bardem Stars in Alejandro Inarritu's Biutiful|work=[[The Huffington Post]]|date=19. 5. 2010|access-date=8. 3. 2015}}</ref> Bardem je osvojio nagradu za najboljeg glumca u Kanu koju je podijelio sa [[Elio Germano|Eliom Germanom]] iz filma ''La nostra vita''.<ref>{{cite web|url=http://laht.com/article.asp?ArticleId=357327&CategoryId=13003|title=Javier Bardem Wins Best Actor Award at Cannes Film Festival|work=[[Latin American Herald Tribune]]|access-date=8. 3. 2015|archive-date=2. 4. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402141756/http://laht.com/article.asp?ArticleId=357327&CategoryId=13003|url-status=dead}}</ref>'' Biutiful '' je Iñárrituov prvi film na njegovom rodnom španskom jeziku otkako je snimio svoj debitantski igrani film '' Amores Perros ''. Na [[68. dodjela "Zlatnog globusa|68. dodjeli "Zlatnog globusa"]] osvojio je [[Zlatni globus za najbolji strani film]], nagradu [[BAFTA]] za najbolji film koji nije na engleskom jeziku i BAFTA za najboljeg glumca u glavnoj ulozi.<ref>{{cite web|url=http://deadline.com/2010/12/2011-golden-globe-nominations-announced-90609/|title=2011 Golden Globe Nominations Announced|publisher=Deadline.com|date=14. 12. 2010|access-date=8. 3. 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/film/2011/jan/18/baftas-nominations-full-list|title=Baftas nominations 2011: full list|work=[[The Guardian]]|date=18. 1. 2011|access-date=8. 3. 2015}}</ref> Po drugi put u njegovoj karijeri, González Iñárrituov film je bio nominiran za Oscara za najbolji strani film; Javier Bardem je bio nominiran za [[Oscar za najbolju glavnu mušku ulogu|Oscara za najboljeg glumca]].<ref name="Huffington">{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/01/25/oscars-2011-nominees-list-academy-awards-nominations_n_813399.html|title=Oscars 2011 Nominations List: Academy Awards Nominees|work=The Huffington Post|date=25. 1. 2011|access-date=8. 3. 2015}}</ref> U 2014. godini, González Iñárritu je režirao, koproducirao i bio koautor scenarija za svoju prvu komediju, '' [[Birdman | Birdman ili (neočekivana vrlina neznanja)]] '', u kojoj glume [[Michael Keaton]], [[Edward Norton]], [[Emma Stone]], [[Naomi Watts]], [[Zach Galifianakis]], i [[Andrea Riseborough]]. '' Birdman '' je priča o propalom glumcu poznatom po ulozi kultnog superheroja koji pokušava da oživi svoju karijeru sa predstavom koja je zasnovana na kratkoj priči [[Raymond Carver|Raymonda Carvera]] ''O čemu pričamo kada govorimo o ljubavi''. Film i González Iñárritu osvojili su [[Zlatni globus za najbolji scenarij]], i Oscare za najbolji film, najbolju režiju, i [[Oscar za najbolji originalni scenarij|najbolji originalni scenarij]].<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/golden-globes-alejandro-gonz-lez-762708|title=Golden Globes: 'Birdman's' Alejandro González Inarritu, Nicolas Giacobone, Alexander Dinelaris Jr., and Armando Bo Win for Best Screenplay|work=The Hollywood Reporter|date=11. 1. 2015|access-date=8. 3. 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://variety.com/2015/film/news/alejandro-gonzalez-inarritu-wins-best-director-oscar-for-birdman-1201439309/|title=Oscars: Alejandro Gonzalez Inarritu Wins Best Director for ‘Birdman’|work=Variety|date=22. 2. 2015|access-date=8. 3. 2015}}</ref> Sljedeći film koji je režirao bio je '' [[Povratnik (film)|Povratnik]] '', čiji je scenarist bio [[Mark L. Smith]] na osnovu istoimenog romana [[Michael Punke|Michaela Punkea]].<ref name="deadline">{{cite web | author = Fleming Jr., Mike | date=15. 4. 2014 | title=Leonardo DiCaprio, Alejandro González Iñárritu Commit To September Start For New Regency’s ‘The Revenant’ | url=http://www.deadline.com/2014/04/leonardo-dicaprio-alejandro-gonzalez-inarritu-commit-to-september-start-for-new-regencys-the-revenant/ | access-date=29. 7. 2014 | work =[[Deadline.com|Deadline]]}}</ref><ref name="guardian">{{cite news|title=Leonardo DiCaprio will make his return in The Revenant|url=http://www.theguardian.com/film/2014/apr/16/leonardo-dicaprio-the-revenant-alejandro-gonzalez-inarritu|access-date=27. 6. 2014|work=[[The Guardian]]}}</ref> U filmu glume [[Leonardo DiCaprio]], [[Tom Hardy]], [[Domhnall Gleeson]] i [[Will Poulter]].<ref>{{cite web|title=Leonardo DiCaprio’s Survival Drama 'The Revenant' Attracts Megan Ellison's Annapurna|url=http://variety.com/2014/film/news/leonardo-dicaprios-survival-drama-the-revenant-attracts-megan-ellisons-annapurna-1201261423/|work=[[Variety (časopis)|Variety]]|access-date=28. 12. 2016|date=11. 7. 2014}}</ref> To je priča iz 19. vijeka - dramski triler o traperu Hugh Glassu, koji se pridružio firmi Rocky Mountain Fur Company na "putovanju kroz divljinu" i biva opljačkan i napušten nakon što ga je napao grizli.<ref name="guardian"/> Film prikazuje prirodu i stres koji utiču na međuljudske odnose u divljini, i bavi se pitanjima osvete i oprosta preko Glassove potrage za čovjekom koji je bio odgovoran za sve njegove nedaće.<ref name="deadline"/> Iñárritu je insistirao da se računarska grafika ne bi smjela koristiti kako bi se poboljšao film.<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/how-leonardo-dicaprios-revenant-shoot-810290|title=How Leonardo DiCaprio's 'The Revenant' Shoot Became "A Living Hell"|last=Masters|first=Kim|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=22. 6. 2015|access-date=22. 7. 2015}}</ref> Snimanje ''Povratnika'' trajalo je devet mjeseci.<ref>{{cite web|last1=Chitwood|first1=Adam|title=Alejandro González Iñárritu Explains Why The Revenant Is Taking 9 Months to Shoot|url=http://collider.com/the-revenant-filming-details-inarritu/|work=[[Collider.com|Collider]]|access-date=11. 8. 2015|date=3. 2. 2015}}</ref> Film je dobio "generalno povoljne" ocjene kritičara,<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/the-revenant-2015|title=The Revenant|work=Metacritic|access-date=28. 12. 2015}}</ref> i bio je nominiran za četiri [[Zlatni globus|Zlatna globusa]] a osvojio ih je ukupno tri, uključujući Zlatni globus za najbolji film - drama i najbolju režiju,<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2016/01/11/movies/golden-globes.html|title=The Revenant Wins Best Dramatic Film at the Golden Globes|author=|date=|work=The New York Times|access-date=11. 1. 2016}}</ref> == Citati == {{Citat|Ja lično ne volim audio komentare za moje filmove. Smatram da ako imate nešto objasniti, onda to gubi snagu. To je kao mađioničar koji pokušava da objasni svoju magiju, na neki način. Takve stvari osjećam kao da sam izgubio nešto posebno o filmu. Sam film po sebi bi trebao biti objašnjenje.<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm0327944/bio?ref_=nm_dyk_trv_sm#trivia|title=Alejandro González Iñárritu Biography|author=imdb.com|access-date=18. 1. 2016}}</ref>}} == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Alejandro González Iñárritu}} * {{imdb name|id=0327944|name=Alejandro González Iñárritu}} * {{Amg name|297411}} * {{Rotten Tomatoes |id=alejandro_gonzalez_inniaritu |title=Alejandro González Iñárritu}} {{Alejandro González Iñárritu}} {{Cannes - predsjednici žirija}} {{Navkutije |ime = Nagrade |naslov = Nagrade |naslovstil = background-color:gold; color:black; border: solid 1px #000; |podaci1 = {{Oscar za režiju}} {{Oscar - originalni scenarij}} {{Zlatni globus režija}} {{Zlatni globus scenarij}} {{BAFTA za najbolju režiju}} {{Cannes - najbolji režiser}} }} {{DEFAULTSORT:González Iñárritu, Alejandro}} [[Kategorija:Meksički režiseri]] [[Kategorija:Meksički filmski producenti]] [[Kategorija:Meksički scenaristi]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Mexico City]] [[Kategorija:Rođeni 1963.]] qrhbk7ongp47kfibb5h6csm3bfpgu27 0 409409 3901580 3777539 2026-07-02T09:55:10Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901580 wikitext text/x-wiki {{Pfam box | Symbol = Asp | Name = Eukariotska aspartil proteaza | image = PDB_1lyb_EBI.jpg | width = | caption = <small>Strukture prirodne i inhibirane forme ljudskog kaatepsina D</small><ref name="pmid8393577">{{cite journal |author=Baldwin E. T., Bhat T. N., Gulnik S- |title=Crystal structures of native and inhibited forms of human cathepsin D: implications for lysosomal targeting and drug design |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=90 |issue=14 |pages=6796–800 |date=juli 1993 |pmid=8393577 |pmc=47019 |doi= 10.1073/pnas.90.14.6796|url=|display-authors=etal}}</ref> | Pfam= PF00026 | InterPro= IPR001461 | SMART= | PROSITE = PDOC00128 | SCOP = 1mpp | TCDB = | OPM family= 108 | OPM protein= 1lyb }} '''Aspartil proteaze''' ili '''aspartat proteaze''' [[EC broj|EC 3.4.23]] su [[kataliza|katalitski]] tip [[proteaza|proteaznih]] [[enzim]]a, koji koriste aktivirane molekule vode vezane za jedan ili više [[aspartat]]nih ostataka. Kataliziraju razgradnju peptidnih [[supstrat (biohemija)|supstrata]]. U principu, oni u [[aktivno mjesto|aktivnom mjestu]] imaju dva visoko konzervirania [[aspartat]]a, a optimalno su aktivne u kiselom [[pH]]. Gotovo sve poznate aspartil proteaze se inhibiraju [[pepstatin]]om.<ref>Hadžiselimović R., Pojskić N. (2005): Uvod u humanu imunogenetiku. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, {{ISBN|9958-9344-3-4}}.</ref><ref>Bajrović K, Jevrić-Čaušević A., Hadžiselimović R., Ed. (2005): Uvod u genetičko inženjerstvo i biotehnologiju. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, {{ISBN|9958-9344-1-8}}.</ref> Karakterizirane su aspartat endopeptidaze [[kičmenjak|kičmenjačkog]], [[gljiva|gljivičnog]] i [[retrovirus]]nog porijekla.<ref name="PUB00006548">{{cite journal |author=Szecsi PB |title=The aspartic proteases |journal=Scand. J. Clin. Lab. In vest. Suppl. |volume=210 |issue= |pages=5–22 |year=1992 |pmid=1455179 |doi=10.3109/00365519209104650}}</ref> Opisano je Više današnjih aspartil endopeptidaza asociranih sa procesuirajućim bakterijskim tipom 4 prepilina<ref name="PUB00020023">{{cite journal |author=Taylor R K, LaPointe CF |title=The type 4 prepilin peptidases comprise a novel family of aspartic acid proteases |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2000-01-14_275_2/page/1502 |journal=J. Biol. Chem. |volume=275 |issue=2 |pages=1502–10 |year=2000 |pmid=10625704 |doi=10.1074/jbc.275.2.1502}}</ref> i [[archaea|arheanskog]] preflagelina.<ref name="PUB00035904">{{cite journal |author=Jarrell KF, Ng SY, Chaban B |title=Archaeal flagella, bacterial flagella and type IV pili: a comparison of genes and posttranslational modifications |journal=J. Mol. Microbiol. Bio technol. |volume=11 |issue=3 |pages=167–91 |year=2006 |pmid=16983194 |doi=10.1159/000094053}}</ref><ref name="PUB00014343">{{cite journal |author=Jarrell KF, Bardy SL |title=Cleavage of preflagellins by an aspartic acid signal peptidase is essential for flagellation in the archaeon Methanococcus voltae |journal=Mol. Microbiol. |volume=50 |issue=4 |pages=1339–1347 |year=2003 |pmid=14622420 |doi=10.1046/j.1365-2958.2003.03758.x}}</ref> Eukariotske asparaginske proteaze uključuju [[pepsin]]e, [[katepsin]]e i [[renina]] e. Oni imaju dvodomensku strukturu, koja proizlazi iz predačke duplikacije. [[Retrovirus|HIV-1 retrovirusna proteaza]] i [[retrotranspozon]]ska proteaza ([[Pfam|PF00077]]) su znatno manji, a čini se da mogu biti homologni jednoj domeni eukariotskih aspartil proteaza. Svaka domena doprinosi katalitički Asp ostatak, s proširenom aktivnom pukotinom, lokaliziranom između dva molekulska režnja. Jedan režanj je vjerojatno evoluirao iz drugih duplikacijom [[gen]]a u dalekoj prošlosti. U današnjem enzimu, iako su trodimenzijske strukture vrlo slične, sekvence [[aminokiselina]] su divergentne, osim motiva katalitičkog mjesta, koji je vrlo očuvan. Prisustvo i položaj disulfidnih i drugih mostova su konzervirana obilježja asparaginske peptidaze ==Mehanzam katalize== [[Datoteka:Aspartyl protease mechanism.png|thumb|centar|650px|Predloženi mehanizam cijepanje peptida putem aspartil proteaza.<ref name="pmid3313384"/>]] Aspartil proteaze su visoko specifična porodica proteaza - oni imaju tendenciju da cijepaju dipeptidne veze koje imaju hidrofobni ostatak, kao i beta-metilen grupu. Za razliku od [[serin proteaza|serinske]] ili [[cistein proteaza|cistein proteaze]], ove proteaze, tokom aktivnosti, nemaju kovalentnu vezu međuprodukata. Proteoliza se stoga odvija u jednom koraku. Iako su predložene brojni mehanizam djelovanja aspartil proteaza, najšire je prihvaćen generalni [[Acidobazna reakcija|kiselinskobazni mehanizam]] koji uključuje koordinaciju molekule vode između dva visoko konzervirana [[aspartat]]na ostataka. Jedan od aspartata aktivira voda, apstrahovanjem [[proton]]a, omogućavajući vodi [[nukleofil]]ni napad na [[karbonil]]ugljičnu podlogu, raskidajući veze i stvarajući [[tetraedar|tetraedni]] [[anion|oksianion]] međuprodukta. Njegovo preuređenje dovodi do protonacije cijepanog [[amid]]a što rezultira u razgradnji peptidnog supstrata u dva peptidna proizvoda.<ref name="pmid3313384">{{cite journal |author=Suguna K, Padlan EA, Smith CW, Carlson WD, Davies DR |title=Binding of a reduced peptide inhibitor to the aspartic proteinase from Rhizopus chinensis: implications for a mechanism of action |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=84 |issue=20 |pages=7009–13 |year=1987 |pmid=3313384 |doi=10.1073/pnas.84.20.7009 |pmc=299218}}</ref><ref name="pmid12929379">{{cite journal |author=Brik A, Wong CH |title=HIV-1 protease: mechanism and drug discovery |url=https://archive.org/details/sim_organic-biomolecular-chemistry_2003-01-07_1_1/page/n13 |journal=Org. Biomol. Chem. |volume=1 |issue=1 |pages=5–14 |year=2003 |pmid=12929379 |doi=10.1039/b208248a}}</ref> ==Inhibicija== Inhiitior aspartanih proteaza je [[pepstatin]]. ==Klasifikacija== Pozbato je pet enzimskif superfamilija ([[klan]]ova) aspatatnih ptoteaza, od kojih svaka ima nezavisnu evoluciju istog [[aktivno mjesto|aktivnog mjesta]] i [[kataliza|mehamizma katalize]]. Svaka superfmilija sadrži nekoliko proteinskih familija sa sličnim sekvencama. Klasifikacijski sistem [[MEROPS]], ove klanove imenuje [[abeceda|abecedno]]: *Klan AA ( pofodica [[pepsin]]a) *Klan AC (naprimjer: porodica [[signalna peptidaza|signalnih peptidaza II]]) *Klan AD (naprimjer: porodica [[presenilin]]a) *Klan AE (naprimjer: porodica [[GPR endopeptidaza]]) *Klan AF (naprimjer: porodica [[omptin]] a) ==Propeptid== {{Pfam box | Symbol = A1-Propeptid | Name = A1-Propeptid | image = PDB 1htr EBI.jpg | width = | caption = <small>Kristalna i molekulska struktura ljudskog progastricina na rezoluciji od 1,62 a[[ngstrem]]a</small> | Pfam = PF07966 | Pfam_clan = | InterPro = IPR012848 | SMART = | PROSITE = | MEROPS = | SCOP = | TCDB = | OPM family = | OPM protein = | CAZy = | CDD = }} Mnoge [[eukarioti|eukariotske]] asparaginske endopeptidaze (porodica A1 MEROPS [[peptidaza]] sintetiziraju se [[signalni peptid|signalnim peptidom]] i [[propeptid]]ima. U [[životinja]] [[pepsin]]oliki propeptidi endopeptidaze formiraju posebnu porodicu propeptida, koji sadrže [[konzervirana sekvenca|konzervirani]] motiv od oko 30 dugih ostataka [[aminokiselina]]. U [[pepsinogen]]u A, prvih 11 ostataka zrele [[pepsin]]ske sekvence je razmješteno po ostacima propeptide. Propeptid sadrži dva [[Alfa heliks|heliksa]] koji blokiraju pukotinu [[aktivno mjesto|aktivnog mjesta]], posebno konzerviranog Asp11 ostatka, u pepsinu, a [[vodikova veza|vodikove veze]] u konzerviranom Arg ostatku propeptida. Ova [[vodikova veza]] stabilizira konformaciju propeptida i vjerojatno je odgovorna za pokretanje konverzije pepsinogena u [[pepsin]], u [[kiselina|kiselim]] uvjetima.<ref name="pmid1594574">{{cite journal | author = Hartsuck JA, Koelsch G, Remington SJ | title = The high-resolution crystal structure of porcine pepsinogen | journal = Proteins | volume = 13 | issue = 1 | pages = 1–25 |date=maj 1992 | pmid = 1594574 | doi = 10.1002/prot.340130102 | url = }}</ref><ref name="pmid2056534">{{cite journal | author = Sielecki AR, Fujinaga M, Read RJ, James MN | title = Refined structure of porcine pepsinogen at 1.8 A resolution | journal = J. Mol. Biol. | volume = 219 | issue = 4 | pages = 671–92 |date=juni 1991 | pmid = 2056534 | doi = 10.1016/0022-2836(91)90664-R| url = }}</ref> ==Primjeri== ===Čovjek=== * [[BACE1]], [[BACE2]] * [[Katepsin D]] * [[Katepsin E]] * [[Himozin]] (ili "renin") * [[Napsin-A]] * [[Nepentezin]] * [[Pepsin]] * [[Plazmepsin]] * [[Presenilin]] * [[Renin]] ===Ljudski proteini sa ovom domenom=== [[BACE1]]; [[BACE2]]; [[CTSD]]; [[CTSE]]; [[NAPSA]]; [[PGA5]]; [[PGC (gene)|PGC]]; [[Renin|REN]]; ===Ostali organizmi === * [[HIV-1 proteaza]] – glavni cilj [[lijek]]ova u tretmanu [[HIV]]-a: ==Također pogledajte== *[[Enzim]] * [[Glutamin proteaza]] ==Reference== {{refspisak|2}} ==Vanjski linkovi== * [[MEROPS]] online database for peptidases and their inhibitors: http://merops.sanger.ac.uk/cgi-bin/family_index?type=P#A {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170404112415/http://merops.sanger.ac.uk/cgi-bin/family_index?type=P#A |date=4. 4. 2017 }} Aspartic Peptidases * {{MeshName|Aspartic+Endopeptidases}} * [http://merops.sanger.ac.uk/cgi-bin/famsum?family=A1 MEROPS family A1]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001640/http://merops.sanger.ac.uk/cgi-bin/famsum?family=A1 |date=4. 3. 2016 }} {{commons|Aspartat protease}} {{commons|Aspartic acid proteases}} {{DEFAULTSORT:Aspartate Protease}} [[Kategorija:Proteinske domene]] [[Kategorija:Proteinske porodice]] [[Kategorija:Periferni membranski proteini]] [[Kategorija:Enzimi]] [[Kategorija:EC 3.4.23]] f1kr553tf4sivrluhks7phuqtayl5lm 0 411256 3901583 3768897 2026-07-02T10:40:09Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901583 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Infokutija olimpijski događaj | disciplina = Atletika | godina = 1964 | vrsta = | slika = BillyMills Crossing Finish Line 1964Olympics.jpg | veličina_slike = | opis_slike = Billy Mills prolazi kroz cilj u utrci na 10.000 m | mjesto = [[Olimpijski stadion (Tokio)|Olimpijski stadion]] ([[Tokio]]) | datum = 31. august – 8. septembar 1964. | broj_disciplina = 36 | broj_učesnika = 1016 | broj_zemalja = 82 | broj_ekipa = | prijašnji = [[Atletika na Olimpijskim igrama 1960.|1960.]] | sljedeći = [[Atletika na Olimpijskim igrama 1968.|1968]] }} {{Atletika na ljetnim OI 1964}} '''[[Atletika|Atletska]] takmičenja''' na '''[[OI 1964.]]''' u [[Tokio|Tokiju]] sastojala su se od 36 disciplina: 24 za muškarce i 12 za žene. Nove discipline na ovim Igrama bile su [[400 metara]] za žene i [[petoboj]]. Učestvovalo je 1016 takmičara iz 82 države. == Rezultati == === Muškarci === {| {{MedalistTable|vrsta=Disciplina|kolone=2}} |- | [[100 metara]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – 100 m (muškarci)}} | {{flagIOCmedalist|[[Bob Hayes]]|USA|1964}}||10.0<br><small>= {{WR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Enrique Figuerola]]|CUB|1964}}||10.2 | {{flagIOCmedalist|[[Harry Jerome]]|CAN|1964}}||10.2 |- | [[200 metara]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – 200 m (muškarci)}} | {{flagIOCmedalist|[[Henry Carr]]|USA|1964}}||20.3<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Paul Drayton (atletičar)|Paul Drayton]]|USA|1964}}||20.5 | {{flagIOCmedalist|[[Edwin Roberts]]|TRI|1964}}||20.6 |- | [[400 metara]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – 400 m (muškarci)}} | {{flagIOCmedalist|[[Mike Larrabee]]|USA|1964}}||45.1 | {{flagIOCmedalist|[[Wendell Mottley]]|TRI|1964}}||45.2 | {{flagIOCmedalist|[[Andrzej Badeński]]|POL|1964}}||45.6 |- | [[800 metara]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – 800 m (muškarci)}} | {{flagIOCmedalist|[[Peter Snell]]|NZL|1964}}||1:45.1<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Bill Crothers]]|CAN|1964}}||1:45.6 | {{flagIOCmedalist|[[Wilson Kiprugut]]|KEN|1964}}||1:45.9 |- | [[1500 metara]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – 1500 m}} | {{flagIOCmedalist|[[Peter Snell]]|NZL|1964}}||3:38.1 | {{flagIOCmedalist|[[Josef Odložil]]|TCH|1964}}||3:39.6 | {{flagIOCmedalist|[[John Davies (atletičar)|John Davies]]|NZL|1964}}||3:39.6 |- | [[5000 metara]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – 5000 m}} | {{flagIOCmedalist|[[Bob Schul]]|USA|1964}}||13:48.8 | {{flagIOCmedalist|[[Harald Norpoth]]|EUA|1964}}||13:49.6 | {{flagIOCmedalist|[[Bill Dellinger]]|USA|1964}}||13:49.8 |- | [[10.000 metara]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – 10.000 m}} | {{flagIOCmedalist|[[Billy Mills]]|USA|1964}}||28:24.4<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Mohammed Gammoudi]]|TUN|1964}}||28:24.8 | {{flagIOCmedalist|[[Ron Clarke]]|AUS|1964}}||28:25.8 |- | [[110 m s preponama|110 m prepone]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – 110 m s preponama}} | {{flagIOCmedalist|[[Hayes Jones]]|USA|1964}}||13.67 | {{flagIOCmedalist|[[Blaine Lindgren]]|USA|1964}}||13.74 | {{flagIOCmedalist|[[Anatolij Mihajlov]]|URS|1964}}||13.78 |- | [[400 m s preponama|400 m prepone]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – 400 m s preponama}} | {{flagIOCmedalist|[[Rex Cawley]]|USA|1964}}||49.6 | {{flagIOCmedalist|[[John Cooper (atletičar)|John Cooper]]|GBR|1964}}||50.1 | {{flagIOCmedalist|[[Salvatore Morale]]|ITA|1964}}||50.1 |- | [[3000 m s preprekama|3000 m prepreke]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – 3000 m s preprekama}} | {{flagIOCmedalist|[[Gaston Roelants]]|BEL|1964}}||8:30.8<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Maurice Herriott]]|GBR|1964}}||8:32.4 | {{flagIOCmedalist|[[Ivan Pavlovič Bjeljajev|Ivan Bjeljajev]]|URS|1964}}||8:33.8 |- | [[Štafeta 4 × 100 m|4 × 100 m]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – štafeta 4 × 100 m (muškarci)}} | {{flagIOCteam|USA|1964}}<br>[[Paul Drayton (atletičar)|Paul Drayton]]<br>[[Gerry Ashworth]]<br>[[Richard Stebbins]]<br>[[Bob Hayes]]||39.0<br><small>{{WR}}</small> | {{flagIOCteam|POL|1964}}<br>[[Andrzej Zieliński (atletičar)|Andrzej Zieliński]]<br>[[Wiesław Maniak]]<br>[[Marian Foik]]<br>[[Marian Dudziak]]||39.3 | {{flagIOCteam|FRA|1964}}<br>[[Paul Genevay]]<br>[[Bernard Laidebeur]]<br>[[Claude Piquemal]]<br>[[Jocelyn Delecour]]||39.3 |- | [[Štafeta 4 × 400 m|4 × 400 m]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – štafeta 4 × 400 m}} | {{flagIOCteam|USA|1964}}<br>[[Ollan Cassell]]<br>[[Mike Larrabee]]<br>[[Ulis Williams]]<br>[[Henry Carr]]||3:00.7<br><small>{{WR}}</small> | {{flagIOCteam|GBR|1964}}<br>[[Tim Graham (atletičar)|Tim Graham]]<br>[[Adrian Metcalfe]]<br>[[John Cooper (atletičar)|John Cooper]]<br>[[Robbie Brightwell]]||3:01.6 | {{flagIOCteam|TRI|1964}}<br>[[Edwin Skinner]]<br>[[Kent Bernard]]<br>[[Edwin Roberts]]<br>[[Wendell Mottley]]||3:01.7 |- | [[Brzo hodanje na 20 km|Hodanje 20 km]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – brzo hodanje na 20 km}} | {{flagIOCmedalist|[[Ken Matthews]]|GBR|1964}}||1:29:34.0<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Dieter Lindner (atletičar)|Dieter Lindner]]|EUA|1964}}||1:31:13.2 | {{flagIOCmedalist|[[Volodimir Holubniči]]|URS|1964}}||1:31:59.4 |- | [[Brzo hodanje na 50 km|Hodanje 50 km]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – brzo hodanje na 50 km}} | {{flagIOCmedalist|[[Abdon Pamich]]|ITA|1964}}||4:11:12.4<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Paul Nihill]]|GBR|1964}}||4:11:31.2 | {{flagIOCmedalist|[[Ingvar Pettersson (atletičar)|Ingvar Pettersson]]|SWE|1964}}||4:14:17.4 |- | [[Maraton]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – maraton}} | {{flagIOCmedalist|[[Abebe Bikila]]|ETH|1964}}||2:12:11.2<br><small>{{WR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Basil Heatley]]|GBR|1964}}||2:16:19.2 | {{flagIOCmedalist|[[Kokichi Tsuburaya]]|JPN|1964}}||2:16:22.8 |- | [[Skok u dalj]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – skok u dalj (muškarci)}} | {{flagIOCmedalist|[[Lynn Davies]]|GBR|1964}}||8,07 m | {{flagIOCmedalist|[[Ralph Boston]]|USA|1964}}||8,03 m | {{flagIOCmedalist|[[Igor Ter-Ovanesjan]]|URS|1964}}||7,99 m |- | [[Troskok]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – troskok}} | {{flagIOCmedalist|[[Józef Szmidt]]|POL|1964}}||16,85 m<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Oleg Fjedosjejev]]|URS|1964}}||16,58 m | {{flagIOCmedalist|[[Viktor Kravčenko (atletičar)|Viktor Kravčenko]]|URS|1964}}||16,57 m |- | [[Skok u vis]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – skok u vis (muškarci)}} | {{flagIOCmedalist|[[Valerij Brumel]]|URS|1964}}||2,18 m<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[John Thomas (skakač u vis)|John Thomas]]|USA|1964}}||2,18 m | {{flagIOCmedalist|[[John Rambo (atletičar)|John Rambo]]|USA|1964}}||2,16 m |- | [[Skok s motkom]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – skok s motkom}} | {{flagIOCmedalist|[[Fred Hansen]]|USA|1964}}||5,10 m<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Wolfgang Reinhardt (atletičar)|Wolfgang Reinhardt]]|EUA|1964}}||5,05 m | {{flagIOCmedalist|[[Klaus Lehnertz]]|EUA|1964}}||5,00 m |- | [[Bacanje kugle]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – bacanje kugle (muškarci)}} | {{flagIOCmedalist|[[Dallas Long]]|USA|1964}}||20,33 m<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Randy Matson]]|USA|1964}}||20,20 m | {{flagIOCmedalist|[[Vilmos Varju]]|HUN|1964}}||19,39 m |- | [[Bacanje diska]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – bacanje diska (muškarci)}} | {{flagIOCmedalist|[[Al Oerter]]|USA|1964}}||61,00 m<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Ludvik Daněk]]|TCH|1964}}||60,52 m | {{flagIOCmedalist|[[Dave Weill]]|USA|1964}}||59,49 m |- | [[Bacanje koplja]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – bacanje koplja (muškarci)}} | {{flagIOCmedalist|[[Pauli Nevala]]|FIN|1964}}||82,66 m | {{flagIOCmedalist|[[Gergely Kulcsár]]|HUN|1964}}||82,32 m | {{flagIOCmedalist|[[Jānis Lūsis]]|URS|1964}}||80,57 m |- | [[Bacanje kladiva]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – bacanje kladiva}} | {{flagIOCmedalist|[[Romuald Klim]]|URS|1964}}||69,74 m<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Gyula Zsivótzky]]|HUN|1964}}||69,09 m | {{flagIOCmedalist|[[Uwe Beyer]]|EUA|1964}}||68,09 m |- | [[Desetoboj]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – desetoboj}} | {{flagIOCmedalist|[[Willi Holdorf]]|EUA|1964}}||7887 | {{flagIOCmedalist|[[Rein Aun]]|URS|1964}}||7842 | {{flagIOCmedalist|[[Hans-Joachim Walde]]|EUA|1964}}||7809 |} === Žene === {| {{MedalistTable|vrsta=Disciplina|kolone=2}} |- | [[100 metara]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – 100 m (žene)}} | {{flagIOCmedalist|[[Wyomia Tyus]]|USA|1964}}||11.4 | {{flagIOCmedalist|[[Edith McGuire]]|USA|1964}}||11.6 | {{flagIOCmedalist|[[Ewa Kłobukowska]]|POL|1964}}||11.6 |- | [[200 metara]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – 200 m (žene)}} | {{flagIOCmedalist|[[Edith McGuire]]|USA|1964}}||23.0<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Irena Szewińska|Irena Kirszenstein]]|POL|1964}}||23.1 | {{flagIOCmedalist|[[Marilyn Black]]|AUS|1964}}||23.1 |- | [[400 metara]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – 400 m (žene)}} | {{flagIOCmedalist|[[Betty Cuthbert]]|AUS|1964}}||52.0<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Ann Packer]]|GBR|1964}}||52.2 | {{flagIOCmedalist|[[Judy Amoore]]|AUS|1964}}||53.4 |- | [[800 metara]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – 800 m (žene)}} | {{flagIOCmedalist|[[Ann Packer]]|GBR|1964}}||2:01.1<br><small>{{WR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Maryvonne Dupureur]]|FRA|1964}}||2:01.9 | {{flagIOCmedalist|[[Marise Chamberlain]]|NZL|1964}}||2:02.8 |- | [[80 m s preponama|80 m prepone]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – 80 m s preponama}} | {{flagIOCmedalist|[[Karin Balzer]]|EUA|1964}}||10.5 | {{flagIOCmedalist|[[Teresa Ciepły]]|POL|1964}}||10.5 | {{flagIOCmedalist|[[Pam Kilborn]]|AUS|1964}}||10.6 |- | [[Štafeta 4 × 100 m|4 × 100 m]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – štafeta 4 × 100 m (žene)}} | {{flagIOCteam|POL|1964}}<br>[[Teresa Ciepły]]<br>[[Irena Szewińska|Irena Kirszenstein]]<br>[[Halina Górecka]]<br>[[Ewa Kłobukowska]]||43.6<br><small>{{WR}}</small> | {{flagIOCteam|USA|1964}}<br>[[Willye White]]<br>[[Wyomia Tyus]]<br>[[Marilyn White]]<br>[[Edith McGuire]]||43.9 | {{flagIOCteam|GBR|1964}}<br>[[Janet Simpson]]<br>[[Mary Rand]]<br>[[Daphne Arden]]<br>[[Dorothy Hyman]]||44.0 |- | [[Skok u dalj]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – skok u dalj (žene)}} | {{flagIOCmedalist|[[Mary Rand]]|GBR|1964}}||6,76 m<br><small>{{WR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Irena Szewińska|Irena Kirszenstein]]|POL|1964}}||6,60 m | {{flagIOCmedalist|[[Tatjana Ščelkanova]]|URS|1964}}||6,42 m |- | [[Skok u vis]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – skok u vis (žene)}} | {{flagIOCmedalist|[[Iolanda Balaş]]|ROU|1964}}||1,90 m<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Michele Brown (atletičarka)|Michele Brown]]|AUS|1964}}||1,80 m | {{flagIOCmedalist|[[Tajsija Čenčik]]|URS|1964}}||1,78 m |- | [[Bacanje kugle]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – bacanje kugle (žene)}} | {{flagIOCmedalist|[[Tamara Pres]]|URS|1964}}||18,14 m<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Renate Culmberger]]|EUA|1964}}||17,61 m | {{flagIOCmedalist|[[Galina Zibina]]|URS|1964}}||17,45 m |- | [[Bacanje diska]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – bacanje diska (žene)}} | {{flagIOCmedalist|[[Tamara Pres]]|URS|1964}}||57,27 m<br><small>{{OR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Ingrid Lotz]]|EUA|1964}}||57,21 m | {{flagIOCmedalist|[[Lia Manoliu]]|ROU|1964}}||56,97 m |- | [[Bacanje koplja]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – bacanje koplja (žene)}} | {{flagIOCmedalist|[[Mihaela Peneş]]|ROU|1964}}||60,54 m | {{flagIOCmedalist|[[Márta Rudas]]|HUN|1964}}||58,27 m | {{flagIOCmedalist|[[Jelena Gorčakova]]|URS|1964}}||57,06 m |- | [[Petoboj]]<br>{{DetailsLink|Atletika na Olimpijskim igrama 1964 – petoboj}} | {{flagIOCmedalist|[[Irina Pres]]|URS|1964}}||5246<br><small>{{WR}}</small> | {{flagIOCmedalist|[[Mary Rand]]|GBR|1964}}||5035 | {{flagIOCmedalist|[[Galina Bistrova]]|URS|1964}}||4956 |} {{Atletske oznake}} == Tabela medalja == {| {{RankedMedalTable|class=wikitable sortable}} |- | 1. ||align=left| {{flagIOCteam|USA|1964}} || 14 || 7 || 3 || 24 |- | 2. ||align=left| {{flagIOCteam|URS|1964}} || 5 || 2 || 11 || 18 |- | 3. ||align=left| {{flagIOCteam|GBR|1964}} || 4 || 7 || 1 || 12 |- | 4. ||align=left| {{flagIOCteam|EUA|1964}} || 2 || 5 || 3 || 10 |- | 5. ||align=left| {{flagIOCteam|POL|1964}} || 2 || 4 || 2 || 8 |- | 6. ||align=left| {{flagIOCteam|NZL|1964}} || 2 || 0 || 2 || 4 |- | 7. ||align=left| {{flagIOCteam|ROU|1964}} || 2 || 0 || 1 || 3 |- | 8. ||align=left| {{flagIOCteam|AUS|1964}} || 1 || 1 || 4 || 6 |- | 9. ||align=left| {{flagIOCteam|ITA|1964}} || 1 || 0 || 1 || 2 |- |rowspan=3| 10. ||align=left| {{flagIOCteam|BEL|1964}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| {{flagIOCteam|ETH|1964}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| {{flagIOCteam|FIN|1964}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- | 13. ||align=left| {{flagIOCteam|HUN|1964}} || 0 || 3 || 1 || 4 |- | 14. ||align=left| {{flagIOCteam|TCH|1964}} || 0 || 2 || 0 || 2 |- | 15. ||align=left| {{flagIOCteam|TRI|1964}} || 0 || 1 || 2 || 3 |- |rowspan=2| 16. ||align=left| {{flagIOCteam|CAN|1964}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| {{flagIOCteam|FRA|1964}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- |rowspan=2| 18. ||align=left| {{flagIOCteam|CUB|1964}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| {{flagIOCteam|TUN|1964}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- |rowspan=3| 20. ||align=left| {{flagIOCteam|JPN|1964}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| {{flagIOCteam|KEN|1964}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| {{flagIOCteam|SWE|1964}} || 0 || 0 || 1 || 1 |} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *[http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp International Olympic Committee results database] *[http://www.athletics.com.au/history/international/int26.htm Athletics Australia]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120712122646/http://www.athletics.com.au/history/international/int26.htm |date=12. 7. 2012 }} {{Atletika na OI}} {{Sportovi na LJOI 1964.}} {{coord|35.6781|N|139.7147|E|source:wikidata|display=title}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Atletika na Ljetnim olimpijskim igrama 1964.|*]] [[Kategorija:1964. u atletici]] [[Kategorija:Atletika u Japanu]] [[Kategorija:Sportovi na LJOI 1964.]] 68hm10twaclag4pu5tk9uedexvchbdj 0 421375 3901589 3887340 2026-07-02T11:34:21Z HyBoxwood 180327 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 3901589 wikitext text/x-wiki {{Preuređivanje}} [[File:中華人民共和國國徽.svg|thumb|right|200px|[[Grb Kine]] je tipičan primjer socijalističke heraldike.]] '''Socijalistička heraldika''', također poznata kao '''komunistička heraldika''', se sastoji od grbova u stilu kojeg su primjenjivale komunističke države i koji je pun komunističkih simbola. Iako su poznati kao ''[[grb]]ovi'', ovo ustvari nisu grbovi u tradicionalnom heraldičkom smislu, i ne bi trebali biti zvani grbovima.<ref name="von Volborth">{{cite book |last= von Volborth|first= Carl-Alexander|author-link1= Carl-Alexander von Volborth|date= 1981|title= Heraldry – Customs, Rules and Styles|url= https://archive.org/details/heraldrycustomsr0000vonv_h5a9|location= Ware, Hertfordshire|publisher= Omega Books Ltd.|page= [https://archive.org/details/heraldrycustomsr0000vonv_h5a9/page/11 11]|isbn= 0-907853-47-1}}</ref> Mnoge komunističke vlade su se namjerno odvojile od evropske heraldike kako bi se odvojile od monarhija, te su prave grbove smatrale simbolom monarhija. [[SSSR]] je bila prva država koja je koristila socijalističku heraldiku, odmah na početku svog postojanja 1922. Stil se počeo širiti nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], kada su utemeljene brojne socijalističke zemlje. Čak i neke nesocijalističke zemlje su upotrijebile ovaj stil, zbog brojnih razloga - obično zato što su komunisti pomogli nekim zemljama da postanu nezavisne — ali čak i kada veza sa komunističkom zemljom ne postoji, kao npr. [[grb Italije]].<ref name="von Volborth"/><ref name="von Volborth 1972">{{cite book |last= von Volborth|first= Carl-Alexander|author-link1= Carl-Alexander von Volborth| date= 1972 | title= Alverdens heraldik i farver | language=Danish | others=Editor and translator from English to Danish: [[Sven Tito Achen]] | location= Copenhagen | publisher=Politikens Forlag |page= 158|isbn= 87 567 1685 0}}</ref> Nakon pada SSSR-a i ostalih istočnoevropskih socijalističkih zemalja, ovaj stil heraldike je često bio odbacivan i zemlje su se vraćale starim grbovima, koji su poštovali heraldiku. ==Nastanak i historija== [[File:State Emblem of the Soviet Union.svg|thumb|right|200px|Grb Sovjetskog Saveza.]] [[Sovjetski savez]], nastao nakon [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]] 1917, zahtijevao je oznake u skladu sa drugim državama, međutim sovjetske vođe nisu željele da nastave staru heraldičku tradiciju, jer su to vidjeli kao poveznicu sa društvenim sistemima koji bi mogli da prouzrokuju revoluciju. Kao odgovor na potrebe i želje, nacionalni grb neće imati elemente heraldike, i predstavit će se bolje. Ovaj stil su pratile ostale socijalističke zemlje, koje su imale slične ciljeve - da se odvoje od feudalizma.<ref name="von Volborth 1972"/> U nekim socijalističkim zemljama socijalistička heraldika nije nikada potpuno zaživjela. [[Grb Poljske]] je samo malo promijenjen, a zadržao je tradicionalnu heraldičku formu. [[Grb Mađarske]] je napravljen poslije Drugog svjetskog rata, međutim nakon [[Mađarska revolucija 1956.|1956]], novi grb je sadržavao miješane elemente tradicionalne i socijalističke heraldike. Čehoslovačka je postala socijalistička država 1948. godine, ali je zadržala svoj stari grb sve do 1960. kada je zamijenjen [[Grb Čehoslovačke|netradicionalnim grbom]] koji je imao bohemskog lava bez krune i sa zvijezdom petokrakom. Zemlje bivše Jugoslavije su također koristile miješane elemente tradicionalne i socijalističke heraldike, kao i dvije republike Sovjetskog Saveza: [[Grb Rusije|Rusija]] i [[Grb Ukrajine|Ukrajina]] ==Karakteristike== Socijalistička heraldika ima sljedeće simbole: * [[Srp i čekić]] * [[Crvena zvijezda]] petokraka, obično sa žutim rubom, ili žuta petokraka na crvenoj podlozi * Žitarice ili druge [[biljke]] koje okružuju grb * Isprepletene trake u nacionalnim i/ili crvenim bojama, koje ponekad sadržavaju slogane, datume i sl. * Jedan ili više zupčanika * Izlazeće sunce * Pejzaž * Mnoga industrijska pomagala * Planeta Zemlja ==Danas== Padom komunizma u istočnoj Evropi, zemlje su se vratile starim grbovima ili su napravili potpuno nove grbove. Socijalistička heraldika se još uvijek koristi u nekim državama, kao naprimjer u [[Kina|Kini]], [[Sjeverna Koreja|Sjevernoj Koreji]] ili [[Vijetnam]]u. Rusija je, nakon raspada SSSR-a, koristila grb Ruske SFSR, s tim što je umjesto ''RSFSR (РСФСР)'' pisalo ''Российская Федерация/Rossiyskaya Federaciya'' dok 1993. konačno nije promijenila grb. Grb Bjelorusije je osmišljen 1995. nakon kontroverznog referenduma. Sličan je grbu Bjeloruske SSR. [[Grb Tadžikistana]] i [[Grb Uzbekistana]] su zadržali iste detalje kao i nekadašnji grbovi [[Grb Tadžičke SSR|tih]] [[Grb Uzbečke SSR|republika]]. [[Grb Makedonije]] je gotovo identičan grbu [[SR Makedonija|SR Makedonije]]. U Africi, grbovi [[Angola|Angole]] i [[Mozambik]]a, kao i [[Alžir]]a, koriste socijalističku heraldiku. [[Srbija]] je koristila [[Grb SR Srbije]]<ref>Zakon o upotrebi grba Socijalističke Republike Srbije ({{sr|Zakon o upotrebi grba Socijalisticke Republike Srbije}} ("SG SRS", br. 6/1985.)</ref> sve do 2004, međutim taj grb je službeno zamijenjen u maju 2009. godine.<ref name="Zakon">{{cite web |title=Zakon o izgledu i upotrebi grba, zastave i himne Republike Srbije |work=Official Gazette of the Republic of Serbia – No. 36/2009 |publisher=Narodna skupština Republike Srbije – JP "Službeni glasnik" |publication-date=11. 5. 2009 |date=19. 5. 2009 |url=http://www.parlament.sr.gov.yu/content/lat/akta/akta_detalji.asp?Id=549&t=Z |access-date=15. 12. 2009 |language=Serbian |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802105145/http://www.parlament.sr.gov.yu/content/lat/akta/akta_detalji.asp?Id=549&t=Z |archive-date=2. 8. 2009 |url-status=dead }}</ref> ==Galerija== Ovdje se nalazi galerija nekih od nekadašnjih i sadašnjih grbova. Godine prikazuju prvu i posljednju godinu korištenja tog grba. Također, ovdje su prikazani samo grbovi koji su se potpuno prilagodili socijalističkoj heraldici. ===Nekadašnji grbovi=== <gallery> File:Coat of arms of the People's Republic of Albania.svg|<center>[[Grb Albanije|Grb Narodne Socijalističke Republike Albanije]] (1946-1992)</center> File:Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1981–1991).svg|<center>[[Grb Bjeloruske SSR]] (1981-1991)</center> File:Coat of Arms of the Socialist Republic of Bosnia and Herzegovina.svg|<center>[[Grb Bosne i Hercegovine|Grb SR Bosne i Hercegovine]] (1946-1992)</center> File:Coat of arms of Bulgaria (1948).svg|<center>[[Grb Bugarske|Grb Narodne Republike Bugarske]] (1948)</center> File:Coat of arms of Bulgaria (1948-1968).svg|<center>[[Grb Bugarske|Grb Narodne Republike Bugarske]] (1948-1967)</center> File:Coat of arms of Bulgaria (1968-1971).svg|<center>[[Grb Bugarske|Grb Narodne Republike Bugarske]] (1967-1971)</center> File:Coat of arms of Bulgaria (1971-1990).svg|<center>[[Grb Bugarske|Grb Narodne Republike Bugarske]] (1971-1990)</center> File:Emblem of the Federal State of Croatia.svg|<center>[[Grb Hrvatske|Grb NR Hrvatske]] (1943-1947)</center> File:Coat of Arms of the Socialist Republic of Croatia.svg|<center>[[Grb Hrvatske|Grb SR Hrvatske]] (1947-1990)</center> File:Coat of Arms of East Germany (1950–1953).svg|<center>[[Grb Njemačke Demokratske Republike|Grb Istočne Njemačke]] (1950-1953)</center> File:Coat of arms of East Germany (1953–1955).svg|<center>[[Grb Njemačke Demokratske Republike|Grb Istočne Njemačke]] (1953-1955)</center> File:Coat of arms of East Germany (1955–1990).svg|<center>[[Grb Njemačke Demokratske Republike|Grb Istočne Njemačke]] (1955-1990)</center> File:Coat of arms of Hungary (1949-1956).svg|<center>[[Grb Mađarske|Grb Narodne Republike Mađarske]] (1949-1956)</center> File:Coat of arms of Hungary (1957-1990).svg|<center>[[Grb Mađarske|Grb Narodne Republike Mađarske]] (1957-1990)</center> File:Coat of arms of Macedonia (1944–1946).svg|<center>[[Grb Makedonije|Grb NR Makedonije]] (1944-1946)</center> File:Coat of arms of Macedonia (1946-2009).svg|<center>[[Grb Makedonije]] (1991-2009), koji je prethodno bio [[Grb Makedonije|Grb SR Makedonije]] (1946-1991)</center> File:Coat of arms of Montenegro (1945-1947).png|<center>[[Grb Crne Gore|Grb NR Crne Gore]] (1944-1946)</center> File:Coat of Arms of the Socialist Republic of Montenegro.svg|<center>[[Grb Crne Gore|Grb SR Crne Gore]] (1946-1994)</center> File:Coat of arms of the Popular Republic of Romania (January-March 1948).svg|<center>[[Grb Rumunije|Grb Rumunjske Narodne Republike]] (1948-1948)</center> File:Coat of arms of the Popular Republic of Romania (1948-1952).svg|<center>[[Grb Rumunije|Grb Rumunjske Narodne Republike]] (1948-1952)</center> File:Coat of arms of the Popular Republic of Romania (1952-1965).svg|<center>[[Grb Rumunije|Grb Rumunjske Narodne Republike]] (1948-1952)</center> File:Coat of arms of the Socialist Republic of Romania.svg|<center>[[Grb Rumunije|Grb Socijalističke Republike Rumunije]] (1965-1989)</center> File:Emblem of the Russian Federation (1992-1993).svg|<center>[[Grb Rusije|Grb Ruske Federacije]] (1992-1993)</center> File:Coat of Arms of the Socialist Republic of Slovenia.svg|<center>[[Grb Slovenije|Grb SR Slovenije]] (1945-1991)</center> File:Coat of Arms of the Socialist Republic of Serbia.svg|<center>[[Grb Srbije|Grb SR Srbije]] (1947-2004)</center> File:Emblem of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991), Emblem of Ukraine (1991–1992).svg|<center>[[Grb Ukrajine]] (1991-1992), koji je prethodno bio [[Grb Ukrajinske SSR]] (1949-1991)</center> File:Emblem of Democratic Federal Yugoslavia.svg|<center>[[Grb SFRJ|Grb Demokratske Federativne Jugoslavije]] (1943-1945)</center> File:Emblem of Yugoslavia (1943–1963).svg|<center>[[Grb SFRJ|Grb Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] (1945-1963)</center> File:GRB JUGOSLAVIJE.svg|<center>[[Grb SFRJ|Grb Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] (1963-1992)</center> File:Emblem of the People's Republic of Benin.svg|<center>[[Grb Benina|Grb Narodne Republike Benin]] (1975-1990)</center> File:Coat of arms of Burkina Faso 1984-1991.svg|<center>[[Grb Burkine Faso]] (1984-1987)</center> File:Coat of Arms of the People's Republic of Congo.svg|<center> [[Grb Republike Kongo|Grb Narodne Republike Kongo]] (1970-1992)</center> File:Emblem of the Derg.svg|<center>[[Grb Etiopije|Grb Derga]] (1975-1987)</center> File:PDR Ethiopia emblem.svg|<center>[[Grb Etiopije|Grb Narodne Demokratske Republike Etiopije]] (1987-1991)</center> File:Emblem of the Democratic Republic of Madagascar.svg|<center>[[Grb Madagaskara|Grb Demokratske Republike Madagaskar]] (1975–1992)</center> File:Emblem of the Kirghiz SSR.svg|<center>[[Grb Kirgistana]] (1991-1994), koji je prethodno bio [[Grb Kirgiške SSR]] (1949-1991)</center> File:Iraq_state_emblem_CoA_1959-1965_Qassem.svg|<center>[[Grb Iraka]] (1959-1965)<ref>[http://www.pjsymes.com.au/articles/cbi-first.htm P.J. Symes, "The First Banknotes of the Central Bank of Iraq"]</ref></center> File:Emblem of Democratic Kampuchea 1975–1979.svg|<center>[[Grb Kambodže|Grb Demokratske Kampućije]] (1975-1979)</center> File:Emblem PR Kampuchea 1979-1989.svg|<center> [[Grb Kambodže|Grb Narodne Republike Kampućije]] (1979-1989)</center> File:Coat of arms of State of Cambodia.svg|<center> [[Grb Kambodže]] (1989-1993)</center> File:Emblem of Laos 1975-1991.svg|<center>[[Grb Laosa]] (1975-1991)</center> File:Coat of arms of the People's republic of Mongolia.svg|<center>[[Grb Mongolije|Grb Narodne Republike Mongolije]] (1960-1991)</center> File:Coat of Arms of the People's Republic of Mongolia (1940 - 1941).svg|<center>[[Grb Mongolije|Grb Narodne Republike Mongolije]] (1940-1941)</center> File:Coat of Arms of the People's Republic of Mongolia (1941 - 1960).svg|<center>[[Grb Mongolije|Grb Narodne Republike Mongolije]] (1941-1960)</center> File:Coat of arms of North Vietnam.svg|<center>[[Grb Vijetnama|Grb Sjevernog Vijetnama]] (1955-1976)</center> File:Emblem of the Republic of South Vietnam.svg|<center>[[Grb Vijetnama|Grb Južnog Vijetnama]] (1969 - 1976)</center> </gallery> ===Trenutni grbovi=== <gallery> File:Coat of Arms of North Korea.svg|<center>[[Grb Sjeverne Koreje]] (1948-)</center> File:Coat of arms of Vietnam.svg|<center>[[Grb Vijetnama]] (1976-)</center> File:Coat of arms of Laos.svg|<center>[[Grb Laosa]] (1991-)</center> File:Coat of arms of Tajikistan.svg|<center>[[Grb Tadžikistana]] (1993-)</center> File:Coat of Arms of Uzbekistan cyrillic.svg|<center>[[Grb Uzbekistana]] (1992-)</center> File:Coat of arms of Belarus (2020–present).svg|<center>[[Grb Bjelorusije]] (1995-)</center> File:Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg|<center>[[Grb Makedonije]] (2009-)</center> File:Coat of arms of Angola.svg|<center>[[Grb Angole]] (1992-)</center> File:Emblem of Mozambique.svg|<center>[[Grb Mozambika]] (1990-)</center> File:Emblem of Italy.svg|<center>[[Grb Italije]] (1948-)</center> File:Emblem of Guinea-Bissau.svg|<center>[[Grb Gvineje Bisau]] (1973-)</center> File:Coat of arms of Brazil.svg|<center>[[Grb Brazila]] (1992-)</center> File:Государственный герб Приднестровской Молдавской Республики цветной.svg|<center>[[Grb Pridnjestrovlja]] (nepriznata država) (1991-)</center> </gallery> ==Također pogledajte== * [[Srp i čekić]] * [[Crvena zvijezda]] * [[Grbovi sovjetskih republika]] ==Reference== {{refspisak|2}} * Stephen Slater, "The complete book of Heraldry" London 2002 [[Kategorija:Komunizam]] [[Kategorija:Grbovi]] gbs2f9r2br2fk9s7488v5q4q8av7bp9 0 449151 3901581 3648429 2026-07-02T10:34:46Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901581 wikitext text/x-wiki [[File: Monumental axis.jpg|mini|desno|Brazilija, glavni grad Brazila, izgrađena je po načelima Atinske povelje o podjeli grada na zone]] [[File: Alipašino danju (2984079308).jpg|mini|desno|Alipašino polje, izgrađeno po principima Atinske povelje]] [[File:Pruitt-igoe collapse-series.jpg|mini|desno|Naselje The Pruitt–Igoe u [[Saint Louis]]u, [[Missouri]]. Podignuto je 1954. u skladu sa idealima Funkcionalnog grada. Kasnih 1960-ih godina mjesto postaje žarište kriminala i rasnih sukoba. Od 1972. – 1976. vlasti su eksplozivnim napravama srušili kompletno naselje, sastavljeno od 33 zgrade sa 11 spratova (2870 stanova). Historičar [[Postmoderna arhitektura|Postmoderne arhitekture]] Charles Jencks nazvao je ovo rušenje - ''dan umiranja moderne arhitekture''.]] '''Atinska povelja''' je zbir preporuka iz oblasti [[Urbanizam|urbanizma]] kojima se uređuje izgradnja gradova. == CIAM == Na IV Međunarodnom Kongresu Moderne arhitekture ([[CIAM]]) održanom 1933. godine na brodu Patris II koji je plovio od [[Marseille]]a do [[Atina|Atine]], usvojeni su zaključci o [[Urbanizam|urbanističkom]] ustrojstvu grada.<ref name="Grad">{{Cite web |url=http://www.open.edu/openlearn/history-the-arts/history/heritage/ciam-congres-internationaux-darchitecture-moderne |title= CIAM (Congres Internationaux d'Architecture Moderne)|work=History & The Arts |access-date= 13. 9. 2018}}</ref> Zaključci su naglašavali pet osnovnih funkcija grada: stanovanje, rad, slobodno vrijeme, saobraćaj i istorijsko naslijeđe.<ref name="Urbanizam">{{Cite web|url= http://memo.fr/article.asp?ID=THE_ENV_004|title= Les théories de l'urbanisme|work= |access-date= 13. 9. 2018|archive-date= 4. 1. 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110104155253/http://memo.fr/article.asp?ID=THE_ENV_004|url-status= bot: unknown}}</ref>. Među članovi CIAM-a bili su: švajcarac [[Le Corbusier|Le Korbizje]], njemački arhitekti Ludvig Mis van der Roe i [[Walter Gropius]], osnivači [[Bauhaus]]a, njemački urbanista Ludvig Hilbersajmer, holanđani Kornelius van Besteren, Jakob Oud, Gerit Ritveld, belgijanac Viktor Burgerios, brazilac Lučio Kosta, Španac Hose Luis Sert, Mojsej Ginsburg iz Sovjetskog Saveza i grupa arhitekata konstruktivizma.<ref name="Atena">{{Cite web |url= http://portal.uur.cz/pdf/charter-of-athens-1933.pdf |title= Charter of Athens (1933) |work= HARVARD UNIVERSITY - THE LIBRARY OF THE GRADUATE SCHOOL OF DESIGN |access-date= 13. 9. 2018 |archive-date= 13. 7. 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180713233619/http://portal.uur.cz/pdf/charter-of-athens-1933.pdf |url-status= dead }}</ref> Zaključci zasjedanja CIAM 4 imali su do početka drugog svjetskog rata veoma snažan uticaj na arhitekture niza zemalja: Švicarska, Francuska, Engleska, Njemačka, Austrija, Belgija, Mađarska, Holandija, Italija, Španija, Grčka, Finska, Danska, Norveška, Poljska, Čehoslovačka, Jugoslavija, Brazil i Kanada. U izvdbi Funkcionalni Grad urađeni su naselja u Holandiji i Engleskoj i zgrade u Njemačkoj. Među vodećim arhitektama i urbanistima toga vremena smatralo se da grad treba biti sastavljen od normiranih objekata a prostor striktno podijeljen na funkcionalne zone (''Funkcionalni grad''). Oslanjajući se na zaključke iz Atine, Le Corbusier je anonimno 1943. god objavio tekst pod nazivom ''Atinska povelja'', koji postaje najuticajniji dokument za planere pedesetih i šesdesetih godina u [[Evropa|Evropi]] i [[USA]]. == Poslijeratni uticaj == [[Le Corbusier|Sam Le Corbusier]] od 1947. do 1951. godine u Marselju gradi jednu takvu građevinu, takozvanu „Zgradu zajedničkog stanovanja” (Unité d'Habitation), stambeni blok za 3.600 stanovnika, koji je postao uzor za mnoga slična rješenja. Tokom 1950-ih dobiva priliku ostvariti ideje „Sunčanog grada” dizajnirajući nekoliko građevina u središtu nove prijestolnice indijske države Pendžab, Čandigara, prvog planskog grada u [[Indija|Indiji]]. U skladu sa idealima Funkcionalnog grada u [[SAD]]-u podignuto je 1954. godine naselje The Pruitt–Igoe u Sent Luisu, Misuri. Kasnih 60-ih godina mjesto postaje žarište kriminala i rasnih sukoba. Od 1972. – 1976. god vlasti su eksplozivnim napravama srušili kompletno naselje, sastavljeno od 33 zgrade sa 11 spratova (2870 stanova). Historičar [[Postmoderna arhitektura|Postmoderne arhitekture]] Charles Jencks nazvao je ovo rušenje - ''dan umiranja moderne arhitekture''. U [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]] urađeno je nekoliko naselja. U [[London]]u je to naselje Alton East, u [[Šefild]]u naselje Park Hill Estate. Od 1956. god prostor Hutchesontown Gorbals u [[Glazgov]]u poslužio je za izgradnju naselja od zgrada sa 18 spratova. == Uticaj povelje u Jugoslaviji == Na savjetovanju arhitekata i urbanista [[Jugoslavija|Jugoslavije]] u [[Dubrovnik]]u 1950. god. zauzet je stav da [[Moderna arhitektura]] treba da predstavlja osnovni pravac djelovanja. Politički vrh je bezrezervno podržavao ovakvo opredjeljenje. U narednih tridesetak godina cjelokupna gradnja u Jugoslaviji bila je na osnovama moderne arhitektura, a urbanistički planovi bili su na osnovama Atinske povelje.<ref name="Krešimir">{{Cite web |url= http://kgalovic.blogspot.com/2014/03/hrvatska-moderna-arhitektura.html |title= Krešimir Galović - HRVATSKA MODERNA ARHITEKTURA OD IDEJE, FUNKCIJE I APSTRAKCIJE DO NOVE TRADICIJE |work= |access-date= 13. 9. 2016}}</ref> Skoro u svakom gradu Jugoslavije danas postoje naselja, građena po principima povelje: [[Alipašino polje]] i Ciglane u [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Vukovarska ulica]] i [[Novi Zagreb]] u [[Zagreb]]u, [[Novi Beograd]] i brojna druga. Sva ova naselja popularno su nazvana zajedničkim imenom ''spavaonica''. == Posljedice == Prema zamisli funkcionalista prostorni aranžman treba da preoblikuje i definiše toliko priželjkivane idealne društvene odnose. Ovakav stav baziran je na vjerovanju da ukoliko se čovjek postavi u odgovarajuće okruženje, on će se ponašati na onaj način kako to stvaralac okruženja (utopije) veruje da bi on to trebalo da čini. Stanovnici su ti koji moraju da se formiraju po stanju grada, a ne obrnuto.<ref name="“Marković">{{Cite web |url= https://www.arhitektura.rs/rubrike/gradovi/716-novi-beograd-izgubljeni-identitet |title= Dragan Marković --Novi Beograd - izgubljeni identitet |work= |access-date= 13. 9. 2018 |archive-date= 25. 8. 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190825025356/https://www.arhitektura.rs/rubrike/gradovi/716-novi-beograd-izgubljeni-identitet |url-status= dead }}</ref> == Novi kritički stav i prestanak rada CIAM-a == Oblici ''Funkcionalnog grada'' po modelu Atenske povelje pokazali su se kao sistemi prisile i ograničenja. U njima se prinuda prvenstveno vrši krutošću unapred određenog prostornog okvira na osnovu jednog te istog modela, da oni isključuju bilo kakvu mogućnost varijanti ili prilagođavanja posebnim okolnostima. Odnosno, “zgrade su, upravo kao i gradovi u celini, prototipovi određeni jednom za svagda“. Nedostatak (ili njihova predimenzionisanost) slobodnih prostora, morfološka monotonost objekata, gubitak humanih dimenzija prostora, predeterminisana i kruta fizička struktura, skupa su doveli do otuđenja ljudi i grada, odnosno do konstatacije da novoizgrađena stambena naselja, najčešće, nezadovoljavaju potrebe i želje svojih stanara. Le Korbizijeovo insistiranje na strogom geometrijskom redu i potpunom razdvajanju gradskih funkcija, pokazalo se kao pogrešno. Danas postoje mišljenja da se socijalna integracija stanovništva u jednome novom naselju ne može postići aranžiranjima fizičkog oblika, nego da se do nje dolazi postupno, stvaranjem socijalne zajednice stanovništva kroz aktivan život u naselju. Ovakav stav zauzimali su i mladi engkeski arhitekti [[Alison i Peter Smithson]], čijim angažavanjem je 1956. god došlo do prekida rada CIAM-a.<ref name="Grad"/> == Reference == {{Refspisak}} == Literatura == * {{cite book |last = Le Corbusier |first = |title = Atinska povelja |url= https://www.kupindo.com/Tehnicke-nauke/32796261_LE-CORBUSIER-Atinska-Povelja |publisher = Klub mladih arhitekata, Beograd, 1965 |year = 1965 |isbn = }} [[Kategorija:Arhitektura]] [[Kategorija:Moderna arhitektura]] rg5szl0xy7s20rbtpt6mysalnhl9vny 0 453339 3901533 3843573 2026-07-02T00:04:01Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901533 wikitext text/x-wiki '''Aga Khan nagrada za arhitekturu''' jest nagrada koju je ustanovo Aga Khan IV 1977. godine. Cilj nagrade je da identifikuje i nagrađuje [[Arhitektura|arhitektonske]] koncepte koji se uspješno bave potrebama i aspiracijama [[Islamski svijet|islamskih društava]] u oblasti savremenog [[dizajn]]a, socijalnog stanovanja, razvoja zajednice i unapređenja, obnove, ponovnog korištenja i očuvanja područja, kao i dizajna pejzaža i poboljšanja okoliša.<ref name="ArcWeek">"[http://www.architectureweek.com/2002/0109/news_1-1.html Aga Khan Award for Architecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210100534/http://www.architectureweek.com/2002/0109/news_1-1.html |date=10. 2. 2012 }}." ''ArchitectureWeek'' 9 Jan. 2002.</ref> Dodjeljivanje nagrade je u trogodišnjim ciklusima za više projekata i ima novčanu nagradu, sa nagradama u ukupnom iznosu [[Američki dolar|od]] 1 milion [[Američki dolar|USD]].<ref>^[http://www.canadianarchitect.com/news/aga-khan-award-for-architecture-prize-doubled-to-us-1-million/1001116410/ ''Canadian Architect'', April 26, 2012.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250521213244/https://www.canadianarchitect.com/news/aga-khan-award-for-architecture-prize-doubled-to-us-1-million/1001116410/ |date=21. 5. 2025 }}</ref> Nagradu dodjeljuje Aga Khan Nadzorni Odbor za Kulturu, ogranak Aga Khan razvojne mreže. == Proces nagrađivanja == Nagrada je usmjerena na društva gdje muslimani imaju značajno prisustvo.<ref name="ArcWeek"/> Organizuje se na osnovu trogodišnjeg ciklusa i njime upravlja upravni odbor kojim predsjedava Aga Khan IV.<ref name="CanadianArc">{{Cite web|url=http://www.canadianarchitect.com/news/aga-khan-award-for-architecture-announces-master-jury-for-2007/1000060192/|title=Aga Khan Award for Architecture announces Master Jury for 2007 - Canadian Architect|date=12. 1. 2007|publisher=|access-date=3. 5. 2019|archive-date=28. 6. 2013|archive-url=https://archive.today/20130628205044/http://www.canadianarchitect.com/news/aga-khan-award-for-architecture-announces-master-jury-for-2007/1000060192/|url-status=dead|archive-date=28. 6. 2013|archive-url=https://archive.today/20130628205044/http://www.canadianarchitect.com/news/aga-khan-award-for-architecture-announces-master-jury-for-2007/1000060192/}}</ref> == Dobitnici nagrade u BiH == *[[Šerefudinova Bijela džamija|Šerefudinova Bijela džamija u Visokom]] (Drugi ciklus, 1981-83) * Konzervacija [[Stari most|Starog Mosta u Mostaru]] (Treći ciklus, 1984-86) == Reference == {{Refspisak|2}} == Izvori == * {{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/190282.stm|title=Middle East Delights of Muslim architecture - BBC News, October 10, 1998|date=10. 10. 1998|access-date=6. 12. 2006}} * {{Cite web|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199906/a.counterpoint.of.cloth.and.stone.htm|title=A Counterpoint of Cloth and Stone, Clark, A., Saudi Aramco World, Nov/Dec 1999: 2-7|archive-url=https://web.archive.org/web/20061229132258/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199906/a.counterpoint.of.cloth.and.stone.htm|archive-date=29. 12. 2006 <!--DASHBot-->|url-status=dead|access-date=6. 12. 2006|archive-date=29. 12. 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061229132258/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199906/a.counterpoint.of.cloth.and.stone.htm}} * {{Cite web|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199904/elegant.solutions.htm|title=Elegant Solutions, Swan, S., Saudi Aramco World, Jul/Aug 1999: 16-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20061229120538/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199904/elegant.solutions.htm|archive-date=29. 12. 2006 <!--DASHBot-->|url-status=dead|access-date=6. 12. 2006|archive-date=29. 12. 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061229120538/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199904/elegant.solutions.htm}} * {{Cite web|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200101/shaking.up.architecture.htm|title=Shaking Up Architecture, Lawrence, L. A., Saudi Aramco World, Jan/Feb 2001: 6-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20061229125945/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200101/shaking.up.architecture.htm|archive-date=29. 12. 2006|url-status=dead|access-date=6. 12. 2006|archive-date=29. 12. 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061229125945/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200101/shaking.up.architecture.htm}} * [http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198906/better.by.design.htm Gerry Loughran, ''Bolje po dizajnu'', 1989, Saudi Aramco World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061229121526/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198906/better.by.design.htm |date=29. 12. 2006 }} == Dalje čitanje == * {{Cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2003/03/01/HO189745.DTL|title=Aga Khan Award for Architecture Building cultural bridges|last=Sardar|first=Zahid|date=1. 3. 2003|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Communications Inc.|access-date=28. 1. 2007|archive-date=13. 9. 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050913162913/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2003/03/01/HO189745.DTL|url-status=dead}} * {{Cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2005/03/09/HOGPOBFVU243.DTL|title=Culture's winning ways: The Aga Khan Award for Architecture's latest triumphs shows Islam's best|last=Sardar|first=Zahid|date=9. 3. 2005|work=San Francisco Chronicle|publisher=Hearst Communications Inc.|access-date=28. 1. 2007|archive-date=5. 4. 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050405234642/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2005/03/09/HOGPOBFVU243.DTL|url-status=dead}} * {{Cite news|url=http://www.architechweb.com/Articles/detailArchitech.asp?ArticleID=2200|title=7 Projects Receive The 2004 Aga Khan Award for Architecture|date=novembar 2004|work=ARCHI-TECH magazine|publisher=Stamats Business Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20160209163101/http://www.architechweb.com/Articles/detailArchitech.asp?ArticleID=2200|archive-date=9. 2. 2016|access-date=28. 1. 2007}} == Vanjski linkovi == * {{Službeni sajt|http://www.akdn.org/akaa.asp}} * [https://archnet.org/collections/663/details Archnet Digitalna biblioteka nagrada Aga Khan za dobitnike arhitekture]{{Mrtav link}} * [https://itunes.apple.com/gb/app/aga-khan-award-for-architecture/id485296765?mt=8 Besplatna IOS aplikacija za offline konsultacije projekata] {{Islamska arhitektura}} [[Kategorija:Islamska arhitektura]] 1wxn6jei7qynse106nb3lcp35f6qhxo 0 461227 3901578 3894778 2026-07-02T08:56:28Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901578 wikitext text/x-wiki {{Infokutija etnička grupa | grupa = Armeni<br />Հայեր ''Hayer'' | slika = | caption = | ukupno = {{circa}} '''6'''<ref>{{cite book|author1=Dennis J.D. Sandole|title=Peace and Security in the Postmodern World: The OSCE and Conflict Resolution|url=https://archive.org/details/peacesecurityinp0000denn|date=24. 1. 2007|publisher=Routledge|isbn=9781134145713|page=[https://archive.org/details/peacesecurityinp0000denn/page/n209 182]|quote=The nearly 3 million Armenians in Armenia (and 3–4&nbsp;million in the Armenian Diaspora worldwide) "perceive" the nearly 8&nbsp;million Azerbaijanis in Azerbaijan as "Turks."}}</ref>–'''8&nbsp;miliona'''<ref>{{cite book|last=Von Voss|first=Huberta|title=Portraits of Hope: Armenians in the Contemporary World|url=https://archive.org/details/portraitsofhopea0000unse|year=2007|publisher=Berghahn Books|location=New York|isbn=9781845452575|page=xxv|quote=...there are some 8 million Armenians in the world... }}</ref> | popmjesta = {{ZID|Armenija}}{{nbsp|5}}2.961,514<ref>[http://armstat.am/file/article/sv_03_13a_520.pdf] հոկտեմբերի 12-21-ը Հայաստանի Հանրապետությունում անցկացված մարդահամարի արդյունքները (Rezultati popisa sprovedenog u oktobru 2011. u Republici Armeniji). pp 6-7.</ref><ref>Ministarstvo kulture Armenije [http://mincult.am/datas/media/azg.poqr.%20ev%20xorhurd%20mshak.nax.%20(1).doc "The ethnic minorities in Armenia. Brief information"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010143439/http://mincult.am/datas/media/azg.poqr.%20ev%20xorhurd%20mshak.nax.%20(1).doc |date=10. 10. 2017 }}. Prema posljednjem popisu stanovništva iz 2011.[http://mincult.am/national_minority.html "National minority"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170216082403/http://mincult.am/national_minority.html |date=16. 2. 2017 }}.</ref> | regija1 = {{ZID|Rusija}} | pop1 = 1.182,388<ref>{{cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls|title=National makeup of the population of the Russian Federation ''(Национальный состав населения Российской Федерации)''|publisher=[[Russian Federal State Statistics Service]]|access-date=5. 1. 2013|language=ru|archive-date=23. 12. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223052305/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls|url-status=dead}}</ref>–2.900,000<ref>{{cite book|title=Historical dictionary of the Russian Federation|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000saun_g9m2|year=2010|publisher=Scarecrow Press|location=Lanham, Maryland|isbn=978-0-8108-5475-8|author=Robert A. Saunders, Vlad Struko|page=[https://archive.org/details/historicaldictio0000saun_g9m2/page/50 50]}}</ref> | regija2 = {{ZID|SAD}} | pop2 = 1.000,366<ref>{{cite book|title=Total ancestry categories tallied for people with one or more ancestry categories reported 2011 American Community Survey 1-Year Estimates|url=https://archive.org/details/2011AmericanCommunitySurveyAncestry|publisher=United States Census Bureau|access-date=22. 12. 2012}}</ref>–1.500,000<ref>{{cite web|url=http://www.anca.org/press_releases/press_releases.php?prid=1365|title=Barack Obama on the Importance of US-Armenia Relations|date=19. 1. 2008|publisher=[[Armenian National Committee of America]]|access-date=24. 7. 2012|archive-date=6. 1. 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6DSOLhXIG?url=http://www.anca.org/press_releases/press_releases.php?prid=1365|url-status=dead}} {{cite news|url=http://www.armenianweekly.com/2012/05/20/kim-kardashian-urges-support-for-telethon/|title=Kim Kardashian Urges Support for Telethon|date=20. 5. 2012|agency=[[The Armenian Weekly]]|access-date=24. 7. 2012}} {{cite news|last=Milliken|first=Mary|title=Armenian-American clout buys genocide breakthrough|url=https://www.reuters.com/article/2007/10/12/us-usa-armenians-idUSN1144509820071012|access-date=5. 12. 2012|date=12. 10. 2007|agency=[[Reuters]]|archive-date=5. 11. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105223335/http://www.reuters.com/article/2007/10/12/us-usa-armenians-idUSN1144509820071012|url-status=dead}}</ref> | regija4 = {{ZID|Francuska}} | pop4 = 250.000<ref name="Thon">{{cite book|last=Thon|first=Caroline|title=Armenians in Hamburg: an ethnographic exploration into the relationship between diaspora and success|url=https://archive.org/details/armeniansinhambu0000thon|url-access=registration|year=2012|publisher=LIT Verlag Münster|location=Berlin|isbn=978-3-643-90226-9|page=[https://archive.org/details/armeniansinhambu0000thon/page/25 25]}}</ref>–750.000<ref name="Taylor">{{cite book|last=Taylor|first=Tony|title=Denial: history betrayed|url=https://archive.org/details/denialhistorybet0000tayl|year=2008|publisher=Melbourne University Pub.|location=Carlton, Victoria|isbn=978-0-522-85482-4|page=[https://archive.org/details/denialhistorybet0000tayl/page/4 4]}}</ref> | regija5 = {{ZID|Gruzija}}<br/>{{*}}{{ZID|Abhazija}} | pop5 = 168.191<ref>{{cite web |url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf |title=National Statistics Office of Georgia |access-date=24. 5. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205175903/http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf |archive-date=5. 2. 2017 |url-status=dead }}</ref><br/>41.864<ref>{{cite news|script-title=ru:В Абхазии объявили данные переписи населения |url=http://rus.delfi.lv/news/daily/abroad/v-abhazii-obyavili-dannye-perepisi-naseleniya.d?id=42015926|newspaper=[[Delfi (web portal)|Delfi]]|date=29. 12. 2011|access-date=20. 8. 2013|language=ru}} (According to the 2011 census).</ref> | regija6 = {{ZID|Libanon}} | pop6 = 150.000<ref name="Gibney">{{cite book|last=Gibney|first=Matthew J.|title=Immigration and asylum: from 1900 to the present|year=2005|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, California|isbn=978-1-57607-796-2|page=[https://archive.org/details/immigrationasylu00matt/page/13 13]|url=https://archive.org/details/immigrationasylu00matt/page/13}}</ref> | regija7 = {{ZID|Iran}} | pop7 = 120.000<ref>{{cite web|url=http://www.noravank.am/arm/issues/detail.php?ELEMENT_ID=2376|script-title=hy:Իրանահայ համայնք. ճամպրուկային տրամադրություններ|trans-title=The Iranian-Armenian community|last=Vardanyan|first=Tamara|date=21. 6. 2007|publisher=[[Noravank Foundation]]|access-date=5. 1. 2013|language=hy}}</ref> | regija8 = {{ZID|Njemačka}} | pop8 = 90.000–110.000<ref>{{cite news|title=Գերմանիաիի հայ համայնքը [Armenian community of Germany]|first=Babken|last=Sargsyan|url=http://www.armenialiberty.org/content/article/2279357.html |date=8. 12. 2012|access-date=10. 1. 2015|language=hy}}</ref> | regija9 = {{ZID|Sirija}}{{efn|Procjenjuje se da je broj sirijskih Armena daleko manji zbog [[Sirijskog građanskog rata]], jer su to predratne brojke. Mnogi su izbjegli u [[Libanon]], [[Armenija|Armeniju]] i [[zapadni svijet|Zapad]].|grupa="napomena"}} | pop9 = 100.000<ref name="Arm. Min. Diaspora">{{cite web|url=http://www.armdiasporamuseum.com/227-1-page.html |title=THE VIRTUAL MUSEUM OF ARMENIAN DIASPORA |publisher=Ministry of [[Armenian diaspora|Diaspora]] of the Republic of Armenia |access-date=19. 2. 2014 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140219123645/http://www.armdiasporamuseum.com/227-1-page.html |archive-date=19. 2. 2014 }}</ref> | regija10 = {{ZID|Ukrajina}} | pop10 = 100.000<ref name="Ukraine 2001 Census">{{citation |url=http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=20&rz=1_1&rz_b=2_1%20&n_page=2 |title=The distribution of the population by nationality and mother tongue |year=2001 |publisher=State Statistics Committee of Ukraine |location=Kiev |access-date=5. 1. 2013 |archive-date=15. 3. 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070315192333/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=20&rz=1_1&rz_b=2_1+&n_page=2 |url-status=dead }}</ref> | regija11 = {{ZID|Brazil}} | pop11 = 100.000<ref>[http://oglobo.globo.com/mundo/comunidade-armenia-prospera-no-brasil-mas-nao-abandona-luta-pela-memoria-do-massacre-15908325 Comunidade armênia prospera no Brasil, mas não abandona luta pela memória do massacre]. By Breno Salvador. ''[[O Globo]]'', 24 April 2015</ref><ref>{{cite news|title=Federal Senate of Brazil Recognizes Armenian Genocide|url=http://armenianweekly.com/2015/06/03/federal-senate-of-brazil-recognizes-armenian-genocide/|agency=Armenian Weekly|date=3. 6. 2015}}</ref> | regija12 = {{ZID|Grčka}} | pop12 = 80.000<ref>{{cite news|title=Հունաստանի հայ համայնքը պատրաստվում է Հայաստանի նախագահի հետ հանդիպմանը [Armenian community of Greece preparing for the meeting with the Armenian president]|first=Astghik|last=Bedevyan|url=http://www.armenialiberty.org/content/article/2279357.html |agency=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] Armenian Service|date=18. 1. 2011|access-date=10. 1. 2015|language=hy}}</ref> | regija13 = {{ZID|Argentina}} | pop13 = 70.000{{sfn|Ayvazyan|2003|p=100}} | regija14 = {{ZID|Turska}} | pop14 = 60.000<ref>{{cite news|title=Foreign Ministry: 89,000 minorities live in Turkey|url=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?load=detay&link=161291|newspaper=[[Today's Zaman]]|date=15. 12. 2008|access-date=5. 1. 2013|archive-date=20. 5. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520084230/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?load=detay&link=161291|url-status=dead}}</ref> | regija15 = {{ZID|Kanada}} | pop15 = 55.740<ref>{{citation|url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|title=Canada National Household Survey|year=2011|publisher=Statistics Canada|access-date=20. 8. 2013}}. Od toga je 31.075 prijavilo jedinstveno i 24.675 mješovitog porijekla Armena.</ref> | regija16 = {{ZID|Poljska}} | pop16 = 50.000<ref>{{cite news|url=http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/mniejszosci/charakterystyka-mniejs/6480,Charakterystyka-mniejszosci-narodowych-i-etnicznych-w-Polsce.html |title=Narodowy Spis Powszechny 2011 (Polish Census of 2011) |year=2011 |publisher=Główny Urząd Statystyczny (Polish Central Statistical Office) |access-date=31. 10. 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151017060215/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/mne/mniejszosci/charakterystyka-mniejs/6480%2CCharakterystyka-mniejszosci-narodowych-i-etnicznych-w-Polsce.html |archive-date=17. 10. 2015 }}</ref> | languages = [[Armenski jezik|armenski]] | vjera = Kršćanstvo<small><br />[[Armenska apostolska crkva]] {{·}} [[Armenska katolička crkva|katolicizam]] {{·}} [[Armenska evangelička crkva|protestantizam]] </small> | vezano = [[Hemšini]], [[Cherkesogai]] | footnotes = }} '''Armeni''' ({{Jez-hy|հայեր}}, ''hayer'') [[etnička grupa]] su porijeklom s [[Armenska visoravan|Armenske visoravni]] u [[Jugozapadna Azija|jugozapadnoj Aziji]].<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Armenia/Administration-and-social-conditions#ref481320|title=Armenia: Ancient and premodern Armenia|last=|first=|date=|website=[[Encyclopædia Britannica Online]]|publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]|access-date=17. 7. 2018|quote=The Armenians, an Indo-European people, first appear in history shortly after the end of the 7th century BCE[, d]riving some of the ancient population to the east of Mount Ararat [...]}}</ref> Armeni su većina u [[Armenija|Armeniji]] i [[Nagorni Karabah|Nagornom Karabahu]]. Dijaspora od oko 5 miliona ljudi živi izvan Armenije. Većina njih živi u [[Rusija|Rusiji]], [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], [[Francuska|Francuskoj]], [[Gruzija|Gruziji]], [[Iran]]u, [[Njemačka|Njemačkoj]], [[Ukrajina|Ukrajini]], [[Liban]]u, [[Brazil]]u i [[Sirija|Siriji]]. S izuzetkom Irana i bivših sovjetskih država, današnja armenska dijaspora nastala je nakon [[Genocid nad Armenima|genocida nad Armenima]].<ref name="Hovannisian">[[Richard G. Hovannisian]], ''The Armenian people from ancient to modern times: the fifteenth century to the twentieth century'', Volume 2, p. 427, Palgrave Macmillan, 1997.</ref> Većina Armenaca su pripadnici [[Armenska apostolska crkva|Armenske apostolske crkve]]. Kršćanstvo se počelo širiti u Armeniji ubrzo nakon [[Isus]]ove smrti, i tako je početkom 4. vijeka [[Kraljevina Armenija|Armenska kraljevina]] postala prva država koja je prihvatila kršćanstvo kao državnu religiju.<ref name="ncccusa">{{Cite web|url=http://www.ncccusa.org/news/01news36a.html|title=Armenia first nation to adopt Christianity as a state religion.|archive-url=https://web.archive.org/web/20110106104636/http://www.ncccusa.org/news/01news36a.html|archive-date=6. 1. 2011|url-status=dead|access-date=27. 2. 2007}}</ref> == Historija == Pretpostavlja se da je indoevropska kultura iz [[Bronzano doba|bronzanog doba]] [[Trialeti kultura|Trialeti-Vanadzor]] već u 3. mileniju p. n. e. imala uporište u Armeniji, s dokazima kao što su grobnice iz [[Ashtarak]]a.<ref>Peter I. Bogucki and Pam J. Crabtree [http://lukashevichus.info/knigi/ancient_europe_encycl_bogucki_crabtree_1.pdf ''Ancient Europe, 8000 B.C. to A.D. 1000: An Encyclopedia of the Barbarian World''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109082658/http://lukashevichus.info/knigi/ancient_europe_encycl_bogucki_crabtree_1.pdf |date=9. 1. 2016 }} Charles Scribner's Sons, 2004 {{ISBN|978-0684806686}}</ref><ref>Daniel T. Potts [https://books.google.ca/books?id=7lK6l7oF_ccC&pg=PA681 ''A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East''.] Volume 94 of Blackwell Companions to the Ancient World. John Wiley & Sons, 2012 {{ISBN|1405189886}} p.681</ref><ref>{{Cite journal|last=Simonyan|first=Hakob Y.|date=2012|title=New Discoveries at Verin Naver, Armenia|url=https://www.academia.edu/25380162|journal=Backdirt|publisher=The Cotsen Institute of Archaeology at UCLA|issue=The Puzzle of the Mayan Calendar|pages=110–113|access-date=5. 8. 2019}}</ref> Kontroverzna hipoteza nekih stručnjaka smješta indoevropsku pradomovinu na Armensku visoravan.<ref>Thomas Gamkrelidze and Vyacheslav Ivanov (philologist)|Vyacheslav V. Ivanov, ''The Early History of Indo-European Languages'', March 1990, p. 110.</ref> U [[Bronzano doba|bronzanom dobu]] nekoliko država je postojalo na području Armenije, uključujući [[Hetiti|Hetitsko carstvo]].<ref>Vahan Kurkjian, "History of Armenia", Michigan, 1968, [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Asia/Armenia/_Texts/KURARM/home.html History of Armenia by Vahan Kurkjian]; Armenian Soviet Encyclopedia, v. 12, Yerevan 1987; Artak Movsisyan, "Sacred Highland: Armenia in the spiritual conception of the Near East", Yerevan, 2000; Martiros Kavoukjian, "The Genesis of Armenian People", Montreal, 1982</ref> Pod [[Asurbanipal|Ašurbanipalom]] (669–627. p. n. e), [[Asirija|Asirsko carstvo]] se prostiralo do [[Kavkaz (planina)|planine Kavkaz]] (moderna [[Armenija]], Gruzija i [[Azerbejdžan]]).<ref>Curtis, John (November 2003). "The Achaemenid Period in Northern Iraq". L'archéologie de l'empire achéménide (Paris, France): 12.</ref> Prvi geografski entitet koji su susjedni narodi nazivali Armenijom uspostavljena je u obliku [[satrap]]a (provincije) krajem 6. vijeka p. n. e. pod dinastijom Orontid (Yervanduni) unutar [[Ahemenidsko Carstvo|Ahemenidskog Carstva]]. Orontidi su kasnije vladali nezavisnom [[Kraljevina Armenija (antika)|Kraljevinom Armenijom]]. Kasnije je ta kraljevina s dinastijom Arsacida postala prva prva država koja je prihvatila kršćanstvo kao svoju religiju,<ref name="Mary Boyce p 84">Mary Boyce. [https://books.google.com/books?id=a6gbxVfjtUEC&pg=PA84&dq=armenians+zoroastrianism+christianity&hl=nl&sa=X&ved=0CCgQ6AEwAWoVChMIi5zf656SxgIVgbMsCh1xBQB1#v=onepage&q=armenians%20zoroastrianism%20christianity&f=false ''Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices''] Psychology Press, 2001 {{ISBN|978-0415239028}} p 84</ref> u ranim godinama 4. vijeka, vjerovatno 301. p. n. e.<ref>traditionally dated to 301 following [[Mikayel Chamchian]] (1784). 314 is the date favored by mainstream scholarship, so Nicholas Adontz (1970), p.82, following the research of Ananian, and Seibt ''The Christianization of Caucasus (Armenia, Georgia, Albania) '' (2002).</ref> U kasnom [[Partsko carstvo|partskom]] razdoblju Armenija bila je priklonjena pretežno [[Zoroastrizam|zoroastrijanizmu]].<ref name="Mary Boyce p 84" /> Armenija je 428. ponovo izgubila suverenitet pod osvajačkim [[Bizantijsko Carstvo|bizantijskim]] i [[Sasanidsko Carstvo|sasanidskim perzijskim]] carstvima, a kasnije i [[Muslimansko osvajanje Perzije|muslimanskim osvajanjem Perzije]] koja su obuhvatala područja gdje Armeni žive. Godine 885. Armeni su ponovo uspostavili suvereno kraljevstvo pod vodstvom Ashota I iz dinastije Bagratid. Značajan dio Armena pobjegao je od bizantske okupacije 1045. i naknadne invazije [[Seldžuci|turskih Seldžuka]] 1064. Naselili su se u velikom broju u [[Kilikija|Kilikiji]], [[Anadolija|anadolskoj]] regiji gdje su Armenci od rimskih vremena bili manjina. Godine 1080. osnovali su Kneževinu Armeniju, zatim i Kraljevinu Kilikiju, koja je postala žarište armenskog nacionalizma. Armenci su razvili bliske društvene, kulturne, vojne i vjerske veze s obližnjim [[Križarske države|križarskim državama]], ali su na kraju podlegli [[Memluci|napadima Memluka]]. U narednih nekoliko vijekova, nad Armenima su vladali [[Džingis-kan|Džinkis-kan]], [[Timuridi]] i plemenske turske federacije [[Ak Koyunlu]] i [[Kara Koyunlu]], te [[Osmansko Carstvo]]. === Moderna historija === [[Etničko čišćenje]] Armena tokom posljednjih godina Osmanskog Carstva smatra se [[genocid]]om, gdje se procjenjuje da je bilo 1,5 miliona žrtava. Prvi val progona bio je od 1894. do 1896, a drugi je kulminirao [[Genocid nad Armenima|genocidom nad Armenima]] 1915. i 1916. S početkom [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]], Osmansko Carstvo vidjelo je Armene kao saveznike [[Rusko Carstvo|carske Rusije]], što je bio izgovor za progone koji će uslijediti. Nakon raspada Ruskog carstva i [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]], Armenija je nakratko bila nezavisna od 1918. do 1920. Krajem 1920. [[Komunizam|komunisti]] su došli na vlast nakon invazije [[Crvena armija|Crvene armije]] na Armeniju. Prvobitno je 1922. Armenija postala dio Kavkaskog SFSR u sklopu [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]], a kasnije je formirana [[Armenski SSR|Armenska sovjetska socijalistička republika]] koja je trajala od 1936. do 21. septembra 1991. kada je Armenija proglasila nezavisnost od [[Sovjetski Savez|SSSR-a]] i uspostavila drugu [[Armenija|Armensku Republiku]]. == Jezik == Armenski je [[Indoevropski jezici|indoevropski]] jezik.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Armenian-people|title=Armenian (people) &#124; Description, Culture, History, & Facts}}</ref> Ima dva međusobno razumljiva i pisana oblika: istočni armenski, koji se danas govori uglavnom u [[Armenija|Armeniji]], Gorskom Karabahu, [[Iran]]u i bivšim sovjetskim republikama; i zapadni armenski, koja se koristi u historijskoj Zapadnoj Armeniji. Iako se armenski svrstava u [[Indoevropski jezici|indoevropske jezike]], njegovo precizno klasificiranje je predmet rasprava. Donedavno su naučnici vjerovali da je armenski najuže povezan s [[Grčki jezik|grčkim]] i drevnim makedonskim. Eric P. Hamp smjestio je armenski jezik u grčko-armensku podgrupu indoevropskih jezika u svom [[Indoevropski jezici|indoevropskom]] porodičnom stablu iz 2012.<ref name="hamp">{{Cite journal|last=Hamp|first=Eric P.|date=august 2013|title=The Expansion of the Indo-European Languages: An Indo-Europeanist's Evolving View|url=http://sino-platonic.org/complete/spp239_indo_european_languages.pdf|journal=Sino-Platonic Papers|volume=239|pages=8, 10, 13|access-date=8. 2. 2014}}</ref> Ipak, danas većina stručnjaka vjeruje da je armenski jezik blizak [[Indoiranski jezici|indo-iranskim]] jezicima, isto koliko i grčkom.<ref>{{cite book|author=Vavroušek P.|chapter=Frýžština|chapter-format=|chapter-url=|title=Jazyky starého Orientu|orig-year=|agency=|edition=|location=Praha|date=2010|publisher=Univerzita Karlova v Praze|volume=|pages=129|series=|isbn=978-80-7308-312-0|ref=}}</ref><ref name="Adams419">{{cite book|author=J. P. Mallory, Douglas Q. Adams.|location=London|isbn=9781884964985|series=|pages=[https://archive.org/details/isbn_1884964982/page/419 419]|volume=|publisher=Fitzroy Dearborn Publishers|date=1997|edition=|chapter=|agency=|orig-year=|title=Encyclopedia of Indo-European culture|url=https://archive.org/details/isbn_1884964982|url-access=registration|format=|chapter-url=|ref=}}</ref><ref name="Clackson124">{{cite book|author=Clackson James P.T.|chapter=Classical Armenian|chapter-format=|chapter-url=|title=The Ancient Languages of Asia Minor|orig-year=|agency=|edition=|location=New York|date=2008|publisher=Cambridge University Press|volume=|pages=124|series=|isbn=|ref=}}</ref> To je dovelo neke učenjake da predlože hipotetsku grčko-armensko-arijsku grupu unutar indoevropske jezičke porodice.<ref>''Handbook of Formal Languages'' (1997), [https://books.google.com/books?id=yQ59ojndUt4C&pg=PA6&dq=armeno-aryan&client=firefox-a#v=onepage&q=armeno-aryan&f=true p. 6].</ref> [[Datoteka:Khorovats.jpg|mini|Khorovats je omiljeno armensko jelo |alt=|200x200piksel]] == Kultura == [[Datoteka:Sargis_Pitsak.jpg|mini|Armenski{{Mrtav link}} rukopis iz 14. vijeka. |alt=|210x210piksel]] Armenska literatura prvi put je zabilježena u 400. godini kada je Mesrop Mashtots izumio [[Armenska abeceda|armensku abecedu]]. Ovaj vremenski period često se smatra kao zlatno doba armenske književnosti. Ranu armensku literaturu napisao je "otac armenske historije", Movses Khorenatsi, autor ''[[Historija Armenije (knjiga)|Historija Armenije]]''. U 19. stoljeću ustanovljen je veliki književni pokret koji je trebao da stvori modernu armensku književnost. Ovaj period, tokom kojeg je cvjetala armenska kultura, poznat je kao razdoblje preporoda (Zartonki sherchan). Većina njih usvojila je novostvorenu istočnu ili zapadnu varijantu armenskog jezika. Muzički instrumenti kao što je duduk, [[dhol]], [[zurna]] i [[Qanun (instrument)|kanun]] obično se nalaze u repertoaru armenske narodne muzike. [[Horovac]], jelo s roštilja, jedno je od omiljenih armenskih jela. [[Lavaš]] je vrlo popularan armenski hljeb, a armenska paklava popularni je desert napravljen od filo tijesta. == Napomene == <references group="lower-alpha" /> == Reference == {{Refspisak|}} == Vanjski linkovi == * [https://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=3903 Armenci] – Mrežno izdanje ''Hrvatske enciklopedije'' [[Kategorija:Kavkaski narodi]] [[Kategorija:Armeni]] [[Kategorija:Narodi s Bliskog istoka]] l5ol78dmusyoi1cdhi2jj36z9r7cqna 0 462790 3901559 3899236 2026-07-02T03:51:19Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901559 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Ambasada RP w Sarajewie (2023).jpg|desno|mini|Ambasada Republike Poljske u Sarajevu (2023)]] '''Ambasada Republike Poljske u Sarajevu''' ([[Poljski jezik|polj.]] ''Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Sarajewie'') je diplomatsko predstavništvo Republike Poljske u Bosni i Hercegovini. Ambasada se nalazi u Sarajevu, u ulici Višnjik 20. == Diplomatski odnosi == Ministarstvo vanjskih poslova imenovalo je [[Franciszek Kruszelnicki|Franciszeka Kruszelnickog]] 23. septembra 1919. počasnim konzulom Republike Poljske<ref name=":3">{{Cite book|last=Lis|first=Tomasz Jacek|title=Działalność pierwszego polskiego konsulatu honorowego w Sarajewie|work=W kręgu dyplomacji i polityki : w 100-lecie nawiązania stosunków dyplomatycznych między Polską a Jugosławią|publisher=Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego|year=2020|isbn=978-83-8018-328-5|location=Bydgoszcz|pages=42–57|language=pl|oclc=1242165575}}</ref> (prema drugom izvoru, u novembru 1918. godine).<ref name=":1">{{Citation|title=Z żałobnej karty. Ś. p. Franciszek Kruszelnicki|url=https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/211670|publisher=Pomorska Spółdzielnia Wydawnicza|date=3. 6. 1934|access-date=6. 5. 2021|first=|last=|website=Dzień Pomorski|language=pl|page=7}}</ref> Konzulat se nalazio u prestižnoj [[Vila Mandić|vili Mandić]] u Petrakijinoj ulici. Glavni zadatak Kruszelnickog bio je organizovati repatrijaciju Poljaka koji su živjeli u Bosni u Poljsku. To je, između ostalog, uključivalo organizovanje željezničkog prevoza, potvrđivanje identiteta ljudi koji odlaze, kao i davanje viza. Ova institucija se bavila i tipičnim konzularnim poslovima koji su bili vezani za npr. izdavanje dokumenata ili potvrda poljskog državljanstva galicijskih seljaka koji su živjeli u sjevernoj Bosni. Nakon realizovanog osnovnog zadatka, u januaru 1921. konzulat je prestao sa radom.<ref name=":3" /> Republika Poljska je 30. aprila 1992. godine priznala Bosnu i Hercegovinu kao nezavisnu i suverenu državu. 22. decembra 1995. godine između ove dvije države uspostavljeni su puni diplomatski odnosi.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.pl/web/bosnaihercegovina/bih|title=Poljska u Bosni i Hercegovini > Bilateralni odnosi > Bosna i Hercegovina|last=|first=|date=|website=gov.pl|publisher=|access-date=24. 4. 2020}}</ref> Ambasada je osnovana 2001. godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.pl/web/bosniaihercegowina/relacje-dwustronne|title=Polska w Bośni i Hercegowinie > Relacje dwustronne > Bośnia i Hercegowina|last=|first=|date=|website=gov.pl|publisher=|language=pl|access-date=24. 4. 2020}}</ref> 2022–2024 godine bio je otvoren Konzulat Republike Poljske u Mostaru, na čelu kojeg bio je počasni konzul [[Husein Oručević]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.pl/web/bosnaihercegovina/otvaranje-poljskog-poasnog-konzulata-u-mostaru|title=Počasni konzulat Poljske u Mostaru zvanično otvoren|date=9. 11. 2022|website=Poljska u Bosni i Hercegovini - Portal Gov.pl|language=bs|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117170820/https://www.gov.pl/web/bosnaihercegovina/otvaranje-poljskog-poasnog-konzulata-u-mostaru|archive-date=17. 11. 2022|access-date=26. 11. 2022}}</ref> == Ambasadori == * 1996–1999 – [[Jan Tombiński]] (ambasador u [[Slovenija|Sloveniji]], akreditiran i u BiH) * 1999–2001 – [[Maciej Szymański]] (ambasador u Sloveniji, akreditiran i u BiH) * 2001–2005 – [[Leszek Hensel]] * 2005–2010 – [[Andrzej Tyszkiewicz]] * 2011–2012 – [[Jerzy Chmielewski]] * 2013–2018 – [[Andrzej Krawczyk]] * 2018–2023 – [[Jarosław Lindenberg]]<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.pl/web/bosniaihercegowina/personel|title=Personel - Polska w Bośni i Hercegowinie|last=|first=|date=22. 4. 2020|website=gov.pl|publisher=|access-date=24. 4. 2020|archive-date=22. 4. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422190403/https://www.gov.pl/web/bosniaihercegowina/personel|url-status=bot: unknown}}</ref> * 2023–2025 – [[Andrzej Jasionowski]] * 2025–2026 – Wojciech Skrobisz (otpravnik poslova)<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.pl/web/bosniaihercegowina/personel|title=Personel - Polska w Bośni i Hercegowinie - Portal Gov.pl|website=Polska w Bośni i Hercegowinie|language=pl|access-date=2026-06-20|archive-date=29. 11. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251129134031/https://www.gov.pl/web/bosniaihercegowina/personel|url-status=bot: unknown}}</ref> * od 2026 – [[Marcin Czapliński]] (otpravnik poslova)<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.pl/web/bosniaihercegowina/ambasador|title=Ambasador - Polska w Bośni i Hercegowinie - Portal Gov.pl|website=Polska w Bośni i Hercegowinie|language=pl|access-date=2026-06-20|archive-date=20. 6. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260620124841/https://www.gov.pl/web/bosniaihercegowina/ambasador|url-status=bot: unknown}}</ref> == Također pogledajte == * [[Odnosi Bosne i Hercegovine i Poljske]] * [[Poljaci u Bosni i Hercegovini]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.gov.pl/web/bosnaihercegovina/ Službena stranica Ambasade Republike Poljske u Sarajevu] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Diplomatska predstavništva Republike Poljske u svijetu|Sarajevo]] [[Kategorija:Diplomatska predstavništva u Bosni i Hercegovini|Poljska]] [[Kategorija:Građevine u Sarajevu]] [[Kategorija:Odnosi Bosna i Hercegovina–Poljska]] 4qi61de3h1en3oqwlcxj4hxbyhdd3nq 10 465800 3901490 3767558 2026-07-01T14:08:40Z KWiki 9400 3901490 wikitext text/x-wiki <includeonly> U ovoj su kategoriji članci o sporazumima u [[{{{1}}}{{{2}}}]]. godini. {| class="toccolours hlist" align=right | *'''<small> [[:Kategorija:Sporazumi iz {{#ifexpr: ({{{3}}}0)mod100 = 0 |{{{3}}}0-tih |{{{3}}}0-ih}}|{{#ifexpr: ({{{3}}}0)mod100 = 0 |{{{3}}}0-tih |{{{3}}}0-ih}}]]</small>''' [[:Kategorija:Sporazumi iz {{{3}}}9.|<<]] [[:Kategorija:Sporazumi iz {{{1}}}0.|{{{1}}}0]] * [[:Kategorija:Sporazumi iz {{{1}}}1.|{{{1}}}1]] * [[:Kategorija:Sporazumi iz {{{1}}}2.|{{{1}}}2]] * [[:Kategorija:Sporazumi iz {{{1}}}3.|{{{1}}}3]] * [[:Kategorija:Sporazumi iz {{{1}}}4.|{{{1}}}4]] * [[:Kategorija:Sporazumi iz {{{1}}}5.|{{{1}}}5]] * [[:Kategorija:Sporazumi iz {{{1}}}6.|{{{1}}}6]] * [[:Kategorija:Sporazumi iz {{{1}}}7.|{{{1}}}7]] * [[:Kategorija:Sporazumi iz {{{1}}}8.|{{{1}}}8]] * [[:Kategorija:Sporazumi iz {{{1}}}9.|{{{1}}}9]] [[:Kategorija:Sporazumi iz {{{4}}}0.|>>]] '''<small> [[:Kategorija:Sporazumi iz {{#ifexpr: ({{{4}}}0)mod100 = 0 |{{{4}}}0-tih |{{{4}}}0-ih}}|{{#ifexpr: ({{{4}}}0)mod100 = 0 |{{{4}}}0-tih |{{{4}}}0-ih}}]]</small>''' |} [[Kategorija:Sporazumi po godinama|{{{1}}}{{{2}}}]] [[Kategorija:{{{1}}}{{{2}}}. u međunarodnim odnosima|Sporazumi]] [[Kategorija:{{{1}}}{{{2}}}. u pravu|Sporazumi]] [[Kategorija:Radovi iz {{{1}}}{{{2}}}.|Sporazumi]] [[Kategorija:Sporazumi iz {{#ifexpr: ({{{1}}}0)mod100 = 0 |{{{1}}}0-tih |{{{1}}}0-ih}}]] </includeonly><noinclude> <!--[[Kategorija:Šabloni biatlona]]--> {{Dokumentacija}} </noinclude> gt7yj1fspaowpq5mvd12u8n7q0kz1s4 0 471393 3901499 3775038 2026-07-01T15:28:22Z HyBoxwood 180327 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 3901499 wikitext text/x-wiki {{Infokutija službena pozicija | pozicija = Predsjednik | tijelo = Narodne Republike Kine | nativni_naziv = {{lang|zh-Hans|中华人民共和国主席}} | oznaka = 中華人民共和國國徽.svg | oznakavel = | oznakatekst = [[Grb Kine]] | zastava = Flag of the People's Republic of China.svg{{!}}border | zastavavel = 110 | zastavatekst = [[Zastava Kine]] | slika = Xi Jinping 2025 (cropped).jpg | slikavel = | tekst = | trenutno = [[Xi Jinping]] | trenutnood = 14. marta 2013. | odjel = | stil = | vrsta = | status = [[Šef države]] | skraćenica = | član = | izvještava = | prebivalište = [[Zhongnanhai#Zapadna zgrada|Zapadna zgrada]], [[Zhongnanhai]] | sjedište = [[Peking]] | predlagač = [[Prezidijum Nacionalnog narodnog kongresa]] | imenujega = [[Nacionalni narodni kongres]] | imenujega_kvalificiran = | mandat = Pet godina | mandat_kvalificiran = Obnovljiv; Nema ograničenja roka | konstituirani_instrument = [[Ustav Narodne Republike Kine]] | prethodnik = Predsjednik [[Središnja narodna vlada Narodne Republike Kine (1949–1954)|Središnje narodne vlade]] (1949–1954) | inauguralni = | osnivanje = 27. septembar 1954. | osnivač = | imenovano_po = | prvi = [[Mao Zedong]] | posljednji = | ukinuto = 1975–1982. | sukcesija = | neslužbeni_nazivi = Državni predsjedavajući | zamjenik = | plata = CN¥150.000 RMB ($22.000)<ref>{{cite web|url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2015-01/20/content_19353528.htm|title=Public employees get salary increase - China - Chinadaily.com.cn|website=www.chinadaily.com.cn|access-date=4. 11. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605224342/http://www.chinadaily.com.cn/china/2015-01/20/content_19353528.htm|archive-date=5. 6. 2019|url-status=live}}</ref> | veb-sajt = | fusnote = }} '''Predsjednik Narodne Republike Kine''' ceremonijalni je [[šef države]] [[Kina|Narodne Republike Kine]] (NR Kina). Prema sadašnjem Ustavu NRK, predsjedništvo je uglavnom ceremonijalna funkcija s ograničenom moći.<ref name="figurehead">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/03/10/world/asia/china-xi-jinping-term-limit-explainer.html|title=Ending Term Limits for China's Xi Is a Big Deal. Here's Why. - Is the presidency powerful in China?|author=Chris Buckley and Adam Wu|date=10. 3. 2018|newspaper=[[New York Times]]|access-date=1. 12. 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180312103512/https://www.nytimes.com/2018/03/10/world/asia/china-xi-jinping-term-limit-explainer.html|archive-date=12. 3. 2018|quote=In China, the political job that matters most is the general secretary of the Communist Party. The party controls the military and domestic security forces, and sets the policies that the government carries out. China’s presidency lacks the authority of the American and French presidencies.}}</ref> Međutim, od 1993. godine, kao stvar konvencije, predsjedanje istovremeno obavlja i [[generalni sekretar Komunističke partije Kine]], najviši vođa jednopartijskog sistema. Predsjedništvo se službeno smatra državnom institucijom, a ne administrativnim položajem; teoretski, predsjednik služi u zadovoljstvo Nacionalnog narodnog kongresa, zakonodavnog tijela i nije zakonski ovlašten za poduzimanje izvršnih radnji u svom prerogativu. Trenutni predsjednik je [[Xi Jinping]], obnašavši dužnost predsjednika od 14. marta 2013. godine.<ref>{{Cite news|url=https://www.klix.ba/vijesti/svijet/parlament-potvrdio-imenovanje-xi-jinpinga-za-predsjednika-kine/130314020|title=Parlament potvrdio imenovanje XI Jinpinga za predsjednika Kine|work=Klix.ba|access-date=14. 3. 2013}}</ref> Kada je trenutni ustav usvojen 1982. godine, predsjedništvo je bilo zamišljeno kao uglavnom ceremonijalni ured, sa stvarnom moći koncentriranom na vođu Paramount-a, koji je kontrolirao Partiju i vojsku. Međutim, predsjednici Li Xiannian (1983–1988) i Yang Shangkun (1988–1993) nisu bili jednostavne glave, već zapravo značajni igrači u najvišem rukovodstvu, sa svojim ovlastima ''Osam starješina'', ali ne i predsjedništvima.<ref>MacFarquhar, Roderick. "Foreword" in Zhao Ziyang (2009). Prisoner of the State: The Secret Journal of Zhao Ziyang. New York, NY: Simon and Schuster. ISBN 1-4391-4938-0</ref> Od 1993. godine, osim kratkih perioda tranzicije, najviši vođa Kine istovremeno služi kao predsjednik, vođa partije (kao generalni sekretar) i vrhovni zapovjednik vojske (kao predsjedavajući Centralne vojne Komisije). Ovaj pojedinac tada obavlja različite dužnosti pod zasebnim naslovima. Na primjer, vođa se sastaje sa stranim uglednicima i prima ambasadore u svojstvu predsjednika, izdaje vojne smjernice kao predsjedavajući Centralne vojne komisije i podržava vladavinu stranke kao generalni sekretar Kineske komunističke partije (KPK). Predsjedništvo je prvi put uspostavljeno Ustavom NRK 1954. godine, a sukcesivno su ga držali [[Mao Zedong]] i Liu Shaoqi. Liu je pao u političku sramotu tokom [[Kulturna revolucija|Kulturne revolucije]], nakon čega je predsjedništvo ostalo upražnjeno. Predsjedništvo je ukinuto Ustavom iz 1975, a zatim je vraćeno u Ustav iz 1982, ali sa smanjenim ovlašćenjima. Tokom Mao ere nisu postojala ograničenja mandata za predsjednika. Između 1982. i 2018. godine, ustavom je predviđeno da predsjednik ne može biti na dužnosti duljoj od dva uzastopna mandata. Ograničenja roka su ukinuta 2018. godine, ali ovlasti i ceremonijalna uloga ostale su nepromijenjene. Dužnost predsjednika od 14. marta 2013. obavlja [[Xi Jinping]]. ==Spisak predsjednika== {| class="wikitable" |- ! Br. !! colspan=2|Ime i prezime !! Vrijeme na vlasti !! colspan=2|Stranka |- |align=center| 1. | [[Datoteka:Mao in 1945.jpg|70p]] | [[Mao Zedong]] | 27. septembar 1954 – 27. april 1959. | rowspan="7" style="background-color:#DD0000 " | | rowspan="7" | [[Komunistička partija Kine]] |- |align=center| 2. | [[Datoteka:Liu Shaoqi (cropped).jpg|70p]] | [[Liu Shaoqi]] | 27. april 1959 – 31. oktobar 1968. |- |align=center| 3. | [[Datoteka:Li Xiannian (cropped).jpg|70p]] | [[Li Xiannian]] | 18. juni 1983 – 8. april 1988. |- |align=center| 4. | [[Datoteka:Yang Shangkun 2.jpg|70p]] | [[Yang Shangkun]] | 8. april 1988 – 27. mart 1993. |- |align=center| 5. | [[Datoteka:Jiang Zemin St. Petersburg (restored) (cropped).jpg|70p]] | [[Jiang Zemin]] | 27. mart 1993 – 15. mart 2003. |- |align=center| 6. | [[Datoteka:Hu Jintao 2012.jpg|70p]] | [[Hu Jintao]] | 15. mart 2003 – 14. mart 2013. |- |align=center| 7. | [[Datoteka:Xi Jinping 2025 (cropped).jpg|70p]] | [[Xi Jinping]] | 14. mart 2013 – ''trenutni'' |} ==Također pogledajte== *[[Generalni sekretar Komunističke partije Kine]] ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat-inline|Presidents of the People's Republic of China}} [[Kategorija:Kineski predsjednici]] [[Kategorija:Politika Kine]] [[Kategorija:Predsjednici po državama|Kina]] gmon1npfwjpoyxuyflh4g6j2s20cirr 0 471550 3901492 3891424 2026-07-01T14:13:41Z Animalsandpets1 168970 Opis razvoja dermisa 3901492 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Koža}} {{Infokutija anatomija | Ime = Derma | Latinski = | Image = Skin.png | Caption = Poprečni presjek ljudske kože | Image2 = Normal Epidermis and Dermis with Intradermal Nevus 10x.JPG | Width = | Caption2 = Poprečni presjek kože, pod mikroskopom | System = [[Pokrovni sistem|Pokrovni]] | part_of = [[Koža]] | Precursor =[[Ektoderm]] }} '''Derma''', '''dermis''', '''korij''' ili '''potkoža''' jest sloj [[koža|kože]] između [[epiderma|epiderme]] (s kojim čini [[kutis (anatomija)|kutis]]) i [[potkožno tkivo]], koje se prvenstveno sastoji od gustog nepravilnog [[vezivno tkivo|vezivnog tkiva]] i ublažava potrese tijela od stresa i naprezanja. Podijeljena je u dva sloja, površinsko područje uz epidermu zvano papilsko područje i duboko deblje područje poznato kao retikularni (mrežasti) dermis.<ref name="Andrews">James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk (2005). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology'' (10th ed.). Saunders. Pages 1, 11–12. {{ISBN|0-7216-2921-0}}.</ref> Derma je čvrsto povezana s epidermom preko [[bazna membrana|bazne membrane]]. Strukturne komponente dermisa su [[kolagen]], [[elastična vlakna]] i [[temeljna supstanca|ekstrafibrilski matriks]].<ref name="Lookingbill">Marks, James G; Miller, Jeffery (2006). ''Lookingbill and Marks' Principles of Dermatology'' (4th ed.). Elsevier Inc. Page 8–9. {{ISBN|1-4160-3185-5}}.</ref> Također sadrži [[mehanoreceptor]]e koji pružaju osjećaj [[dodir]]a i [[termoreceptor]]e koji pružaju osjećaj [[toplota|toplote]]. Pored toga, tu se nalaze i [[dlakini folikuli]], [[znojne žlijezde]], [[lojna žlijezda|lojne žlijezde (uljne žlezde)]], [[apokrine znojne žlezde]], [[limfni sud]]ovi, nervi i [[krvn sud]]ovi. Ti krvni sudovi dopremaju hranu i uklanjaju otpad i dermnim i epidermnim ćelijama. == Struktura == Dermis se sastoji od tri glavna tipa [[ćelija (biologija)|ćelija]]:<ref name="ageingskin">{{cite web|url=https://pharmaxchange.info/2011/03/the-ageing-skin-part-1-structure-of-skin-and-introduction/|title=The Ageing Skin - Part 1 - Structure of Skin and Introduction - Articles|last=malvi|date=4. 3. 2011|website=PharmaXChange.info|access-date=2. 2. 2021|archive-date=20. 2. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220124135/https://pharmaxchange.info/2011/03/the-ageing-skin-part-1-structure-of-skin-and-introduction/|url-status=dead}}</ref> [[fibroblast]]i, [[makrophag]]i i [[mastocit]]i. Osim ovih ćelija, dermis se sastoji i od [[matriks (biologija)|matriksnih]] komponenata kao što je [[kolagen]] (koji pruža [[čvrstoća materijala|čvrstoću]]), [[elastin]] (koji pruža [[elastičnost (fizika)|elastičnost]]) i [[temeljna supstanca|ekstrafibrilski matriks]], vanstanćelijska gelasta supstanca koja se uglavnom sastoji od [[glikozaminoglikan]]a (najviše [[hijaluronan]]a), [[proteoglikan]]a i [[glikoprotein]]a. == Slojevi == [[slika:Blausen 0802 Skin DermalCirculation.png|thumb|250px|right|Ilustracijaslojeva i cirkulacije u dermisu]] ===Papilska derma=== '''Papilska derma''' i je najgornji sloj dermisa. Isprepliće se sa ''[[rete ridges]]'' epiderme i sastoji se od finih i labavo poredanih kolagenskih vlakana.<ref name = "Lookingbill"/> Papilski region sastoji se od rastresitog areolskog [[vezivno tkivo|vezivnog tkiva]]. Imenovan je zbog svojih izbočina poput prstiju zvanih ''papile'' ili ''dermne papile'', koje se protežu prema epidermi i sadrže ili terminalne mreže [[krv]]nih [[kapilar]]a ili taktilne [[Meissnerovo tjelašce|Meissnerova tjelašca]].<ref>http://microvet.arizona.edu/Courses/vsc422/secure/VSC422AppledHistologyLabHandout.pdf{{Dead link|date=januar 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ====Dermne papile==== {{Infokutija anatomija | Ime = Dermne ili potkožične papile | Latinski = ''Papillae dermis'' | Image = Gray936.png | Caption = Papila šake, tretirana sirćetnom kiselinom. Uvećana 350 puta. <br> <br> A. Bočni pogled na papilu šake. <br> a. Korteksni sloj. <br> b. Taktilno tijelo. <br> c. Mali nerv papile, sa [[neurolema|neurolemom]]. <br> d. Njegova dva nervna vlakna vrte se u spiralnim zavojnicama oko taktilnog tijela. <br> e. Prividni završetak jednog od ovih vlakana. <br> <br> B. Taktilna papila koja se vidi odozgo tako da pokazuje njen poprečni presjek. <br> a. Korteksni sloj. <br> b. Nervna vlakna. <br> c. Vanjski sloj taktilnog tijela, sa jedrima. <br> d. Prozirna unutrašnja supstanca. | System =[[Pokrovni sistem|Pokrovni]] }} Dermne papile (DP) su mali, bradavičasti nastavci (ili interdigitacije) dermisa u [[Epiderma|epidermi]]. Na površini kože u rukama i nogama izgledaju kao epidermni ili papilarni grebeni (kolokvijalno poznati kao [[otisak prsta]]. Krvne žile u dermnim papilama hrane sve [[dlakin folikul|folikule dlake]] i donose hranljive sastojke i kisik u donje slojeve epidermnih ćelija. Obrasci grebena koje stvaraju na rukama i nogama djelimično su genetički određene osobine koje se razvijaju prije rođenja. Oni ostaju u značajnoj mjeri nepromijenjeni (osim u veličini) tokom cijelog života, te stoga određuju obrasce otisaka prstiju, čineći ih korisnima u određenim funkcijama lične identifikacije.<ref>{{cite web |url = http://www.probertencyclopaedia.com/cgi-bin/res.pl?keyword=Dermis&offset=0 |title = Dermal papillae |publisher = Probert Encyclopaedia |access-date = februar 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110608020504/http://www.probertencyclopaedia.com/cgi-bin/res.pl?keyword=Dermis&offset=0 |archive-date = 8. 6. 2011 |url-status = dead }}</ref> Papile su dio gornjeg sloja dermisa, papilsog dermisa i grebeni koje čine uveliko povećavaju površinu između dermisa i epidermisa. Budući da je glavna funkcija dermisa da podržava epidermu, to uveliko povećava razmjenu kisika, hranjivih sastojaka i otpadnih tvari između ova dva sloja. Uz to, povećanje površine sprečava međusobno odvajanje dermnog i epidermnog sloja, jačanjem spoja između njih. S godinama papile imaju tendenciju da se spljošte i ponekad povećavaju brojnost.<ref>{{cite web | url = http://ridgesandfurrows.homestead.com/friction_skin.html | title = Friction Skin | publisher = Ridges and Furrows | access-date = februar 2010 }}</ref> Kožne papile također imaju ključnu ulogu u formiranju, rastu i ciklusima dlake.<ref>{{cite journal | title = Microencapsulated human hair dermal papilla cells: a substitute for dermal papilla? | author = Lin, Chang-min | journal = Archives of Dermatological Research | volume = 300 | issue = 9 | pages = 531–535 | date = oktobar 2008 | publisher = Springer | doi = 10.1007/s00403-008-0852-3 | pmid = 18418617 |display-authors=etal}}</ref> U [[mukozna membrana|mukoznoj membrani]], ekvivalentne strukture dermnih papila obično se nazivaju "papile vezivnog tkiva", koje se interdigiraju sa ''[[rete pegs]]'' površinskog epitela. Kožne papile su manje izražene na tankim dijelovima kože. === Mrežasti dermis === '''Retikularni dermis''' je donji sloj dermisa, koji se nalazi ispod papilskog, a sastoji se od gustog nepravilnog vezivnog tkiva koje sadrži gusto spakovana kolagenska vlakna. To je primarno mjesto dermnih elastičnih vlakana.<ref name = "Lookingbill"/> Retikulska regija je obično mnogo deblja od gornjeg papilskog dermisa. Ime je dobila po gustoj koncentraciji [[kolagen]]ih, [[elastičnost (fizika)|elastičnih]] i retikularnih vlakana koja se provlače kroz njega. Ova [[protein]]ska vlakna daju dermisu svojstva [[čvrstoća materijala|čvrstoće]], [[rastezljivost]]i i elastičnost. Unutar retikularne regije nalaze se [[korijen dlake|korijeni dlaka]], [[lojne žlijezde]], [[znojne žlijezde]], [[kožni receptor]]i, [[nokat|nokti]] i [[krvni sud]]ovi. Orijentacija kolagenih vlakana unutar retikularne derme stvara linije napetosti nazvane [[Langerove linije]], koje su od izvjesne važnosti u hirurgiji i zacjeljivanju rana.<ref name="ross">{{cite book|title=Histology: A Text and Atlas|url=https://archive.org/details/isbn_2900781772005|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|vauthors=Ross M, Pawlina W|year=2011|isbn=978-0-7817-7200-6|page=[https://archive.org/details/isbn_2900781772005/page/498 498]|edition=6th}}</ref> == Razvoj == Dermis se razvija neposredno ispod epidermisa. Razvija se iz [[Mezenhim|mezenhima]], embrionalnog vezivnog tkiva, koje je u slučaju dermisa trojakog porijekla u zavisnosti od regiona tijela. Mezenhim koji daje osnovu za razvoj dermisa potiče iz lateralnog [[Mezoderm|mezoderma]] (za dermis ekstremiteta i abdominalnog zida), paraksijalnog mezoderma, odosno [[Dermatom|dermatoma]] koji predstavljaju njegov sastavni dio (za dermis leđa) i iz ćelija nervnog grebena (za dermis u području lica i vrata). U 3. mjesecu razvoja dermis obrazuje papile koje strše u epidermis. U ovim prstastim nastavcima mezenhima, a kasnije i adultnog vezivnog tkiva, pojavljuju se kapilari i nervni završeci. Razvoj dermisa prati i razvoj hipodermisa, u kojem se pojavljuju velike količine masnog tkiva. Diferencijacija dermisa u konačni oblik dešava se u drugom i trećem trimestru trudnoće. Na rođenju je dermis tanak i vremenom zadebljava. Prvi nabori kože nastaju u 12. sedmici razvoja. Specifični i genetski uslovljen "reljef kože" se formira do 5. mjeseca razvoja. Krvni sudovi prvo nastaju u hipodermisu, procesom angiogeneze iz subkutanog mezenhima u 4. sedmici razvoja. Grananjem ovih krvnih sudova nastaju krvni sudovi i njihovi spletovi u dermisu.<ref>{{Cite book|title=Larsen's human embryology|date=2009|publisher=Churchill Livingstone/Elsevier|isbn=978-0-443-06811-9|editor-last=Schoenwolf|editor-first=Gary C.|edition=4th ed., Thoroughly rev. and updated|location=Philadelphia|editor-last2=Larsen|editor-first2=William J.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Sadler|first=T. W.|title=Langman's medical embryology|date=2024|publisher=Wolters Kluwer|isbn=978-1-9751-7997-7|location=Philadelphia}}</ref> == Također pogledajte == * [[Koža]] * [[Epiderma]] * [[Dlaka]] ==Reference== {{refspisak}} {{vezivno tkivo}} [[Kategorija:Anatomija kože]] [[Kategorija:Anatomija čovjeka]] [[Kategorija:Načini primjene lijeka]] 60rhk9jnqh82gvru07aighomvmoxnye 3901591 3901492 2026-07-02T11:41:41Z KWiki 9400 /* Reference */ 3901591 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Koža}} {{Infokutija anatomija | Ime = Derma | Latinski = | Image = Skin.png | Caption = Poprečni presjek ljudske kože | Image2 = Normal Epidermis and Dermis with Intradermal Nevus 10x.JPG | Width = | Caption2 = Poprečni presjek kože, pod mikroskopom | System = [[Pokrovni sistem|Pokrovni]] | part_of = [[Koža]] | Precursor =[[Ektoderm]] }} '''Derma''', '''dermis''', '''korij''' ili '''potkoža''' jest sloj [[koža|kože]] između [[epiderma|epiderme]] (s kojim čini [[kutis (anatomija)|kutis]]) i [[potkožno tkivo]], koje se prvenstveno sastoji od gustog nepravilnog [[vezivno tkivo|vezivnog tkiva]] i ublažava potrese tijela od stresa i naprezanja. Podijeljena je u dva sloja, površinsko područje uz epidermu zvano papilsko područje i duboko deblje područje poznato kao retikularni (mrežasti) dermis.<ref name="Andrews">James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk (2005). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology'' (10th ed.). Saunders. Pages 1, 11–12. {{ISBN|0-7216-2921-0}}.</ref> Derma je čvrsto povezana s epidermom preko [[bazna membrana|bazne membrane]]. Strukturne komponente dermisa su [[kolagen]], [[elastična vlakna]] i [[temeljna supstanca|ekstrafibrilski matriks]].<ref name="Lookingbill">Marks, James G; Miller, Jeffery (2006). ''Lookingbill and Marks' Principles of Dermatology'' (4th ed.). Elsevier Inc. Page 8–9. {{ISBN|1-4160-3185-5}}.</ref> Također sadrži [[mehanoreceptor]]e koji pružaju osjećaj [[dodir]]a i [[termoreceptor]]e koji pružaju osjećaj [[toplota|toplote]]. Pored toga, tu se nalaze i [[dlakini folikuli]], [[znojne žlijezde]], [[lojna žlijezda|lojne žlijezde (uljne žlezde)]], [[apokrine znojne žlezde]], [[limfni sud]]ovi, nervi i [[krvn sud]]ovi. Ti krvni sudovi dopremaju hranu i uklanjaju otpad i dermnim i epidermnim ćelijama. == Struktura == Dermis se sastoji od tri glavna tipa [[ćelija (biologija)|ćelija]]:<ref name="ageingskin">{{cite web|url=https://pharmaxchange.info/2011/03/the-ageing-skin-part-1-structure-of-skin-and-introduction/|title=The Ageing Skin - Part 1 - Structure of Skin and Introduction - Articles|last=malvi|date=4. 3. 2011|website=PharmaXChange.info|access-date=2. 2. 2021|archive-date=20. 2. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220124135/https://pharmaxchange.info/2011/03/the-ageing-skin-part-1-structure-of-skin-and-introduction/|url-status=dead}}</ref> [[fibroblast]]i, [[makrophag]]i i [[mastocit]]i. Osim ovih ćelija, dermis se sastoji i od [[matriks (biologija)|matriksnih]] komponenata kao što je [[kolagen]] (koji pruža [[čvrstoća materijala|čvrstoću]]), [[elastin]] (koji pruža [[elastičnost (fizika)|elastičnost]]) i [[temeljna supstanca|ekstrafibrilski matriks]], vanstanćelijska gelasta supstanca koja se uglavnom sastoji od [[glikozaminoglikan]]a (najviše [[hijaluronan]]a), [[proteoglikan]]a i [[glikoprotein]]a. == Slojevi == [[slika:Blausen 0802 Skin DermalCirculation.png|thumb|250px|right|Ilustracijaslojeva i cirkulacije u dermisu]] ===Papilska derma=== '''Papilska derma''' i je najgornji sloj dermisa. Isprepliće se sa ''[[rete ridges]]'' epiderme i sastoji se od finih i labavo poredanih kolagenskih vlakana.<ref name = "Lookingbill"/> Papilski region sastoji se od rastresitog areolskog [[vezivno tkivo|vezivnog tkiva]]. Imenovan je zbog svojih izbočina poput prstiju zvanih ''papile'' ili ''dermne papile'', koje se protežu prema epidermi i sadrže ili terminalne mreže [[krv]]nih [[kapilar]]a ili taktilne [[Meissnerovo tjelašce|Meissnerova tjelašca]].<ref>http://microvet.arizona.edu/Courses/vsc422/secure/VSC422AppledHistologyLabHandout.pdf{{Dead link|date=januar 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ====Dermne papile==== {{Infokutija anatomija | Ime = Dermne ili potkožične papile | Latinski = ''Papillae dermis'' | Image = Gray936.png | Caption = Papila šake, tretirana sirćetnom kiselinom. Uvećana 350 puta. <br> <br> A. Bočni pogled na papilu šake. <br> a. Korteksni sloj. <br> b. Taktilno tijelo. <br> c. Mali nerv papile, sa [[neurolema|neurolemom]]. <br> d. Njegova dva nervna vlakna vrte se u spiralnim zavojnicama oko taktilnog tijela. <br> e. Prividni završetak jednog od ovih vlakana. <br> <br> B. Taktilna papila koja se vidi odozgo tako da pokazuje njen poprečni presjek. <br> a. Korteksni sloj. <br> b. Nervna vlakna. <br> c. Vanjski sloj taktilnog tijela, sa jedrima. <br> d. Prozirna unutrašnja supstanca. | System =[[Pokrovni sistem|Pokrovni]] }} Dermne papile (DP) su mali, bradavičasti nastavci (ili interdigitacije) dermisa u [[Epiderma|epidermi]]. Na površini kože u rukama i nogama izgledaju kao epidermni ili papilarni grebeni (kolokvijalno poznati kao [[otisak prsta]]. Krvne žile u dermnim papilama hrane sve [[dlakin folikul|folikule dlake]] i donose hranljive sastojke i kisik u donje slojeve epidermnih ćelija. Obrasci grebena koje stvaraju na rukama i nogama djelimično su genetički određene osobine koje se razvijaju prije rođenja. Oni ostaju u značajnoj mjeri nepromijenjeni (osim u veličini) tokom cijelog života, te stoga određuju obrasce otisaka prstiju, čineći ih korisnima u određenim funkcijama lične identifikacije.<ref>{{cite web |url = http://www.probertencyclopaedia.com/cgi-bin/res.pl?keyword=Dermis&offset=0 |title = Dermal papillae |publisher = Probert Encyclopaedia |access-date = februar 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110608020504/http://www.probertencyclopaedia.com/cgi-bin/res.pl?keyword=Dermis&offset=0 |archive-date = 8. 6. 2011 |url-status = dead }}</ref> Papile su dio gornjeg sloja dermisa, papilsog dermisa i grebeni koje čine uveliko povećavaju površinu između dermisa i epidermisa. Budući da je glavna funkcija dermisa da podržava epidermu, to uveliko povećava razmjenu kisika, hranjivih sastojaka i otpadnih tvari između ova dva sloja. Uz to, povećanje površine sprečava međusobno odvajanje dermnog i epidermnog sloja, jačanjem spoja između njih. S godinama papile imaju tendenciju da se spljošte i ponekad povećavaju brojnost.<ref>{{cite web | url = http://ridgesandfurrows.homestead.com/friction_skin.html | title = Friction Skin | publisher = Ridges and Furrows | access-date = februar 2010 }}</ref> Kožne papile također imaju ključnu ulogu u formiranju, rastu i ciklusima dlake.<ref>{{cite journal | title = Microencapsulated human hair dermal papilla cells: a substitute for dermal papilla? | author = Lin, Chang-min | journal = Archives of Dermatological Research | volume = 300 | issue = 9 | pages = 531–535 | date = oktobar 2008 | publisher = Springer | doi = 10.1007/s00403-008-0852-3 | pmid = 18418617 |display-authors=etal}}</ref> U [[mukozna membrana|mukoznoj membrani]], ekvivalentne strukture dermnih papila obično se nazivaju "papile vezivnog tkiva", koje se interdigiraju sa ''[[rete pegs]]'' površinskog epitela. Kožne papile su manje izražene na tankim dijelovima kože. === Mrežasti dermis === '''Retikularni dermis''' je donji sloj dermisa, koji se nalazi ispod papilskog, a sastoji se od gustog nepravilnog vezivnog tkiva koje sadrži gusto spakovana kolagenska vlakna. To je primarno mjesto dermnih elastičnih vlakana.<ref name = "Lookingbill"/> Retikulska regija je obično mnogo deblja od gornjeg papilskog dermisa. Ime je dobila po gustoj koncentraciji [[kolagen]]ih, [[elastičnost (fizika)|elastičnih]] i retikularnih vlakana koja se provlače kroz njega. Ova [[protein]]ska vlakna daju dermisu svojstva [[čvrstoća materijala|čvrstoće]], [[rastezljivost]]i i elastičnost. Unutar retikularne regije nalaze se [[korijen dlake|korijeni dlaka]], [[lojne žlijezde]], [[znojne žlijezde]], [[kožni receptor]]i, [[nokat|nokti]] i [[krvni sud]]ovi. Orijentacija kolagenih vlakana unutar retikularne derme stvara linije napetosti nazvane [[Langerove linije]], koje su od izvjesne važnosti u hirurgiji i zacjeljivanju rana.<ref name="ross">{{cite book|title=Histology: A Text and Atlas|url=https://archive.org/details/isbn_2900781772005|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|vauthors=Ross M, Pawlina W|year=2011|isbn=978-0-7817-7200-6|page=[https://archive.org/details/isbn_2900781772005/page/498 498]|edition=6th}}</ref> == Razvoj == Dermis se razvija neposredno ispod epidermisa. Razvija se iz [[Mezenhim|mezenhima]], embrionalnog vezivnog tkiva, koje je u slučaju dermisa trojakog porijekla u zavisnosti od regiona tijela. Mezenhim koji daje osnovu za razvoj dermisa potiče iz lateralnog [[Mezoderm|mezoderma]] (za dermis ekstremiteta i abdominalnog zida), paraksijalnog mezoderma, odosno [[Dermatom|dermatoma]] koji predstavljaju njegov sastavni dio (za dermis leđa) i iz ćelija nervnog grebena (za dermis u području lica i vrata). U 3. mjesecu razvoja dermis obrazuje papile koje strše u epidermis. U ovim prstastim nastavcima mezenhima, a kasnije i adultnog vezivnog tkiva, pojavljuju se kapilari i nervni završeci. Razvoj dermisa prati i razvoj hipodermisa, u kojem se pojavljuju velike količine masnog tkiva. Diferencijacija dermisa u konačni oblik dešava se u drugom i trećem trimestru trudnoće. Na rođenju je dermis tanak i vremenom zadebljava. Prvi nabori kože nastaju u 12. sedmici razvoja. Specifični i genetski uslovljen "reljef kože" se formira do 5. mjeseca razvoja. Krvni sudovi prvo nastaju u hipodermisu, procesom angiogeneze iz subkutanog mezenhima u 4. sedmici razvoja. Grananjem ovih krvnih sudova nastaju krvni sudovi i njihovi spletovi u dermisu.<ref>{{Cite book|title=Larsen's human embryology|date=2009|publisher=Churchill Livingstone/Elsevier|isbn=978-0-443-06811-9|editor-last=Schoenwolf|editor-first=Gary C.|edition=4th ed., Thoroughly rev. and updated|location=Philadelphia|editor-last2=Larsen|editor-first2=William J.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Sadler|first=T. W.|title=Langman's medical embryology|date=2024|publisher=Wolters Kluwer|isbn=978-1-9751-7997-7|location=Philadelphia}}</ref> == Također pogledajte == * [[Koža]] * [[Epiderma]] * [[Dlaka]] ==Reference== {{refspisak}} {{Vezivno tkivo}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Anatomija kože]] [[Kategorija:Anatomija čovjeka]] [[Kategorija:Načini primjene lijeka]] 018mpph9f320ixdjtuuswoko8s53po6 0 479197 3901557 3895330 2026-07-02T02:18:45Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901557 wikitext text/x-wiki '''Alex Kinter''' (rođen 21. juli 1989) nagrađivani je režiser, snimatelj i pripovjedač s iskustvom u komercijalnoj video produkciji, filmu, muzičkim spotovima i digitalnoj fotografiji.<ref name="Alex Kinter">{{Cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm4026889/|title=Alex Kinter|website=IMDb|access-date=22. 6. 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latinpost.com/articles/149992/20210419/latino-director-and-cinematographer-receives-international-awards-for-poolside-short.htm|title=Latino Director and Cinematographer Receives International Awards for "Poolside" Short|last=Hamilton|first=Ernest|date=19. 4. 2021|website=Latin Post - Latin news, immigration, politics, culture|language=en|access-date=22. 6. 2021}}</ref> == Rani život == Alex je rođen 21. jula 1989. u Caliju u Kolumbiji, a sa majkom se u dobi od 5 godina preselio na Floridu. Njegov otac bio je regionalni menadžer u lancu prodavnica nameštaja. Porodica se preselila u Teksas zbog promjene očevog radnog mjesta.<ref name="Poolside">{{Cite web|url=https://filmfreeway.com/poolside-film|title=Poolside|website=FilmFreeway|language=en|access-date=22. 6. 2021}}</ref> Od malena ga je zanimao akcijski sport i umjetnost, a bavio se grafikom, računalima i web razvojem.<ref name="noragouma.com">{{Cite web|url=https://www.noragouma.com/interview-dallas-la-based-director-alex-kinter/|title=Interview with Dallas & LA based director Alex Kinter -|date=19. 9. 2016|language=en-US|access-date=22. 6. 2021}}</ref> Fotografijom se bavio tokom svoje mlađe godine i rano je počeo sa osvjetljenjem i kompozicijom.<ref name="Poolside"/><ref name="Stories">{{Cite web|url=http://voyagedallas.com/interview/meet-alex-kinter-kinter-media-uptown/|title=Meet Alex Kinter of Kinter Media in Uptown - Voyage Dallas Magazine {{!}} Dallas City Guide|last=Stories|first=Local|website=voyagedallas.com|language=en-US|access-date=22. 6. 2021|archive-date=23. 4. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423140434/http://voyagedallas.com/interview/meet-alex-kinter-kinter-media-uptown/|url-status=dead}}</ref> == Obrazovanje == U periodu od 2007. do 2009, Kinter je studirao na Teksaškom univerzitetu A&M-Commerce Art Direction sa maloljetnicom na fotografiji. Te godine pohađao je i srednju školu Wylie.<ref>{{Cite web|url=https://alumnius.net/texas_am_university--9495-year-2012|title=Alumni US {{!}} Texas A&M University-Commerce (2012)|website=alumnius.net|access-date=22. 6. 2021|archive-date=7. 6. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607104508/https://alumnius.net/texas_am_university--9495-year-2012|url-status=dead}}</ref> 2009. upisao je Collin County Community College. U periodu 2010-2011. Alex je pohađao Richland College. Kinter je 2013. ušao u REDucation Hollywood (Digital Imaging & Post Processing). Sertifikat za tehničara za digitalne slike i naknadnu obradu dobio je od RED Digital Cinema Education.<ref name="Stories"/> == Karijera == 2012. Alex Kinter započeo je svoju karijeru u fotografiji i kinematografiji.<ref name="admin">{{Cite web|url=http://www.cnfmag.com/celebs-profile/alex-kinter/|title=Alex Kinter|last=admin|date=13. 10. 2016|website=Celebs & Fashion Mag|language=en|access-date=22. 6. 2021|archive-date=28. 4. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428132833/http://www.cnfmag.com/celebs-profile/alex-kinter/|url-status=dead}}</ref> Nekoliko je godina surađivao s voditeljem zabave Paulom Salfenom u emisijama The Drew Pearson Show, Sports Plus, Inside Entertainment i štampanim izdanjima Envy Magazine, 944 Magazine, ScoreBoard Monthly.<ref>{{Cite web|url=http://www.playbuzz.com/christmartin10/success-stories-alex-kinter|title=SUCCESS STORIES: ALEX KINTER|date=29. 10. 2018|website=Playbuzz|language=en|access-date=22. 6. 2021|archive-date=28. 2. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228221743/https://www.playbuzz.com/christmartin10/success-stories-alex-kinter|url-status=dead}}</ref> Tada je pokrenuo kompaniju za medijsku produkciju Solarity Studios koja je radila s AT&T, Dallas Cowboys, Hublot i [[Mercedes-Benz]]. itd.<ref name="noragouma.com"/><ref>{{Cite web|url=http://www.nobbys.info/2016/10/solarity-studios-showbiz-feature.html|title=Solarity Studios - A ShowBiz feature|last=Nobby|access-date=22. 6. 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://hipntrendy.com/|title=Hip N Trendy - World Of Fashion Unveiled|last=Trendy|first=Hip N.|website=hipntrendy.com|language=en|access-date=22. 6. 2021}}</ref> 2016. glumio je u muzičkom spotu Davida Leeja (Bringin 'Hippie Back).<ref>{{Citation|title=David Lee: Bringin' Hippie Back (Video 2016) - IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt6326648/mediaindex/|access-date=22. 6. 2021}}</ref> U periodu 2020.-2021., Alex Kinter dobio je 20 nagrada američkih i međunarodnih filmskih festivala za svoj kratki film The Poolside u kojem glumi Anney Beyer. Film je režirao i producirao Kinter 2020.<ref name="Stories"/><ref name="admin"/><ref>{{Cite web|url=https://www.prdistribution.com/news/short-indie-film-poolside-racks-up-awards-at-prestigious-international-film-festivals/8483272|title=Short Indie Film “Poolside” Racks Up Awards at Prestigious International Film Festivals|website=www.prdistribution.com|access-date=22. 6. 2021|archive-date=24. 4. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424233312/https://www.prdistribution.com/news/short-indie-film-poolside-racks-up-awards-at-prestigious-international-film-festivals/8483272|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sbwire.com/press-releases/kinter-media-announces-the-release-of-dallas-short-film-poolside-this-fall-2019-1248046.htm|title=Kinter Media Announces the Release of Dallas Short Film "Poolside" This Fall 2019|last=Monday|first=Source: Kinter Media Posted|last2=July 22|date=22. 7. 2019|website=SBWire|language=en|access-date=22. 6. 2021|last3=Permalink|first3=2019 at 10:10 AM CDT-|archive-date=23. 4. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423065137/http://www.sbwire.com/press-releases/kinter-media-announces-the-release-of-dallas-short-film-poolside-this-fall-2019-1248046.htm|url-status=dead}}</ref> == Proizvodnja == === Direktor === * 2021: Poolside<ref name="Alex Kinter"/> * 2020: Alone at the Pool * 2016: Lunazul * 2016: Mercedes Benz * 2016: Lowe’s Home Improvement * 2016: MRoads * 2016: Play to Win by Parrish Tha Great<ref>{{Cite web|url=https://www.digitaljournal.com/pr/global-virtual-desktop-infrastructure-market-estimated-to-show-significant-growth-between-2020-2027|title=Press Releases Archive|website=Digital Journal|language=en-US|access-date=22. 6. 2021}}</ref> * 2015: SmartPond<ref>{{Cite web|url=https://worldwidetweets.com/diy-%D1%95t%D0%B5%D1%80-b%D1%83-%D1%95t%D0%B5%D1%80-guide-t%D0%BE-build-a-%D1%80%D0%BEnd/|website=worldwidetweets.com|access-date=22. 6. 2021}}{{Mrtav link}}</ref> * 2015: Biosteel with Sean Lee<ref>{{Cite web|url=https://worldwidetweets.com/5-things-y%D0%BEu-might-not-know-ab%D0%BEut-lb-s%D0%B5%D0%B0n-l%D0%B5%D0%B5/|website=worldwidetweets.com|access-date=22. 6. 2021|title=Arhivirana kopija|archive-date=20. 9. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920144632/https://worldwidetweets.com/5-things-y%D0%BEu-might-not-know-ab%D0%BEut-lb-s%D0%B5%D0%B0n-l%D0%B5%D0%B5/|url-status=dead}}</ref> * 2014: Hublot - Cowboys === Kinematograf === * 2021: Poolside * 2018: Alone at the Pool * 2016: Lowe’s Home Improvement * 2015: Drew Pearson Live * 2015: Sonic, Americas Drive * 2014: NatGeo Wild live event * 2013: Shawty Wassup by Yung Nation * 2013: The Drew Pearson Show<ref name="Alex Kinter"/> == Reference == {{refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Kinter, Alex}} [[Kategorija:Rođeni 1989.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Američki režiseri]] n5orvbfxg205draaxhmde20ruh4rhjk 0 480435 3901521 3901300 2026-07-01T21:07:42Z Bakir123 110053 3901521 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Christian Schmidt | slika = Christian Schmidt 2024.jpg | redoslijed = 8. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]] | vrijeme_na_vlasti = 1. august 2021 – 1. juli 2026. | prethodnik = [[Valentin Inzko]] | nasljednik = [[Louis Crishock]] {{Malo|(v. d.)}}<br> | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1957|08|26}} | mjesto_rođenja = [[Obernzenn]], [[Zapadna Njemačka]] | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (datum smrti pa onda datum rođenja) --> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | puno_ime = | nacionalnost = [[Nijemci|Nijemac]] | etnicitet = | politička_stranka = | supruga = <!-- --> | supružnik = <!-- --> | djeca = | obrazovanje = [[Univerzitet u Erlangenu]] | vjera = [[Katoličanstvo]] | potpis = | veb-sajt = }} '''Hans Christian Friedrich Schmidt'''<ref>{{Cite web|url=https://www.mvp.gov.ba/HTML/PDFDoc/Diplomatski_protokol/DIPLOMATIC%20LIST%20July%202022.pdf|title=Diplomatic and Consular Corps and International Organizations in Bosnia and Herzegovina|website=mvp.gov.ba|pages=243|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819124735/https://www.mvp.gov.ba/HTML/PDFDoc/Diplomatski_protokol/DIPLOMATIC%20LIST%20July%202022.pdf|archive-date=19. 8. 2022|access-date=19. 8. 2022}}</ref> (rođen 26. augusta 1957) jest [[Njemačka|njemački]] političar porijeklom iz [[Bavarska|Bavarske]]. Bivši je [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]], naslijedivši [[Valentin Inzko|Valentina Inzka]] 1. augusta 2021. Tu dužnost je obnašao do 1. jula 2026.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ohr.int/izjava-upravnog-odbora-vijeca-za-provedbu-mira-pic-sb/|title=Izjava Upravnog odbora Vijeća za provedbu mira – Office of the High Representative|language=bs-BA|access-date=2026-06-30}}</ref> ==Rani život== Schmidt je pohađao gimnaziju Georg-Willhem-Steller u [[Bad Windsheim]]u gdje je završio maturu 1976. Potom je otišao na obaveznu vojnu službu u planinsku diviziju Zapadnonjemačke vojske. Pravne studije započeo je 1977. u [[Erlangen]]u i [[Lausanne|Lausanni]]. Schmidt je završio studije prava polaganjem potrebnih državnih ispita 1982. i 1985. godine. Primljen je u advokatsku komoru 1985. godine i bavio se advokaturom do preuzimanja dužnosti parlamentarnog državnog sekretara u novembru 2005. godine. ==Politička karijera== Kao student Schmidt se pridružio Junge Union (JU), omladinskoj grupi [[CSU]]-a, 1973. 1976. registrirao se kao član CSU-a. Od 1980. do 1982. bio je predsjednik Udruženja JU-distrikta u [[Neustadt-an-der-Aisch]]u. Godine 1982. imenovan je za predsjednika JU-Regionalne asocijacije za Srednju Frankoniju, na toj funkciji koju je obnašao do 1991. Od 1984. do 1990. Christian Schmidt bio je gradski vijećnik u svom rodnom gradu [[Obernzenn]]u i član okružnog vijeća za Neustadt an der Aisch -Losch Windsheim. Od 1989. do 1993. Schmidt je također bio član Državnog komiteta CSU-a, na mjesto koje je ponovo preuzeo 1999. Od 1999, osim dužnosti u Državnom odboru CSU-a, Schmidt je bio predsjednik Udruženja CSU-Distrikta u [[Fuerth]]u. Schmidt je predsjedavajući Regionalne radne grupe CSU-a za vanjsku, sigurnosnu i evropsku politiku. Od maja 2010. bio je i predsjedavajući Regionalne evanđeoske radne grupe CSU-a. U maju 2011. imenovan je za predsjednika Savezne evanđeoske radne grupe CSU/CDU. ===Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu (2021–2026)=== U januaru 2021. [[Savezna vlada Njemačke|njemačka vlada]] nominirala je Schmidta za novog [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]]. Dana 27. maja 2021. [[austrijanci|austrijski]] diplomata [[Valentin Inzko]] podnio je ostavku na dužnost visokog predstavnika, te njegov mandat je službeno prestao 31. jula 2021. Dana 1. augusta službeno je postao novi visoki predstavnik, naslijedivši Inzka. Vasti [[Republika Srpska|Republike Srpske]], kao i [[Rusija|Rusije]] i [[Kina|Kine]], nikada ga nisu priznale kao legitimnog, jer nije dobio potvrđen od strane [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeća sigurnosti]] [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], iako za imenovanje visokog predstavnika to nije obavezno.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://euronews.ba/bosna-i-hercegovina/politika/54906/schmidt-napusta-funkciju-visokog-predstavnika-zbog-odlaska-u-penziju/|title=Schmidt napušta funkciju visokog predstavnika zbog odlaska u penziju? {{!}} Euronews|date=4. 4. 2026|website=euronews.ba|language=en|access-date=6. 4. 2026}}</ref> Dana 4. aprila 2026. najavljeno je da će nakon [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|općih izbora 2026.]] napustiti funkciju zbog penzionisanja.<ref name=":0" /> Mandat mu je službeno istekao 1. jula 2026.<ref name=":1" /> == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat-inline}} {{Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Schmidt, Christian}} [[Kategorija:Rođeni 1957.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Njemački političari]] [[Kategorija:Njemački pravnici]] [[Kategorija:Visoki predstavnici za Bosnu i Hercegovinu]] [[Kategorija:Biografije, Obernzenn]] 7xwoi9bjh5pvhw864n4647xpglcqsh5 0 481989 3901562 3872677 2026-07-02T05:18:22Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901562 wikitext text/x-wiki '''Andrea Mia Ghez''' (rođena 16. juna 1965.) jeste američka [[Astrofizika|astrofizičarka]] i profesorica na Odsjeku za fiziku i astronomiju na [[Kalifornijski univerzitet (Los Angeles)|Kalifornijskom univerzitetu u Los Angelesu]]. Njeno se istraživanje fokusira na [[Galaktički centar|središte galaksije Mliječni put]]. Godine 2020. postala je četvrta žena kojoj je dodijeljena [[Nobelova nagrada za fiziku]],<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-prize-in-physics/|title=Facts on the Nobel Prize in Physics|publisher=Nobel Foundation|access-date=6. 10. 2020}}</ref> dijeleći polovicu nagrade s [[Reinhard Genzel|Reinhardom Genzelom]] (druga polovina je dodijeljena [[Roger Penrose|Rogeru Penrosu]]). Nobelova nagrada dodijeljena je Ghezu i Genzelu za otkriće supermasivnog kompaktnog objekta, sada općenito priznatog kao [[crna rupa]], u galaktičkom centru Mliječnog puta.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2020/press-release/|title=Press release: The Nobel Prize in Physics 2020|publisher=Nobel Foundation|access-date=6. 10. 2020}}</ref><ref name="NYT-20201006">{{Cite news|last=Overbye|first=Dennis|last2=Taylor|first2=Derrick Bryson|title=Nobel Prize in Physics Awarded to 3 Scientists for Work on Black Holes – The prize was awarded half to Roger Penrose for showing how black holes could form and half to Reinhard Genzel and Andrea Ghez for discovering a supermassive object at the Milky Way's center|url=https://www.nytimes.com/2020/10/06/science/nobel-prize-physics.html|date=6. 10. 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=6. 10. 2020}}</ref> Ghez je rođena u New Yorku, kći Susanne (Gayton) i Gilberta Gheza.<ref name=":2">{{Cite book|last=Yasuda|first=Anita|url=https://books.google.com/books?id=2FBzCgAAQBAJ&q=Andrea+Mia+Ghez&pg=PA74|title=Astronomy: Cool Women in Space|publisher=Nomad Press|year=2015|isbn=978-1619303270|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZZxmAAAAMAAJ&q=Susanne+Gayton+Ghez|title=Who's who in the West|publisher=Marquis-Who's Who.|year=2004|isbn=978-0837909356|via=Google Books}}</ref> Njen otac, jevrejskog porijekla, rođen je u [[Rim]]u u [[Italija|Italiji]], u porodici porijeklom iz [[Tunis]]a i [[Frankfurt na Majni|Frankfurta]], u [[Njemačka|Njemačkoj]].<ref>{{Cite web|url=https://www.legacy.com/amp/obituaries/chicagotribune/175961762|title=Gilbert Ghez (1938–2015) – Obituary|website=www.legacy.com}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mevakshederekh.info/Portals/0/Il_tempo_e_idea/HAZMAN%20VEHARAION%20-%20IL%20TEMPO%20E%20L_IDEA%20Vol%20XXV%202019%20(web).pdf |title=Arhivirana kopija |access-date=14. 9. 2021 |archive-date=16. 2. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210216093631/http://www.mevakshederekh.info/Portals/0/Il_tempo_e_idea/HAZMAN%20VEHARAION%20-%20IL%20TEMPO%20E%20L_IDEA%20Vol%20XXV%202019%20%28web%29.pdf |url-status=dead }}</ref> Majka joj je bila iz irske katoličke porodice iz North Attleborougha, [[Massachusetts]].<ref>{{Cite web|url=https://www.aaa.si.edu/collections/interviews/oral-history-interview-susanne-ghez-15916|title=Oral history interview with Susanne Ghez|date=25. 1. 2011|website=www.aaa.si.edu}}</ref> == Reference == {{refspisak}} {{DEFAULTSORT:Ghez, Susanne}} [[Kategorija:Dobitnici Nobelove nagrade za fiziku]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Amerikanci porijeklom iz Njemačke]] [[Kategorija:Amerikanci porijeklom iz Irske]] [[Kategorija:Rođeni 1965.]] [[Kategorija:Biografije, New York]] 5h7r1tlrn3yppt7od3yt3spksazkuue 0 488077 3901558 3395796 2026-07-02T03:00:54Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901558 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Ivan_Bilibin_099.jpg|mini|310x310piksel|''Alkonost'', Ivan Bilibin]] '''Alkonost''' ({{Jez-ru|Алконост}}) [[Mitologija|mitološko]] je biće iz mitologije i folklora [[Rusi|Rusa]]. Najraniji prikaz Alkonosti u literaturi nalazi se u [[Minijatura|minijaturi]] iz 12. stoljeća. Ovo mitološko biće je postalo poznato u spomenicima drevne ruske književnosti. == Etimologija naziva == Naziv ''Alkonost'' potiče od imena [[Grčka mitologija|starogrčkog mitološkog]] lika [[Alkiona|Alkione]] ({{Jez-el|ἀλκυών}}), djevojke koju su grčki bogovi pretvorili u [[Vodomar|vodomara]].<ref>{{Cite web|url=http://slavic.tumblr.com/post/3618946836/the-alkonost-is-a-legendary-bird-in-slavic|title=Everything Slavic Related|last=G. Nina|first=Lena|archive-url=https://web.archive.org/web/20110827103151/http://slavic.tumblr.com/post/3618946836/the-alkonost-is-a-legendary-bird-in-slavic|archive-date=27. 8. 2011|url-status=dead|access-date=6. 2. 2022}}</ref> Također se mogu pronaći i drugi nazivi za Alkonost, kao što su: ''Akolnoster'' ({{Jez-ru|Аколностъ}}), ''Alkanoster'' ({{Jez-ru|Алканостъ}}), ''Alkion'' ({{Jez-ru|Алкион}}), ''Alkonos'' ({{Jez-ru|Алконос}}), ''Alkonoter'' ({{Jez-ru|Алконотъ}}), ''Alkonst'' ({{Jez-ru|Алконст}}), ''Alerkonoster'' ({{Jez-ru|Альконостъ}}), ''Alkunoster'' ({{Jez-ru|Алкуностъ}}) i ''Antonoster'' ({{Jez-ru|Антоностъ}}). == Opis == U mitologiji i narodnim predanjima Alkonost opisuju kao pticu sa glavom i grudima žene. Alkonost ima predivan, očaravajući glas i ljudi koji su ga čuli, nikada ga neće zaboraviti.<ref>{{Cite book|last=Torpie|first=Kate|title=Groovy Tubes: Mythical Beasts|publisher=InnovativeKids|year=2007|location=Norwalk, CT|pages=23}}</ref> Ona stanuje u [[Irij|iriju]]<ref name="SM123">{{Cite web|url=http://sigils.ru/symbols/alkonost.html|title=Алконост|access-date=6. 2. 2022|archive-date=23. 10. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023020221/http://sigils.ru/symbols/alkonost.html|url-status=dead}}</ref> i ljudima prenosi poruke sa drugog svijeta.<ref>{{Cite web|url=http://muzei-mira.com/kartini_russkih_hudojnikov/1367-kartina-sirin-i-alkonost-vasnecov-1896.html|title=Картина "Сирин и Алконост", Васнецов, 1896}}</ref> Za razliku od [[Sirin|Sirina]] ne čini zlo i nije opasna po ljude.<ref>{{Cite book|last=Matthews|first=John|title=The Element Encyclopedia of Magical Creatures: The Ultimate A–Z of Fantastic Beings from Myth and Magic|last2=Matthews|first2=Caitlin|publisher=HarperCollins UK|year=2010|isbn=9780007365050|location=London|page=16}}</ref> Prema predanjima Alkonost sredinom zime (u vrijeme [[Solisticij|Zimskog solsticijuma]]) polaže nekoliko jaja na obali mora, koja se zatim se spuštaju u dubine mora. Za to vrijeme more je mirno, ali nakon sedam dana jaja isplivaju na površinu. Kada jaja isplivaju na površinu, Alkonost ih skupi i odnosi na obalu mora gdje leži nad njima. Kad se jaja izlegnu, počinje bura i oluja. Samim tim Alkonostu se pripisuje i utjecaj na vremenske prilike. U nekim predanjima se spominje da su pojedini ljudi uspjevali da ukradu izležena jaja Alkonosti i ostavljali ih u crkvama.<ref>{{Cite web|url=http://nearyou.ru/vvasnetsov/tsirin96.html|title=Сирин и Алконост. Песнь радости и печали|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207102442/http://nearyou.ru/vvasnetsov/tsirin96.html|archive-date=7. 2. 2012|url-status=dead|access-date=6. 2. 2022}}</ref> U modernom [[Neopaganizam|neopaganizmu]] Alkonost se predstavlja kao utjelovljenje božanstva [[Hors|Horsa]] koje ima moć da kontroliše vremenske prilike.<ref>{{Cite web|url=http://russianmyth.ru/alkonost/|title=Алконост}}</ref> == Također pogledajte == * [[Gamajun]] * [[Sirin]] * [[Harpija]] == Reference == {{Refspisak|7}} {{Slavenska mitologija}} [[Kategorija:Ruski folklor]] [[Kategorija:Slavenska mitologija]] trdjeuse0dziavpuob6uhvfnw033nsk 0 498595 3901565 3890329 2026-07-02T06:34:20Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901565 wikitext text/x-wiki [[slika:Various AMPs.png|thumb|350px|Razne strukture antimikrobnih peptida]] '''Antimikrobni peptidi''' ('''AMP-i'''), također zvani '''odbrambeni peptidi domaćina''' ('''HDP-i''') su dio [[urođeni imunski sistem|urođenog imunskkog odgovora]] pronađenog među svim klasama života. Postoje fundamentalne razlike između [[Prokarioti|prokariotskih]] i [[eukarioti|eukariotskih]] ćelija koje mogu predstavljati mete za antimikrobne [[peptid]]e. Ovi peptidi su moćni [[antibiotici]] širokog spektra koji pokazuju potencijal kao novi terapeutski agensi. Dokazano je da antimikrobni peptidi ubijaju [[Gram-negativna bakterija|Gram-negativne]] i [[Gram-pozitivne bakterije]],<ref name="Ageitos_2017">{{cite journal | vauthors = Ageitos JM, Sánchez-Pérez A, Calo-Mata P, Villa TG | title = Antimicrobial peptides (AMPs): Ancient compounds that represent novel weapons in the fight against bacteria | journal = Biochemical Pharmacology | volume = 133 | issue = 6 | pages = 117–138 | date = juni 2017 | pmid = 27663838 | doi = 10.1016/j.bcp.2016.09.018 }}</ref> omotani [[virusi]], [[gljive]], pa čak i transformirane ili kancerogene ćelije.<ref name="Reddy_2004">{{cite journal | vauthors = Reddy KV, Yedery RD, Aranha C | title = Antimicrobial peptides: premises and promises | journal = International Journal of Antimicrobial Agents | volume = 24 | issue = 6 | pages = 536–547 | date = decembar 2004 | pmid = 15555874 | doi = 10.1016/j.ijantimicag.2004.09.005 }}</ref> Za razliku od većine konvencijskih [[antibiotik]]a, čini se da antimikrobni peptidi često destabiliziraju [[biološka membrana|biološku membranu]], mogu formirati [[transmembranski protein|transmembranske kanale]], a također mogu imati sposobnost poboljšanja imunosti funkcionirajući kao [[imunomodulator]]i. == Struktura == [[slika:Antimicrobial peptide size diversity.svg|thumb|350x350px|Antimikrobni peptidi iz životinja, biljaka i gljiva organizirani prema sadržaju njihove sekundarne strukture. Veličina kruga označava ukupnu molekulsku težinu svakog peptida.]] Antimikrobni peptidi su jedinstvena i raznolika grupa molekula, koje su podijeljene u podgrupe na osnovu sastava i strukture [[aminokiselina]].<ref name="Yeaman_2003">{{cite journal | vauthors = Yeaman MR, Yount NY | title = Mechanisms of antimicrobial peptide action and resistance | journal = Pharmacological Reviews | volume = 55 | issue = 1 | pages = 27–55 | date = mart 2003 | pmid = 12615953 | doi = 10.1124/pr.55.1.2 | s2cid = 6731487 }}</ref> Antimikrobni peptidi obično imaju između 12 i 50 [[aminokiselina]]. Ovi peptidi uključuju dva ili više pozitivno nabijenih ostataka koje osiguravaju [[arginin]], [[lizin]] ili, u kiseloj sredini, [[histidin]], i veliki dio (uglavnom >50%) [[hidrofob]]nih ostataka.<ref name="Papagianni_2003">{{cite journal | vauthors = Papagianni M | title = Ribosomally synthesized peptides with antimicrobial properties: biosynthesis, structure, function, and applications | journal = Biotechnology Advances | volume = 21 | issue = 6 | pages = 465–499 | date = septembar 2003 | pmid = 14499150 | doi = 10.1016/S0734-9750(03)00077-6 }}</ref><ref name="Sitaram_2002">{{cite journal | vauthors = Sitaram N, Nagaraj R | title = Host-defense antimicrobial peptides: importance of structure for activity | journal = Current Pharmaceutical Design | volume = 8 | issue = 9 | pages = 727–742 | year = 2002 | pmid = 11945168 | doi = 10.2174/1381612023395358 }}</ref><ref name="Dürr_2006">{{cite journal | vauthors = Dürr UH, Sudheendra US, Ramamoorthy A | title = LL-37, the only human member of the cathelicidin family of antimicrobial peptides | journal = Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Biomembranes | volume = 1758 | issue = 9 | pages = 1408–1425 | date = septembar 2006 | pmid = 16716248 | doi = 10.1016/j.bbamem.2006.03.030 | doi-access = free }}</ref> Sekundarne strukture ovih molekula prate 4 teme, uključujući (1) [[Alfa-heliks|α-heliksnu]], (2) [[Beta-list|β-lance]] zbog prisustva 2 ili više [[disulfidna veza|disulfidne veze]] s, (3) β-ukosnica ili omča zbog prisustva jedne disulfidne veze i/ili ciklizacije peptidnog lanca, i (4) produženja.<ref name="Dhople_2006">{{cite journal | vauthors = Dhople V, Krukemeyer A, Ramamoorthy A | title = The human beta-defensin-3, an antibacterial peptide with multiple biological functions | journal = Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Biomembranes | volume = 1758 | issue = 9 | pages = 1499–1512 | date = septembar 2006 | pmid = 16978580 | doi = 10.1016/j.bbamem.2006.07.007 | doi-access = free }}</ref> Mnogi od ovih peptida su nestrukturirani u slobodnom rasatvoru i savijaju se u svoju konačnu konfiguraciju nakon razdvajanja u biološke membrane. Sadrži [[hidrofil]]ne aminokiselinske ostatke poređane duž jedne strane i ostatke [[hidrofob]]ne aminokiseline poredane duž suprotne strane spiralne molekule.<ref name="Yeaman_2003"/> Ova amfipatičnost antimikrobnih peptida omogućava im da se podijele u membranski [[lipidni dvosloj]]. Sposobnost povezivanja sa membranama je definitivna karakteristika antimikrobnih peptida,<ref name = "Hancock_2002" >{{cite journal | vauthors = Hancock RE, Rozek A | title = Role of membranes in the activities of antimicrobial cationic peptides | journal = FEMS Microbiology Letters | volume = 206 | issue = 2 | pages = 143–149 | date = januar 2002 | pmid = 11814654 | doi = 10.1111/j.1574-6968.2002.tb11000.x | doi-access = free }}</ref><ref name="Varkey2006">{{cite journal | vauthors = Varkey J, Singh S, Nagaraj R | title = Antibacterial activity of linear peptides spanning the carboxy-terminal beta-sheet domain of arthropod defensins | journal = Peptides | volume = 27 | issue = 11 | pages = 2614–2623 | date = novembar 2006 | pmid = 16914230 | doi = 10.1016/j.peptides.2006.06.010 | s2cid = 21104756 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Tip || [[Svojstvo]] || [[AMP]] |- |Anionski peptidi || Bogat [[glutamat|glutaminskom]] i [[asparaginska kiselina|asparaginskom kiselinom]] || Maksimin H5 vodozemaca, [[dermcidin]] ljudi |- |Linearni kationski α-heliksni peptidi||Nedostatak cisteina || [[Cekropin]]i, andropin, [[moricin]], ceratotoksin i [[melitin]] iz insekata, [[magainin]], [[dermaseptin]], bombinin, brevinin-1, eskulentini i buforin II iz vodozemaca, CAP18 kunića, [[LL37]] ljudi |- |Kationski peptid obogaćen specifičnom aminokiselinom||Bogat [[prolin]]om, [[arginin]]om, [[fenilalanin]]om, [[glicin]]om, [[triptofan]]om||[[drozocin|Abacin i drozocin]], apidecin, [[diptericin]], i [[atacin]] iz insekata, profenin od svinja, [[indolicidin]] od goveda. |- |Anionski/kationski peptidi koji formiraju [[disulfidne veze]]||Sadrže 1~3 disulfidne veze|| * 1 veza: Brevinini; * 2 veze: [[Protegrin]] svinje, [[tahiplezin]]i potkovice; * 3 veze: [[Defenzin]] ljudi; * više od 3: [[Drozomicin]] u voćnim mušicama |} ==Aktivnosti== [[slika:modes of action.png|thumb|350px| Načini djelovanja antimikrobnih peptida]] Načini djelovanja kojima antimikrobni peptidi ubijaju mikrobe su različiti,<ref name="Nguyen_2011">{{cite journal | vauthors = Nguyen LT, Haney EF, Vogel HJ | title = The expanding scope of antimicrobial peptide structures and their modes of action | journal = Trends in Biotechnology | volume = 29 | issue = 9 | pages = 464–472 | date = septembar 2011 | pmid = 21680034 | doi = 10.1016/j.tibtech.2011.05.001 }}</ref> i mogu se razlikovati za različite vrste bakterija.<ref name="O'Driscoll_2013">{{cite journal | vauthors = O'Driscoll NH, Labovitiadi O, Cushnie TP, Matthews KH, Mercer DK, Lamb AJ | title = Production and evaluation of an antimicrobial peptide-containing wafer formulation for topical application | journal = Current Microbiology | volume = 66 | issue = 3 | pages = 271–278 | date = mart 2013 | pmid = 23183933 | doi = 10.1007/s00284-012-0268-3 | s2cid = 18671683 }}</ref> Neki antimikrobni peptidi ubijaju i [[bakterije]] i [[gljive]], naprimjer, psorijazin ubija ''[[E. coli]]'' i nekoliko filamentnih gljiva.<ref name="Hein_2015">{{cite journal | vauthors = Hein KZ, Takahashi H, Tsumori T, Yasui Y, Nanjoh Y, Toga T, Wu Z, Grötzinger J, Jung S, Wehkamp J, Schroeder BO, Schroeder JM, Morita E | display-authors = 6 | title = Disulphide-reduced psoriasin is a human apoptosis-inducing broad-spectrum fungicide | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 112 | issue = 42 | pages = 13039–13044 | date = oktobar 2015 | pmid = 26438863 | pmc = 4620902 | doi = 10.1073/pnas.1511197112 | bibcode = 2015PNAS..11213039H | doi-access = free }}</ref> [[plazmamembrana|Citoplazmatska membrana]] je česta meta, ali peptidi takođe mogu ometati [[sinteza DNK|sintezu DNK]] i [[biosinteza proteina|sintezu proteina]], [[savijanje proteina]] i sintezu [[ćelijski zid|ćelijskog zida]].<ref name="Nguyen_2011"/> Početni kontakt između peptida i ciljnog organizma je elektrostatski, jer je većina bakterijskih površina anionska ili hidrofobna, kao što je antimikrobni peptid piscidin. Njihov aminokiselinski sastav, amfipatičnost, kationski naboj i veličina omogućavaju im da se vežu za dvoslojeve membrane i umetnu u njih, kako bi formirali pore pomoću mehanizama 'barel-stub', 'tepih' ili 'toroidnih pora'. Alternativno, mogu prodrijeti u ćeliju kako bi vezali unutarćelijske molekule koje su ključne za život ćelije.<ref name="Brogden|_2005">{{cite journal | vauthors = Brogden KA | title = Antimicrobial peptides: pore formers or metabolic inhibitors in bacteria? | journal = Nature Reviews. Microbiology | volume = 3 | issue = 3 | pages = 238–250 | date = mart 2005 | pmid = 15703760 | doi = 10.1038/nrmicro1098 | s2cid = 23625167 }} </ref> Unutarćelijski modeli vezivanja uključuju inhibiciju sinteze ćelijskog zida, promjenu [[citoplazma]]tske membrane, aktivaciju autolizina, inhibiciju [[DNK]], [[RNK]] i [[sinteza proteina|sinteze proteina]] i inhibiciju određenih [[enzim]]a. U mnogim slučajevima tačan mehanizam ubijanja nije poznat. Jedna nova tehnika za proučavanje takvih mehanizama je [[dvopolarizacijska interferometrija]].<ref name="Hirst_2011">{{cite journal | vauthors = Hirst DJ, Lee TH, Swann MJ, Unabia S, Park Y, Hahm KS, Aguilar MI | title = Effect of acyl chain structure and bilayer phase state on binding and penetration of a supported lipid bilayer by HPA3 | journal = European Biophysics Journal | volume = 40 | issue = 4 | pages = 503–514 | date = april 2011 | pmid = 21222117 | doi = 10.1007/s00249-010-0664-1 | s2cid = 22514308 }}</ref><ref name = "Lee_2010">{{cite journal | vauthors = Lee TH, Heng C, Swann MJ, Gehman JD, Separovic F, Aguilar MI | title = Real-time quantitative analysis of lipid disordering by aurein 1.2 during membrane adsorption, destabilisation and lysis | journal = Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Biomembranes | volume = 1798 | issue = 10 | pages = 1977–1986 | date = oktobar 2010 | pmid = 20599687 | doi = 10.1016/j.bbamem.2010.06.023 | doi-access = free }}</ref> Za razliku od mnogih konvencionalnih antibiotika, čini se da su ovi peptidi [[baktericid]]ni<ref name="Reddy_2004"/> umjesto [[bakteriostatik|bakteriostatski]]. Općenito, antimikrobna aktivnost ovih peptida određuje se mjerenjem minimalne inhibitorne koncentracije (MIC), koja je najniža koncentracija lijeka koji inhibira rast bakterija.<.<ref name = "Turnidge_1996">{{cite book | vauthors = Turnidge JD, Bell JM | veditors = Lorian V | chapter = Susceptibility testing of Antimicrobials in liquid media | title = Antibiotics in Laboratory Medicine | url = https://archive.org/details/antibioticsinlab0000unse_q3j4 | date = 1996 | publisher = Williams and Wilkins | location = Baltimore, Md. | isbn = 978-0-683-05169-8 | edition = 4th | pages = [https://archive.org/details/antibioticsinlab0000unse_q3j4/page/n71 52]–111 | quote = National Committee of Laboratory Safety and Standards (NCLSS) }}</ref> AMP mogu imati višestruke aktivnosti uključujući anti-[[gram-pozitivne bakterije]], anti-[[Gram-negativne bakterije|antigramnsgarivne bakterijske]], anti-gljivične, antivirusne, antiparazitske i antikancerogene aktivnosti. Velika funkcionalna analiza AMP-a pokazuje da među svim aktivnostima AMP-a, amfipatičnost i naboj, dva glavna svojstva AMP-a, najbolje razlikuju AMP-ove sa i bez anti-gram-negativnih bakterijskih aktivnosti.<ref name="Wang_2017">{{cite journal | vauthors = Wang CK, Shih LY, Chang KY | title = Large-Scale Analysis of Antimicrobial Activities in Relation to Amphipathicity and Charge Reveals Novel Characterization of Antimicrobial Peptides | journal = Molecules | volume = 22 | issue = 11 | pages = 2037 | date = novembar 2017 | pmid = 29165350 | pmc = 6150348 | doi = 10.3390/molecules22112037 | doi-access = free }}</ref> Ovo implicira da AMP s antigram-negativnim bakterijskim aktivnostima može preferirati ili čak zahtijevati jaku amfipatičnost i neto pozitivan naboj. == Također pogledajte == * [[Aurein]] * [[Bakteriocin]] * [[Katelicidin]] * [[Kopsin]] * [[Diptericin]] * [[Perifernomembranski proteini]] * [[Virtualni broj kolonija]] == Reference == {{refspisak|32em}} == Vanjski linkovi== * [http://bioinformatics.cs.ntou.edu.tw/adam/ ADAM (A Database of Anti-Microbial peptides)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150617040846/http://bioinformatics.cs.ntou.edu.tw/adam/ |date=17. 6. 2015 }} at ntou.edu.tw * [http://webs.iiitd.edu.in/raghava/antifp AntiFP] Prediction of antifungal peptides * [http://webs.iiitd.edu.in/raghava/antimpmod AntiMPmod] Prediction of antimicrobial potential of modified peptides * {{MeshName|Antimicrobial+Cationic+Peptides}} * [http://webs.iiitd.edu.in/raghava/antitbpred AntiTbPred] Prediction of anti-tuberculosis peptides * [http://aps.unmc.edu/AP/main.php Antimicrobial Peptide Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720093645/http://aps.unmc.edu/AP/main.php |date=20. 7. 2011 }} at University of Nebraska Medical Center * [http://www.ampscanner.com Antimicrobial Peptide Scanner] Deep Learning based AMP prediction server * [http://webs.iiitd.edu.in/raghava/antitbpdb AntiTbPdb] Anti Tubercular Peptide Database * [https://web.archive.org/web/20121002081520/http://biopd.bjmu.edu.cn/help.asp BioPD] at Peking University Health Science Center * [http://camp.bicnirrh.res.in/ CAMP:Collection of Anti-Microbial Peptides] at National Institute for Research in Reproductive Health (NIRRH) * [https://dbaasp.org/ DBAASP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130133751/https://dbaasp.org/ |date=30. 1. 2023 }} - Database of Antimicrobial Activity and Structure of Peptides] * [http://biotechlab.fudan.edu.cn/database/lamp/ LAMP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220617011457/http://biotechlab.fudan.edu.cn/database/lamp/ |date=17. 6. 2022 }} at Fudan University * [http://bioware.ucd.ie/~compass/biowareweb/Server_pages/biopred.php PeptideLocator] Prediction of functional peptides, including antimicrobial peptides, in a protein sequence * [http://bioware.ucd.ie/~compass/biowareweb/Server_pages/peptideranker.php PeptideRanker] Bioactive peptide, including antimicrobial peptide, prediction * [https://modlamp.org/ modlAMP] Python package for computational work with antimicrobial peptides, including sequence handling, -design, -prediction, descriptor calculation and plotting {{Granulski sadržaji}} {{Poreformirajući toksini}} {{DEFAULTSORT:Antimicrobial Peptides}} [[Kategorija:Antimikrobni peptidi| ]] [[Kategorija:Imunologija]] [[Kategorija:Imunološki sistem]] [[Kategorija:Perifernomembranski proteini]] [[Kategorija:Imunost na insekte]] tru6k9h667mcrxg68wp02p1khyuok7x 0 499204 3901538 3745910 2026-07-02T00:29:36Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901538 wikitext text/x-wiki {{Infokutija sporazum | ime = Ahmet-pašin sporazum | slika = | veličina_slike = | opis_slike = | vrsta = | kontekst = | datum_izrade = | datum_potpis = {{Početni datum|1732|1|10}} | mjesto_potpis = | datum_pečaćenja = | datum_aktivacije = {{Početni datum|1732|1|10}} | uslov_aktivacije = | amandman = | datum_isteka = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | privremena_primjena = | medijatori = | pregovarači = <!-- format this as a bullet list --> | prvobitni_potpisnici = <!-- format this as a bullet list --> | potpisnici = * [[Safavidsko Carstvo]] * [[Osmansko Carstvo]] | strane = | ratifikatori = <!-- format this as a bullet list --> | depozitar = <!-- OR: --> | depozitari = <!-- format this as a bullet list --> | navodi = <!-- format as XX [[Article on Treaty Series|TS]] YYY --> | jezik = | jezici = | wikizvor = | wikizvor1 = | wikizvor2 = | wikizvor3 = | wikizvor4 = | wikizvor5 = | fusnote = }} '''Ahmet-pašin sporazum''' ({{jez-fa|عهدنامه احمد پاشا}}; {{jez-tr|Ahmet Paşa Antlaşması}}) bio je mirovni sporazum potpisan 10. januara 1732. između [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]] i [[Safavidsko Carstvo|Safavidske]] Perzije. == Historijska pozadina == U 17. vijeku, zastoj između Osmanskog i Safavidskog Carstva postignut je [[Serapski mir|Serapskim]] i [[Zuhapski mir|Zuhapskim]] mirovnim sporazumima. Međutim, tokom kratke vladavine [[afganistan]]ske dinastije [[Hotakijsko Carstvo]], haos u [[Iran]]u rezultirao je sukobima duž granica, posebno na [[Kavkaz (regija)|Kavkaz]]u. U međuvremenu, ruski car [[Petar I, car Rusije|Petar I]] počeo je da okupira iranske teritorije na Sjevernom Kavkazu i [[Zakavkazje|Zakavkazju]], što je potvrđeno [[Petrogradski sporazum (1723.)|Petrogradskim sporazumom]]. Bojeći se da će područje Kavkaza pasti pod pod kontrolom [[Rusko Carstvo|Rusije]], Osmanlije su odlučile zauzeti [[Tbilisi]] kako bi uravnotežili rusko napredovanje. Ali, ova operacija je rezultirala dugim Osmansko-Safavidskim ratom.<ref>{{cite book|last1=Somel|first1=Selcuk Aksin|title=Historical Dictionary of the Ottoman Empire|date=2003|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0810866065|page=xlvi|url=https://books.google.com/books?id=jGZQL41tg_oC&q=ottomans+khoy&pg=RA1-PR46}}</ref> == Rat == Između 1723. i 1730, Osmanlije su uspjele kontrolirati Južni Kavkaz tako što su uz Tbilisi zauzeli [[Jerevan]] i [[Gandža, Azerbejdžan|Gandžu]]. Na južnim frontovima (tj. Zapadni Iran), Osmanlije su zauzele [[Tabriz]], [[Urmija|Urmiju]], [[Horamabad]], [[Kermanšah]] i [[Hamadan]]. Godine 1724, Osmanlije i Rusi su se [[Carigradski sporazum (1724)|Carigradskim sporazumom]] dogovorili da dalje međusobno podijele pomenute iranske teritorije. Ali, nakon što je Safavidski vladar [[Tahmasp II]] počeo kontrolisati Iran, osmanlijsko napredovanje je zaustavljeno. Umorni od rata, obje strane su odlučile prekinuti rat, a [[Ahmet-paša]] (Osmanlija) i [[Mehmet Riza Kulu]] (Perzijanac) potpisali su sporazum.<ref>Prof.Yaşar Yücel-Prof Ali Sevim:''Türkiye tarihi vol.III'', AKDTYKTTK Yayınları, 1991, pp. 282–290.</ref><ref>Prof.Yaşar Yücel-Prof Ali Sevim:''Türkiye tarihi vol.IV'', AKDTYKTTK Yayınları, 1991, pp. 3-4.</ref> == Uslovi sporazuma == Uslovi sporazuma bili su: * Osmansko Carstvo je zadržalo svoje dobitke na Kavkazu,<ref>{{Cite web |url=http://www.egitimvadisi.net/forum/index.php/topic,66.0/prev_next,next.html%23new |title=On line document (in Turkish) |access-date=28. 7. 2012 |archive-date=10. 4. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410161309/http://www.egitimvadisi.net/forum/index.php/topic,66.0/prev_next,next.html |url-status=dead }}</ref> * Osmanski dobici u zapadnom Iranu (osim Hamadana,<ref>{{cite book|last1=Erewantsʻi|first1=Abraham|last2=Bournoutian|first2=George|title=History of the wars: (1721-1736)|date=1999|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568590851|page=2|url=https://books.google.com/books?id=FpugAAAAMAAJ&q=tahmasp+1731+lost+war|quote=(...) against Nader's advice, Shah Tahmasp marched against the Turks to force their withdrawal from Transcaucasia. The Ottomans routed the Persian forces in 1731, and in January 1732, the Shah concluded an agreement that left eastern Armenia, eastern Georgia, Shirvan, and Hamadan in Turkish hands.}}</ref><ref name="Encyclopedia of the Ottoman Empire">{{cite book|last1=A ́goston|first1=Ga ́bor|last2=Masters|first2=Bruce Alan|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|date=2010|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1438110257|pages=415–416|quote=But while Nadir pursued conquests in the east, Shah Tahmasp reopened hostilities with the Ottomans in an effort to regain his lost territories. He was defeated and agreed to a treaty that restored Tabriz but left Kermanshah and Hamadan in Ottoman hands. Nadir was incensed at the treaty (...)}}</ref> i Kermanšaha) su ustupljeni [[Perzija|Perziji]], i * Rijeka [[Araks]] postala je nova granična linija na Južnom Kavkazu.<ref name="Encyclopedia of the Ottoman Empire"/> == Posljedice == Pokazalo se kasnije da je ovaj mirovni sporazum prije bio primirje nego trajni sporazum. Jer, ni osmanski sultan [[Mahmut I]] nije odobrio gubitak Tabriza niti perzijski [[Nadir Šah]] (tada glavnokomandujući perzijske vojske), gubitke na Kavkazu. Za vrijeme vladavine Nadir Šaha, [[Afšaridska Monarhija|Afšaridska Perzija]] je uspjela povratiti svoje teritorijalne gubitke. == Reference == {{Refspisak}} == Literatura == * Somel, Selcuk Aksin (2010). The A to Z of the Ottoman Empire. Rowman & Littlefield. p. liii. {{ISBN| 978-0810875791}}. {{Normativna kontrola}} {{Sporazumi Osmanskog Carstva}} [[Kategorija:Sporazumi Osmanskog Carstva]] [[Kategorija:Sporazumi potpisani 1732.]] [[Kategorija:Sporazumi Safavidskog Carstva]] [[Kategorija:1732. u Osmanskom Carstvu]] [[Kategorija:1732. u Safavidskom Carstvu]] [[Kategorija:Historijski dokumenti]] 7e9munz78bk0bdtl6hhfm1q22xk0vzu 0 500628 3901506 3901037 2026-07-01T18:21:14Z نوفاك اتشمان 16322 dopuna 3901506 wikitext text/x-wiki {{Infokutija bivša država | zvanično_ime = Republika Srbija | izvorno_ime = Република Србија | status = konstitutivna država u [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslaviji]], te kasnije u [[Srbija i Crna Gora|Srbiji i Crnoj Gori]] | genitiv2 = | razdoblje = 1992–2006 | država_prije1 = SR Srbija | država_prije_zastava1 = Flag of Montenegro (1946–1993), Flag of Serbia (1947–1992).svg | država_poslije1 = Srbija | država_poslije_zastava1 = Flag of Serbia.svg | država_poslije2 = UNMIK | država_poslije_zastava2 = Flag of the United Nations.svg | zastava = Flag of Serbia (1992–2004).svg | grb = Coat of arms of Serbia (1947–2004).svg | zastava2 = Flag of Serbia (2004–2010).svg | grb2 = Coat of arms of Serbia (2004-2010).svg | uzrečica = | himna = <br/>"[[Hej, Slaveni]]" (1992–2004)<br/>{{center|}}[[Datoteka:United States Navy Band - Hey, Slavs.ogg]]<br/> "[[Bože pravde]]" (2005–2006)<br />{{center|[[Datoteka:National anthem of Serbia, performed by the United States Navy Band.wav]]}} | karta = Scg02.png | glavni_grad = [[Beograd]] | glavni_grad_koordinate = {{coord|44| 49|04|N|20|27|25|E|region:RS|display=inline,title}} | najveći_grad = [[Beograd]] | službeni_jezik = [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]<ref name="ustavsrb1990">Član 8. [[:s:sr:Устав Републике Србије (1990)|Ustav Republike Srbije (1990.)]]: {{citat|"U Republici Srbiji u službenoj je upotrebi srpskohrvatski jezik i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi na način utvrđen zakonom. Na područjima Republike Srbije gde žive narodnosti u službenoj upotrebi su istovremeno i njihovi jezici i pisma, na način utvrđen zakonom."}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parlament.sr.gov.yu/content/lat/akta/ustav/ustav_ceo.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060908044936/http://www.parlament.sr.gov.yu/content/lat/akta/ustav/ustav_ceo.asp |archive-date=8. 9. 2006 |access-date=22. 1. 2023 |title=Ustav Republike Srbije |trans-title=Constitution of the Republic of Serbia |year=1990 |quote=Član 8. U Republici Srbiji u službenoj je upotrebi srpskohrvatski jezik i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi na način utvrđen zakonom. [...] |trans-quote=In the Republic of Serbia, the Serbo-Croatian language and the Cyrillic alphabet are in official use, while the Latin alphabet is in official use in the manner established by law.}}</ref>{{napomena|Za razliku od Republike Srbije, na saveznom nivou u [[Savezna Republika Jugoslavija|SRJ]] (1992–2003), službeni jezik je bio [[srpski jezik|srpski]].<ref name="ustavjugo1992">Član 15. [[:s:sr:Устав Савезне Републике Југославије (1992)|Ustav Savezne Republike Jugoslavije (1992.)]]: {{citat|"U Saveznoj Republici Jugoslaviji u službenoj upotrebi je srpski jezik ekavskog i ijekavskog izgovora i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi, u skladu sa ustavom i zakonom. Na područjima Savezne Republike Jugoslavije gde žive nacionalne manjine u službenoj upotrebi su i njihovi jezici i pisma, u skladu sa zakonom."}}</ref>}} | sistem_pisanja = {{Hlist|[[Ćirilica]]|[[Latinica]]}}<ref name="ustavsrb1990" /> | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = '''1992–2000:'''<br/>[[Jednopartijski sistem|jednopartijska]] [[Parlamentarna republika|parlamentarna]] [[republika]]<br />'''2000–2006:'''<br/>[[Parlamentarna republika|parlamentarna]] [[republika]] | vrsta_vlasti = [[Predsjednik Srbije|Predsjednik]] | godina_prve_vlasti = 1990-1997. | vladar_prva_vlast = [[Slobodan Milošević]] | vrsta_vlasti2 = | godina_druge_vlasti = 1997-2000. | vladar_druga_vlast = [[Milan Milutinović]] | vrsta_vlasti3 = | godina_treće_vlasti = 2002-2006. | vladar_treća_vlast = [[Boris Tadić]] | vrsta_vlasti4 = [[Premijer Srbije|Premijer]] | godina_četvrti_vlasti = 1992–1993. | vladar_četvrti_vlast = [[Radoman Božović]] (prvi) | vrsta_vlasti5 = | godina_peti_vlasti = 2004-2006. | vladar_peti_vlast = [[Vojislav Koštunica]] (zadnji) | vrsta_vlasti6 = | godina_šesti_vlasti = | vladar_šesti_vlast = | zakonodavstvo = [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodna skupština]] | tip_suvereniteta = [[Historija Srbije|Historija]] | nota_suvereniteta = [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|Jugoslavenski ratovi]] | nastanak = | događaj1 = Izmjena [[Ustav Srbije|ustava Srbije]] | događaj_datum1 = 28. septembar 1990. | događaj2 = Proglašena [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslavija]] | događaj_datum2 = 27. april 1992. | događaj3 = [[Kosovski rat]] | događaj_datum3 = 1998–1999 | događaj4 = [[Svrgavanje Slobodana Miloševića|Svrgavanje]] [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] | događaj_datum4 = 5. oktobar 2000. | događaj5 = [[Ustavna povelja Srbije i Crne Gore|Državna zajednica]] | događaj_datum5 = 4. februar 2003. | događaj6 = Ukidanje državne zajednice | događaj_datum6 = 5. juni 2006. | osnivanje = 28. septembar 1990. | ukidanje = 5. juni 2006. | nezavisnost = | nezavisnost_priznato = | površina = 88.361 | po_površini_na_svijetu = | procenat_vode = | stanovnika = 9.778.991 | stanovnika_godina = [[Popis stanovništva u Srbiji 1991.|1991]] | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = | procjena_godina = | gustoća = 110,76 | po_broju_gustoće_na_svijetu = | valuta = [[jugoslavenski dinar]] | vremenska_zona = [[UTC]] [[UTC+01:00|+1]] | ljetno_računanje_vremena = [[UTC]] [[UTC+02:00|+2]] | format_datuma = D.M.GGGG. | vozacka_strana = desna | pozivni_broj = +38 | internetski_nastavak = [[.yu]] | danas_dio = {{ZID|Srbija}}<br>{{ZID|Kosovo}} | komentar = }} '''Republika Srbija''' bila je konstitutivna država [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] od 1990. do 1992, [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]] od 1992. i 2003. i [[Srbija i Crna Gora|Državne zajednice Srbija i Crna Gora]] od 2003. do 2006. Proglašenjem nezavisnosti [[Republika Crna Gora (1992–2006)|Republike Crne Gore]] iz zajednice sa Republikom Srbijom u junu 2006,<ref name=":0">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/5043462.stm Montenegro declares independence] BBC News, 4 June 2006</ref> obje su postale [[Suverena država|samostalne suverene države]].<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/news/serbia-ends-union-with-montenegro-1.785687|title=Serbia ends union with Montenegro|work=[[The Irish Times]]}}</ref> Nakon raspada [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]] 1990, [[Socijalistička Republika Srbija]] predvođena [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističkom partijom]] [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] (bivši [[Saveza komunista Srbije|Savez komunista Srbije]]) usvojila je novi ustav, proglašavajući se konstitutivnom republikom sa demokratskim institucijama unutar Jugoslavije, i "socijalističkom" pridjev je izbačen iz službenog naslova. Kako se [[Raspad Jugoslavije|Jugoslavija raspala]], Srbija i Crna Gora su 1992. formirale novu federativnu državu pod nazivom [[Savezna Republika Jugoslavija]], poznata nakon 2003. kao [[Srbija i Crna Gora]] . Srbija je tvrdila da nije bila umiješana u [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|ratove]] u [[Rat u Bosni i Hercegovini|Bosni i Hercegovini]] i [[Rat u Hrvatskoj|Hrvatskoj]]. Međutim, sve srpske paradržave unutar njih tražile su direktno ujedinjenje sa Srbijom. [[SAO Krajina]], a kasnije i [[Republika Srpska Krajina]], nastojala je da postane "konstitutivni dio jedinstvene državne teritorije Republike Srbije".<ref name="Prosecutor v">[http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612.pdf Prosecutor v. ]</ref><ref name="Prosecutor v"/> Politički lider [[Republika Srpska (1992–1995)|Republike Srpske]] [[Radovan Karadžić]] izjavio je da ne želi da ona bude u federaciji uz Srbiju u Jugoslaviji, već da RS treba da bude direktno inkorporirana Srbiji.<ref>''Daily Report: East Europe, Issues 191-210''.</ref> Dok je Srbija priznala želju obje paradržava da budu u zajedničkoj državi sa Srbijom, one su izabrale put individualne nezavisnosti, pa ih [[Vlada Republike Srbije|Vlada Srbije]] nije priznala kao dio Srbije, niti u okviru Savezne Republike Jugoslavije. Iako je Srbija uspjela – barem nominalno – da ostane podalje od [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|jugoslavenskih ratova]] sve do 1998. kada je izbio [[Kosovski rat|rat na Kosovu]], 1990-te su obilježile ekonomska kriza i hiperinflacija, jugoslavenski ratovi, izbeglička kriza i autoritarna vladavina [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]]. Nakon [[Svrgavanje Slobodana Miloševića|dolaska opozicije na vlast]] 2000, Srbija (u međunarodnoj zajednici posmatrana drugačije od Crne Gore) započela je tranziciju u pomirenju sa zapadnim narodima, deceniju kasnije od većine drugih istočnoevropskih zemalja. Kao rezultat ove promjene, [[Srbija i Crna Gora|Jugoslavija]] je počela polako da se reintegriše na međunarodnom planu nakon perioda izolacije izazvanog sankcijama koje su sada lagano ublažavale. == Pozadina == Raspadom [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] (SFRJ) 1992, dvije preostale konstitutivne republike Srbija i Crna Gora dogovorile su se da formiraju novu jugoslovensku državu koja je zvanično napustila [[socijalizam]] u korist formiranja nove Jugoslavije zasnovane na demokratskim institucijama (iako je republika je zadržala svoj komunistički grb). Ova nova krnja Jugoslavija bila je poznata kao [[Savezna Republika Jugoslavija]] (SRJ). [[Socijalistička Republika Srbija]] postala je poznata kao '''Republika Srbija''' 1990. nakon raspada [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]], iako će bivši komunistički političari imati uticaj prvih deset godina, pošto je vladajuća [[Socijalistička partija Srbije]] direktno poticala iz Saveza komunista Jugoslavije. Činilo se da je Srbija dominantna republika u SRJ s obzirom na ogromne razlike u veličini i broju stanovnika među republikama; na unutrašnjem planu, međutim, dva entiteta su funkcionisala nezavisno, dok su u spoljnim poslovima saveznu vladu činili i Crnogorci i Srbi. === Federacija === [[Datoteka:Slobodan_Milosevic.jpg|lijevo|mini|220x220piksel| [[Slobodan Milošević]], [[predsjednik Srbije]] od 1989. do 1997. i [[Predsjednik SFRJ|predsjednik Jugoslavije]] od 1997. do 2000..]] [[Datoteka:Zoran_Đinđić,_Davos.jpg|lijevo|mini|233x233piksel| [[Zoran Đinđić]], [[premijer Srbije]] od 2001. do 2003..]] Politika Srbije u SRJ nastavila je da podržava srpske interese u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]] čije je srpsko stanovništvo željelo da ostane u Jugoslaviji. Od 1989. Srbiju je vodio [[Slobodan Milošević]], bivši komunista koji je obećao da će braniti i promovisati srpske interese u Jugoslaviji. On i crnogorski predsjednik [[Momir Bulatović]] 1992. formiraju [[Srbija i Crna Gora|Saveznu Republiku Jugoslaviju]]. Mnogi kritičari na međunarodnoj sceni vidjeli su Srbiju kao dominantnu unutrašnju jedinicu SRJ, u kojoj je predsjednik Srbije Milošević, čini se, imao više uticaja na saveznu politiku od predsjednika Jugoslavije (prvi savezni predsjednik [[Dobrica Ćosić]] bio je primoran da podnese ostavku zbog suprotstavljanja Miloševiću). Miloševićeva vlada nije imala zvanične teritorijalne pretenzije na [[Sjeverna Makedonija|Republiku Makedoniju]]. Drugi su tvrdili da se Milošević samo zalagao za [[samoopredjeljenje]] samoproglašenih srpskih paradržava koje su željele da ostanu u Jugoslaviji. Tokom jugoslavenskih ratova u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini, Milošević je podržavao srpske separatiste koji su željeli da se ocijepe od ovih novonastalih država. Ova podrška se proširila na kontroverzne ličnosti kao što je lider Srba u BiH [[Radovan Karadžić]], a optužbe nekih međunarodnih ličnosti su tvrdile da je Milošević bio nadležan za srpske frakcije tokom rata i da je dozvolio ratne zločine. Milošević je 1995. predstavljao [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbe u BiH]] prilikom potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog mirovnog sporazuma]].<ref>{{Cite news|last=Bonner|first=Raymond|date=24. 11. 1995|title=In Reversal, Serbs of Bosnia Accept Peace Agreement|page=1|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1995/11/24/world/in-reversal-serbs-of-bosnia-accept-peace-agreement.html}}</ref> Milošević je bio predsjednik Srbije do 1997. kada se povukao sa mjesta predsjednika Srbije i postao predsjednik Jugoslavije. Od Miloševića te dužnost predsjednika Srbije preuzeo je [[Milan Milutinović]]. Od 1996. do 1999. izbila je teška politička nestabilnost u [[Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija|autonomnoj pokrajini Kosovo]] naseljenoj [[Albanci u Srbiji|Albancima u Srbiji]]. Ovo je izazvalo [[Kosovski rat|rat na Kosovu]] od 1998.<ref>{{Cite book|last=Independent International Commission on Kosovo|url=http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/6D26FF88119644CFC1256989005CD392-thekosovoreport.pdf|title=The Kosovo Report|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0199243099|location=Oxford|page=2}}</ref><ref>{{Cite book|last=Quackenbush|first=Stephen L.|url=https://books.google.com/books?id=l9c5DQAAQBAJ&pg=PA202|title=International Conflict: Logic and Evidence|publisher=Sage|year=2015|isbn=9781452240985|location=Los Angeles|page=202}}</ref> do 1999.<ref>{{Cite book|last=Boyle|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=PC4_AwAAQBAJ&pg=PA175|title=Violence After War: Explaining Instability in Post-Conflict States|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2014|isbn=9781421412573|location=Baltimore|page=175}}</ref> Tokom Kosovskog rata, SRJ je [[NATO-ovo bombardiranje SR Jugoslavije|bombardovana od strane NATO-a]] koje su uključivale glavni grad Srbije i SRJ, [[Beograd]]. Nakon toga, vlast je pristala da prepusti kontrolu nad pokrajinom Kosovo pod autonomnim [[Mandat (međunarodno pravo)|mandatom]] [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]]. Savezna skupština SR Jugoslavije je 12. aprila 1999. donijela „Odluku o pristupanju SRJ Saveznoj državi Rusije i Belorusije“.<ref>{{Cite news|work=Službeni list SRJ|url=https://www.pravno-informacioni-sistem.rs/SlGlasnikPortal/eli/rep/slsrj/skupstina/odluka/1999/25/1/reg|title=Одлука о приступању Савезне Републике Југославије Савезу Русије и Белорусије: 25/1999-1|trans-title=Decision on the accession of the Federal Republic of Yugoslavia to the Alliance of Russia and Belarus: 25/1999-1|issue=25|date=12. 4. 1999|publisher=Pravno informacioni sistem RS|location=Belgrade|access-date=22. 1. 2023}}</ref> [[Datoteka:Flickr_-_europeanpeoplesparty_-_EPP_Congress_Rome_2006_(68)_(cropped_2).jpg|lijevo|mini|262x262piksel| [[Vojislav Koštunica]], predsjednik Jugoslavije od 2000. do 2003. i premijer Srbije od 2004. do 2006.]] [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|Jugoslavenski ratovi]] su rezultirali propadanjem privrede u Srbiji zbog sankcija, {{Sfn|The Mandala Projects|2012}} hiperinflacije <ref name="Hanke 2007">{{Cite web|url=https://www.cato.org/publications/commentary/worlds-greatest-unreported-hyperinflation|title=The World's Greatest Unreported Hyperinflation|last=Hanke|first=Steve H.|date=7. 5. 2007|website=Cato Institute|access-date=7. 5. 2019}}</ref> i bijesa na savezno predsjedništvo Miloševića. Ratovi i njihove posljedice doveli su do uspona srpskih [[Ultranacionalizam|ultranacionalističkih]] partija, poput [[Srpska radikalna stranka|Srpske radikalne stranke]] na čelu sa [[Vojislav Šešelj|Vojislavom Šešeljem]], koji je u svojoj retorici promovisao ideju da [[Srbi]] nastave da žive u jednoj državi. Šešelj je učestvovao u kampanji etničkih [[Srbi|Srba]] protiv [[Hrvati|Hrvata]] i [[Bošnjaci|Bošnjaka]] tokom jugoslavenskih ratova. Šešelja je jugoslavenska vlada dva puta hapsila 1994. i 1995, ali je na kraju postao potpredsjednik Srbije od 1998. do 2000.. Građani Srbije su 2000. protestovali protiv izbora kada je Milošević odbio da se povuče iz Predsjedništva Jugoslavije nakon izbora jer su postojale optužbe o prevari birača.<ref name="Hronologija2">{{Cite web|url=http://www.b92.net/info/petioktobar/dogadjaji.php?nav_id=462732|title=Hronologija: Od kraja bombardovanja do 5. oktobra|last=Boško Nicović|date=4. 10. 2010|publisher=B92|language=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20120826034029/http://www.b92.net/info/petioktobar/dogadjaji.php?nav_id=462732|archive-date=26. 8. 2012|url-status=dead|access-date=29. 1. 2014}}</ref> [[Svrgavanje Slobodana Miloševića|Milošević je smijenjen]] 5. oktobra 2000, a narednog dana je zvanično podnio ostavku. Kasnije su ga 2001. uhapsile savezne vlasti zbog navodne korupcije dok je bio na vlasti, ali je ubrzo prebačen u [[Den Haag|Hag]] kako bi se suočio s [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|optužbama za ratne zločine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/en/content/arrest-and-transfer|title=Arrest and Transfer|website=[[International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia]]}}</ref> Posle svrgavanja Miloševića, [[Vojislav Koštunica]] je postao predsjednik Jugoslavije. U 2002, Miloševićev saveznik, predsjednik Srbije Milutinović, podnio je ostavku, čime je okončano dvanaest godina nekog oblika političkog vođstva [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističke partije Srbije]] nad republikom. Milutinovića je zamijenio [[Boris Tadić]] iz [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratske stranke]]. === Državna zajednica === U 2003. Srbija i [[Republika Crna Gora (1992–2006)|Crna Gora]] proglasile su državnu zajednicu. Ona je nastala kako je crnogorski nacionalizam rastao. Crna Gora je nekoliko godina koristila spoljnu valutu kao zakonsko sredstvo plaćanja, počelo je sa [[Njemačka marka|njemačkom markom]], a od 2002. postalo je [[euro]]. Srbija je, međutim, nastavila da koristi [[jugoslavenski dinar]] i [[Narodna banka Jugoslavije|Narodnu banku Jugoslavije]]. Ulaskom Srbije u državnu zajednicu bila je njena konačna podređenost sve do proglašenja njene nezavisnosti 2006. nakon što je Crna Gora proglasila nezavisnost nakon referenduma koji je održan neposredno prije toga. Između 2003. i 2006. Srbija je bila suočena sa unutrašnjim političkim sukobima oko pravca republike. Srpski političari su bili podeljeni oko odluke o stvaranju labave državne zajednice. [[Zoran Đinđić|Zorana Đinđića]], koji je viđen kao glavni zagovornik državne zajednice, kritikovao je bivši jugoslavenski predsjednik [[Vojislav Koštunica]]. Gnjev nacionalista zbog Đinđićevog položaja rezultirao je iznenadnim [[Ubistvo Zorana Đinđića|atentatom u martu 2003]], zbog čega je proglašeno [[vanredno stanje]]. 2004. [[Evropska unija|proevropske]] političke snage ujedinile su se protiv nacionalističkih snaga koje su se protivile ulasku Srbije u EU sve dok EU nije priznala suverenitet Srbije na [[Kosovo|Kosovu]].<ref>{{Cite news|last=Lozancic|first=Dragan|date=2. 7. 2008|title=Kosovo: Adjusting to a “New Reality”|work=[[Marshallcenter]]|url=https://www.marshallcenter.org/en/publications/security-insights/kosovo-adjusting-new-reality}}</ref> Srbija se 21. maja 2006. suočila sa implikacijama [[Referendum o nezavisnosti Crne Gore 2006.|referenduma]] o nezavisnosti Crne Gore od državne zajednice. Većina Srba je željela da zadrži Crnu Goru u državnoj zajednici zbog ranijih bliskih veza koje su dva naroda imala i što su [[Crnogorci]] u Srbiji kulturno i etnički istovjetni Srbima. Uprkos teško vođenoj kampanji prounionista, snage za nezavisnost su za dlaku pobijedile na referendumu sa nešto više od 55% cenzusa koji je zahtijevala [[Evropska unija]] . [[Skupština Crne Gore]] je u subotu 3. juna zvanično proglasila nezavisnost.<ref name=":0"/> Nezavisnosti [[Crna Gora|Crne Gore]], Srbija se proglasila pravnim i političkim [[Sukcesija država|nasljednikom]] [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]],<ref>{{Cite web|url=https://www.srbija.gov.rs/vest/en/23938/serbia-inherits-state-and-legal-continuity-of-serbia-montenegro.php|title=Serbia inherits state and legal continuity of Serbia-Montenegro|last=srbija.gov.rs|date=31. 5. 2006|website=www.srbija.gov.rs|language=en|access-date=4. 3. 2022}}</ref> prvi put od 1918. i da će [[Vlada Republike Srbije|Vlada]] i [[Narodna skupština Republike Srbije|Skupština Srbije]] uskoro usvojiti novi ustav.<ref>{{Cite web|url=https://www.srbija.gov.rs/vest/en/23922/new-constitution-to-be-adopted-with-consensus-of-all-parliamentary-parties.php|title=New constitution to be adopted with consensus of all parliamentary parties|last=srbija.gov.rs|date=31. 5. 2006|website=www.srbija.gov.rs|language=en|access-date=4. 3. 2022}}</ref> Time je također okončana skoro 88-godišnja zajednica Crne Gore i Srbije. == Ekonomija == === Sankcije === Tokom većeg dijela 1990-ih i ranih 2000-ih, protiv Srbije su držane [[Sankcije Jugoslaviji|sankcije]]. sankcije Jugoslaviji počele su da se povlače nakon [[Svrgavanje Slobodana Miloševića|svrgavanja Miloševića]] i većina je ukinuta do 19. januara 2001. {{Sfn|Jovanovic|Sukovic|2001}} == Vlada == === Predsjednici === * [[Slobodan Milošević]] (11. januar 1991 – 23. jul 1997.) * [[Dragan Tomić]] (23. jula 1997 – 29. decembra 1997.) (''v.d.'') * [[Milan Milutinović]] (29. decembar 1997 – 29. decembar 2002.) * [[Nataša Mićić]] (29. decembar 2002 – 27. januar 2004.) (''v.d.'') * [[Dragan Maršićanin]] (4. februar 2004 – 3. mart 2004.) (''v.d.'') * [[Vojislav Mihailović]] (3. mart 2004 – 4. mart 2004) (v''.d.'') * [[Predrag Marković]] (4. mart 2004 – 11. jul 2004.) ( ''v.d.'') * [[Boris Tadić]] (11. jula 2004 – 5. juna 2006.) === Premijeri === * [[Radoman Božović]] (27. april 1992 – 10. februar 1993.) * [[Nikola Šainović]] (10. februar 1993 – 18. mart 1994.) * [[Mirko Marjanović]] (18.3.1994 – 24.10.2000.) * [[Milomir Minić]] (25.10.2000 – 25.01.2001.) * [[Zoran Đinđić]] (25.01.2001 – 12.03.2003.) * [[Nebojša Čović]] (12. mart 2003 – 18. mart 2003.) (''v.d.'') * [[Žarko Korać]] (17. mart 2003 – 18. mart 2003.) (''v.d.)'' * [[Zoran Živković]] (18.3.2003 – 4.3.2004.) * [[Vojislav Koštunica]] (4. mart 2004 – 5. jun 2006.) == Također pogledajte == * [[Republika Crna Gora (1992–2006)|Republika Crna Gora]] * [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija]] * [[Socijalistička Republika Srbija]] * [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Vojvodina]] * [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Izvori == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=a0jA_LdH6nsC|title=Histoire du peuple serbe|date=2005|publisher=L’Age d’Homme|isbn=9782825119587|editor-last=Bataković|editor-first=Dušan T.|editor-link=Dušan T. Bataković|location=Lausanne|language=French|trans-title=History of the Serbian People|ref=none}} * {{Cite web|url=http://www.transparentnost.org.rs/stari/dokumenti/d012.html|title=A decade under sanctions|last=Jovanovic|first=Predrag|last2=Sukovic|first2=Danilo|year=2001|publisher=Transparentnost|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227113131/https://www.transparentnost.org.rs/stari/dokumenti/d012.html|archive-date=27. 12. 2022|url-status=dead|access-date=4. 7. 2023}} * {{Cite book|last=Miller|first=Nicholas|url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C|title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture|publisher=ABC-CLIO|year=2005|isbn=9781576078006|volume=3|location=Santa Barbara, California|pages=529–581|chapter=Serbia and Montenegro|ref=none}} * {{Cite web|url=http://www1.american.edu/ted/serbsanc.htm|title=Serbia Sanctions (SERBSANC)|last=The Mandala Projects|year=2012|publisher=The Mandala Projects|id=391|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512131225/http://www1.american.edu/ted/serbsanc.htm#|archive-date=12. 5. 2015|url-status=dead|access-date=18. 6. 2016}} {{Jugoslavenska hronologija}} [[Kategorija:Bivše republike u Evropi]] [[Kategorija:1992. u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Srbija i Crna Gora|*]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1992.]] [[Kategorija:Države i teritorije ukinute 2006.]] [[Kategorija:Historija Srbije]] [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] j0phi88tr1kej1we2136cmiz35cvaym 3901508 3901506 2026-07-01T18:32:20Z نوفاك اتشمان 16322 fix 3901508 wikitext text/x-wiki {{Infokutija bivša država | zvanično_ime = Republika Srbija | izvorno_ime = Република Србија | status = konstitutivna država u [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslaviji]], te kasnije u [[Srbija i Crna Gora|Srbiji i Crnoj Gori]] | genitiv2 = | razdoblje = 1992–2006 | država_prije1 = SR Srbija | država_prije_zastava1 = Flag of Montenegro (1946–1993), Flag of Serbia (1947–1992).svg | država_poslije1 = Srbija | država_poslije_zastava1 = Flag of Serbia.svg | država_poslije2 = UNMIK | država_poslije_zastava2 = Flag of the United Nations.svg | zastava = Flag of Serbia (1992–2004).svg | grb = Coat of arms of Serbia (1947–2004).svg | zastava2 = Flag of Serbia (2004–2010).svg | grb2 = Coat of arms of Serbia (2004-2010).svg | uzrečica = | himna = <br/>"[[Hej, Slaveni]]" (1992–2004)<br/>{{center|}}[[Datoteka:United States Navy Band - Hey, Slavs.ogg]]<br/> "[[Bože pravde]]" (2005–2006)<br />{{center|[[Datoteka:National anthem of Serbia, performed by the United States Navy Band.wav]]}} | karta = Scg02.png | glavni_grad = [[Beograd]] | glavni_grad_koordinate = {{coord|44| 49|04|N|20|27|25|E|region:RS|display=inline,title}} | najveći_grad = [[Beograd]] | službeni_jezik = [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]<ref name="ustavsrb1990">Član 8. [[:s:sr:Устав Републике Србије (1990)|Ustav Republike Srbije (1990.)]]: {{citat|"U Republici Srbiji u službenoj je upotrebi srpskohrvatski jezik i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi na način utvrđen zakonom. Na područjima Republike Srbije gde žive narodnosti u službenoj upotrebi su istovremeno i njihovi jezici i pisma, na način utvrđen zakonom."}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parlament.sr.gov.yu/content/lat/akta/ustav/ustav_ceo.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060908044936/http://www.parlament.sr.gov.yu/content/lat/akta/ustav/ustav_ceo.asp |archive-date=8. 9. 2006 |access-date=22. 1. 2023 |title=Ustav Republike Srbije |trans-title=Constitution of the Republic of Serbia |year=1990 |quote=Član 8. U Republici Srbiji u službenoj je upotrebi srpskohrvatski jezik i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi na način utvrđen zakonom. [...] |trans-quote=In the Republic of Serbia, the Serbo-Croatian language and the Cyrillic alphabet are in official use, while the Latin alphabet is in official use in the manner established by law.}}</ref>{{napomena|Za razliku od Republike Srbije, na saveznom nivou u [[Savezna Republika Jugoslavija|SRJ]] (1992–2003), službeni jezik je bio [[srpski jezik|srpski]].<ref>Član 15. [[:s:sr:Устав Савезне Републике Југославије (1992)|Ustav Savezne Republike Jugoslavije (1992.)]]: {{citat|"U Saveznoj Republici Jugoslaviji u službenoj upotrebi je srpski jezik ekavskog i ijekavskog izgovora i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi, u skladu sa ustavom i zakonom. Na područjima Savezne Republike Jugoslavije gde žive nacionalne manjine u službenoj upotrebi su i njihovi jezici i pisma, u skladu sa zakonom."}}</ref>}} | sistem_pisanja = {{Hlist|[[Ćirilica]]|[[Latinica]]}}<ref name="ustavsrb1990" /> | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = '''1992–2000:'''<br/>[[Jednopartijski sistem|jednopartijska]] [[Parlamentarna republika|parlamentarna]] [[republika]]<br />'''2000–2006:'''<br/>[[Parlamentarna republika|parlamentarna]] [[republika]] | vrsta_vlasti = [[Predsjednik Srbije|Predsjednik]] | godina_prve_vlasti = 1990-1997. | vladar_prva_vlast = [[Slobodan Milošević]] | vrsta_vlasti2 = | godina_druge_vlasti = 1997-2000. | vladar_druga_vlast = [[Milan Milutinović]] | vrsta_vlasti3 = | godina_treće_vlasti = 2002-2006. | vladar_treća_vlast = [[Boris Tadić]] | vrsta_vlasti4 = [[Premijer Srbije|Premijer]] | godina_četvrti_vlasti = 1992–1993. | vladar_četvrti_vlast = [[Radoman Božović]] (prvi) | vrsta_vlasti5 = | godina_peti_vlasti = 2004-2006. | vladar_peti_vlast = [[Vojislav Koštunica]] (zadnji) | vrsta_vlasti6 = | godina_šesti_vlasti = | vladar_šesti_vlast = | zakonodavstvo = [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodna skupština]] | tip_suvereniteta = [[Historija Srbije|Historija]] | nota_suvereniteta = [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|Jugoslavenski ratovi]] | nastanak = | događaj1 = Izmjena [[Ustav Srbije|ustava Srbije]] | događaj_datum1 = 28. septembar 1990. | događaj2 = Proglašena [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslavija]] | događaj_datum2 = 27. april 1992. | događaj3 = [[Kosovski rat]] | događaj_datum3 = 1998–1999 | događaj4 = [[Svrgavanje Slobodana Miloševića|Svrgavanje]] [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] | događaj_datum4 = 5. oktobar 2000. | događaj5 = [[Ustavna povelja Srbije i Crne Gore|Državna zajednica]] | događaj_datum5 = 4. februar 2003. | događaj6 = Ukidanje državne zajednice | događaj_datum6 = 5. juni 2006. | osnivanje = 28. septembar 1990. | ukidanje = 5. juni 2006. | nezavisnost = | nezavisnost_priznato = | površina = 88.361 | po_površini_na_svijetu = | procenat_vode = | stanovnika = 9.778.991 | stanovnika_godina = [[Popis stanovništva u Srbiji 1991.|1991]] | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = | procjena_godina = | gustoća = 110,76 | po_broju_gustoće_na_svijetu = | valuta = [[jugoslavenski dinar]] | vremenska_zona = [[UTC]] [[UTC+01:00|+1]] | ljetno_računanje_vremena = [[UTC]] [[UTC+02:00|+2]] | format_datuma = D.M.GGGG. | vozacka_strana = desna | pozivni_broj = +38 | internetski_nastavak = [[.yu]] | danas_dio = {{ZID|Srbija}}<br>{{ZID|Kosovo}} | komentar = }} '''Republika Srbija''' bila je konstitutivna država [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] od 1990. do 1992, [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]] od 1992. i 2003. i [[Srbija i Crna Gora|Državne zajednice Srbija i Crna Gora]] od 2003. do 2006. Proglašenjem nezavisnosti [[Republika Crna Gora (1992–2006)|Republike Crne Gore]] iz zajednice sa Republikom Srbijom u junu 2006,<ref name=":0">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/5043462.stm Montenegro declares independence] BBC News, 4 June 2006</ref> obje su postale [[Suverena država|samostalne suverene države]].<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/news/serbia-ends-union-with-montenegro-1.785687|title=Serbia ends union with Montenegro|work=[[The Irish Times]]}}</ref> Nakon raspada [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]] 1990, [[Socijalistička Republika Srbija]] predvođena [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističkom partijom]] [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] (bivši [[Saveza komunista Srbije|Savez komunista Srbije]]) usvojila je novi ustav, proglašavajući se konstitutivnom republikom sa demokratskim institucijama unutar Jugoslavije, i "socijalističkom" pridjev je izbačen iz službenog naslova. Kako se [[Raspad Jugoslavije|Jugoslavija raspala]], Srbija i Crna Gora su 1992. formirale novu federativnu državu pod nazivom [[Savezna Republika Jugoslavija]], poznata nakon 2003. kao [[Srbija i Crna Gora]] . Srbija je tvrdila da nije bila umiješana u [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|ratove]] u [[Rat u Bosni i Hercegovini|Bosni i Hercegovini]] i [[Rat u Hrvatskoj|Hrvatskoj]]. Međutim, sve srpske paradržave unutar njih tražile su direktno ujedinjenje sa Srbijom. [[SAO Krajina]], a kasnije i [[Republika Srpska Krajina]], nastojala je da postane "konstitutivni dio jedinstvene državne teritorije Republike Srbije".<ref name="Prosecutor v">[http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612.pdf Prosecutor v. ]</ref><ref name="Prosecutor v"/> Politički lider [[Republika Srpska (1992–1995)|Republike Srpske]] [[Radovan Karadžić]] izjavio je da ne želi da ona bude u federaciji uz Srbiju u Jugoslaviji, već da RS treba da bude direktno inkorporirana Srbiji.<ref>''Daily Report: East Europe, Issues 191-210''.</ref> Dok je Srbija priznala želju obje paradržava da budu u zajedničkoj državi sa Srbijom, one su izabrale put individualne nezavisnosti, pa ih [[Vlada Republike Srbije|Vlada Srbije]] nije priznala kao dio Srbije, niti u okviru Savezne Republike Jugoslavije. Iako je Srbija uspjela – barem nominalno – da ostane podalje od [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|jugoslavenskih ratova]] sve do 1998. kada je izbio [[Kosovski rat|rat na Kosovu]], 1990-te su obilježile ekonomska kriza i hiperinflacija, jugoslavenski ratovi, izbeglička kriza i autoritarna vladavina [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]]. Nakon [[Svrgavanje Slobodana Miloševića|dolaska opozicije na vlast]] 2000, Srbija (u međunarodnoj zajednici posmatrana drugačije od Crne Gore) započela je tranziciju u pomirenju sa zapadnim narodima, deceniju kasnije od većine drugih istočnoevropskih zemalja. Kao rezultat ove promjene, [[Srbija i Crna Gora|Jugoslavija]] je počela polako da se reintegriše na međunarodnom planu nakon perioda izolacije izazvanog sankcijama koje su sada lagano ublažavale. == Pozadina == Raspadom [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] (SFRJ) 1992, dvije preostale konstitutivne republike Srbija i Crna Gora dogovorile su se da formiraju novu jugoslovensku državu koja je zvanično napustila [[socijalizam]] u korist formiranja nove Jugoslavije zasnovane na demokratskim institucijama (iako je republika je zadržala svoj komunistički grb). Ova nova krnja Jugoslavija bila je poznata kao [[Savezna Republika Jugoslavija]] (SRJ). [[Socijalistička Republika Srbija]] postala je poznata kao '''Republika Srbija''' 1990. nakon raspada [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]], iako će bivši komunistički političari imati uticaj prvih deset godina, pošto je vladajuća [[Socijalistička partija Srbije]] direktno poticala iz Saveza komunista Jugoslavije. Činilo se da je Srbija dominantna republika u SRJ s obzirom na ogromne razlike u veličini i broju stanovnika među republikama; na unutrašnjem planu, međutim, dva entiteta su funkcionisala nezavisno, dok su u spoljnim poslovima saveznu vladu činili i Crnogorci i Srbi. === Federacija === [[Datoteka:Slobodan_Milosevic.jpg|lijevo|mini|220x220piksel| [[Slobodan Milošević]], [[predsjednik Srbije]] od 1989. do 1997. i [[Predsjednik SFRJ|predsjednik Jugoslavije]] od 1997. do 2000..]] [[Datoteka:Zoran_Đinđić,_Davos.jpg|lijevo|mini|233x233piksel| [[Zoran Đinđić]], [[premijer Srbije]] od 2001. do 2003..]] Politika Srbije u SRJ nastavila je da podržava srpske interese u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]] čije je srpsko stanovništvo željelo da ostane u Jugoslaviji. Od 1989. Srbiju je vodio [[Slobodan Milošević]], bivši komunista koji je obećao da će braniti i promovisati srpske interese u Jugoslaviji. On i crnogorski predsjednik [[Momir Bulatović]] 1992. formiraju [[Srbija i Crna Gora|Saveznu Republiku Jugoslaviju]]. Mnogi kritičari na međunarodnoj sceni vidjeli su Srbiju kao dominantnu unutrašnju jedinicu SRJ, u kojoj je predsjednik Srbije Milošević, čini se, imao više uticaja na saveznu politiku od predsjednika Jugoslavije (prvi savezni predsjednik [[Dobrica Ćosić]] bio je primoran da podnese ostavku zbog suprotstavljanja Miloševiću). Miloševićeva vlada nije imala zvanične teritorijalne pretenzije na [[Sjeverna Makedonija|Republiku Makedoniju]]. Drugi su tvrdili da se Milošević samo zalagao za [[samoopredjeljenje]] samoproglašenih srpskih paradržava koje su željele da ostanu u Jugoslaviji. Tokom jugoslavenskih ratova u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini, Milošević je podržavao srpske separatiste koji su željeli da se ocijepe od ovih novonastalih država. Ova podrška se proširila na kontroverzne ličnosti kao što je lider Srba u BiH [[Radovan Karadžić]], a optužbe nekih međunarodnih ličnosti su tvrdile da je Milošević bio nadležan za srpske frakcije tokom rata i da je dozvolio ratne zločine. Milošević je 1995. predstavljao [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbe u BiH]] prilikom potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog mirovnog sporazuma]].<ref>{{Cite news|last=Bonner|first=Raymond|date=24. 11. 1995|title=In Reversal, Serbs of Bosnia Accept Peace Agreement|page=1|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1995/11/24/world/in-reversal-serbs-of-bosnia-accept-peace-agreement.html}}</ref> Milošević je bio predsjednik Srbije do 1997. kada se povukao sa mjesta predsjednika Srbije i postao predsjednik Jugoslavije. Od Miloševića te dužnost predsjednika Srbije preuzeo je [[Milan Milutinović]]. Od 1996. do 1999. izbila je teška politička nestabilnost u [[Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija|autonomnoj pokrajini Kosovo]] naseljenoj [[Albanci u Srbiji|Albancima u Srbiji]]. Ovo je izazvalo [[Kosovski rat|rat na Kosovu]] od 1998.<ref>{{Cite book|last=Independent International Commission on Kosovo|url=http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/6D26FF88119644CFC1256989005CD392-thekosovoreport.pdf|title=The Kosovo Report|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0199243099|location=Oxford|page=2}}</ref><ref>{{Cite book|last=Quackenbush|first=Stephen L.|url=https://books.google.com/books?id=l9c5DQAAQBAJ&pg=PA202|title=International Conflict: Logic and Evidence|publisher=Sage|year=2015|isbn=9781452240985|location=Los Angeles|page=202}}</ref> do 1999.<ref>{{Cite book|last=Boyle|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=PC4_AwAAQBAJ&pg=PA175|title=Violence After War: Explaining Instability in Post-Conflict States|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2014|isbn=9781421412573|location=Baltimore|page=175}}</ref> Tokom Kosovskog rata, SRJ je [[NATO-ovo bombardiranje SR Jugoslavije|bombardovana od strane NATO-a]] koje su uključivale glavni grad Srbije i SRJ, [[Beograd]]. Nakon toga, vlast je pristala da prepusti kontrolu nad pokrajinom Kosovo pod autonomnim [[Mandat (međunarodno pravo)|mandatom]] [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]]. Savezna skupština SR Jugoslavije je 12. aprila 1999. donijela „Odluku o pristupanju SRJ Saveznoj državi Rusije i Belorusije“.<ref>{{Cite news|work=Službeni list SRJ|url=https://www.pravno-informacioni-sistem.rs/SlGlasnikPortal/eli/rep/slsrj/skupstina/odluka/1999/25/1/reg|title=Одлука о приступању Савезне Републике Југославије Савезу Русије и Белорусије: 25/1999-1|trans-title=Decision on the accession of the Federal Republic of Yugoslavia to the Alliance of Russia and Belarus: 25/1999-1|issue=25|date=12. 4. 1999|publisher=Pravno informacioni sistem RS|location=Belgrade|access-date=22. 1. 2023}}</ref> [[Datoteka:Flickr_-_europeanpeoplesparty_-_EPP_Congress_Rome_2006_(68)_(cropped_2).jpg|lijevo|mini|262x262piksel| [[Vojislav Koštunica]], predsjednik Jugoslavije od 2000. do 2003. i premijer Srbije od 2004. do 2006.]] [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|Jugoslavenski ratovi]] su rezultirali propadanjem privrede u Srbiji zbog sankcija, {{Sfn|The Mandala Projects|2012}} hiperinflacije <ref name="Hanke 2007">{{Cite web|url=https://www.cato.org/publications/commentary/worlds-greatest-unreported-hyperinflation|title=The World's Greatest Unreported Hyperinflation|last=Hanke|first=Steve H.|date=7. 5. 2007|website=Cato Institute|access-date=7. 5. 2019}}</ref> i bijesa na savezno predsjedništvo Miloševića. Ratovi i njihove posljedice doveli su do uspona srpskih [[Ultranacionalizam|ultranacionalističkih]] partija, poput [[Srpska radikalna stranka|Srpske radikalne stranke]] na čelu sa [[Vojislav Šešelj|Vojislavom Šešeljem]], koji je u svojoj retorici promovisao ideju da [[Srbi]] nastave da žive u jednoj državi. Šešelj je učestvovao u kampanji etničkih [[Srbi|Srba]] protiv [[Hrvati|Hrvata]] i [[Bošnjaci|Bošnjaka]] tokom jugoslavenskih ratova. Šešelja je jugoslavenska vlada dva puta hapsila 1994. i 1995, ali je na kraju postao potpredsjednik Srbije od 1998. do 2000.. Građani Srbije su 2000. protestovali protiv izbora kada je Milošević odbio da se povuče iz Predsjedništva Jugoslavije nakon izbora jer su postojale optužbe o prevari birača.<ref name="Hronologija2">{{Cite web|url=http://www.b92.net/info/petioktobar/dogadjaji.php?nav_id=462732|title=Hronologija: Od kraja bombardovanja do 5. oktobra|last=Boško Nicović|date=4. 10. 2010|publisher=B92|language=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20120826034029/http://www.b92.net/info/petioktobar/dogadjaji.php?nav_id=462732|archive-date=26. 8. 2012|url-status=dead|access-date=29. 1. 2014}}</ref> [[Svrgavanje Slobodana Miloševića|Milošević je smijenjen]] 5. oktobra 2000, a narednog dana je zvanično podnio ostavku. Kasnije su ga 2001. uhapsile savezne vlasti zbog navodne korupcije dok je bio na vlasti, ali je ubrzo prebačen u [[Den Haag|Hag]] kako bi se suočio s [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|optužbama za ratne zločine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/en/content/arrest-and-transfer|title=Arrest and Transfer|website=[[International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia]]}}</ref> Posle svrgavanja Miloševića, [[Vojislav Koštunica]] je postao predsjednik Jugoslavije. U 2002, Miloševićev saveznik, predsjednik Srbije Milutinović, podnio je ostavku, čime je okončano dvanaest godina nekog oblika političkog vođstva [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističke partije Srbije]] nad republikom. Milutinovića je zamijenio [[Boris Tadić]] iz [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratske stranke]]. === Državna zajednica === U 2003. Srbija i [[Republika Crna Gora (1992–2006)|Crna Gora]] proglasile su državnu zajednicu. Ona je nastala kako je crnogorski nacionalizam rastao. Crna Gora je nekoliko godina koristila spoljnu valutu kao zakonsko sredstvo plaćanja, počelo je sa [[Njemačka marka|njemačkom markom]], a od 2002. postalo je [[euro]]. Srbija je, međutim, nastavila da koristi [[jugoslavenski dinar]] i [[Narodna banka Jugoslavije|Narodnu banku Jugoslavije]]. Ulaskom Srbije u državnu zajednicu bila je njena konačna podređenost sve do proglašenja njene nezavisnosti 2006. nakon što je Crna Gora proglasila nezavisnost nakon referenduma koji je održan neposredno prije toga. Između 2003. i 2006. Srbija je bila suočena sa unutrašnjim političkim sukobima oko pravca republike. Srpski političari su bili podeljeni oko odluke o stvaranju labave državne zajednice. [[Zoran Đinđić|Zorana Đinđića]], koji je viđen kao glavni zagovornik državne zajednice, kritikovao je bivši jugoslavenski predsjednik [[Vojislav Koštunica]]. Gnjev nacionalista zbog Đinđićevog položaja rezultirao je iznenadnim [[Ubistvo Zorana Đinđića|atentatom u martu 2003]], zbog čega je proglašeno [[vanredno stanje]]. 2004. [[Evropska unija|proevropske]] političke snage ujedinile su se protiv nacionalističkih snaga koje su se protivile ulasku Srbije u EU sve dok EU nije priznala suverenitet Srbije na [[Kosovo|Kosovu]].<ref>{{Cite news|last=Lozancic|first=Dragan|date=2. 7. 2008|title=Kosovo: Adjusting to a “New Reality”|work=[[Marshallcenter]]|url=https://www.marshallcenter.org/en/publications/security-insights/kosovo-adjusting-new-reality}}</ref> Srbija se 21. maja 2006. suočila sa implikacijama [[Referendum o nezavisnosti Crne Gore 2006.|referenduma]] o nezavisnosti Crne Gore od državne zajednice. Većina Srba je željela da zadrži Crnu Goru u državnoj zajednici zbog ranijih bliskih veza koje su dva naroda imala i što su [[Crnogorci]] u Srbiji kulturno i etnički istovjetni Srbima. Uprkos teško vođenoj kampanji prounionista, snage za nezavisnost su za dlaku pobijedile na referendumu sa nešto više od 55% cenzusa koji je zahtijevala [[Evropska unija]] . [[Skupština Crne Gore]] je u subotu 3. juna zvanično proglasila nezavisnost.<ref name=":0"/> Nezavisnosti [[Crna Gora|Crne Gore]], Srbija se proglasila pravnim i političkim [[Sukcesija država|nasljednikom]] [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]],<ref>{{Cite web|url=https://www.srbija.gov.rs/vest/en/23938/serbia-inherits-state-and-legal-continuity-of-serbia-montenegro.php|title=Serbia inherits state and legal continuity of Serbia-Montenegro|last=srbija.gov.rs|date=31. 5. 2006|website=www.srbija.gov.rs|language=en|access-date=4. 3. 2022}}</ref> prvi put od 1918. i da će [[Vlada Republike Srbije|Vlada]] i [[Narodna skupština Republike Srbije|Skupština Srbije]] uskoro usvojiti novi ustav.<ref>{{Cite web|url=https://www.srbija.gov.rs/vest/en/23922/new-constitution-to-be-adopted-with-consensus-of-all-parliamentary-parties.php|title=New constitution to be adopted with consensus of all parliamentary parties|last=srbija.gov.rs|date=31. 5. 2006|website=www.srbija.gov.rs|language=en|access-date=4. 3. 2022}}</ref> Time je također okončana skoro 88-godišnja zajednica Crne Gore i Srbije. == Ekonomija == === Sankcije === Tokom većeg dijela 1990-ih i ranih 2000-ih, protiv Srbije su držane [[Sankcije Jugoslaviji|sankcije]]. sankcije Jugoslaviji počele su da se povlače nakon [[Svrgavanje Slobodana Miloševića|svrgavanja Miloševića]] i većina je ukinuta do 19. januara 2001. {{Sfn|Jovanovic|Sukovic|2001}} == Vlada == === Predsjednici === * [[Slobodan Milošević]] (11. januar 1991 – 23. jul 1997.) * [[Dragan Tomić]] (23. jula 1997 – 29. decembra 1997.) (''v.d.'') * [[Milan Milutinović]] (29. decembar 1997 – 29. decembar 2002.) * [[Nataša Mićić]] (29. decembar 2002 – 27. januar 2004.) (''v.d.'') * [[Dragan Maršićanin]] (4. februar 2004 – 3. mart 2004.) (''v.d.'') * [[Vojislav Mihailović]] (3. mart 2004 – 4. mart 2004) (v''.d.'') * [[Predrag Marković]] (4. mart 2004 – 11. jul 2004.) ( ''v.d.'') * [[Boris Tadić]] (11. jula 2004 – 5. juna 2006.) === Premijeri === * [[Radoman Božović]] (27. april 1992 – 10. februar 1993.) * [[Nikola Šainović]] (10. februar 1993 – 18. mart 1994.) * [[Mirko Marjanović]] (18.3.1994 – 24.10.2000.) * [[Milomir Minić]] (25.10.2000 – 25.01.2001.) * [[Zoran Đinđić]] (25.01.2001 – 12.03.2003.) * [[Nebojša Čović]] (12. mart 2003 – 18. mart 2003.) (''v.d.'') * [[Žarko Korać]] (17. mart 2003 – 18. mart 2003.) (''v.d.)'' * [[Zoran Živković]] (18.3.2003 – 4.3.2004.) * [[Vojislav Koštunica]] (4. mart 2004 – 5. jun 2006.) == Također pogledajte == * [[Republika Crna Gora (1992–2006)|Republika Crna Gora]] * [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija]] * [[Socijalistička Republika Srbija]] * [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Vojvodina]] * [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Izvori == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=a0jA_LdH6nsC|title=Histoire du peuple serbe|date=2005|publisher=L’Age d’Homme|isbn=9782825119587|editor-last=Bataković|editor-first=Dušan T.|editor-link=Dušan T. Bataković|location=Lausanne|language=French|trans-title=History of the Serbian People|ref=none}} * {{Cite web|url=http://www.transparentnost.org.rs/stari/dokumenti/d012.html|title=A decade under sanctions|last=Jovanovic|first=Predrag|last2=Sukovic|first2=Danilo|year=2001|publisher=Transparentnost|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227113131/https://www.transparentnost.org.rs/stari/dokumenti/d012.html|archive-date=27. 12. 2022|url-status=dead|access-date=4. 7. 2023}} * {{Cite book|last=Miller|first=Nicholas|url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C|title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture|publisher=ABC-CLIO|year=2005|isbn=9781576078006|volume=3|location=Santa Barbara, California|pages=529–581|chapter=Serbia and Montenegro|ref=none}} * {{Cite web|url=http://www1.american.edu/ted/serbsanc.htm|title=Serbia Sanctions (SERBSANC)|last=The Mandala Projects|year=2012|publisher=The Mandala Projects|id=391|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512131225/http://www1.american.edu/ted/serbsanc.htm#|archive-date=12. 5. 2015|url-status=dead|access-date=18. 6. 2016}} {{Jugoslavenska hronologija}} [[Kategorija:Bivše republike u Evropi]] [[Kategorija:1992. u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Srbija i Crna Gora|*]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1992.]] [[Kategorija:Države i teritorije ukinute 2006.]] [[Kategorija:Historija Srbije]] [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] fq3cy1lqwjq6rnvlsycye86iwy1xr0e 3901541 3901508 2026-07-02T00:34:42Z نوفاك اتشمان 16322 dopuna 3901541 wikitext text/x-wiki {{Infokutija bivša država | zvanično_ime = Republika Srbija | izvorno_ime = Република Србија | status = konstitutivna država u [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslaviji]], te kasnije u [[Srbija i Crna Gora|Srbiji i Crnoj Gori]] | genitiv2 = | razdoblje = 1992–2006 | država_prije1 = SR Srbija | država_prije_zastava1 = Flag of Montenegro (1946–1993), Flag of Serbia (1947–1992).svg | država_poslije1 = Srbija | država_poslije_zastava1 = Flag of Serbia.svg | država_poslije2 = UNMIK | država_poslije_zastava2 = Flag of the United Nations.svg | zastava = Flag of Serbia (1992–2004).svg | grb = Coat of arms of Serbia (1947–2004).svg | zastava2 = Flag of Serbia (2004–2010).svg | grb2 = Coat of arms of Serbia (2004-2010).svg | uzrečica = | himna = <br/>"[[Hej, Slaveni]]" (1992–2004)<br/>{{center|}}[[Datoteka:United States Navy Band - Hey, Slavs.ogg]]<br/> "[[Bože pravde]]" (2005–2006)<br />{{center|[[Datoteka:National anthem of Serbia, performed by the United States Navy Band.wav]]}} | karta = Scg02.png | glavni_grad = [[Beograd]] | glavni_grad_koordinate = {{coord|44| 49|04|N|20|27|25|E|region:RS|display=inline,title}} | najveći_grad = [[Beograd]] | službeni_jezik = [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]<ref name="ustavsrb1990">Član 8. [[:s:sr:Устав Републике Србије (1990)|Ustav Republike Srbije (1990.)]]: {{citat|"U Republici Srbiji u službenoj je upotrebi srpskohrvatski jezik i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi na način utvrđen zakonom. Na područjima Republike Srbije gde žive narodnosti u službenoj upotrebi su istovremeno i njihovi jezici i pisma, na način utvrđen zakonom."}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parlament.sr.gov.yu/content/lat/akta/ustav/ustav_ceo.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060908044936/http://www.parlament.sr.gov.yu/content/lat/akta/ustav/ustav_ceo.asp |archive-date=8. 9. 2006 |access-date=22. 1. 2023 |title=Ustav Republike Srbije |trans-title=Constitution of the Republic of Serbia |year=1990 |quote=Član 8. U Republici Srbiji u službenoj je upotrebi srpskohrvatski jezik i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi na način utvrđen zakonom. [...] |trans-quote=In the Republic of Serbia, the Serbo-Croatian language and the Cyrillic alphabet are in official use, while the Latin alphabet is in official use in the manner established by law.}}</ref>{{napomena|Za razliku od Republike Srbije (1990–2006), na saveznom nivou u [[Savezna Republika Jugoslavija|Saveznoj Republici Jugoslaviji]] (1992–2003), službeni jezik je bio [[srpski jezik|srpski]].<ref>Član 15. [[:s:sr:Устав Савезне Републике Југославије (1992)|Ustav Savezne Republike Jugoslavije (1992.)]]: {{citat|"U Saveznoj Republici Jugoslaviji u službenoj upotrebi je srpski jezik ekavskog i ijekavskog izgovora i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi, u skladu sa ustavom i zakonom. Na područjima Savezne Republike Jugoslavije gde žive nacionalne manjine u službenoj upotrebi su i njihovi jezici i pisma, u skladu sa zakonom."}}</ref>}} | sistem_pisanja = {{Hlist|[[Ćirilica]]|[[Latinica]]}}<ref name="ustavsrb1990" /> | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = '''1992–2000:'''<br/>[[Jednopartijski sistem|jednopartijska]] [[Parlamentarna republika|parlamentarna]] [[republika]]<br />'''2000–2006:'''<br/>[[Parlamentarna republika|parlamentarna]] [[republika]] | vrsta_vlasti = [[Predsjednik Srbije|Predsjednik]] | godina_prve_vlasti = 1990-1997. | vladar_prva_vlast = [[Slobodan Milošević]] | vrsta_vlasti2 = | godina_druge_vlasti = 1997-2000. | vladar_druga_vlast = [[Milan Milutinović]] | vrsta_vlasti3 = | godina_treće_vlasti = 2002-2006. | vladar_treća_vlast = [[Boris Tadić]] | vrsta_vlasti4 = [[Premijer Srbije|Premijer]] | godina_četvrti_vlasti = 1992–1993. | vladar_četvrti_vlast = [[Radoman Božović]] (prvi) | vrsta_vlasti5 = | godina_peti_vlasti = 2004-2006. | vladar_peti_vlast = [[Vojislav Koštunica]] (zadnji) | vrsta_vlasti6 = | godina_šesti_vlasti = | vladar_šesti_vlast = | zakonodavstvo = [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodna skupština]] | tip_suvereniteta = [[Historija Srbije|Historija]] | nota_suvereniteta = [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|Jugoslavenski ratovi]] | nastanak = | događaj1 = Izmjena [[Ustav Srbije|ustava Srbije]] | događaj_datum1 = 28. septembar 1990. | događaj2 = Proglašena [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslavija]] | događaj_datum2 = 27. april 1992. | događaj3 = [[Kosovski rat]] | događaj_datum3 = 1998–1999 | događaj4 = [[Svrgavanje Slobodana Miloševića|Svrgavanje]] [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] | događaj_datum4 = 5. oktobar 2000. | događaj5 = [[Ustavna povelja Srbije i Crne Gore|Državna zajednica]] | događaj_datum5 = 4. februar 2003. | događaj6 = Ukidanje državne zajednice | događaj_datum6 = 5. juni 2006. | osnivanje = 28. septembar 1990. | ukidanje = 5. juni 2006. | nezavisnost = | nezavisnost_priznato = | površina = 88.361 | po_površini_na_svijetu = | procenat_vode = | stanovnika = 9.778.991 | stanovnika_godina = [[Popis stanovništva u Srbiji 1991.|1991]] | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = | procjena_godina = | gustoća = 110,76 | po_broju_gustoće_na_svijetu = | valuta = [[jugoslavenski dinar]] | vremenska_zona = [[UTC]] [[UTC+01:00|+1]] | ljetno_računanje_vremena = [[UTC]] [[UTC+02:00|+2]] | format_datuma = D.M.GGGG. | vozacka_strana = desna | pozivni_broj = +38 | internetski_nastavak = [[.yu]] | danas_dio = {{ZID|Srbija}}<br>{{ZID|Kosovo}} | komentar = }} '''Republika Srbija''' bila je konstitutivna država [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] od 1990. do 1992, [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]] od 1992. i 2003. i [[Srbija i Crna Gora|Državne zajednice Srbija i Crna Gora]] od 2003. do 2006. Proglašenjem nezavisnosti [[Republika Crna Gora (1992–2006)|Republike Crne Gore]] iz zajednice sa Republikom Srbijom u junu 2006,<ref name=":0">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/5043462.stm Montenegro declares independence] BBC News, 4 June 2006</ref> obje su postale [[Suverena država|samostalne suverene države]].<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/news/serbia-ends-union-with-montenegro-1.785687|title=Serbia ends union with Montenegro|work=[[The Irish Times]]}}</ref> Nakon raspada [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]] 1990, [[Socijalistička Republika Srbija]] predvođena [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističkom partijom]] [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] (bivši [[Saveza komunista Srbije|Savez komunista Srbije]]) usvojila je novi ustav, proglašavajući se konstitutivnom republikom sa demokratskim institucijama unutar Jugoslavije, i "socijalističkom" pridjev je izbačen iz službenog naslova. Kako se [[Raspad Jugoslavije|Jugoslavija raspala]], Srbija i Crna Gora su 1992. formirale novu federativnu državu pod nazivom [[Savezna Republika Jugoslavija]], poznata nakon 2003. kao [[Srbija i Crna Gora]] . Srbija je tvrdila da nije bila umiješana u [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|ratove]] u [[Rat u Bosni i Hercegovini|Bosni i Hercegovini]] i [[Rat u Hrvatskoj|Hrvatskoj]]. Međutim, sve srpske paradržave unutar njih tražile su direktno ujedinjenje sa Srbijom. [[SAO Krajina]], a kasnije i [[Republika Srpska Krajina]], nastojala je da postane "konstitutivni dio jedinstvene državne teritorije Republike Srbije".<ref name="Prosecutor v">[http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612.pdf Prosecutor v. ]</ref><ref name="Prosecutor v"/> Politički lider [[Republika Srpska (1992–1995)|Republike Srpske]] [[Radovan Karadžić]] izjavio je da ne želi da ona bude u federaciji uz Srbiju u Jugoslaviji, već da RS treba da bude direktno inkorporirana Srbiji.<ref>''Daily Report: East Europe, Issues 191-210''.</ref> Dok je Srbija priznala želju obje paradržava da budu u zajedničkoj državi sa Srbijom, one su izabrale put individualne nezavisnosti, pa ih [[Vlada Republike Srbije|Vlada Srbije]] nije priznala kao dio Srbije, niti u okviru Savezne Republike Jugoslavije. Iako je Srbija uspjela – barem nominalno – da ostane podalje od [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|jugoslavenskih ratova]] sve do 1998. kada je izbio [[Kosovski rat|rat na Kosovu]], 1990-te su obilježile ekonomska kriza i hiperinflacija, jugoslavenski ratovi, izbeglička kriza i autoritarna vladavina [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]]. Nakon [[Svrgavanje Slobodana Miloševića|dolaska opozicije na vlast]] 2000, Srbija (u međunarodnoj zajednici posmatrana drugačije od Crne Gore) započela je tranziciju u pomirenju sa zapadnim narodima, deceniju kasnije od većine drugih istočnoevropskih zemalja. Kao rezultat ove promjene, [[Srbija i Crna Gora|Jugoslavija]] je počela polako da se reintegriše na međunarodnom planu nakon perioda izolacije izazvanog sankcijama koje su sada lagano ublažavale. == Pozadina == Raspadom [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] (SFRJ) 1992, dvije preostale konstitutivne republike Srbija i Crna Gora dogovorile su se da formiraju novu jugoslovensku državu koja je zvanično napustila [[socijalizam]] u korist formiranja nove Jugoslavije zasnovane na demokratskim institucijama (iako je republika je zadržala svoj komunistički grb). Ova nova krnja Jugoslavija bila je poznata kao [[Savezna Republika Jugoslavija]] (SRJ). [[Socijalistička Republika Srbija]] postala je poznata kao '''Republika Srbija''' 1990. nakon raspada [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]], iako će bivši komunistički političari imati uticaj prvih deset godina, pošto je vladajuća [[Socijalistička partija Srbije]] direktno poticala iz Saveza komunista Jugoslavije. Činilo se da je Srbija dominantna republika u SRJ s obzirom na ogromne razlike u veličini i broju stanovnika među republikama; na unutrašnjem planu, međutim, dva entiteta su funkcionisala nezavisno, dok su u spoljnim poslovima saveznu vladu činili i Crnogorci i Srbi. === Federacija === [[Datoteka:Slobodan_Milosevic.jpg|lijevo|mini|220x220piksel| [[Slobodan Milošević]], [[predsjednik Srbije]] od 1989. do 1997. i [[Predsjednik SFRJ|predsjednik Jugoslavije]] od 1997. do 2000..]] [[Datoteka:Zoran_Đinđić,_Davos.jpg|lijevo|mini|233x233piksel| [[Zoran Đinđić]], [[premijer Srbije]] od 2001. do 2003..]] Politika Srbije u SRJ nastavila je da podržava srpske interese u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]] čije je srpsko stanovništvo željelo da ostane u Jugoslaviji. Od 1989. Srbiju je vodio [[Slobodan Milošević]], bivši komunista koji je obećao da će braniti i promovisati srpske interese u Jugoslaviji. On i crnogorski predsjednik [[Momir Bulatović]] 1992. formiraju [[Srbija i Crna Gora|Saveznu Republiku Jugoslaviju]]. Mnogi kritičari na međunarodnoj sceni vidjeli su Srbiju kao dominantnu unutrašnju jedinicu SRJ, u kojoj je predsjednik Srbije Milošević, čini se, imao više uticaja na saveznu politiku od predsjednika Jugoslavije (prvi savezni predsjednik [[Dobrica Ćosić]] bio je primoran da podnese ostavku zbog suprotstavljanja Miloševiću). Miloševićeva vlada nije imala zvanične teritorijalne pretenzije na [[Sjeverna Makedonija|Republiku Makedoniju]]. Drugi su tvrdili da se Milošević samo zalagao za [[samoopredjeljenje]] samoproglašenih srpskih paradržava koje su željele da ostanu u Jugoslaviji. Tokom jugoslavenskih ratova u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini, Milošević je podržavao srpske separatiste koji su željeli da se ocijepe od ovih novonastalih država. Ova podrška se proširila na kontroverzne ličnosti kao što je lider Srba u BiH [[Radovan Karadžić]], a optužbe nekih međunarodnih ličnosti su tvrdile da je Milošević bio nadležan za srpske frakcije tokom rata i da je dozvolio ratne zločine. Milošević je 1995. predstavljao [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbe u BiH]] prilikom potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog mirovnog sporazuma]].<ref>{{Cite news|last=Bonner|first=Raymond|date=24. 11. 1995|title=In Reversal, Serbs of Bosnia Accept Peace Agreement|page=1|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1995/11/24/world/in-reversal-serbs-of-bosnia-accept-peace-agreement.html}}</ref> Milošević je bio predsjednik Srbije do 1997. kada se povukao sa mjesta predsjednika Srbije i postao predsjednik Jugoslavije. Od Miloševića te dužnost predsjednika Srbije preuzeo je [[Milan Milutinović]]. Od 1996. do 1999. izbila je teška politička nestabilnost u [[Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija|autonomnoj pokrajini Kosovo]] naseljenoj [[Albanci u Srbiji|Albancima u Srbiji]]. Ovo je izazvalo [[Kosovski rat|rat na Kosovu]] od 1998.<ref>{{Cite book|last=Independent International Commission on Kosovo|url=http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/6D26FF88119644CFC1256989005CD392-thekosovoreport.pdf|title=The Kosovo Report|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0199243099|location=Oxford|page=2}}</ref><ref>{{Cite book|last=Quackenbush|first=Stephen L.|url=https://books.google.com/books?id=l9c5DQAAQBAJ&pg=PA202|title=International Conflict: Logic and Evidence|publisher=Sage|year=2015|isbn=9781452240985|location=Los Angeles|page=202}}</ref> do 1999.<ref>{{Cite book|last=Boyle|first=Michael J.|url=https://books.google.com/books?id=PC4_AwAAQBAJ&pg=PA175|title=Violence After War: Explaining Instability in Post-Conflict States|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2014|isbn=9781421412573|location=Baltimore|page=175}}</ref> Tokom Kosovskog rata, SRJ je [[NATO-ovo bombardiranje SR Jugoslavije|bombardovana od strane NATO-a]] koje su uključivale glavni grad Srbije i SRJ, [[Beograd]]. Nakon toga, vlast je pristala da prepusti kontrolu nad pokrajinom Kosovo pod autonomnim [[Mandat (međunarodno pravo)|mandatom]] [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]]. Savezna skupština SR Jugoslavije je 12. aprila 1999. donijela „Odluku o pristupanju SRJ Saveznoj državi Rusije i Belorusije“.<ref>{{Cite news|work=Službeni list SRJ|url=https://www.pravno-informacioni-sistem.rs/SlGlasnikPortal/eli/rep/slsrj/skupstina/odluka/1999/25/1/reg|title=Одлука о приступању Савезне Републике Југославије Савезу Русије и Белорусије: 25/1999-1|trans-title=Decision on the accession of the Federal Republic of Yugoslavia to the Alliance of Russia and Belarus: 25/1999-1|issue=25|date=12. 4. 1999|publisher=Pravno informacioni sistem RS|location=Belgrade|access-date=22. 1. 2023}}</ref> [[Datoteka:Flickr_-_europeanpeoplesparty_-_EPP_Congress_Rome_2006_(68)_(cropped_2).jpg|lijevo|mini|262x262piksel| [[Vojislav Koštunica]], predsjednik Jugoslavije od 2000. do 2003. i premijer Srbije od 2004. do 2006.]] [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|Jugoslavenski ratovi]] su rezultirali propadanjem privrede u Srbiji zbog sankcija, {{Sfn|The Mandala Projects|2012}} hiperinflacije <ref name="Hanke 2007">{{Cite web|url=https://www.cato.org/publications/commentary/worlds-greatest-unreported-hyperinflation|title=The World's Greatest Unreported Hyperinflation|last=Hanke|first=Steve H.|date=7. 5. 2007|website=Cato Institute|access-date=7. 5. 2019}}</ref> i bijesa na savezno predsjedništvo Miloševića. Ratovi i njihove posljedice doveli su do uspona srpskih [[Ultranacionalizam|ultranacionalističkih]] partija, poput [[Srpska radikalna stranka|Srpske radikalne stranke]] na čelu sa [[Vojislav Šešelj|Vojislavom Šešeljem]], koji je u svojoj retorici promovisao ideju da [[Srbi]] nastave da žive u jednoj državi. Šešelj je učestvovao u kampanji etničkih [[Srbi|Srba]] protiv [[Hrvati|Hrvata]] i [[Bošnjaci|Bošnjaka]] tokom jugoslavenskih ratova. Šešelja je jugoslavenska vlada dva puta hapsila 1994. i 1995, ali je na kraju postao potpredsjednik Srbije od 1998. do 2000.. Građani Srbije su 2000. protestovali protiv izbora kada je Milošević odbio da se povuče iz Predsjedništva Jugoslavije nakon izbora jer su postojale optužbe o prevari birača.<ref name="Hronologija2">{{Cite web|url=http://www.b92.net/info/petioktobar/dogadjaji.php?nav_id=462732|title=Hronologija: Od kraja bombardovanja do 5. oktobra|last=Boško Nicović|date=4. 10. 2010|publisher=B92|language=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20120826034029/http://www.b92.net/info/petioktobar/dogadjaji.php?nav_id=462732|archive-date=26. 8. 2012|url-status=dead|access-date=29. 1. 2014}}</ref> [[Svrgavanje Slobodana Miloševića|Milošević je smijenjen]] 5. oktobra 2000, a narednog dana je zvanično podnio ostavku. Kasnije su ga 2001. uhapsile savezne vlasti zbog navodne korupcije dok je bio na vlasti, ali je ubrzo prebačen u [[Den Haag|Hag]] kako bi se suočio s [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|optužbama za ratne zločine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.icty.org/en/content/arrest-and-transfer|title=Arrest and Transfer|website=[[International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia]]}}</ref> Posle svrgavanja Miloševića, [[Vojislav Koštunica]] je postao predsjednik Jugoslavije. U 2002, Miloševićev saveznik, predsjednik Srbije Milutinović, podnio je ostavku, čime je okončano dvanaest godina nekog oblika političkog vođstva [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističke partije Srbije]] nad republikom. Milutinovića je zamijenio [[Boris Tadić]] iz [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratske stranke]]. === Državna zajednica === U 2003. Srbija i [[Republika Crna Gora (1992–2006)|Crna Gora]] proglasile su državnu zajednicu. Ona je nastala kako je crnogorski nacionalizam rastao. Crna Gora je nekoliko godina koristila spoljnu valutu kao zakonsko sredstvo plaćanja, počelo je sa [[Njemačka marka|njemačkom markom]], a od 2002. postalo je [[euro]]. Srbija je, međutim, nastavila da koristi [[jugoslavenski dinar]] i [[Narodna banka Jugoslavije|Narodnu banku Jugoslavije]]. Ulaskom Srbije u državnu zajednicu bila je njena konačna podređenost sve do proglašenja njene nezavisnosti 2006. nakon što je Crna Gora proglasila nezavisnost nakon referenduma koji je održan neposredno prije toga. Između 2003. i 2006. Srbija je bila suočena sa unutrašnjim političkim sukobima oko pravca republike. Srpski političari su bili podeljeni oko odluke o stvaranju labave državne zajednice. [[Zoran Đinđić|Zorana Đinđića]], koji je viđen kao glavni zagovornik državne zajednice, kritikovao je bivši jugoslavenski predsjednik [[Vojislav Koštunica]]. Gnjev nacionalista zbog Đinđićevog položaja rezultirao je iznenadnim [[Ubistvo Zorana Đinđića|atentatom u martu 2003]], zbog čega je proglašeno [[vanredno stanje]]. 2004. [[Evropska unija|proevropske]] političke snage ujedinile su se protiv nacionalističkih snaga koje su se protivile ulasku Srbije u EU sve dok EU nije priznala suverenitet Srbije na [[Kosovo|Kosovu]].<ref>{{Cite news|last=Lozancic|first=Dragan|date=2. 7. 2008|title=Kosovo: Adjusting to a “New Reality”|work=[[Marshallcenter]]|url=https://www.marshallcenter.org/en/publications/security-insights/kosovo-adjusting-new-reality}}</ref> Srbija se 21. maja 2006. suočila sa implikacijama [[Referendum o nezavisnosti Crne Gore 2006.|referenduma]] o nezavisnosti Crne Gore od državne zajednice. Većina Srba je željela da zadrži Crnu Goru u državnoj zajednici zbog ranijih bliskih veza koje su dva naroda imala i što su [[Crnogorci]] u Srbiji kulturno i etnički istovjetni Srbima. Uprkos teško vođenoj kampanji prounionista, snage za nezavisnost su za dlaku pobijedile na referendumu sa nešto više od 55% cenzusa koji je zahtijevala [[Evropska unija]] . [[Skupština Crne Gore]] je u subotu 3. juna zvanično proglasila nezavisnost.<ref name=":0"/> Nezavisnosti [[Crna Gora|Crne Gore]], Srbija se proglasila pravnim i političkim [[Sukcesija država|nasljednikom]] [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]],<ref>{{Cite web|url=https://www.srbija.gov.rs/vest/en/23938/serbia-inherits-state-and-legal-continuity-of-serbia-montenegro.php|title=Serbia inherits state and legal continuity of Serbia-Montenegro|last=srbija.gov.rs|date=31. 5. 2006|website=www.srbija.gov.rs|language=en|access-date=4. 3. 2022}}</ref> prvi put od 1918. i da će [[Vlada Republike Srbije|Vlada]] i [[Narodna skupština Republike Srbije|Skupština Srbije]] uskoro usvojiti novi ustav.<ref>{{Cite web|url=https://www.srbija.gov.rs/vest/en/23922/new-constitution-to-be-adopted-with-consensus-of-all-parliamentary-parties.php|title=New constitution to be adopted with consensus of all parliamentary parties|last=srbija.gov.rs|date=31. 5. 2006|website=www.srbija.gov.rs|language=en|access-date=4. 3. 2022}}</ref> Time je također okončana skoro 88-godišnja zajednica Crne Gore i Srbije. == Ekonomija == === Sankcije === Tokom većeg dijela 1990-ih i ranih 2000-ih, protiv Srbije su držane [[Sankcije Jugoslaviji|sankcije]]. sankcije Jugoslaviji počele su da se povlače nakon [[Svrgavanje Slobodana Miloševića|svrgavanja Miloševića]] i većina je ukinuta do 19. januara 2001. {{Sfn|Jovanovic|Sukovic|2001}} == Vlada == === Predsjednici === * [[Slobodan Milošević]] (11. januar 1991 – 23. jul 1997.) * [[Dragan Tomić]] (23. jula 1997 – 29. decembra 1997.) (''v.d.'') * [[Milan Milutinović]] (29. decembar 1997 – 29. decembar 2002.) * [[Nataša Mićić]] (29. decembar 2002 – 27. januar 2004.) (''v.d.'') * [[Dragan Maršićanin]] (4. februar 2004 – 3. mart 2004.) (''v.d.'') * [[Vojislav Mihailović]] (3. mart 2004 – 4. mart 2004) (v''.d.'') * [[Predrag Marković]] (4. mart 2004 – 11. jul 2004.) ( ''v.d.'') * [[Boris Tadić]] (11. jula 2004 – 5. juna 2006.) === Premijeri === * [[Radoman Božović]] (27. april 1992 – 10. februar 1993.) * [[Nikola Šainović]] (10. februar 1993 – 18. mart 1994.) * [[Mirko Marjanović]] (18.3.1994 – 24.10.2000.) * [[Milomir Minić]] (25.10.2000 – 25.01.2001.) * [[Zoran Đinđić]] (25.01.2001 – 12.03.2003.) * [[Nebojša Čović]] (12. mart 2003 – 18. mart 2003.) (''v.d.'') * [[Žarko Korać]] (17. mart 2003 – 18. mart 2003.) (''v.d.)'' * [[Zoran Živković]] (18.3.2003 – 4.3.2004.) * [[Vojislav Koštunica]] (4. mart 2004 – 5. jun 2006.) == Također pogledajte == * [[Republika Crna Gora (1992–2006)|Republika Crna Gora]] * [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija]] * [[Socijalistička Republika Srbija]] * [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Vojvodina]] * [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Izvori == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=a0jA_LdH6nsC|title=Histoire du peuple serbe|date=2005|publisher=L’Age d’Homme|isbn=9782825119587|editor-last=Bataković|editor-first=Dušan T.|editor-link=Dušan T. Bataković|location=Lausanne|language=French|trans-title=History of the Serbian People|ref=none}} * {{Cite web|url=http://www.transparentnost.org.rs/stari/dokumenti/d012.html|title=A decade under sanctions|last=Jovanovic|first=Predrag|last2=Sukovic|first2=Danilo|year=2001|publisher=Transparentnost|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227113131/https://www.transparentnost.org.rs/stari/dokumenti/d012.html|archive-date=27. 12. 2022|url-status=dead|access-date=4. 7. 2023}} * {{Cite book|last=Miller|first=Nicholas|url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C|title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture|publisher=ABC-CLIO|year=2005|isbn=9781576078006|volume=3|location=Santa Barbara, California|pages=529–581|chapter=Serbia and Montenegro|ref=none}} * {{Cite web|url=http://www1.american.edu/ted/serbsanc.htm|title=Serbia Sanctions (SERBSANC)|last=The Mandala Projects|year=2012|publisher=The Mandala Projects|id=391|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512131225/http://www1.american.edu/ted/serbsanc.htm#|archive-date=12. 5. 2015|url-status=dead|access-date=18. 6. 2016}} {{Jugoslavenska hronologija}} [[Kategorija:Bivše republike u Evropi]] [[Kategorija:1992. u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Srbija i Crna Gora|*]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1992.]] [[Kategorija:Države i teritorije ukinute 2006.]] [[Kategorija:Historija Srbije]] [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] bi2hwjyva6qdjm43wiwv93namkvb8dw 0 504375 3901564 3700500 2026-07-02T06:04:09Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901564 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Anna F. | ime_pri_rođenju = Anna Wappel | mjesto_rođenja = [[Friedberg (Štajersks)|Friedberg]], [[Austrija]] | mjesto_smrti = | slika = Amadeus Austrian Music Awards 2014 - Anna F.jpg | opis = Anna F. 2014. | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1985|12|18}} | datum_smrti = | godine_aktivnosti = 2009–danas | pseudonim = | veb-sajt = {{URL|https://www.friedbergmusic.com/}} | supružnik = | partner = | značajna_djela = | važniji filmovi = | oskar = | olivier = | afi = | bafta = | zlatni globus = | emmy = | cesar = | goya = | tony = }} '''Anna Wappel''',<ref>{{Cite web|url=http://diepresse.com/home/kultur/popco/539493/Anna-F_Ein-bisserl-weiblicher-Macho?_vl_backlink=/home/kultur/index.do|title=Anna F.: "Ein bisserl weiblicher Macho"|last1=Köck|first1=Samir|language=German|date=13. 2. 2010|access-date=26. 6. 2017|publisher=[[Die Presse]]|language=de}}</ref> profesionalno poznata kao '''Anna F.''' (18. decembar 1985) [[Austrija|austrijska]] je kantautorica i [[Glumac|glumica]]. Ona je frontmen rock benda "Friedberg". == Život i karijera == === Rani život (1996–2008) === Rođena je u austrijskom gradu Friedbergu.<ref>{{Cite web|url=http://www.annaf.com/live/|title=Anna F.|access-date=26. 6. 2017}}</ref> Počela je da pjeva u djetinjstvu i navodi prve zapise svojih roditelja, uključujući [[Bob Dylan|Boba Dylana]], [[Alanis Morissette]] i [[Joan Baez]]. Studirala je englesku i italijansku filozofiju i književnost u [[Graz]]u, a vikendom radila za [[ATV (Austrija)|ATV]].<ref>{{Cite web|url=https://kurier.at/stars/anna-f-tausend-ideen-schwirren-im-kopf/24.015.554|title=Anna F: "Tausend Ideen schwirren im Kopf"|last1=Gurmann|first1=Maria|language=de|date=25. 8. 2013|access-date=26. 6. 2017|website=[[Kurier|kurier.at]]|l }}</ref> === Početak karijere (2009–2011) === U ljeto 2009, Anna bila je predgrupa [[Lenny Kravitz|Lennyja Kravitza]] u evropskoj turneji.<ref>{{Cite web|url=http://www.oe24.at/kultur/Extrem-geil-Anna-F-und-Lenny-Kravitz/575730|title="Extrem geil": Anna F. und Lenny Kravitz|date=14. 7. 2009|access-date=26. 6. 2017|language=de|publisher=[[Österreich (newspaper)|Österreich]]|website=oe24.at|archive-date=28. 4. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428095712/https://www.oe24.at/kultur/extrem-geil-anna-f-und-lenny-kravitz/575730|url-status=dead}}</ref> Osvojila je kategoriju "Pop" na dodjeli nagrada ''[[Austrijska muzička nagrada Amadeus]]'' 2009. Svoj debi album ''For Real'' objavila je 5. februara 2010. Album je dostigao treće mjesto na austrijskoj muzičkoj top-listi i nagrađen je zlatnim certifikatom. Bila je na turneji po cijeloj Austriji, uključujući [[Donauinselfest]].<ref>{{Cite web|url=http://diepresse.com/home/kultur/popco/Festivals/festivalnews/561750/Donauinselfest-2010-mit-Anna-F-und-Kim-Wilde|title=Donauinselfest 2010 mit Anna F. und Kim Wilde|last1=Neubauer|first1=Herbert|date=29. 4. 2010|access-date=26. 6. 2017|language=German|publisher=[[Die Presse]]}}</ref> === Glumački debi (2012 – danas) === Godine 2012. debitirala je u igranom filmu Dita Tsintsadzea, ''[[Invasion (2012)|Invasion]]'', koji je premijerno prikazan 30. juna 2012. na [[Filmski festival u Münchenu|Filmskom festivalu u Münchenu]]. Preselila se u Prenzlauer Berg u [[Berlin]]u 2012. Potpisala je za Polydor/Island (Universal Music Group) 2013.<ref>{{Cite web|url=http://www.musikmarkt.de/Aktuell/News/Polydor-Island-praesentiert-Newcomerin-Anna-F.-mit-Video|title=Polydor/Island präsentiert Newcomerin Anna F.|last1=Wellinger|first1=Renzo|date=21. 6. 2013|access-date=26. 6. 2017|language=German|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308050001/http://www.musikmarkt.de/Aktuell/News/Polydor-Island-praesentiert-Newcomerin-Anna-F.-mit-Video|archive-date=8. 3. 2017|url-status=dead}}</ref> U augustu 2013, objavila je pjesmu "DNK" kao svoju prvu pjesmu sa nadolazećeg albuma ''King in the Mirror''. Muzički spot je objavljen 3. augusta 2013.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=W_vR5u5QxZY|title=Anna F. -- DNA|website=[[YouTube]] |date=3. 8. 2013|access-date=26. 6. 2017}}</ref> King in the Mirror objavljen je u februaru 2014. a ona je bila predgrupa za turneju [[James Blunt|Jamesa Blunta]] u [[Austrija|Austriji]], [[Njemačka|Njemačkoj]], [[Italija|Italiji]] i [[Švicarska|Švicarskoj]].<ref>{{cite web|url=https://www.welt.de/newsticker/dpa_nt/infoline_nt/boulevard_nt/musik_nt/article125292338/Anna-F-geht-mit-James-Blunt-auf-Tournee.html|title=Anna F. geht mit James Blunt auf Tournee|date=28. 2. 2014|access-date=26. 6. 2017|language=German|publisher=[[Die Welt]]}}</ref> U pripremama za Pjesmu [[Eurosong|Eurovizije]] 2015, bila je dio ORF tima koji je tražio potencijalne kandidate za predstavljanje Austrije, kao trenerica muzičarima.<ref>{{Cite web|url=http://diepresse.com/home/kultur/medien/4604212/Song-Contest_BossHoss-Nazar-und-Anna-F-als-Coaches|title=Song Contest: BossHoss, Nazar und Anna F. als Coaches|publisher=[[Die Presse]]|last1=Fohringer|first1=Helmut|date=25. 11. 2014|access-date=26. 6. 2017|language=German}}</ref> Godine 2017. počela je snimati novi album sa producentom [[Daniel Brandt|Danielom Brandtom]], s kojim je također izlazila u to vrijeme.<ref>{{Cite web |date=20. 3. 2017 |title=Daniel Brandt of Brandt Brauer Frick Releases His Solo Debut on Erased Tapes {{!}} L.A. Weekly |url=https://www.laweekly.com/music/daniel-brandt-of-brandt-brauer-frick-releases-his-solo-debut-on-erased-tapes-8026269 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170320203452/https://www.laweekly.com/music/daniel-brandt-of-brandt-brauer-frick-releases-his-solo-debut-on-erased-tapes-8026269 |archive-date=20. 3. 2017 |access-date=7. 5. 2023 }}</ref> ==Diskografija== ===Albumi=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2"| Naziv ! scope="col" rowspan="2"| Detalji ! scope="col" colspan="4"| Top liste |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Ö3 Austria Top 40|AUS]]<br/><ref name="AUT">{{cite web|url=http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Anna+F.|title=Discography Anna F}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[GfK Entertainment Charts|NJEM]]<br/><ref name="GER">{{cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Anna+F./38332/longplay|title=Anna F. - Longplay-Chartverfolgung|language=German|access-date=26. 6. 2017}}{{Dead link|date=septembar 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[FIMI|ITA]]<br/><ref name="ITA">{{cite web|url=http://www.italiancharts.com/showitem.asp?interpret=Anna+F%2E&titel=King+In+The+Mirror&cat=a|title=ANNA F. - KING IN THE MIRROR (ALBUM)|access-date=26. 6. 2017}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Swiss Hitparade|SWI]]<br/><ref>{{cite web|url=http://www.swisscharts.com/album/Anna-F./King-In-The-Mirror-238375|title=ANNA F. - KING IN THE MIRROR|access-date=26. 6. 2017}}</ref> |- ! scope="row"| ''For Real'' | * Objavljen: 2010 * Izdavač: moerder music | 3 | — | — | — |- ! scope="row"| ''King in the Mirror'' | * Objavljen: 2014 | 5 | 71 | 82 | 94 |} ===Singlovi=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2"| Naziv ! scope="col" rowspan="2"| Godina ! scope="col" colspan="2"| Top liste ! scope="col" rowspan="2"| Album |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Ö3 Austria Top 40|AUS]]<br/><ref name="AUT"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[FIMI|ITA]]<br/><ref name="ITA"/> |- ! scope="row"| "Time Stands Still" | rowspan="2"| 2009 | 38 || — | rowspan="2"|''For Real'' |- ! scope="row"| "Most of All" | 17 || — |- ! scope="row"| "DNA" | rowspan="2"| 2013 | 15 || 19 | rowspan="2"|''King in the Mirror'' |- ! scope="row"| "Too Far" | 16 || — |- | colspan="19" style="text-align:center; font-size:85%;" | "—" označava singl koji se nije našao na top listama ili nije objavljen. |} == Filmografija == {| class="wikitable sortable" |- ! Godina ! Naziv filma ! Uloga |- | 2012 | ''[[Invasion (2012)|Invasion]]'' | Milena |- | 2017 | ''Ledeni čovjek'' | Kulan |} ==Reference== {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Anna F.}} * {{IMDb name|3916694}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Wappel, Anna}} [[Kategorija:Rođeni 1985.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Friedberg (Štajerska)]] [[Kategorija:Austrijske glumice]] [[Kategorija:Austrijske pjevačice]] efiwnn9g0i4seyt8w4mya5wogjpfvec 0 508422 3901494 3901337 2026-07-01T14:54:36Z AnToni 2325 /* Biografija */ 3901494 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Louis Crishock | slika = Consul General Louis John Crishock, official portrait (cropped).jpg | opis_slike = | redoslijed = v. d. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]] | vrijeme_na_vlasti = 1. juli 2026 – | prethodnik = [[Christian Schmidt]] | nasljednik = | redoslijed2 = 13. [[Međunarodni supervizor za Brčko|Međunarodni supervizor]] za [[Brčko distrikt]] | vrijeme_na_vlasti2 = Od 13. augusta 2024. | prethodnik2 = [[Jonathan Mennuti|Johnnatan Mennuti]] | nasljednik2 = | redoslijed3 = Savjetnik [[Služba vanjskih poslova Sjedinjenih Američkih Država|Službe vanjskih poslova Sjedinjenih Američkih Država]] | vrijeme_na_vlasti3 = Od januara 1999.<ref name="OHR">{{Cite web|url=https://www.ohr.int/louis-j-crishock-preuzeo-duznost-prvog-zamjenika-vp-i-supervizora-za-brcko/|title=Louis J. Crishock preuzeo dužnost prvog zamjenika VP i supervizora za Brčko|date=13. 8. 2024|website=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]]|language=bs-BA|access-date=13. 8. 2024}}</ref><ref name="LC">{{Cite web|url=https://ru.usembassy.gov/our-relationship/bio-vladivostok-consul-general-ru/|title=Consul General Louis John Crishock|website=U.S. Embassy & Consulates in Russia|language=en-US|access-date=13. 8. 2024}}</ref> | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1971|02|08}} | mjesto_rođenja = [[Arlington, Virginia|Arlington]], [[Virginia]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | puno_ime = Louis John Crishock | nacionalnost = {{ZID|Sjedinjene Američke Države}} | etnicitet = | politička_stranka = | supruga = | supružnik = | djeca = | obrazovanje = '''Srednje:''' [[Srednja škola "Bishop Ireton"]] (1989)<ref name="LC"/><br>'''Visoko:''' [[Škola umjetnosti i nauka Katoličkog univerziteta Amerike|Škola umjetnosti i nauka (teologija)]], [[Katolički univerzitet Amerike]] (1993)<ref name="LC"/><br>'''Magisterij:''' [[Odsjek za sociologiju Katoličkog univerziteta Amerike|Odsjek za sociologiju]], [[Katolički univerzitet Amerike]] (1995)<ref name="LC"/><br>'''Postdiplomski:''' [[Škola za nacionalnu sigurnost i strategiju resursa "Dwight D. Eisenhower"]], [[Univerzitet nacionalne odbrane]] (2017)<ref name="LC"/> | zanimanje = [[Diplomatija|diplomat]] | vjera = [[Katoličanstvo]]<ref name="LC"/> | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} '''Louis John Crishock''' ([[Arlington, Virginia|Arlington]], 8. februar 1971) jest [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[Diplomatija|diplomat]], visoki dužnosnik [[Služba vanjskih poslova Sjedinjenih Američkih Država|Službe vanjskih poslova Sjedinjenih Američkih Država]] na poziciji savjetnika i trenutni 13. [[Međunarodni supervizor za Brčko|međunarodni supervizor za Brčko distrikt]] od 13. augusta 2024. On je također s tom funkcijom i prvi zamjenik visokog predstavnika u [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Uredu visokog predstavnika]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Prije ovog imenovanja, obavljao je dužnost stalnog saradnika [[State Department]]a na [[Institut Polar|Institutu Polar]] pri [[Međunarodni centar za naučne radnike "Woodrow Wilson"|Međunarodnom centru za naučne radnike "Woodrow Wilson"]] u [[Washington|Washingtonu, D.C.]]<ref name="OHR"/><ref>{{Cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/person/louis-crishock|title=Wilson Center - Louis Crishock|website=wilsoncenter.org|publisher=[[Wilson Centar]]|access-date=13. 8. 2024}}</ref> Privremeno je vršilac dužnosti Visokog predstavnika, nakon što je 30. juna 2026. [[Christian Schmidt|Christianu Schmidtu]] istekao mandat.<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/izjava-upravnog-odbora-vijeca-za-provedbu-mira-pic-sb/|title=Izjava Upravnog odbora Vijeća za provedbu mira – Office of the High Representative|language=bs-BA|access-date=2026-06-30}}</ref> == Biografija == Rođen je 8. februara 1971. u [[Arlington, Virginia|Arlingtonu]], [[Virginia]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. [[Srednja škola "Bishop Ireton"|Srednju školu "Bishop Ireton"]] u [[Aleksandrija|Aleksandriji]] završio je 1989. Diplomirao je [[Teologija|teologiju]] 1993, te je dobitnik priznanja ''[[summa cum laude]]'' i član društva Phi Beta Kappa na [[Katolički univerzitet Amerike|Katoličkom univerzitetu Amerike]] u [[Washington|Washingtonu, D.C.]], a magistrirao je [[Sociologija|sociologiju]] na istom univerzitetu 1995. Godine 2017. bio je istaknuti diplomac [[Škola za nacionalnu sigurnost i strategiju resursa "Dwight D. Eisenhower"|Škole za nacionalnu sigurnost i strategiju resursa "Dwight D. Eisenhower"]] [[Univerzitet nacionalne odbrane|Univerziteta nacionalne odbrane]], gdje je studirao [[Energetika|energetiku]].<ref name="LC" /><ref name="OHR2">{{Cite web|url=https://www.ohr.int/o-ohr-u/visoki-predstavnik-i-zamjenici/prvi-zamjenik-visokog-predstavnika/|title=Prvi zamjenik Visokog predstavnika - Louis J. Crishock|date=13. 8. 2024|website=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]]|language=bs-BA|access-date=13. 8. 2024}}</ref> Nakon diplomiranja 1995, Crishock je predavao sociologiju na [[Uralski državni univerzitet|Uralskom državnom univerzitetu]] u [[Jekaterinburg]]u, [[Rusija]], u periodu od 1995. do 1996. kao dio Projekta građanskog obrazovanja. Od 1996. do 1998. bio je zamjenik direktora Projekta građanskog obrazovanja za Rusiju sa sjedištem u [[Moskva|Moskvi]], gdje je radio sa ruskim i međunarodnim kolegama na promociji razmjene obrazovanja.<ref name="LC" /><ref name="OHR2" /><ref>{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/in/loucrishock/|title=LinkedIn - Lou Crishock|date=|website=linkedin.com|access-date=13. 8. 2024}}</ref> Pridružuje se diplomatskoj službi u januaru 1999. Služio je na nekoliko dužnosti u inostranstvu, kao i u Washingtonu, D.C. Od 2021. do 2023. vršio je dužnost višeg zvaničnika [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] za [[Arktik]]. Ostale dužnosti koje je Crishock obavljao u inostranstvu na višim rukovodnim funkcijama uključuju funkciju generalnog konzula SAD-a u [[Vladivostok]]u, te otpravnik poslova u [[St. George's]]-u, [[Grenada]].<ref name="LC" /><ref name="OHR2"/> Posjeduje radno poznavanje [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskih jezika]], [[Ruski jezik|ruskog]] i [[Ukrajinski jezik|ukrajinskog]] jezika.<ref name="OHR2" /> Njegovi hobiji uključuju čitanje i slušanje [[džez]] muzike. Neoženjen je i nema djece.<ref name="LC" /> == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat-inline}} {{Međunarodni supervizor za Brčko}} {{Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Crishock, Louis}} [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Rođeni 1971.]] [[Kategorija:Biografije, Arlington]] [[Kategorija:Američki diplomati]] [[Kategorija:Međunarodni supervizori za Brčko]] [[Kategorija:Visoki predstavnici za Bosnu i Hercegovinu]] dj5j53ps7hb76ltnfwlct9xr26nvjmq 3901495 3901494 2026-07-01T14:55:19Z AnToni 2325 /* Biografija */ 3901495 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Louis Crishock | slika = Consul General Louis John Crishock, official portrait (cropped).jpg | opis_slike = | redoslijed = v. d. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]] | vrijeme_na_vlasti = 1. juli 2026 – | prethodnik = [[Christian Schmidt]] | nasljednik = | redoslijed2 = 13. [[Međunarodni supervizor za Brčko|Međunarodni supervizor]] za [[Brčko distrikt]] | vrijeme_na_vlasti2 = Od 13. augusta 2024. | prethodnik2 = [[Jonathan Mennuti|Johnnatan Mennuti]] | nasljednik2 = | redoslijed3 = Savjetnik [[Služba vanjskih poslova Sjedinjenih Američkih Država|Službe vanjskih poslova Sjedinjenih Američkih Država]] | vrijeme_na_vlasti3 = Od januara 1999.<ref name="OHR">{{Cite web|url=https://www.ohr.int/louis-j-crishock-preuzeo-duznost-prvog-zamjenika-vp-i-supervizora-za-brcko/|title=Louis J. Crishock preuzeo dužnost prvog zamjenika VP i supervizora za Brčko|date=13. 8. 2024|website=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]]|language=bs-BA|access-date=13. 8. 2024}}</ref><ref name="LC">{{Cite web|url=https://ru.usembassy.gov/our-relationship/bio-vladivostok-consul-general-ru/|title=Consul General Louis John Crishock|website=U.S. Embassy & Consulates in Russia|language=en-US|access-date=13. 8. 2024}}</ref> | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1971|02|08}} | mjesto_rođenja = [[Arlington, Virginia|Arlington]], [[Virginia]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | puno_ime = Louis John Crishock | nacionalnost = {{ZID|Sjedinjene Američke Države}} | etnicitet = | politička_stranka = | supruga = | supružnik = | djeca = | obrazovanje = '''Srednje:''' [[Srednja škola "Bishop Ireton"]] (1989)<ref name="LC"/><br>'''Visoko:''' [[Škola umjetnosti i nauka Katoličkog univerziteta Amerike|Škola umjetnosti i nauka (teologija)]], [[Katolički univerzitet Amerike]] (1993)<ref name="LC"/><br>'''Magisterij:''' [[Odsjek za sociologiju Katoličkog univerziteta Amerike|Odsjek za sociologiju]], [[Katolički univerzitet Amerike]] (1995)<ref name="LC"/><br>'''Postdiplomski:''' [[Škola za nacionalnu sigurnost i strategiju resursa "Dwight D. Eisenhower"]], [[Univerzitet nacionalne odbrane]] (2017)<ref name="LC"/> | zanimanje = [[Diplomatija|diplomat]] | vjera = [[Katoličanstvo]]<ref name="LC"/> | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} '''Louis John Crishock''' ([[Arlington, Virginia|Arlington]], 8. februar 1971) jest [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[Diplomatija|diplomat]], visoki dužnosnik [[Služba vanjskih poslova Sjedinjenih Američkih Država|Službe vanjskih poslova Sjedinjenih Američkih Država]] na poziciji savjetnika i trenutni 13. [[Međunarodni supervizor za Brčko|međunarodni supervizor za Brčko distrikt]] od 13. augusta 2024. On je također s tom funkcijom i prvi zamjenik visokog predstavnika u [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Uredu visokog predstavnika]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Prije ovog imenovanja, obavljao je dužnost stalnog saradnika [[State Department]]a na [[Institut Polar|Institutu Polar]] pri [[Međunarodni centar za naučne radnike "Woodrow Wilson"|Međunarodnom centru za naučne radnike "Woodrow Wilson"]] u [[Washington|Washingtonu, D.C.]]<ref name="OHR"/><ref>{{Cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/person/louis-crishock|title=Wilson Center - Louis Crishock|website=wilsoncenter.org|publisher=[[Wilson Centar]]|access-date=13. 8. 2024}}</ref> Privremeno je vršilac dužnosti Visokog predstavnika, nakon što je 30. juna 2026. [[Christian Schmidt|Christianu Schmidtu]] istekao mandat.<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/izjava-upravnog-odbora-vijeca-za-provedbu-mira-pic-sb/|title=Izjava Upravnog odbora Vijeća za provedbu mira – Office of the High Representative|language=bs-BA|access-date=2026-06-30}}</ref> == Biografija == Rođen je 8. februara 1971. u [[Arlington, Virginia|Arlingtonu]], [[Virginia]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. [[Srednja škola "Bishop Ireton"|Srednju školu "Bishop Ireton"]] u [[Aleksandrija|Aleksandriji]] završio je 1989. Diplomirao je [[Teologija|teologiju]] 1993, te je dobitnik priznanja ''[[summa cum laude]]'' i član društva Phi Beta Kappa na [[Katolički univerzitet Amerike|Katoličkom univerzitetu Amerike]] u [[Washington|Washingtonu, D.C.]], a magistrirao je [[Sociologija|sociologiju]] na istom univerzitetu 1995. Godine 2017. bio je istaknuti diplomac [[Škola za nacionalnu sigurnost i strategiju resursa "Dwight D. Eisenhower"|Škole za nacionalnu sigurnost i strategiju resursa "Dwight D. Eisenhower"]] [[Univerzitet nacionalne odbrane|Univerziteta nacionalne odbrane]], gdje je studirao [[Energetika|energetiku]].<ref name="LC" /><ref name="OHR2">{{Cite web|url=https://www.ohr.int/o-ohr-u/visoki-predstavnik-i-zamjenici/prvi-zamjenik-visokog-predstavnika/|title=Prvi zamjenik Visokog predstavnika - Louis J. Crishock|date=13. 8. 2024|website=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]]|language=bs-BA|access-date=13. 8. 2024}}</ref> Nakon diplomiranja 1995, Crishock je predavao sociologiju na [[Uralski državni univerzitet|Uralskom državnom univerzitetu]] u [[Jekaterinburg]]u, [[Rusija]], u periodu od 1995. do 1996. kao dio Projekta građanskog obrazovanja. Od 1996. do 1998. bio je zamjenik direktora Projekta građanskog obrazovanja za Rusiju sa sjedištem u [[Moskva|Moskvi]], gdje je radio sa ruskim i međunarodnim kolegama na promociji razmjene obrazovanja.<ref name="LC" /><ref name="OHR2" /><ref>{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/in/loucrishock/|title=LinkedIn - Lou Crishock|date=|website=linkedin.com|access-date=13. 8. 2024}}</ref> Pridružuje se diplomatskoj službi u januaru 1999. Služio je na nekoliko dužnosti u inostranstvu, kao i u Washingtonu, D.C. Od 2021. do 2023. vršio je dužnost višeg zvaničnika [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] za [[Arktik]]. Ostale dužnosti koje je Crishock obavljao u inostranstvu na višim rukovodnim funkcijama uključuju funkciju generalnog konzula SAD-a u [[Vladivostok]]u, te otpravnik poslova u [[St. George's]]-u, [[Grenada]].<ref name="LC" /><ref name="OHR2"/> Posjeduje radno poznavanje [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog]], [[Ruski jezik|ruskog]] i [[Ukrajinski jezik|ukrajinskog]] jezika.<ref name="OHR2" /> Njegovi hobiji uključuju čitanje i slušanje [[džez]] muzike. Neoženjen je i nema djece.<ref name="LC" /> == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat-inline}} {{Međunarodni supervizor za Brčko}} {{Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Crishock, Louis}} [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Rođeni 1971.]] [[Kategorija:Biografije, Arlington]] [[Kategorija:Američki diplomati]] [[Kategorija:Međunarodni supervizori za Brčko]] [[Kategorija:Visoki predstavnici za Bosnu i Hercegovinu]] lx13w3q44cf6o1zktc4h7rvwk06cms6 3901530 3901495 2026-07-01T21:16:19Z Bakir123 110053 3901530 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Louis Crishock | slika = Consul General Louis John Crishock, official portrait (cropped).jpg | opis_slike = | redoslijed = v. d. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]] | vrijeme_na_vlasti = Od 1. jula 2026. | prethodnik = [[Christian Schmidt]] | nasljednik = | redoslijed2 = 13. [[Međunarodni supervizor za Brčko|Međunarodni supervizor]] za [[Brčko distrikt]] | vrijeme_na_vlasti2 = Od 13. augusta 2024. | prethodnik2 = [[Jonathan Mennuti|Johnnatan Mennuti]] | nasljednik2 = | redoslijed3 = Savjetnik [[Služba vanjskih poslova Sjedinjenih Američkih Država|Službe vanjskih poslova Sjedinjenih Američkih Država]] | vrijeme_na_vlasti3 = Od januara 1999.<ref name="OHR">{{Cite web|url=https://www.ohr.int/louis-j-crishock-preuzeo-duznost-prvog-zamjenika-vp-i-supervizora-za-brcko/|title=Louis J. Crishock preuzeo dužnost prvog zamjenika VP i supervizora za Brčko|date=13. 8. 2024|website=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]]|language=bs-BA|access-date=13. 8. 2024}}</ref><ref name="LC">{{Cite web|url=https://ru.usembassy.gov/our-relationship/bio-vladivostok-consul-general-ru/|title=Consul General Louis John Crishock|website=U.S. Embassy & Consulates in Russia|language=en-US|access-date=13. 8. 2024}}</ref> | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1971|02|08}} | mjesto_rođenja = [[Arlington, Virginia|Arlington]], [[Virginia]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | puno_ime = Louis John Crishock | nacionalnost = {{ZID|Sjedinjene Američke Države}} | etnicitet = | politička_stranka = | supruga = | supružnik = | djeca = | obrazovanje = '''Srednje:''' [[Srednja škola "Bishop Ireton"]] (1989)<ref name="LC"/><br>'''Visoko:''' [[Škola umjetnosti i nauka Katoličkog univerziteta Amerike|Škola umjetnosti i nauka (teologija)]], [[Katolički univerzitet Amerike]] (1993)<ref name="LC"/><br>'''Magisterij:''' [[Odsjek za sociologiju Katoličkog univerziteta Amerike|Odsjek za sociologiju]], [[Katolički univerzitet Amerike]] (1995)<ref name="LC"/><br>'''Postdiplomski:''' [[Škola za nacionalnu sigurnost i strategiju resursa "Dwight D. Eisenhower"]], [[Univerzitet nacionalne odbrane]] (2017)<ref name="LC"/> | zanimanje = [[Diplomatija|diplomat]] | vjera = [[Katoličanstvo]]<ref name="LC"/> | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} '''Louis John Crishock''' ([[Arlington, Virginia|Arlington]], 8. februar 1971) jest [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[Diplomatija|diplomat]], visoki dužnosnik [[Služba vanjskih poslova Sjedinjenih Američkih Država|Službe vanjskih poslova Sjedinjenih Američkih Država]] na poziciji savjetnika i trenutni 13. [[Međunarodni supervizor za Brčko|međunarodni supervizor za Brčko distrikt]] od 13. augusta 2024. On je također s tom funkcijom i prvi zamjenik visokog predstavnika u [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Uredu visokog predstavnika]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Prije ovog imenovanja, obavljao je dužnost stalnog saradnika [[State Department]]a na [[Institut Polar|Institutu Polar]] pri [[Međunarodni centar za naučne radnike "Woodrow Wilson"|Međunarodnom centru za naučne radnike "Woodrow Wilson"]] u [[Washington|Washingtonu, D.C.]]<ref name="OHR"/><ref>{{Cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/person/louis-crishock|title=Wilson Center - Louis Crishock|website=wilsoncenter.org|publisher=[[Wilson Centar]]|access-date=13. 8. 2024}}</ref> Privremeno je vršilac dužnosti Visokog predstavnika, nakon što je 30. juna 2026. [[Christian Schmidt|Christianu Schmidtu]] istekao mandat.<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/izjava-upravnog-odbora-vijeca-za-provedbu-mira-pic-sb/|title=Izjava Upravnog odbora Vijeća za provedbu mira – Office of the High Representative|language=bs-BA|access-date=2026-06-30}}</ref> == Biografija == Rođen je 8. februara 1971. u [[Arlington, Virginia|Arlingtonu]], [[Virginia]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. [[Srednja škola "Bishop Ireton"|Srednju školu "Bishop Ireton"]] u [[Aleksandrija|Aleksandriji]] završio je 1989. Diplomirao je [[Teologija|teologiju]] 1993, te je dobitnik priznanja ''[[summa cum laude]]'' i član društva Phi Beta Kappa na [[Katolički univerzitet Amerike|Katoličkom univerzitetu Amerike]] u [[Washington|Washingtonu, D.C.]], a magistrirao je [[Sociologija|sociologiju]] na istom univerzitetu 1995. Godine 2017. bio je istaknuti diplomac [[Škola za nacionalnu sigurnost i strategiju resursa "Dwight D. Eisenhower"|Škole za nacionalnu sigurnost i strategiju resursa "Dwight D. Eisenhower"]] [[Univerzitet nacionalne odbrane|Univerziteta nacionalne odbrane]], gdje je studirao [[Energetika|energetiku]].<ref name="LC" /><ref name="OHR2">{{Cite web|url=https://www.ohr.int/o-ohr-u/visoki-predstavnik-i-zamjenici/prvi-zamjenik-visokog-predstavnika/|title=Prvi zamjenik Visokog predstavnika - Louis J. Crishock|date=13. 8. 2024|website=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]]|language=bs-BA|access-date=13. 8. 2024}}</ref> Nakon diplomiranja 1995, Crishock je predavao sociologiju na [[Uralski državni univerzitet|Uralskom državnom univerzitetu]] u [[Jekaterinburg]]u, [[Rusija]], u periodu od 1995. do 1996. kao dio Projekta građanskog obrazovanja. Od 1996. do 1998. bio je zamjenik direktora Projekta građanskog obrazovanja za Rusiju sa sjedištem u [[Moskva|Moskvi]], gdje je radio sa ruskim i međunarodnim kolegama na promociji razmjene obrazovanja.<ref name="LC" /><ref name="OHR2" /><ref>{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/in/loucrishock/|title=LinkedIn - Lou Crishock|date=|website=linkedin.com|access-date=13. 8. 2024}}</ref> Pridružuje se diplomatskoj službi u januaru 1999. Služio je na nekoliko dužnosti u inostranstvu, kao i u Washingtonu, D.C. Od 2021. do 2023. vršio je dužnost višeg zvaničnika [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] za [[Arktik]]. Ostale dužnosti koje je Crishock obavljao u inostranstvu na višim rukovodnim funkcijama uključuju funkciju generalnog konzula SAD-a u [[Vladivostok]]u, te otpravnik poslova u [[St. George's]]-u, [[Grenada]].<ref name="LC" /><ref name="OHR2"/> Posjeduje radno poznavanje [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog]], [[Ruski jezik|ruskog]] i [[Ukrajinski jezik|ukrajinskog]] jezika.<ref name="OHR2" /> Njegovi hobiji uključuju čitanje i slušanje [[džez]] muzike. Neoženjen je i nema djece.<ref name="LC" /> == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat-inline}} {{Međunarodni supervizor za Brčko}} {{Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Crishock, Louis}} [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Rođeni 1971.]] [[Kategorija:Biografije, Arlington]] [[Kategorija:Američki diplomati]] [[Kategorija:Međunarodni supervizori za Brčko]] [[Kategorija:Visoki predstavnici za Bosnu i Hercegovinu]] 5phllrrbq5j8e163ytmiuswjgpdixen 14 508732 3901484 3644611 2026-07-01T13:59:51Z KWiki 9400 3901484 wikitext text/x-wiki {{Sporazumi po godinama potpisivanja|1915.}} em3bbk6kj71zhk5eh3dsn9ycg7wlqq3 3901485 3901484 2026-07-01T14:00:03Z KWiki 9400 Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/KWiki|KWiki]] ([[User talk:KWiki|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:Panasko|Panasko]] 3644611 wikitext text/x-wiki {{Sporazumi po godinama potpisivanja|1915}} dc9sstvkns29a10xofuqienxxabaxel 2 531104 3901552 3892697 2026-07-02T01:27:06Z Bosancica by MK 173186 3901552 wikitext text/x-wiki {|class="userboxes" style="margin-left: {{{left|1}}}em; margin-bottom: 0.5em; width: 250px; border: {{{bordercolor|#99B3FF}}} solid 1px; background-color: {{{backgroundcolor|#FFFFFF}}}; color: {{{textcolor|#000000}}}; float: {{{2|{{{align|right}}}}}}; {{{extra-css|}}}" |<div style="text-align: center; font-size: 115%; font-weight: bold;">{{{1|{{{toptext|[[Wikipedia:Korisnički šabloni|Korisničke kutije]]}}}}}}</div> |- | {{Korisnik BiH}} {{Korisnik student UNSA}} {{Korisnik žena}} {{Bošnjak}} {{Korisnik:Edinwiki/BrojačIzmjena}} {{Korisnik ćirilica}} {{Korisnik registrovan|dan=4|mjes=10|god=2025}} {{Korisnik Mostar}} {| style="border: 1px solid #228b22; background-color: #D9E8FF; width: 275px; min-height: 45px; margin: 2px auto; border-collapse: collapse;" | style="width: 45px; height: 45px; text-align: center; background-color: #A7D7F9; font-size: 20pt; color: #000000; border-right: 1px solid #228b22;" | [[Datoteka:Psi-stylized.svg|38px]] | style="font-size: 8.5pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em; color: black; vertical-align: middle;" | Ova korisnica je '''diplomirani psiholog'''. |} {| style="border: 1px solid #228b22; background-color: #C1DAFF; width: 275px; min-height: 45px; margin: 2px auto; border-collapse: collapse;" | style="width: 45px; height: 45px; text-align: center; background-color: #95C5F4; font-size: 20pt; color: #000000; border-right: 1px solid #228b22;" | [[Datoteka:Psi-stylized.svg|38px]] | style="font-size: 8.5pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em; color: black; vertical-align: middle;" | Ova korisnica je '''magistar društvenih nauka iz oblasti psihologije'''. |} {| style="border: 1px solid #FF9A00; background-color: #FFF4E5; width: 275px; min-height: 45px; margin: 2px auto; border-collapse: collapse;" | style="width: 45px; height: 45px; text-align: center; background-color: #331000; font-size: 20pt; color: #000000; border-right: 1px solid #FF9A00;" | [[Datoteka:Adobe Illustrator Icon (CS6).svg|38px]] | style="font-size: 8.5pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em; color: black; vertical-align: middle;" | Ova korisnica poznaje rad u '''Adobe Illustratoru'''. |} {{Korisnik hr-4}} {{Korisnik sr-4}} {{Korisnik Wikipedia}} |} Dobro došli na moju korisničku stranicu! Živim i radim u Mostaru. Moje obrazovanje i profesionalni interesi spoj su društvenih nauka, istraživanja i kreativnog rada. == Interesi na Wikipediji == Moj doprinos Wikipediji prvenstveno je usmjeren na teme za koje sam stručno vezana ili koje me lično zanimaju. Planiram i želim pisati, dopunjavati i uređivati članke iz sljedećih oblasti: # Psihologija: Teorijski pojmovi, razvojna i primijenjena psihologija i biografije značajnih psihologa. # Bosna i Hercegovina: historija i kulturna baština; znamenitosti, prirodna i arhitektonska bogatstva; biografije istaknutih ličnosti koje su obilježile prošlost i sadašnjost zemlje. == Hobiji i vještine == Pored naučnog i istraživačkog rada, u slobodno vrijeme se bavim grafičkim dizajnom. Posjedujem osnovna znanja u ovoj oblasti, a moj glavni alat za rad i kreativno izražavanje je Adobe Illustrator. Ovaj hobi mi omogućava da vizuelno oblikujem ideje, a rado ću ga iskoristiti i za doprinos Wikimedijinoj ostavi kroz izradu ili prilagođavanje vektorskih ilustracija, grafikona i mapa. Cilj mi je da svojim radom doprinesem tačnosti, objektivnosti i kvalitetu članaka na bosanskom jeziku, kao da pomognem u očuvanju i promociji znanja o našoj historiji i kulturi. Spremna sam na saradnju sa svim dobronamjernim urednicima! == Korisni linkovi == #[[Wikipedia:Spisak_šablona|Šabloni]] #[[Šablon:Infokutija naučnik|Infokutija: Naučnik]] #[[Šablon:Psihologija|Navigacijski šablon: Psihologija]] #[[Šablon:Psihoanaliza|Navigacija: Psihoanaliza]] #[[Šablon:Cite journal|Izvor: Cite journal]] #[[Šablon:Cite book|Izvor: Cite book]] #[[Šablon:Cite web|Izvor: Cite web]] #[https://wikipedialibrary.wmflabs.org/users/my_library/ Wikipedijina biblioteka] == Nagrade == <gallery> Datoteka:Palapin_satelit.png|Motivacija za dugu i uspješnu saradnju Datoteka:Barnstar-rotating-psychology.gif|Za doprinos(e) iz psihologije </gallery> ie1pq21gc6nrkj9iwih6il45stl4zx8 0 533041 3901497 3845798 2026-07-01T15:08:27Z SimplyFreddie 109846 3901497 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vladar | Datum rođenja = 1583 | Majka = Puteri Raja Inderabangsa | Slika = Lukisan_Iskandar_muda.jpg }} [[Datoteka:Koin_Sultan_Iskandar_Muda.png|mini|Novčić iz doba Aceha sultana Iskandara Mude.]] '''Iskandar Muda''' (1583?<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=novembar 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref>– 27. decembra 1636<ref name="Yusra2">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29. 9. 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref>) bio je dvanaesti sultan Acèh Darussalama, pod kojim je sultanat dostigao svoj najveći teritorijalni opseg, vladajući kao najsnažnija sila i najbogatija država u zapadnom indonežanskom arhipelagu i Malajskom prolazu. "Iskandar Muda" doslovno znači "mlađi Aleksandar", a njegova osvajanja su često uspoređivana s osvajanjima [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]].<ref name="Yusra2"/> Osim njegovih značajnih osvajanja, tokom njegove vladavine Aceh je postao poznat kao međunarodni centar islamskog učenja i trgovine. Bio je posljednji sultan Aceha koji je bio direktni muški potomak Alija Mughayata Syaha, osnivača Acehskog sultanata. Smrću Iskandara Mude izumrla je osnivačka dinastija Acehskog sultanata, Kuća Meukuta Alama, i zamijenjena drugom dinastijom. == Reference == [[Kategorija:Umrli 1636.]] [[Kategorija:Biografije, Indonezija]] owslzp271h04oqthqzxjak3rmdlck7y 2 533220 3901592 3900697 2026-07-02T11:43:08Z KWiki 9400 3901592 wikitext text/x-wiki {{Infokutija | naslov = PanaskoBot | iznad = Ovaj korisnik je bot | slika = | tekst = | oznaka1 = Status | podaci1 = <span style="color:#008000">Aktivan</span> | oznaka2 = Operator | podaci2 = [[Korisnik:Panasko|Panasko]] | oznaka3 Odobren | podaci3 = | oznaka4 = Poslovi | podaci4 = [[#Poslovi|Razni]] | oznaka5 = Brzina | podaci5 = ~ 6 izmjena / min. | oznaka6 = Pokretanje | podaci6 = Po potrebi (2–3 puta mjesečno za reference i sitnije ispravke) | oznaka7 = Programski jezici | podaci7 = {{Plainlist| * [[Wikipedia:AutoWikiBrowser|AWB]] }} }} == Poslovi == * Razne sitne ispravke, ispravke pravopisnih grešaka i slično. Izmjene će se (uglavnom) bilježiti u Dnevniku. == Dnevnik == <center>'''[[/Dnevnik|{{Linear-gradient text | #DC143C | #800020 | text = Dnevnik PanaskoBota | direction = right | alt text color = green }}]]'''</center> [[Kategorija:Wiki botovi]] pdrmvase63mhe1qcbtk3f0gyw37kz8h 0 533561 3901550 3897887 2026-07-02T01:13:50Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901550 wikitext text/x-wiki [[Slika:2019-03-16 01 Aquaculture in Chile.jpg|thumb|320px| Uzgoj ribe u akvakulturi u [[fjord]]ovima južno od Castra, [[Čile]].]] {{Poljoprivreda}} '''Akvakultura''', rjeđe '''akvikultura''',<ref name="Garner_2016">{{Citation |last=Garner |first=Bryan A. |title=Garner's Modern English Usage |year=2016 |url=http://www.lawprose.org/bryan-garner/books-by-bryan-garner/garners-modern-english-usage-4th-edition-2016 |edition=4th |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-049148-2 |author-link=Bryan A. Garner}}</ref> također poznato kao '''akvafarmerstvo''', jeste kontrolirani "uzgoj" vodenih organizama kao što su [[ribe]], [[rakovi]], [[mehkušci]], [[alge]] i drugi vrijedni organizmi kao što su vodene [[biljke[[ (npr. [[Nelumbo nucifera|lotus]]. Akvakultura uključuje uzgoj slatkovodnih, bočatovodnih i slanovodnih [[populacija]] u kontroliranim ili poluprirodnim uvjetima i može se uporediti s komercijalnim [[ribolov]]om, koji predstavlja izlov divlje ribe.<ref name="AmericanHeritageDef">{{cite web|url=http://www.answers.com/topic/aquaculture|archive-url=https://web.archive.org/web/20060719044903/http://www.answers.com/topic/aquaculture|title=aquaculture|archive-date=2006-07-19|work=Answers.com}}</ref> Akvakultura je također praksa koja se koristi za obnovu i rehabilitaciju morskih i slatkovodnih [[ekosistem]]a.<ref>{{Cite web |date=2023-02-22 |title=Study: Aquaculture can be 'part of the solution' to marine ecosystem restoration - Responsible Seafood Advocate |url=https://www.globalseafood.org/advocate/study-aquaculture-can-be-part-of-the-solution-to-marine-ecosystem-restoration/ |access-date=2024-02-17 |website=Global Seafood Alliance |language=en-US}}</ref> [[Marikultura]], obično poznata kao morski uzgoj, je akvakultura u [[nore|morskim]] staništima i [[laguna]]ma, za razliku od slatkovodne akvakulture. [[Piscikultura]] je vrsta akvakulture koja se sastoji od uzgoja [[ribe]], radi dobijanja [[Riba kao hrana|ribljih proizvoda kao hrane]]. Akvakultura se također može definirati kao uzgoj, uzgoj i sakupljanje ribe i drugih vodenih biljaka, također poznata kao uzgoj u vodi. To je ekološki izvor hrane i komercijalnih proizvoda koji pomažu u poboljšanju zdravijih [[staništa]] i koriste se za rekonstrukciju [[populacija]] ugroženih vodenih vrsta. Tehnologija je povećala rast ribe u priobalnim morskim vodama i otvorenim okeanima zbog povećane potražnje za morskim plodovima.<ref>{{Cite web |title=What is aquaculture? |url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/aquaculture.html#:~:text=Aquaculture%20is%20breeding,%20raising,%20and,of%20threatened%20or%20endangered%20species. |access-date=2022-12-07 |website=National Oceanic and Atmospheric Administration, US Department of Commerce |language=EN-US}}</ref> Akvakultura se može provoditi u potpuno vještačkim objektima izgrađenim na kopnu (kopnena akvakultura), kao u slučaju [[akvarij]]a, [[ribnjak]]a, akvaponike ili vodenih staza, gdje životni uslovi zavise od ljudske kontrole, kao što su kvalitet vode (kisik), hrana ili temperatura. Alternativno, mogu se provoditi u dobro zaštićenim plitkim vodama vode ([[litoral]], blizu obale) (priobalna akvakultura), gdje su uzgajane vrste izložene relativno prirodnijim okruženjima; ili na ograđenim/zatvorenim dijelovima otvorenog okeana daleko od obale ([[marikultura]], akvakultura na moru), gdje se vrste uzgajaju u [[kafez]]ima, stalcima ili vrećama i izložene su raznolikijim prirodnim uslovima kao što su vodene struje (kao što su okeanske struje), dnevne vertikalne migracije i ciklusi hranjivih tvari. Prema [[FAO|Organizaciji za hranu i poljoprivredu]] (FAO), akvakultura "se podrazumijeva kao uzgoj vodenih [[organizam]]a, uključujući ribe, mehkušce, rakove i vodene biljke. Uzgoj podrazumijeva neki oblik intervencije u [[proces uzgoja ribe|mrijestilišta]] radi povećanja proizvodnje, kao što je redovno [[poribljavanje]], [[hranjenje|hranjenje riba]], zaštita od [[predator]]a itd. Uzgoj također podrazumijeva individualno ili korporativno vlasništvo nad stokom koji se uzgaja."<ref>[http://www.fao.org/fishery/statistics/global-aquaculture-production/en Global Aquaculture Production] Fishery Statistical Collections, FAO, Rome. Retrieved 2 October 2011.</ref> Prijavljena proizvodnja iz globalnih operacija akvakulture u 2019. godini iznosila je preko 120 miliona tona u vrijednosti od 274 milijarde američkih dolara, a do 2022. godine porasla je na 130,9 miliona tona, u vrijednosti od 312,8 milijardi američkih dolara.<ref name="TabLandArea">FAO FIGIS Database (2022) [https://www.fao.org/figis/servlet/TabLandArea?tb_ds=Aquaculture&tb_mode=TABLE&tb_act=SELECT&tb_grp=COUNTRY Global Aquaculture Production 1950–2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220119053553/https://www.fao.org/figis/servlet/TabLandArea?tb_ds=Aquaculture&tb_mode=TABLE&tb_act=SELECT&tb_grp=COUNTRY |date=2022-01-19 }}. Retrieved 2 February 2022</ref><ref name="cd0683en">{{Cite book |url=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd0683en |title=The State of World Fisheries and Aquaculture 2024 |date=2024-06-07 |publisher=FAO |isbn=978-92-5-138763-4 |language=en |doi=10.4060/cd0683en}}</ref> Međutim, postoje problemi s pouzdanošću prijavljenih podataka.<ref name="overreporting"/> Nadalje, u dsadašnjoj praksi akvakulture, proizvodi od nekoliko kilograma divlje ribe koriste se za proizvodnju jednog kilograma [[piacivor]]ne ribe poput [[akvakultur lososa|lososa]].<ref name=Alliance /> Hrana na bazi biljaka i insekata također se razvija kako bi se smanjila upotreba divlje ribe za hranu u akvakulturi. Posebne vrste akvakulture uključuju [[uzgoj ribe]], [[uzgoj škampa]], [[uzgoj ostriga]], marikulturu, [[piscikultura|piscikulturu]], [[algakultura|algakulturu]] (kao što je [[uzgoj morskih algi]]) i uzgoj [[ukrasne ribe]]. Posebne metode uključuju akvaponiku i [[integrirana multitrofička akvakultura| integriranu multitrofičku akvakulturu]], od kojih obje integriraju uzgoj ribe i uzgoj vodenih biljaka. FAO opisuje akvakulturu kao jednu od industrija koje su najdirektnije pogođene klimatskim promjenama i njihovim uticajima.<ref>{{Cite book|url=http://www.fao.org/3/ca7166en/ca7166en.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.fao.org/3/ca7166en/ca7166en.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=FAO's work on climate change Fisheries & aquaculture 2019|publisher=Food and Agriculture Organization|year=2019}}</ref> Neki oblici akvakulture imaju negativan utjecaj na okoliš, kao što je [[zagađenje n utrijentima]] ili prijenos bolesti na divlje populacije. {{toclimit|3}} ==Pregled== [[Datoteka:Global capture fisheries and aquaculture production, 1990-2030.svg|thumb|right|300px| Globalni ulov ribe i akvakulture prema izvještaju FAO-a, 1990–2030]] [[Datoteka:World aquaculture production of food fish and aquatic plants, 1990-2016.svg|thumb|right|300px|Svjetska proizvodnja ribe i vodenih biljaka u akvakulturi, 1990–2016]] Stagnacija ulova u [[divlje ribolovno područje|divljim ribolovnim područjima]] i [[prekomjerna eksploatacija]] popularnih morskih [[vrsta]], u kombinaciji s rastućom potražnjom za visokokvalitetnim proteinima, potaknuli su akvakulturiste da pripitome druge morske vrste..<ref>"'FAO: 'Fish farming is the way forward.'(Big Picture)(Food and Agriculture Administration's 'State of Fisheries and Aquaculture' report)." The Ecologist 39.4 (2009): 8–9. Gale Expanded Academic ASAP. Web. 1 October 2009. <http://find.galegroup.com/gtx/start.do?prodId=EAIM.>.</ref><ref name="uscnews.usc.edu">"[http://uscnews.usc.edu/science_technology/all_about_fish_and_oyster_farming.html The Case for Fish and Oyster Farming] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090512061109/http://uscnews.usc.edu/science_technology/all_about_fish_and_oyster_farming.html |date=2009-05-12 }}," Carl Marziali, University of Southern California Trojan Family Magazine, May 17, 2009.</ref> Na početku moderne akvakulture, mnogi su bili optimistični da bi se "[[Plava revolucija|Plava revolucija]]" mogla dogoditi u akvakulturi, baš kao što je [[Zelena revolucija]] 20. stoljeća revolucionirala poljoprivredu.<ref>"The Economist: 'The promise of a blue revolution', Aug. 7, 2003. <https://www.economist.com/special-report/2003/08/07/the-promise-of-a-blue-revolution></ref> Iako su kopnene životinje odavno bile pripitomljene, većina vrsta morskih plodova i dalje se lovila u divljini. Zabrinut zbog uticaja rastuće potražnje za morskim plodovima na svjetske okeane, istaknuti istraživač okeana [[Jacques Cousteau]] napisao je 1973. godine: "S obzirom na to da moramo prehraniti rastuću ljudsku populaciju na Zemlji, moramo se okrenuti moru s novim razumijevanjem i novom tehnologijom."<ref>"Jacques Cousteau, ''The Ocean World of Jacques Cousteau: The Act of life'', World Pub: 1973."</ref> Oko 430 (97%) kultiviranih vrsta od 2007. pripitomljeno je tokom 20. i 21. stoljeća, od čega se procjenjuje da je 106 nastalo u deceniji do 2007. godine. S obzirom na dugoročni značaj poljoprivrede, do danas je pripitomljeno samo 0,08% poznatih kopnenih biljnih i 0,0002% poznatih kopnenih životinjskih vrsta, u poređenju sa 0,17% poznatih morskih biljnih vrsta i 0,13% poznatih morskih životinjskih vrsta. Pripitomljavanje obično uključuje oko deceniju naučnog istraživanja.<ref name="DuarteMarbaHolmer">{{cite journal|title=Rapid Domestication of Marine Species|url=https://archive.org/details/sim_science_2007-04-20_316_5823/page/382| doi=10.1126/science.1138042|pmid=17446380|volume=316|issue=5823|pages=382–383|journal=Science|year=2007|last1=Duarte|first1=C. M|last2=Marba|first2=N|last3=Holmer|first3=M|hdl=10261/89727| s2cid=84063035}}</ref> Pripitomljavanje vodenih vrsta nosi manje rizika za ljude nego kopnene životinje, koje su uzele veliki danak u ljudskim životima. Većina glavnih ljudskih bolesti potiče od pripitomljenih životinja,<ref>{{cite book |title=Guns, Germs, and Steel |year=2005 |publisher=[[W.W. Norton & Company, Inc.]] |location=New York, New York |isbn=978-0-393-06131-4 |title-link=Guns, Germs, and Steel }}</ref> uključujući bolesti poput [[male boginje|malih boginja]] i [[difterija| difterije]], koje se, kao i većina zaraznih bolesti, prenose na ljude sa životinja. Još uvijek se nisu pojavili ljudski [[patogen]]i slične virulencije iz morskih vrsta.<ref>{{Cite journal |last1=Lasa |first1=Aide |last2=Auguste |first2=Manon |last3=Lema |first3=Alberto |last4=Oliveri |first4=Caterina |last5=Borello |first5=Alessio |last6=Taviani |first6=Elisa |last7=Bonello |first7=Guido |last8=Doni |first8=Lapo |last9=Millard |first9=Andrew D. |last10=Bruto |first10=Maxime |last11=Romalde |first11=Jesus L. |last12=Yakimov |first12=Michail |last13=Balbi |first13=Teresa |last14=Pruzzo |first14=Carla |last15=Canesi |first15=Laura |date=September 2021 |title=A deep-sea bacterium related to coastal marine pathogens |journal=Environmental Microbiology |volume=23 |issue=9 |pages=5349–5363 |doi=10.1111/1462-2920.15629 |issn=1462-2912 |pmc=8519021 |pmid=34097814|bibcode=2021EnvMi..23.5349L }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dpi.nsw.gov.au/fishing/pests-diseases/animal-health/fish-diseases-and-human-health|title=Aquatic animal disease and human health|date=2016-04-26|website=Department of Primary Industries|access-date=October 15, 2019|archive-date=2019-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113044257/https://www.dpi.nsw.gov.au/fishing/pests-diseases/animal-health/fish-diseases-and-human-health}}</ref> Biološke metode kontrole za upravljanje [[parazit]]ima se već koriste, kao što su [[ribe]] čistači (npr. [[grgeč]]i i morski [[losos]]i) za kontrolu populacija morskih ušiju u uzgoju lososa.<ref>{{Cite journal|title = The use of lumpfish (Cyclopterus lumpus L.) to control sea lice (Lepeophtheirus salmonis Krøyer) infestations in intensively farmed Atlantic salmon (Salmo salar L.)|journal = Aquaculture|date = 2014-03-20|pages = 18–23|volume = 424–425|doi = 10.1016/j.aquaculture.2013.12.033|first1 = Albert K.|last1 = Imsland|first2 = Patrick|last2 = Reynolds|first3 = Gerhard|last3 = Eliassen|first4 = Thor Arne|last4 = Hangstad|first5 = Atle|last5 = Foss|first6 = Erik|last6 = Vikingstad|first7 = Tor Anders|last7 = Elvegård| bibcode=2014Aquac.424...18I }}</ref> Modeli se koriste kao pomoć pri prostornom planiranju i lociranju ribogojilišta kako bi se utjecaj sveo na minimum.<ref>{{Cite web|title = DEPOMOD and AutoDEPOMOD — Ecasa Toolbox|url = http://www.ecasatoolbox.org.uk/the-toolbox/eia-species/models|website = www.ecasatoolbox.org.uk|access-date = 2015-09-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20150925121623/http://www.ecasatoolbox.org.uk/the-toolbox/eia-species/models|archive-date = 2015-09-25}}</ref> [[Slika:Aquaculture production (2023).svg|thumb|300x300px|Akvakulturna proizvodnja (2023)<ref>{{Cite book |url=https://doi.org/10.4060/cd4313en |title=World Food and Agriculture – Statistical Yearbook 2025 |publisher=Food and Agriculture Organization |year=2025 |isbn=978-92-5-140174-3 |language=en |doi=10.4060/cd4313en |access-date= |via=fao.org |s2cid=}}</ref>]] Smanjenje zaliha divlje. povećalo je potražnju za uzgojenom ribom.<ref>{{Cite journal|title = Effect of aquaculture on world fish supplies|journal = Nature|date = 2000-06-29|issn = 0028-0836|pages = 1017–1024|volume = 405|issue = 6790|doi = 10.1038/35016500|first1 = Rosamond L.|last1 = Naylor|first2 = Rebecca J.|last2 = Goldburg|first3 = Jurgenne H.|last3 = Primavera|first4 = Nils|last4 = Kautsky|first5 = Malcolm C. M.|last5 = Beveridge|first6 = Jason|last6 = Clay|first7 = Carl|last7 = Folke|first8 = Jane|last8 = Lubchenco|first9 = Harold|last9 = Mooney|pmid=10890435|bibcode = 2000Natur.405.1017N|hdl = 10862/1737|s2cid = 4411053|hdl-access = free}}</ref> Međutim, pronalaženje alternativnih izvora proteina i ulja za hranu za ribe je neophodno kako bi industrija akvakulture mogla održivo rasti; u suprotnom, predstavlja veliki rizik za prekomjerno iskorištavanje ribe za ispašu.<ref>{{Cite web|url = http://www.fcrn.org.uk/sites/default/files/Turning_the_tide_%20Report.pdf|title = Turning the tide|access-date = 2015-09-24|archive-date = 2016-02-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20160222005116/http://www.fcrn.org.uk/sites/default/files/Turning_the_tide_%20Report.pdf}}</ref> Proizvodnja akvakulture sada premašuje proizvodnju ulova ribe<ref name="ca0191en" /> i zajedno relativni doprinos BDP-u kretao se od 0,01 do 10%.<ref name="Cai2019">{{Cite book |last=Cai |first=Junning |title=Understanding and measuring the contribution of aquaculture and fisheries to gross domestic product (GDP) |date=2019 |others=Hui Huang, PingSun Leung |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |isbn=978-92-5-131280-3 |location=Rome |oclc=1104067293}}</ref> Međutim, nije lako izdvojiti relativni doprinos akvakulture [[BDP]]-u, zbog nedostatka podataka.<ref>{{Cite book|last=Food and Agriculture Organization of the United Nations|title=The state of world fisheries and aquaculture 2020: sustainability in action|date=2020|publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations|isbn=978-92-5-132692-3|location=Rome|oclc=1159532489}}</ref> Još jedno nedavno pitanje nakon zabrane organotina od strane Međunarodne pomorske organizacije 2008. godine je potreba za pronalaženjem ekološki prihvatljivih, ali i dalje efikasnih spojeva s antivegetativnim efektima. Svake godine se otkriva mnogo novih prirodnih spojeva, ali njihova proizvodnja u dovoljno velikom obimu za komercijalne svrhe gotovo je nemoguća. Vrlo je vjerovatno da će budući razvoj u ovoj oblasti zavisiti od [[mikroorganizam]]a, ali su potrebna veća sredstva i daljnja istraživanja kako bi se prevazišao nedostatak znanja u ovoj oblasti.<ref>{{Cite journal|title = Qian, P. Y., Xu, Y. & Fusetani, N. Natural products as antifouling compounds: recent progress and future perspectives|url = https://www.researchgate.net/publication/40447383|journal = Biofouling|volume = 26|issue = 2|pages = 223–234|access-date = 2015-09-24|doi = 10.1080/08927010903470815|pmid = 19960389|year = 2009|last1 = Qian|first1 = Pei-Yuan|last2 = Xu|first2 = Ying|last3 = Fusetani|first3 = Nobushino|s2cid = 35932563}}</ref> == Grupe vrsta == {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = vertical | width = 300 | header = Globalna proizvodnja akvakulture u milionima tona, 1950–2010, prema izvještaju [[FAO]]-a <ref name="faostat">Based on data sourced from the [http://faostat.fao.org/site/629/default.aspx FishStat database] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20121107001620/http://faostat.fao.org/site/629/default.aspx |date=November 7, 2012 }}</ref> | header_align = center | header_background = | footer = | footer_align = | footer_background = | background color = | image1 = Global aquaculture production.png | alt1 = | caption1 = Glavne grupe vrsta | image2 = Global other aquaculture production.png | alt2 = | caption2 = Manje grupe vrsta }} [[Slika:World capture fisheries and aquaculture production by main producers (2018).svg|thumb|300px| Svjetska proizvodnja ribe i akvakulture po glavnim proizvođačima (2018.), iz Statističkog godišnjaka [[Organizacije za hranu i poljoprivredu|FAO]], 2020.<ref>{{Cite book|title=World Food and Agriculture – Statistical Yearbook 2020|publisher=FAO|year=2020|isbn=978-92-5-133394-5|location=Rome|doi=10.4060/cb1329en|s2cid=242794287}}</ref>]] ===Vodene biljke=== [[Datoteka:Yangzhuanghe - CIMG3404.JPG|thumb|300px| Uzgoj emergentnih vodenih biljaka u plutajućim kontejnerima|alt=Vodene biljke u plutajućim kontejnerima]] {{glavni|Algakultura|Uzgoj morskih algi}} [[Mikroalge]], također poznate kao [[fitoplankton]], [[mikrofiti]] ili [[planktonske alge]], čine većinu kultiviranih [[alge|algi]]. Makroalge, obično poznate kao [[morske alge]], također imaju mnogo komercijalne i industrijske namjene, ali zbog svoje veličine i specifičnih zahtjeva, ne uzgajaju se lahko u velikim razmjerima i najčešće se uzimaju u divljini. U 2016. godini, akvakultura je bila izvor 96,5 % po volumenu od ukupno 31,2 miliona tona divlje sakupljenih i kultiviranih vodenih biljaka zajedno. Globalna proizvodnja uzgojenih vodenih biljaka, u kojoj pretežno dominiraju morske [[alge]], porasla je u obimu proizvodnje sa 13,5 miliona tona u 1995. godini na nešto više od 30 miliona tona u 2016.<ref name="ca0191en">{{Cite book|url=http://www.fao.org/3/ca0191en/ca0191en.pdf|title=In brief, The State of World Fisheries and Aquaculture, 2018|publisher=FAO|year=2018}}</ref> ====Uzgoj morskih algi==== {{glavni|Uzgoj morskih algi}} ===Ribe=== {{Glavni|Uzgoj ribe}} Uzgoj ribe je najčešći oblik akvakulture. Uključuje komercijalni uzgoj ribe u rezervoarima, ribnjacima ili okeanskim ograđenim prostorima, obično za hranu. Postrojenje koje pušta mlađ ribe u divljinu za rekreativni [[ribolov]] ili za dopunjavanje prirodnog broja vrste obično se naziva [[mrjestilište]]. Širom svijeta, najvažnije vrste riba koje se koriste u uzgoju ribe su, redom, [[šaran]], [[losos]], [[tilapija]] i [[som]].<ref name="faostat"/> U [[Mediteran]]u, mlade [[atlantska plavoperajna tuna|plavoperajne tune]] hvataju se mrežama na moru i polako vuku prema obali. Zatim se interniraju u [[Offshore akvakultura|offshore]] ograđene prostore (ponekad napravljene od plutajućih HDPE cijevi))<ref>{{Cite web|url=https://www.acu-tech.com.au/hdpe-pipe-products/|title=HDPE Pipe used for Aquaculture pens.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109111409/https://www.acu-tech.com.au/hdpe-pipe-products/|archive-date=2019-01-09}}</ref> where they are further grown for the market.<ref>{{Cite journal | doi = 10.1641/0006-3568(2005)055[0301:DWSTBF]2.0.CO;2 | author = Volpe, J. | year = 2005 | title = Dollars without sense: The bait for big-money tuna ranching around the world | journal = [[BioScience]] | volume = 55 | issue = 4| pages = 301–302 | issn = 0006-3568 | doi-access = free }}</ref> Istraživači u Australiji su 2009. prvi put uspjeli prilagoditi južnu plavoperajnu tunu da se razmnožava u bazenima bez izlaza na more. Južna plavorepa tuna se također lovi u divljini i tovi u [[kafez]]ima za uzgoj u južnom dijelu Spencerovog zaliva, [[Južna Australija]]. Sličan proces se koristi u dijelu ove industrije koji se bavi uzgojem lososa; mlađ se uzima iz mrijestilišta i koristi se niz metoda kako bi se pomoglo njihovom sazrijevanju. Naprimjer, kao što je gore navedeno, neke od najvažnijih vrsta riba u industriji, losos, mogu se uzgajati korištenjem sistema kafeza. To se postiže mrežastim kafezima, po mogućnosti u otvorenoj vodi s jakim protokom, i hranjenjem lososa posebnom mješavinom hrane koja pomaže njihovom rastu. Ovaj proces omogućava rast ribe tokom cijele godine, a time i veći ulov tokom pravih sezona.<ref>{{cite journal |title=Farming the Sea|first=Frank|last=Asche|journal=Marine Resource Economics|volume=23|issue=4|year=2008|pages=527–547 |jstor=42629678|doi=10.1086/mre.23.4.42629678|bibcode=2008MREco..23..527A |s2cid=129264961}}</ref><ref>{{cite journal |title=Future Seascapes, Fishing, and Fish Farming|first1=Rebecca |last1=Goldburg |first2=Rosamond |last2=Naylor|journal=Frontiers in Ecology and the Environment|volume=3|issue=1|date=February 2005|pages=21–28|doi=10.2307/3868441|jstor=3868441|doi-access=free}}</ref> Dodatna metoda, ponekad poznata kao marikultura, također se koristi u industriji. Morski uzgoj uključuje uzgoj ribe u mrijestilištu kratko vrijeme, a zatim njihovo puštanje u morske vode radi daljnjeg razvoja, nakon čega se ribe ponovo hvataju kada sazriju.<ref>{{cite book |last1=Brown |first1=E. Evan |title=World Fish Farming: Cultivation and Economics |url=https://archive.org/details/unset0002unse_w0s7 |date=1983 |publisher=AVI Publishing |location=Westport, Connecticut |isbn=978-0-87055-427-8 |page=[https://archive.org/details/unset0002unse_w0s7/page/2 2] |edition=Second }}</ref> ===Rakovi=== {{glavni|Uzgoj škampa|Uzgoj slatkovodnih škampa|Astacikultura}} Komercijalni uzgoj škampa započeo je 1970-ih, a proizvodnja je nakon toga naglo rasla. Globalna proizvodnja dostigla je više od 1,6 miliona tona u 2003. godini, u vrijednosti od oko 9 milijardi američkih dolara. Oko 75% uzgojenih škampa proizvodi se u Aziji, posebno u [[Kina|Kini]] i [[Tajland]]u. Ostalih 25% proizvodi se uglavnom u Latinskoj Americi, gdje je [[Brazil]] najveći proizvođač. Tajland je najveći izvoznik. Uzgoj škampa promijenio se od svog tradicionalnog, malog oblika u jugoistočnoj Aziji u globalnu industriju. Tehnološki napredak doveo je do sve veće gustoće po jedinici površine, a uzgoj škampa se prevozi širom svijeta. Gotovo svi uzgojeni škampi su [[penaeid]] (tj. škampi iz [[porodica (biologija)|porodice]] ''[[Penaeidae]]''), a samo dvije vrste škampa, [[bijelonoga škampa|pacifička bijela škampa]] i [[divovska tigrasta škampa]], čine oko 80% svih uzgojenih škampi. Ove industrijske [[monokultura| monokulture]]] su vrlo osjetljive na bolesti, koje su desetkovale populacije škampa u cijelim regijama. Rastući [[ekologija|ekološki]] problemi, ponovljene epidemije bolesti, te pritisak i kritike i od [[nevladina organizacija|nevladinih organizacija]] i zemalja potrošača doveli su do promjena u industriji krajem 1990-ih i općenito strožih propisa. Godine 1999. vlade, predstavnici industrije i ekološke organizacije pokrenuli su program usmjeren na razvoj i promociju više [[održivih poljoprivrednih|održivih]] praksi kroz program [[Seafood Watch]].<ref>{{cite web|title=About Seafood Watch|url=http://www.montereybayaquarium.org/cr/cr_seafoodwatch/sfw_aboutsfw.aspx?c=ln|publisher=Monterey Bay Aquarium|access-date=2013-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511232001/http://www.montereybayaquarium.org/cr/cr_seafoodwatch/sfw_aboutsfw.aspx?c=ln|archive-date=2013-05-11}}</ref> [[Uzgoj slatkovodnih kozica]] dijeli mnoge karakteristike, uključujući i mnoge probleme s uzgojem morskih kozica. Jedinstveni problemi nastaju zbog razvojnog [[životni ciklus| životnog ciklusa]] glavne vrste, [[divovska riječna kozica|divovske rječne kozice]].<ref name="freshwater">New, M. B.: ''[http://library.enaca.org/Shrimp/Publications/FAO_Macrobrachium_manual_2003.pdf Farming Freshwater Prawns]''; FAO Fisheries Technical Paper 428, 2002. {{ISSN|0429-9345}}.</ref> Globalna godišnja proizvodnja slatkovodnih kozica (isključujući [[rakovi|rakove]] i [[kraba|krabe]]) u 2007. godini iznosila je oko 460.000 tona, što je premašilo 1,86 milijardi dolara.<ref>{{cite web |title = Freshwater Prawn Book |url = http://www.shrimpnews.com/FreeReportsFolder/FreshwaterPrawnFolder/FreshwaterPrawnsBiologyFarming.html |publisher = Wiley Blackwell |date = 2010 |access-date = November 25, 2018 |archive-date = December 1, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181201172035/http://www.shrimpnews.com/FreeReportsFolder/FreshwaterPrawnFolder/FreshwaterPrawnsBiologyFarming.html }}</ref> Osim toga, [[Kina]] je proizvela oko 370.000 tona [[kineska riječna kraba|kineske riječna krabe]].<ref name="figis_fresh">Data extracted from the [http://www.fao.org/figis/servlet/static?dom=collection&xml=global-aquaculture-production.xml FAO Fisheries Global Aquaculture Production Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050927124902/http://www.fao.org/figis/servlet/static?dom=collection&xml=global-aquaculture-production.xml |date=2005-09-27 }} for freshwater crustaceans. The most recent data are from 2003 and sometimes contain estimates. Retrieved June 28, 2005.</ref> Osim toga, [[astacikultura]] je uzgoj rakova u slatkovodnim vodama (uglavnom u SAD-u, Australiji i Evropi).<ref>{{cite journal|doi=10.1051/alr:1993032|title=A review of astaciculture: freshwater crayfish farming|journal=Aquatic Living Resources|volume=6|issue=4|pages=307–317|year=1993|last1=Holdich|first1=David M.|bibcode=1993AqLR....6..307H |doi-access=free}}</ref> ===[[Mehkušci]]=== [[Slika:Abalone-farm1web.jpg|thumb|300px| Farma morskih ušiju]] [[Datoteka:Aquatir 0502013 11.JPG|thumb|300px| Farma [[jesetra|jesetre]].]] {{glavni|Uzgoj kamenica|Akvakultura pataka}} Akvakultura školjkaša uključuje razne vrste [[kamenica]], [[dagnja|dagnji]] i ostalih [[školjke|školjki]]. Ove školjke se hrane filtriranjem i/ili talogom, te se oslanjaju na primarnu proizvodnju iz okoline, a ne na unos [[ribe]] ili druge hrane. Kao takva, akvakultura školjkaša se općenito doživljava kao ekološki benigna ili čak korisna.<ref>{{cite book|doi=10.1002/9780470960967.ch7|chapter=Bivalve Shellfish Aquaculture and Eutrophication|title=Shellfish Aquaculture and the Environment|url=https://archive.org/details/shellfishaquacul0000unse|pages=[https://archive.org/details/shellfishaquacul0000unse/page/155 155]–215|year=2011|last1=Burkholder|first1=Joann M.|last2=Shumway|first2=Sandra E.|isbn=978-0-470-96096-7}}</ref> U zavisnosti od vrste i lokalnih uslova, školjke se uzgajaju na plaži, na parangalima ili se love obješene sa splava i love ručno ili jaružanjem. U maju 2017. godine, belgijski konzorcij je instalirao prvu od dvije probne farme dagnji na vjetroelektrani u [[Sjeverno more| Sjevernom moru]].<ref name="offshorewind.biz2017-06-02belgians">{{cite web|url=http://www.offshorewind.biz/2017/06/02/belgians-start-growing-mussels-on-offshore-wind-farms/ | title =Belgians Start Growing Mussels on Offshore Wind Farms | date =June 2, 2017 | website =offshoreWIND.biz | publisher =Navingo BV | access-date =3 June 2017 }}</ref> Uzgoj [[morsko uho|morskog uha]] započeo je krajem 1950-ih i početkom 1960-ih u [[Japan]]u i Kini.<ref>{{cite web|url=http://www.fishtech.com/abaloneinfo.html| title=Abalone Farming Information| access-date=2007-11-08| archive-url= https://web.archive.org/web/20071113063321/http://www.fishtech.com/abaloneinfo.html| archive-date= 13 November 2007 |url-status= live}}</ref> Od sredine 1990-ih, ova industrija je postala sve uspješnija.<ref>{{cite news|url=https://www.wired.com/news/technology/0,1282,49847,00.html |title=Abalone Farming on a Boat |access-date=2007-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070104192421/http://www.wired.com/news/technology/0%2C1282%2C49847%2C00.html |archive-date=4 January 2007 |url-status=live |magazine=Wired |date=25 January 2002 }}</ref> [[Prekomjerni ribolov]] i [[krivolov]] smanjili su populacije divljih morskih ušiju do te mjere da uzgojene morske uši sada osiguravaju većinu mesa morskih ušiju. Održivo uzgojene mehkušce mogu certificirati Seafood Watch i druge organizacije, uključujući [[Svjetski fond za divlje životinje]] (WWF). WWF je 2004. godine pokrenuo "Dijaloge o akvakulturi", kako bi razvio mjerljive i na učinku zasnovane standarde za odgovorno uzgojenu morsku hranu. 2009. godine, WWF je suosnovao [[Vijeće za upravljanje akvakulturom]] s holandskom inicijativom za održivu trgovinu, kako bi upravljao globalnim standardima i programima certifikacije.<ref>{{cite web|last=World Wildlife Fund|title=Sustainable Seafood, Farmed Seafood|url=http://worldwildlife.org/industries/farmed-seafood|access-date=May 30, 2013}}</ref> Nakon suđenja u 2012.,<ref name="oceangrown.com.au-2013"> {{cite web |url = http://www.oceangrown.com.au/wp-content/uploads/2013/10/Ocean-Grown-Information-Memorandum-Approved-Screen.pdf |title = Information Memorandum, 2013 Ranching of Greenlip Abalone, Flinders Bay – Western Australia |website = Ocean Grown Abalone |access-date = 23 April 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161010215256/http://www.oceangrown.com.au/wp-content/uploads/2013/10/Ocean-Grown-Information-Memorandum-Approved-Screen.pdf |archive-date = 10 October 2016 }}</ref> komercijalni "morski ranč" osnovan je u [[Flinders Bay]]u, [[Zapadna Australija]], za uzgoj morskih ušiju. Ranč se zasniva na vještačkom grebenu sastavljenom od 5000 (od aprila 2016.) odvojenih betonskih jedinica zvanih ''abitati'' (staništa morskih ušiju). Abitati od 900 kg mogu primiti 400 morskih ušiju svaki. Greben se zasipa mladim morskim ušima iz kopnenog uzgoja. Morske uši se hrane morskim [[alga]]ma koje su prirodno rasle na staništima, a obogaćivanje [[ekosistem]]a zaliva također rezultira rastućim brojem [[riba|duriba]], ružičaste [[škarpina|škrpime]], ribica i Samson ribe, između ostalih vrsta. Brad Adams, iz kompanije, naglasio je sličnost s divljim morskim ušima i razliku od akvakulture na obali. "Mi nismo akvakultura, mi smo ranč, jer kada su jednom u vodi, brinu se o sebi."<ref name="abc.net.au-2014-08-15">{{cite news | url=http://www.abc.net.au/news/2014-08-15/nrn-abalone-wild-farm/5673010 | title =First wild abalone farm in Australia built on artificial reef | last =Fitzgerald | first =Bridget | date =28 August 2014 | newspaper =ABC News | publisher =Australian Broadcasting Corporation | access-date =23 April 2016 | quote =It's the same as the wild core product except we've got the aquaculture advantage which is consistency of supply.}}</ref><ref name="abc.net.au-2016-04-23">{{cite news | url=http://www.abc.net.au/news/2016-04-23/world-first-abalone-sea-ranch-creating-opportunity/7345448 | title =Abalone grown in world-first sea ranch in WA 'as good as wild catch' | last =Murphy | first =Sean | date =23 April 2016 | newspaper =ABC News | publisher =Australian Broadcasting Corporation | access-date =23 April 2016 | quote =So to drive future growth I really believe sea ranching is a great opportunity going forward for some of these coastal communities. }}</ref> ===Ostale grupe=== Ostale grupe uključuju vodene gmizavce, vodozemce i razne beskičmenjake, kao što su bodljokožci i meduze. Oni su odvojeno prikazani u gornjem desnom uglu ovog odjeljka, jer ne doprinose dovoljnom volumenu da bi se jasno prikazali na glavnom grafikonu. Komercijalno ulovljeni [[bodljokošci]] uključuju [[morski krastavac|morske krastavce]] i [[morski ježevi|morske ježeve]]. U Kini se morski krastavci uzgajaju u umjetnim ribnjacima veličine {{convert|1000|acre|ha|order=flip|abbr=off}}.<ref name="NF">{{cite web |url=http://www.nationalfisherman.com/2008.asp?ItemID=1800&pcid=373&cid=375&archive=yes |author=Ess, Charlie |title=Wild product's versatility could push price beyond $2 for Alaska dive fleet |publisher=National Fisherman |access-date=2008-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122074025/http://www.nationalfisherman.com/2008.asp?ItemID=1800&pcid=373&cid=375&archive=yes |archive-date=2009-01-22 }}</ref> {{clear}} ==Globalna proizvodnja ribe== {{Multiple image | direction = vertical | image1 = World capture fisheries and aquaculture production by species group-.svg | caption1 = Po grupi vrsta | image2 = World capture fisheries and aquaculture production by main producers (2023).svg | caption2 = By main producers (2023) | header = Svjetski ulov ribarstva i proizvodnja akvakulture<ref>{{Cite book|title=World Food and Agriculture – Statistical Yearbook 2025|publisher=FAO|year=2025|isbn=978-92-5-140174-3|location=Rome}}</ref> | total_width = 300 }} Globalna proizvodnja ribe dostigla je vrhunac od oko 171 milion tona u 2016. godini, pri čemu je akvakultura predstavljala 47 posto ukupne proizvodnje, a 53 posto ako se izuzmu neprehrambene upotrebe (uključujući smanjenje na riblje brašno i riblje ulje). S obzirom na to da je proizvodnja ribe relativno statična od kasnih 1980-ih, akvakultura je bila odgovorna za kontinuirani rast ponude ribe za ljudsku ishranu.<ref name="ca0191en"/> Globalna proizvodnja akvakulture (uključujući vodene [[biljke]]) u 2016. godini iznosila je 110,2 miliona tona, a vrijednost prve prodaje procijenjena je na 244 milijarde američkih dolara. Tri godine kasnije, 2019. godine, prijavljena proizvodnja iz globalnih operacija akvakulture iznosila je preko 120 miliona tona u vrijednosti od 274 milijarde američkih dolara, a do 2022. dostigla je 130,9 miliona tona, u vrijednosti od 312,8 milijardi američkih dolara.<ref name="TabLandArea"/><ref name="cd0683en"/> Po prvi put, akvakultura je premašila ribolov u proizvodnji vodenih životinja sa 94,4 miliona tona, što predstavlja 51 posto svjetske ukupne proizvodnje i rekordnih 57 posto proizvodnje namijenjene ljudskoj ishrani.<ref name="cd0683en"/> U 2022., većina radnika u akvakulturi bila je u Aziji (95%), zatim u Africi (3%) i Latinskoj Americi i [[Karibi]]ma (2%).<ref name="cd0683en" /> Doprinos akvakulture globalnoj [[ribolov]]noj i akvakulturnoh proizvodnji zajedno kontinuirano je rastao, dostigavši 46,8 posto u 2016. godini, u odnosu na 25,7 posto u 2000. Sa godišnjom stopom rasta od 5,8 posto u periodu 2001–2016, akvakultura nastavlja rasti brže od drugih glavnih sektora proizvodnje hrane, ali više nema visoke godišnje stope rasta koje su zabilježene 1980-ih i 1990-ih.<ref name="ca0191en"/> U 2012. godini, ukupna svjetska proizvodnja ribe iznosila je 158 miliona [[tona]], od čega je akvakultura doprinijela sa 66,6 miliona tona, oko 42%.<ref name="SOFIA 2014"> [[FAO]] (2014) [http://www.fao.org/3/d1eaa9a1-5a71-4e42-86c0-f2111f07de16/i3720e.pdf The State of World Fisheries and Aquaculture 2014 (SOFIA)]</ref> Stopa rasta svjetske akvakulture je bila održiva i brza, u prosjeku oko 8% godišnje tokom više od 30 godina, dok je ulov iz divljih riba u suštini bio nepromijenjen u posljednjoj deceniji. Tržište akvakulture dostiglo je 86 milijardi dolara 86.000 miliona dolara u 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/08/01/AR2010080103305.html |newspaper=Washington Post |title=Company says FDA is nearing decision on genetically engineered Atlantic salmon |first=Les |last=Blumenthal |date=August 2, 2010 |access-date=26 November 2017}}</ref> Akvakultura je posebno važna ekonomska aktivnost u [[Kina|Kini]]. Između 1980. i 1997. godine, prema izvještaju Kineskog zavoda za ribarstvo, ulov u akvakulturi rastao je godišnjom stopom od 16,7%, skočivši sa 1,9 miliona tona na skoro 23 miliona tona. Kina je 2005. godine činila 70% svjetske proizvodnje..<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/wired/archive/12.05/fish.html|title=Wired 12.05: The Bluewater Revolution|magazine=wired.com|date=May 2004}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A31159-2005Jan23 | newspaper=The Washington Post | title=Fish Farming's Bounty Isn't Without Barbs | first=Juliet | last=Eilperin | date=2005-01-24 | access-date=2017-08-24 | archive-date=2018-11-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181128184635/https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A31159-2005Jan23/ }}</ref> Akvakultura je trenutno i jedno od najbrže rastućih područja proizvodnje hrane u [[SAD]]-u.<ref name="providence1">{{Cite web|url=http://www.providence.edu/polisci/students/aquaculture/EnvironmentalImpact.html|title=Environmental Impact of Aquaculture|date=August 20, 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040820172559/http://www.providence.edu/polisci/students/aquaculture/EnvironmentalImpact.html|archive-date=2004-08-20}}</ref> Oko 90% ukupne potrošnje škampa u SAD-u se uzgaja i uvozi.<ref>{{cite web|url=http://www.fao.org/docrep/007/y5600e/y5600e00.HTM|title=The State of World Fisheries and Aquaculture|work=fao.org}}</ref> Posljednjih godina, uzgoj lososa postao je glavni izvozni proizvod u južnom Čileu, posebno u [[Puerto Monttu]], najbrže rastućem gradu [[Čile]]a. Izvještaj [[Organizacija za hranu i poljoprivredu|Ujedinjenih nacija]] pod nazivom „Stanje svjetskog ribarstva i akvakulture“ objavljen u maju 2014. navodi da ribarstvo i akvakultura podržavaju egzistenciju oko 60 miliona ljudi u [[Azija|Aziji]] i [[Afrika|Africi]].<ref name="Aquaculture2014">{{cite news|title=Fisheries and aquaculture have good future|url=http://www.heraldglobe.com/index.php/sid/222314317/scat/9d7afd9766a94f28/ht/Fisheries-and-aquaculture-have-good-future|access-date=27 May 2014|publisher=Herald Globe|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528013244/http://www.heraldglobe.com/index.php/sid/222314317/scat/9d7afd9766a94f28/ht/Fisheries-and-aquaculture-have-good-future|archive-date=2014-05-28}}</ref> FAO procjenjuje da su 2016. godine žene činile gotovo 14 % svih ljudi direktno angažovanih u primarnom sektoru ribarstva i akvakulture.<ref name="ca0191en"/> U 2021., globalna proizvodnja ribe dostigla je 182 miliona tona, s približno jednakim količinama iz ulova (91,2 miliona tona) i akvakulture (90,9 miliona tona). Akvakultura je doživjela brz rast u posljednjim decenijama, povećavši se gotovo sedam puta od 1990. do 2021.<ref>{{Cite web |title=Life below water {{!}} SDG 14: Life below water |url=https://datatopics.worldbank.org/sdgatlas/goals/goal14 |access-date=2024-06-08 |website=Atlas of Sustainable Development Goals 2023 |language=en }}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable" | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Kategorija"}" |'''Kategorija''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":2011}" |'''2011''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":2012}" |'''2012''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":2013}" |'''2013''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":2014}" |'''2014''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":2015}" |'''2015''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":2016}" |'''2016''' |- | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Proizvodnja"}" |'''Proizvodnja''' | | | | | | |- | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Snimanje"}" |Snimanje | | | | | | |- | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Unutrašnje"}" |Unutrašnje | data-sheets-value="{"1":3,"3":10.7}" |10.7 | data-sheets-value="{"1":3,"3":11.2}" |11.2 | data-sheets-value="{"1":3,"3":11.2}" |11.2 | data-sheets-value="{"1":3,"3":11.3}" |11.3 | data-sheets-value="{"1":3,"3":11.4}" |11.4 | data-sheets-value="{"1":3,"3":11.6}" |11.6 |- | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Pomorski"}" |Pomorski | data-sheets-value="{"1":3,"3":81.5}" |81.5 | data-sheets-value="{"1":3,"3":78.4}" |78.4 | data-sheets-value="{"1":3,"3":79.4}" |79.4 | data-sheets-value="{"1":3,"3":79.9}" |79.9 | data-sheets-value="{"1":3,"3":81.2}" |81.2 | data-sheets-value="{"1":3,"3":79.3}" |79.3 |- | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Ukupno snimanje "}" |'''Ukupno snimanje''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":92.2}" |'''92.2''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":89.5}" |'''89.5''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":90.6}" |'''90.6''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":91.2}" |'''91.2''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":92.7}" |'''92.7''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":90.9}" |'''90.9''' |- | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Akvakultura"}" |Akvakultura | | | | | | |- | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Unutrašnji"}" |Unutrašnji | data-sheets-value="{"1":3,"3":38.6}" |38.6 | data-sheets-value="{"1":3,"3":42}" |42 | data-sheets-value="{"1":3,"3":44.8}" |44.8 | data-sheets-value="{"1":3,"3":46.9}" |46.9 | data-sheets-value="{"1":3,"3":48.6}" |48.6 | data-sheets-value="{"1":3,"3":51.4}" |51.4 |- | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Pomorski"}" |Pomorski | data-sheets-value="{"1":3,"3":23.2}" |23.2 | data-sheets-value="{"1":3,"3":24.4}" |24.4 | data-sheets-value="{"1":3,"3":25.4}" |25.4 | data-sheets-value="{"1":3,"3":26.8}" |26.8 | data-sheets-value="{"1":3,"3":27.5}" |27.5 | data-sheets-value="{"1":3,"3":28.7}" |28.7 |- | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Ukupna akvakultura"}" |'''Ukupna akvakultura''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":61.8}" |'''61.8''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":66.4}" |'''66.4''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":70.2}" |'''70.2''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":73.7}" |'''73.7''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":76.1}" |'''76.1''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":80}" |'''80''' |- | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Ukupno svjetsko ribarstvo i akvakultura"}" |'''Ukupno svjetsko ribarstvo i akvakultura''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":154}" |'''154''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":156}" |'''156''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":160.7}" |'''160.7''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":164.9}" |'''164.9''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":168.7}" |'''168.7''' | data-sheets-value="{"1":3,"3":170.9}" |'''170.9''' |- | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Iskorišćenje"}" |'''Iskorišćenje''' | | | | | | |- | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Ljudska potrošnja"}" |Ljudska potrošnja | data-sheets-value="{"1":3,"3":130}" |130 | data-sheets-value="{"1":3,"3":136.4}" |136.4 | data-sheets-value="{"1":3,"3":140.1}" |140.1 | data-sheets-value="{"1":3,"3":144.8}" |144.8 | data-sheets-value="{"1":3,"3":148.4}" |148.4 | data-sheets-value="{"1":3,"3":151.2}" |151.2 |- | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Upotreba koja nije za hranu"}" |Upotreba koja nije za hranu | data-sheets-value="{"1":3,"3":24}" |24 | data-sheets-value="{"1":3,"3":19.6}" |19.6 | data-sheets-value="{"1":3,"3":20.6}" |20.6 | data-sheets-value="{"1":3,"3":20}" |20 | data-sheets-value="{"1":3,"3":20.3}" |20.3 | data-sheets-value="{"1":3,"3":19.7}" |19.7 |- | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Broj stanovnika (milijarde)"}" |Broj stanovnika (milijarde) | data-sheets-value="{"1":3,"3":7}" |7 | data-sheets-value="{"1":3,"3":7.1}" |7.1 | data-sheets-value="{"1":3,"3":7.2}" |7.2 | data-sheets-value="{"1":3,"3":7.3}" |7.3 | data-sheets-value="{"1":3,"3":7.3}" |7.3 | data-sheets-value="{"1":3,"3":7.4}" |7.4 |- | data-sheets-value="{"1":2,"2":"Prividna potrošnja po glavi stanovnika (kg)"}" |Prividna potrošnja po glavi stanovnika (kg) | data-sheets-value="{"1":3,"3":18.5}" |18.5 | data-sheets-value="{"1":3,"3":19.2}" |19.2 | vrijednost-data-sheets="{"1":3,"3":19.5}" |19.5 | vrijednost-data-sheets="{"1":3,"3":19.9}" |19.9 | vrijednost-data-sheets="{"1":3,"3":20.2}" |20.2 | vrijednost-data-sheets="{"1":3,"3":20.3}" |20.3<ref name="ca0191en"/> |} [[Slika:Aquaculture production, OWID.svg|thumb|300px| Proizvodnja akvakulture po regijama <ref>{{cite web |title=Aquaculture production |url=https://ourworldindata.org/grapher/aquaculture-farmed-fish-production |publisher=Our World in Data |access-date=18 April 2026}}</ref>]] ===Preuveličavanja u kineskom izvještavanju=== Kina ubjedljivo dominira svijetom po prijavljenoj proizvodnji akvakulture,<ref name="ChinaStats">{{cite web |url=http://www.allcountries.org/china_statistics/13_22_output_of_aquatic_products.html |title=Output of Aquatic Products |work=China Statistics |access-date=2011-04-23 }}</ref> prijavljujući ukupnu proizvodnju koja je dvostruko veća od proizvodnje ostatka svijeta zajedno. Međutim, postoje neki historijski problemi s tačnošću kineskih podataka. Godine 2001., naučnici Reg Watson i [[Daniel Pauly]] izrazili su zabrinutost da je Kina pretjerala u prijavljivanju svog ulova iz divljih ribolovnih područja 1990-ih.<ref name="overreporting">{{Cite journal|author1=Watson, Reg |author2=Pauly, Daniel |year=2001 |url=http://www.mindfully.org/Water/Fish-Catch-Distortions.htm |title=Systematic distortions in world Fisheries catch trends |journal=[[Nature]] |volume=414 |issue=6863 |pages=534–6 |doi=10.1038/35107050 |pmid=11734851 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100531152626/http://www.mindfully.org/Water/Fish-Catch-Distortions.htm |archive-date=2010-05-31 |bibcode=2001Natur.414..534W |s2cid=205023890 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Pearson | first1 = Helen | year = 2001 | title = China caught out as model shows net fall in fish | journal = Nature | volume = 414 | issue = 6863| page = 477 | doi = 10.1038/35107216 | pmid=11734811| bibcode = 2001Natur.414..477P | doi-access = free}}</ref> Rekli su da to stvara utisak da se globalni ulov od 1988. godine godišnje povećava za 300.000 tona, dok se zapravo godišnje smanjuje za 350.000 tona. Watson i Pauly sugerišu da bi to moglo biti povezano s kineskom politikom gdje su državni subjekti koji su pratili ekonomiju također bili zaduženi za povećanje proizvodnje. Također, do nedavno, unapređenje kineskih zvaničnika zasnivalo se na povećanju proizvodnje iz njihovih vlastitih područja.<ref>{{cite web|last=Heilprin |first=John |url=http://www.seaaroundus.org/OtherWebsites/2001/CaliforniaFish_29Nov01.pdf |title=Chinese Misreporting Masks Dramatic Decline In Ocean Fish Catches|publisher=Associated Press|date=29 November 2001}}</ref><ref>{{cite news|last=Reville |first=William |url=http://www.seaaroundus.org/newspapers/2002/IrishTimes_14Mar02.pdf |title=Something fishy about the figures|publisher=The Irish Times |date=14 Mar 2002}}</ref> [[Kina]] je osporila ovu tvrdnju. Zvanična [[novinska agencija Xinhua]] citirala je Yang Jiana, generalnog direktora Biroa za ribarstvo Ministarstva poljoprivrede, koji je rekao da su kineski podaci "u osnovi tačni".<ref>[http://www.seaaroundus.org/OtherWebsites/2001/WorldCatch_17Dec01.pdf China disputes claim it over reports fish catch] ''Associated Press'', 17 December 2002.</ref> However, the FAO accepted there were issues with the reliability of China's statistical returns, and for a period treated data from China, including the aquaculture data, apart from the rest of the world.<ref>{{Cite FTP |year=2006 |url=ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/009/a0699e/a0699e.pdf |title=The State of World Fisheries and Aquaculture (SOPHIA) |access-date=2013-05-18 |server=FTP server|url-status=dead|page=5}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.fao.org/3/Y3354M/Y3354M00.htm|title=FAO Fisheries Department – FISHERY STATISTICS: RELIABILITY AND POLICY IMPLICATIONS|website=www.fao.org}}</ref> {{clear}} ==Metode akvakulture== ===Marikultura=== {{multiple image | align = right | caption_align = left | direction = vertical | width = 220 | background color = | header_background = | header_align = | header = | image1 = Fish farming in High Island, Hong Kong.jpg | alt1 = | caption1 = Marikultura riba perajara kod [[High Island, Hong Kong|High Island]], [[Hong Kong]] | image2 = Common carp.jpg | alt2 = | caption2 = [[Šaran]] je jedna od dominantnih riba u slatkovodnoj akvakulturi.<ref>{{cite web|url=ftp://ftp.fao.org/FI/STAT/summary/a-6.pdf|title=FAO summary|date=April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518134921/ftp://ftp.fao.org/FI/STAT/summary/a-6.pdf|archive-date=2017-05-18|access-date=2017-10-18}}</ref> | image3 = Fresh tilapia.jpg | alt3 = | caption3 = Prilagodljiva [[tilapija]] je još jedna često uzgajana slatkovodna riba. | footer_background = | footer_align = | footer = }} {{Glavni|Marikultura}} [[Marikultura]] je uzgoj morskih organizama u [[slana voda|morskoj vodi]], različito u zaštićenim priobalnim vodama ("priobalno"), otvorenom okeanu ("na moru") i na kopnu ("kopneno"). Uzgojene vrste uključuju [[alge]] (od [[mikroalge|mikroalgi]] (kao što su [[fitoplankton]]ske) do [[makroalge| makroalgi]] (kao što su [[morske alge]]); [[školjke]] (kao što su [[škampi]]), [[jastog]], [[kamenice]]) i [[školjke]], te [[Morski život|morske]] [[ribe perajare]]. Kanalski som (''[[Ictalurus punctatus]]''), tvrde školjke (''[[Mercenaria mercenaria]]'') i atlantski losos (''[[Salmo salar]]'') istaknuti su u marikulturi [[SAD]]-a.<ref>{{Cite web|url=https://www.iatp.org/files/Marine_Aquaculture_in_the_United_States_Enviro.htm|title=Marine Aquaculture in the United States: Environmental Impacts and Policy Options|website=www.iatp.org|access-date=2019-07-15}}</ref> Marikultura se može sastojati od uzgoja organizama na ili u vještačkim ograđenim prostorima, kao što su plutajući mrežasti ograđeni prostori za lososa, te na stalcima ili u plutajućim [[kafez]]ima za ostrige. U slučaju zatvorenih lososa, hrane ih operateri; ostrige na stalcima hrane se filtriranjem prirodno dostupne hrane. Morski uši uzgajaju se na vjeotačkom grebenu, konzumirajući morske [[alge]] koje prirodno rastu na jedinicama grebena.<ref name="abc.net.au-2016-04-23"/> ===Integrirana=== {{Glavni|Integrirana multitrofma akvakultura}} [[Integrirana multitrofna akvakultura]] (IMTA) je praksa u kojoj se nusproizvodi (otpad) jedne vrste recikliraju kako bi postali inputi ([[đubrivo]], [[hrana]]) za drugu. Hranjena akvakultura (naprimjer, [[riba]], [[škampi]]) se kombinuje sa akvakulturom koja koristi neorganske i organske ekstrakte (na primjer, [[školjke]]) kako bi se stvorili uravnoteženi sistemi za [[održivost okoliša]] (biomitigacija), ekonomsku stabilnost (diverzifikacija proizvoda i smanjenje rizika) i društvenu prihvatljivost (bolje prakse upravljanja)).<ref name="Chopin et al. 2001">{{cite journal | last1 = Chopin | first1 = T | last2 = Buschmann | first2 = AH | last3 = Halling | first3 = C | last4 = Troell | first4 = M | last5 = Kautsky | first5 = N | last6 = Neori | first6 = A | last7 = Kraemer | first7 = GP | last8 = Zertuche-Gonzalez | first8 = JA | last9 = Yarish | first9 = C | last10 = Neefus | first10 = C | year = 2001 | title = Integrating seaweeds into marine aquaculture systems: a key toward sustainability | journal = Journal of Phycology | volume = 37 | issue = 6| pages = 975–986 | doi=10.1046/j.1529-8817.2001.01137.x| bibcode = 2001JPcgy..37..975C | s2cid = 85161308}}</ref> "Multitrofni" odnosi se na uključivanje vrsta sa različitih trofičkih ili nutritivnih nivoa u isti sistem.<ref name="Chopin 2006">Chopin T. 2006. Integrated multi-trophic aquaculture. What it is, and why you should care&nbsp;... and don't confuse it with polyculture. Northern Aquaculture, Vol. 12, No. 4, July/August 2006, pg. 4.</ref> Ovo je jedna potencijalna razlika u odnosu na drevnu praksu vodene polikulture, koja bi jednostavno mogla biti kokultura različitih vrsta riba s istog trofičkog nivoa. U ovom slučaju, svi ovi organizmi mogu dijeliti iste biološke i hemijske procese, s malo sinergije, što bi potencijalno moglo dovesti do značajnih promjena u [[ekosistem]]u. Neki tradicionalni polikulturni sistemi mogu, u stvari, uključivati veću raznolikost vrsta, zauzimajući nekoliko ekoloških niša, kao ekstenzivne kulture (nizak intenzitet, nisko upravljanje) unutar istog ribnjaka. Funkcionalni IMTA sistem može rezultirati većom ukupnom proizvodnjom na osnovu obostranih koristi za kokultivirane vrste i poboljšanog zdravlja ekosistema, čak i ako je proizvodnja pojedinačnih vrsta niža nego u monokulturi u kratkom roku..<ref name="Neori et al. 2004">{{cite journal | last1 = Neori | first1 = A | last2 = Chopin | first2 = T | last3 = Troell | first3 = M | last4 = Buschmann | first4 = AH | last5 = Kraemer | first5 = GP | last6 = Halling | first6 = C | last7 = Shpigel | first7 = M | last8 = Yarish | first8 = C | year = 2004 | title = Integrated aquaculture: rationale, evolution and state of the art emphasizing seaweed biofiltration in modern mariculture | journal = Aquaculture | volume = 231 | issue = 1–4| pages = 361–391 | doi=10.1016/j.aquaculture.2003.11.015| bibcode = 2004Aquac.231..361N }}</ref> Ponekad se termin "integrirana akvakultura" koristi za opis integracije monokultura putem transfera vode.<ref name="Neori et al. 2004" /> U svim namjerama i svrhama, termini "IMTA" i "integrirana akvakultura" razlikuju se samo po stepenu deskriptivnosti. [[Akvaponika]], frakcionirana akvakultura, integrirani poljoprivredno-akvakulturni sistemi, integrirani periurbano-akvakulturni sistemi i integrirani ribarsko-akvakulturni sistemi su druge varijacije koncepta IMTA. === Urbana akvakultura === {{glavni|Urbana akvakultura}} ==Materijali za mreže== Različiti materijali, uključujući [[najlon]], [[poliester]], [[polipropilen]], [[polietilen]], plastično obloženu zavarenu [[žica|žicu]], [[guma|gumu]], patentirane proizvode od [[uže|užadi]] (Spectra, Thorn-D, Dyneema), [[pocinčani čelik]] i [[bakar]] koriste se za mreže u terarijama za akvakulturu širom svijeta.<ref>Offshore Aquaculture in the United States: Economic considerations, implications, and opportunities, U.S. Department of Commerce, National Oceanic & Atmospheric Administration, July 2008, p. 53</ref><ref name="Braithwaite">{{cite book|pmid=15596168|year=2005|last1=Braithwaite|first1=RA|last2=McEvoy|first2=LA|title=Marine biofouling on fish farms and its remediation|volume=47|pages=215–52|doi=10.1016/S0065-2881(04)47003-5|series=Advances in Marine Biology|isbn=978-0-12-026148-2}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sterlingnets.com/fishfarm.html |title=Commercial and research fish farming and aquaculture netting and supplies |publisher=Sterlingnets.com |access-date=2010-06-16| archive-url= https://web.archive.org/web/20100726100545/http://www.sterlingnets.com/fishfarm.html| archive-date= 26 July 2010 |url-status= live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.industrialnetting.com/aquaculture.htm |title=Aquaculture Netting by Industrial Netting |publisher=Industrialnetting.com |access-date=2010-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529033431/http://www.industrialnetting.com/aquaculture.htm |archive-date=2010-05-29 }}</ref><ref>Southern Regional Aquaculture Center at {{cite web |url=http://aquanic.org/publicat/usda_rac/efs/srac/162fs.pdf |title=Caged Culture |access-date=2011-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101119190913/http://aquanic.org/publicat/usda_rac/efs/srac/162fs.pdf |archive-date=2010-11-19 }}</re>Svi ovi materijali su odabrani iz različitih razloga, uključujući izvodljivost [[dizajn]]a, [[čvrstoća materijala|čvrstoću materijala]], cijenu i [[otpornost na koroziju]]. {{Glavni|Legure bakra u akvakulturi}} Nedavno su [[Legure bakra u akvakulturi|legure bakra]] postale važni materijali za mreže u akvakulturi jer su antimikrobne (tj. uništavaju [[bakterije]], [[virus]]e, [[gljive]], [[alge]] i druge [[mikrob]]e) i stoga sprječavaju [[bioobraštanje]] (tj. neželjeno nakupljanje, prianjanje i rast mikroorganizama, biljaka, algi, cjevastih crva, školjaka, mehkušaca i drugih organizama). Inhibicijom rasta mikroba, kafezi za akvakulturu od legura bakra izbjegavaju skupe promjene mreža koje su potrebne kod drugih materijala. Otpornost na rast organizama na mrežama od legura bakra također pruža čistije i zdravije okruženje za rast i napredak uzgojene ribe. == Tehnologija == Bez posade, poput [[daljinski upravljana podvodna vozilica|ROV]] i [[autonomna podvodna vozilica|AUV]], sada se koriste u akvakulturi na različite načine, kao što su planiranje lokacije, inspekcija kaveza ili mreža, praćenje okoliša, procjena katastrofa i smanjenje rizika. Upotreba besposadnih plovila ima za cilj povećanje sigurnosti, efikasnosti i tačnosti akvakulturnih operacija.<ref>{{Cite web |title=The Use of Uncrewed Vehicles in Coastal Aquaculture |url=https://content.ces.ncsu.edu/the-use-of-uncrewed-vehicles-in-coastal-aquaculture |access-date=2024-01-11 |website=NC State Extension Publications |language=en-US}}</ref> Akvakultura je višemilionski posao koji se oslanja na održavanje mreža i kafeza. Inspekcije su ranije provodili ronioci ručno pregledavajući mreže, ali sada se koriste plovila bez posade za brže i efikasnije inspekcije.<ref>{{Cite web |date=2021-06-01 |title=Contributing to Faster, More Efficient Aquaculture Cage Net Inspection with Autonomous ROV Navigation |url=https://www.ecomagazine.com/news/fisheries-aquaculture/contributing-to-faster-more-efficient-aquaculture-cage-net-inspection-with-autonomous-rov-navigation |access-date=2024-01-11 |website=ECO |language=en-gb}}</ref> Nedavni napredak u kompjuterskom vidu dodatno je poboljšao automatizirano praćenje, s modelima vizualnog jezika sposobnim za identifikaciju i klasifikaciju više vrsta riba u podvodnim okruženjima koristeći vremenski agregirane karakteristike.<ref>{{cite journal |last1=da Silva Martins |first1=João Rodrigo |last2=Bárðarson |first2=Hlynur |last3=Guðbrandsson |first3=Jóhannes |last4=Einarsson |first4=Hafsteinn |year=2025 |title=Temporal aggregation of vision–language features for high-performance fish detection |journal=Ecological Informatics |volume=83 |doi=10.1016/j.ecoinf.2025.102534 |doi-broken-date=26 December 2025 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1574954125004716}}</ref> [[Biofloc tehnologija|Bioflokna tehnologija]] se također koristi za istovremeno poboljšanje kvaliteta vode i stvaranje bakterijske biomase kao hrane za uzgojene [[životinje]].<ref>{{cite journal |last1=Bentzon-Tilia |first1=Mikkel |last2=Sonnenschein |first2=Eva C. |last3=Gram |first3=Lone |title=Monitoring and managing microbes in aquaculture – Towards a sustainable industry |journal=Microbial Biotechnology |date=September 2016 |volume=9 |issue=5 |pages=576–584 |doi=10.1111/1751-7915.12392 |pmid=27452663 |language=en |issn=1751-7915|pmc=4993175 }}</ref> ==Problemi== {{glavni|Akvakultura lososa|Problemi s akvakulturom lososa}} [[Datoteka:Artboard 1@3x.png|thumb]] Ako se provodi bez razmatranja potencijalnih lokalnih utjecaja na okoliš, akvakultura u unutrašnjim vodama može rezultirati većom štetom po okoliš nego [[divlji ribolov svijeta|divlji ribolov]], iako s manje proizvedenog otpada po kg na globalnoj razini.<ref>Diamond, Jared, ''Collapse: How societies choose to fail or succeed,'' Viking Press, 2005, pp.&nbsp;479–485</ref> Lokalni problemi u vezi s akvakulturom u unutrašnjim vodama mogu uključivati rukovanje otpadom, nuspojave antibiotika, konkurenciju između uzgojenih i divljih životinja te potencijalno uvođenje invazivnih biljnih i životinjskih vrsta ili stranih patogena, posebno ako se neprerađena riba koristi za ishranu tržišno traženijih [[mesožder]]skih riba. Ako se koristi živa hrana koja nije lokalna, akvakultura može uvesti egzotične biljke ili životinje s katastrofalnim posljedicama. Poboljšanja metoda koja su rezultat napretka u istraživanju i dostupnosti komercijalne hrane smanjila su neke od ovih zabrinutosti od njihove veće rasprostranjenosti 1990-ih i 2000-ih.<ref>Costa-Pierce, B.A., 2002, ''Ecological Aquaculture,'' Blackwell Science, Oxford, UK.</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newscientist.com/article/2112298-food-made-from-natural-gas-will-soon-feed-farm-animals-and-us/|title=Food made from natural gas will soon feed farm animals – and us|last=le Page|first=Michael|date=2016-11-10|newspaper=New Scientist|language=en-US|access-date=2016-12-12}}</ref> Riblji otpad je organski i sastoji se od hranjivih tvari neophodnih za sve komponente vodenih hranidbenih mreža. Uzgoj ribe u okeanu često proizvodi mnogo veće koncentracije ribljeg otpada od uobičajenih. Otpad se nakuplja na dnu okeana, oštećujući ili eliminirajući život koji nastanjuje [[bentos]].<ref>{{Cite news|url=http://blogs.ei.columbia.edu/2016/04/13/making-fish-farming-more-sustainable/|title=Making Fish Farming More Sustainable – State of the Planet|date=2016-04-13|work=State of the Planet|access-date=2017-12-04|language=en-US}}</ref> Otpad također može smanjiti nivo rastvorenog kisika u vodenom stubu, što dodatno opterećuje divlje životinje.<ref>{{cite journal|doi=10.1021/es0626988|pmid=16786674|title=Fish farms harm local food supply|journal=Environmental Science & Technology|volume=40|issue=11|pages=3445–6|year=2006|last1=Thacker|first1=Paul D.|bibcode=2006EnST...40.3444T|doi-access=free}}</ref> Alternativni model dodavanju hrane u ekosistem je postavljanje vještačkih grebenskih struktura kako bi se povećale dostupne niše staništa, bez potrebe za dodavanjem više od ambijentalne hrane i hranjivih tvari. Ovo je korišteno u "stočarstvu" morskih ušiju u Zapadnoj Australiji.<ref name="abc.net.au-2016-04-23"/> ===Utjecaji na divlje ribe=== Neke uzgojene vrste [[mesožder]]ki i [[omnivor]]ki hrane se divljim [[riba za ishranu| ribama za ishranu]]. Iako su uzgojene ribe mesožderke predstavljale samo 13 % proizvodnje akvakulture po težini u 2000. godini, one su predstavljale 34 % proizvodnje akvakulture po vrijednosti.<ref>{{cite web|author=FAO|author-link=FAO|url=http://www.fao.org/3/a-y4490e/y4490E01.pdf |title=Aquaculture Production Trends Analysis |year=2000}}</ref> Uzgoj mesoždernih vrsta poput [[losos]]a i [[škampa]] dovodi do velike potražnje za ribom za ishranu kako bi se uskladila s [[nutrijent]]ima koje dobivaju u divljini. Ribe zapravo ne proizvode omega-3 [[masne kiseline]], već ih akumuliraju konzumiranjem mikroalgi, koje ih proizvode, kao što je slučaj s ribom za ishranu poput [[haringe]] i [[sardina]], ili, kao što je slučaj s masnim grabežljivim ribama, poput lososa, jedenjem riba plijena koje su akumulirale omega-3 masne kiseline iz mikroalgi. Da bi se zadovoljila ova potreba, više od 50 % svjetske proizvodnje ribljeg ulja se koristi za uzgoj lososa.<ref>{{Cite FTP |author=FAO|authorlink=FAO |title=World Review of Fisheries and Aquaculture Highlights of Special Studies |url=ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/011/i0250e/i0250e03.pdf |server=FTP server|url-status=dead|date=August 2018 }}</ref> Uzgojeni losos konzumira više [[divlje ribe]] nego što je proizvede kao finalni proizvod, iako se efikasnost proizvodnje poboljšava. Da bi se proizveo jedan kilogram uzgojenog lososa, daju im se proizvodi od nekoliko kilograma divlje ribe – to se može opisati kao omjer "riba unutra-riba vani" (FIFO). Godine 1995. losos je imao FIFO omjer od 7,5 (što znači da je za proizvodnju jednog kilograma lososa bilo potrebno 7,5 kilograma hrane za divlju ribu); do 2006. omjer je pao na 4,9.<ref>{{cite journal | last1 = Tacon | last2 = Metian | year = 2008 | title = Global overview on the use of fish meal and fish oil in industrially compounded aquafeeds: Trends and future prospects |url=http://www.nmfs.noaa.gov/aquaculture/docs/feeds/tacon_etal_global_fishmealoil_overview_2008.pdf | journal = Aquaculture | volume = 285 | issue = 1–4| pages = 146–158 | doi=10.1016/j.aquaculture.2008.08.015| bibcode = 2008Aquac.285..146T }}</ref> Osim toga, sve veći udio [[riblje ulje|ribljeg ulja]] i [[riblje brašno|ribljeg brašna]] dolazi od ostataka (nusproizvoda prerade ribe), a ne od cijele [[ribe]].<ref>{{Cite web|last=Urbina|first=Ian|title=The Bane of Unsustainable Fishing.|url=https://www.safinacenter.org/blog/the-bane-of-unsustainable-fishing|website=The Safina Center|date=19 June 2020 }}</ref> In 2012, 34 percent of fish oil and 28 percent of fishmeal came from residues.<ref>{{cite web |url=http://www.keepeek.com/Digital-Asset-Management/oecd/agriculture-and-food/oecd-fao-agricultural-outlook-2014_agr_outlook-2014-en#page191 |title=OECD-FAO Agricultural Outlook |year=2014 |publisher=OECD |access-date=2015-09-24 |archive-date=2015-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925122543/http://www.keepeek.com/Digital-Asset-Management/oecd/agriculture-and-food/oecd-fao-agricultural-outlook-2014_agr_outlook-2014-en#page191 }}</ref> Riblje brašno i ulje iz ostataka umjesto cijele ribe imaju drugačiji sastav s više pepela i manje proteina, što može ograničiti njihovu potencijalnu upotrebu za akvakulturu. Kako se industrija uzgoja lososa širi, potrebno joj je više divlje ribe za ishranu, u vrijeme kada je sedamdeset pet posto svjetskih nadziranih ribolovnih područja već blizu ili je premašilo svoj [[maksimalni održivi prinos]].<ref name=Alliance>[[Seafood Choices Alliance]] (2005) {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20150924095748/http://www.seafoodchoices.com/resources/afishianado_pdfs/Salmon_Spring05.pdf It's all about salmon]}}</ref> Industrijska ekstrakcija divlje ribe za uzgoj lososa zatim utiče na preživljavanje divljih [[predator]]skih riba koje se oslanjaju na njih za hranu. Važan korak u smanjenju uticaja akvakulture na divlje ribe je prelazak mesoždernih vrsta na hranu na biljnoj bazi. Hrana za lososa, naprimjer, prešla je s toga što sadrži samo riblje brašno i ulje na 40 % biljnih proteina.<ref>{{cite journal | last1 = Torrissen |display-authors=et al | year = 2011 | title = Atlantic Salmon (Salmo salar): The "Super-Chicken" of the Sea? | journal = Reviews in Fisheries Science | volume = 19 | issue = 3| page = 3 | doi=10.1080/10641262.2011.597890|bibcode=2011RvFS...19..257T |s2cid=58944349 }}</ref> Ministarstvo poljoprivrede SAD-a je također eksperimentiralo s korištenjem hrane na bazi žitarica za uzgojenu [[Salmonidae|pastrmku]].<ref>{{cite web|url=https://www.ars.usda.gov/pacific-west-area/aberdeen-id/small-grains-and-potato-germplasm-research/docs/fish-new/|title=USDA Grains Project|publisher=USDA ARS}}</ref> Kada se pravilno formuliše (i često pomiješa sa ribljim brašnom ili uljem), hrana na biljnoj bazi može obezbijediti pravilnu ishranu i slične stope rasta kod riba mesožderki koje se uzgajaju.<ref>NOAA/USDA: [http://www.nmfs.noaa.gov/aquaculture/docs/feeds/the_future_of_aquafeeds_final.pdf The Future of Aquafeeds] (2011)</ref> Još jedan utjecaj koji akvakulturna proizvodnja može imati na divlje ribe je rizik od bijega riba iz obalnih ograđenih prostora, gdje se mogu križati sa svojim divljim kolegama, razrjeđujući [[divlji tip|divlje genetičke zalihe]].<ref>{{cite web|url=http://www.davidsuzuki.org/Oceans/Aquaculture/Salmon/|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160515132005/http://www.davidsuzuki.org/Oceans/Aquaculture/Salmon/|archive-date=2016-05-15|title=Oceans|work=davidsuzuki.org}}</ref> Pobjegle ribe mogu postati [[invazivne vrste| invazivne]], nadmašujući domaće vrste.<ref>"[http://find.galegroup.com/gtx/start.do?prodId=EAIM Aquaculture's growth continuing: improved management techniques can reduce environmental effects of the practice. (UPDATE).]" Resource: Engineering & Technology for a Sustainable World 16.5 (2009): 20–22. Gale Expanded Academic ASAP. Web. 1 October 2009.</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1590/S1679-62252011000400024 | title = Growing, losing or introducing? Cage aquaculture as a vector for the introduction of non-native fish in Furnas Reservoir, Minas Gerais, Brazil | journal = Neotropical Ichthyology | volume = 9 | issue = 4 | page = 915 | year = 2011 | last1 = Azevedo-Santos | first1 = V. M. D. | last2 = Rigolin-Sá | first2 = O. | last3 = Pelicice | first3 = F. M. | doi-access = free }}</ref><ref name="Natureza">{{cite journal|doi=10.1016/j.ncon.2015.06.002|title=How to avoid fish introductions in Brazil: education and information as alternatives|journal=Natureza & Conservação|volume=13|issue=2|pages=123–132|year=2015|last1=Azevedo-Santos|first1=Valter M.|last2=Pelicice|first2=Fernando Mayer|last3=Lima-Junior|first3=Dilermando Pereira|last4=Magalhães|first4=André Lincoln Barroso|last5=Orsi|first5=Mario Luis|last6=Vitule|first6=Jean Ricardo Simões|last7=Agostinho|first7=Angelo Antonio|doi-access=free}}</ref> ===Dobrobit životinja=== {{hlavni|Bol kod riba|Bol kod beskičmenjaka}} Kao i kod uzgoja kopnenih životinja, društveni stavovi utiču na potrebu za humanim praksama i propisima kod uzgojenih morskih životinja. Prema smjernicama koje preporučuje [[Vijeće za dobrobit farmskih životinja]], dobra dobrobit životinja znači i fizičku spremnost i osjećaj blagostanja u fizičkom i mentalnom stanju životinje. To se može definirati pomoću [[Pet sloboda]]: * Sloboda od gladi i žeđi * Sloboda od nel0agode * Sloboda od bola, bolesti ili povreda * Sloboda izražavanja normalnog ponašanja * Sloboda od straha i nevolje Kontroverzno pitanje u akvakulturi je da li su ribe i uzgojeni morski [[beskičmenjaci]] zapravo [[Osjećaj|osjetljivi]] ili imaju percepciju i svijest da iskuse patnju. Iako za to nisu pronađeni dokazi kod morskih beskičmenjaka,<ref name="Hastein">{{cite journal|last1=Håstein|first1=T.|last2=Scarfe|first2=A. D.|last3=Lund|first3=V. L.|year=2005|title=Science-based assessment of welfare: Aquatic animals|journal=Revue Scientifique et Technique (International Office of Epizootics)|volume=24|issue=2|pages=529–47|doi=10.20506/rst.24.2.1590|pmid=16358506|doi-access=free}}</ref> Nedavne studije zaključuju da ribe imaju potrebne receptore (nociceptore) za osjećaj štetnih podražaja te da su stoga sklone iskusiti stanja boli, [[strah]]a i [[stres]]a.<ref name="Hastein" /><ref>{{cite journal|last1=Chandroo|first1=K.P|last2=Duncan|first2=I.J.H|last3=Moccia|first3=R.D|year=2004|title=Can fish suffer?: Perspectives on sentience, pain, fear and stress|journal=Applied Animal Behaviour Science|volume=86|issue=3–4|pages=225–250|doi=10.1016/j.applanim.2004.02.004}}</ref> Posljedično, dobrobit u akvakulturi usmjerena je na [[kičmenjak]]e, a posebno na ribe perajare.<ref name="Conte">{{cite journal|last1=Conte|first1=F.S.|year=2004|title=Stress and the welfare of cultured fish|journal=Applied Animal Behaviour Science|volume=86|issue=3–4|pages=205–223|doi=10.1016/j.applanim.2004.02.003}}</ref> ====Uobičajena briga o dobrobiti==== Na dobrobit u akvakulturi može utjecati niz problema kao što su gustoća naseljenosti, interakcije u ponašanju, [[bolest|bolest]] i [[parazitizam]]. Glavni problem u određivanju uzroka narušene dobrobiti je taj što su ovi problemi često međusobno povezani i utiču jedno na drugo u različitim vremenima.<ref name="Huntingford">{{Cite journal|last1=Huntingford|first1=F. A.|last2=Adams|first2=C.|last3=Braithwaite|first3=V. A.|last4=Kadri|first4=S.|last5=Pottinger|first5=T. G.|last6=Sandoe|first6=P.|last7=Turnbull|first7=J. F.|year=2006|title=Current issues in fish welfare|url=http://cognition.icapb.ed.ac.uk/resources/pdf/jfbwelfare06.pdf|journal=Journal of Fish Biology|volume=68|issue=2|pages=332–372|doi=10.1111/j.0022-1112.2006.001046.x|bibcode=2006JFBio..68..332H |s2cid=84511123 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426045124/http://cognition.icapb.ed.ac.uk/resources/pdf/jfbwelfare06.pdf|archive-date=2012-04-26|access-date=2011-12-12}}<!-- also here: http://www.senasa.gov.ar/Archivos/File/File3393-huntingford2006.pdf --></ref> Optimalna gustoća naseljenosti često se definira [[nosivi kapacitet|nosivim kapacitetom]] poribljenog okruženja i količinom individualnog prostora potrebnog ribi, što je vrlo specifično za vrstu. Iako interakcije ponašanja poput [[združivanja u jatima i grupiranja|združivanja u jatima]] mogu značiti da su visoke gustoće naseljenosti korisne za neke vrste,<ref name="Hastein" /><ref name=Ashley>{{cite journal|last1=Ashley|first1=Paul J.|year=2007|title=Fish welfare: Current issues in aquaculture|journal=Applied Animal Behaviour Science|volume=104|issue=3–4|pages=199–235|doi=10.1016/j.applanim.2006.09.001}}</ref> kod mnogih uzgajanih vrsta visoka gustoća naseljenosti može biti zabrinjavajuća. Gužva može ograničiti normalno ponašanje pri plivanju, kao i povećati agresivno i kompetitivno ponašanje poput [[kanibalizam|kanibalizma]],<ref>{{cite journal|vauthors=Baras E, Jobling M|year=2002|title=Dynamics of intracohort cannibalism in cultured fish|journal=Aquaculture Research|volume=33|issue=7|pages=461–479|doi=10.1046/j.1365-2109.2002.00732.x|doi-access=free}}</ref> feed competition,<ref>{{cite journal|author1=Greaves K.|author2=Tuene S.|year=2001|title=The form and context of aggressive behaviour in farmed Atlantic halibut (Hippoglossus hippoglossus L.) |journal=Aquaculture|volume=193|issue=1–2|pages=139–147|doi=10.1016/S0044-8486(00)00476-2|bibcode=2001Aquac.193..139G }}</ref> [[teritorijalnost]]i i hijerarhije dominacije/podređenosti.<ref name="Ellis">{{cite journal|author1=Ellis T.|author2=North B.|author3=Scott A.P.|author4=Bromage N.R.|author5=Porter M.|author6=Gadd D.|year=2002|title=The relationships between stocking density and welfare in farmed rainbow trout|journal=Journal of Fish Biology|volume=61|issue=3|pages=493–531|doi=10.1111/j.1095-8649.2002.tb00893.x|bibcode=2002JFBio..61..493E }}</ref> Ovo potencijalno povećava rizik od oštećenja tkiva usljed abrazije od kontakta ribe s ribom ili kontakta ribe s [[kafez]]om.<ref name="Hastein"/> Ribe mogu patiti od smanjenja unosa hrane i [[omjer konverzije hrane|efikasnosti konverzije hrane]].<ref name="Ellis"/> Osim toga, visoka gustoća naseljenosti može rezultirati nedovoljnim protokom vode, što stvara neadekvatnu opskrbu kisikom i uklanjanje otpadnih proizvoda.<ref name=Ashley /> [[Otopljeni kisik]] je neophodan za disanje riba, a koncentracije ispod kritičnih nivoa mogu izazvati stres, pa čak i dovesti do [[gušenje|gušenja]].<ref name="Ellis"/> [[Amonijak]], produkt izlučivanja dušika, vrlo je toksičan za ribe u akumuliranim nivoima, posebno kada su koncentracije kisika niske.<ref>{{cite journal|author1=Remen M.|author2=Imsland A.K.|author3=Steffansson S.O.|author4=Jonassen T.M.|author5=Foss A.|year=2008|title=Interactive effects of ammonia and oxygen on growth and physiological status of juvenile Atlantic cod (''Gadus morhua'')|journal=Aquaculture|volume=274|issue=2–4|pages=292–299|doi=10.1016/j.aquaculture.2007.11.032|bibcode=2008Aquac.274..292R }}</ref> Mnoge od ovih interakcija i efekata uzrokuju stres kod riba, što može biti glavni faktor u olakšavanju bolesti riba.<ref name="Conte"/> Za mnoge parazite, [[infestacija]] zavisi od stepena pokretljivosti domaćina, gustine populacije domaćina i ranjivosti odbrambenog sistema domaćina.<ref>{{cite journal|author=Paperna I|year=1991|title=Diseases caused by parasites in the aquaculture of warm water fish|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-fish-diseases_1991_1_1/page/154|journal=Annual Review of Fish Diseases|volume=1|pages=155–194|doi=10.1016/0959-8030(91)90028-I |bibcode=1991AnFD....1..155P }}</ref> Morske uši su primarni [[parazit]]ski problem za ribe u akvakulturi, a veliki broj uzrokuje široko rasprostranjenu eroziju kože i [[krvarenje]], začepljenje škrga i povećanu proizvodnju sluzi.<ref>{{cite journal|author1=Johnson S.C.|author2=Treasurer J.W.|author3=Bravo S.|author4=Nagasawa K.|author5=Kabata Z.|year=2004|title=A review of the impact of parasitic copepods on marine aquaculture|journal=Zoological Studies|volume=43|issue=2|pages=229–243}}</ref> Također postoji niz istaknutih virusnih i bakterijskih patogena koji mogu imati ozbiljne posljedice na unutrašnje organe i [[nervni sistem]].<ref>{{cite journal|author1=Johansen L.H.|author2=Jensen I.|author3=Mikkelsen H.|author4=Bjorn P.A.|author5=Jansen P.A.|author6=Bergh O.|year=2011|title=Disease interaction and pathogens exchange between wild and farmed fish populations with special reference to Norway|url=https://brage.bibsys.no/xmlui/bitstream/11250/108947/1/Aquacult_315_3-4_2011_167-186.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://brage.bibsys.no/xmlui/bitstream/11250/108947/1/Aquacult_315_3-4_2011_167-186.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|journal=Aquaculture|volume=315|issue=3–4|pages=167–186|doi=10.1016/j.aquaculture.2011.02.014|bibcode=2011Aquac.315..167J |hdl=11250/117164|hdl-access=free}}</ref> ====Poboljšanje dobrobiti==== Ključ za poboljšanje dobrobiti morskih organizama u uzgoju je smanjenje stresa na minimum, jer produženi ili ponovljeni [[stres]] može uzrokovati niz negativnih efekata. Pokušaji minimiziranja stresa mogu se odvijati tokom cijelog procesa uzgoja. Razumijevanje i obezbjeđivanje potrebnog obogaćivanja okoline može biti od vitalnog značaja za smanjenje stresa i koristi objektima akvakulture, kao što su poboljšano stanje tijela u rastu i smanjenje štete od agresije.<ref>{{cite journal|last1=Jones|first1=N.A.R.|last2=Webster|first2=M.|last3=Salvanes|first3=A.G.V.|year=2021|title=Physical enrichment research for captive fish: Time to focus on the DETAILS |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jfb.14773|journal=Journal of Fish Biology|volume=99|issue=3|pages=704–725|doi=10.1111/jfb.14773|pmid=33942889|bibcode=2021JFBio..99..704J |hdl=10023/23362|s2cid=233719781|hdl-access=free}}</ref> Tokom uzgoja važno je održavati gustoću naseljenosti na odgovarajućim nivoima specifičnim za svaku vrstu, kao i odvajanje veličinskih klasa i gradiranje kako bi se smanjile agresivne interakcije u ponašanju. Održavanje čistoće mreža i kaveza može pomoći pozitivnom protoku vode kako bi se smanjio rizik od degradacije vode. Nije iznenađujuće da bolesti i parazitizam mogu imati veliki utjecaj na dobrobit riba i važno je da uzgajivači ne samo upravljaju zaraženim ribljim fondom, već i da primjenjuju mjere prevencije bolesti. Metode prevencije, poput vakcinacije, također mogu izazvati stres zbog dodatnog rukovanja i injekcija.<ref name=Ashley /> Druge metode uključuju dodavanje antibiotika u hranu, dodavanje hemikalija u vodu za kupke za tretman i biološku kontrolu, kao što je korištenje [[riba čistač|gustan čistač]] za uklanjanje ušiju iz uzgojenog lososa.<ref name=Ashley /> Mnogi koraci su uključeni u transport, uključujući hvatanje, uskraćivanje hrane kako bi se smanjila fekalna kontaminacija vode za transport, transfer do transportnog vozila putem mreža ili pumpi, plus transport i transfer do mjesta isporuke. Tokom transporta, voda mora biti visokog kvaliteta, sa regulisanom temperaturom, dovoljnom količinom kiseonika i minimalnim otpadnim proizvodima.<ref name="Conte" /><ref name=Ashley /> U nekim slučajevima, [[anestetici]] se mogu koristiti u malim dozama za smirenje ribe prije transporta.<ref name=Ashley /> Akvakultura je ponekad dio programa rehabilitacije okoliša ili kao pomoć u očuvanju [[ugrožena vrsta|ugroženih vrsta]].<ref>{{cite book|author=Food and Agriculture Organization of the United Nations|url=https://books.google.com/books?id=mZ0eOg8ld5QC&q=aquaculture%20and%20rehabilitation%20and%20ex-situ&pg=PA25|title=Aquaculture Development|via=google.be|year=1997|publisher=Food & Agriculture Org. |isbn=978-92-5-103971-7}}</ref> ===Obalni ekosistemi=== Akvakultura postaje značajna prijetnja [[Vodeni ekosistem|obalnim ekosistemima]]. Oko 20 % mangrovskih šuma uništeno je od 1980. godine, dijelom zbog [[uzgoj škampi|uzgoja škampi]].<ref name="autogenerated1">{{Cite journal | doi = 10.1016/S0921-8009(98)00044-5 | last1 = Nickerson | first1 = DJ | year = 1999 | title = Trade-offs of mangrove area development in the Philippines | url = https://archive.org/details/sim_ecological-economics_1999-02_28_2/page/278 | journal = Ecol. Econ. | volume = 28 | issue = 2| pages = 279–298 }}</ref> Proširena analiza troškova i koristi ukupne ekonomske vrijednosti akvakulture škampa izgrađene na ekosistemima mangrova otkrila je da su eksterni troškovi bili mnogo veći od eksternih koristi.<ref>{{Cite journal | doi = 10.1007/s00267-003-0286-9 | pmid = 16151655 | last1 = Gunawardena | first1 = M | last2 = Rowan | first2 = JS | year = 2005 | title = Economic Valuation of a Mangrove Ecosystem Threatened by Shrimp Aquaculture in Sri Lanka | journal = Journal of Environmental Management | volume = 36 | issue = 4| pages = 535–550| bibcode = 2005EnMan..36..535G | s2cid = 27718582}}</ref> Tokom četiri decenije, 269.000 hektara indonezijskih [[mangrova]] pretvoreno je u farme za uzgoj škampa. Većina ovih farmi je napuštena u roku od jedne decenije zbog nakupljanja [[toksin]]a i gubitka [[nutrijent|hranjivih tvari]].<ref>{{cite book|first=Don |last=Hinrichsen|title=Coastal Waters of the World: Trends, Threats, and Strategies|url={{google books |plainurl=y |id=fQy8BwAAQBAJ}}|date=1 February 1999|publisher=Island Press|isbn=978-1-55963-383-3}}</ref><ref>[http://atlas.aaas.org/index.php?part=2&sec=natres&sub=meatfish Meat and Fish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624030256/http://atlas.aaas.org/index.php?part=2&sec=natres&sub=meatfish |date=2011-06-24}} [[American Association for the Advancement of Science]] Atlas of Population and Environment. Retrieved 4 January 2010.</ref> ====Zagađenje iz akvakulture u morskim kafezima==== [[Datoteka:Salmon aquaculture in Norway.jpg|thumb|Akvakultura lososa, [[Norveška]].]] [[Akvakultura lososa|Farme lososa]] se obično nalaze u netaknutim obalnim [[ekosistem]]ima koje zatim zagađuju. Farma sa 200.000 lososa ispušta više [[feces]]nog otpada nego grad od 60.000 stanovnika. Ovaj otpad se ispušta direktno u okolni vodeni okoliš, netretiran, često sadrži [[antibiotik]]e i [[pesticid]]e."<ref name=Alliance /> Također postoji nakupljanje teških metala na [[bentos]]u (morskom dnu) u blizini farmi lososa, posebno [[bakar|bakra]] i [[cink]]a.<ref name="FAO coho">{{cite web|author=FAO |url=http://www.fao.org/fishery/culturedspecies/Oncorhynchus_kisutch/en |title=Cultured Aquatic Species Information Programme ''Oncorhynchus kisutch'' (Walbaum, 1792)|access-date= 8 May 2009}}</ref> U 2016., masovni pomori ribe uticali su na uzgajivače lososa duž obale [[Čile]]a i na širu ekologiju.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/environment/2016/mar/10/chiles-salmon-farms-lose-800m-as-algal-bloom-kills-millions-of-fish|title=Chile's salmon farms lose $800m as algal bloom kills millions of fish|agency=Reuters|date=2016-03-10|newspaper=The Guardian|access-date=2016-05-07}}</ref> Povećanje proizvodnje u akvakulturi i s njom povezanih otpadnih voda smatrani su mogućim faktorima koji doprinose smrtnosti riba i [[mehkušac]]a.<ref>{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2016-05-04/wave-of-dead-sea-creatures-hits-chile-beaches/7384576|title=Wave of dead sea creatures hits Chile's beaches|date=2016-05-04|website=ABC News|language=en-AU|access-date=2016-05-07}}</ref> Kafezni uzgoj u moru odgovoran je za obogaćivanje voda hranjivim tvarima u kojima se uzgaja. To je rezultat ribljeg otpada i nepojedene hrane. Najvažniji elementi su [[dušik]] i [[fosfor]], koji mogu podstaknuti rast algi, uključujući štetno [[cvjetanje algi]] koje može biti toksično za ribe. Vrijeme ispiranja, brzina struja, udaljenost od obale i dubina vode važni su faktori koje treba uzeti u obzir prilikom lociranja morskih kafeza, kako bi se minimizirali uticaji obogaćivanja hranjivim tvarima na obalne ekosisteme. Opseg učinaka zagađenja iz kafeznog uzgoja varira ovisno o tome gdje se [[kafez]]i nalaze, koje se vrste drže, koliko su gusto naseljeni i čime se ribe hrane. Važne varijable specifične za vrstu uključuju omjer konverzije hrane (FCR) vrste i zadržavanje dušika. ===Slatkovodni ekosistemi=== Eksperimenti na cijelom jezeru provedeni u [[Područje eksperimentalnih jezera|području eksperimentalnih jezera]] u [[Ontario|Ontariju]], [[Kanada]], pokazali su potencijal kafeznog uzgoja da izazove brojne promjene u slatkovodnim ekosistemima. Nakon pokretanja eksperimentalnog uzgoja [[Oncorhynchus mykiss|kalifornijske pastrmke]] u kafezima u malom borealnom jezeru, uočena su dramatična smanjenja koncentracija mize povezane sa smanjenjem rastvorenog kisika.<ref>{{Cite journal|last1=Paterson|first1=Michael J.|last2=Podemski|first2=Cheryl L.|last3=Findlay|first3=Wilhelmina J.|last4=Findlay|first4=David L.|last5=Salki|first5=Alex G.|date=2010-11-03|editor-last=Sprules|editor-first=Gary|title=The response of zooplankton in a whole-lake experiment on the effects of a cage aquaculture operation for rainbow trout (Oncorhynchus mykiss)|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-fisheries-and-aquatic-sciences_2010-11_67_11/page/1852|journal=Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences|language=en|volume=67|issue=11|pages=1852–1861|doi=10.1139/F10-106|bibcode=2010CJFAS..67.1852P |issn=0706-652X}}</ref> Značajno povećanje amonijaka i ukupnog fosfora, što je pokretač eutrofikacije u slatkovodnim sistemima,<ref>{{Cite journal|last=Schindler|first=D. W.|date=1974-05-24|title=Eutrophication and Recovery in Experimental Lakes: Implications for Lake Management |journal=Science|volume=184|issue=4139|pages=897–899|doi=10.1126/science.184.4139.897 |pmid=17782381|bibcode=1974Sci...184..897S|s2cid=25620329|issn=0036-8075}}</ref> izmjereni su u [[hipolimnion]]u jezera. Godišnji unos fosfora iz otpada iz akvakulture premašio je prirodni unos iz atmosferskog taloženja i dotoka,<ref>{{Cite journal|last1=Bristow|first1=Corben E.|last2=Morin|first2=Antoine|last3=Hesslein|first3=Ray H.|last4=Podemski|first4=Cheryl L.|date=2008-11-04|title=Phosphorus budget and productivity of an experimental lake during the initial three years of cage aquaculture|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-fisheries-and-aquatic-sciences_2008-11_65_11/page/2484|journal=Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences|volume=65|issue=11|pages=2485–2495|doi=10.1139/f08-155|bibcode=2008CJFAS..65.2485B |issn=0706-652X}}</ref> a [[biomasa]] [[fitoplankton]]a se godišnje četverostruko povećala nakon početka eksperimentalne farme.<ref>{{Cite journal|last1=Findlay|first1=David L.|last2=Podemski|first2=Cheryl L.|last3=Kasian|first3=Susan E.M.|date=2009-10-21|editor-last=Smith|editor-first=Ralph|title=Aquaculture impacts on the algal and bacterial communities in a small boreal forest lakeThis paper is part of the series "Forty Years of Aquatic Research at the Experimental Lakes Area".|journal=Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences|language=en|volume=66|issue=11|pages=1936–1948|doi=10.1139/F09-121|bibcode=2009CJFAS..66.1936F |issn=0706-652X}}</ref> ===Genetička modifikacija=== Vrsta lososa nazvana AquAdvantage losos je [[Genetički modificirani organizam|genetički modificiran]] radi bržeg rasta, iako nije odobrena za komercijalnu upotrebu zbog kontroverzi.<ref>Mcleod C, J Grice, H Campbell and T Herleth (2006) [http://www.conversations.canterbury.ac.nz/documents/Salmon%20Report.pdf Super Salmon: The Industrialisation of Fish Farming and the Drive Towards GM Technologies in Salmon Production] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130505015144/http://www.conversations.canterbury.ac.nz/documents/Salmon%20Report.pdf |date=2013-05-05 }} CSaFe, Discussion paper 5, [[University of Otago]].</ref> Izmijenjeni losos sadrži [[hormon rasta]] iz lososa Chinook koji mu omogućava da dostigne punu veličinu za 16–28 mjeseci, umjesto uobičajenih 36 mjeseci za atlantskog lososa, a uz to konzumira 25 % manje hrane.<ref>Robynne Boyd, [http://blogs.scientificamerican.com/plugged-in/would-you-eat-aquadvantage-salmon-if-approved/ Would you eat AquAdvantage salmon if approved?] ''Scientific American'' online, 26 April 2013.</ref> Američka Uprava za hranu i lijekove (FDA) pregledala je lososa AquAdvantage u nacrtu procjene uticaja na okoliš i utvrdila da on "neće imati značajan utjecaj (FONSI) na okoliš [[SAD]]-a".<ref>FDA: [https://web.archive.org/web/20121231004929/http://www.fda.gov/AnimalVeterinary/DevelopmentApprovalProcess/GeneticEngineering/GeneticallyEngineeredAnimals/ucm280853.htm AquAdvantage Salmon]</ref><ref>{{Cite book|last1=Black|first1=K. D.|title=Encyclopedia of Ocean Sciences|publisher=Academic Press|year=2001|isbn=978-0-12-227430-5|editor=Steele, John H.|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofoc0000unse/page/1578 1578–84]|chapter=Mariculture, Environmental, Economic and Social Impacts of|doi=10.1006/rwos.2001.0487|editor2=Thorpe, Steve A.|editor3=Turekian, Karl K.|chapter-url=https://archive.org/details/encyclopediaofoc0000unse/page/1578}}</ref> ===Bolesti riba, paraziti i vakcine=== Velika poteškoća za akvakulturu je tendencija ka monokulturi i povezani rizik od široko rasprostranjenih [[Bolesti riba i paraziti|bolesti]]. Akvakultura je također povezana s rizicima za okoliš; naprimjer, [[uzgoj škampi]] uzrokovao je uništavanje važnih [[šuma mangrova]] širom [[jugoistočna Azija|Jugoistočne Azije]].<ref>{{Cite book| editor = Steele, John H.| editor2 = Thorpe, Steve A.| editor3 = Turekian, Karl K.| publisher = Academic Press| doi = 10.1006/rwos.2001.0487| chapter = Mariculture, Environmental, Economic and Social Impacts of| title = Encyclopedia of Ocean Sciences| pages = [https://archive.org/details/encyclopediaofoc0000unse/page/1578 1578–84]| year = 2001| last1 = Black| first1 = K. D.| isbn = 978-0-12-227430-5| chapter-url = https://archive.org/details/encyclopediaofoc0000unse/page/1578}}</ref> Devedesetih godina prošlog stoljeća, bolesti su uništile uzgojene [[Farrerova kapica| Farrerove kapice]] i [[kineska bijela kozica|bijele kozice]] u Kini te su zahtijevale njihovu zamjenu drugim vrstama.<ref>"[http://china.nlambassade.org/binaries/content/assets/postenweb/c/china/zaken-doen-in-china/import/kansen_en_sectoren/agrofood/rapporten_over_agro_food/an-overview-of-chinas-aquaculture An Overview of China's Aquaculture]", page 6. Netherlands Business Support Office (Dalian), 2010.</ref> ====Potrebe sektora akvakulture za vakcinama==== Akvakultura ima prosječnu godišnju stopu rasta od 9,2%; međutim, uspjeh i kontinuirano širenje sektora uzgoja [[ribe]] uveliko ovisi o kontroli ribljih [[patogen]]a, uključujući širok spektar virusa, [[bakterija]], [[gljiva]] i [[parazit]]a. U 2014. godini procijenjeno je da ovi paraziti koštaju globalnu industriju uzgoja lososa do 400 miliona eura. To predstavlja 6–10% vrijednosti proizvodnje pogođenih zemalja, ali može ići i do 20% (Fisheries and Oceans Canada, 2014). Budući da se patogeni brzo šire unutar populacije uzgojene ribe, njihova kontrola je od vitalnog značaja za sektor. Historijski gledano, upotreba antibiotika bila je protiv bakterijskih epizootija, ali proizvodnja životinjskih proteina mora biti održiva, što znači da se preventivne mjere koje su prihvatljive sa biološkog i ekološkog stanovišta trebaju koristiti kako bi se problemi s bolestima u akvakulturi održali na prihvatljivom nivou. Dakle, ovo je doprinijelo efikasnosti vakcina što je rezultiralo trenutnim i trajnim smanjenjem upotrebe antibiotika u 90-im godinama. U početku su postojale vakcine za imerziju riba koje su bile efikasne protiv vibrioze, ali su se pokazale neefikasnim protiv furunkuloze, otuda i pojava injekcijskih vakcina: prvo na bazi vode, a zatim na bazi ulja, mnogo efikasnijih (Sommerset, 2005). ====Razvoj novih vakcina==== Upravo je važan mortalitet u kavezima među uzgajanim ribama, debate o vakcinama za DNK injekciju, iako su efikasne, njihova sigurnost i nuspojave, ali i društvena očekivanja za čistije ribe i sigurnost, doveli su do istraživanja novih vektora vakcina. Evropska unija finansira nekoliko inicijativa za razvoj brzog i isplativog pristupa korištenju bakterija u hrani za proizvodnju vakcina, posebno zahvaljujući mliječnim bakterijama čija je [[rekombinantna DNK|DNK modificirana ]] (Boudinot, 2006). U stvari, vakcinacija uzgajanih riba injekcijom je dugotrajna i skupa, tako da se vakcine mogu davati oralno ili uranjanjem dodavanjem u hranu ili direktno u vodu. To omogućava vakcinaciju mnogih jedinki istovremeno, uz ograničavanje povezanog rukovanja i stresa. Zaista, mnogi testovi su neophodni jer antigeni vakcina moraju biti prilagođeni svakoj vrsti ili ne smiju pokazivati određeni nivo varijabilnosti ili neće imati nikakvog efekta. Naprimjer, testovi su provedeni sa dvije vrste: ''Lepeophtheirus salmonis'' (od koje su prikupljeni antigeni) i ''Caligus rogercresseyi'' (koja je vakcinisana antigenima), iako je homologija između dvije vrste važna, nivo varijabilnosti učinio je zaštitu neefikasnom (Fisheries and Oceans Canada, 2014).). ====Nedavni razvoj vakcina u akvakulturi==== Dostupne su 24 vakcine, a jedna za jastoge. Prva vakcina je korištena u SAD-u protiv crvene enterične lajšmanije 1976. godine. Međutim, danas postoji 19 kompanija i neki mali dionici koji proizvode vakcine za akvakulturu. Novi pristupi su put naprijed za sprječavanje gubitka 10% akvakulture zbog bolesti. [[GMO|Genetički modificirane]] [[vakcine]] se ne koriste u EU zbog društvenih zabrinutosti i propisa. U međuvremenu, DNK vakcine su sada odobrene u EU. Postoje izazovi u razvoju vakcina za ribe, imunološki odgovor zbog nedostatka snažnih adjuvanata. Naučnici razmatraju primjenu mikrodoza u budućnosti. Ali postoje i mogućnosti u vakcinologiji akvakulture zbog niske cijene tehnologije, promjena propisa i novih sistema ekspresije i isporuke antigena.<ref name=adams2019/> U Norveškoj se koristi podjedinična vakcina (VP2 peptid) protiv infektivne pankreasne nekroze. U Kanadi je licencirana DNK vakcina protiv infektivne hematopoetske nekroze lansirana za industrijsku upotrebu. Ribe imaju velike površine sluznice, tako da je preferirani put primjene uranjanje, intraperitonealno i oralno, respektivno. [[Nanočestice]] su u razvoju za potrebe isporuke. Uobičajena antitijela koja se proizvode su IgM i IgT. Obično ribama nije potreban buster jer se kao odgovor na buster proizvodi više memorijskih ćelija, a ne povećan nivo antitijela. Tako su [[iRNK]] vakcine alternativa [[DNK]]-[[vakcina]]ma jer su sigurnije, stabilnije, lakše se proizvode u velikim razmjerima i imaju potencijal za masovnu imunizaciju. Nedavno se koriste u prevenciji i terapiji raka. Studije o [[bjesnilo|bjesnilu]] pokazale su da efikasnost zavisi od doze i načina primjene. Ove vakcine su još uvijek u ranoj fazi.<ref name=adams2019>{{cite journal |last1=Adams |first1=Alexandra |title=Progress, challenges and opportunities in fish vaccine development |journal=Fish & Shellfish Immunology |date=July 2019 |volume=90 |pages=210–214 |doi=10.1016/j.fsi.2019.04.066|pmid=31039441|bibcode=2019FSI....90..210A |hdl=1893/29828 |s2cid=141624380 |hdl-access=free }}</ref> ====Ekonomski dobici==== U 2014. godini, količina ribe proizvedene u akvakulturi premašila je količinu ribe ulovljene u divljini u ponudi za ljudsku hranu. To znači da postoji ogromna potražnja za vakcinama u prevenciji bolesti. Prijavljeni godišnji gubitak ribe procjenjuje se na >10 milijardi američkih dolara. To je zbog otprilike 10% svih riba koje uginu od zaraznih bolesti.<ref name=adams2019/> Visoki godišnji gubici povećavaju potražnju za vakcinama. Iako postoji oko 24 tradicionalno korištene vakcine, i dalje postoji potražnja za više vakcina. Proboj [[DNK]]-vakcina smanjio je troškove vakcina.<ref name=adams2019/> Alternativa vakcinama bili bi antibiotici i [[hemoterapija]], koji su skuplji i imaju veće nedostatke. DNK-vakcine su postale najisplativija metoda prevencije zaraznih bolesti. Ovo je dobar znak da će DNK-vakcine postati novi standard i u vakcinama protiv riba i u vakcinama općenito.<ref>{{cite journal |last1=Thorarinsson |first1=R |last2=Wolf |first2=JC |last3=Inami |first3=M |last4=Phillips |first4=L |last5=Jones |first5=G |last6=Macdonald |first6=AM |last7=Rodriguez |first7=JF |last8=Sindre |first8=H |last9=Skjerve |first9=E |last10=Rimstad |first10=E |last11=Evensen |first11=Ø |title=Effect of a novel DNA vaccine against pancreas disease caused by salmonid alphavirus subtype 3 in Atlantic salmon (Salmo salar). |journal=Fish & Shellfish Immunology |date=January 2021 |volume=108 |pages=116–126 |doi=10.1016/j.fsi.2020.12.002 |pmid=33285168|s2cid=227949940 |doi-access=free |bibcode=2021FSI...108..116T |hdl=11250/2830510 |hdl-access=free }}</ref> ===Salinizacija/zakiseljavanje tla=== Sediment iz napuštenih akvakulturnih farmi može ostati hiperslan, kiseo i erodiran. Ovaj materijal može ostati neupotrebljiv za akvakulturu duži period nakon toga. Različiti hemijski tretmani, poput dodavanja kreča, mogu pogoršati problem mijenjanjem fizičko-hemijskih karakteristika sedimenta.<ref>{{Cite journal|last1=Martinez-Porchas|first1=Marcel|last2=Martinez-Cordova|first2=Luis R.|date=2012-04-29|title=World Aquaculture: Environmental Impacts and Troubleshooting Alternatives|journal=The Scientific World Journal|volume=2012|doi=10.1100/2012/389623|issn=2356-6140|pmc=3353277|pmid=22649291 |doi-access=free }}</ref> ===Zagađenje plastikom=== Akvakultura proizvodi niz morskog otpada, ovisno o proizvodu i lokaciji. Najčešće dokumentirana vrsta plastike je ekspandirani [[polistiren]] (EPS), koji se intenzivno koristi u plovcima i ogrlicama za morske kaveze (MEPC 2020). Ostali uobičajeni otpadni predmeti uključuju mreže za [[kafez]]e i plastične kante za ulov. Pregledom akvakulture kao izvora morskog otpada u [[Sjeverno more|Sjevernom]], [[Baltik|Baltičkom]] i [[mediteran|Sredozemnom moru]] identificirano je 64 različita predmeta, od kojih je 19 jedinstveno za akvakulturu. Procjene količine otpada iz akvakulture koji ulazi u okeane uveliko variraju, ovisno o korištenim metodologijama. Naprimjer, u Evropskom ekonomskom prostoru procjene gubitaka variraju od niskih 3.000 tona do 41.000 tona godišnje.<ref>{{Cite web |last=Environment |first=U. N. |date=2021-10-21 |title=Drowning in Plastics – Marine Litter and Plastic Waste Vital Graphics |url=http://www.unep.org/resources/report/drowning-plastics-marine-litter-and-plastic-waste-vital-graphics |access-date=2022-03-23 |website=UNEP – UN Environment Programme |language=en}}</ref> ==Ekološke koristi== {{glavni|Zona osjetljiva na nitrate}} Dok neki oblici akvakulture mogu biti pogubni za [[ekosistem]]e, poput uzgoja škampa u mangrovama, drugi oblici mogu biti korisni. Uzgoj školjkaša dodaje značajan kapacitet filtriranja okoliša, što može značajno poboljšati kvalitet vode. Jedna ostriga može filtrirati 15 galona vode dnevno, uklanjajući mikroskopske ćelije [[alge]]. Uklanjanjem ovih ćelija, školjke uklanjaju dušik i druge hranjive tvari iz sistema i ili ga zadržavaju ili ispuštaju kao otpad koji tone na dno. Izlovom ovih školjkaša, [[dušik]] koji su zadržali potpuno se uklanja iz sistem.<ref>{{cite journal|doi=10.2134/jeq2010.0203|pmid=21488516|title=Nutrient Bioassimilation Capacity of Aquacultured Oysters: Quantification of an Ecosystem Service|journal=Journal of Environmental Quality|volume=40|issue=1|pages=271–7|year=2011|last1=Higgins|first1=Colleen B.|last2=Stephenson|first2=Kurt|last3=Brown|first3=Bonnie L.|bibcode=2011JEnvQ..40..271H }}</ref> Uzgoj i jbiranje kelpa i drugih makroalgi direktno uklanjaju hranjive tvari poput dušika i [[fosfor]]a. Prepakiranje ovih hranjivih tvari može ublažiti eutrofne ili hranjive uvjete, poznate po niskoj zasićenosti kisikom, što može uništiti raznolikost i brojnost vrsta. Uklanjanje algi iz vode također povećava prodiranje [[svjetlost]]i, omogućavajući biljkama poput morske trave da se ponovo uspostave i dodatno povećaju nivo kisika.<ref>{{cite journal |last1=Newell |first1=Roger |title=Top-down control of phytoplankton by oysters in Chesapeake Bay, USA |journal=Marine Ecology Progress Series |date=2007 |pages=293–298|doi=10.3354/meps341293 |doi-access=free}}</ref> Akvakultura u nekom području može osigurati ključne ekološke funkcije za stanovnike. Ležišta ili kafezi za školjke mogu pružiti strukturu [[staništa]]. Ova struktura može poslužiti kao sklonište za beskičmenjake, male ribe ili rakove kako bi se potencijalno povećala njihova brojnost i održala [[bioraznolikost]]. Povećano sklonište povećava zalihe riba [[plijen]]a i malih rakova povećavajući mogućnosti regrutacije, što zauzvrat osigurava više plijena za više trofičke nivoe. Jedna studija je procijenila da 10 kvadratnih metara grebena kamenica može povećati biomasu ekosistema za 2,57&nbsp;kg<ref>{{cite journal|doi=10.3354/meps264249|title=Estimated enhancement of fish production resulting from restoring oyster reef habitat: quantitative valuation|journal=Marine Ecology Progress Series|volume=264|pages=249–264|year=2003|last1=Peterson|first1=CH|last2=Grabowski|first2=JH|last3=Powers|first3=SP|bibcode=2003MEPS..264..249P|doi-access=free}}</ref> [[Biljojedi]] školjkaši će također biti plijen. Ovo prebacuje energiju direktno od [[primarni proizvođač|primarnih proizvođača]] do viših [[trofički nivo|trofičkih nivoa]], potencijalno preskačući više energetski skupih trofičkih skokova koji bi povećali biomasu u ekosistemu. [[Uzgoj morskih algi]] je [[uklanjanje ugljil-dioksida|ugljil-negativna]] kultura, s visokim potencijalom za [[ublažavanje klimatskih promjena]].<ref>{{Cite journal|last1=Duarte|first1=Carlos M.|last2=Wu|first2=Jiaping|last3=Xiao|first3=Xi|last4=Bruhn|first4=Annette|last5=Krause-Jensen|first5=Dorte|date=2017|title=Can Seaweed Farming Play a Role in Climate Change Mitigation and Adaptation?|journal=Frontiers in Marine Science|language=en|volume=4|page=100 |doi=10.3389/fmars.2017.00100|issn=2296-7745|doi-access=free|bibcode=2017FrMaS...4..100D |hdl=10754/623247|hdl-access=free}}</ref> IPCC [[Specijalni izvještaj o okeanu i kriosferi u klimatskim promjenama]] preporučuje "daljnju istraživačku pažnju" kao taktiku ublažavanja.<ref>{{Cite book|last1=Bindoff|first1=N. L.|title=IPCC Special Report on the Ocean and Cryosphere in a Changing Climate|last2=Cheung|first2=W. W. L.|last3=Kairo|first3=J. G.|last4=Arístegui|first4=J.|last5=Guinder|first5=V. A.|last6=Hallberg|first6=R.|last7=Hilmi|first7=N. J. M.|last8=Jiao|first8=N.|last9=Karim|first9=Md S.|year=2019|pages=447–587|chapter=Chapter 5: Changing Ocean, Marine Ecosystems, and Dependent Communities|ref={{harvid|IPCC SROCC Ch5|2019}} <!-- ipcc:20200202 -->|display-authors=4|chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/11/09_SROCC_Ch05_FINAL.pdf|first10=L.|last16=Williamson|first16=P.|last15=Tagliabue|first15=A.|last14=Suga|last12=Purca Cuicapusa|last13=Rinkevich|first13=B.|first12=S. R.|last11=O'Donoghue|first11=S.|last10=Levin|first14=T.}}</ref> Regenerativna okeanska [[poljoprivreda]] je polikulturni sistem uzgoja koji uzgaja mješavinu morskih algi i školjki, a istovremeno veže ugljik, smanjuje dušik u vodi i povećava kisik, pomažući u regeneraciji i obnavljanju lokalnih staništa, poput grebenskih ekosistema.<ref>{{Cite web|last=Carr|first=Gabriela|date=2021-03-15|title=Regenerative Ocean Farming: How Can Polycultures Help Our Coasts?|url=https://smea.uw.edu/currents/regenerative-ocean-farming-how-can-polycultures-help-our-coasts/|url-status=live|access-date=2021-10-29|website=School of Marine and Environmental Affairs|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210316015237/https://smea.uw.edu/currents/regenerative-ocean-farming-how-can-polycultures-help-our-coasts/ |archive-date=2021-03-16}}</ref> ==Izgledi== Globalni [[divlji ribolov]] je u opadanju, a vrijedna staništa poput [[estuarija|estuarija]] su u kritičnom stanju.<ref>[[Tietenberg, Tom]] (2006) ''Environmental and Natural Resource Economics: A Contemporary Approach''. Page 28. Pearson/Addison Wesley. {{ISBN|978-0-321-30504-6}}</ref> Uzgoj [[ribe]] koja se hrani ribom, poput [[losos]]a, ne rješava problem jer ribe moraju jesti proizvode od drugih riba, kao što su [[riblje brašno]] i [[riblje ulje]]. Studije su pokazale da akvakultura lososa ima velike negativne utjecaje na divljeg lososa, kao i na ribu koja se koristi za ishranu lososa.<ref name="Salmon Run">Knapp G, Roheim CA and Anderson JL (2007) [http://search.worldwildlife.org/cs.html?url=http://www.worldwildlife.org/what/globalmarkets/wildlifetrade/WWFBinaryitem4985.pdf&qt=The+Great+Salmon+Run&col=&n=4 ''The Great Salmon Run: Competition Between Wild And Farmed Salmon''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805065108/http://search.worldwildlife.org/cs.html?url=http://www.worldwildlife.org/what/globalmarkets/wildlifetrade/WWFBinaryitem4985.pdf&qt=The+Great+Salmon+Run&col=&n=4 |date=2013-08-05 }} World Wildlife Fund. {{ISBN|978-0-89164-175-9}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/12/13/AR2007121301190.html | newspaper=The Washington Post | title=Salmon Farming May Doom Wild Populations, Study Says | first1=Juliet | last1=Eilperin | first2=Marc | last2=Kaufman | date=2007-12-14}}</ref> Ribe koje se nalaze više na [[lanac ishrane|lancu ishrane]] su manje efikasni izvori energije hrane.<ref name="Slobodkin1960">{{Cite journal |last=Slobodkin |first=L.B. |title=Ecological Energy Relationships at the Population Level |journal=The American Naturalist |volume=94 |issue=879 |pages=261–267 |year=1960 |doi=10.1086/282124 |bibcode=1960ANat...94..213S |quote=The overall transfer efficiency of energy between trophic levels is a function of three separate processes... the overall between-level transfer efficiency ranges from 2 to 24%. }}</ref> Osim ribe i škampa, neki akvakulturni poduhvati, poput morskih algi i školjkaša koji se hrane filtriranjem, poput [[ostriga]], [[školjke|školjki]], dagnji i kapica, relativno su bezopasni, pa čak i ekološki prihvatljivi.<ref name="uscnews.usc.edu"/> Filterima se hrane i filtriranjem zagađivači, kao i hranjive tvari iz vode, poboljšavajući kvalitet vode.<ref>{{cite journal |title=Some aspects of water filtering activity of filter-feeders |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=17195907 |access-date=September 26, 2009 |author=OSTROUMOV S. A. |journal=Hydrobiologia |year=2005 |volume=542 | issue=1 |page=400 |doi=10.1007/s10750-004-1875-1 | bibcode=2005HyBio.542..275O |citeseerx=10.1.1.457.7375 |s2cid = 25050083}}</ref> [[Morske alge]] izvlače hranjive tvari poput neorganskog [[dušik]]a i [[fosfor]]a direktno iz vode,<ref name="Chopin et al. 2001"/> a [[mehkušci]] koji se hrane filtriranjem mogu izvlačiti hranjive tvari dok se hrane [[čestica]]ma, poput [[fitoplankton]]a i [[detritus]]a.<ref name="Rice 2008">{{cite web |url=http://mdsg.md.cgclientx.com/sites/default/files/files/105-Environmental%20Effects.pdf |author=Rice, M.A. |title=Environmental impacts of shellfish aquaculture |year=2008 |access-date=2009-10-08 |author-link=Michael A. Rice |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005103506/http://mdsg.md.cgclientx.com/sites/default/files/files/105-Environmental%20Effects.pdf |archive-date=2015-10-05 }}</ref> Neke profitabilne akvakulturne zadruge promoviraju održive prakse.<ref>{{cite web |url=http://ictsd.net/i/environment/11849/ |title=Aquaculture: Issues and Opportunities for Sustainable Production and Trade |publisher=ITCSD |date=July 2006 |access-date=2008-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120073308/http://ictsd.net/i/environment/11849/ |archive-date=2008-11-20 }}</ref> Nove metode smanjuju rizik od biološkog i hemijskog zagađenja minimiziranjem stresa kod riba, održavanjem gnijezda ribljih mreža i primjenom integriranog upravljanja štetočinama. Vakcine se sve više koriste kako bi se smanjila upotreba [[antibiotik]]a za kontrolu bolesti.<ref>{{Cite web|last=Pew Oceans Commission|date=January 6, 2005|title=Marine Aquaculture in the United States|url=http://iis-db.stanford.edu/pubs/12217/marine_aquaculture_pew_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20050106122419/http://iis-db.stanford.edu/pubs/12217/marine_aquaculture_pew_2001.pdf|archive-date=2005-01-06}}</ref> Sistemi akvakulture s recirkulacijom na kopnu, objekti koji koriste tehnike [[polikultura|polikulture]] i pravilno locirani objekti (naprimjer, područja na moru s jakim strujama) primjeri su načina upravljanja negativnim utjecajima na okoliš.<ref name="SustainableMarineAquaculture">''The Sustainable Marine Aquaculture'', AENSI Web, 2012. https://www.aensiweb.com/old/aeb/2012/18-23.pdf</ref> [[Recirkulacijski akvakulturni sistemi]] (RAS) recikliraju vodu cirkulirajući kroz filtere kako bi se uklonio riblji otpad i hrana, a zatim je recirkuliraju natrag u rezervoare. Ovo štedi vodu, a prikupljeni otpad može se koristiti u [[kompost]] uili, u nekim slučajevima, čak se može tretirati i koristiti na kopnu. Iako je RAS razvijen imajući na umu slatkovodne ribe, naučnici povezani sa [[Služba za poljoprivredna istraživanja|Službom za poljoprivredna istraživanja]] pronašli su način za uzgoj slanovodnih riba pomoću RAS-a u vodama niskog salinitet]]a.<ref name="Growing Premium Seafood-Inland!">{{cite web |url= https://agresearchmag.ars.usda.gov/2009/feb/seafood |title=Growing Premium Seafood-Inland! |publisher=USDA Agricultural Research Service |date=February 2009}}</ref> Iako se slanovodne ribe uzgajaju u kavezima na otvorenom moru ili love mrežama u vodi koja obično ima [[salinitet]] od 35 [[dijelovi na hiljadu|dijelova na hiljadu]] (ppt), uspješno je proizvedwna zdrava pompano, slanovodna riba, u [[akvarij]]ima sa salinitetom od samo 5 ppt. Predviđa se da će komercijalizacija RAS-a niske slanosti imati pozitivne ekološke i ekonomske efekte. Neželjeni nutrijenti iz riblje hrane ne bi se dodavali u okean, a rizik od prenošenja bolesti između divljih i riba uzgojenih na farmama bi se znatno smanjio. Cijena skupih slanovodnih riba, poput pompano i kobije korištenih u eksperimentima, bila bi smanjena. Međutim, prije nego što se išta od ovoga može učiniti, istraživači moraju proučiti svaki aspekt [[životni ciklus|životnog ciklusa]] ribe, uključujući količinu [[amonijak]]a i [[nitrat]]a koju će riba tolerirati u vodi, čime hraniti ribu tokom svake faze njenog životnog ciklusa, [[stopa naseljenosti|stopu naseljenosti]] koja će proizvesti najzdraviju ribu itd. Oko 16 zemalja sada koristi geotermalnu energiju za akvakulturu, uključujući Kinu, Izrael i Sjedinjene Američke Države.<ref name="earth-policy">{{Cite book |editor-last=Brown |editor-first=Lester Russell |editor-link=Lester Brown|url={{google books |plainurl=y |id=-oK7QgAACAAJ}}|title=Plan B 2.0: Rescuing a Planet Under Stress and a Civilization in Trouble |date=2006 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0-393-32831-8 |language=en|chapter-url=http://www.earth-policy.org/Books/PB2/pb2ch10.pdf |chapter=Stabilizing Climate|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926235731/http://www.earth-policy.org/Books/PB2/pb2ch10.pdf |archive-date=2007-09-26 |page= 199}}</ref> Na primjer, u Kaliforniji, 15 ribogojilišta proizvode tilapiju, brancina i soma koristeći toplu vodu iz podzemlja. Ova toplija voda omogućava ribama da rastu tokom cijele godine i brže sazrijevaju. Zajedno, ove kalifornijske farme proizvode 4,5 miliona kilograma ribe godišnje.<ref name="earth-policy" /> ===Globalni ciljevi=== [[UN]]-ov [[Cilj održivog razvoja 14]] ("život ispod vode"), Cilj 14.7 uključuje akvakulturu: "Do 2030. godine povećati ekonomske koristi za [[Male ostrvske države u razvoju|malih ostrvskih država u razvoju]] i [[najmanje razvijene zemlje]] od održivog korištenja morskih resursa, uključujući i održivo upravljanje ribarstvom, akvakulturom i [[Održivi turizam|turizam]]".<ref>United Nations (2017) Resolution adopted by the General Assembly on 6 July 2017, [[:File:A RES 71 313 E.pdf|Work of the Statistical Commission pertaining to the 2030 Agenda for Sustainable Development]] ([https://undocs.org/A/RES/71/313 A/RES/71/313])</ref><ref>Ritchie, Roser, Mispy, Ortiz-Ospina. "[https://sdg-tracker.org/oceans SDG 14 – Measuring progress towards the Sustainable Development Goals]." ''SDG-Tracker.org, website'' (2018).</ref> Aquaculture's contribution to GDP is not included in SDG Target 14.7, but methods for quantifying this have been explored by FAO.<ref name="Cai2019" /> == Nacionalni zakoni, propisi i upravljanje == Zakoni koji regulišu praksu akvakulture uveliko se razlikuju od zemlje do zemlje <ref>{{Cite web |title=Fisheries & Aquaculture Fact Sheets |url=http://www.fao.org/fishery/nalo/search/en |access-date=2021-07-25 |website=National Aquaculture Legislation Overview |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations; Fisheries Division |location=Rome}}</ref> i često nisu strogo regulirani niti se lahko mogu pratiti. U [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]], akvakultura na kopnu i priobalju regulirana je na [[Nacionalni zakon o akvakulturi iz 1980.|saveznom]] i državnom nivou;<ref>{{Cite web |title=U.S. Aquaculture Legislation Timeline |url=http://www.oceaneconomics.org/LMR/Aquaculture/fedPolicy.aspx |date=2007-08-01 |website=National Ocean Economics Program |publisher=Middlebury Institute of International Studies |location=Monterey, CA |access-date=2015-06-08 |archive-date=2015-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602071942/http://www.oceaneconomics.org/LMR/Aquaculture/fedPolicy.aspx }}</ref> nijedan nacionalni zakon ne reguliše [[akvakultura na moru|akvakulturu na moru]] u američkim vodama [[ekskluzivna ekonomska zona|ekskluzivnih ekonomskih zona]]. U junu 2011., Ministarstvo trgovine i [[Nacionalna uprava za okeane i atmosferu]] objavili su nacionalne politike akvakulture.<ref>{{Cite web|title=Commerce and NOAA release national aquaculture policies to increase domestic seafood production, create sustainable jobs, and restore marine habitats|url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories2011/20110609_aquaculture.html|access-date=2015-06-08|website=www.noaanews.noaa.gov}}</ref> kako bi se riješio ovaj problem i "zadovoljila rastuća potražnja za zdravom morskom hranom, stvorila radna mjesta u obalnim zajednicama i obnovili vitalni ekosistemi." Veliki objekti akvakulture (tj. oni koji proizvode 20000 kg godišnje) koji ispuštaju industrijske otpadne vode moraju dobiti dozvole u skladu sa [[Zakon o čistoj vodi|Zakonom o čistoj vodi]].<ref name=NPDES>{{cite web |title=Aquaculture NPDES Permitting |url=https://www.epa.gov/npdes/aquaculture-npdes-permitting |date=2023-03-21 |website=National Pollutant Discharge Elimination System (NPDES) |publisher=U.S. Environmental Protection Agency (EPA) |location=Washington, D.C.}}</ref> Postrojenja koja proizvode najmanje 100000 lb kg ribe, [[mehkušac]]a ili rakova godišnje, podliježu specifičnim nacionalnim standardima ispuštanja.<ref>{{cite web |title=Concentrated Aquatic Animal Production Effluent Guidelines |url=https://www.epa.gov/eg/concentrated-aquatic-animal-production-effluent-guidelines |date=2023-06-22 |publisher=EPA}}</ref> Ostali dozvoljeni objekti podliježu ograničenjima efluenta koja se razvijaju od slučaja do slučaja.<ref name=NPDES/> ==Historija== [[Datoteka:Delta Pride Catfish farm harvest.jpg|thumb|left| Radnici love soma na farmama Delta Pride u Mississippiju: Fotografija mreže u obliku velike čaše koja kaplje, promjera otprilike 6 m i iste visine, do pola pune ribe, obješene o krak dizalice, s četiri radnika na i oko veće, prstenaste strukture u vodi]] [[Gunditjmara]], lokalni [[Aboridžinski australijski narod]] u jugozapadnoj [[Viktorija (Australija)|Victoriji]], [[Australija]], možda je uzgajao [[kratkorejasta jegulja|kratkorejaste jegulje]] već oko 4.580. [[prije nove ere]].<ref name="bbnhl">{{cite web|title= National Heritage Places – Budj Bim National Heritage Landscape|url= http://www.environment.gov.au/heritage/places/national/budj-bim |access-date=30 January 2020|website=Australian Government. Dept of Agriculture, Water and the Environment}} See also attached documents: National Heritage List ''Location and Boundary Map'', and ''Government Gazette'', 20 July 2004.</ref> Dokazi ukazuju na to da su razvili oko 100 km² [[vulkan]]skih poplavnih ravnica u blizini jezera Condah u kompleks kanala i brana, te da su koristili pletene ribarske zamke za hvatanje jegulja i njihovo očuvanje za jelo tokom cijele godine.<ref>[http://www.abc.net.au/science/news/stories/s806276.htm Aborigines may have farmed eels, built huts] ABC Science News, 13 March 2003.</ref><ref>[http://www.lakecondah.com/budjbim.html Lake Condah Sustainability Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223212908/http://lakecondah.com/budjbim.html |date=23. 2. 2010 }}. Retrieved 18 February 2010.</ref> The local [[Budj Bim heritage areas|Budj Bim Cultural Landscape]], a [[World Heritage Site]], is one of the oldest known aquaculture sites in the world.<ref>{{cite news|last1= Neal|first1= Matt |title= Ancient Indigenous aquaculture site Budj Bim added to UNESCO World Heritage list|newspaper= ABC News|date= 6 July 2019|url= https://www.abc.net.au/news/2019-07-06/indigenous-site-joins-pyramids-stonehenge-world-heritage-list/11271804|access-date= 14 July 2019 | quote = Not only does Budj Bim bust the myth that all Indigenous people were nomadic and not agriculturally inclined, it is also considered one of the oldest aquaculture sites in the world.}}</ref><ref name="bbwhl">{{cite web|date= 6 July 2019|title=World heritage Places – Budj Bim Cultural Landscape|url= http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/budj-bim|access-date= 11 March 2020|website=Australian Government. Dept of the Environment and Energy}}</ref> [[Usmeno predanje]] u [[Kina|Kini]] govori o kulturi običnog šarana, ''[[Cyprinus carpio]]'', još od 2000–2100. godine prije nove ere (oko 4.000 godina [[prije sadašnjosti|PS]]), ali najraniji značajni dokazi nalaze se u literaturi, u najranijoj monografiji o kulturi riba pod nazivom „Klasik kulture riba“, autora [[Fan Li]]ja, napisanoj oko 475. godine prije nove ere ({{oko|2475}} prije nove ere).<ref>{{cite web|title=History of Aquaculture|url= http://www.fao.org/docrep/field/009/ag158e/AG158E02.htm |access-date=August 23, 2009|publisher=Food and Agriculture Organization, United Nations}}</ref> Još jedan drevni kineski vodič o akvakulturi, koji je napisao Yang Yu Jing oko 460. godine prije nove ere, pokazuje da je uzgoj [[šaran]]a postajao sve sofisticiraniji. Lokalitet Jiahu u Kini ima posredne arheološke dokaze kao moguće najstarije lokacije za akvakulturu, koje datiraju iz 6200. godine prije nove ere (oko 8.200 godina prije nove ere), ali ovo je spekulacija.<ref name="jiahu">{{cite news|last1= Smith|first1= Kiona N. |date= 17 September 2019|title= Aquaculture may be the future of seafood, but its past is ancient|work=Ars Technic|url= https://arstechnica.com/science/2019/09/fish-farming-may-be-much-older-than-we-thought/|access-date= 17 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917164315/https://arstechnica.com/science/2019/09/fish-farming-may-be-much-older-than-we-thought/|archive-date= 17 September 2019}}</ref> Kada su se vode povukle nakon [[poplava]] rijeka, neke ribe, uglavnom šarani, ostale su zarobljene u jezerima. Rani akvakulturisti su hranili svoje leglo koristeći izmet nimfi i svilene bube, a zatim su ih jeli.<ref name="sr">{{cite journal|last1=Sisma-Ventura|first1= Guy |last2= Tütken|first2= Thomas|last3= Zohar|first3= Irit|last4= Pack|first4= Andreas|last5= Sivan|first5= Dorit|last6= Lernau|first6= Omri|last7= Gilboa|first7= Ayelet|last8= Bar-Oz|first8= Guy|date= 2018|title= Tooth oxygen isotopes reveal Late Bronze Age origin of Mediterranean fish aquaculture and trade|journal=Scientific Reports|volume= 8|issue= 1 |page=14086|bibcode=2018NatSR...814086G|doi=10.1038/s41598-018-32468-1|pmc=6148281|pmid=30237483}}</ref> [[Drevni Egipat|Drevni Egipćani]] su možda uzgajali ribu (posebno oradu) iz jezera Bardawil oko 1.500. godine prije nove ere (oko 3.500 godina prije nove ere) i trgovali njome s Kanaancima.<ref name=sr/> Uzgoj ''[[Gim (hrana)|gima]]'' je najstarija akvakultura u [[oreja|Koreji]].<ref name="Gang">{{Cite web|last=강|first=제원 |title= gim|script-title= ko:김|url= http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Index?contents_id=E0008581|website=[[Encyclopedia of Korean Culture]]|publisher= Academy of Korean Studies|language=ko}}</ref> Rane metode uzgoja koristile su [[bambus]]ove ili [[hrast]]ove štapove;<ref name="Gang"/> novije metode koje koriste mreže zamijenile su ih u 19. stoljeću.<ref name="Gang" /><ref name="EB">{{Cite web|title=gim|script-title=ko:김|url= http://premium.britannica.co.kr/bol/topic.asp?article_id=b03g1434a|archive-url= https://web.archive.org/web/20210224072904/http://premium.britannica.co.kr/bol/topic.asp?article_id=b03g1434a|archive-date= February 24, 2021|access-date=5 June 2017|website=[[Encyclopædia Britannica]]|language= ko}}</ref> [[Gim (hrana)|Plutajući splavovi]] se koriste za masovnu proizvodnju od 1920-ih.<ref name="Banda" /> [[Japanci]] su uzgajali [[morske alge]] tako što su im obezbjeđivali bambusove motke, a kasnije i mreže i školjke [[kamenica]] koje su služile kao površine za sidrenje [[spora]].<ref>{{Cite web|last=Anitei|first=Stefan|title=... Make Unusual Aquaculture|url= https://news.softpedia.com/news/Make-Unusual-Aquaculture-45797.shtml|access-date= 2021-02-17|website= softpedia|date= 30 January 2007|language=english|archive-date=2021-09-29|archive-url= https://web.archive.org/web/20210929121940/https://news.softpedia.com/news/Make-Unusual-Aquaculture-45797.shtml}}</ref> [[Drevni Rim| Rimljani]] su uzgajali ribu u ribnjacima i kamenice u obalnim lagunama prije 100. godine [[naše ere|n.e.]].<ref>{{cite journal|author1= McCann, Anna Marguerite|year= 1979|title= The Harbor and Fishery Remains at Cosa, Italy, by Anna Marguerite McCann|url= https://archive.org/details/sim_journal-of-field-archaeology_winter-1979_6_4/page/390|journal=Journal of Field Archaeology|volume=6|issue=4|pages=391–411|doi= 10.1179/009346979791489014 |jstor=529424}}</ref> [[Slika:00 Ixelles - Abbaye - La Cambre 1.JPG|thumb|right|280px|[[Ribnjak]] opatije La Cambre u [[gradu Briselu|Briselu]], Belgija]] U [[Srednji vijek|srednjovjekovnoj Evropi]], ranokršćanski [[manastiri|manastiri]] usvojili su rimske akvakulturne prakse. Akvakultura se proširila jer su ljudi daleko od obala i velikih rijeka inače ovisili o ribi koja je zahtijevala soljenje kako bi se sačuvala.<ref>{{cite book|last= Kurlansky|first= Mark|url= https://archive.org/details/isbn_9780965033503|title= Salt: A World History|year= 2002|url-access= registration}}</ref> Riba je bila važan izvor hrane u srednjovjekovnoj Evropi, kada je u prosjeku 150 dana godišnje bilo dani [[post]]a i apstinencije, a [[meso]] je bilo zabranjeno.<ref name=wilmart>{{cite journal |last= Wilmart|first= Mickaël|date= 2001|title= Les étangs de Marcoussis. Un exemple d'exploitation piscicole dans la région parisienne à la fin du XVe siècle|url= https://shs.hal.science/halshs-00425001/document|journal= Bulletin de la Société historique et archéologique de Corbeil, de l'Essonne et du Hurepoix|issue= 71|pages= 7–18|access-date=8 May 2024}}</ref> Poboljšanja u transportu tokom 19. stoljeća učinila su svježu ribu lako dostupnom i jeftinom, čak i u unutrašnjosti, što je akvakulturu učinilo manje popularnom. Ribnjaci iz 15. stoljeća u Třebonskom bazenu u današnjoj [[Češka| Republici Češkoj]] održavaju se kao okvirni [[UNESCO lokalitet svjetske baštine]].<ref>{{cite web|title=Fishpond Network in the Trebon Basin|url= https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1509/ |archive-url= https://web.archive.org/web/20151003161228/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1509/|archive-date=3 October 2015 |access-date=1 Oct 2015|publisher=[[UNESCO]]}}</ref> [[Aquaculture in Samoa|Samoans]] practised "a traditional form of [[giant clam]] ranching".<ref> {{cite book |author = IBP Inc. |year = 2015 |title = Samoa Fishing and Aquaculture Industry Handbook - Strategic Information and Regulations |url = https://books.google.com/books?id=wV-zCwAAQBAJ |publication-place = Washington DC |publisher = International Business Publications, USA |page = 37 |isbn = 978-1-5145-1948-6 |access-date = 21 April 2024 |quote = [...] in Samoa [...] a traditional form of giant clam ranching was practiced on village reefs or on lagoon [sic] where a community place giant clams in a fenced off area for special occasion or reserves for seafood supply in bad weather. }} </ref> [[Havaji|Havajci]] su izgradili [[havajska akvakultura|okeanske ribnjake]]. Izvanredan primjer je ribnjak [[Menehune|"Menehune" ribnjak]] koji datira od prije najmanje 1.000 godina, u Alekoku. Legenda bilježi njegovu izgradnju od strane mitskog naroda patuljaka Menehune.<ref>{{cite journal|last1= Costa-Pierce|first1= B.A.|year= 1987|title= Aquaculture in ancient Hawaii|url=http://hawaiiseed.org/wp-content/uploads/2012/11/aquaculture-ancient-hawaii-article.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://hawaiiseed.org/wp-content/uploads/2012/11/aquaculture-ancient-hawaii-article.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status= live|journal= BioScience|volume=37|issue=5|pages=320–331|doi=10.2307/1310688|jstor=1310688|bibcode= 1987BiSci..37..320C}}</ref> U prvoj polovini 18. stoljeća, njemački [[Stephan Ludwig Jacobi]] je eksperimentisao sa [[vanjska oplodnja|vanjskom oplodnjom]] [[potočna pastrmka|potočne pastrmke]] i [[losos]]a. Napisao je članak " Von der künstlichen Erzeugung der Forellen und Lachse" (''O vještačkoj proizvodnji pastrmke i lososa'') u kojem je sažeo svoja otkrića i stekao reputaciju osnivača vještačkog uzgoja ribe.<ref>{{Cite web|title=Ein Lipper macht sich Gedanken ...|url=https://lippisches-landesmuseum.de/sonderausstellungen/archiv/2011/ein-lipper-macht-sich-gedanken/|access-date=2019-09-18|website=Lippisches Landesmuseum Detmold|language=de|quote=Stephan Ludwig Jacobi, vor 300 Jahren in Kalletal-Hohenhausen geboren, veröffentlichte 1768 den Aufsatz "Von der künstlichen Erzeugung der Forellen und Lachse" in den "Lippischen Intelligenzblättern" – und gilt damit zu Recht als Begründer der künstlichen Fischaufzucht.|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209215057/https://lippisches-landesmuseum.de/sonderausstellungen/archiv/2011/ein-lipper-macht-sich-gedanken/}}</ref> By the latter decades of the 18th century, oyster-farming had begun in estuaries along the Atlantic Coast of North America.<ref>{{cite web|date= 22 May 2015|title= A Brief History of Oystering in Narragansett Bay|url=http://web.uri.edu/quadangles/a-brief-history-of-oystering-in-narragansett-bay/|access-date=1 October 2015|publisher=URI Alumni Magazine, University of Rhode Island}}</ref> Riječ "akvakultura" pojavila se u novinskom članku iz 1855. godine u vezi sa iskorištavanjem [[led]]a.<ref>{{Cite news |title= The cultivation of ice (1855) - on Newspapers.com|newspaper=The Baltimore Sun|url= https://www.newspapers.com/clip/3797987/the_cultivation_of_ice_1855/|access-date=2015-12-10}}</ref> Također se pojavljivao u opisima kopnenih poljoprivrednih praksi [[navodnjavanje|podnavodnjavanja]] krajem 19. stoljeća <ref>{{Cite news|title= Agricultural. New agricultural practises by A. N. Cole. Subirrigation, methods and results (1888) - on Newspapers.com|newspaper=Oakland Tribune|url= https://www.newspapers.com/clip/3798119/agricultural_new_agricultural/|access-date= 2015-12-10}}</ref> prije nego što se prvenstveno povezalo s uzgojem vodenih biljnih i životinjskih vrsta;<ref> {{oed | aquaculture}} </ref> and that of "aquiculture" from 1867.<ref> {{oed | aquiculture}} </ref>) U 1859., Stephen Ainsworth iz [[West Bloomfield, New York]], započeo je eksperimente s [[potočna pastrmka|potočnom pastrmkom]]. Do 1864., Seth Green je uspostavio komercijalni uzgoj riba u Caledonia Springsu, blizu Rochestera, [[New York]]. Do 1866. godine, uz učešće W. W. Fletchera iz [[Concord, Massachusetts]], vještački uzgoji riba su djelovali i u Kanadi i u Sjedinjenim Američkim Državama.<ref>Milner, James W. (1874). "The Progress of Fish-culture in the United States". United States Commission of Fish and Fisheries Report of the Commissioner for 1872 and 1873. 535 – 544 <http://penbay.org/cof/cof_1872_1873.html></ref> Kada je 1889. godine otvoreno ribogojilište [[Dildo Island]] na [[Newfoundland]]u, bilo je najveće i najnaprednije na svijetu. Riječ "akvakultura" korištena je u opisima eksperimenata uzgoja [[bakalar]]a i [[jastog]]a u 1890.<ref>{{Cite news|title= Food from the sea. Remarkable results of the experiments in cod and lobster,(aquaculture, 1890) - on Newspapers.com|newspaper=Pittsburgh Dispatch|url= https://www.newspapers.com/clip/3798097/food_from_the_sea_remarkable_results/|access-date=2015-12-10}}</ref> Do 1920-ih, Američka kompanija za uzgoj ribe iz [[Caroline, Rhode Island]], osnovana 1870-ih, bila je jedan od vodećih proizvođača pastrmke. Tokom 1940-ih usavršili su metodu manipulisanja dnevnim i noćnim ciklusom riba, kako bi se one mogle vještački mrijestiti tokom cijele godine.<ref>[[Michael A. Rice|Rice, M.A.]] 2010. "A brief history of the American Fish Culture Company 1877–1997". [[Rhode Island Historical Society|Rhode Island History]] 68(1):20–35. [http://works.bepress.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1009&context=michael_rice web version] {{Webarchive|url= https://web.archive.org/web/20131203013521/http://works.bepress.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1009&context=michael_rice|date=2013-12-03}}</ref> [[California|Kalifornijci]] su sakupljali divlje [[alge]] [[kelp]] i pokušavali upravljati zalihama oko 1900. godine, kasnije ih nazivajući resursom iz ratnog perioda.<ref>{{cite journal|last1= Neushul|first1= Peter|year= 1989|title= Seaweed for War: California's World War I Kelp Industry|url= https://archive.org/details/sim_technology-and-culture_1989-07_30_3/page/560|journal=Technology and Culture|volume= 30|issue= 3|pages= 561–583|doi= 10.2307/3105951|jstor= 3105951|s2cid= 111835074 }}</ref> {{clear}} ==Također pogledajte== {{Portal|Voda|Biologija}} * [[Agroekologija]] * [[Farma aligatora]] * [[Certifikacija za stručnjake u akvakulturi]] * [[Nauka o ribarstvu]] * [[Ribarstvo]] * [[Industrijska poljoprivreda (životinje)#Akvakultura|Industrijska akvakultura]] * [[Popis komercijalno važnih vrsta riba]] * [[Uzgoj crva|Crvi koji se koriste kao hrana za ribe]] * [[Uzgoj ostriga]] * [[Recirkulacijski sistem akvakulture]] * [[Razdvajanje resursa]] ==Reference== {{refspisak|30em}} ===Dodatni izvori=== {{refbegin|30em}} * {{cite journal | last1 = Corpron | first1 = K.E. | last2 = Armstrong | first2 = D.A. | year = 1983 | title = Removal of nitrogen by an aquatic plant, ''Elodea densa'', in recirculating ''Macrobrachium'' culture systems | journal = Aquaculture | volume = 32 | issue = 3–4| pages = 347–360 | doi=10.1016/0044-8486(83)90232-6| bibcode = 1983Aquac..32..347C }} * {{cite journal|doi=10.1126/science.1138042|title=ECOLOGY: Rapid Domestication of Marine Species|url=https://archive.org/details/sim_science_2007-04-20_316_5823/page/382|journal=Science|volume=316|issue=5823|pages=382–383|year=2007|last1=Duarte|first1=C. M.|last2=Marba|first2=N.|last3=Holmer|first3=M.|pmid=17446380|s2cid=84063035}} [http://podcasts.aaas.org/science_podcast/SciencePodcast_070420.mp3 podcast] * {{cite journal | last1 = Ferreira | first1 = J. G. | last2 = Hawkins | first2 = A.J.S. | last3 = Bricker | first3 = S.B. | year = 2007 | title = Management of productivity, environmental effects and profitability of shellfish aquaculture – The Farm Aquaculture Resource Management (FARM) model |url=http://www.longline.co.uk/site/publications/farm.pdf | journal = Aquaculture | volume = 264 | issue = 1–4| pages = 160–174 | doi=10.1016/j.aquaculture.2006.12.017| bibcode = 2007Aquac.264..160F }} * GESAMP (2008) [http://www.fao.org/docrep/010/i0035e/i0035e00.htm ''Assessment and communication of environmental risks in coastal aquaculture''] FAO Reports and Studies No 76. {{ISBN|978-92-5-105947-0}} * Hepburn, J. 2002. ''Taking Aquaculture Seriously''. Organic Farming, Winter 2002 © Soil Association. * {{cite journal|doi=10.1093/envhis/11.3.527|url=https://historycooperative.org/journal/seeding-the-water-as-the-earth-the-epicenter-and-peripheries-of-a-western-aquacultural-revolution/|title='Seeding the Water as the Earth': The Epicenter and Peripheries of a Western Aquacultural Revolution|journal=Environmental History|volume=11|issue=3|pages=527–566|year=2006|last1=Kinsey|first1=D. S.|access-date=2019-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729144510/https://historycooperative.org/journal/seeding-the-water-as-the-earth-the-epicenter-and-peripheries-of-a-western-aquacultural-revolution/|archive-date=2019-07-29|url-access=subscription}} * {{cite journal | last1 = Naylor | first1 = R.L. | last2 = Williams | first2 = S.L. | last3 = Strong | first3 = D.R. | s2cid = 82810702 | year = 2001 | title = Aquaculture – A Gateway For Exotic Species | url = https://archive.org/details/sim_science_2001-11-23_294_5547/page/1654 | journal = [[Science (journal)|Science]] | volume = 294 | issue = 5547| pages = 1655–6 | doi=10.1126/science.1064875 | pmid=11721035}} * [https://web.archive.org/web/20070513162537/http://www.scotland.gov.uk/cru/kd01/green/reia-01.asp The Scottish Association for Marine Science and Napier University. 2002. Review and synthesis of the environmental impacts of aquaculture] * Higginbotham James ''Piscinae: Artificial Fishponds in Roman Italy'' University of North Carolina Press (June 1997) * Wyban, Carol Araki (1992) ''Tide and Current: Fishponds of Hawai'I'' [[University of Hawaiʻi]] Press:: {{ISBN|978-0-8248-1396-3}} * Timmons, M.B., Ebeling, J.M., Wheaton, F.W., Summerfelt, S.T., Vinci, B.J., 2002. Recirculating Aquaculture Systems: 2nd edition. Cayuga Aqua Ventures. * {{cite journal | last1 = Piedrahita | first1 = R.H. | year = 2003 | title = Reducing the potential environmental impacts of tank aquaculture effluents through intensification and recirculation | journal = Aquaculture | volume = 226 | issue = 1–4| pages = 35–44 | doi=10.1016/s0044-8486(03)00465-4| bibcode = 2003Aquac.226...35P }} * {{cite journal | last1 = Klas | first1 = S. | last2 = Mozes | first2 = N. | last3 = Lahav | first3 = O. | year = 2006 | title = Development of a single-sludge denitrification method for nitrate removal from RAS effluents: Lab-scale results vs. model prediction | journal = Aquaculture | volume = 259 | issue = 1–4| pages = 342–353 | doi=10.1016/j.aquaculture.2006.05.049| bibcode = 2006Aquac.259..342K }} {{Refend}} === Besplatan sadržaj === {{Free-content attribution | title = The State of World Fisheries and Aquaculture 2024 | publisher = FAO | page numbers = p.10 | documentURL = https://openknowledge.fao.org/items/06690fd0-d133-424c-9673-1849e414543d | license statement URL = | license = [[CC BY 4.0]] }} | title = In brief, The State of World Fisheries and Aquaculture, 2018 | author = FAO | publisher = FAO | page numbers = | source = | documentURL = http://www.fao.org/3/ca0191en/ca0191en.pdf | license statement URL = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:In_brief,_The_State_of_World_Fisheries_and_Aquaculture,_2018.pdf | license = CC BY-SA 3.0 IGO}} | title = Drowning in Plastics – Marine Litter and Plastic Waste Vital Graphics | publisher = United Nations Environment Programme | documentURL = https://www.unep.org/resources/report/drowning-plastics-marine-litter-and-plastic-waste-vital-graphics | license statement URL = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Nations_Environment_Programme_Drowning_in_Plastics_%E2%80%93_Marine_Litter_and_Plastic_Waste_Vital_Graphics.pdf | license = Cc BY-SA 3.0 IGO}} ==Dodatni izvori== * Holmer, Marianne. ''Aquaculture in the Ecosystem''. Dordrecht, Netherlands: Springer, 2008. * Molyneaux, Paul. ''Swimming in Circles: Aquaculture and the End of Wild Oceans''. New York: Thunder's Mouth Press, 2006. * Stickney, Robert R. ''Aquaculture: An Introductory Text''. Oxford, UK; Cambridge, MA: CABI Publishing, 2005. * World Bank. ''Changing the Face of the Waters: The Promise and Challenge of Sustainable Aquaculture''. Washington, DC: World Bank, 2007. ==Vanjski linkovi== {{Wiktionary}} {{Commons category|Aquaculture}} * [https://www.whoi.edu/know-your-ocean/ocean-topics/ocean-resources/aquaculture/ Aquaculture topic page from Woods Hole Oceanographic Institution] * {{Cite web|title = Aquaculture Factsheet| work=Waitt Institute | date=4 June 2015 |url = http://waittinstitute.org/aquaculture/|access-date = 2015-06-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20150617102308/http://waittinstitute.org/aquaculture/|archive-date = 2015-06-17}} * [https://web.uri.edu/crc/ The Coastal Resources Center] * [https://web.archive.org/web/20120118205534/http://aquaculture.noaa.gov/ NOAA aquaculture] * [http://www.aquaculturehub.org The University of Hawaiʻi's AquacultureHub] {{Library resources box |by=no |onlinebooks=no |others=no |about=yes |label=Aquaculture}} {{Teme ribarske industrije|prošireno=akvakultura}} {{Ribarstvo i ribolov}} {{Poljopivreda footer}} {{Authority control}} [[Kategorija:Akvakultura| ]] [[Kategorija:Domaće životinje]] [[Kategorija:Zgrade i objekti koji se koriste za zatvaranje životinja]] [[Kategorija:Održivi prehrambeni sistem]] o9ub6decf8icrfjwf2mdi18cbb5o4mo 0 533723 3901566 3891210 2026-07-02T06:37:03Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901566 wikitext text/x-wiki {{Multiple image|total_width=400|perrow=3 / 4|image1=Incontro con le squadre finaliste della Coppa Italia di calcio Frecciarossa Atalanta - Juventus 01 - Massimiliano Allegri (cropped).jpg|image2=20150616 Antonio Conte.jpg|image3=José Bordalás 2021.png|image4=|image5=Sean Dyche - Toffee TV EFC.png|image6=Mikel Arteta 2021 (cropped).png|image7=José Mourinho 20250206 (1).jpg|image8=25th Laureus World Sports Awards - Red Carpet - Diego Simeone - 240422 192621-2 (cropped).jpg|footer=Sa lijeva na desno: [[Massimiliano Allegri]], [[Antonio Conte]], [[José Bordalás]], [[Sean Dyche]], [[Mikel Arteta]], [[José Mourinho]] i [[Diego Simeone]]. Svi ovi treneri optuživani su za korištenje antifudbalskih taktika.<ref name="haramball">{{Cite web|url=https://tacklefrombehind.com/football/the-8-levels-of-haram-ball/|title=The 8 Levels of Haram Ball|author=Mith|publisher=Tackle from Behind|date=31. 10. 2025}}</ref>|direction=horizontal}} '''Antifudbal''', kolokvijalno poznat i pod nazivom [[Haram|'''Haram''' '''Ball''']], je stil igre u [[Nogomet|fudbalu]] koji naglašava visoko-defanzivni pristup, oslanja se uglavnom na dodavanja, prekide (slobodne udarce i kornere) i podrazumijeva da su svi igrači u timu osim napadača iza lopte. Cilj taktike je spriječiti protivničku ekipu od postizanja pogotka, više negoli aktivna ofanzivna strategija. Treneri koji su poznati po ovim taktikama su [[Massimiliano Allegri]],<ref>"[https://football-italia.net/allegris-corto-muso-makes-it-into-the-dictionary/ Allegri's 'corto muso' makes it into the dictionary]". Allegri is a man of football, but also passionate about horses and for a while owned a racehorse. So when he had to explain Juve's approach to games, he cast aside the calls for beautiful football and plenty of goals, focusing on the 'corto muso' idea of winning by a nose. It was the same one he used in 2019 to note Juventus would still win the Scudetto, even if just by one point. Now Allegri's phrase has made it into the Treccani, the Italian version of the Oxford English Dictionary. It is credited to Allegri and defined as the technical term for why 'a large advantage is irrelevant, because it takes only a slender one to win.'</ref> [[José Bordalás]], [[Sean Dyche]], [[José Mourinho]], [[Diego Simeone]] i [[Mikel Arteta]].<ref>Mith (31. oktobar 2025). "[https://tacklefrombehind.com/football/the-8-levels-of-haram-ball/ The 8 Levels of Haram Ball]". Tackle from Behind.</ref> Treneri koje optužuju da igraju antifudbal obično to negiraju,<ref>Blitz, Sam (24. septembar 2025). "[https://www.skysports.com/football/news/11095/13436825/mikel-arteta-arsenal-manager-responds-to-critics-calling-him-overcautious-after-draw-with-man-city Mikel Arteta: Arsenal manager responds to critics calling him overcautious after draw with Man City]". Sky Sports (engleski jezik).</ref><ref>Evans, Simon (5. mart 2018). "[https://www.reuters.com/article/sports/conte-fires-back-at-anti-football-criticism-of-tactics-idUSKBN1GG0Z3/ Conte fires back at 'anti-football' criticism of tactics]". Reuters.</ref><ref>"[https://www.skysports.com/football/news/11708/11704416/burnley-boss-sean-dyche-rejects-anti-football-claims-by-david-luiz Burnley boss Sean Dyche rejects 'anti-football' claims by David Luiz]". Sky Sports. 26. 4. 2019.</ref> iako je Walter Smith otvoreno priznao korištenje antifudbalskog stila igre u [[Rangers FC|Rangersu]] nakon kritika [[Lionel Messi|Lionela Messija]], poslije remija 0:0 u [[UEFA Liga prvaka|Ligi prvaka]].<ref>"[https://www.ftbl.com.au/news/smith-stands-by-euro-tactics-99121 Smith stands by Euro tactics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260519014047/https://www.ftbl.com.au/news/smith-stands-by-euro-tactics-99121 |date=19. 5. 2026 }}". FTBL. 11. 12. 2007.</ref> Termin se također koristi da opiše timove koji namjerno usporavaju igru ispucavajući loptu naprijed, bez da im je cilj pronalazak saigrača, igrače koji simuliraju prekršaje, troše vrijeme ili šutiraju loptu prije i tokom izvođenja slobodnih udaraca. Na taj način pokušavaju zaustaviti napredovanje protivnika i smanjiti vrijeme aktivne igre. Mnoge od ovih aktivnosti često rezultuju žutim kartonom. [[UEFA]], krovna evropska fudbalska organizacija, dodjeljuje [[UEFA nagrada za poštovanje fer-pleja|fer-plej nagrade]] timovima koji priotiziraju poštenu igru, te izbjegavaju antifudbalske taktike. Timovi koji pokušavaju igrati napadački, preuzimati rizik, držati posjed i izbjegavat faulove, dobijaju više bodova za fer-plej. Tri najbolje rangirana tima u Evropi automatski su se kvalifikovali za [[UEFA Evropska liga|Evropa ligu]] u sezonama u periodu između 1995. i 2015. Ovi timovi nastavljaju dobijati novčane nagrade za fer-plej. Iako su mnogi kritizirali takve pragmatične taktike, neki treneri poput Mourinha, Allegrija i Simeonea su postigli uspjeh s njima, istovremeno stekavši kultnu bazu navijača. == Historija i upotreba == Termin "antifudbal" koristi se u engleskom najmanje 25 godina, kada su ga [[Gary Armstrong]] i Richard Giulianotti iskoristili u svojoj knjizi da opišu taktike argentinskog kluba [[Estudiantes de La Plata]] tokom [[Interkontinentalni kup (nogomet)|Interkontinentalnog kupa]] 1968. Pozvali su se na članak iz 1968. iz argentinskog sportskog časopisa El Gráfico, u kojem je taj izraz već bio upotrijebljen.<ref>Gary Armstrong & Richard Giulianotti (2001). ''[https://books.google.com/books?id=HKAeC-Zpw9YC&q=%22anti+football%22+2001&pg=RA6-PA242 Fear and Loathing in World Football]''. Berg Publishers. str. 242. ISBN <bdi>978-1859734636</bdi>.</ref> [[Cesc Fàbregas]], koji je tada nastupao za [[Arsenal FC|Arsenal]], koristio je ovaj izraz da opiše stil igre u [[Premijer liga Engleske|Premijer ligi]] nakon poraza 1:0 od [[West Ham United FC|West Ham Uniteda]].<ref>Sheppard, David (10. novembar 2006). "[https://web.archive.org/web/20180207010855/http://www.espnfc.com/story/390941 Fabregas slates the 'anti-football' of Premiership rivals]". ''ESPN''. [http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=390941 Original] arhiviran 7. 2. 2018. Pristupljeno 30. 4. 2026.</ref> Imao je i žestoku raspravu 2007. sa, također bivšim igračem [[FC Barcelona|Barcelone]] i trenerom [[Blackburn Rovers FC|Blackburna]], [[Mark Hughes|Markom Hughesom]], koji je branio takav stil igre njegove ekipe.<ref>{{Cite news|title=Hughes has no hard feelings towards Fábregas after spat|url=https://www.theguardian.com/football/2007/feb/28/newsstory.sport2|newspaper=The Guardian|date=28. 2. 2007|access-date=30. 4. 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Daniel|last=Taylor}}</ref> Tokom puta do finala [[Kupa UEFA 2007/2008.|Kupa UEFA-e 2008]], trener [[Rangers FC|Rangersa]], [[Walter Smith]], koristio je ultra-defanzivnu taktiku nazvanu "[[Catenaccio|Watenaccio]]" (po uzoru na italijanski sistem ''Catenaccio'', koji je popularizovan 60-ih u italijanskom fudbalu).<ref>{{Cite news|title=Forget Watenaccio – Walter Smith's Rangers can go for Celtic's jugular|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2010/jan/01/walter-smith-rangers-celtic-spl|newspaper=The Guardian|date=1. 1. 2010|access-date=30. 4. 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Ewan|last=Murray}}</ref><ref>{{Cite news|title=Uefa Cup final tactics|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7400437.stm|date=14. 5. 2008|access-date=30. 4. 2026|language=en}}</ref> Ova taktika izazvala je kritike igrača poput [[Lionel Messi|Lionela Messija]], koji ju je nazvao "antifudbalom" nakon utakmice bez golova.<ref>{{Cite news|title=Rangers played anti-football, bemoans Messi|url=https://www.theguardian.com/football/2007/oct/24/championsleague4|newspaper=The Guardian|date=24. 10. 2007|access-date=30. 4. 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|last=Staff}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/2324036/Barcelonas-Lionel-Messi-hits-out-at-Rangers.html|title=Barcelona's Lionel Messi hits out at Rangers|last=Nathanson|first=Patrick|date=24. 10. 2007|website=www.telegraph.co.uk|access-date=30. 4. 2026}}</ref> [[Johan Cruijff|Johan Cruyff]] je 2010. primijenio termin "antifudbal" na stil igre koji je [[Nogometna reprezentacija Nizozemske|Holandija]] koristila u [[Finale Svjetskog prvenstva u nogometu 2010.|finalu Svjetskog prvenstva u fudbalu]] protiv [[Nogometna reprezentacija Španije|Španije]]. Kritikovao je holandski tim zbog odustajanja od svoje posvećenosti napadačkom i zabavnom fudbalu, kao i zbog "prljave igre". Drugi komentatori su već opisali holandski stil igre tokom turnira kao "antifudbal".<ref>{{Cite news|title=World Cup final: Johan Cruyff hits out at 'anti-football' Holland|url=https://www.theguardian.com/football/2010/jul/12/world-cup-final-johan-cruyff-holland|newspaper=The Guardian|date=12. 7. 2010|access-date=30. 4. 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Press|last=Association}}</ref> Selektor [[Nogometna reprezentacija Vijetnama|Vijetnama]], [[Henrique Calisto]], koristio je isti izraz nakon poraza na [[AFF Suzuki kup|AFF Suzuki kupu]] od [[Nogometna reprezentacija Filipina|Filipina]] 2010, u grupnoj fazi takmičenja.<ref>"[https://web.archive.org/web/20101207052857/http://www.affsuzukicup.com/_webapp_735740/Historic_victory_leaves_McMenemy_bewildered Historic victory leaves McMenemy bewildered]". ''AFF Suzuki Cup 2010''. 6. decembar 2010. [http://www.affsuzukicup.com/_webapp_735740/Historic_victory_leaves_McMenemy_bewildered Original] arhiviran 7. 12. 2010.</ref> Nakon poraza [[Nogometna reprezentacija Belgije|Belgije]] od Francuske u polufinalu [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2018.|Svjetskog prvenstva 2018]], golman [[Thibaut Courtois]] optužio je [[Nogometna reprezentacija Francuske|Francusku]] za "antifudbal" zbog njihove defanzivne taktike, iako su imali manji posjed, a više udaraca na gol od Belgijanaca. Kasnije se ispričao za te izjave.<ref>{{Cite web|url=https://www.si.com/soccer/2018/07/15/chelseas-thibaut-courtois-apologises-france-backtracks-his-criticism-les-bleus-tactics|title=Chelsea's Thibaut Courtois Apologises to France & Backtracks on His Criticism of Les Bleus' Tactics|date=15. 7. 2018|website=SI|language=en-US|access-date=30. 4. 2026}}</ref> Izraz "haramball" pojavio se na društvenim mrežama početkom 2020-ih. Često se koristi uz meme sadržaj i montirane slike trenera nastale uz pomoć [[Adobe Photoshop|Photoshopa]], posebno nakon loših rezultata ili dosadnih utakmica, ili kada igraju timovi optuženi za antifudbal (poput susreta polufinala [[UEFA Liga prvaka 2025/2026.|Lige prvaka 2026.]] između Atlético Madrida i Arsenala). Termin je također povezan sa [[Ilahija|ilahijom]] Al-Qawlu Qawlu Sawarim.<ref>{{Citation|title=Haram Ball Derby #Arteta #Simeone #Arsenal #Atleticomadrid #UCL #Haram #football|url=https://www.youtube.com/shorts/_cEMhulCOgU|accessdate=30. 4. 2026|language=}}</ref> Italijanski istoznačni termin "anti-calcio" datira još od 1970.<ref>{{Cite web|url=https://www.treccani.it/vocabolario/anticalcio_(Neologismi)/|title=Anticalcio - Significato ed etimologia - Vocabolario|website=Treccani|language=it|access-date=30. 4. 2026}}</ref> == Također pogledajte == {{portal|Nogomet}} * [[Parkiranje autobusa (nogomet)|Parkiranje autobusa]] * [[Fudbalske taktike]] * [[Totalni fudbal]] * [[UEFA nagrada za poštovanje fer-pleja]] == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Abecedarnik fudbalskih termina]] [[Kategorija:Fudbalske taktike]] fbv51s091iauh0tv8sj5g9932u4m56i 0 534613 3901575 3894604 2026-07-02T08:43:17Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901575 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Secretary hand bond 1623.jpg|mini|desno|300px|Pravni dokument iz 1623, napisan [[sekretarsko pismo|sekretarskim pismom]], kombinacijom [[Latinski jezik|latinskog]] i [[Engleski jezik|engleskog jezika]] i stručnom pravnom terminologijom ]] '''Arhivsko istraživanje''' je vrsta istraživanja koja podrazumijeva pronalaženje, prikupljanje i analizu [[dokaz]]a iz [[arhiv]]skih [[dokument]]a i zapisa.<ref name="ICA_MAT_Archives">{{cite web |author=International Council on Archives |title=Multilingual Archival Terminology: archives |url=http://www.ciscra.org/mat/mat/term/64 |work=CISCRA / InterPARES Trust |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> Takvi zapisi mogu se čuvati u ustanovama za prikupljanje i čuvanje arhivske građe, poput [[biblioteka]], [[muzej]]a i [[arhiv]]a, ili u okviru institucija i organizacija koje su ih prvobitno stvorile ili prikupile, uključujući državne organe, preduzeća, porodice i druge organizacije. Arhivsku građu mogu čuvati i pravni ili institucionalni nasljednici izvornih stvaralaca dokumentacije.<ref name="SAA_Dictionary_Institutional_Archives">{{cite web |author=Society of American Archivists |title=Dictionary of Archives Terminology: institutional archives |url=https://dictionary.archivists.org/entry/institutional-archives.html |work=Dictionary of Archives Terminology |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> Arhivsko istraživanje razlikuje se od [[sekundarno istraživanje|sekundarnog istraživanja]], koje se uglavnom zasniva na korištenju [[sekundarni izvor|sekundarnih izvora]] dostupnih u bibliotekama ili putem interneta, kao i od drugih oblika primarnog i [[empirijsko istraživanje|empirijskog istraživanja]], poput [[terensko istraživanje|terenskog rada]] i [[eksperiment]]a. == Historija arhivskih organizacija == Među najstarijim evropskim arhivskim ustanovama nalaze se [[Generalni arhiv Aragonske krune]], osnovan 1318. i [[Vatikanski apostolski arhiv]], čiji počeci sežu u 17. vijek, a koji čuva državne spise, papinske finansijske knjige i prepisku koja datira još od 8. vijeka.<ref name="Vatican_Apostolic_Archives_Intro">{{cite web |author=Archivio Apostolico Vaticano |title=The Archives: History and Heritage |url=https://www.archivioapostolicovaticano.va/content/aav/en/l-archivio.html |work=Archivio Apostolico Vaticano |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> [[Nacionalni arhiv Francuske]] osnovan je 1790. godine tokom [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]], a njegov fond sadrži dokumente koji potiču još iz 625.<ref name="Archives_Nationales_Fr_Intro">{{cite web |author=Archives nationales de France |title=Bienvenue aux Archives nationales |url=https://www.archives-nationales.culture.gouv.fr/ |work=Portail officiel des Archives nationales |access-date=17. 5. 2026 |language=fr}}</ref> Sličnu historijsku tradiciju imaju i druge evropske arhivske institucije. Tokom 19. i 20. vijeka formirane su brojne nacionalne arhivske ustanove širom svijeta. Historija [[Nacionalni arhiv Ujedinjenog Kraljevstva|Nacionalnog arhiva Ujedinjenog Kraljevstva]] povezana je sa osnivanjem [[Državni arhiv Ujedinjenog Kraljevstva|Državnog arhiva Ujedinjenog Kraljevstva]] 1838, dok je [[Nacionalna uprava za arhive i dokumentaciju Sjedinjenih Američkih Država]] (NARA) osnovana 1934. NARA čuva dokumente i zbirke koje datiraju od osnivanja [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] u 18. vijeku, uključujući [[Deklaracija nezavisnosti Sjedinjenih Američkih Država|Deklaraciju nezavisnosti]], [[Ustav Sjedinjenih Američkih Država]] i originalni primjerak [[Magna Carta|Magne Carte]].<ref name="NARA_Official_Fact_Sheet">{{cite web |author=National Archives and Records Administration |title=National Archives and Records Administration (NARA) Fact Sheet |url=https://www.archives.gov/press/factsheet.html |work=National Archives |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> U [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] razvoj savremene arhivske službe započeo je nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Rješenjem Vlade [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|Narodne Republike Bosne i Hercegovine]] 12. decembra 1947. osnovan je [[Arhiv Bosne i Hercegovine]], prva arhivska ustanova u Bosni i Hercegovini. Ovaj datum danas se obilježava kao Dan Arhiva Bosne i Hercegovine i arhivske službe u Bosni i Hercegovini. Osnivanjem Arhiva Bosne i Hercegovine započet je proces formiranja drugih arhivskih ustanova širom Bosne i Hercegovine, čime su postavljeni temelji organizovane arhivske djelatnosti i sistematskog čuvanja arhivske građe u Bosni i Hercegovini.<ref name="Arhiv_Sarajevo_Dan_Arhiva">{{cite web |author=JU Historijski arhiv Sarajevo |title=Obilježavanje Dana arhivā i arhivske službe u Bosni i Hercegovini |url=https://www.arhivsa.ba/wordpress/?p=7987 |work=Zvanični portal Historijskog arhiva Sarajevo |access-date=17. 5. 2026 |language=bs}}</ref> Značajnu ulogu u očuvanju arhivske građe imaju i [[univerzitet]]i, koji često posjeduju vlastite arhive i rukopisne zbirke. Univerzitetski arhivi uglavnom dokumentuju historiju i administrativni rad visokoškolskih ustanova, dok pojedine zbirke mogu biti specijalizovane za određene aspekte [[kultura|kulture]], [[historija|historije]] ili društvenog razvoja države i regije u kojoj se univerzitet nalazi. Arhivsku građu također čuvaju [[škola|škole]], vjerske institucije, muzeji, istraživački centri i druge ustanove posvećene očuvanju lokalne historije i kulturne baštine. Isticanje obima i raznovrsnosti arhivskih fondova ukazuje na složenost istraživanja u arhivima i izazove sa kojima se suočavaju arhivski istraživači. Pojedini arhivi čuvaju izuzetno velike količine građe; na primjer, fond [[Vatikanski apostolski arhiv|Vatikanskog apostolskog arhiva]] prostire se na više od 80 kilometara arhivskih polica. Sve veći broj arhivskih ustanova danas prihvata i digitalne arhivske zapise, što otvara nova pitanja u vezi sa njihovim čuvanjem, prikazivanjem i dostupnošću korisnicima. == Metodologije arhivskog istraživanja == Arhivsko istraživanje predstavlja jednu od osnovnih metoda historijskih istraživanja i široko se koristi u različitim oblastima [[humanističke nauke|humanističkih]] i [[društvene nauke|društvenih nauka]]. Pored [[historija|historije]], primjenjuje se i u [[književna kritika|književnim studijama]], retorici, [[arheologija|arheologiji]], [[sociologija|sociologiji]], [[geografija|geografiji]], [[antropologija|antropologiji]], [[psihologija|psihologiji]] i organizacijskim studijama.<ref name="LEplattenier_Archival_2009">{{cite journal |last=L'Eplattenier |first=Barbara E. |date=2009 |title=An Argument for Archival Research Methods: Thinking Beyond Methodology |journal=College English |volume=72 |issue=1 |pages=67–79 |publisher=National Council of Teachers of English |url=https://www.jstor.org/stable/25653008 |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Ramsey_Archives_2010">{{cite book |editor-last=Ramsey |editor-first=Alexis E. |editor-last2=Sharer |editor-first2=Wendy B. |editor-last3=L'Eplattenier |editor-first3=Barbara |editor-last4=Mastrangelo |editor-first4=Lisa |date=2010 |title=Working in the Archives: Practical Research Methods for Rhetoric and Composition |publisher=Southern Illinois University Press |location=Carbondale |isbn=9780809329489 |oclc=613205862 |url=https://archive.org/details/workinginarchive0000unse |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> Arhivska građa koristi se i u neakademskim istraživanjima, uključujući [[kriminalistička istraga|kriminalističke istrage]], [[Genealogija|genealogiju]] i utvrđivanje porodičnog porijekla, kao i u postupcima zaštite građanskih prava. Metode arhivskog istraživanja zavise od organizacije arhiva, vrste i stepena obrađenosti arhivske građe, kao i od ciljeva samog istraživanja. U arhivima koji posjeduju veliku količinu neobrađenog materijala istraživači se često oslanjaju na pomoć arhivista i drugog stručnog osoblja radi lakšeg pronalaženja relevantnih fondova, zbirki i povezanih dokumenata.<ref name="Ramsey_Archives_2010" /> Istraživači također koriste formalne i neformalne mreže za razmjenu informacija o arhivskim fondovima i metodama pristupa građi. Takva saradnja posebno je razvijena među [[genealogija|genealozima]] i porodičnim historičarima, koji razmjenjuju podatke o arhivskim ustanovama i njihovim zbirkama.<ref name="Duff_Johnson_Genealogists_2003">{{cite journal |last=Duff |first=Wendy |last2=Johnson |first2=Catherine |date=2003 |title=Where Is the List with All the Names? Information-Seeking Behavior of Genealogists |journal=The American Archivist |volume=66 |issue=1 |pages=79–95 |publisher=Society of American Archivists |doi=10.17723/aarc.66.1.l375uj047224737n |url=https://www.researchgate.net/publication/285157568_Where_Is_the_List_with_All_the_Names_Information-Seeking_Behavior_of_Genealogists |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Yakel_Genealogists_2004">{{cite journal |last=Yakel |first=Elizabeth |date=2004 |title=Seeking Information, Seeking Connections, Seeking Meaning: Genealogists and Family Historians |journal=Information Research |volume=10 |issue=1 |publisher=University of Borås |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1082067.pdf |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> == Rad u arhivu == [[Datoteka:Old reading room of the National Archives of Finland.png|mini|desno|300px|Stara čitaonica Nacionalnog arhiva Finske]] Arhivsko istraživanje je u pravilu složenije i vremenski zahtjevnije od [[sekundarno istraživanje|sekundarnog istraživanja]], jer uključuje procese identifikacije, lociranja i interpretacije relevantne arhivske građe. Iako arhivske ustanove dijele određene zajedničke karakteristike, one se razlikuju u pogledu organizacije fondova, načina obrade građe i uslova pristupa. Javno finansirani arhivi najčešće imaju obavezu osiguravanja široke dostupnosti građe, dok privatni, korporativni i arhivi u vjerskim institucijama mogu primjenjivati različite nivoe ograničenja pristupa i korištenja fondova.<ref name="Welch_Business_Networks_2000">{{cite journal |last=Welch |first=Catherine |date=2000 |title=The archaeology of business networks: the use of archival records in case study research |journal=Journal of Strategic Marketing |volume=8 |issue=2 |pages=197–208 |publisher=Taylor & Francis |doi=10.1080/0965254x.2000.10815560 |url=https://www.researchgate.net/publication/233521579_The_Archaeology_of_Business_Networks_The_Use_of_Archival_Records_in_Case_Study_Research |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> Ograničenja se mogu odnositi na građu koja sadrži osjetljive ili klasifikovane podatke, neobjavljene materijale, kao i na dokumente čije je korištenje regulisano ugovorima sa donatorima ili pravima intelektualne svojine.<ref name="Smithsonian_Archives_Access_Policies">{{cite web |author=Smithsonian Institution Archives |title=Collections Access Policies |url=https://siarchives.si.edu/what-we-do/collections-access-policies#policies |work=Smithsonian Institution |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="NARA_NDC_Restricted_Records">{{cite web |author=National Archives and Records Administration |title=General Information about Restricted Records |url=https://www.archives.gov/declassification/ndc/restricted-records.html |work=National Declassification Center |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="SAA_Copyright_Unpublished">{{cite web |author=Society of American Archivists |title=Copyright and Unpublished Material |url=https://www2.archivists.org/publications/brochures/copyright-and-unpublished-material |work=Society of American Archivists Publications |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> Arhivska građa je često jedinstvena, zbog čega istraživači u mnogim slučajevima moraju fizički pristupiti arhivskim ustanovama. I u slučajevima kada je građa digitalizirana, mogu postojati tehnička ili pravna ograničenja koja ograničavaju online pristup ili korištenje materijala. === Pronalaženje arhivskih zbirki === Prije razvoja [[Internetski pretraživač|internetskih pretraživač]]a i digitalnih baza podataka, [[Zajednički katalog|zajednički katalozi]] predstavljali su važno sredstvo za pronalaženje arhivske i bibliotečke građe. U [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] istraživači su koristili [[Nacionalni zajednički katalog]] (NUC) i [[Nacionalni zajednički katalog zbirki rukopisa]] (NUCMC) za identifikaciju arhivskih fondova i rukopisnih zbirki, pri čemu je veliki dio tih podataka kasnije prenesen u online sisteme. Savremene arhivske ustanove sve češće omogućavaju pristup katalozima i informacijama o fondovima putem interneta. Pored pojedinačnih arhivskih baza, razvijeni su i specijalizovani digitalni portali koji povezuju više arhivskih institucija i omogućavaju jedinstveno pretraživanje arhivske građe. Među njima se nalaze [[Europeana]], [[Digital Public Library of America]] i [[Trove]], digitalni servis [[Nacionalna biblioteka Australije|Nacionalne biblioteke Australije]]. U [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] organizacija [[Jisc|JISC]] upravlja portalom [https://archiveshub.jisc.ac.uk/ ArchivesHub], dok organizacija [[OCLC]] održava međunarodni portal [https://www.oclc.org/research/themes/research-collections/archivegrid.html ArchiveGrid], namijenjen prvenstveno bibliotekama i arhivima koji koriste [[MARC standards|MARC standarde]] za katalogizaciju fondova. [[Udruženje kanadskih arhivista]] (ACA) razvilo je portal [https://www.artefactual.com/ Artefactual], dok je [[Australijsko društvo arhivista]] uspostavio [https://directory.archivists.org.au/ Directory of Archives in Australia]. Razvijeni su i brojni drugi online alati za pretraživanje i pronalaženje arhivske građe, među kojima su [https://www.reading.ac.uk/library/about-us/projects/lib-location-register.aspx Location Register of English Literary Manuscripts and Letters], vodič [https://archivesearch.lib.cam.ac.uk/ ArchiveSearch] za arhivsku građu u institucijama u [[Cambridge]]u u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]], kao i [http://eman-archives.org/Cartomac CARTOMAC: Archives littéraires d'Afrique], posvećen afričkim književnim arhivima. U slučajevima kada arhivska građa nije dostupna putem online pretraživanja ili javno objavljenih zbirki, istraživači često moraju koristiti druge metode za utvrđivanje njenog postojanja, uključujući praćenje citata, referenci i izvora koje su koristili drugi istraživači. Takva situacija naročito je česta kod arhivske građe u vlasništvu kompanija, privatnih organizacija ili institucija koje nemaju profesionalno organizovanu arhivsku službu, zbog čega obim i sadržaj njihovih fondova nisu uvijek poznati ili javno evidentirani.<ref name="Welch_Business_Networks_2000" /> U pojedinim arhivima sa strogo ograničenim pristupom korištenje arhivske građe može biti dozvoljeno samo osobama sa određenim stručnim kvalifikacijama ili institucionalnom pripadnošću, poput univerziteta i istraživačkih ustanova. U nekim slučajevima pristup je dodatno ograničen na istraživače određenog akademskog ili profesionalnog nivoa. Osobe koje ne posjeduju potrebne akreditacije često moraju pribaviti preporuke ili pisma podrške od nadležnih institucija ili pojedinaca kako bi ostvarile pristup arhivskoj građi.<ref name="Hill_1993_Archival_Strategies">{{cite book |last=Hill |first=Michael R. |title=Archival Strategies and Techniques |url=https://archive.org/details/archivalstrategi0000hill |year=1993 |publisher=Sage Publications |location=Newbury Park |isbn=978-0803948242 |oclc=28668848 |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> === Pronalaženje građe unutar arhiva === [[Arhiv]]i najčešće sadrže jedinstvenu i neponovljivu građu, a način njenog organizovanja može biti specifičan za instituciju ili organizaciju koja je čuva. Po tome se arhivi razlikuju od [[biblioteka]], u kojima se građa uglavnom organizuje prema standardizovanim bibliotečkim klasifikacijskim sistemima. U [[Arhivistika|arhivistici]] se tradicionalno primjenjuje princip provenijencije ({{fr|respect des fonds}}), prema kojem se arhivska građa čuva u skladu s njenim porijeklom ([[provenijenca|provenijencijom]]) i izvornim poretkom u kojem je nastala. Iako arhivisti ponekad vrše određene fizičke ili intelektualne reorganizacije radi lakšeg korištenja fondova, osnovna struktura i kontekst nastanka građe nastoje se očuvati.<ref name="NARA_Principles_of_Arrangement">{{cite web |title=Principles of Arrangement - Archives and Records Management Resources |url=https://www.archives.gov/research/alic/reference/archives-resources/principles-of-arrangement.html |website=archives.gov |publisher=National Archives and Records Administration |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="OBrien_1997_Basic_RAD">{{cite web |last=O'Brien |first=Jeff |title=Basic RAD: An Introduction to the preparation of fonds- and series-level descriptions using the Rules for Archival Description |url=https://www.scaa.sk.ca/fileadmin/scaa/storage/800-Education/804-Educational_Publications/Basic_rad.pdf |date=1997 |website=scaa.sk.ca |publisher=Saskatchewan Council for Archives and Archivists |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> Osnovni međunarodni standard za opis arhivske građe predstavlja [[Međunarodni opći standard za opis arhivske građe]] (ISAD/G ili ISAD), kojeg je razvilo [[Međunarodno arhivsko vijeće]] (ICA). U [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] koristi se i [http://files.archivists.org/pubs/DACS2E-2013_v0315.pdf Standard za opisivanje arhivske građe] (DACS), dok se u [[Kanada|Kanadi]] primjenjuju [https://archivescanada.ca/wp-content/uploads/2022/08/RADComplete_July2008.pdf Pravila za arhivski opis] (RAD). Poznavanje načina izrade arhivskih opisa, inventara i vodiča za fondove naziva se arhivskom inteligencijom.<ref name="Yakel_Torres_2003_AI">{{cite journal |last1=Yakel |first1=Elizabeth |last2=Torres |first2=Deborah |title=AI: Archival Intelligence and User Expertise |url=https://american-archivist.kglmeridian.com/downloadpdf/view/journals/aarc/66/1/article-p51.pdf |journal=The American Archivist |volume=66 |issue=1 |pages=51–78 |date=2003 |doi=10.17723/aarc.66.1.q022h85pn51n5800 |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> Pored standarda i pravila za izradu štampanih i digitalnih kataloga, arhivisti omogućavaju pristup arhivskim podacima i putem [[Aplikacijski programski interfejs|aplikacijskih programskih interfejsa]] (API), kao i korištenjem standarda za kodiranje arhivskih opisa, poput [[Kodirani arhivski opis|Kodiranog arhivskog opisa]] (EAD), koji se odnosi na fondove, serije i pojedinačne jedinice građe, kao i [[Kodirani arhivski kontekst|Kodiranog arhivskog konteksta]] (EAC), namijenjenog opisu organizacija i osoba koje su stvarale arhivsku građu. Važno sredstvo za pronalaženje arhivske građe predstavljaju [[arhivska informativna pomagala]], koja arhivisti izrađuju radi lakšeg pretraživanja i korištenja fondova. Ona mogu imati različite oblike, uključujući registre, kartične kataloge, inventare i vodiče kroz arhivske zbirke.<ref name="SAA_Dictionary_Finding_aid">{{cite web |title=Finding aid - Dictionary of Archives Terminology |url=https://dictionary.archivists.org/entry/finding-aid.html |website=dictionary.archivists.org |publisher=Society of American Archivists |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> Danas su brojna takva pomagala dostupna u digitalnom obliku, kao internetske stranice ili elektronski dokumenti, poput zbirki i vodiča koje objavljuje [[Kongresna biblioteka Sjedinjenih Američkih Država]]. Nivo detaljnosti arhivskih pomagala može se razlikovati — od opisa pojedinačnih dokumenata do općih prikaza cijelih fondova ili zbirki.<ref name="Archives_Hub_Descriptions">{{cite web |title=Archive Descriptions |url=https://archiveshub.jisc.ac.uk/guides/archivedescriptions/ |website=archiveshub.jisc.ac.uk |publisher=Jisc |access-date=17. 5. 2026 |language=en-gb}}</ref><ref name="SAA_Dictionary_Level_of_description">{{cite web |title=Level of description - Dictionary of Archives Terminology |url=https://dictionary.archivists.org/entry/level-of-description.html |website=dictionary.archivists.org |publisher=Society of American Archivists |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> U arhivima sa velikom količinom neobrađene građe ponekad ne postoje nikakva pomoćna sredstva za pretraživanje fondova.<ref name="Ramsey_Archives_2010" /> Od sredine 2000-ih godina u dijelu sjevernoameričkih arhiva primjenjuje se pristup poznat pod nazivom ''More Product, Less Process'' (MPLP), odnosno ″više dostupne građe, manje obrade″, čiji je cilj omogućavanje bržeg pristupa arhivskoj građi uz minimalnu obradu fondova.<ref name="Ramsey_Archives_2010" /> Iako većina arhivskih ustanova omogućava pristup istraživačima i posjeduje [[Arhivista|stručno osoblje]] zaduženo za pomoć korisnicima, velika količina arhivske građe često otežava pronalaženje relevantnih dokumenata. Zbog toga istraživači nerijetko moraju pregledati obimne fondove kako bi pronašli materijal koji se odnosi na određenu temu istraživanja. Pojedini dokumenti mogu biti nedostupni javnosti zbog [[povjerljivost]]i podataka, dok drugi mogu biti napisani [[Paleografija|zastarjelim rukopisom]], na starim ili stranim jezicima, ili sadržavati specijalizovanu stručnu terminologiju. Budući da su arhivski dokumenti najčešće nastajali radi neposrednih administrativnih, pravnih ili praktičnih potreba, a ne za potrebe budućih istraživanja, za njihovo razumijevanje često je potrebno dodatno proučavanje historijskog i institucionalnog konteksta. Ove poteškoće posebno su izražene kada se arhivska građa još uvijek nalazi u posjedu institucije ili organizacije koja ju je stvorila, ili u privatnim zbirkama, gdje vlasnici i čuvari građe mogu ograničiti pristup vanjskim istraživačima. U takvim slučajevima [[arhivska informativna pomagala]] često su ograničena ili uopće ne postoje. === Korištenje arhivske građe === ==== Korištenje građe u arhivu ==== [[Datoteka:ResearchCenterPhotoByKirstenForWebsite960pxWide.jpg|mini|desno|300px|Čitaonica Pomorskog istraživačkog centra u [[San Francisco|San Franciscu]]. U prvom planu korisnik za stolom pregledava arhivsku građu pohranjenu u arhivskim kutijama, koju mu donosi arhivsko osoblje. ]] [[Datoteka:Reading hall of the Norwegian National Archive (Gardmanahay).jpg|mini|desno|300px|Čitaonica [[Nacionalni arhiv Norveške|Nacionalnog arhiva Norveške]]. U prvom planu nalaze se nadglavni skeneri za digitalizaciju dokumenata. Budući da je arhivska građa često jedinstvena i osjetljiva, pojedini arhivi korisnicima stavljaju na raspolaganje posebnu opremu za izradu kopija materijala. ]] Arhivska građa se najčešće čuva u zatvorenim depoima i u pravilu se ne iznosi izvan arhivske ustanove.<ref name="Hill_1993_Archival_Strategies" /> Korisnici pristupaju građi podnošenjem zahtjeva za uvid u određene dokumente ili fondove, a korištenje materijala uglavnom je moguće isključivo u prostorijama arhiva.<ref name="UBC_Archives_Services">{{cite web |title=Services - UBC University Archives |url=https://archives.library.ubc.ca/services/ |website=archives.library.ubc.ca |publisher=University of British Columbia |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Harvard_Archive_World_Music">{{cite web |title=Archive of World Music - Harvard Library Collections |url=https://library.harvard.edu/collections/archive-world-music |website=library.harvard.edu |publisher=Harvard University |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> Nakon identifikacije relevantne građe putem [[Arhivska informativna pomagala|arhivskih informativnih pomagala]] ili drugih sistema za pretraživanje, istraživači obično podnose službeni zahtjev za korištenje materijala, često putem posebnih obrazaca.<ref name="NIDS_Military_Archives">{{cite web |title=Military Archives - NIDS |url=https://www.nids.mod.go.jp/english/military_archives/index.html |website=nids.mod.go.jp |publisher=National Institute for Defense Studies |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> Ukoliko se građa nalazi u izdvojenim depoima ili drugim objektima, njeno dopremanje može trajati više dana ili sedmica, zbog čega pojedini arhivi zahtijevaju prethodnu najavu istraživanja.<ref name="NARA_Research_Visit_FAQs">{{cite web |title=Research Visit FAQs |url=https://www.archives.gov/research/start/research-visit-faqs |website=archives.gov |publisher=National Archives and Records Administration |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> Korištenje arhivske građe obavlja se u čitaonicama, posebnim prostorijama namijenjenim radu istraživača pod nadzorom arhivskog osoblja. Zbog jedinstvenosti, osjetljivosti ili vrijednosti pojedinih dokumenata, arhivi često propisuju posebna pravila rukovanja i zaštite građe. U mnogim ustanovama ograničeno je unošenje predmeta poput torbi, hemijskih olovaka ili drugih potencijalno rizičnih predmeta u čitaonicu.<ref name="TNA_Visitor_Regulations">{{cite web |title=Visitor regulations |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/visit/plan-your-visit/visitor-regulations/ |website=nationalarchives.gov.uk |publisher=The National Archives |access-date=17. 5. 2026 |language=en-gb}}</ref> Pojedini arhivi ograničavaju i količinu građe koja se može koristiti istovremeno, na primjer dozvoljavaju pregled samo jedne kutije ili fascikle u određenom trenutku.<ref name="NARA_Research_Room_Guidance">{{cite web |title=Research Room Guidance |url=https://www.archives.gov/research/research-room-guidance |website=archives.gov |publisher=National Archives and Records Administration |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> Arhivske ustanove često osiguravaju osnovni pribor za rad, poput papira, olovaka ili posebnih podloga za pregled velikih i osjetljivih dokumenata.<ref name="Ramsey_Archives_2010" /> Mnoge arhivske ustanove pružaju i usluge reprodukcije građe, iako se pravila, troškovi i vrijeme izrade kopija razlikuju među institucijama.<ref name="NARA_Washington_DC_Researcher_Info">{{cite web |title=Information for Researchers at the National Archives at Washington, DC |url=https://www.archives.gov/dc/researcher-info |website=archives.gov |publisher=National Archives and Records Administration |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Hoover_Digitization_Services">{{cite web |title=Digitization Services |url=https://www.hoover.org/library-archives/research-services/digitization-services |website=hoover.org |publisher=Hoover Institution, Stanford University |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> Savremeni arhivi sve češće dozvoljavaju korisnicima upotrebu vlastitih uređaja, uključujući mobilne telefone, digitalne kamere i prijenosne skenere za izradu reprodukcija dokumenata.<ref name="NIDS_Military_Archives" /><ref name="NARA_Washington_DC_Researcher_Info" /> Iako se u javnosti često smatra uobičajenim korištenje bijelih rukavica pri radu s arhivskom građom, savremena arhivistička praksa ih ne zahtijeva uvijek, naročito pri rukovanju papirnom građom, jer rukavice mogu otežati sigurno okretanje stranica i povećati rizik od oštećenja. Njihova upotreba češće se preporučuje pri radu sa fotografijama, oštećenim uvezima i posebno osjetljivim materijalima.<ref name="Baker_Silverman_2005_White_Gloves">{{cite journal |first1=Cathleen A. |last1=Baker |first2=Randy |last2=Silverman |title=Misperceptions about White Gloves |journal=International Preservation News |date=2005 |volume=37 |pages=4–16 |url=https://www.loc.gov/preservation/about/faqs/ipnn37.pdf |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> Arhivi korisnicima mogu omogućiti pristup sadržaju putem mikrofilmova, posebno kada je originalna građa osjetljiva, fizički oštećena ili često korištena. U istu svrhu sve se češće izrađuju i digitalne kopije arhivskih dokumenata. Prije zahtjeva za uvid u originalnu građu, korisnici se obično upućuju da provjere da li su dostupne reprodukcije prikladne za njihove istraživačke potrebe. Razlog za korištenje originalnih dokumenata može biti potreba za uvidom u detalje koji se ne mogu adekvatno prenijeti reprodukcijom, poput boje u dokumentima, arhitektonskih crteža, planova i mapa. Pristup originalnim dokumentima može biti odobren i iz razloga pristupačnosti, kada reprodukcije ne omogućavaju adekvatan uvid u sadržaj. Blaži oblici poteškoća pri korištenju mikrofilmskih ili digitalnih kopija u pravilu se ne smatraju dovoljnim razlogom za izdavanje originala, jer se mogu ublažiti prilagođenim načinom korištenja reprodukcija. Neki arhivski materijali mogu sadržavati podatke koji se odnose na [[privatnost]] i [[povjerljivost]] živih osoba, kao što su medicinska ili studentska dokumentacija, te zahtijevaju poseban postupak zaštite pri korištenju. Materijali koji sadrže [[Lični podaci|lične podatke]], poput jedinstvenih identifikacijskih brojeva ili imena, moraju se obrađivati u skladu s važećim pravilima i propisima. U takvim slučajevima arhiv može omogućiti uvid u redigovane kopije dokumenata ili u potpunosti ograničiti pristup građi, u skladu sa zakonskim odredbama i politikama zaštite privatnosti i povjerljivosti podataka.<ref name="Taube_Burkhardt_1997_Ethical_Risks">{{cite journal |last1=Taube |first1=Daniel O. |last2=Burkhardt |first2=Susan |title=Ethical and legal risks associated with archival research |journal=Ethics & Behavior |date=1997 |volume=7 |issue=1 |pages=59–67 |doi=10.1207/s15327019eb0701_5 |pmid=11654858 |language=en}}</ref><ref name="SNAP_PII_Restrictions_2016">{{cite web |title=Ask an Archivist: When to Restrict Personally Identifiable Information (PII) |url=https://snaproundtable.wordpress.com/2016/02/17/ask-an-archivist-when-to-restrict-personally-identifiable-information-pii/ |website=snaproundtable.wordpress.com |publisher=Students and New Archives Professionals Roundtable, Society of American Archivists |date=17. 2. 2016 |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> ==== Vanmjestni i elektronski pristup ==== Sve veći broj arhivskih fondova se digitalizuje, što omogućava pristup građi van prostorija arhiva putem interneta i drugih mrežnih servisa. Arhivske ustanove koje omogućavaju pristup digitalnim materijalima često svoje kataloge i metapodatke čine pretraživim putem internetskih pretraživača, koristeći standarde kao što je [[Protokol Inicijative otvorenih arhiva za prikupljanje metapodataka]] (OAI-PMH). Pojedine institucije razvijaju online portale putem kojih korisnici mogu slobodno pristupiti digitalizovanoj građi, poput [http://archives.nypl.org/ Arhiva Njujorške javne biblioteke] ili [https://siarchives.si.edu/collections Arhiva Smithsonian ustanove]. Državne institucije sve češće koriste tzv. elektronske ili virtuelne čitaonice, u kojima objavljuju dokumente i materijale dostupne javnosti, uključujući i one koji su dostavljeni na osnovu zahtjeva o slobodi pristupa informacijama ili u skladu s politikama objavljivanja javnih evidencija.<ref name="NARA_FOIA_Electronic_Reading_Room">{{cite web |title=FOIA Electronic Reading Room / FOIA Library |url=https://www.archives.gov/foia/electronic-reading-room |website=archives.gov |publisher=National Archives and Records Administration |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Smithsonian_OGC_Reading_Room">{{cite web |title=Records Request Reading Room - Office of General Counsel |url=https://www.si.edu/ogc/records-reading-room |website=si.edu |publisher=Smithsonian Institution |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="NPS_GOGA_FOIA_Reading_Room">{{cite web |title=FOIA: Reading Room - Golden Gate National Recreation Area |url=https://www.nps.gov/goga/learn/management/foia-reading.htm |website=nps.gov |publisher=National Park Service, U.S. Department of the Interior |access-date=17. 5. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.arhivbih.gov.ba/ Arhiv Bosne i Hercegovine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190904223539/http://www.arhivbih.gov.ba/ |date=4. 9. 2019 }} * [http://www.arhivfbih.gov.ba/ Arhiv Federacije Bosne i Hercegovine] * [https://www.arhivrs.org/ Arhiv Republike Srpske] * [https://www.arhivsa.ba/ Historijski arhiv Sarajevo] * [https://www.arhivusk.ba/ Kantonalni arhiv Unsko-sanskog kantona] * [http://www.infobiro.ba/ Digitalni arhiv Infobiro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260216025250/https://www.infobiro.ba/ |date=16. 2. 2026 }} * [https://www.archives.gov/ Zvanični sajt Nacionalne uprave za arhive i dokumentaciju Sjedinjenih Američkih Država (NARA), SAD] (en) ** [https://www.archives.gov/research Vodič kroz istraživanje arhivske građe na portalu NARA] (en) * [http://www.nationalarchives.gov.uk/ Zvanični sajt Nacionalnog arhiva Ujedinjenog Kraljevstva (TNA)] (en) ** [http://www.nationalarchives.gov.uk/help-with-your-research/ Centar za pomoć pri istraživanju na portalu TNA] (en) ** [http://www.nationalarchives.gov.uk/help-with-your-research/start-here/how-to-use-archives/ Praktični vodič: Kako koristiti arhive (TNA)] (en) * [https://www.adoptionuk.org/tracing-birth-family-within-the-uk-pre-1975-adoptions Vodič za pronalaženje bioloških porodica u UK (usvojenja prije 1975)] (en) * [https://www2.archivists.org/usingarchives Kako koristiti arhive: Vodič za efikasno istraživanje – Udruženje američkih arhivista (SAA)] (en) === LibGuides vodiči za arhivska istraživanja === * [https://dal.ca.libguides.com/c.php?g=257178&p=1717146 Vodič kroz arhivska istraživanja (Univerzitet Dalhousie)] (en) * [https://guides.library.georgetown.edu/archivalresearch Vodič za arhivska istraživanja (Biblioteka Univerziteta Georgetown)] (en) * [https://guides.library.duke.edu/c.php?g=289598&p=1930449 Uvod u arhivska istraživanja (Biblioteke Univerziteta Duke)] (en) * [http://research.library.gsu.edu/archivalresearch Arhivska istraživanja: Zašto arhivska istraživanja (Državni univerzitet Georgia)] (en) * [https://libguides.williams.edu/archival-research Provođenje arhivskih istraživanja (Koledž Williams)] (en) * [http://libguides.wits.ac.za/Scholarly_Research_Resources/Archival_Research Vođenje arhivskih istraživanja (Univerzitet Witwatersrand)] (en) {{Psihologija}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Arhivi]] [[Kategorija:Historiografija]] [[Kategorija:Istraživačke metode]] [[Kategorija:Dokazi]] cdivhboadj0kevszsyhauvvnqxhggun 0 534642 3901531 3886809 2026-07-01T21:52:42Z Bakir123 110053 3901531 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Zdenko Lučić | slika = | opis_slike = | redoslijed = | vrijeme_na_vlasti = | prethodnik = | nasljednik = | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = 1967. | mjesto_rođenja = [[Ljubuški]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosna i Hercegovina]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | etnicitet = [[Hrvati|Hrvat]] | politička_stranka = | supružnik = | djeca = | obrazovanje = | zanimanje = [[pravnik]], brigadni general, [[političar]] | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = [[Hrvatsko vijeće odbrane]] | godine_službe = | čin = brigadni general | komandovao = | ratovi = [[Rat u Bosni i Hercegovini]] | ordeni = }} '''Zdenko Lučić''' ([[Ljubuški]], 1967) bosanskohercegovački je pravnik, bivši vojni oficir i politička osoba iz reda [[Hrvati|Hrvata Bosne i Hercegovine]]. U javnosti je najpoznatiji kao brigadni general [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] i kandidat stranaka okupljenih oko Hrvatske petorke ([[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatska narodna stranka Bosne i Hercegovine|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS]] i HDS) za člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] iz reda hrvatskog naroda na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|općim izborima 2026]].<ref name="oslobodjenje-kandidat">{{cite web |title=Zdenko Lučić je kandidat Petorke za člana Predsjedništva BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-je-kandidat-petorke-za-clana-predsjednistva-bi-h/ |website=Oslobođenje |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="bosnainfo-kandidat">{{cite web |title=HDZ 1990 i partneri potvrdili: Zdenko Lučić će biti njihov kandidat za člana Predsjedništva BiH |url=https://bosnainfo.ba/politika/hdz-1990-i-partneri-potvrdili-zdenko-lucic-ce-biti-njihov-kandidat-za-clana-predsjednistva-bih/ |website=Bosnainfo |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> == Biografija == Lučić je rođen 1967. u [[Ljubuški|Ljubuškom]]. Po obrazovanju je diplomirani pravnik. Još kao student prava uključio se u organiziranje [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine]] početkom 1990-ih.<ref name="hercegovina-biografija">{{cite web |title=Tko je Zdenko Lučić kojim "Petorka" planira matirati Čovića? |url=https://www.hercegovina.info/amp/vijesti/bih/tko-je-zdenko-lucic-kojim-petorka-planira-matirati-covica/255169/ |website=Hercegovina.info |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="politicki-biografija">{{cite web |title=Ko je Zdenko Lučić |url=https://www.politicki.ba/vijesti/ko-je-zdenko-lucic/100154 |website=Politički.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] bio je pripadnik struktura Hrvatskog vijeća odbrane, gdje je stekao čin brigadnog generala.<ref name="avaz-kandidatura">{{cite web |title=Zdenko Lučić je kandidat za Predsjedništvo BiH |url=https://www.avaz.ba/vijesti/bih/1038554/zdenko-lucic-je-kandidat-za-predsjednistvo-bih |website=Dnevni avaz |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="dnevnik">{{cite web |title=Cvitanović: Kandidatura generala Lučića je potpuno legitimna, konačna odluka petorke početkom idućeg tjedna |url=https://www.dnevnik.ba/vijesti/cvitanovic-kandidatura-generala-lucica-je-potpuno-legitimna-konacna-odluka-petorke-pocetkom-iduceg-tjedna/ |website=Dnevnik.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Nakon rata djelovao je u javnom i poslovnom sektoru. Radio je kao univerzitetski asistent u Mostaru, gdje je predavao pravne i ekonomske predmete, a potom je obavljao rukovodeće dužnosti u bankarskim i finansijskim institucijama.<ref name="etto">{{cite web |title=Lučić kao izbor hercegovačke "Petorke": Vojna karijera, politika i ekonomija u jednoj biografiji |url=https://etto.ba/clanak/lucic-kao-izbor-hercegovacke-petorke-vojna-karijera-politika-i-ekonomija-u-jednoj-biografiji |website=Etto.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> == Kandidatura za Predsjedništvo Bosne i Hercegovine == Lučić se u proljeće 2026. počeo spominjati kao mogući kandidat stranaka hrvatske opozicije za člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine. Krajem aprila 2026. javno je objavio da prihvata kandidaturu, navodeći da nastupa kao kandidat s hrvatskim identitetom i predstavljajući radni nacrt strateškog dokumenta o sigurnosnoj politici Bosne i Hercegovine.<ref name="raport">{{cite web |title=Zdenko Lučić objavio da je kandidat petorke za hrvatskog člana Predsjedništva BiH: Najavio i plan djelovanja i "nacionalnu strategiju" |url=https://raport.ba/zdenko-lucic-objavio-da-je-kandidat-petorke-za-hrvatskog-clana-predsjednistva-bih-najavio-i-plan-djelovanja-i-nacionalnu-strategiju |website=Raport.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Predsjednici pet stranaka okupljenih oko HDZ-a 1990, HRS-a, HNP-a, HSS-a i HDS-a potvrdili su u maju 2026. da će Lučić biti njihov kandidat za člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine iz reda hrvatskog naroda. Time je postao jedan od najavljenih kandidata za tu funkciju, uz Darijanu Filipović iz [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ-a BiH]] i Slavena Kovačevića iz [[Demokratska fronta|Demokratske fronte]].<ref name="oslobodjenje-kandidat"/><ref name="bosnainfo-kandidat"/> U obrazloženju kandidature predstavnici Petorke naveli su da Lučića vide kao kandidata koji može ponuditi alternativu politici HDZ-a BiH. U javnim istupima naglašavao je sigurnosnu politiku, očuvanje suvereniteta i teritorijalnog integriteta Bosne i Hercegovine, položaj Hrvata u Bosni i Hercegovini i potrebu izrade strategije nacionalne sigurnosti.<ref name="hercegovina-prvi">{{cite web |title=Zdenko Lučić prvi put se obratio kao kandidat za Predsjedništvo BiH |url=https://www.hercegovina.info/vijesti/bih/zdenko-lucic-prvi-put-se-obratio-as-kandidat-za-predsjednistvo-bih-hrvati-su-se-znali-izboriti-za-svoju-opstojnost/255970/ |website=Hercegovina.info |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="viteski">{{cite web |title=Cvitanović: Kandidatura generala Lučića je potpuno legitimna, uskoro konačna odluka |url=https://viteski.ba/vijesti/bih-vijesti/cvitanovic-kandidatura-generala-lucica-je-potpuno-legitimna-uskoro-konacna-odluka/ |website=Viteški.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Lučić, Zdenko}} [[Kategorija:Rođeni 1967.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Ljubuški]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pravnici]] [[Kategorija:Hrvatski političari iz Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Generali Hrvatskog vijeća odbrane]] pdhj6uwgl0mj2tc8pw2yqm4a97083a0 0 534810 3901535 3898165 2026-07-02T00:09:51Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901535 wikitext text/x-wiki {{Infokutija državno tijelo | ime = Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova | slika = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg | veličina_slike = 100px | slika_opis = Grb Bosne i Hercegovine | izvorno_ime = | prijašnje_ime = | država = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | teritorija = | osnivanje = {{Početni datum i godine|2008|04|15}} | prethodnik = | nastalo_iz = | ukidanje = | nasljednik = | spojeno_u = | vrsta = Upravna organizacija s operativnom samostalnošću | nadležnost = {{Plainlist| * Izrada nastavnih planova i programa u skladu sa potrebama policijskih tijela BiH i drugih službi i agencija iz oblasti sigurnosti * Školovanje i stručno osposobljavanje i usavršavanje pripadnika policijskih tijela BiH i drugih službi i agencija iz oblasti sigurnosti }} | status = | sjedište = [[Mostar]], [[Bosna i Hercegovina]] | koordinate = {{coord|43|18|18|N|17|51|06|E|display=inline,title}} | adresa = Rodoč bb | prazna_oznaka1 = | prazni_podaci1 = | prazna_oznaka2 = | prazni_podaci2 = | slogan = | zaposleni = 73 (2023)<ref name="Budžet AEPTM 2023">{{Cite web|url=https://aeptm.gov.ba/data/akt/financije/Izvjestaj_o_izvrsenju_proracuna_za_2023.pdf|title=Izvještaj o izvršenju budžeta Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova za 2023. godinu|date=20. 2. 2024|website=aeptm.gov.ba|publisher=AEPTM|access-date=5. 5. 2026}}{{Mrtav link}}</ref> | budžet = 5.467.439,00 KM (2023)<ref name="Budžet AEPTM 2023"/> | direktor = Marko Vujević | šef_agencije = | ministar = ''Upražnjeno'' ([[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti]]) | ključne_osobe = | matična_organizacija = [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine]] | podružnice = | dokumenti = Zakon o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi BiH | veb-sajt = {{URL|aeptm.gov.ba}} | id = | fusnote = Agency for Education and Professional Training }} [[Datoteka:Agency for Education and Professional Training Mostar - Building complex.jpg|mini|desno|300px|Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova u Mostaru, Bosna i Hercegovina]] '''Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova''' je upravna organizacija u sastavu [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministarstva sigurnosti Bosne i Hercegovine]], nadležna za školovanje i stručno osposobljavanje i usavršavanje pripadnika policijskih tijela Bosne i Hercegovine i drugih službi i agencija iz oblasti sigurnosti.<ref name="Zakon_policijska_struktura">{{cite web |title=Zakon o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi BiH |url=https://www.psa.gov.ba/Popisi_i_dokumenti/Zakoni/?id=1508 |website=psa.gov.ba |publisher=Agencija za policijsku podršku BiH |access-date=5. 5. 2026 |language=bs }}{{Mrtav link}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs |title=AEPTM – O nama |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=5. 5. 2026}}</ref> Agencija je osnovana na osnovu Zakona o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi Bosne i Hercegovine, koji je usvojen u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda Parlamentarne skupština Bosne i Hercegovine]] 16. aprila 2008.<ref name="Parlament_BiH">{{cite web |title=Podaci o Zakonu o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi BiH |url=https://parlament.ba/law/LawDetails?lawId=978&lang=bs |website=parlament.ba |publisher=Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine |access-date=5. 5. 2026 |language=bs}}</ref> == Historija == Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova je uspostavljena kao dio reforme sigurnosnog sektora Bosne i Hercegovine s ciljem standardizacije policijskog obrazovanja i profesionalnog usavršavanja policijskih službenika na državnom nivou.<ref>{{cite web |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs |title=Historijat Agencije |publisher=AEPTM |access-date=5. 5. 2026}}</ref> Sa radom je počela 26. februara 2009.<ref>{{cite web |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs |title=O Agenciji |publisher=AEPTM |access-date=5. 5. 2026}}</ref> Iste godine započete su aktivnosti na planiranju trajnog smještaja i izgradnje kompleksa Agencije, u skladu s procjenama potreba za uspostavljanje savremenog sistema policijskog obrazovanja. [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine]] je 2010. razmotrilo i prihvatilo informaciju o izgradnji kompleksa i finansijski okvir projekta koji je predviđao realizaciju u više faza iz budžetskih sredstava [[Institucije Bosne i Hercegovine|institucija Bosne i Hercegovine]].<ref name="AktaTemeljac">{{Citiranje weba |url=https://www.akta.ba/investicije/projekti/33962/polozen-kamen-temeljac-za-izgradnju-kompleksa-aeptm-a |title=Položen kamen temeljac za izgradnju kompleksa AEPTM-a |publisher=Akta.ba |date=2011 |access-date=21. 5. 2026}}</ref> U okviru realizacije projekta, [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine]] je Agenciji dodijelila zemljište za izgradnju kompleksa u [[Mostar]]u, nakon čega su pokrenute pripremne aktivnosti, uključujući izradu projektne dokumentacije i pribavljanje potrebnih odobrenja. Izgradnja kompleksa, koji obuhvata nastavne, upravne, smještajne i sportske kapacitete, imala je za cilj stvaranje uslova za izvođenje osnovne, stručne i specijalističke obuke policijskih službenika i drugih subjekta sigurnosnog sistema Bosne i Hercegovine. == Pravni status i nadležnosti == Nadležnosti Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova definisane su članom 19. Zakona o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi Bosne i Hercegovine.<ref name="Zakon_policijska_struktura" /> Agencija je nadležna za: * razvijanje, usklađivanje i predlaganje nastavnih planova i programa obuke u skladu sa potrebama policijskih tijela Bosne i Hercegovine i drugih službi i agencija iz oblasti sigurnosti; * organizovanje i provođenje školovanja i stručnog osposobljavanja i usavršavanja pripadnika policijskih tijela Bosne i Hercegovine i drugih službi i agencija iz oblasti sigurnosti (osnovna, specijalistička, stalna i drugi vidovi policijske obuke); * razvijanje naučno-istraživačke djelatnosti i doprinos ukupnom unapređenju i osavremenjivanju policijskog rada; * bibliotekarske poslove; * vođenje odgovarajuće evidencije i dokumentacije iz svoj nadležnosti u skladu s važećim propisima.<ref name="Zakon_policijska_struktura" /> == Organizacijska struktura == Agencijom za školovanje i stručno usavršavanje kadrova rukovodi direktor. Direktor ima zamjenika, koji je za svoj rad odgovoran direktoru. Direktora i zamjenika direktora imenuje [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeće ministara BiH]] na prijedlog [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|ministra sigurnosti BiH]], u skladu sa Zakonom o ministarskim imenovanjima, imenovanjima Vijeća ministara i drugim imenovanjima Bosne i Hercegovine, na mandat od četiri godine, uz mogućnost reimenovanja u drugom narednom mandatu.<ref name="Zakon_policijska_struktura" /> Osnovne organizacijske jedinice Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova su: * Sektor za obuku; * Sektor za planiranje i podršku obuke; * Sektor za administraciju i finansije. Odjel za podršku je samostalna unutrašnja organizacijska jedinica. === Odjel za podršku === Odjel za podršku je organizacijska jedinica Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova koja pruža stručnu, administrativnu i tehničku podršku radu direktora i zamjenika direktora Agencije.<ref name="Pravilnik_AEPTM">{{cite web |title=Pravilnik o unutrašnjoj organizaciji Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |url=https://www.aeptm.gov.ba/sites/default/files/datoteke/Pravilnik%20o%20unutarnjoj%20organizaciji%20AEPTM_1.pdf |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=5. 5. 2026 |language=bs}}</ref> U okviru svojih nadležnosti, Odjel koordiniše aktivnosti rukovodstva Agencije, priprema i obrađuje akte iz nadležnosti direktora i zamjenika direktora, organizuje službena putovanja, sastanke i prijem domaćih i stranih delegacija, te pruža podršku u ostvarivanju saradnje sa domaćim i međunarodnim institucijama iz oblasti policijskog obrazovanja i stručnog usavršavanja.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> Odjel učestvuje u pripremi zakona, podzakonskih akata i drugih općih akata iz djelokruga rada Agencije, izrađuje izvještaje, analize i informacije na osnovu prikupljenih podataka, te učestvuje u izradi godišnjeg plana rada Agencije.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> === Sektor za obuku === [[Datoteka:Kadeti Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova.jpg|mini|desno|300px|Kadeti Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova u Mostaru tokom zvanične ceremonije]] Sektor za obuku, sa svojim unutrašnjim organizacijskim jedinicama, nadležan je za pripreme, organizaciju i provođenje raznih oblika školovanja i stručnog osposobljavanja i usavršavanja kadrova za potrebe policijskih tijela Bosne i Hercegovine i drugih službi i agencija iz oblasti sigurnosti.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> Sektor za obuku u svom sastavu ima dvije unutrašnje organizacijske jedinice, i to: * Odsjek za realizaciju stručne obuke i obuke za nivo I i II (osnovna policijska obuka); * Odsjek za specijalističku obuku.<ref name="AEPTM_organizacija">{{cite web |title=Organizacija |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/onama/organizacija |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=5. 5. 2026 |language=bs}}</ref> ==== Odsjek za provođenje stručne obuke i obuke za nivo I i II ==== Odsjek za provođenje stručne obuke i obuke za nivo I i II je organizacijska jedinica Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova nadležna za planiranje, organizaciju i realizaciju stručne obuke i osnovne policijske obuke kadeta nivoa I i II.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> U okviru svojih nadležnosti, Odsjek učestvuje u izradi nastavnih planova i programa, koordiniše izvođenje nastave i prati realizaciju nastavnog procesa, uključujući vođenje službenih evidencija i nastavne dokumentacije. Odsjek također koordiniše angažovanje vanjskih saradnika u realizaciji pojedinih oblika stručne obuke, prati primjenu stručnih procedura i međunarodnih standarda u oblasti policijskog obrazovanja, te osigurava uslove za kvalitetno izvođenje obuke kroz praćenje nastavnih sredstava, opreme i drugih resursa potrebnih za nastavni proces.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> ==== Odsjek za specijalističku obuku ==== Odsjek za specijalističku obuku je organizacijska jedinica Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova nadležna za planiranje, organizaciju i realizaciju različitih oblika specijalističke obuke u skladu sa policijskih tijela Bosne i Hercegovine i drugih službi i agencija iz oblasti sigurnosti.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> U okviru svojih nadležnosti, Odsjek učestvuje u izradi nastavnih planova i programa specijalističke obuke, razvija tematske cjeline za pojedine oblike stručnog osposobljavanja i prati realizaciju obrazovnih aktivnosti. Odsjek vodi evidencije o pohađanju specijalističkih obuka, izrađuje izvještaje i statističke preglede o realizaciji obuke i učesnicima, te ostvaruje saradnju s institucijama u vezi sa unapređenjem poslova sa polaznicima svih oblika specijalističkih obuka.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> === Sektor za planiranje i podršku obuci === Sektor za planiranje i podršku obuci u svom sastavu ima dvije unutrašnje organizacijske jedinice, i to: * Odsjek za izradu i praćenje nastavnih planova i programa obuke, istraživanje, izdavaštvo i bibliotekarsku djelatnost; * Odsjek za poslove sa polaznicima obuke i evidencije.<ref name="AEPTM_organizacija" /> ==== Odsjek za izradu i praćenje nastavnih planova i programa obuke, istraživanje, izdavaštvo i bibliotekarsku djelatnost ==== [[Datoteka:Naslovnica priručnika Neposredno osiguranje VIP osoba.png|mini|desno|300px|Izdavačka djelatnost Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova]] Odsjek za izradu i praćenje nastavnih planova i programa obuke, istraživanje, izdavaštvo i bibliotekarsku djelatnost je organizacijska jedinica Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova nadležna za razvoj i unapređenje obrazovnog procesa kroz razvoj nastavnih planova i programa, naučno-istraživačke projekte, izdavačku djelatnost i bibliotekarske aktivnosti.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> U okviru svojih nadležnosti, Odsjek učestvuje u izradi i unapređenju nastavnih planova i programa obuke, prati i analizira kvalitet nastavnih sadržaja i realizaciju nastavnog procesa, te organizuje stručne skupove posvećene razmatranju obrazovnih i stručnih pitanja iz oblasti policijskog obrazovanja. Odsjek realizuje naučno-istraživačke i izdavačke projekte s ciljem razvoja stručnih publikacija i nastavnih materijala, upravlja bibliotečkom djelatnošću Agencije, te ostvaruje saradnju s domaćim i međunarodnim institucijama u oblasti istraživanja i primjene evropskih standarda u obrazovanju policijskih kadrova.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> ==== Odsjek za poslove sa polaznicima obuke i evidencije ==== Odsjek za poslove sa polaznicima obuke i evidencije je organizacijska jedinica Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova nadležna za vođenje administrativnih i evidencijskih poslova u vezi sa polaznicima obuke i realizacijom obrazovnih aktivnosti Agencije.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> U okviru svojih nadležnosti, Odsjek vodi matične evidencije o polaznicima obuke, uključujući prijem i upis polaznika, evidenciju smještaja, kao i evidenciju izdatih certifikata i drugih službenih isprava. Odsjek upravlja centralnom bazom podataka o programima obuke, polaznicima i izdatim kvalifikacijama, te učestvuje u izradi izvještaja i statističkih pregleda o obrazovnim aktivnostima Agencije radi praćenja i unapređenja procesa stručnog usavršavanja.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> === Sektor za administraciju i finansije === Sektor za administraciju i finansije u svom sastavu ima dvije unutrašnje organizacijske jedinice, i to: * Odsjek za pravne, kadrovske i opće poslove; * Odsjek za finansijsko-materijalne poslove i upravljanje budžetom.<ref name="AEPTM_organizacija" /> ==== Odsjek za pravne, kadrovske i opće poslove ==== Odsjek za pravne, kadrovske i opće poslove je organizacijska jedinica Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova nadležna za obavljanje pravnih, kadrovskih i općih administrativnih poslova u okviru rada Agencije.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> U okviru svojih nadležnosti, Odsjek provodi aktivnosti vezane za primjenu propisa iz oblasti državne službe i radnih odnosa, ostvaruje saradnju s nadležnim institucijama za državnu službu, te vodi kadrovske evidencije i osigurava pristup ličnoj dokumentaciji zaposlenih u skladu sa važećim propisima. Odsjek učestvuje u planiranju stručnog usavršavanja zaposlenih, priprema interne akte koji uređuju prava i obaveze polaznika tokom školovanja i boravka u Agenciji, te obavlja opće administrativne poslove neophodne za funkcionisanje institucije.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> ==== Odsjek za finansijsko-materijalne poslove i upravljanje budžetom ==== Odsjek za finansijsko-materijalne poslove i upravljanje budžetom je organizacijska jedinica Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova nadležna za planiranje, upravljanje i nadzor finansijskog i materijalnog poslovanja Agencije.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> U okviru svojih nadležnosti, Odsjek priprema finansijske planove i budžetske projekcije potrebne za rad Agencije, učestvuje u izradi periodičnih i godišnjih finansijskih izvještaja, te prati realizaciju budžetskih sredstava u skladu sa zakonskim i podzakonskim propisima. Odsjek sarađuje s institucijama nadležnim za finansijsku reviziju i internu kontrolu, osigurava pravilnu primjenu finansijskih propisa i procedura, te obavlja poslove verifikacije i evidencije finansijske dokumentacije radi zakonitog i efikasnog upravljanja budžetskim i materijalnim resursima Agencije.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> == Razvoj i usklađivanje nastavnih planova i programa == Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova Bosne i Hercegovine razvija i implementira nastavne planove i programe za osnove, stručne, specijalističke i druge vidove obuka namijenjenim policijskim službenicima i drugim subjektima sistema sigurnosti Bosne i Hercegovine.<ref name="AEPTM_Osnovna_Obuka_Nivo1">{{cite web |author=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |title=Osnovna policijska obuka (nivo I) |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/64 |website=Aeptm.gov.ba |access-date=20. 5. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="AEPTM_Osnovna_Obuka_Nivo2">{{cite web |author=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |title=Osnovna policijska obuka (nivo II) |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/63 |website=Aeptm.gov.ba |access-date=20. 5. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="AEPTM_Katalog_Obuka">{{cite web |author=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |title=Katalog stručnih i specijalističkih obuka |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/65 |website=Aeptm.gov.ba |access-date=20. 5. 2026 |language=bs}}</ref> Nastavni planovi i programi izrađuju se u skladu s nadležnostima Agencije, potrebama policijskih i sigurnosnih agencija, te savremenim standardima profesionalnog osposobljavanja u oblasti unutrašnje sigurnosti.<ref name="Zakon_policijska_struktura" /> Proces izrade nastavnih planova i programa zasniva se na analizi potreba institucija sigurnosnog sistema, identifikaciji operativnih i taktičkih zahtjeva radnih mjesta, kao i usklađivanju sa relevantnim zakonodavnim okvirom Bosne i Hercegovine. Poseban značaj ima prilagođavanje sadržaja obuka stvarnim operativnim situacijama, s ciljem unapređenja profesionalnih kompetencija polaznika i jačanja institucionalnih kapaciteta. Nastavni planovi i programi u okviru Agencije obuhvataju širok spektar tematskih oblasti, uključujući sprječavanje i suzbijanje različitih oblika kriminaliteta, kao što su korupcija, organizovani kriminal, trgovina ljudima, trgovina drogom, terorizam, nezakonita trgovina kulturnim dobrima, ratni zločini i krivična djela kažnjiva po međunarodnom pravu. Programi također obuhvataju oblasti zaštite VIP ličnosti, finansijskih i kriminalističkih istraga, kriminalističko-obavještajnog rada, analize rizika, granične sigurnosti, kriminalističke taktike i tehnike, rukovanja vatrenim oružjem, kontradiverzione zaštite, EOD postupaka, samoodbrane i taktičkih intervencija.<ref name="AEPTM_Katalog_Obuka" /> Nastavni planovi i programi izrađuju se u skladu s metodologijom razvoja programa obuke u oblasti sigurnosti i obrazovanja odraslih, pri čemu se posebna pažnja posvećuje razvoju praktičnih vještina i sposobnosti odlučivanja u operativnim uslovima. Obuke su strukturirane kao osnovne, stručne, specijalističke, dopunske i instruktorske, čime se osigurava kontinuiran profesionalni razvoj polaznika na različitim nivoima odgovornosti.<ref name="AEPTM_Katalog_Obuka" /> Sistem stručnog usavršavanja i osposobljavanja u okviru Agencije zasniva se i na razvoju obuka za instruktore i multiplikatore, kojima se osigurava održivost i prijenos znanja unutar policijskih i sigurnosnih institucija Bosne i Hercegovine. Takve obuke provode se u oblastima kao što su rukovanje vatrenim oružjem, otkrivanje falsifikovanih dokumenata, zaštita VIP osoba, sprječavanje i suzbijanje terorizma, kontradiverziona zaštita, analiza rizika prema modelu CIRAM 2.0, nadzor zelene granice i druge oblasti policijskog i sigurnosnog rada.<ref name="AEPTM_Katalog_Obuka" /> U okviru Agencije razvijaju se i e-kursevi, koji omogućavaju fleksibilnije oblike učenja i kontinuirano stručno usavršavanje, posebno u oblastima policijskog integriteta, ljudskih prava i etike u policijskom radu.<ref name="AEPTM_Katalog_Obuka" /> == Školovanje kadeta i obuka policijskih službenika == ===Osnovna policijska obuka (nivo I i II)=== [[Datoteka:Fingerprinting exercise, Agency for Education and Professional Training, Bosnia and Herzegovina.jpg|mini|desno|300px|Kadeti Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova tokom praktične vježbe iz kriminalističke tehnike vrše uzimanje otisaka prstiju.]] U okviru Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova provodi se osnovna policijska obuka (nivo I i II) za kadete [[Policija Bosne i Hercegovine|policijskih agencija Bosne i Hercegovine]]. Obuka prvog nivoa namijenjena je školovanju kadeta za čin policajca, dok je obuka drugog nivoa namijenjena školovanju kadeta za čin mlađeg inspektora. Obuke se izvode u skladu sa nastavnim planovima i programima koje donosi [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|ministar sigurnosti]].<ref name="Zakon_o_policijskim_sluzbenicima_BiH">{{cite web |author=Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine |title=Zakon o policijskim službenicima Bosne i Hercegovine |url=https://parlament.ba/law/DownloadDocument?lawDocumentId=a73cb72c-d51b-48f4-a6e7-b849ba2540b9&langTag=hr |website=Parlament.ba |access-date=20. 5. 2026 |language=bs}}</ref> Osnovna policijska obuka zasniva se na kombinaciji teorijske nastave, praktičnih vježbi, situacijske nastave i praktične obuke. Nastavni sadržaji obuhvataju oblasti policijskih ovlaštenja i etike, [[Kriminalistika|kriminalistike]], [[Krivično pravo|krivičnog]] i prekršajnog prava, [[Ljudska prava|ljudskih prava]], krivično-procesnog prava, sigurnosti saobraćaja, rukovanja vatrenim oružjem, specijalnog fizičkog obrazovanja, [[Policijska psihologija|policijske psihologije]], [[informatika|informatike i komunikacija]], [[Engleski jezik|engleskog jezika]], kao i stručnih i operativnih poslova iz nadležnosti pojedinačnih policijskih agencija.<ref name="AEPTM_Osnovna_Obuka_Nivo1" /><ref name="AEPTM_Osnovna_Obuka_Nivo2" /> Obuka se realizuje za kadete [[Granična policija Bosne i Hercegovine]], [[Državna agencija za istrage i zaštitu]] i [[Direkcija za koordinaciju policijskih tijela Bosne i Hercegovine]], pri čemu se stručna i situacijska nastava prilagođavaju poslovima i nadležnostima svake policijske agencije.<ref name="AEPTM_Osnovna_Obuka_Nivo1" /><ref name="AEPTM_Osnovna_Obuka_Nivo2" /> Nastavni plan i program osnovne obuke kadeta Granična policija Bosne i Hercegovine usklađen je sa [[Frontex]]-ovim Zajedničkim nastavnim planom i programom osnovne obuke granične i obalske straže Evropske unije (''Common Core Curriculum'').<ref name="AEPTM_FRONTEX_partnerstvo">{{cite web |title=AEPTM potpisala Ugovor o partnerstvu s FRONTEX-om |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/3000 |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=11. 5. 2026 |language=bs}}</ref> === Stručna i specijalistička obuka === U okviru svoje nadležnosti, Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova Bosne i Hercegovine organizuje i provodi stručne i specijalističke obuke namijenjene policijskim službenicima i drugim subjektima sigurnosnog sistema Bosne i Hercegovine.<ref>{{cite web |title=Katalog stručnih i specijalističkih obuka |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/65 |website=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova Bosne i Hercegovine |access-date=13. 5. 2026 |language=bs}}</ref> Programi obuke usmjereni su na razvoj stručnih znanja, praktičnih vještina i operativnih kompetencija potrebnih za obavljanje policijskih i sigurnosnih poslova u skladu sa nacionalnim zakonodavstvom i međunarodnim standardima.<ref name="AEPTM_Katalog_Obuka" /> Stručne i specijalističke obuke obuhvataju širok spektar oblasti iz domena sigurnosti, kriminalistike i policijskog djelovanja, uključujući obuke iz oblasti sprječavanja i suzbijanja različitih oblika kriminaliteta, kriminalističko-obavještajnog rada, finansijskih istraga, posebnih istražnih radnji, granične sigurnosti, zaštite VIP osoba i drugih oblasti policijskog i sigurnosnog rada. Obuke su usmjerene na razvoj praktičnih vještina i sposobnosti postupanja u složenim sigurnosnim situacijama, uključujući primjenu policijskih ovlaštenja, taktičko djelovanje, sigurnosne procedure, upravljanje specijalizovanom opremom i sredstvima, zaštitu osoba i objekata, kao i postupanje u kriznim i vanrednim okolnostima.<ref name="AEPTM_Katalog_Obuka" /> Pored operativno i praktično usmjerenih obuka, Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova realizuje i programe iz oblasti zaštite ljudskih prava, policijske etike, rodne ravnopravnosti, policijskog integriteta i profesionalnih standarda, kao i programe za unapređenje komunikacijskih, organizacijskih i rukovodnih kompetencija policijskih službenika.<ref name="AEPTM_Katalog_Obuka" /> == Saradnja i standardi obuke == Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova ostvaruje saradnju s domaćim i međunarodnim institucijama i organizacijama iz oblasti sigurnosti, policijskog obrazovanja i stručnog usavršavanja. === Saradnja sa domaćim institucijama === Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova razvija kontinuiranu saradnju sa institucijama u okviru sigurnosnog sistema Bosne i Hercegovine, prvenstveno sa [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministarstvom sigurnosti Bosne i Hercegovine]], kao nadležnim resornim ministarstvom. U operativnom i stručnom smislu, Agencija ostvaruje stalnu saradnju sa policijskim tijelima Bosne i Hercegovine, uključujući [[Granična policija Bosne i Hercegovine|Graničnu policiju Bosne i Hercegovine]], [[Državna agencija za istrage i zaštitu|Državnu agenciju za istrage i zaštitu]] i [[Direkcija za koordinaciju policijskih tijela Bosne i Hercegovine|Direkciju za koordinaciju policijskih tijela Bosne i Hercegovine]], u oblasti planiranja, realizacije i evaluacije programa osnovne, stručne i specijalističke obuke. Saradnja obuhvata i koordinaciju u razvoju nastavnih planova i programa, identifikaciju potreba za obukom, razmjenu stručnih iskustava i zajedničko unapređenje standarda policijskog obrazovanja. Pored policijskih agencija, Agencija razvija saradnju i sa drugim relevantnim institucijama u Bosni i Hercegovini, uključujući [[Oružane snage Bosne i Hercegovine]], [[Obavještajno-sigurnosna agencija Bosne i Hercegovine|Obavještajno-sigurnosnu agenciju Bosne i Hercegovine]], centre za edukaciju sudija i tužilaca (CEST), univerzitete i druge obrazovne i stručne institucije, s ciljem jačanja naučno-stručne osnove policijskog obrazovanja, unapređenja nastavnog procesa i razvoja kadrova u skladu sa savremenim standardima stručnog usavršavanja u oblasti sigurnosti.<ref name="AEPTM_UNSA_sporazum">{{cite web |title=Potpisan Sporazum o naučnoj, obrazovnoj i stručnoj saradnji |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/522 |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=13. 5. 2026 |language=bs}}</ref> === Međunarodna saradnja === Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova ostvaruje saradnju sa brojnim međunarodnim institucijama i organizacijama radi razvoja i unapređenja policijskog školovanja i stručnog osposobljavanja i usavršavanja, kao i institucionalnih kapaciteta. Saradnja obuhvata različite oblike stručne, obrazovne i projektne podrške, a između ostalog uključuje [[Frontex|Evropsku agenciju za graničnu i obalsku stražu (Frontex)]],<ref name="AEPTM_FRONTEX_partnerstvo" /> [[NATO misija u Bosni i Hercegovini|NATO misiju u Bosni i Hercegovini]],<ref name="AEPTM_NATO_DEEP_nastavak">{{cite web |title=Nastavak saradnje NATO DEEP-AEPTM |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/1792 |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=13. 5. 2026 |language=bs}}</ref> [[UNESCO|Organizaciju Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu (UNESCO)]]<ref name="AEPTM_Kulturna_Dobra_Analiza">{{cite web |title=Stručna analiza NPP iz oblasti sprječavanja nezakonite trgovine kulturnim dobrima |url=https://www.aeptm.gov.ba/hr/node/3215 |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=13. 5. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="AEPTM_UNESCO_tehnologije">{{cite web |title=AEPTM i UNESCO: Korištenje tehnologija u suzbijanju nezakonite trgovine kulturnim dobrima |url=https://aeptm.gov.ba/bs/node/2773 |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=13. 5. 2026 |language=bs}}</ref> i ICITAP, kroz koje se realizuju aktivnosti usmjerene na razvoj standarda obuke, unapređenje metodologije rada i jačanje usklađenosti sa međunarodnim praksama u oblasti policijskog obrazovanja. Agencija učestvuje i u realizaciji međunarodnih projekata i programa, uključujući IPA programe Evropske unije, Erasmus+ i EU4FAST<ref name="AEPTM_EU4FAST_Dronovi">{{cite web |author=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |title=Projekat EU4FAST/ CIVIPOL – Projekat za obuku pilota dronova |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/2701 |website=Aeptm.gov.ba |access-date=20. 5. 2026 |language=bs}}</ref>, te ostvaruje saradnju sa CEPOL, IOM, DCAF,<ref name="AEPTM_DCAF_Saradnja">{{cite web |author=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |title=Nastavak saradnje sa DCAF-om |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/1195 |website=Aeptm.gov.ba |access-date=20. 5. 2026 |language=bs}}</ref> INTERPA, Ministarstvom unutrašnjih poslova Republike Hrvatske, Ambasadom Ujedinjenog Kraljevstva u Bosni i Hercegovini, Turskom agencijom za saradnju i koordinaciju (TIKA), CIVIPOL, kao i drugim relevantnim međunarodnim partnerima u oblasti sigurnosnog obrazovanja i obuke. ==== Međunarodna certifikacija ==== Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova prvi put je certifikovana 2020. od strane Međunarodnog udruženja direktora za standarde i obuku u oblasti provođenja zakona (IADLEST), čime je potvrđena usklađenost rada Agencije sa međunarodnim standardima kvaliteta u oblasti policijskog [[Obrazovanje u Bosni i Hercegovini|školovanja]] i stručne i specijalističke obuke.<ref name="IADLEST_AEPTM">{{cite web |last=Pfeifer |first=Yvonne |title=IADLEST Academy Accreditation: Bosnia and Herzegovina |website=IADLEST |url=https://www.iadlest.org/news/hot-topics/articleid/704 |access-date=12. 5. 2026 |language=en}}</ref> Recertifikacija Agencije izvršena je 2024.<ref name="AEPTM_IADLEST">{{cite web |title=IADLEST-ov certifikat potvrda profesionalnosti AEPTM-a |website=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova (AEPTM) |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/2401 |access-date=12. 5. 2026 |language=bs}}</ref> IADLEST akreditacija predstavlja međunarodni sistem standarda namijenjen policijskim akademijama i institucijama za obuku policijskih službenika, s ciljem unapređenja kvaliteta obrazovanja, stručnog osposobljavanja i usavršavanja i primjene najboljih praksi u oblasti provođenja zakona. U okviru procesa certifikacije vršena je procjena usklađenosti rada Agencije sa 53 sveobuhvatna standarda koji obuhvataju zakonsku usklađenost, međuinstitucionalnu saradnju, organizaciju i upravljanje ljudskim resursima, operativne procedure, infrastrukturu, vođenje evidencija, razvoj i realizaciju nastavnih planova i programa, rad sa polaznicima, informacijsku tehnologiju, finansijsko poslovanje i upravljanje opremom.<ref name="IADLEST_AEPTM" /> ==== Saradnja i partnerstvo sa Frontex-om ==== Agencija sarađuje sa [[Frontex|Evropskom agencijom za graničnu i obalnu stražu (Frontex)]], s kojom je 2025. potpisala ugovor o partnerstvu i pridruženom članstvu.<ref name="AEPTM_FRONTEX_partnerstvo" /> U okviru saradnje s Frontex-om, nastavni planovi i programi osnovne, stručne i specijalističke obuke za pripadnike Granične policije Bosne i Hercegovine usklađivani su sa zajedničkim evropskim kurikulumima za graničnu i obalnu stražu (Common Core Curriculum – CCC).<ref name="AEPTM_FRONTEX_partnerstvo" /> Potpisivanjem sporazuma Agencija je uključena u mrežu partnerskih akademija Frontex-a, koja okuplja obrazovne institucije za obuku pripadnika granične i obalne straže radi razvoja interoperabilnosti, međunarodne saradnje i harmonizacije obrazovnih standarda.<ref name="AEPTM_FRONTEX_partnerstvo" /> Policijski službenici [[Granična policija Bosne i Hercegovine|Granične policije Bosne i Hercegovine]] koji su osnovnu policijsku obuku završili u Agenciji do 2026. dva puta su učestvovali u Frontex-ovom Programu procjene interoperabilnosti (IAP), koji se provodi radi procjene znanja i kompetencija stečenih kroz obuku usklađenu sa standardima CCC 2022.<ref name="IAP">{{cite web |title=FRONTEX-ov program procjene interoperabilnosti |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/2877 |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=11. 5. 2026 |language=bs}}</ref> Učešće u programu interoperabilnosti predstavlja dio procesa harmonizacije policijskog obrazovanja Bosne i Hercegovine sa evropskim standardima u oblasti zaštite državne granice i stručnog osposobljavanja policijskih službenika.<ref name="IAP" /> Bosna i Hercegovina je među četiri države koje nisu članice [[Evropska unija|Evropske unije]], a koje su uskladile nastavne planove i programe osnovne policijske obuke kadeta [[Granična policija Bosne i Hercegovine|Granične policije Bosne i Hercegovine]] sa standardima Frontex-ovog kurikuluma CCC 2022.<ref name="IAP" /> == Izdavačka djelatnost == U okviru svoje nadležnosti Agencija razvija stručne publikacije, priručnike i nastavne materijale za potrebe policijskog obrazovanja. == Također pogledajte == * [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine]] * [[Državna agencija za istrage i zaštitu]] * [[Granična policija Bosne i Hercegovine]] * [[Direkcija za koordinaciju policijskih tijela Bosne i Hercegovine]] * [[Agencija za forenzička ispitivanja i vještačenja]] * [[Agencija za policijsku podršku]] * [[Služba za poslove sa strancima]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.aeptm.gov.ba Službena web stranica] {{Vijeće ministara Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Vladavina zakona u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Institucije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Obrazovanje u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Organizacije osnovane 2008.]] 3s5bwdkp5trzcjwhx27ww22nqhak45t 0 535027 3901586 3897944 2026-07-02T11:08:57Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3901586 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | direction = vertical | header_align = center | header = Prirodni auksini | image1 = Indol-3-ylacetic acid.svg | width1 = 180 | alt1 = Dijagram skeletne strukture | caption1 = '''[[Indol-3-sirćetna kiselina]]''' (IAA) najzastupljeniji je i osnovni auksin koji se izvorno javlja i funkcioniše u biljkama. On generiše većinu auksinski efekata u intaktnim biljkama i najpotentniji je izvorni auksin. <br /><br/>Postoje još četiri [[endogen]]o sintetizirana auksina u biljkama.<ref name="simon"/><ref name="Auxin 2011 review"/><br /> Svi auksini su spojevi s aromatskim prstenom i karboksilnom kiselinskom grupom:<ref name="Auxin 2011 review"/><ref name="Taiz">{{cite book | vauthors = Taiz L, Zeiger E |title= Plant Physiology | url = https://archive.org/details/plantphysiology0000taiz_p5o6_2ed |publisher= Sinauer Associates |location= Massachusetts |year= 1998 |edition= 2nd}}</ref> | image2 = 4-chloroindole-3-acetic_acid.png | width2 = 180 | alt2 = Dijagram skeletne strukture | caption2 = [[4-Hloroindol-3-sirćetna kiselina]] (4-CI-IAA) | image3 = Phenylessigsäure.svg | width3 = 180 | alt3 = Dijagram skeletne strukture | caption3 = [[fenilsirćetna kiselina]] (PAA) | image4 = Indolebutyric acid structure.png | width4 = 180 | alt4 = Dijagram skeletne strukture | caption4 = [[Indol-3-buterna kiselina]] (IBA) | image5 = 3-Indolepropionic acid skeletal.svg | width5 = 180 | alt5 = Dijagram skeletne strukture | caption5 = [[Indol-3-propionska kiselina]] (IPA) <!-- Footer --> | footer_align = left | footer = ''Za predstavnike sintetskih auksina, pogledajte: Sintetski auksini}}''. '''Auksini''' jesu klasa [[biljni hormon|biljnih hormona]] (ili regulatora rasta biljaka) sa nekim obilježjima sličnim [[morfogen]]ima. Auksini imaju kardinalnu ulogu u koordinaciji mnogih procesa rasta i ponašanja u [[životni ciklus|životnim ciklusima]] biljaka i neophodni su za razvoj biljnog tijela. Holandski biolog [[Frits Warmolt Went]] prvi je opisao auksine i njihovu ulogu u rastu biljaka 1920-ih.<ref>{{Cite web |url=http://bob.nap.edu/readingroom/books/biomems/fwent.html |title=Frits Warmolt Went |access-date=24. 7. 2001 |archive-date=24. 7. 2001 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010724034517/http://bob.nap.edu/readingroom/books/biomems/fwent.html |url-status=dead }}</ref> [[Kenneth V. Thimann]] prvi je izolovao jedan od ovih [[fitohormon]]a i odredio njegovu hemijsku strukturu kao [[indol-3-sirćetna kiselina]] (IAA). Went i Thimann su 1937. godine zajedno napisali knjigu o biljnim hormonima, ''Fitohormoni''. ==Pregled== Auksini su bili prvi od glavnih otkrivenih biljnih hormona. Ime su dobili od [[starogrčki|grčke]] riječi αὔξειν – ''auxein'' = rasti/povećavati se'). Auksin je prisutan u svim dijelovima biljke, iako u vrlo različitim koncentracijama. [[Koncentracija]] na svakoj poziciji ključna je razvojna [[informacija]], tako da je podložna strogoj regulaciji i putem [[metabolizam|metabolizma]] i transporta. Rezultat je da auksin stvara "obrasce" maksimuma i minimuma koncentracije auksina u tijelu biljke, što zauzvrat usmjerava daljnji razvoj odgovarajućih ćelija, a u konačnici i biljke u cjelini. (Dinamična i na okolinu osjetljiva) [[Formiranje obrazaca#Biologija|obrazac]] distribucije auksina unutar biljke ključni je faktor za rast biljke, njenu reakciju na okolinu, aposebno za razvoj biljnih [[organ]]a.<ref name="Benkova 2003"/> (kao što su [[list|lišće]] ili [[cvijet]]). To se postiže vrlo složenim i dobro koordiniranim [[aktivni transporto|aktivnim]] transportom molekula auksina iz ćelije u ćeliju, kroz cijelo biljno tijelo - takozvanim [[polarni transport auksina|polarnim transportom auksina]]. Dakle, biljka može (kao cjelina) reagirati na vanjske uvjete i prilagoditi im se, bez potrebe za [[nervni sistem|živčanim sistemom]]. Auksini obično djeluju zajedno s drugim biljnim [[hormon]]ima ili im se suprotstavljaju. Naprimjer, omjer auksina i [[citokinin]]a u određenim biljnim tkivima određuje inicijaciju korijenskih [[pupoljak|pupova]] u odnosu na pupoljke izdanka. Na molekularnoj razini, svi auksini su spojevi s aromatskim prstenom i [[karboksilna kiselina|karboksilnom]] gtupom.<ref name="Taiz"/> Najvažniji član porodice auksina je [[indol-3-sirćetna kiselina]] (IAA),<ref name=Simon>{{cite journal | vauthors = Simon L, Bousquet J, Lévesque RC, Lalonde M |date=1993 |title=Origin and diversification of endomycorrhizal fungi and coincidence with vascular land plants |journal=[[Nature]] |volume=363 |issue= 6424 |pages= 67–69 |bibcode=1993Natur.363...67S |doi=10.1038/363067a0 |s2cid= 4319766 }}</ref> koja generira većinu auksinskih učinaka u intaktnim [[biljka]]ma i najpotentniji je nativni auksin. Kao nativni auksin, njegova ravnoteža je u biljkama kontrolirana na mnogo načina, od sinteze, preko moguće [[Konjugacija (biohemija)|konjugacije]] do razgradnje njegovih molekula, uvijek prema zahtjevima situacije. Auksin može djelovati na toplinski osjetljiv način u mnogim situacijama, što će zauzvrat utjecati na [[fenotip]]ski razvoj biljke.<ref>(Jones, Daniel S.et al,2021)</ref> * Pet prirodno prisutnih ([[endogen]]ih) auksina u biljkama uključuju indol-3-octenu kiselinu, [[4-kloroindol-3-surćetna kiselina|4-kloroindol-3-sirćetnu kiselinu]], [[fenilsirćetna kiselina|fenilsirćetnu]], [[indol-3-buterna kiselina|indol-3-buternu]] i [[indol-3-propionska kiselina|ndol-3-propionsku kiselinu]].<ref name="simon">{{cite journal | vauthors = Simon S, Petrášek J | title = Why plants need more than one type of auxin | journal = Plant Science | volume = 180 | issue = 3 | pages = 454–460 | date = mart 2011 | pmid = 21421392 | doi = 10.1016/j.plantsci.2010.12.007 | bibcode = 2011PlnSc.180..454S | url = https://zenodo.org/record/894396 }}<!--https://zenodo.org/record/894396--></ref><ref name="Auxin 2011 review">{{cite journal | vauthors = Ludwig-Müller J | title = Auxin conjugates: their role for plant development and in the evolution of land plants | journal = Journal of Experimental Botany | volume = 62 | issue = 6 | pages = 1757–1773 | date = mart 2011 | pmid = 21307383 | doi = 10.1093/jxb/erq412 | quote = Besides IAA there are several other molecules with auxin activity such as indole-3-butyric acid (IBA) (Fig. 1), 4-Cl-IAA, and indole-3-propionic acid (IPA). ... The indole moiety (e.g. IAA, IBA, IPA, 4-Cl-IAA) as well as the conjugate partner can vary, so that the plant can produce many different combinations of conjugates (Bajguz and Piotrowska, 2009). Also, other auxin-type molecules such as phenylacetic acid (PAA; Ludwig-Müller and Cohen, 2002) can be conjugated (Jentschel et al., 2007) | doi-access = free }}</ref> Međutim, većina do sada opisanog znanja u biologiji auksina, kao što je opisano u sljedećim odjeljcima, primjenjuje se uglavnom na IAA; ostala tri [[endogen]]a auksina izgleda imaju marginalnu važnost za intaktne biljke u prirodnim okruženjima. Uz endogene auksine, naučnici i proizvođači razvili su mnoge sintetske spojeve s auksinskim djelovanjem. * Sintetski auksini spadaju u četiri klase:<ref name="simon"/><ref name=Song>{{cite journal |doi=10.1111/jipb.12131 |title=Insight into the mode of action of 2,4-dichlorophenoxyacetic acid (2,4-D) as an herbicide |date=2014 |last1=Song |first1=Yaling |journal=Journal of Integrative Plant Biology |volume=56 |issue=2 |pages=106–113 |pmid=24237670 |bibcode=2014JIPB...56..106S }}</ref> ** [[dikamba]] ** kinolinkarboksilne kiseline, što uključuje [[kinklorak]] ** derivati ​​[[piridinkarboksilne kiseline]], što uključuje [[pikloram]], [[triklopir]], [[klopiralid]] ** [[fenoksisirćetna kiselina]], fenoksipropionska kiselina i fenoksibuterna kiselina, derivati ​​[[1-naftalenosirćetne kiseline]] [[2,4-D]], [[2,4-DP]] [[2,4-DB]] [[2,4,5-T]] [[MCPA]] [[MCPB]], [[mekoprop]] Neki sintetički auksini, kao što su 2,4-D i [[2,4,5-trihlorofenoksisirćetna kiselina]] (2,4,5-T), prodaju se kao [[herbicidi]]. Širokolisne biljke ([[dikotiledone]]), poput [[maslačak|maslačka]], mnogo su osjetljivije na auksine od uskolisnih biljaka ([[monokotiledone]]) poput [[trava]] i [[žitarica]], što ove sintetske auksine čini vrijednim kao herbicide. ==Otkriće== ===Charles Darwin=== {{Glavni|Charles Darwin}} Godine 1881., [[Charles Darwin]] i njegov sin [[Francis Darwin|Francis]] izveli su eksperimente na [[koleoptil]]ima, ovojnicama koje zatvaraju mlade listove u klijavim sadnicama trave. Eksperiment je izložio koleoptil svjetlosti iz jednosmjernog izvora i primijetio da se oni savijaju prema svjetlosti.<ref>{{cite journal | vauthors = Hohm T, Preuten T, Fankhauser C | title = Phototropism: translating light into directional growth | journal = American Journal of Botany | volume = 100 | issue = 1 | pages = 47–59 | date = januar 2013 | pmid = 23152332 | doi = 10.3732/ajb.1200299 | bibcode = 2013AmJB..100...47H | s2cid = 25209232 | url = https://serval.unil.ch/resource/serval:BIB_BFBF5EAD16F0.P001/REF.pdf }}</ref> Pokrivanjem različitih dijelova koleoptila neprozirnom kapom koja ne propušta svjetlost, Darwinovi su otkrili da vrh koleoptila detektuje svjetlost, ali da se savijanje javlja u [[hipokotil]]u. Međutim, sadnice nisu pokazivale znakove razvoja prema [[svjetlost]]i ako je vrh bio prekriven neprozirnom kapom ili ako je vrh uklonjen. Darwinovi su zaključili da je vrh koleoptila odgovoran za detekciju svjetlosti i pretpostavili su da se glasnik prenosi u smjeru prema dolje od vrha koleoptila, uzrokujući njegovo savijanje.<ref name="Whippo">{{cite journal | vauthors = Whippo CW, Hangarter RP | title = Phototropism: bending towards enlightenment | journal = The Plant Cell | volume = 18 | issue = 5 | pages = 1110–1119 | date = maj 2006 | pmid = 16670442 | pmc = 1456868 | doi = 10.1105/tpc.105.039669 | bibcode = 2006PlanC..18.1110W }}</ref> ===Peter Boysen Jensen=== U 1910., danski naučnik [[Peter Boysen Jensen]] demonstrirao je da se [[fototropizam]] u [[zob]]i može širiti kroz rez.<ref>{{cite journal | vauthors = Boysen JP | date = 1910 | title = Über die Leitung des phototropischen Reizes in Avena-keimpflanzen | journal = Berichte der Deutschen Botanischen Gesellschaft | volume = 28 | pages = 118–120 | doi = 10.1111/j.1438-8677.1910.tb06871.x | s2cid = 257824886 | url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/4993421}}</ref> Ovi eksperimenti prošireni su i detaljnije objavljeni 1911. i 1913.<ref name="latransmission">{{cite journal | url = http://publ.royalacademy.dk/backend/web/uploads/2019-09-04/AFL%203/O_1911_00_00_1911_4781/O_1911_01_00_1911_4761.pdf | vauthors = Boysen JP | date = 1911 | title = La transmission de l'irritation phototropique dans l'Avena. | journal = Det Kgl.<!-- Deny Citation Bot: standard abbreviation of "Kongelige", not an acronym--> Danske Videnskabernes Selskabs Forhandlinger | volume = 1 | pages = 1–24 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Boysen JP | date = 1913 | title = Über die Leitung des phototropischen Reizes in der Avena-koleoptile. | journal = Berichte der Deutschen Botanischen Gesellschaft | volume = 31 | pages = 559–566 | doi = 10.1111/j.1438-8677.1913.tb06990.x | s2cid = 257819964 | url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/4998472}}</ref> Otkrio je da se vrh može odrezati i vratiti na mjesto, te da naknadno jednostrano [[iluminacija|osvjetljavanje]] i dalje može proizvesti pozitivnu fototropnu zakrivljenost u baznom dijelu koleoptila. Pokazao je da se transmisija može odvijati kroz tanki sloj [[želatin]]a koji odvaja jednostrano osvijetljeni vrh od zasjenjenog panja. Umetanjem komadića klijanca mogao je blokirati transmisiju na osvijetljenoj i neosvijetljenoj strani vrha, što mu je omogućilo da pokaže da se transmisija odvija u zasjenjenom dijelu vrha. Dakle, uzdužna polovina koleoptila koja pokazuje veću brzinu izduženja tokom fototropne zakrivljenosti bila je tkivo koje je primilo stimulus rasta.<ref>{{cite journal | vauthors = Larsen P | date = 1960 | title = Peter Boysen Jensen 1883-1959 | journal = Plant Physiology | volume = 35 | pages = 986–988 | doi = 10.1104/pp.35.6.986 | doi-access = free }}</ref><ref name="bare_url">{{cite web | vauthors = Croker S, MacMillan J, Gaskin P | work = Mendipweb | url = http://www.plant-hormones.info/auxins.htm | title = Nature of auxin | access-date = 7. 1. 2009 | archive-date = 9. 9. 2002 | archive-url = https://web.archive.org/web/20020909204602/http://www.plant-hormones.info/auxins.htm }}</ref> Godine 1911., Boysen Jensen je na osnovu svojih eksperimentalnih rezultata zaključio da prenos fototropnog stimulusa nije fizički efekat (naprimjer, zbog promjene pritiska), već ''serait dû à une migration de substance ou d'ions'' (uzrokovan transportom supstance ili iona).<ref name="latransmission" /> Ovi rezultati bili su fundamentalni za dalji rad na auksinskim teorijama tropizma. ===Frits Went=== {{glavni|Frits Warmolt Went}} Godine 1928., holandski botaničar [[Frits Warmolt Went]] pokazao je da [[drugi glasnik|hemijski glasnik]] difundira iz vrhova koleoptila. Wentov eksperiment identifikovao je kako hemikalija koja podstiče rast uzrokuje rast koleoptila prema svjetlosti. Went je odrezao vrhove koleoptila i stavio ih u mrak, stavljajući nekoliko vrhova na agarne ploče, za koje je predvidio da će apsorbirati hemikaliju koja podstiče rast. Na kontrolne koleoptile postavio je ploču koja nije sadržavala hemikaliju. Na druge je postavio ploče koje sadrže hemikaliju, bilo centriranu na vrh koleoptila kako bi se hemikaliju ravnomjerno rasporedio ili pomaknute kako bi se povećala koncentracija na jednoj strani.<ref name="Whippo"/> Kada je hemikalija koja podstiče rast bila ravnomjerno raspoređena, koleoptil je rastao ravno. Ako je hemikalija bila neravnomjerno raspoređena, koleoptil se zakrivio od strane s pločom, kao da raste prema svjetlu, iako je rastao u mraku. Went je kasnije predložio da je glasnička supstanca [[hormon]] koji podstiče rast, koji je nazvao auksin, koji se asimetrično raspoređuje u području savijanja. Went jest zaključio da je auksin u većoj koncentraciji na zasjenjenoj strani, što podstiče izduživanje ćelija, što rezultira savijanjem koleoptila prema svjetlosti.<ref name="bare_url"/> ==Hormonska aktivnost== Auksini pomažu razvoju na svim nivoima kod biljaka, od [[Ćelija (biologija)|ćelijskog]] nivoa, preko organa, pa sve do cijele biljke. === Molekularni mehanizmi === Kada biljna ćelija dođe u kontakt s auksinom, to uzrokuje dramatične promjene u [[ekspresija gena|ekspresiji gena]], pri čemu su mnogi geni regulirani na više ili niže. Precizni mehanizmi kojima se to događa još uvijek su područje aktivnog istraživanja, ali sada postoji opći konsenzus o najmanje dva [[ćelijska signalizacija|signalna puta]] auksina.<ref name="Leyser-2018">{{cite journal | vauthors = Leyser O | title = Auxin Signaling | journal = Plant Physiology | volume = 176 | issue = 1 | pages = 465–479 | date = januar 2018 | pmid = 28818861 | pmc = 5761761 | doi = 10.1104/pp.17.00765 }}</ref><ref name="Enders-2015">{{cite journal | vauthors = Enders TA, Strader LC | title = Auxin activity: Past, present, and future | journal = American Journal of Botany | volume = 102 | issue = 2 | pages = 180–196 | date = februar 2015 | pmid = 25667071 | pmc = 4854432 | doi = 10.3732/ajb.1400285 | bibcode = 2015AmJB..102..180E }}</ref> ====Percepcija==== TNajbolje okarakterisani auksinski receptori su TIR1/AFB porodica [[F-kutijski protein|F-kutijskih proteinai]]. F-kutijski proteini ciljaju druge proteine za razgradnju putem [[ubikvitin|ubikvitinskog puta razgradnje]]. Kada se TIR1/AFB proteini vežu za auksin, molekula auksina djeluje kao '[[molekularno ljepilo]]', termin koji je skovao [[Ning Zheng]], koji omogućava ovim proteinima da se zatim vežu za svoje ciljeve (vidi dolje). [[Atomska struktura]] mehanizma percepcije auksina od strane TIR1 određena je [[rendgenska kristalografija|rendgenskom kristalografijom]].<ref>{{Cite journal |last1=Tan |first1=Xu |last2=Calderon-Villalobos |first2=Luz Irina A. |last3=Sharon |first3=Michal |last4=Zheng |first4=Changxue |last5=Robinson |first5=Carol V. |last6=Estelle |first6=Mark |last7=Zheng |first7=Ning |date=april 2007 |title=Mechanism of auxin perception by the TIR1 ubiquitin ligase |url=https://www.nature.com/articles/nature05731 |journal=[[Nature]] |language=en |volume=446 |issue=7136 |pages=640–645 |doi=10.1038/nature05731 |pmid=17410169 |bibcode=2007Natur.446..640T |issn=1476-4687|url-access=subscription }}</ref> Još jedan protein koji veže auksin, ABP1, sada se često smatra auksinskim receptorom (na [[apoplast]]u), ali se općenito smatra da ima mnogo manju ulogu od signalnog puta TIR1/AFB, a mnogo manje se zna o ABP1 signalizaciji.<ref name="Enders-2015"/> ====Aux/IAA i ARF signalni moduli==== [[Datoteka: Auxin signal cascade.jpg|thumb|280px|''' Auksinska signalna kaskada''': U odsustvu auksina, Aux/IAA se veže za ARF-ove i potiskuje transkripcijsku aktivnost. Kada je auksin prisutan, formira 'molekularno ljepilo' između TIR1 i Aux/IAA, što dovodi do degradacije ovih represora. ARF-ovi se tada mogu slobodno vezati za DNK i uzrokovati promjene u transkripciji.]] Faktori odgovora na auksin (ARF) su velika grupa [[opći transkripcijski faktor|transkripcijskih faktora]] koji djeluju u auksinskim signalizacijama. U odsustvu auksina, ARF-ovi se vežu za klasu represora poznatih kao Aux/IAA. Aux/IAA potiskuju sposobnost ARF-ova da poboljšaju transkripciju gena. Pored toga, vezivanje Aux/IAA za ARF-ove dovodi Aux/IAA u kontakt sa [[Promotor (genetika)|promotorima]] gena regulisanih auksinom. Kada su na ovim promotorima, Aux/IAA potiskuju [[ekspresija gena|ekspresiju ovih gena]], regrutovanjem drugih faktora koji vrše modifikacije u strukturi [[DNK]]. Vezivanje auksina za TIR1/AFB-ove im omogućava da se vežu za Aux/IAA. Kada se vežu za TIR1/AFB-ove, Aux/IAA-ovi su označeni za degradaciju. Degradacija Aux/IAA oslobađa ARF proteine, koji su zatim u stanju da aktiviraju ili potiskuju gene na čije su promotore vezani.<ref name="Leyser-2018" /><ref name="Enders-2015" /><ref>{{cite journal |last1= Mohammad Dezfulian, Espanta Jalili, Don Karl A. Roberto, Britney L. Moss, Kerry Khoo, Jennifer L. Nemhauser, and William L. Crosby. |title=Oligomerization of SCFTIR1 Is Essential for Aux/IAA Degradation and Auxin Signaling in Arabidopsis |journal=PLOS Genetics |date=2017 |volume=12 |issue=9 |doi=10.1371/journal.pgen.1006301 |doi-access=free |pmid=27618443 |pmc=5019376 }}</ref> Smatra se da veliki broj mogućih parova vezivanja Aux/IAA i ARF, kao i njihove različite distribucije između tipova ćelija i tokom razvojne dobi, objašnjavaju zapanjujuće raznolike odgovore koje auksin proizvodi. U junu 2018. godine, pokazano je da biljna tkiva mogu izuzetno brzo reagovati na auksin na TIR1-zavisan način (vjerovatno prebrzo da bi se to objasnilo promjenama u [[ekspresija gena|ekspresiji gena]]). Ovo je navelo neke naučnike na pretpostavku da postoji još uvijek neidentifikovani TIR1-zavisni put signalizacije auksina koji se razlikuje od dobro poznatog transkripcijskog odgovora.<ref>{{cite journal | vauthors = Fendrych M, Akhmanova M, Merrin J, Glanc M, Hagihara S, Takahashi K, Uchida N, Torii KU, Friml J | display-authors = 6 | title = Rapid and reversible root growth inhibition by TIR1 auxin signalling | language = En | journal = Nature Plants | volume = 4 | issue = 7 | pages = 453–459 | date = juli 2018 | pmid = 29942048 | pmc = 6104345 | doi = 10.1038/s41477-018-0190-1 | bibcode = 2018NatPl...4..453F }}</ref> === Na ćelijskom nivou === {{Glavni|Hipoteza o kiselinskom rastu }} Na ćelijskom nivou, auksin je esencijalan za [[ćelijski rast|rast ćelija]], utičući i na [[ćelijska dioba|diobu]] i na [[ćelijska proliferacija|širenje ćelija]]. Nivo koncentracije auksina, zajedno s drugim lokalnim faktorima, doprinosi [[ćelijska diferencijacija|diferencijaciji ćelija]] i specifikaciji sudbine ćelija. U zavisnosti od specifičnog tkiva, auksin može promovirati aksijalno izduživanje (kao kod [[izdanak]]a), lateralno širenje (kao kod bubrenja korijena) ili izodijametrijsko širenje (kao kod rasta [[plod]] a). U nekim slučajevima (rast [[koleoptil]]a), proliferacija ćelija izazvano auksinom javlja seu odsustvu [[ćelijska dioba|diobe ćelija]]. U drugim slučajevima, ćelijska dioba izazvana auksinom i ćelijska proliferacija mogu biti blisko povezani unutar istog [[tkivo|tkiva]] (inicijacija korijena, rast ploda). U živoj biljci, auksini i drugi biljni hormoni gotovo uvijek izgleda da međusobno djeluju kako bi odredili obrasce razvoja biljke. ===Obrasci organa=== Rast i dioba biljnih ćelija zajedno rezultiraju rastom [[tkivo|tkiva]], a specifični rast tkiva doprinosi razvoju biljnih [[organ]]a. [[Slika:Auxin Phototropism.jpg|thumb|upright=1.5|Auksin difundira duž zasjenjene strane biljke i uzrokuje pucanje celuloze u [[ćelijski zid|ćelijskom zidu]], omogućavajući [[turgor]]u (pritisku vode) da proširi ćeliju.]] Rast ćelija doprinosi veličini biljke, neravnomjerno lokalizovani rast proizvodi savijanje, okretanje i usmjeravanje organa - naprimjer, stabljike se okreću prema izvorima svjetlosti ([[fototropizam]]), korijenje raste kao odgovor na gravitaciju ([[gravitropizam]]), a drugi [[tropizam|tropizmi]] nastaju zato što ćelije na jednoj strani rastu brže od ćelija na drugoj strani organa. Dakle, precizna kontrola distribucije auksina između različitih ćelija ima presudnu važnost za rezultirajući oblik rasta i organizacije biljaka. ====Transport i neravnomjerna distribucija auksina==== {{Glavni|Polarni transport auksina}} Da bi izazvali rast u potrebnim domenima, auksini nužno moraju biti preferencijalno aktivni u njima. Lokalni maksimumi auksina mogu se formirati aktivnom biosintezom u određenim ćelijama tkiva, naprimjer putem puteva zavisnih od [[triptofan]]a,<ref>{{cite journal | vauthors = Mashiguchi K, Tanaka K, Sakai T, Sugawara S, Kawaide H, Natsume M, Hanada A, Yaeno T, Shirasu K, Yao H, McSteen P, Zhao Y, Hayashi K, Kamiya Y, Kasahara H | display-authors = 6 | title = The main auxin biosynthesis pathway in Arabidopsis | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 108 | issue = 45 | pages = 18512–18517 | date = novembar 2011 | pmid = 22025724 | pmc = 3215075 | doi = 10.1073/pnas.1108434108 | doi-access = free | bibcode = 2011PNAS..10818512M }}</ref> Ali auksini se ne sintetiziraju u svim ćelijama (čak i ako ćelije zadrže potencijalnu sposobnost da to učine, sinteza auksina će se u njima aktivirati samo pod određenim uslovima). U tu svrhu, auksini ne samo da moraju biti translocirani prema onim mjestima gdje su potrebni, već moraju imati i uspostavljen mehanizam za detekciju tih mjesta. Translokacija se odvija kroz cijelo biljno tijelo, prvenstveno od vrhova [[meristem]]a do vrhova korijena (odozgo prema dolje). Za velike udaljenosti, relokacija se odvija putem struje tekućine u [[floem]]skim sudovima, ali za transport na kratke udaljenosti koristi se jedinstveni sistem koordiniranog polarnog transporta direktno od ćelije do ćelije. Ovaj [[aktivni transport]] na kratke udaljenosti pokazuje neka [[morfogeneza|morfogenetska]] svojstva. Ovaj proces, polarni transport auksina, usmjeren je, vrlo strogo reguliran i zasnovan je na neravnomjernoj raspodjeli nosača efluksa auksina na [[ćelijska membrana|plazmamembrani]], koji šalju auksine u pravom smjeru. Dok su proteini PIN-FORMED (PIN) vitalni za transport auksina na polarni način,<ref name="Benkova 2003"/><ref>{{cite journal | vauthors = Petrásek J, Mravec J, Bouchard R, Blakeslee JJ, Abas M, Seifertová D, Wisniewska J, Tadele Z, Kubes M, Covanová M, Dhonukshe P, Skupa P, Benková E, Perry L, Krecek P, Lee OR, Fink GR, Geisler M, Murphy AS, Luschnig C, Zazímalová E, Friml J | display-authors = 6 | title = PIN proteins perform a rate-limiting function in cellular auxin efflux | journal = Science | volume = 312 | issue = 5775 | pages = 914–918 | date = maj 2006 | pmid = 16601150 | doi = 10.1126/science.1123542 | s2cid = 28800759 | bibcode = 2006Sci...312..914P | doi-access = free }}</ref> porodica gena AUXIN1/LIKE-AUX1 (AUX/LAX) [[kodon|kodira]] nepolarne nositelje auksina.<ref>{{cite journal | vauthors = Swarup R, Péret B | title = AUX/LAX family of auxin influx carriers-an overview | journal = Frontiers in Plant Science | volume = 3 | page = 225 | date = 1. 1. 2012 | pmid = 23087694 | pmc = 3475149 | doi = 10.3389/fpls.2012.00225 | doi-access = free | bibcode = 2012FrPS....3..225S }}</ref> Regulacija lokalizacije PIN proteina u ćeliji određuje smjer transporta auksina iz ćelije, a koncentrirani napor mnogih ćelija stvara vrhove auksina ili maksimume auksina (regije koje imaju ćelije sa višim nivoom auksina - maksimum).<ref name="Benkova 2003">{{cite journal | vauthors = Benková E, Michniewicz M, Sauer M, Teichmann T, Seifertová D, Jürgens G, Friml J | title = Local, efflux-dependent auxin gradients as a common module for plant organ formation | journal = Cell | volume = 115 | issue = 5 | pages = 591–602 | date = novembar 2003 | pmid = 14651850 | doi = 10.1016/S0092-8674(03)00924-3 | s2cid = 16557565 | doi-access = free }}</ref> Pravilno i pravovremeno postizanje maksimuma auksina unutar [[korijen]]a i [[izdanak]]a u razvoju neophodno je za organizaciju razvoja organa.<ref name="shaping"/><ref>{{cite journal | vauthors = Sabatini S, Beis D, Wolkenfelt H, Murfett J, Guilfoyle T, Malamy J, Benfey P, Leyser O, Bechtold N, Weisbeek P, Scheres B | display-authors = 6 | title = An auxin-dependent distal organizer of pattern and polarity in the Arabidopsis root | journal = Cell | volume = 99 | issue = 5 | pages = 463–472 | date = novembar 1999 | pmid = 10589675 | doi = 10.1016/S0092-8674(00)81535-4 | hdl-access = free | s2cid = 8041065 | hdl = 1874/21099 }}</ref><ref name="Patterns of auxin transport and gen">{{cite journal | vauthors = Heisler MG, Ohno C, Das P, Sieber P, Reddy GV, Long JA, Meyerowitz EM | title = Patterns of auxin transport and gene expression during primordium development revealed by live imaging of the Arabidopsis inflorescence meristem | journal = Current Biology | volume = 15 | issue = 21 | pages = 1899–1911 | date = novembar 2005 | pmid = 16271866 | doi = 10.1016/j.cub.2005.09.052 | s2cid = 14160494 | doi-access = free | bibcode = 2005CBio...15.1899H }}</ref> PIN-i su regulisani višestrukim putevima, kako na transkripcijskom tako i na [[posttranslacijska modifikacija|posttranslacionom nivou]]. PIN proteini mogu biti [[fosforilacija|fosforilirani]] pomoću PINOID-a, što određuje njihovu apikobaznu polarnost i time usmjerenost auksinskog fluksa. Pored toga, druge AGC-[[kinaza|kinaze]], kao što je D6PK, fosforiliraju i aktiviraju PIN-transportere. AGC kinaze, uključujući PINOID i D6PK, ciljaju na plazmamembranu, putem vezivanja za [[fosfolipid]]e. Uzvodno od D6PK, 3'-fosfoinozitid zavisna protein kinaza 1 ([[PDK1]]) djeluje kao glavni regulator. PDK1 fosforilira i aktivira D6PK na bazalnoj strani plazmamembrane, izvršavajući aktivnost PIN-posredovanog polarnog auksinski transporta i naknadnog razvoja biljke.<ref>{{cite journal | vauthors = Tan S, Zhang X, Kong W, Yang XL, Molnár G, Vondráková Z, Filepová R, Petrášek J, Friml J, Xue HW | display-authors = 6 | title = The lipid code-dependent phosphoswitch PDK1-D6PK activates PIN-mediated auxin efflux in Arabidopsis | journal = Nature Plants | volume = 6 | issue = 5 | pages = 556–569 | date = maj 2020 | pmid = 32393881 | doi = 10.1038/s41477-020-0648-9 | bibcode = 2020NatPl...6..556T | s2cid = 218593545 }}</ref> Okolne maksimume auksina nalaze se ćelije sa niskim auksinskim dolinama ili auksinskim minimumima. Naprimjer, kod ploda u rodu ''[[Arabidopsis]]'', pokazalo se da su auksinski minimumi važni za razvoj njegovog tkiva.<ref name="Sorefan2009">{{cite journal | vauthors = Sorefan K, Girin T, Liljegren SJ, Ljung K, Robles P, Galván-Ampudia CS, Offringa R, Friml J, Yanofsky MF, Østergaard L | display-authors = 6 | title = A regulated auxin minimum is required for seed dispersal in Arabidopsis | journal = [[Nature]] | volume = 459 | issue = 7246 | pages = 583–586 | date = maj 2009 | pmid = 19478783 | doi = 10.1038/nature07875 | s2cid = 4411776 | bibcode = 2009Natur.459..583S }}</ref> Auksin ima značajan uticaj na prostornu i vremensku [[ekspresija gena|ekspresiju gena]] tokom rasta apikalnih [[meristem]]a. Ove interakcije zavise i od koncentracije auksina i od prostorne orijentacije tokom primordijalnog pozicioniranja. Auksin se oslanja na PIN1 koji djeluje kao nosač auksina. Pozicioniranje PIN1 na membranama određuje smjer protoka [[hormon]]a od viših ka nižim koncentracijama.<ref>{{cite journal | vauthors = Krecek P, Skupa P, Libus J, Naramoto S, Tejos R, Friml J, Zazímalová E | title = The PIN-FORMED (PIN) protein family of auxin transporters | journal = Genome Biology | volume = 10 | issue = 12 | page = 249 | date = Dec 29, 2009 | pmid = 20053306 | pmc = 2812941 | doi = 10.1186/gb-2009-10-12-249 | doi-access = free }}</ref> Initiation of primordia in apical meristems is correlated to heightened auxin levels.<ref name="Patterns of auxin transport and gen"/> Geni potrebni za određivanje identiteta ćelija raspoređuju se i eksprimiraju na osnovu nivoa auksina. STM (SHOOT MERISTEMLESS - bez izdanačkog meristema ), koji pomaže u održavanju nediferenciranih ćelija, je smanjeno regulisan u prisustvu auksina. To omogućava rastućim ćelijama da se [[ćelijska diferencijacija|diferenciraju u različita biljna tkiva]]. CUC (CUP-SHAPED COTYLEDON - kotiledon u obliku čašice) geni postavljaju granice za rastuća tkiva i podstiču rast.<ref>{{cite web|url=https://www.wikigenes.org/e/ref/e/17122068.html|title=Arabidopsis CUP-SHAPED COTYLEDON3 Regulates Postembryonic Shoot Meristem and Organ Boundary Formation.|date=2006|publisher=Wikigenes}}</ref> Oni su pojačano regulirani putem priliva auksina.<ref name="Patterns of auxin transport and gen"/> Eksperimenti koji koriste vizualizaciju GFP-a (ZELENI FLUORESCENTNI PROTEIN) kod [[arabidopsis]]a podržali su ove tvrdnje. ===Organizacija biljke=== {{Glavni|Apikalna dominacija}} Kako auksini doprinose oblikovanju [[organ]]a,<ref name="Benkova 2003"/><ref name="shaping">{{cite journal | vauthors = Friml J | title = Auxin transport - shaping the plant | journal = Current Opinion in Plant Biology | volume = 6 | issue = 1 | pages = 7–12 | date = februar 2003 | pmid = 12495745 | doi = 10.1016/S1369526602000031 | doi-access = free | bibcode = 2003COPB....6....7F }}</ref> oni su također fundamentalno potrebni za pravilan razvoj same biljke.<ref name="shaping"/> Bez hormonske regulacije i organizacije, biljke bi bile samo proliferirajuće gomile sličnih ćelija. Korištenje auksina počinje u biljnom embrionu, gdje usmjerena distribucija auksina uvodi kasniji rast i razvoj primarnih polova rasta, a zatim formira pupoljke budućih organa. Zatim, pomaže u koordinaciji pravilnog razvoja organa koji se pojavljuju, kao što su korijenje, kotiledoni i listovi, te posreduje u signalima na velike udaljenosti između njih, doprinoseći tako ukupnoj arhitekturi biljke.<ref name="shaping"/> Tokom cijelog života biljke, auksin pomaže biljci da održi polarnost rasta,<ref name="shaping"/> i zapravo "prepozna" gdje su joj povezane grane (ili bilo koji organ). Važan princip organizacije biljaka zasnovan na distribuciji auksina je [[apikalna dominacija]], što znači da auksin koji proizvodi apikalni [[pupoljak]] (ili vrh rasta) difundira (i transportuje se) prema dolje i inhibira razvoj skrivenih bočnih pupoljaka, koji bi se inače takmičili s apikalnim vrhom za [[svjetlost]] i [[nutrijent|hranjive tvari]]. Uklanjanje apikalnog vrha i njegovog supresivno djelujućeg auksina omogućava razvoj donjih uspavanih bočnih pupoljaka, a pupoljci između stabljike lista i stabljike proizvode nove [[izdanak|izdanke]], koji se takmiče da postanu vodeći u rastu. Proces je zapravo prilično složen jer auksin koji se transportuje prema dolje s vrha vodećeg izdanka mora stupiti u interakciju s nekoliko drugih biljnih hormona (kao što su [[strigolakton]]i ili [[citokinin]]i) u procesu na različitim pozicijama duž ose rasta u tijelu biljke kako bi se postigao ovaj [[fenomen]]. Ovo ponašanje biljke koriste hortikulturisti u [[orezivanje|orezivanju]]. Konačno, količina auksina koji dolazi od [[stabljika]] do [[korijen]]a utječe na stepen rasta korijena. Ako se uklone vrhovi izdanaka, biljka ne reaguje samo rastom bočnih pupoljaka — koji bi trebali zamijeniti prvobitno [[olovo]]. Iz toga također slijedi da manja količina auksina koja dospijeva do korijena rezultira sporijim rastom korijena, a hranjive tvari se potom u većoj mjeri ulažu u gornji dio biljke, koji stoga počinje brže rasti. ==Efekti== [[Slika:Auxin.jpg|thumb|Zdrava biljka ''[[Arabidopsis thaliana]]'' (lijevo) pored mutanta za prenos auksinski signal sa potisnutim odgovorom na auksin.]][[Slika:Agrobacteriumgall.jpg|thumb|Krunske [[gala|gale]] uzrokovane su bakterijama ‘’[[Agrobacterium tumefaciens]]; one proizvode i luče auksin i [[citokinin]], koji ometaju normalnu diobu ćelija i uzrokuju [[tumor]]e.]] Auksin učestvuje u [[fototropizam|fototropizmu]], [[geotropizam|geotropizmu]], [[hidrotropizam|hidrotropizmu]] i drugim razvojnim promjenama. Neravnomjerna raspodjela auksina, zbog uticaja okoline, poput jednosmjerne svjetlosti ili gravitacijske sile, rezultira neravnomjernim rastom biljnog tkiva, a općenito, auksin upravlja oblikom i oblikom biljnog tijela, smjerom i snagom rasta svih organa i njihovom međusobnom interakcijom.<ref name="Benkova 2003"/> Kada ćelije rastu veće, njihov volumen se povećava kako se povećava unutarćelijska koncentracija [[rastvor]]ene materije s vodom koja se kreće u ćelije iz ekstracelularne tečnosti. Ovaj unos vode stimulisan auksinom uzrokuje [[turgor]]ski pritisak na [[ćelijski zid|ćelijske zidove]], uzrokujući savijanje biljke. Auksin stimuliše izduživanje ćelija, stimulisanjem faktora koji labave zidove, kao što su ekspanzini, kako bi se labavili ćelijski zidovi. Efekat je jači ako su prisutni i [[giberelin]]i. Auksin takođe stimuliše [[ćelijska dioba|deobu ćelija]], ako su prisutni citokinini. Kada se auksin i citokinin primene na kalus, ukorenjivanje se može generisati višim odnosom auksina i citokinina, rast izdanka se indukuje nižim odnosom auksina i citokinina, a kalus se formira sa srednjim odnosom, pri čemu tačni granični odnosi zavise od vrste i originalnog tkiva. Auksin takođe indukuje akumulaciju [[šećer]]a i [[mineral]]a na mestu primjene. ===Reakcija na ranu=== Auksin indukuje formiranje i organizaciju [[floem]]a i [[ksilem]]a. Kada je biljka ranjena, auksin može indukovati [[ćelijska diferencijacija|diferencijaciju ćelija]] i regeneraciju vaskularnog tkiva.<ref>{{cite journal | vauthors = Aloni R, Aloni E, Langhans M, Ullrich CI | title = Role of cytokinin and auxin in shaping root architecture: regulating vascular differentiation, lateral root initiation, root apical dominance and root gravitropism | journal = Annals of Botany | volume = 97 | issue = 5 | pages = 883–893 | date = maj 2006 | pmid = 16473866 | pmc = 2803412 | doi = 10.1093/aob/mcl027 }}</ref> ===Rast i razvoj korijena=== Auksini podstiču stvaranje korijena.<ref>{{cite book |author=Chambers |title=Science and Technology Dictionary |isbn=978-0-550-14110-1 |year=1999 |publisher=Chambers |url-access=registration |url=https://archive.org/details/chambersdictiona00pete }}</ref> Auksin inducira i rast već postojećih korijena i grananje korijena (inicijacija lateralnog korijena), kao i formiranje adventivnog korijena. Kako se više nativnog auksina transportuje niz stabljiku do korijena, stimulira se cjelokupni razvoj korijena. Ako se izvor auksina ukloni, na primjer orezivanjem vrhova stabljika, korijenje se manje stimulira, a umjesto toga se podržava rast stabljike. U hortikulturi, auksini, posebno [[1-naftalensko-sirćetna kiselina|NAA]] i [[indol-3-butirna kiselina|IBA]], se obično primjenjuju za stimuliranje inicijacije korijena prilikom ukorjenjivanja [[reznica (biljke)|reznica]] biljaka. Međutim, visoke koncentracije auksina inhibiraju izduživanje korijena i umjesto toga poboljšavaju formiranje adventivnog korijena. Uklanjanje vrha korijena može dovesti do inhibicije formiranja sekundarnog korijena. ===Apikalna dominacija=== {{Glavni|Apikalna dominacija}} Auksin inducira [[apikalna dominacija|apikalnu dominaciju]] izdanka; Aksilarni pupoljci su inhibirani auksinom, jer visoka koncentracija auksina direktno stimuliše sintezu [[etilen]]a u aksilarnim pupoljcima, uzrokujući inhibiciju njihovog rasta i pojačavanje apikalne dominacije. Kada se ukloni vrh biljke, inhibitorni efekat se uklanja i pojačava se rast bočnih [[pupoljak]]a. Ovo se naziva dekapitacija, obično se izvodi na [[plantaža]]ma [[čaj]]a i kod pravljenja živica. Auksin se šalje u dio biljke okrenut od svjetlosti, gdje podstiče izduživanje ćelija, uzrokujući tako savijanje biljke prema svjetlosti.<ref>{{cite web | work = Jiří Friml Lab | date = 2012 | title = That is why plants grow towards the light! | publisher = VIB (the Flanders Institute for Biotechnology | url = http://www.vib.be/en/news/Pages/That-is-why-plants-grow-towards-the-light!.aspx | archive-url = https://web.archive.org/web/20181215123520/http://www.vib.be/en/news/Pages/That-is-why-plants-grow-towards-the-light!.aspx | archive-date = 15. 12. 2018 }}</ref> ===Rast i razvoj ploda=== Auksin je potreban za rast i razvoj ploda i odgađa starenje ploda. Kada se sjemenke uklone iz [[jagoda]], rast ploda se zaustavlja; [[egzogen]]i auksin stimulira rast plodova iz kojih su uklonjene sjemenke. Kod plodova s neoplođenim [[sjemenka]]ma, egzogeni auksin rezultira [[partenokarpija|partenokarpijom]] (rast "djevičanskog ploda"). Plodovi formiraju abnormalne morfologije kada je transport auksina poremećen.<ref>{{cite journal | vauthors = Nemhauser JL, Feldman LJ, Zambryski PC | title = Auxin and ETTIN in Arabidopsis gynoecium morphogenesis | journal = Development | volume = 127 | issue = 18 | pages = 3877–3888 | date = septembar 2000 | pmid = 10952886 | doi = 10.1242/dev.127.18.3877 }}</ref> Kod plodova [[rod (biologija)|roda]] [[Arabidopsis]], auksin kontroliše oslobađanje sjemenki iz ploda ([[mahuna]]). Rubovi zaklopki su specijalizovano tkivo u mahunama koje reguliše kada će se mahuna otvoriti ([[dehiscencija]]). Auksin se mora ukloniti iz ćelija ruba zaklopke kako bi se omogućilo formiranje njenih rubova. Ovaj proces zahtijeva modifikaciju transportera auksina (PIN proteina).<ref name="Sorefan2009"/> Evolucijski prelaz iz [[ploidija|diploidnih u triploidne]] endosperme - i proizvodnja antipodnih ćelija - možda se dogodio zbog promjene u razvoju [[gametofit]]a, koja je proizvela novu interakciju s mehanizmom zavisnim od auksina koji potiče iz najranijih [[sjemenjače|angiospermi]]. ===Cvjetanje=== Auksin također ia manju ulogu u započinjanju cvjetanja i razvoju reproduktivnih organa. U niskim koncentracijama može odgoditi [[starenje]] cvjetova. Opisano je nekoliko biljnih mutanata koji utiču na cvjetanje i imaju nedostatke u sintezi ili transportu auksina. Kod [[kukuruz]]a, jedan primjer je [[bif2 neplodni cvijet]].<ref>{{cite journal | vauthors = McSteen P, Malcomber S, Skirpan A, Lunde C, Wu X, Kellogg E, Hake S | title = barren inflorescence2 Encodes a co-ortholog of the PINOID serine/threonine kinase and is required for organogenesis during inflorescence and vegetative development in maize | journal = Plant Physiology | volume = 144 | issue = 2 | pages = 1000–1011 | date = juni 2007 | pmid = 17449648 | pmc = 1914211 | doi = 10.1104/pp.107.098558 | bibcode = 2007PlanP.144.1000M | author-link1 = Paula McSteen }}</ref> ===Biosinteza etilena=== U niskim koncentracijama, auksin može inhibirati stvaranje etilena i transport prekursora u biljkama; međutim, visoke koncentracije mogu inducirati [[biosinteza|sintezu]] [[etilen]]a.<ref>{{cite journal | vauthors = Yu YB, Yang SF | title = Auxin-induced Ethylene Production and Its Inhibition by Aminoethyoxyvinylglycine and Cobalt Ion | journal = Plant Physiology | volume = 64 | issue = 6 | pages = 1074–1077 | date = decembar 1979 | pmid = 16661095 | pmc = 543194 | doi = 10.1104/pp.64.6.1074 }}</ref> Auksin inhibira [[abscizija|absciziju]] prije formiranja apscizijskog sloja, i na taj način inhibira [[starenje]] lišća. {{multiple image | align = right | direction = vertical | header_align = center | header = Sintetski auksini uključuju sljedeće spojeve | image1 = 2-(2,4-dichlorophenoxy)acetic acid 200.svg | caption1 = [[2,4-Dihlorofenoksisirćetna kiselina]] (2,4-D); aktivni herbicid i glavni auksin u laboratorijskoj upotrebi | image2 = Kwas naftylooctowy.svg | caption2 = [[1-Naftalensko sirćetna kiselina|α-Naftalensko sirćetna kiselina]] (α-NAA); često dio komercijalnih praškova za ukorjenjivanje | image3 = Dicamba.png | caption3 = [[2-Metoksi-3,6-dihlorobenzojeva kiselina]] (dikamba); aktivni [[herbicid]] | image4 = Picloram.svg | caption4 = [[4-Amino-3,5,6-trihloropikolinska kiselina]] (tordon ili pikloram); aktivni herbicid | image5 = 2,4,5-T.svg | caption5 = [[2,4,5-Trihlorofenoksisirćetna kiselina]] (2,4,5-T) }} == Sintetski auksini == Tokom istraživanja biologije auksina, sintetizirana su mnoga jedinjenja sa značajnom aktivnošću auksina. Utvrđeno je da mnogi od njih imaju ekonomski potencijal za rast i razvoj biljaka pod kontrolom ljudi u agronomiji. Auksini su toksični za biljke u velikim koncentracijama; najtoksičniji su za [[dikotiledone]], a manje za [[monokotiledone]].<ref>{{cite journal | vauthors = McSteen P | title = Auxin and monocot development | journal = Cold Spring Harbor Perspectives in Biology | volume = 2 | issue = 3 | date = mart 2010 | pmid = 20300208 | pmc = 2829952 | doi = 10.1101/cshperspect.a001479 | bibcode = 2010CSHPB...201479M }}</ref> Zbog ovog [[svojstvo|svojstva]], razvijeni su i korišteni za suzbijanje korova [[Hemijska sinteza|sintetski]] auksinski [[herbicidi]], uključujući [[2,4-Dihlorofenoksisirćetna kiselina|2,4-dihlorofenoksisirćetnu kiselinu]] (2,4-D) i [[2,4,5-Trihlorofenoksisirćetna kiselina|2,4,5-trihlorofenoksisirćetnu kiselinu]] (2,4,5-T). Međutim, neki [[egzogen]]o sintetizirani auksini, posebno [[1-naftalenosirćetna kiselina]] (NAA) i [[indol-3-buterna kiselina]] (IBA), također se često primjenjuju za stimuliranje rasta korijena prilikom uzimanja biljnih [[reznica]] ili za različite poljoprivredne svrhe, kao što je sprječavanje opadanja plodova u voćnjacima. Korišten u visokim dozama, auksin stimulira proizvodnju [[etilen]]a, također prirodnog biljnog hormona. Višak etilena može inhibirati rast u obliku elongacije, uzrokovati opadanje listova (absciziju), pa čak i ubiti biljku. Neki sintetski auksini, kao što su 2,4-D i 2,4,5-T, prodaju se i kao herbicidi. [[Dikotiledone]] biljke, poput [[maslačak|maslačka]], mnogo su osjetljivije na auksine od monokotiledonih biljaka, poput [[trave|trava]] i [[žitarica]]. Dakle, ovi sintetički auksini su vrijedni kao sintetski herbicidi. 2,4-D je bio prvi široko korišteni herbicid i još uvijek se koristi.<ref>[http://www.24d.org/ The Industry Task Force II on 2,4-D Research Data]</ref> 2,4-D je prvi put komercijalizirala kompanija [[Sherwin-Williams]] i počeo se koristiti krajem 1940-ih. Njegova proizvodnja je jednostavna i jeftina. [[Trihlopir]] (3,5,6-TPA), iako poznat kao herbicid, također je pokazao da povećava veličinu plodova kod biljaka. Pri povećanim koncentracijama, hormon može biti smrtonosan. Pokazalo se da smanjenje doze na ispravnu koncentraciju mijenja [[fotosinteza|fotosintetske]] puteve. Ova prepreka kod biljke uzrokuje reakciju koja povećava proizvodnju [[ugljikohidrat]]a, što dovodi do većih plodova.<ref>{{cite journal | doi = 10.1007/s00344-011-9230-z | volume=31 | issue=2 | title=Synthetic Auxin 3,5,6-TPA Provokes Citrus clementina (Hort. ex Tan) Fruitlet Abscission by Reducing Photosynthate Availability | year=2012 | journal=Journal of Plant Growth Regulation | pages=186–194 | vauthors = Mesejo C, Rosito S, Reig C, Martínez-Fuentes A, Agustí M | bibcode=2012JPGR...31..186M | hdl=10251/33150 | s2cid=8338429 | hdl-access=free }}</ref> ==Auksin i auksotrof== Auksotrof je organizam (najčešće [[bakterija]] ili [[gljive|gljivica]]) koji je uslijed [[mutacije]] izgubio sposobnost da samostalno sintetiše [[organski spoj]], neophodan za njegov rast i razvoj. Taj spoj može biti specifična [[aminokiselina]], [[vitamin]] ili [[nukleobaza]]. *Zavisnost od podloge: Da bi preživio i razmnožavao se, auksotrof mora primiti specifični spoj gotov, iz spoljašnje sredine (hranljive podloge). *Uzrok nastanka: Nastaje mutacijom gena koji kodira neki od [[enzim]]a u metaboličkom lancu sinteze datog spoja. Pojam azjsotrifa ne reba dovoditi u vezu s auksinom, niti sa bilo kojim drugim biljnim ili životinjskim [[hormon rasta|hormonom rasta]]. == Također pogledajte == * [[Auksin-vezujući protein]] * [[Fusikokcin]] * [[Herbicid]] ** [[Fenoksi herbicid]] * [[Orezivanje voćaka]] * [[Tropizam]] * [[Vještičja metla]] * [[Toshio Murashige]] * [[Folke K. Skoog]] * [[Kenneth V. Thimann]] == Reference == {{refspisak|30em}} == Dodatni izvori == {{refbegin}} * {{cite journal | vauthors = Locascio A, Roig-Villanova I, Bernardi J, Varotto S | title = Current perspectives on the hormonal control of seed development in Arabidopsis and maize: a focus on auxin | journal = Frontiers in Plant Science | volume = 5 | page = 412 | date = 25. 8. 2014 | pmid = 25202316 | pmc = 4142864 | doi = 10.3389/fpls.2014.00412 | publisher = Frontiers Media | doi-access = free | bibcode = 2014FrPS....5..412L }} {{refend}} {{Biljni_hormoni}} {{Authority control}} [[Kategorija:Fiziologija biljaka]] [[Kategorija:Auksini| ]] [[Kategorija:Herbicidi]] [[Kategorija:Regulatori rasta biljaka]] [[Kategorija:Biljni hormoni]] 7gnnd366guxfx9plnzax1dx874r4vwv 0 535051 3901498 3872155 2026-07-01T15:09:45Z SimplyFreddie 109846 3901498 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Martin Freeman | ime_pri_rođenju = Martin John Christopher Freeman | mjesto_rođenja = [[Aldershot]], [[Hampshire]], [[Engleska]], [[Ujedinjeno kraljevstvo]] | mjesto_smrti = | slika = Martin Freeman-5341.jpg | opis = Freeman 2019. | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1971|09|08}} | datum_smrti = | godine_aktivnosti = 1997– | pseudonim = | veb-sajt = | supruge = | značajna_djela = [[Tim Canterbury]] <br/> [[Sherlock Holmes|Dr. John Watson]] <br/> [[Bilbo Baggins]] | važniji filmovi = ''[[U stvari ljubav]]'', 2003. <br/> ''[[Vodič kroz galaksiju za autostopere (film)|Vodič kroz galaksiju za autostopere]]'', 2005. <br/> ''[[Hobit: Neočekivano putovanje]]'', 2012. <br/> ''[[Hobit: Šmaugova pustošenja]]'', 2013. <br/> ''[[Hobit: Bitka pet armija]]'', 2014. }} '''Martin John Christopher Freeman''' (rođen 8. septembra 1971. u [[Aldershotu]], [[Hampshire]], Engleska) je [[Engleska|engleski]] glumac.<ref>{{cite web|title=Freeman, Martin (b. 1971)|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/541286/index.html|publisher=BFI Screenonline|last=Larman|first=Alexander|access-date=28. 5. 2026}}</ref> Najpoznatiji je po ulozi [[Tim Canterbury|Tima Canterburyja]] u seriji ''[[U uredu (UK)|U uredu]]'' (2001–2003), [[Sherlock Holmes|Dr. Johna Watsona]] u seriji ''[[Sherlock (serija)|Sherlock]]'' (2010–2017), mladog [[Bilbo Baggins|Bilba Bagginsa]] u trilogiji ''[[Hobit (filmska trilogija)|Hobit]]'' (2012–2014), [[Lester Nygaard|Lestera Nygaarda]] u seriji ''[[Fargo (TV-serija)|Fargo]]'' (2014), i Chrisa Carsona u seriji ''The Responder'' (2022–danas).<ref>{{cite web|title=Martin Freeman to play Bilbo Baggins in The Hobbit|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-11604193|publisher=BBC News|date=22. 10. 2010|access-date=28. 5. 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Martin Freeman returning to BBC One as The Responder|url=https://www.rte.ie/entertainment/2021/0521/1223032-martin-freeman-returning-to-bbc-one-as-the-responder/|publisher=RTÉ|access-date=28. 5. 2026}}</ref> Također je glumio u filmovima kao što su ''[[U stvari ljubav]]'' (2003), ''[[Shaun of the Dead]]'' (2004), ''[[Vodič kroz galaksiju za autostopere (film)|Vodič kroz galaksiju za autostopere]]'' (2005), ''[[Hot Fuzz]]'' (2007), ''[[Nativity! (film)|Nativity!]]'' (2009) i ''[[The World's End (film)|The World's End]]'' (2013). Od 2016. tumači Everetta K. Rossa u [[Marvelov filmski univerzum|Marvelovom filmskom univerzumu]], pojavljujući se u filmovima ''[[Kapetan Amerika: Građanski rat]]'' (2016), ''Black Panther'' (2018), ''Black Panther: Wakanda Forever'' (2022), te u seriji ''Secret Invasion'' (2023).<ref>{{Cite web|title=Black Panther Star Martin Freeman Returns in Marvel's Secret Invasion|url=https://comicbook.com/tv-shows/news/black-panther-star-martin-freeman-agent-everett-ross-return-marvel-secret-invasion-samuel-l-jackson/|website=ComicBook.com|date=12. 3. 2022|access-date=28. 5. 2026|language=en}}</ref> Za ulogu u seriji ''Sherlock'' osvojio je BAFTA nagradu za najboljeg sporednog glumca 2011. i Primetime Emmy nagradu za najboljeg sporednog glumca u mini-seriji ili TV-filmu 2014.<ref>{{cite web|title=Sherlock Holmes actor Martin Freeman wins Bafta|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p00h3jd1|publisher=BBC|access-date=28. 5. 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Martin Freeman|url=https://www.televisionacademy.com/bios/martin-freeman|website=Television Academy|access-date=28. 5. 2026|language=en}}</ref> Za film ''[[Hobit: Neočekivano putovanje]]'' osvojio je nagradu Empire za najboljeg glumca.<ref>{{cite web|title=The Hobbit on a quest for Empire Awards|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-26325027|publisher=BBC News|access-date=28. 5. 2026}}</ref> === Filmografija === {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #BCBCBC"| Godina ! style="background-color: #BCBCBC"| Film ! style="background-color: #BCBCBC"| Uloga ! style="background-color: #BCBCBC"| Nagrade i nominacije |- |2002.|| ''[[Ali G Indahouse]]'' || Richard Cunningham || |- |2003.|| ''[[U stvari ljubav]]'' || John || |- |2004.|| ''[[Shaun of the Dead]]'' || Declan || Cameo |- |2005.|| ''[[Vodič kroz galaksiju za autostopere (film)|Vodič kroz galaksiju za autostopere]]'' || [[Arthur Dent]] || |- |2006.|| ''[[Confetti (2006 film)|Confetti]]'' || Matt Norris || |- |2007.|| ''[[Hot Fuzz]]'' || Met. Sergeant || |- |2009.|| ''[[Nativity! (film)|Nativity!]]'' || Paul Maddens || |- |2012.|| ''[[Hobit: Neočekivano putovanje]]'' || [[Bilbo Baggins]] || {{za}} Nagrada Empire za najboljeg glumca |- |2013.|| ''[[The World's End (film)|The World's End]]'' || Oliver Chamberlain || |- |2013.|| ''[[Hobit: Šmaugova pustošenja]]'' || Bilbo Baggins || |- |2014.|| ''[[Hobit: Bitka pet armija]]'' || Bilbo Baggins || |- |2016.|| ''[[Kapetan Amerika: Građanski rat]]'' || Everett K. Ross || |- |2018.|| ''Black Panther'' || Everett K. Ross || |- |2022.|| ''Black Panther: Wakanda Forever'' || Everett K. Ross || |} === Televizija === {| class="wikitable" |- ! style="background-color: #BCBCBC"| Godina ! style="background-color: #BCBCBC"| Naslov ! style="background-color: #BCBCBC"| Uloga ! style="background-color: #BCBCBC"| Nagrade i nominacije |- |2001–2003.|| ''[[U uredu (UK)|U uredu]]'' || [[Tim Canterbury]] || Nominiran - [[British Comedy Awards]] za najboljeg glumca u komediji |- |2010–2017.|| ''[[Sherlock (serija)|Sherlock]]'' || [[Sherlock Holmes|Dr. John Watson]] || {{za}} BAFTA za najboljeg sporednog glumca <br/> {{za}} Emmy za sporednog glumca u mini seriji |- |2014–2015.|| ''[[Fargo (TV-serija)|Fargo]]'' || Lester Nygaard || Nominiran - Primetime Emmy Award <br/> Nominiran - Golden Globe Award |- |2022–danas.|| ''The Responder'' || Chris Carson || Nominiran - International Emmy Award za najboljeg glumca |} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{imdb_name|id=0293509|name=Martin Freeman}} * {{Commonscat|Martin Freeman}} {{Sherlock (serija)}} {{Nagrada Empire za najboljeg glumca}} {{Emmy za sporednog glumca u mini seriji}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Freeman, Martin}} [[Kategorija:Rođeni 1971.]] [[Kategorija:Britanski glumci]] [[Kategorija:Živi ljudi]] ga3eki9llo5dw0szh56z0f74tx1rlci 0 535445 3901513 3901324 2026-07-01T20:44:47Z Semso98 54573 /* Kostur */ 3901513 wikitext text/x-wiki '''Nokaut-faza''' [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Svjetskog prvenstva 2026.]] bit će druga i finalna faza takmičenja, nakon završetka [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Grupna faza|grupne faze]]. Igrat će se od 28. juna do 19. jula 2026, kada će se završiti [[2026 FIFA World Cup final|finalnom utakmicom]] na [[MetLife Stadium]]u u [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]u, [[New Jersey]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> U nokaut-fazi učestvuju dvije najbolje ekipe iz svake od dvanaest grupa grupne faza, zajedno sa [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|osam najboljih trećeplasiranih ekipa]]. U nokauf-fazi bit će odigrano 32 utakmice, uključujući i utakmicu za treće mjesto.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Kvalifikovane ekipe== {| class="wikitable" |- ! Grupa ! style="width:150px" | Prvoplasirani ! style="width:150px" | Drugoplasirani ! style="width:150px" | Trećeplasirani<br />([[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|najboljih osam]]) |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa A|A]] | {{NOG|MEX}} | {{NOG|RSA}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa B|B]] | {{NOG|SUI}} | {{NOG|CAN}} | {{NOG|BIH}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa C|C]] | {{NOG|BRA}} | {{NOG|MAR}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa D|D]] | {{NOG|USA|ime=SAD}} | {{NOG|AUS}} | {{NOG|PAR}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa E|E]] | {{NOG|GER}} | {{NOG|CIV}} | {{NOG|ECU}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa F|F]] | {{NOG|NED}} | {{NOG|JPN}} | {{NOG|SWE}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa G|G]] | {{NOG|BEL}} | {{NOG|EGY}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa H|H]] | {{NOG|ESP}} | {{NOG|CPV}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa I|I]] | {{NOG|FRA}} | {{NOG|NOR}} | {{NOG|SEN}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa J|J]] | {{NOG|ARG}} | {{NOG|AUT}} | {{NOG|ALG}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa K|K]] | {{NOG|COL}} | {{NOG|POR}} | {{NOG|COD}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa L|L]] | {{NOG|ENG}} | {{NOG|CRO}} | {{NOG|GHA}} |} ==Kostur== <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Šesneastina finala|Šesneastina finala]] |RD2=[[#Osmina finala|Osmina finala]] |RD3=[[#Četvrtfinale|Četvrtfinale]] |RD4=[[#Polufinale|Polufinale]] |RD5=[[#Finale|Finale]] |Consol=[[#Utakmica za 3. mjesto|Utakmica za 3. mjesto]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. juni – [[Foxborough]]|{{NOG|GER}}|1 (3)|{{NOG|PAR}} {{pso}}|1 (4) |30. juni – [[East Rutherford]]|{{NOG|FRA}}|3|{{NOG|SWE}}|0 |28. juni – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|RSA}}|0|{{NOG|CAN}}|1 |29. juni – [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]|{{NOG|NED}}|1 (2)|{{NOG|MAR}} {{pso}}|1 (3) |2. juli – [[Toronto]]|{{NOG|POR}}||{{NOG|CRO}}| |2. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|ESP}}||{{NOG|AUT}}| |1. juli – [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]]|{{NOG|SAD|ime=SAD}}||{{NOG|BIH}}| |1. juli – [[Seattle]]|{{NOG|BEL}}||{{NOG|SEN}}| |29. juni – [[Houston]]|{{NOG|BRA}}|2|{{NOG|JPN}}|1 |30. juni – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|CIV}}|1|{{NOG|NOR}}|2 |30. juni – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}|2|{{NOG|ECU}}|0 |1. juli – [[Atlanta]]|{{NOG|ENG}}|2|{{NOG|COD}}|1 |3. juli – [[Miami Gardens]]|{{NOG|ARG}}||{{NOG|CPV}}| |3. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|AUS}}||{{NOG|EGY}}| |2. juli – [[Vancouver]]|{{NOG|SUI}}||{{NOG|ALG}}| |3. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|{{NOG|COL}}||{{NOG|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. juli – [[Philadelphia]]|{{NOG|PAR}}||{{NOG|FRA}}| |4. juli – [[Houston]]|{{NOG|CAN}}||{{NOG|MAR}}| |6. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 83||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84| |6. juli – [[Seattle]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 81||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 82| |5. juli – [[East Rutherford]]|{{NOG|BRA}}||{{NOG|NOR}}| |5. juli – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}||{{NOG|ENG}}| |7. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 86||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88| |7. juli – [[Vancouver]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 85||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87| <!--Quarterfinals--> |9. juli – [[Foxborough]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. juli – [[East Rutherford]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 102| }}<section end="Bracket" /> ==Šenaestina finala== ===Južnoafrička Republika – Kanada=== <section begin="R32-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|28}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|RSA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Južnoafrička Republika – Kanada|0–1}} |team2={{NOG|CAN}} |goals1= |goals2= *[[Stephen Eustáquio|Eustáquio]] {{goal|90+2}} |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance=69.237 |referee=[[João Pinheiro (nogometni sudija)| João Pinheiro]] ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 "South Africa vs Canada {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 24, 2026.</ref> }}<section end="R32-1" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Južnoafrička Republika}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = {{nowrap|Kanada}}<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ronwen Williams]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RB ||'''20'''||[[Khuliso Mudau]] |- |CB ||'''21'''||[[Ime Okon]] |- |CB ||'''14'''||[[Mbekezeli Mbokazi]] |- |LB ||'''6''' ||[[Aubrey Modiba]] |- |CM ||'''13'''||[[Sphephelo Sithole]] |- |CM ||'''4''' ||[[Teboho Mokoena (nogometaš)|Teboho Mokoena]] |- |RW ||'''12'''||[[Thapelo Maseko]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Relebohile Mofokeng]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Oswin Appollis]] |- |CF ||'''17'''||[[Evidence Makgopa]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Thalente Mbatha]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Iqraam Rayners]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Tshepang Moremi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|BEL}} [[Hugo Broos]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Maxime Crépeau]] |- |RB ||'''2''' ||[[Alistair Johnston]] |- |CB ||'''15'''||[[Moïse Bombito]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Derek Cornelius]] |- |LB ||'''22'''||[[Richie Laryea]] |- |RM ||'''17'''||[[Tajon Buchanan]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Nathan Saliba]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Stephen Eustáquio]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LM ||'''11'''||[[Liam Millar]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Jonathan David]] |- |CF ||'''12'''||[[Tani Oluwaseyi]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''23'''||[[Niko Sigur]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Luc de Fougerolles]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Promise David]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Jacob Shaffelburg]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Alphonso Davies]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|USA}} [[Jesse Marsch]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Stephen Eustáquio]] (Kanada)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Jesus ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />Luciano Maia ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Omar Al Ali]] ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohamed Al-Hammadi ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |} ---- ===Brazil – Japan=== <section begin="R32-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Japan|2–1}} |team2={{NOG|JPN}} |goals1= *[[Casemiro]] {{goal|56}} *[[Gabriel Martinelli|Martinelli]] {{goal|90+5}} |goals2= *[[Kaishū Sano|Sano]] {{goal|29}} |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance=68.777 |referee=[[Maurizio Mariani]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 "Brazil vs Japan {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-2" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Brazil}}<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Japan<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Alisson Becker|Alisson]] |- |RB ||'''13'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Luiz]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Marquinhos]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''3''' ||[[Gabriel Magalhães]] |- |LB ||'''16'''||[[Douglas Santos (nogometaš)|Douglas Santos]] |- |DM ||'''5''' ||[[Casemiro]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Bruno Guimarães]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Lucas Paquetá]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Rayan (nogometaš)|Rayan]] |- |CF ||'''9''' ||[[Matheus Cunha]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Vinícius Júnior]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''19'''||[[Endrick (nogometaš)|Endrick]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Gabriel Martinelli]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Fabinho (nogometaš)|Fabinho]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Santos]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Zion Suzuki]] |- |CB ||'''22'''||[[Takehiro Tomiyasu]] |- |CB ||'''3''' ||[[Shōgo Taniguchi]] |- |CB ||'''21'''||[[Hiroki Itō (nogometaš)|Hiroki Itō]] |- |RM ||'''10'''||[[Ritsu Dōan]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Kaishū Sano]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Daichi Kamada]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Keito Nakamura]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Junya Itō]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ayase Ueda]] |- |LF ||'''11'''||[[Daizen Maeda]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''25'''||[[Junnosuke Suzuki]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Yukinari Sugawara]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ao Tanaka]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Shūto Machino]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Kōki Ogawa (nogometaš)|Kōki Ogawa]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Hajime Moriyasu]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Casemiro]] (Brazil)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Daniele Bindoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />Alberto Tegoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Sandro Schärer]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Stéphane De Almeida ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Nogometni savez Hrvatske|Hrvatska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Njemačka – Paragvaj=== <section begin="R32-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|GER}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Njemačka – Paragvaj|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|PAR}} |goals1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|54}} |goals2= *[[Julio Enciso (nogometaš)|Enciso]] {{goal|42}} |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance=63.945 |referee=[[Jalal Jayed]] ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) |penalties1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{penpromašaj}} *[[Joshua Kimmich|Kimmich]] {{pengol}} *[[Jamal Musiala|Musiala]] {{pengol}} *[[Nick Woltemade|Woltemade]] {{penpromašaj}} *[[Nadiem Amiri|Amiri]] {{pengol}} *[[Jonathan Tah|Tah]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=3–4 |penalties2= *{{pengol}} [[Maurício (nogometaš)|Maurício]] *{{pengol}} [[Gustavo Gómez|G. Gómez]] *{{pengol}} [[Matías Galarza (nogometaš)|Galarza]] *{{penpromašaj}} [[Antonio Sanabria|Sanabria]] *{{penpromašaj}} [[Fabián Balbuena|Balbuena]] *{{pengol}} [[José Canale|Canale]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 "Germany vs Paraguay {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-3" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = {{nowrap|Njemačka}}<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = |title = {{nowrap|Paragvaj}}<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Manuel Neuer]] |- |RB ||'''6''' ||[[Joshua Kimmich]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Jonathan Tah]] |- |CB ||'''2''' ||[[Antonio Rüdiger]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Nathaniel Brown (nogometaš)|Nathaniel Brown]] |- |CM ||'''23'''||[[Felix Nmecha]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Aleksandar Pavlović (nogometaš)|Aleksandar Pavlović]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Leroy Sané]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Kai Havertz]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Florian Wirtz]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Deniz Undav]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Leon Goretzka]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Jamal Musiala]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Waldemar Anton]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Nick Woltemade]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Nadiem Amiri]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Malick Thiaw]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stručnog štaba (pomoćni trener)}} ||'''—''' || Mads Buttgereit || {{yel|116}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Julian Nagelsmann]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Orlando Gill]] |- |RB ||'''4''' ||[[Juan José Cáceres]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Gustavo Gómez]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''13'''||[[José Canale]] |- |LB ||'''6''' ||[[Júnior Alonso]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Miguel Almirón]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Damián Bobadilla]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Andrés Cubas]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Matías Galarza (nogometaš)|Matías Galarza]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Gabriel Ávalos]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Julio Enciso (nogometaš)|Julio Enciso]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''24'''||[[Gustavo Caballero]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Maurício (nogometaš)|Maurício]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Gustavo Velázquez]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Antonio Sanabria]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Braian Ojeda]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Fabián Balbuena]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stršnog štaba (video analitičar)}} ||'''—''' || Alejandro Juan || {{yel|117}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Orlando Gill]] (Paragvaj)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Zakaria Brinsi ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />Mostafa Akarkad ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Ma Ning (nogometni sudija)|Ma Ning]] ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Zhou Fei ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nogometni savez Nikaragve|Nikaragva]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Hamza El-Fariq ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Abdullah Al-Shehri ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) |} ---- ===Nizozemska – Maroko=== <section begin="R32-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|NED}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Nizozemska – Maroko|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|MAR}} |goals1= *[[Cody Gakpo|Gakpo]] {{goal|72}} |goals2= *[[Issa Diop (nogometaš)|Diop]] {{goal|90+1}} |stadium=[[Estadio BBVA]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]] |attendance=51.243 |referee=[[Wilton Sampaio]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |penalties1= *[[Teun Koopmeiners|Koopmeiners]] {{pengol}} *[[Justin Kluivert|Kluivert]] {{penpromašaj}} *[[Wout Weghorst|Weghorst]] {{pengol}} *[[Quinten Timber|Timber]] {{penpromašaj}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=2–3 |penalties2= *{{penpromašaj}} [[Neil El Aynaoui|El Aynaoui]] *{{pengol}} [[Soufiane Rahimi|Rahimi]] *{{pengol}} [[Chemsdine Talbi|Talbi]] *{{penpromašaj}} [[Achraf Hakimi|Hakimi]] *{{pengol}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 "Netherlands vs Morocco {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-4" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = {{nowrap|Nizozemska}}<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Maroko}}<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Bart Verbruggen]] |- |CB ||'''6''' ||[[Jan Paul van Hecke]] |- |CB ||'''4''' ||[[Virgil van Dijk]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Nathan Aké]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Denzel Dumfries]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ryan Gravenberch]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Frenkie de Jong]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Micky van de Ven]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Crysencio Summerville]] |- |CF ||'''19'''||[[Brian Brobbey]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Cody Gakpo]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''20'''||[[Teun Koopmeiners]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Wout Weghorst]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Quinten Timber]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Jorrel Hato]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Marten de Roon]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Justin Kluivert]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ronald Koeman]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yassine Bounou]] |- |RB ||'''2''' ||[[Achraf Hakimi]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''14'''||[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Chadi Riad]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Noussair Mazraoui]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ayyoub Bouaddi]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Neil El Aynaoui]] |- |RW ||'''10'''||[[Brahim Díaz]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Azzedine Ounahi]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Bilal El Khannouss]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Ismael Saibari]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''26'''||[[Anass Salah-Eddine]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Samir El Mourabet]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Gessime Yassine]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Soufiane Rahimi]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Chemsdine Talbi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Mohamed Ouahbi]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] (Maroko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Pires ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Bruno Boschilia ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Cristián Garay]] ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />José Retamal ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Leodán González]] ([[Nogometni savez Urugvaja|Urugvaj]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Armando Villarreal]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Obala Slonovače – Norveška=== <section begin="R32-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CIV}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Obala Slonovače – Norveška|1–2}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= *[[Amad Diallo|Diallo]] {{goal|74}} |goals2= *[[Antonio Nusa|Nusa]] {{goal|39}} *[[Erling Haaland|Haaland]] {{goal|86}} |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance=69.665 |referee=[[Jesús Valenzuela]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 "Côte d'Ivoire vs Norway {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 26, 2026.</ref> }}<section end="R32-5" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Obala Slonovače}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Norveška<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yahia Fofana]] |- |RB ||'''17'''||[[Guéla Doué]] |- |CB ||'''7''' ||[[Odilon Kossounou]] |- |CB ||'''20'''||[[Emmanuel Agbadou]] |- |LB ||'''3''' ||[[Ghislain Konan]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ibrahim Sangaré (nogometaš)|Ibrahim Sangaré]] |- |CM ||'''8''' ||[[Franck Kessié]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CM ||'''26'''||[[Christ Inao Oulaï]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Nicolas Pépé]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ange-Yoan Bonny]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Yan Diomande]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''15'''||[[Amad Diallo]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Elye Wahi]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Oumar Diakité]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Evann Guessand]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Bazoumana Touré]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Emerse Faé]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ørjan Nyland]] |- |RB ||'''16'''||[[Marcus Holmgren Pedersen]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Kristoffer Ajer]] |- |CB ||'''17'''||[[Torbjørn Heggem]] |- |LB ||'''5''' ||[[David Møller Wolfe]] |- |CM ||'''6''' ||[[Patrick Berg]] |- |CM ||'''8''' ||[[Sander Berge]] |- |AM ||'''10'''||[[Martin Ødegaard]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RF ||'''7''' ||[[Alexander Sørloth]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Erling Haaland]] |- |LF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''21'''||[[Andreas Schjelderup]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Oscar Bobb]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ståle Solbakken]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Antonio Nusa]] (Norveška)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />Jorge Urrego ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />Tulio Moreno ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Juan Gabriel Benítez]] ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Eduardo Cardozo ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Juan Lara ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[Nogometni savez Engleske|Engleska]]) |} ---- ===Francuska – Švedska=== <section begin="R32-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|FRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Francuska – Švedska|3–0}} |team2={{NOG|SWE}} |goals1= *[[Kylian Mbappé|Mbappé]] {{goal|45||74}} *[[Bradley Barcola|Barcola]] {{goal|53}} |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance=80.663 |referee=[[Danny Makkelie]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 "France vs Sweden {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-6" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Francuska<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Švedska<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]] |- |RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]] |- |CB ||'''17'''||[[William Saliba]] |- |LB ||'''3''' ||[[Lucas Digne]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Aurélien Tchouaméni]] |- |CM ||'''14'''||[[Adrien Rabiot]] |- |RW ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Michael Olise]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Bradley Barcola]] |- |CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''20'''||[[Désiré Doué]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Malo Gusto]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Théo Hernandez]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Jean-Philippe Mateta]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Rayan Cherki]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Didier Deschamps]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jacob Widell Zetterström]] |- |RB ||'''8''' ||[[Daniel Svensson (nogometaš)|Daniel Svensson]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Gustaf Lagerbielke (nogometaš)|Gustaf Lagerbielke]] |- |CB ||'''3''' ||[[Victor Lindelöf]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LB ||'''5''' ||[[Gabriel Gudmundsson]] |- |RM ||'''11'''||[[Anthony Elanga]] |- |CM ||'''7''' ||[[Lucas Bergvall]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Yasin Ayari]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Elliot Stroud]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Viktor Gyökeres]] |- |CF ||'''9''' ||[[Alexander Isak]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''26'''||[[Taha Ali]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Besfort Zeneli]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Benjamin Nygren]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Mattias Svanberg]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Gustaf Nilsson (nogometaš)|Gustaf Nilsson]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ENG}} [[Graham Potter]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Kylian Mbappé]] (France)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />Hessel Steegstra ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />Jan de Vries ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Tori Penso]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />[[Brooke Mayo]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Dennis Higler]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Bram Van Driessche ([[Nogometni savez Belgije|Belgija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) |} ---- ===Meksiko – Ekvador=== <section begin="R32-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Ekvador|2–0}} |team2={{NOG|ECU}} |goals1= *[[Julián Quiñones|Quiñones]] {{goal|22}} *[[Raúl Jiménez|Jiménez]] {{goal|31}} |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Ciudad de México]] |attendance=80.824 |referee=[[Slavko Vinčić]] ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 "Mexico vs Ecuador {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-7" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Meksiko<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Ekvador<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Raúl Rangel (nogometaš)|Raúl Rangel]] |- |RB ||'''2''' ||[[Jorge Sánchez (nogometaš)|Jorge Sánchez]] |- |CB ||'''3''' ||[[César Montes]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Johan Vásquez (nogometaš)|Johan Vásquez]] |- |LB ||'''23'''||[[Jesús Gallardo]] |- |DM ||'''6''' ||[[Érik Lira]] |- |CM ||'''19'''||[[Gilberto Mora (nogometaš)|Gilberto Mora]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Luis Romo]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Roberto Alvarado]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Raúl Jiménez]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Julián Quiñones]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Brian Gutiérrez]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Obed Vargas]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Santiago Giménez]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Israel Reyes]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Orbelín Pineda]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Javier Aguirre]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Hernán Galíndez]] |- |RB ||'''21'''||[[Alan Franco (nogometaš)|Alan Franco]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Joel Ordóñez]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Willian Pacho]] |- |LB ||'''3''' ||[[Piero Hincapié]] || {{sentoff|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[John Yeboah]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Moisés Caicedo]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Pedro Vite]] |- |LM ||'''20'''||[[Nilson Angulo]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Gonzalo Plata]] |- |CF ||'''13'''||[[Enner Valencia]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Yaimar Medina]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Ángelo Preciado]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Kevin Rodríguez (nogometaš)|Kevin Rodríguez]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Kendry Páez]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Jordy Caicedo]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Julián Quiñones]] (Meksiko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />Tomaž Klančnik ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />Andraž Kovačič ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Mustapha Ghorbal]] ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mokrane Gourari ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Bastian Dankert]] ([[Nogometni savez Njemačke|Njemačka]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Willy Delajod]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Mahmoud Ashour ([[Nogometni savez Egipta|Egipat]]) |} ---- ===Engleska – DR Kongo=== <section begin="R32-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ENG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Engleska – DR Kongo|Utakmica 80}} |team2={{NOG|COD}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee=[[Adham Makhadmeh]] ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 "England vs Congo DR {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-8" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Engleska }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|DR Kongo}} }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | <!--'''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mohammad Al-Kalaf ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />Ahmad Al-Roalle ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Khalid Al-Turais]] ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohammed Al-Bakry ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Khamis Al-Marri]] ([[Nogometni savez Katara|Katar]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Mohammed Obaid Khadim ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Belgija – Senegal=== <section begin="R32-9" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|BEL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Belgija – Senegal|Utakmica 82}} |team2={{NOG|SEN}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee=[[Saíd Martínez]] ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 "Belgium vs Senegal {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-9" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Belgija }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Senegal }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Walter López ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />Christian Ramírez ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Andrés Rojas]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Alexander Guzmán ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Guillermo Pacheco ([[Nogometni savez Meksika|Meksiko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) |} ---- ===Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina=== <section begin="R32-10" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|USA|ime=SAD}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina|Utakmica 81}} |team2={{NOG|BIH}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Levi's Stadium]], [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]] |attendance= |referee=[[Raphael Claus]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 "USA vs Bosnia and Herzegovina {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-10" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = {{nowrap|Sjedinjene Američke Države}} }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Bosna i Hercegovina}} }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Danilo Manis ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Rodrigo Figueiredo ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Darío Herrera (nogometni sudija)|Darío Herrera]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Cristian Navarro ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jérôme Brisard]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) |} ---- ===Španija – Austrija=== <section begin="R32-11" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|ESP}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Španija – Austrija|Utakmica 84}} |team2={{NOG|AUT}} |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee=[[Glenn Nyberg]] ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 "Spain vs Austria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-11" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Španija }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _aut26a2 |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Austrija }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Portugal – Hrvatska=== <section begin="R32-12" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|POR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Portugal – Hrvatska|Utakmica 83}} |team2={{NOG|CRO}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance= |referee=[[Espen Eskås]] ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 "Portugal vs Croatia {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-12" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Portugal }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Hrvatska }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Švicarska – Alžir=== <section begin="R32-13" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|SUI}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Švicarska – Alžir|Utakmica 85}} |team2={{NOG|ALG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee=[[Yael Falcón]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 "Switzerland vs Algeria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-13" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Švicarska }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Alžir }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Australija – Egipat=== <section begin="R32-14" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|AUS}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Australija – Egipat|Utakmica 88}} |team2={{NOG|EGY}} |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 "Australia vs Egypt {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-14" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Australija }} |{{Football kit |pattern_la = _egy26h |pattern_b = _egy26h |pattern_ra = _egy26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Egipat }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Argentina – Zelenortska Ostrva=== <section begin="R32-15" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ARG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Argentina – Zelenortska Ostrva|Utakmica 86}} |team2={{NOG|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Florida)|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 "Argentina vs Cabo Verde {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-15" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Argentina }} |{{Football kit |pattern_la = _cpv26h |pattern_b = _cpv26h |pattern_ra = _cpv26h |pattern_sh = _cpv26h |pattern_so = _cpv26hl |leftarm = 1A3CB0 |body = 1A3CB0 |rightarm = 1A3CB0 |shorts = 1A3CB0 |socks = 1A3CB0 |title = {{nowrap|Zelenortska Ostrva}} }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Kolumbija – Gana=== <section begin="R32-16" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|COL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kolumbija – Gana|Utakmica 87}} |team2={{NOG|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 "Colombia vs Ghana {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-16" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _col26h |pattern_b = _col26h |pattern_ra = _col26h |pattern_sh = _col26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF0000 |title = Kolumbija }} |{{Football kit |pattern_la = _gha26h |pattern_b = _gha26h |pattern_ra = _gha26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Gana }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ==Osmina finala== ===Kanada – Maroko=== <section begin="R16-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CAN}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kanada – Maroko|Utakmica 90}} |team2={{NOG|MAR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 "Canada vs Morocco {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-1" /> ===Paragvaj – Francuska=== <section begin="R16-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|PAR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Paragvaj – Francuska|Utakmica 89}} |team2={{NOG|FRA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 "Paraguay vs France {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-2" /> ===Brazil – Norveška=== <section begin="R16-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Norveška|Utakmica 91}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 "Brazil vs Norway {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-3" /> ===Meksiko – Pobjednik utakmice 80=== <section begin="R16-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Pobjednik utakmice 80|Utakmica 92}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 80 |goals1= |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Mexico City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 "Mexico vs W80 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-4" /> ===Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84=== <section begin="R16-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 83 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84|Utakmica 93}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 "W83 vs W84 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-5" /> ===Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82=== <section begin="R16-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 81 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82|Utakmica 94}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 82 |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 "W81 vs W82 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-6" /> ===Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88=== <section begin="R16-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 86 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88|Utakmica 95}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 "W86 vs W88 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-7" /> ===Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87=== <section begin="R16-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 85 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87|Utakmica 96}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87 |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 "W85 vs W87 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-8" /> ==Četvrtfinale== ===Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90=== <section begin="QF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|9}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 89 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90|Utakmica 97}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90 |goals1= |goals2= |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 "W89 vs W90 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF1" /> ===Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94=== <section begin="QF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|10}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 93 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94|Utakmica 98}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94 |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 "W93 vs W94 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF2" /> ===Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92=== <section begin="QF3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 91 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92|Utakmica 99}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 "W91 vs W92 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF3" /> ===Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96=== <section begin="QF4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 95 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96|Utakmica 100}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96 |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 "W95 vs W96 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF4" /> ==Polufinale== ===Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98=== <section begin="SF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|14}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 97 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98|Utakmica 101}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 "W97 vs W98 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF1" /> ===Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100=== <section begin="SF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|15}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 99 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100|Utakmica 102}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 "W99 vs W100 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF2" /> ==Utakmica za treće mjesto== <section begin="3rd" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|18}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Loser Match 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Match for third place|Utakmica 103}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Loser Match 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 "RU101 vs RU102 {{!}} Play-off for third place {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="3rd" /> ==Finale== {{glavni|Finale Svjetskog prvenstva u nogometu 2026.}} <section begin="Final" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|19}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Final|Utakmica 104|2026 FIFA World Cup final}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 "W101 vs W102 {{!}} Final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="Final" /> ==Reference== {{reflist}} ===Izvještaji=== {{reflist|group=Izvještaj}} ==Vanjski linkovi== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{FIFA SP 2026.}} {{DEFAULTSORT:Group L}} [[Kategorija:Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Grupa L]] lvgfpfez2xb4emexqrxxlndobd3b2cy 3901514 3901513 2026-07-01T20:46:36Z Semso98 54573 /* Engleska – DR Kongo */ 3901514 wikitext text/x-wiki '''Nokaut-faza''' [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Svjetskog prvenstva 2026.]] bit će druga i finalna faza takmičenja, nakon završetka [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Grupna faza|grupne faze]]. Igrat će se od 28. juna do 19. jula 2026, kada će se završiti [[2026 FIFA World Cup final|finalnom utakmicom]] na [[MetLife Stadium]]u u [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]u, [[New Jersey]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> U nokaut-fazi učestvuju dvije najbolje ekipe iz svake od dvanaest grupa grupne faza, zajedno sa [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|osam najboljih trećeplasiranih ekipa]]. U nokauf-fazi bit će odigrano 32 utakmice, uključujući i utakmicu za treće mjesto.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Kvalifikovane ekipe== {| class="wikitable" |- ! Grupa ! style="width:150px" | Prvoplasirani ! style="width:150px" | Drugoplasirani ! style="width:150px" | Trećeplasirani<br />([[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|najboljih osam]]) |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa A|A]] | {{NOG|MEX}} | {{NOG|RSA}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa B|B]] | {{NOG|SUI}} | {{NOG|CAN}} | {{NOG|BIH}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa C|C]] | {{NOG|BRA}} | {{NOG|MAR}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa D|D]] | {{NOG|USA|ime=SAD}} | {{NOG|AUS}} | {{NOG|PAR}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa E|E]] | {{NOG|GER}} | {{NOG|CIV}} | {{NOG|ECU}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa F|F]] | {{NOG|NED}} | {{NOG|JPN}} | {{NOG|SWE}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa G|G]] | {{NOG|BEL}} | {{NOG|EGY}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa H|H]] | {{NOG|ESP}} | {{NOG|CPV}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa I|I]] | {{NOG|FRA}} | {{NOG|NOR}} | {{NOG|SEN}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa J|J]] | {{NOG|ARG}} | {{NOG|AUT}} | {{NOG|ALG}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa K|K]] | {{NOG|COL}} | {{NOG|POR}} | {{NOG|COD}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa L|L]] | {{NOG|ENG}} | {{NOG|CRO}} | {{NOG|GHA}} |} ==Kostur== <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Šesneastina finala|Šesneastina finala]] |RD2=[[#Osmina finala|Osmina finala]] |RD3=[[#Četvrtfinale|Četvrtfinale]] |RD4=[[#Polufinale|Polufinale]] |RD5=[[#Finale|Finale]] |Consol=[[#Utakmica za 3. mjesto|Utakmica za 3. mjesto]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. juni – [[Foxborough]]|{{NOG|GER}}|1 (3)|{{NOG|PAR}} {{pso}}|1 (4) |30. juni – [[East Rutherford]]|{{NOG|FRA}}|3|{{NOG|SWE}}|0 |28. juni – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|RSA}}|0|{{NOG|CAN}}|1 |29. juni – [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]|{{NOG|NED}}|1 (2)|{{NOG|MAR}} {{pso}}|1 (3) |2. juli – [[Toronto]]|{{NOG|POR}}||{{NOG|CRO}}| |2. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|ESP}}||{{NOG|AUT}}| |1. juli – [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]]|{{NOG|SAD|ime=SAD}}||{{NOG|BIH}}| |1. juli – [[Seattle]]|{{NOG|BEL}}||{{NOG|SEN}}| |29. juni – [[Houston]]|{{NOG|BRA}}|2|{{NOG|JPN}}|1 |30. juni – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|CIV}}|1|{{NOG|NOR}}|2 |30. juni – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}|2|{{NOG|ECU}}|0 |1. juli – [[Atlanta]]|{{NOG|ENG}}|2|{{NOG|COD}}|1 |3. juli – [[Miami Gardens]]|{{NOG|ARG}}||{{NOG|CPV}}| |3. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|AUS}}||{{NOG|EGY}}| |2. juli – [[Vancouver]]|{{NOG|SUI}}||{{NOG|ALG}}| |3. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|{{NOG|COL}}||{{NOG|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. juli – [[Philadelphia]]|{{NOG|PAR}}||{{NOG|FRA}}| |4. juli – [[Houston]]|{{NOG|CAN}}||{{NOG|MAR}}| |6. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 83||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84| |6. juli – [[Seattle]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 81||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 82| |5. juli – [[East Rutherford]]|{{NOG|BRA}}||{{NOG|NOR}}| |5. juli – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}||{{NOG|ENG}}| |7. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 86||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88| |7. juli – [[Vancouver]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 85||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87| <!--Quarterfinals--> |9. juli – [[Foxborough]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. juli – [[East Rutherford]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 102| }}<section end="Bracket" /> ==Šenaestina finala== ===Južnoafrička Republika – Kanada=== <section begin="R32-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|28}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|RSA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Južnoafrička Republika – Kanada|0–1}} |team2={{NOG|CAN}} |goals1= |goals2= *[[Stephen Eustáquio|Eustáquio]] {{goal|90+2}} |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance=69.237 |referee=[[João Pinheiro (nogometni sudija)| João Pinheiro]] ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 "South Africa vs Canada {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 24, 2026.</ref> }}<section end="R32-1" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Južnoafrička Republika}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = {{nowrap|Kanada}}<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ronwen Williams]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RB ||'''20'''||[[Khuliso Mudau]] |- |CB ||'''21'''||[[Ime Okon]] |- |CB ||'''14'''||[[Mbekezeli Mbokazi]] |- |LB ||'''6''' ||[[Aubrey Modiba]] |- |CM ||'''13'''||[[Sphephelo Sithole]] |- |CM ||'''4''' ||[[Teboho Mokoena (nogometaš)|Teboho Mokoena]] |- |RW ||'''12'''||[[Thapelo Maseko]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Relebohile Mofokeng]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Oswin Appollis]] |- |CF ||'''17'''||[[Evidence Makgopa]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Thalente Mbatha]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Iqraam Rayners]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Tshepang Moremi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|BEL}} [[Hugo Broos]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Maxime Crépeau]] |- |RB ||'''2''' ||[[Alistair Johnston]] |- |CB ||'''15'''||[[Moïse Bombito]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Derek Cornelius]] |- |LB ||'''22'''||[[Richie Laryea]] |- |RM ||'''17'''||[[Tajon Buchanan]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Nathan Saliba]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Stephen Eustáquio]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LM ||'''11'''||[[Liam Millar]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Jonathan David]] |- |CF ||'''12'''||[[Tani Oluwaseyi]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''23'''||[[Niko Sigur]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Luc de Fougerolles]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Promise David]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Jacob Shaffelburg]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Alphonso Davies]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|USA}} [[Jesse Marsch]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Stephen Eustáquio]] (Kanada)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Jesus ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />Luciano Maia ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Omar Al Ali]] ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohamed Al-Hammadi ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |} ---- ===Brazil – Japan=== <section begin="R32-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Japan|2–1}} |team2={{NOG|JPN}} |goals1= *[[Casemiro]] {{goal|56}} *[[Gabriel Martinelli|Martinelli]] {{goal|90+5}} |goals2= *[[Kaishū Sano|Sano]] {{goal|29}} |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance=68.777 |referee=[[Maurizio Mariani]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 "Brazil vs Japan {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-2" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Brazil}}<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Japan<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Alisson Becker|Alisson]] |- |RB ||'''13'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Luiz]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Marquinhos]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''3''' ||[[Gabriel Magalhães]] |- |LB ||'''16'''||[[Douglas Santos (nogometaš)|Douglas Santos]] |- |DM ||'''5''' ||[[Casemiro]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Bruno Guimarães]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Lucas Paquetá]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Rayan (nogometaš)|Rayan]] |- |CF ||'''9''' ||[[Matheus Cunha]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Vinícius Júnior]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''19'''||[[Endrick (nogometaš)|Endrick]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Gabriel Martinelli]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Fabinho (nogometaš)|Fabinho]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Santos]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Zion Suzuki]] |- |CB ||'''22'''||[[Takehiro Tomiyasu]] |- |CB ||'''3''' ||[[Shōgo Taniguchi]] |- |CB ||'''21'''||[[Hiroki Itō (nogometaš)|Hiroki Itō]] |- |RM ||'''10'''||[[Ritsu Dōan]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Kaishū Sano]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Daichi Kamada]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Keito Nakamura]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Junya Itō]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ayase Ueda]] |- |LF ||'''11'''||[[Daizen Maeda]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''25'''||[[Junnosuke Suzuki]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Yukinari Sugawara]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ao Tanaka]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Shūto Machino]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Kōki Ogawa (nogometaš)|Kōki Ogawa]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Hajime Moriyasu]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Casemiro]] (Brazil)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Daniele Bindoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />Alberto Tegoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Sandro Schärer]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Stéphane De Almeida ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Nogometni savez Hrvatske|Hrvatska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Njemačka – Paragvaj=== <section begin="R32-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|GER}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Njemačka – Paragvaj|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|PAR}} |goals1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|54}} |goals2= *[[Julio Enciso (nogometaš)|Enciso]] {{goal|42}} |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance=63.945 |referee=[[Jalal Jayed]] ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) |penalties1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{penpromašaj}} *[[Joshua Kimmich|Kimmich]] {{pengol}} *[[Jamal Musiala|Musiala]] {{pengol}} *[[Nick Woltemade|Woltemade]] {{penpromašaj}} *[[Nadiem Amiri|Amiri]] {{pengol}} *[[Jonathan Tah|Tah]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=3–4 |penalties2= *{{pengol}} [[Maurício (nogometaš)|Maurício]] *{{pengol}} [[Gustavo Gómez|G. Gómez]] *{{pengol}} [[Matías Galarza (nogometaš)|Galarza]] *{{penpromašaj}} [[Antonio Sanabria|Sanabria]] *{{penpromašaj}} [[Fabián Balbuena|Balbuena]] *{{pengol}} [[José Canale|Canale]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 "Germany vs Paraguay {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-3" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = {{nowrap|Njemačka}}<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = |title = {{nowrap|Paragvaj}}<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Manuel Neuer]] |- |RB ||'''6''' ||[[Joshua Kimmich]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Jonathan Tah]] |- |CB ||'''2''' ||[[Antonio Rüdiger]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Nathaniel Brown (nogometaš)|Nathaniel Brown]] |- |CM ||'''23'''||[[Felix Nmecha]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Aleksandar Pavlović (nogometaš)|Aleksandar Pavlović]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Leroy Sané]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Kai Havertz]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Florian Wirtz]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Deniz Undav]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Leon Goretzka]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Jamal Musiala]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Waldemar Anton]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Nick Woltemade]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Nadiem Amiri]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Malick Thiaw]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stručnog štaba (pomoćni trener)}} ||'''—''' || Mads Buttgereit || {{yel|116}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Julian Nagelsmann]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Orlando Gill]] |- |RB ||'''4''' ||[[Juan José Cáceres]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Gustavo Gómez]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''13'''||[[José Canale]] |- |LB ||'''6''' ||[[Júnior Alonso]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Miguel Almirón]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Damián Bobadilla]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Andrés Cubas]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Matías Galarza (nogometaš)|Matías Galarza]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Gabriel Ávalos]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Julio Enciso (nogometaš)|Julio Enciso]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''24'''||[[Gustavo Caballero]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Maurício (nogometaš)|Maurício]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Gustavo Velázquez]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Antonio Sanabria]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Braian Ojeda]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Fabián Balbuena]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stršnog štaba (video analitičar)}} ||'''—''' || Alejandro Juan || {{yel|117}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Orlando Gill]] (Paragvaj)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Zakaria Brinsi ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />Mostafa Akarkad ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Ma Ning (nogometni sudija)|Ma Ning]] ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Zhou Fei ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nogometni savez Nikaragve|Nikaragva]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Hamza El-Fariq ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Abdullah Al-Shehri ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) |} ---- ===Nizozemska – Maroko=== <section begin="R32-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|NED}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Nizozemska – Maroko|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|MAR}} |goals1= *[[Cody Gakpo|Gakpo]] {{goal|72}} |goals2= *[[Issa Diop (nogometaš)|Diop]] {{goal|90+1}} |stadium=[[Estadio BBVA]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]] |attendance=51.243 |referee=[[Wilton Sampaio]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |penalties1= *[[Teun Koopmeiners|Koopmeiners]] {{pengol}} *[[Justin Kluivert|Kluivert]] {{penpromašaj}} *[[Wout Weghorst|Weghorst]] {{pengol}} *[[Quinten Timber|Timber]] {{penpromašaj}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=2–3 |penalties2= *{{penpromašaj}} [[Neil El Aynaoui|El Aynaoui]] *{{pengol}} [[Soufiane Rahimi|Rahimi]] *{{pengol}} [[Chemsdine Talbi|Talbi]] *{{penpromašaj}} [[Achraf Hakimi|Hakimi]] *{{pengol}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 "Netherlands vs Morocco {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-4" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = {{nowrap|Nizozemska}}<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Maroko}}<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Bart Verbruggen]] |- |CB ||'''6''' ||[[Jan Paul van Hecke]] |- |CB ||'''4''' ||[[Virgil van Dijk]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Nathan Aké]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Denzel Dumfries]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ryan Gravenberch]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Frenkie de Jong]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Micky van de Ven]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Crysencio Summerville]] |- |CF ||'''19'''||[[Brian Brobbey]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Cody Gakpo]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''20'''||[[Teun Koopmeiners]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Wout Weghorst]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Quinten Timber]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Jorrel Hato]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Marten de Roon]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Justin Kluivert]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ronald Koeman]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yassine Bounou]] |- |RB ||'''2''' ||[[Achraf Hakimi]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''14'''||[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Chadi Riad]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Noussair Mazraoui]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ayyoub Bouaddi]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Neil El Aynaoui]] |- |RW ||'''10'''||[[Brahim Díaz]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Azzedine Ounahi]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Bilal El Khannouss]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Ismael Saibari]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''26'''||[[Anass Salah-Eddine]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Samir El Mourabet]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Gessime Yassine]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Soufiane Rahimi]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Chemsdine Talbi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Mohamed Ouahbi]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] (Maroko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Pires ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Bruno Boschilia ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Cristián Garay]] ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />José Retamal ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Leodán González]] ([[Nogometni savez Urugvaja|Urugvaj]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Armando Villarreal]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Obala Slonovače – Norveška=== <section begin="R32-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CIV}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Obala Slonovače – Norveška|1–2}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= *[[Amad Diallo|Diallo]] {{goal|74}} |goals2= *[[Antonio Nusa|Nusa]] {{goal|39}} *[[Erling Haaland|Haaland]] {{goal|86}} |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance=69.665 |referee=[[Jesús Valenzuela]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 "Côte d'Ivoire vs Norway {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 26, 2026.</ref> }}<section end="R32-5" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Obala Slonovače}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Norveška<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yahia Fofana]] |- |RB ||'''17'''||[[Guéla Doué]] |- |CB ||'''7''' ||[[Odilon Kossounou]] |- |CB ||'''20'''||[[Emmanuel Agbadou]] |- |LB ||'''3''' ||[[Ghislain Konan]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ibrahim Sangaré (nogometaš)|Ibrahim Sangaré]] |- |CM ||'''8''' ||[[Franck Kessié]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CM ||'''26'''||[[Christ Inao Oulaï]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Nicolas Pépé]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ange-Yoan Bonny]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Yan Diomande]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''15'''||[[Amad Diallo]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Elye Wahi]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Oumar Diakité]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Evann Guessand]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Bazoumana Touré]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Emerse Faé]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ørjan Nyland]] |- |RB ||'''16'''||[[Marcus Holmgren Pedersen]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Kristoffer Ajer]] |- |CB ||'''17'''||[[Torbjørn Heggem]] |- |LB ||'''5''' ||[[David Møller Wolfe]] |- |CM ||'''6''' ||[[Patrick Berg]] |- |CM ||'''8''' ||[[Sander Berge]] |- |AM ||'''10'''||[[Martin Ødegaard]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RF ||'''7''' ||[[Alexander Sørloth]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Erling Haaland]] |- |LF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''21'''||[[Andreas Schjelderup]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Oscar Bobb]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ståle Solbakken]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Antonio Nusa]] (Norveška)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />Jorge Urrego ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />Tulio Moreno ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Juan Gabriel Benítez]] ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Eduardo Cardozo ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Juan Lara ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[Nogometni savez Engleske|Engleska]]) |} ---- ===Francuska – Švedska=== <section begin="R32-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|FRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Francuska – Švedska|3–0}} |team2={{NOG|SWE}} |goals1= *[[Kylian Mbappé|Mbappé]] {{goal|45||74}} *[[Bradley Barcola|Barcola]] {{goal|53}} |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance=80.663 |referee=[[Danny Makkelie]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 "France vs Sweden {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-6" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Francuska<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Švedska<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]] |- |RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]] |- |CB ||'''17'''||[[William Saliba]] |- |LB ||'''3''' ||[[Lucas Digne]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Aurélien Tchouaméni]] |- |CM ||'''14'''||[[Adrien Rabiot]] |- |RW ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Michael Olise]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Bradley Barcola]] |- |CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''20'''||[[Désiré Doué]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Malo Gusto]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Théo Hernandez]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Jean-Philippe Mateta]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Rayan Cherki]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Didier Deschamps]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jacob Widell Zetterström]] |- |RB ||'''8''' ||[[Daniel Svensson (nogometaš)|Daniel Svensson]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Gustaf Lagerbielke (nogometaš)|Gustaf Lagerbielke]] |- |CB ||'''3''' ||[[Victor Lindelöf]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LB ||'''5''' ||[[Gabriel Gudmundsson]] |- |RM ||'''11'''||[[Anthony Elanga]] |- |CM ||'''7''' ||[[Lucas Bergvall]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Yasin Ayari]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Elliot Stroud]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Viktor Gyökeres]] |- |CF ||'''9''' ||[[Alexander Isak]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''26'''||[[Taha Ali]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Besfort Zeneli]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Benjamin Nygren]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Mattias Svanberg]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Gustaf Nilsson (nogometaš)|Gustaf Nilsson]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ENG}} [[Graham Potter]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Kylian Mbappé]] (France)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />Hessel Steegstra ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />Jan de Vries ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Tori Penso]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />[[Brooke Mayo]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Dennis Higler]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Bram Van Driessche ([[Nogometni savez Belgije|Belgija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) |} ---- ===Meksiko – Ekvador=== <section begin="R32-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Ekvador|2–0}} |team2={{NOG|ECU}} |goals1= *[[Julián Quiñones|Quiñones]] {{goal|22}} *[[Raúl Jiménez|Jiménez]] {{goal|31}} |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Ciudad de México]] |attendance=80.824 |referee=[[Slavko Vinčić]] ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 "Mexico vs Ecuador {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-7" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Meksiko<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Ekvador<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Raúl Rangel (nogometaš)|Raúl Rangel]] |- |RB ||'''2''' ||[[Jorge Sánchez (nogometaš)|Jorge Sánchez]] |- |CB ||'''3''' ||[[César Montes]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Johan Vásquez (nogometaš)|Johan Vásquez]] |- |LB ||'''23'''||[[Jesús Gallardo]] |- |DM ||'''6''' ||[[Érik Lira]] |- |CM ||'''19'''||[[Gilberto Mora (nogometaš)|Gilberto Mora]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Luis Romo]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Roberto Alvarado]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Raúl Jiménez]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Julián Quiñones]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Brian Gutiérrez]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Obed Vargas]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Santiago Giménez]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Israel Reyes]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Orbelín Pineda]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Javier Aguirre]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Hernán Galíndez]] |- |RB ||'''21'''||[[Alan Franco (nogometaš)|Alan Franco]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Joel Ordóñez]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Willian Pacho]] |- |LB ||'''3''' ||[[Piero Hincapié]] || {{sentoff|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[John Yeboah]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Moisés Caicedo]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Pedro Vite]] |- |LM ||'''20'''||[[Nilson Angulo]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Gonzalo Plata]] |- |CF ||'''13'''||[[Enner Valencia]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Yaimar Medina]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Ángelo Preciado]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Kevin Rodríguez (nogometaš)|Kevin Rodríguez]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Kendry Páez]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Jordy Caicedo]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Julián Quiñones]] (Meksiko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />Tomaž Klančnik ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />Andraž Kovačič ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Mustapha Ghorbal]] ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mokrane Gourari ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Bastian Dankert]] ([[Nogometni savez Njemačke|Njemačka]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Willy Delajod]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Mahmoud Ashour ([[Nogometni savez Egipta|Egipat]]) |} ---- ===Engleska – DR Kongo=== <section begin="R32-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ENG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Engleska – DR Kongo|2–1}} |team2={{NOG|COD}} |goals1= *[[Harry Kane|Kane]] {{goal|75||86}} |goals2= *[[Brian Cipenga|Cipenga]] {{goal|7}} |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance=68.239 |referee=[[Adham Makhadmeh]] ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 "England vs Congo DR {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-8" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Engleska<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|DR Kongo}}<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jordan Pickford]] |- |RB ||'''25'''||[[Djed Spence]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''2''' ||[[Ezri Konsa]] |- |CB ||'''6''' ||[[Marc Guéhi]] |- |LB ||'''3''' ||[[Nico O'Reilly]] |- |CM ||'''8''' ||[[Elliot Anderson (nogometaš)|Elliot Anderson]] |- |CM ||'''4''' ||[[Declan Rice]] || || {{suboff|90+1}} |- |RW ||'''20'''||[[Noni Madueke]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''10'''||[[Jude Bellingham]] || {{yel|19}} |- |LW ||'''11'''||[[Marcus Rashford]] || || {{suboff|60}} |- |CF ||'''9''' ||[[Harry Kane]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Bukayo Saka]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''18'''||[[Anthony Gordon (nogometaš)|Anthony Gordon]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''21'''||[[Eberechi Eze]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[John Stones]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|GER}} [[Thomas Tuchel]] |} |valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Lionel Mpasi]] |- |RB ||'''2''' ||[[Aaron Wan-Bissaka]] |- |CB ||'''22'''||[[Chancel Mbemba]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Axel Tuanzebe]] |- |LB ||'''26'''||[[Arthur Masuaku]] || || {{suboff|89}} |- |DM ||'''8''' ||[[Samuel Moutoussamy]] || || {{suboff|89}} |- |RM ||'''7''' ||[[Nathanaël Mbuku]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''6''' ||[[Ngal'ayel Mukau]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''14'''||[[Noah Sadiki]] || {{yel|27}} |- |LM ||'''9''' ||[[Brian Cipenga]] || || {{suboff|76}} |- |CF ||'''20'''||[[Yoane Wissa]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''13'''||[[Meschak Elia]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''10'''||[[Théo Bongonda]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''25'''||[[Edo Kayembe]] || || {{subon|76}} |- |DF ||'''12'''||[[Joris Kayembe]] || || {{subon|89}} |- |FW ||'''19'''||[[Fiston Mayele]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Harry Kane]] (Engleska)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mohammad Al-Kalaf ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />Ahmad Al-Roalle ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Khalid Al-Turais]] ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohammed Al-Bakry ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Khamis Al-Marri]] ([[Nogometni savez Katara|Katar]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Mohammed Obaid Khadim ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Belgija – Senegal=== <section begin="R32-9" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|BEL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Belgija – Senegal|Utakmica 82}} |team2={{NOG|SEN}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee=[[Saíd Martínez]] ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 "Belgium vs Senegal {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-9" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Belgija }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Senegal }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Walter López ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />Christian Ramírez ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Andrés Rojas]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Alexander Guzmán ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Guillermo Pacheco ([[Nogometni savez Meksika|Meksiko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) |} ---- ===Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina=== <section begin="R32-10" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|USA|ime=SAD}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina|Utakmica 81}} |team2={{NOG|BIH}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Levi's Stadium]], [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]] |attendance= |referee=[[Raphael Claus]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 "USA vs Bosnia and Herzegovina {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-10" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = {{nowrap|Sjedinjene Američke Države}} }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Bosna i Hercegovina}} }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Danilo Manis ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Rodrigo Figueiredo ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Darío Herrera (nogometni sudija)|Darío Herrera]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Cristian Navarro ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jérôme Brisard]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) |} ---- ===Španija – Austrija=== <section begin="R32-11" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|ESP}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Španija – Austrija|Utakmica 84}} |team2={{NOG|AUT}} |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee=[[Glenn Nyberg]] ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 "Spain vs Austria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-11" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Španija }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _aut26a2 |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Austrija }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Portugal – Hrvatska=== <section begin="R32-12" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|POR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Portugal – Hrvatska|Utakmica 83}} |team2={{NOG|CRO}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance= |referee=[[Espen Eskås]] ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 "Portugal vs Croatia {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-12" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Portugal }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Hrvatska }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Švicarska – Alžir=== <section begin="R32-13" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|SUI}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Švicarska – Alžir|Utakmica 85}} |team2={{NOG|ALG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee=[[Yael Falcón]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 "Switzerland vs Algeria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-13" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Švicarska }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Alžir }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Australija – Egipat=== <section begin="R32-14" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|AUS}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Australija – Egipat|Utakmica 88}} |team2={{NOG|EGY}} |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 "Australia vs Egypt {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-14" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Australija }} |{{Football kit |pattern_la = _egy26h |pattern_b = _egy26h |pattern_ra = _egy26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Egipat }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Argentina – Zelenortska Ostrva=== <section begin="R32-15" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ARG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Argentina – Zelenortska Ostrva|Utakmica 86}} |team2={{NOG|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Florida)|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 "Argentina vs Cabo Verde {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-15" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Argentina }} |{{Football kit |pattern_la = _cpv26h |pattern_b = _cpv26h |pattern_ra = _cpv26h |pattern_sh = _cpv26h |pattern_so = _cpv26hl |leftarm = 1A3CB0 |body = 1A3CB0 |rightarm = 1A3CB0 |shorts = 1A3CB0 |socks = 1A3CB0 |title = {{nowrap|Zelenortska Ostrva}} }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Kolumbija – Gana=== <section begin="R32-16" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|COL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kolumbija – Gana|Utakmica 87}} |team2={{NOG|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 "Colombia vs Ghana {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-16" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _col26h |pattern_b = _col26h |pattern_ra = _col26h |pattern_sh = _col26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF0000 |title = Kolumbija }} |{{Football kit |pattern_la = _gha26h |pattern_b = _gha26h |pattern_ra = _gha26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Gana }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ==Osmina finala== ===Kanada – Maroko=== <section begin="R16-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CAN}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kanada – Maroko|Utakmica 90}} |team2={{NOG|MAR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 "Canada vs Morocco {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-1" /> ===Paragvaj – Francuska=== <section begin="R16-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|PAR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Paragvaj – Francuska|Utakmica 89}} |team2={{NOG|FRA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 "Paraguay vs France {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-2" /> ===Brazil – Norveška=== <section begin="R16-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Norveška|Utakmica 91}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 "Brazil vs Norway {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-3" /> ===Meksiko – Pobjednik utakmice 80=== <section begin="R16-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Pobjednik utakmice 80|Utakmica 92}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 80 |goals1= |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Mexico City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 "Mexico vs W80 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-4" /> ===Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84=== <section begin="R16-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 83 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84|Utakmica 93}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 "W83 vs W84 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-5" /> ===Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82=== <section begin="R16-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 81 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82|Utakmica 94}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 82 |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 "W81 vs W82 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-6" /> ===Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88=== <section begin="R16-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 86 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88|Utakmica 95}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 "W86 vs W88 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-7" /> ===Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87=== <section begin="R16-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 85 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87|Utakmica 96}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87 |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 "W85 vs W87 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-8" /> ==Četvrtfinale== ===Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90=== <section begin="QF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|9}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 89 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90|Utakmica 97}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90 |goals1= |goals2= |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 "W89 vs W90 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF1" /> ===Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94=== <section begin="QF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|10}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 93 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94|Utakmica 98}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94 |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 "W93 vs W94 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF2" /> ===Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92=== <section begin="QF3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 91 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92|Utakmica 99}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 "W91 vs W92 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF3" /> ===Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96=== <section begin="QF4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 95 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96|Utakmica 100}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96 |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 "W95 vs W96 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF4" /> ==Polufinale== ===Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98=== <section begin="SF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|14}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 97 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98|Utakmica 101}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 "W97 vs W98 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF1" /> ===Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100=== <section begin="SF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|15}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 99 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100|Utakmica 102}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 "W99 vs W100 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF2" /> ==Utakmica za treće mjesto== <section begin="3rd" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|18}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Loser Match 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Match for third place|Utakmica 103}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Loser Match 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 "RU101 vs RU102 {{!}} Play-off for third place {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="3rd" /> ==Finale== {{glavni|Finale Svjetskog prvenstva u nogometu 2026.}} <section begin="Final" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|19}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Final|Utakmica 104|2026 FIFA World Cup final}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 "W101 vs W102 {{!}} Final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="Final" /> ==Reference== {{reflist}} ===Izvještaji=== {{reflist|group=Izvještaj}} ==Vanjski linkovi== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{FIFA SP 2026.}} {{DEFAULTSORT:Group L}} [[Kategorija:Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Grupa L]] gm7pdhx7j6konbjxsbuwv995jpo2p1d 3901515 3901514 2026-07-01T20:48:44Z Semso98 54573 /* Španija – Austrija */ 3901515 wikitext text/x-wiki '''Nokaut-faza''' [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Svjetskog prvenstva 2026.]] bit će druga i finalna faza takmičenja, nakon završetka [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Grupna faza|grupne faze]]. Igrat će se od 28. juna do 19. jula 2026, kada će se završiti [[2026 FIFA World Cup final|finalnom utakmicom]] na [[MetLife Stadium]]u u [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]u, [[New Jersey]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> U nokaut-fazi učestvuju dvije najbolje ekipe iz svake od dvanaest grupa grupne faza, zajedno sa [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|osam najboljih trećeplasiranih ekipa]]. U nokauf-fazi bit će odigrano 32 utakmice, uključujući i utakmicu za treće mjesto.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Kvalifikovane ekipe== {| class="wikitable" |- ! Grupa ! style="width:150px" | Prvoplasirani ! style="width:150px" | Drugoplasirani ! style="width:150px" | Trećeplasirani<br />([[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|najboljih osam]]) |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa A|A]] | {{NOG|MEX}} | {{NOG|RSA}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa B|B]] | {{NOG|SUI}} | {{NOG|CAN}} | {{NOG|BIH}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa C|C]] | {{NOG|BRA}} | {{NOG|MAR}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa D|D]] | {{NOG|USA|ime=SAD}} | {{NOG|AUS}} | {{NOG|PAR}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa E|E]] | {{NOG|GER}} | {{NOG|CIV}} | {{NOG|ECU}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa F|F]] | {{NOG|NED}} | {{NOG|JPN}} | {{NOG|SWE}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa G|G]] | {{NOG|BEL}} | {{NOG|EGY}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa H|H]] | {{NOG|ESP}} | {{NOG|CPV}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa I|I]] | {{NOG|FRA}} | {{NOG|NOR}} | {{NOG|SEN}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa J|J]] | {{NOG|ARG}} | {{NOG|AUT}} | {{NOG|ALG}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa K|K]] | {{NOG|COL}} | {{NOG|POR}} | {{NOG|COD}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa L|L]] | {{NOG|ENG}} | {{NOG|CRO}} | {{NOG|GHA}} |} ==Kostur== <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Šesneastina finala|Šesneastina finala]] |RD2=[[#Osmina finala|Osmina finala]] |RD3=[[#Četvrtfinale|Četvrtfinale]] |RD4=[[#Polufinale|Polufinale]] |RD5=[[#Finale|Finale]] |Consol=[[#Utakmica za 3. mjesto|Utakmica za 3. mjesto]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. juni – [[Foxborough]]|{{NOG|GER}}|1 (3)|{{NOG|PAR}} {{pso}}|1 (4) |30. juni – [[East Rutherford]]|{{NOG|FRA}}|3|{{NOG|SWE}}|0 |28. juni – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|RSA}}|0|{{NOG|CAN}}|1 |29. juni – [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]|{{NOG|NED}}|1 (2)|{{NOG|MAR}} {{pso}}|1 (3) |2. juli – [[Toronto]]|{{NOG|POR}}||{{NOG|CRO}}| |2. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|ESP}}||{{NOG|AUT}}| |1. juli – [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]]|{{NOG|SAD|ime=SAD}}||{{NOG|BIH}}| |1. juli – [[Seattle]]|{{NOG|BEL}}||{{NOG|SEN}}| |29. juni – [[Houston]]|{{NOG|BRA}}|2|{{NOG|JPN}}|1 |30. juni – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|CIV}}|1|{{NOG|NOR}}|2 |30. juni – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}|2|{{NOG|ECU}}|0 |1. juli – [[Atlanta]]|{{NOG|ENG}}|2|{{NOG|COD}}|1 |3. juli – [[Miami Gardens]]|{{NOG|ARG}}||{{NOG|CPV}}| |3. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|AUS}}||{{NOG|EGY}}| |2. juli – [[Vancouver]]|{{NOG|SUI}}||{{NOG|ALG}}| |3. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|{{NOG|COL}}||{{NOG|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. juli – [[Philadelphia]]|{{NOG|PAR}}||{{NOG|FRA}}| |4. juli – [[Houston]]|{{NOG|CAN}}||{{NOG|MAR}}| |6. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 83||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84| |6. juli – [[Seattle]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 81||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 82| |5. juli – [[East Rutherford]]|{{NOG|BRA}}||{{NOG|NOR}}| |5. juli – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}||{{NOG|ENG}}| |7. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 86||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88| |7. juli – [[Vancouver]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 85||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87| <!--Quarterfinals--> |9. juli – [[Foxborough]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. juli – [[East Rutherford]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 102| }}<section end="Bracket" /> ==Šenaestina finala== ===Južnoafrička Republika – Kanada=== <section begin="R32-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|28}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|RSA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Južnoafrička Republika – Kanada|0–1}} |team2={{NOG|CAN}} |goals1= |goals2= *[[Stephen Eustáquio|Eustáquio]] {{goal|90+2}} |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance=69.237 |referee=[[João Pinheiro (nogometni sudija)| João Pinheiro]] ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 "South Africa vs Canada {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 24, 2026.</ref> }}<section end="R32-1" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Južnoafrička Republika}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = {{nowrap|Kanada}}<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ronwen Williams]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RB ||'''20'''||[[Khuliso Mudau]] |- |CB ||'''21'''||[[Ime Okon]] |- |CB ||'''14'''||[[Mbekezeli Mbokazi]] |- |LB ||'''6''' ||[[Aubrey Modiba]] |- |CM ||'''13'''||[[Sphephelo Sithole]] |- |CM ||'''4''' ||[[Teboho Mokoena (nogometaš)|Teboho Mokoena]] |- |RW ||'''12'''||[[Thapelo Maseko]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Relebohile Mofokeng]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Oswin Appollis]] |- |CF ||'''17'''||[[Evidence Makgopa]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Thalente Mbatha]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Iqraam Rayners]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Tshepang Moremi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|BEL}} [[Hugo Broos]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Maxime Crépeau]] |- |RB ||'''2''' ||[[Alistair Johnston]] |- |CB ||'''15'''||[[Moïse Bombito]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Derek Cornelius]] |- |LB ||'''22'''||[[Richie Laryea]] |- |RM ||'''17'''||[[Tajon Buchanan]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Nathan Saliba]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Stephen Eustáquio]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LM ||'''11'''||[[Liam Millar]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Jonathan David]] |- |CF ||'''12'''||[[Tani Oluwaseyi]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''23'''||[[Niko Sigur]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Luc de Fougerolles]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Promise David]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Jacob Shaffelburg]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Alphonso Davies]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|USA}} [[Jesse Marsch]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Stephen Eustáquio]] (Kanada)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Jesus ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />Luciano Maia ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Omar Al Ali]] ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohamed Al-Hammadi ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |} ---- ===Brazil – Japan=== <section begin="R32-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Japan|2–1}} |team2={{NOG|JPN}} |goals1= *[[Casemiro]] {{goal|56}} *[[Gabriel Martinelli|Martinelli]] {{goal|90+5}} |goals2= *[[Kaishū Sano|Sano]] {{goal|29}} |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance=68.777 |referee=[[Maurizio Mariani]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 "Brazil vs Japan {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-2" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Brazil}}<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Japan<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Alisson Becker|Alisson]] |- |RB ||'''13'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Luiz]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Marquinhos]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''3''' ||[[Gabriel Magalhães]] |- |LB ||'''16'''||[[Douglas Santos (nogometaš)|Douglas Santos]] |- |DM ||'''5''' ||[[Casemiro]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Bruno Guimarães]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Lucas Paquetá]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Rayan (nogometaš)|Rayan]] |- |CF ||'''9''' ||[[Matheus Cunha]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Vinícius Júnior]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''19'''||[[Endrick (nogometaš)|Endrick]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Gabriel Martinelli]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Fabinho (nogometaš)|Fabinho]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Santos]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Zion Suzuki]] |- |CB ||'''22'''||[[Takehiro Tomiyasu]] |- |CB ||'''3''' ||[[Shōgo Taniguchi]] |- |CB ||'''21'''||[[Hiroki Itō (nogometaš)|Hiroki Itō]] |- |RM ||'''10'''||[[Ritsu Dōan]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Kaishū Sano]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Daichi Kamada]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Keito Nakamura]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Junya Itō]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ayase Ueda]] |- |LF ||'''11'''||[[Daizen Maeda]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''25'''||[[Junnosuke Suzuki]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Yukinari Sugawara]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ao Tanaka]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Shūto Machino]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Kōki Ogawa (nogometaš)|Kōki Ogawa]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Hajime Moriyasu]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Casemiro]] (Brazil)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Daniele Bindoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />Alberto Tegoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Sandro Schärer]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Stéphane De Almeida ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Nogometni savez Hrvatske|Hrvatska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Njemačka – Paragvaj=== <section begin="R32-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|GER}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Njemačka – Paragvaj|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|PAR}} |goals1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|54}} |goals2= *[[Julio Enciso (nogometaš)|Enciso]] {{goal|42}} |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance=63.945 |referee=[[Jalal Jayed]] ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) |penalties1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{penpromašaj}} *[[Joshua Kimmich|Kimmich]] {{pengol}} *[[Jamal Musiala|Musiala]] {{pengol}} *[[Nick Woltemade|Woltemade]] {{penpromašaj}} *[[Nadiem Amiri|Amiri]] {{pengol}} *[[Jonathan Tah|Tah]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=3–4 |penalties2= *{{pengol}} [[Maurício (nogometaš)|Maurício]] *{{pengol}} [[Gustavo Gómez|G. Gómez]] *{{pengol}} [[Matías Galarza (nogometaš)|Galarza]] *{{penpromašaj}} [[Antonio Sanabria|Sanabria]] *{{penpromašaj}} [[Fabián Balbuena|Balbuena]] *{{pengol}} [[José Canale|Canale]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 "Germany vs Paraguay {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-3" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = {{nowrap|Njemačka}}<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = |title = {{nowrap|Paragvaj}}<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Manuel Neuer]] |- |RB ||'''6''' ||[[Joshua Kimmich]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Jonathan Tah]] |- |CB ||'''2''' ||[[Antonio Rüdiger]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Nathaniel Brown (nogometaš)|Nathaniel Brown]] |- |CM ||'''23'''||[[Felix Nmecha]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Aleksandar Pavlović (nogometaš)|Aleksandar Pavlović]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Leroy Sané]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Kai Havertz]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Florian Wirtz]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Deniz Undav]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Leon Goretzka]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Jamal Musiala]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Waldemar Anton]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Nick Woltemade]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Nadiem Amiri]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Malick Thiaw]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stručnog štaba (pomoćni trener)}} ||'''—''' || Mads Buttgereit || {{yel|116}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Julian Nagelsmann]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Orlando Gill]] |- |RB ||'''4''' ||[[Juan José Cáceres]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Gustavo Gómez]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''13'''||[[José Canale]] |- |LB ||'''6''' ||[[Júnior Alonso]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Miguel Almirón]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Damián Bobadilla]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Andrés Cubas]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Matías Galarza (nogometaš)|Matías Galarza]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Gabriel Ávalos]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Julio Enciso (nogometaš)|Julio Enciso]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''24'''||[[Gustavo Caballero]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Maurício (nogometaš)|Maurício]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Gustavo Velázquez]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Antonio Sanabria]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Braian Ojeda]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Fabián Balbuena]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stršnog štaba (video analitičar)}} ||'''—''' || Alejandro Juan || {{yel|117}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Orlando Gill]] (Paragvaj)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Zakaria Brinsi ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />Mostafa Akarkad ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Ma Ning (nogometni sudija)|Ma Ning]] ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Zhou Fei ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nogometni savez Nikaragve|Nikaragva]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Hamza El-Fariq ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Abdullah Al-Shehri ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) |} ---- ===Nizozemska – Maroko=== <section begin="R32-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|NED}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Nizozemska – Maroko|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|MAR}} |goals1= *[[Cody Gakpo|Gakpo]] {{goal|72}} |goals2= *[[Issa Diop (nogometaš)|Diop]] {{goal|90+1}} |stadium=[[Estadio BBVA]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]] |attendance=51.243 |referee=[[Wilton Sampaio]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |penalties1= *[[Teun Koopmeiners|Koopmeiners]] {{pengol}} *[[Justin Kluivert|Kluivert]] {{penpromašaj}} *[[Wout Weghorst|Weghorst]] {{pengol}} *[[Quinten Timber|Timber]] {{penpromašaj}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=2–3 |penalties2= *{{penpromašaj}} [[Neil El Aynaoui|El Aynaoui]] *{{pengol}} [[Soufiane Rahimi|Rahimi]] *{{pengol}} [[Chemsdine Talbi|Talbi]] *{{penpromašaj}} [[Achraf Hakimi|Hakimi]] *{{pengol}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 "Netherlands vs Morocco {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-4" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = {{nowrap|Nizozemska}}<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Maroko}}<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Bart Verbruggen]] |- |CB ||'''6''' ||[[Jan Paul van Hecke]] |- |CB ||'''4''' ||[[Virgil van Dijk]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Nathan Aké]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Denzel Dumfries]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ryan Gravenberch]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Frenkie de Jong]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Micky van de Ven]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Crysencio Summerville]] |- |CF ||'''19'''||[[Brian Brobbey]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Cody Gakpo]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''20'''||[[Teun Koopmeiners]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Wout Weghorst]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Quinten Timber]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Jorrel Hato]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Marten de Roon]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Justin Kluivert]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ronald Koeman]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yassine Bounou]] |- |RB ||'''2''' ||[[Achraf Hakimi]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''14'''||[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Chadi Riad]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Noussair Mazraoui]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ayyoub Bouaddi]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Neil El Aynaoui]] |- |RW ||'''10'''||[[Brahim Díaz]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Azzedine Ounahi]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Bilal El Khannouss]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Ismael Saibari]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''26'''||[[Anass Salah-Eddine]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Samir El Mourabet]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Gessime Yassine]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Soufiane Rahimi]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Chemsdine Talbi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Mohamed Ouahbi]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] (Maroko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Pires ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Bruno Boschilia ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Cristián Garay]] ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />José Retamal ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Leodán González]] ([[Nogometni savez Urugvaja|Urugvaj]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Armando Villarreal]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Obala Slonovače – Norveška=== <section begin="R32-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CIV}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Obala Slonovače – Norveška|1–2}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= *[[Amad Diallo|Diallo]] {{goal|74}} |goals2= *[[Antonio Nusa|Nusa]] {{goal|39}} *[[Erling Haaland|Haaland]] {{goal|86}} |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance=69.665 |referee=[[Jesús Valenzuela]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 "Côte d'Ivoire vs Norway {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 26, 2026.</ref> }}<section end="R32-5" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Obala Slonovače}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Norveška<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yahia Fofana]] |- |RB ||'''17'''||[[Guéla Doué]] |- |CB ||'''7''' ||[[Odilon Kossounou]] |- |CB ||'''20'''||[[Emmanuel Agbadou]] |- |LB ||'''3''' ||[[Ghislain Konan]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ibrahim Sangaré (nogometaš)|Ibrahim Sangaré]] |- |CM ||'''8''' ||[[Franck Kessié]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CM ||'''26'''||[[Christ Inao Oulaï]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Nicolas Pépé]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ange-Yoan Bonny]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Yan Diomande]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''15'''||[[Amad Diallo]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Elye Wahi]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Oumar Diakité]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Evann Guessand]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Bazoumana Touré]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Emerse Faé]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ørjan Nyland]] |- |RB ||'''16'''||[[Marcus Holmgren Pedersen]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Kristoffer Ajer]] |- |CB ||'''17'''||[[Torbjørn Heggem]] |- |LB ||'''5''' ||[[David Møller Wolfe]] |- |CM ||'''6''' ||[[Patrick Berg]] |- |CM ||'''8''' ||[[Sander Berge]] |- |AM ||'''10'''||[[Martin Ødegaard]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RF ||'''7''' ||[[Alexander Sørloth]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Erling Haaland]] |- |LF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''21'''||[[Andreas Schjelderup]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Oscar Bobb]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ståle Solbakken]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Antonio Nusa]] (Norveška)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />Jorge Urrego ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />Tulio Moreno ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Juan Gabriel Benítez]] ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Eduardo Cardozo ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Juan Lara ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[Nogometni savez Engleske|Engleska]]) |} ---- ===Francuska – Švedska=== <section begin="R32-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|FRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Francuska – Švedska|3–0}} |team2={{NOG|SWE}} |goals1= *[[Kylian Mbappé|Mbappé]] {{goal|45||74}} *[[Bradley Barcola|Barcola]] {{goal|53}} |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance=80.663 |referee=[[Danny Makkelie]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 "France vs Sweden {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-6" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Francuska<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Švedska<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]] |- |RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]] |- |CB ||'''17'''||[[William Saliba]] |- |LB ||'''3''' ||[[Lucas Digne]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Aurélien Tchouaméni]] |- |CM ||'''14'''||[[Adrien Rabiot]] |- |RW ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Michael Olise]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Bradley Barcola]] |- |CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''20'''||[[Désiré Doué]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Malo Gusto]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Théo Hernandez]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Jean-Philippe Mateta]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Rayan Cherki]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Didier Deschamps]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jacob Widell Zetterström]] |- |RB ||'''8''' ||[[Daniel Svensson (nogometaš)|Daniel Svensson]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Gustaf Lagerbielke (nogometaš)|Gustaf Lagerbielke]] |- |CB ||'''3''' ||[[Victor Lindelöf]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LB ||'''5''' ||[[Gabriel Gudmundsson]] |- |RM ||'''11'''||[[Anthony Elanga]] |- |CM ||'''7''' ||[[Lucas Bergvall]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Yasin Ayari]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Elliot Stroud]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Viktor Gyökeres]] |- |CF ||'''9''' ||[[Alexander Isak]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''26'''||[[Taha Ali]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Besfort Zeneli]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Benjamin Nygren]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Mattias Svanberg]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Gustaf Nilsson (nogometaš)|Gustaf Nilsson]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ENG}} [[Graham Potter]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Kylian Mbappé]] (France)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />Hessel Steegstra ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />Jan de Vries ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Tori Penso]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />[[Brooke Mayo]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Dennis Higler]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Bram Van Driessche ([[Nogometni savez Belgije|Belgija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) |} ---- ===Meksiko – Ekvador=== <section begin="R32-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Ekvador|2–0}} |team2={{NOG|ECU}} |goals1= *[[Julián Quiñones|Quiñones]] {{goal|22}} *[[Raúl Jiménez|Jiménez]] {{goal|31}} |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Ciudad de México]] |attendance=80.824 |referee=[[Slavko Vinčić]] ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 "Mexico vs Ecuador {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-7" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Meksiko<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Ekvador<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Raúl Rangel (nogometaš)|Raúl Rangel]] |- |RB ||'''2''' ||[[Jorge Sánchez (nogometaš)|Jorge Sánchez]] |- |CB ||'''3''' ||[[César Montes]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Johan Vásquez (nogometaš)|Johan Vásquez]] |- |LB ||'''23'''||[[Jesús Gallardo]] |- |DM ||'''6''' ||[[Érik Lira]] |- |CM ||'''19'''||[[Gilberto Mora (nogometaš)|Gilberto Mora]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Luis Romo]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Roberto Alvarado]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Raúl Jiménez]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Julián Quiñones]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Brian Gutiérrez]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Obed Vargas]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Santiago Giménez]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Israel Reyes]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Orbelín Pineda]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Javier Aguirre]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Hernán Galíndez]] |- |RB ||'''21'''||[[Alan Franco (nogometaš)|Alan Franco]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Joel Ordóñez]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Willian Pacho]] |- |LB ||'''3''' ||[[Piero Hincapié]] || {{sentoff|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[John Yeboah]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Moisés Caicedo]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Pedro Vite]] |- |LM ||'''20'''||[[Nilson Angulo]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Gonzalo Plata]] |- |CF ||'''13'''||[[Enner Valencia]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Yaimar Medina]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Ángelo Preciado]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Kevin Rodríguez (nogometaš)|Kevin Rodríguez]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Kendry Páez]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Jordy Caicedo]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Julián Quiñones]] (Meksiko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />Tomaž Klančnik ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />Andraž Kovačič ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Mustapha Ghorbal]] ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mokrane Gourari ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Bastian Dankert]] ([[Nogometni savez Njemačke|Njemačka]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Willy Delajod]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Mahmoud Ashour ([[Nogometni savez Egipta|Egipat]]) |} ---- ===Engleska – DR Kongo=== <section begin="R32-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ENG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Engleska – DR Kongo|2–1}} |team2={{NOG|COD}} |goals1= *[[Harry Kane|Kane]] {{goal|75||86}} |goals2= *[[Brian Cipenga|Cipenga]] {{goal|7}} |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance=68.239 |referee=[[Adham Makhadmeh]] ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 "England vs Congo DR {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-8" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Engleska<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|DR Kongo}}<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jordan Pickford]] |- |RB ||'''25'''||[[Djed Spence]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''2''' ||[[Ezri Konsa]] |- |CB ||'''6''' ||[[Marc Guéhi]] |- |LB ||'''3''' ||[[Nico O'Reilly]] |- |CM ||'''8''' ||[[Elliot Anderson (nogometaš)|Elliot Anderson]] |- |CM ||'''4''' ||[[Declan Rice]] || || {{suboff|90+1}} |- |RW ||'''20'''||[[Noni Madueke]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''10'''||[[Jude Bellingham]] || {{yel|19}} |- |LW ||'''11'''||[[Marcus Rashford]] || || {{suboff|60}} |- |CF ||'''9''' ||[[Harry Kane]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Bukayo Saka]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''18'''||[[Anthony Gordon (nogometaš)|Anthony Gordon]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''21'''||[[Eberechi Eze]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[John Stones]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|GER}} [[Thomas Tuchel]] |} |valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Lionel Mpasi]] |- |RB ||'''2''' ||[[Aaron Wan-Bissaka]] |- |CB ||'''22'''||[[Chancel Mbemba]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Axel Tuanzebe]] |- |LB ||'''26'''||[[Arthur Masuaku]] || || {{suboff|89}} |- |DM ||'''8''' ||[[Samuel Moutoussamy]] || || {{suboff|89}} |- |RM ||'''7''' ||[[Nathanaël Mbuku]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''6''' ||[[Ngal'ayel Mukau]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''14'''||[[Noah Sadiki]] || {{yel|27}} |- |LM ||'''9''' ||[[Brian Cipenga]] || || {{suboff|76}} |- |CF ||'''20'''||[[Yoane Wissa]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''13'''||[[Meschak Elia]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''10'''||[[Théo Bongonda]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''25'''||[[Edo Kayembe]] || || {{subon|76}} |- |DF ||'''12'''||[[Joris Kayembe]] || || {{subon|89}} |- |FW ||'''19'''||[[Fiston Mayele]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Harry Kane]] (Engleska)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mohammad Al-Kalaf ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />Ahmad Al-Roalle ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Khalid Al-Turais]] ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohammed Al-Bakry ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Khamis Al-Marri]] ([[Nogometni savez Katara|Katar]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Mohammed Obaid Khadim ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Belgija – Senegal=== <section begin="R32-9" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|BEL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Belgija – Senegal|Utakmica 82}} |team2={{NOG|SEN}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee=[[Saíd Martínez]] ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 "Belgium vs Senegal {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-9" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Belgija }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Senegal }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Walter López ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />Christian Ramírez ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Andrés Rojas]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Alexander Guzmán ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Guillermo Pacheco ([[Nogometni savez Meksika|Meksiko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) |} ---- ===Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina=== <section begin="R32-10" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|USA|ime=SAD}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina|Utakmica 81}} |team2={{NOG|BIH}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Levi's Stadium]], [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]] |attendance= |referee=[[Raphael Claus]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 "USA vs Bosnia and Herzegovina {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-10" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = {{nowrap|Sjedinjene Američke Države}} }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Bosna i Hercegovina}} }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Danilo Manis ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Rodrigo Figueiredo ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Darío Herrera (nogometni sudija)|Darío Herrera]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Cristian Navarro ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jérôme Brisard]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) |} ---- ===Španija – Austrija=== <section begin="R32-11" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|ESP}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Španija – Austrija|Utakmica 84}} |team2={{NOG|AUT}} |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee=[[Glenn Nyberg]] ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 "Spain vs Austria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-11" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Španija }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _aut26a2 |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Austrija }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mahbod Beigi ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) <br />Andreas Söderkvist ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Dahane Beida]] ([[Nogometni savez Mauritanije|Mauritanija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Elvis Noupue ([[Nogometni savez Kameruna|Kamerun]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Fedayi San]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Shaun Evans (nogometni sudija)|Shaun Evans]] ([[Nogometni savez Australije|Australija]]) |} ---- ===Portugal – Hrvatska=== <section begin="R32-12" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|POR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Portugal – Hrvatska|Utakmica 83}} |team2={{NOG|CRO}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance= |referee=[[Espen Eskås]] ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 "Portugal vs Croatia {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-12" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Portugal }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Hrvatska }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Švicarska – Alžir=== <section begin="R32-13" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|SUI}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Švicarska – Alžir|Utakmica 85}} |team2={{NOG|ALG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee=[[Yael Falcón]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 "Switzerland vs Algeria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-13" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Švicarska }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Alžir }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Australija – Egipat=== <section begin="R32-14" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|AUS}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Australija – Egipat|Utakmica 88}} |team2={{NOG|EGY}} |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 "Australia vs Egypt {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-14" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Australija }} |{{Football kit |pattern_la = _egy26h |pattern_b = _egy26h |pattern_ra = _egy26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Egipat }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Argentina – Zelenortska Ostrva=== <section begin="R32-15" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ARG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Argentina – Zelenortska Ostrva|Utakmica 86}} |team2={{NOG|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Florida)|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 "Argentina vs Cabo Verde {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-15" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Argentina }} |{{Football kit |pattern_la = _cpv26h |pattern_b = _cpv26h |pattern_ra = _cpv26h |pattern_sh = _cpv26h |pattern_so = _cpv26hl |leftarm = 1A3CB0 |body = 1A3CB0 |rightarm = 1A3CB0 |shorts = 1A3CB0 |socks = 1A3CB0 |title = {{nowrap|Zelenortska Ostrva}} }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Kolumbija – Gana=== <section begin="R32-16" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|COL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kolumbija – Gana|Utakmica 87}} |team2={{NOG|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 "Colombia vs Ghana {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-16" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _col26h |pattern_b = _col26h |pattern_ra = _col26h |pattern_sh = _col26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF0000 |title = Kolumbija }} |{{Football kit |pattern_la = _gha26h |pattern_b = _gha26h |pattern_ra = _gha26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Gana }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ==Osmina finala== ===Kanada – Maroko=== <section begin="R16-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CAN}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kanada – Maroko|Utakmica 90}} |team2={{NOG|MAR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 "Canada vs Morocco {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-1" /> ===Paragvaj – Francuska=== <section begin="R16-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|PAR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Paragvaj – Francuska|Utakmica 89}} |team2={{NOG|FRA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 "Paraguay vs France {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-2" /> ===Brazil – Norveška=== <section begin="R16-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Norveška|Utakmica 91}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 "Brazil vs Norway {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-3" /> ===Meksiko – Pobjednik utakmice 80=== <section begin="R16-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Pobjednik utakmice 80|Utakmica 92}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 80 |goals1= |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Mexico City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 "Mexico vs W80 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-4" /> ===Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84=== <section begin="R16-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 83 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84|Utakmica 93}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 "W83 vs W84 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-5" /> ===Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82=== <section begin="R16-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 81 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82|Utakmica 94}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 82 |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 "W81 vs W82 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-6" /> ===Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88=== <section begin="R16-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 86 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88|Utakmica 95}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 "W86 vs W88 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-7" /> ===Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87=== <section begin="R16-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 85 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87|Utakmica 96}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87 |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 "W85 vs W87 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-8" /> ==Četvrtfinale== ===Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90=== <section begin="QF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|9}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 89 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90|Utakmica 97}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90 |goals1= |goals2= |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 "W89 vs W90 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF1" /> ===Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94=== <section begin="QF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|10}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 93 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94|Utakmica 98}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94 |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 "W93 vs W94 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF2" /> ===Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92=== <section begin="QF3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 91 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92|Utakmica 99}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 "W91 vs W92 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF3" /> ===Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96=== <section begin="QF4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 95 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96|Utakmica 100}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96 |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 "W95 vs W96 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF4" /> ==Polufinale== ===Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98=== <section begin="SF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|14}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 97 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98|Utakmica 101}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 "W97 vs W98 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF1" /> ===Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100=== <section begin="SF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|15}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 99 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100|Utakmica 102}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 "W99 vs W100 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF2" /> ==Utakmica za treće mjesto== <section begin="3rd" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|18}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Loser Match 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Match for third place|Utakmica 103}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Loser Match 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 "RU101 vs RU102 {{!}} Play-off for third place {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="3rd" /> ==Finale== {{glavni|Finale Svjetskog prvenstva u nogometu 2026.}} <section begin="Final" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|19}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Final|Utakmica 104|2026 FIFA World Cup final}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 "W101 vs W102 {{!}} Final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="Final" /> ==Reference== {{reflist}} ===Izvještaji=== {{reflist|group=Izvještaj}} ==Vanjski linkovi== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{FIFA SP 2026.}} {{DEFAULTSORT:Group L}} [[Kategorija:Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Grupa L]] q97oacm0y66c9fe9dhu3huqmhrrfukd 3901517 3901515 2026-07-01T20:53:23Z Semso98 54573 /* Šenaestina finala */ 3901517 wikitext text/x-wiki '''Nokaut-faza''' [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Svjetskog prvenstva 2026.]] bit će druga i finalna faza takmičenja, nakon završetka [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Grupna faza|grupne faze]]. Igrat će se od 28. juna do 19. jula 2026, kada će se završiti [[2026 FIFA World Cup final|finalnom utakmicom]] na [[MetLife Stadium]]u u [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]u, [[New Jersey]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> U nokaut-fazi učestvuju dvije najbolje ekipe iz svake od dvanaest grupa grupne faza, zajedno sa [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|osam najboljih trećeplasiranih ekipa]]. U nokauf-fazi bit će odigrano 32 utakmice, uključujući i utakmicu za treće mjesto.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Kvalifikovane ekipe== {| class="wikitable" |- ! Grupa ! style="width:150px" | Prvoplasirani ! style="width:150px" | Drugoplasirani ! style="width:150px" | Trećeplasirani<br />([[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|najboljih osam]]) |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa A|A]] | {{NOG|MEX}} | {{NOG|RSA}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa B|B]] | {{NOG|SUI}} | {{NOG|CAN}} | {{NOG|BIH}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa C|C]] | {{NOG|BRA}} | {{NOG|MAR}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa D|D]] | {{NOG|USA|ime=SAD}} | {{NOG|AUS}} | {{NOG|PAR}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa E|E]] | {{NOG|GER}} | {{NOG|CIV}} | {{NOG|ECU}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa F|F]] | {{NOG|NED}} | {{NOG|JPN}} | {{NOG|SWE}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa G|G]] | {{NOG|BEL}} | {{NOG|EGY}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa H|H]] | {{NOG|ESP}} | {{NOG|CPV}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa I|I]] | {{NOG|FRA}} | {{NOG|NOR}} | {{NOG|SEN}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa J|J]] | {{NOG|ARG}} | {{NOG|AUT}} | {{NOG|ALG}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa K|K]] | {{NOG|COL}} | {{NOG|POR}} | {{NOG|COD}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa L|L]] | {{NOG|ENG}} | {{NOG|CRO}} | {{NOG|GHA}} |} ==Kostur== <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Šesneastina finala|Šesneastina finala]] |RD2=[[#Osmina finala|Osmina finala]] |RD3=[[#Četvrtfinale|Četvrtfinale]] |RD4=[[#Polufinale|Polufinale]] |RD5=[[#Finale|Finale]] |Consol=[[#Utakmica za 3. mjesto|Utakmica za 3. mjesto]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. juni – [[Foxborough]]|{{NOG|GER}}|1 (3)|{{NOG|PAR}} {{pso}}|1 (4) |30. juni – [[East Rutherford]]|{{NOG|FRA}}|3|{{NOG|SWE}}|0 |28. juni – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|RSA}}|0|{{NOG|CAN}}|1 |29. juni – [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]|{{NOG|NED}}|1 (2)|{{NOG|MAR}} {{pso}}|1 (3) |2. juli – [[Toronto]]|{{NOG|POR}}||{{NOG|CRO}}| |2. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|ESP}}||{{NOG|AUT}}| |1. juli – [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]]|{{NOG|SAD|ime=SAD}}||{{NOG|BIH}}| |1. juli – [[Seattle]]|{{NOG|BEL}}||{{NOG|SEN}}| |29. juni – [[Houston]]|{{NOG|BRA}}|2|{{NOG|JPN}}|1 |30. juni – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|CIV}}|1|{{NOG|NOR}}|2 |30. juni – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}|2|{{NOG|ECU}}|0 |1. juli – [[Atlanta]]|{{NOG|ENG}}|2|{{NOG|COD}}|1 |3. juli – [[Miami Gardens]]|{{NOG|ARG}}||{{NOG|CPV}}| |3. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|AUS}}||{{NOG|EGY}}| |2. juli – [[Vancouver]]|{{NOG|SUI}}||{{NOG|ALG}}| |3. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|{{NOG|COL}}||{{NOG|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. juli – [[Philadelphia]]|{{NOG|PAR}}||{{NOG|FRA}}| |4. juli – [[Houston]]|{{NOG|CAN}}||{{NOG|MAR}}| |6. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 83||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84| |6. juli – [[Seattle]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 81||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 82| |5. juli – [[East Rutherford]]|{{NOG|BRA}}||{{NOG|NOR}}| |5. juli – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}||{{NOG|ENG}}| |7. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 86||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88| |7. juli – [[Vancouver]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 85||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87| <!--Quarterfinals--> |9. juli – [[Foxborough]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. juli – [[East Rutherford]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 102| }}<section end="Bracket" /> ==Šenaestina finala== ===Južnoafrička Republika – Kanada=== <section begin="R32-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|28}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|RSA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Južnoafrička Republika – Kanada|0–1}} |team2={{NOG|CAN}} |goals1= |goals2= *[[Stephen Eustáquio|Eustáquio]] {{goal|90+2}} |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance=69.237 |referee=[[João Pinheiro (nogometni sudija)| João Pinheiro]] ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 "South Africa vs Canada {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 24, 2026.</ref> }}<section end="R32-1" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Južnoafrička Republika}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = {{nowrap|Kanada}}<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ronwen Williams]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RB ||'''20'''||[[Khuliso Mudau]] |- |CB ||'''21'''||[[Ime Okon]] |- |CB ||'''14'''||[[Mbekezeli Mbokazi]] |- |LB ||'''6''' ||[[Aubrey Modiba]] |- |CM ||'''13'''||[[Sphephelo Sithole]] |- |CM ||'''4''' ||[[Teboho Mokoena (nogometaš)|Teboho Mokoena]] |- |RW ||'''12'''||[[Thapelo Maseko]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Relebohile Mofokeng]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Oswin Appollis]] |- |CF ||'''17'''||[[Evidence Makgopa]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Thalente Mbatha]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Iqraam Rayners]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Tshepang Moremi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|BEL}} [[Hugo Broos]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Maxime Crépeau]] |- |RB ||'''2''' ||[[Alistair Johnston]] |- |CB ||'''15'''||[[Moïse Bombito]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Derek Cornelius]] |- |LB ||'''22'''||[[Richie Laryea]] |- |RM ||'''17'''||[[Tajon Buchanan]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Nathan Saliba]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Stephen Eustáquio]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LM ||'''11'''||[[Liam Millar]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Jonathan David]] |- |CF ||'''12'''||[[Tani Oluwaseyi]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''23'''||[[Niko Sigur]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Luc de Fougerolles]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Promise David]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Jacob Shaffelburg]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Alphonso Davies]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|USA}} [[Jesse Marsch]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Stephen Eustáquio]] (Kanada)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Jesus ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />Luciano Maia ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Omar Al Ali]] ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohamed Al-Hammadi ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |} ---- ===Brazil – Japan=== <section begin="R32-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Japan|2–1}} |team2={{NOG|JPN}} |goals1= *[[Casemiro]] {{goal|56}} *[[Gabriel Martinelli|Martinelli]] {{goal|90+5}} |goals2= *[[Kaishū Sano|Sano]] {{goal|29}} |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance=68.777 |referee=[[Maurizio Mariani]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 "Brazil vs Japan {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-2" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Brazil}}<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Japan<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Alisson Becker|Alisson]] |- |RB ||'''13'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Luiz]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Marquinhos]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''3''' ||[[Gabriel Magalhães]] |- |LB ||'''16'''||[[Douglas Santos (nogometaš)|Douglas Santos]] |- |DM ||'''5''' ||[[Casemiro]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Bruno Guimarães]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Lucas Paquetá]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Rayan (nogometaš)|Rayan]] |- |CF ||'''9''' ||[[Matheus Cunha]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Vinícius Júnior]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''19'''||[[Endrick (nogometaš)|Endrick]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Gabriel Martinelli]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Fabinho (nogometaš)|Fabinho]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Santos]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Zion Suzuki]] |- |CB ||'''22'''||[[Takehiro Tomiyasu]] |- |CB ||'''3''' ||[[Shōgo Taniguchi]] |- |CB ||'''21'''||[[Hiroki Itō (nogometaš)|Hiroki Itō]] |- |RM ||'''10'''||[[Ritsu Dōan]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Kaishū Sano]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Daichi Kamada]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Keito Nakamura]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Junya Itō]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ayase Ueda]] |- |LF ||'''11'''||[[Daizen Maeda]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''25'''||[[Junnosuke Suzuki]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Yukinari Sugawara]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ao Tanaka]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Shūto Machino]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Kōki Ogawa (nogometaš)|Kōki Ogawa]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Hajime Moriyasu]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Casemiro]] (Brazil)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Daniele Bindoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />Alberto Tegoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Sandro Schärer]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Stéphane De Almeida ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Nogometni savez Hrvatske|Hrvatska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Njemačka – Paragvaj=== <section begin="R32-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|GER}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Njemačka – Paragvaj|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|PAR}} |goals1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|54}} |goals2= *[[Julio Enciso (nogometaš)|Enciso]] {{goal|42}} |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance=63.945 |referee=[[Jalal Jayed]] ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) |penalties1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{penpromašaj}} *[[Joshua Kimmich|Kimmich]] {{pengol}} *[[Jamal Musiala|Musiala]] {{pengol}} *[[Nick Woltemade|Woltemade]] {{penpromašaj}} *[[Nadiem Amiri|Amiri]] {{pengol}} *[[Jonathan Tah|Tah]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=3–4 |penalties2= *{{pengol}} [[Maurício (nogometaš)|Maurício]] *{{pengol}} [[Gustavo Gómez|G. Gómez]] *{{pengol}} [[Matías Galarza (nogometaš)|Galarza]] *{{penpromašaj}} [[Antonio Sanabria|Sanabria]] *{{penpromašaj}} [[Fabián Balbuena|Balbuena]] *{{pengol}} [[José Canale|Canale]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 "Germany vs Paraguay {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-3" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = {{nowrap|Njemačka}}<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = |title = {{nowrap|Paragvaj}}<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Manuel Neuer]] |- |RB ||'''6''' ||[[Joshua Kimmich]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Jonathan Tah]] |- |CB ||'''2''' ||[[Antonio Rüdiger]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Nathaniel Brown (nogometaš)|Nathaniel Brown]] |- |CM ||'''23'''||[[Felix Nmecha]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Aleksandar Pavlović (nogometaš)|Aleksandar Pavlović]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Leroy Sané]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Kai Havertz]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Florian Wirtz]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Deniz Undav]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Leon Goretzka]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Jamal Musiala]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Waldemar Anton]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Nick Woltemade]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Nadiem Amiri]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Malick Thiaw]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stručnog štaba (pomoćni trener)}} ||'''—''' || Mads Buttgereit || {{yel|116}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Julian Nagelsmann]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Orlando Gill]] |- |RB ||'''4''' ||[[Juan José Cáceres]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Gustavo Gómez]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''13'''||[[José Canale]] |- |LB ||'''6''' ||[[Júnior Alonso]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Miguel Almirón]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Damián Bobadilla]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Andrés Cubas]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Matías Galarza (nogometaš)|Matías Galarza]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Gabriel Ávalos]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Julio Enciso (nogometaš)|Julio Enciso]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''24'''||[[Gustavo Caballero]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Maurício (nogometaš)|Maurício]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Gustavo Velázquez]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Antonio Sanabria]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Braian Ojeda]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Fabián Balbuena]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stršnog štaba (video analitičar)}} ||'''—''' || Alejandro Juan || {{yel|117}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Orlando Gill]] (Paragvaj)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Zakaria Brinsi ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />Mostafa Akarkad ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Ma Ning (nogometni sudija)|Ma Ning]] ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Zhou Fei ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nogometni savez Nikaragve|Nikaragva]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Hamza El-Fariq ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Abdullah Al-Shehri ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) |} ---- ===Nizozemska – Maroko=== <section begin="R32-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|NED}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Nizozemska – Maroko|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|MAR}} |goals1= *[[Cody Gakpo|Gakpo]] {{goal|72}} |goals2= *[[Issa Diop (nogometaš)|Diop]] {{goal|90+1}} |stadium=[[Estadio BBVA]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]] |attendance=51.243 |referee=[[Wilton Sampaio]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |penalties1= *[[Teun Koopmeiners|Koopmeiners]] {{pengol}} *[[Justin Kluivert|Kluivert]] {{penpromašaj}} *[[Wout Weghorst|Weghorst]] {{pengol}} *[[Quinten Timber|Timber]] {{penpromašaj}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=2–3 |penalties2= *{{penpromašaj}} [[Neil El Aynaoui|El Aynaoui]] *{{pengol}} [[Soufiane Rahimi|Rahimi]] *{{pengol}} [[Chemsdine Talbi|Talbi]] *{{penpromašaj}} [[Achraf Hakimi|Hakimi]] *{{pengol}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 "Netherlands vs Morocco {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-4" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = {{nowrap|Nizozemska}}<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Maroko}}<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Bart Verbruggen]] |- |CB ||'''6''' ||[[Jan Paul van Hecke]] |- |CB ||'''4''' ||[[Virgil van Dijk]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Nathan Aké]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Denzel Dumfries]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ryan Gravenberch]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Frenkie de Jong]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Micky van de Ven]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Crysencio Summerville]] |- |CF ||'''19'''||[[Brian Brobbey]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Cody Gakpo]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''20'''||[[Teun Koopmeiners]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Wout Weghorst]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Quinten Timber]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Jorrel Hato]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Marten de Roon]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Justin Kluivert]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ronald Koeman]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yassine Bounou]] |- |RB ||'''2''' ||[[Achraf Hakimi]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''14'''||[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Chadi Riad]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Noussair Mazraoui]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ayyoub Bouaddi]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Neil El Aynaoui]] |- |RW ||'''10'''||[[Brahim Díaz]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Azzedine Ounahi]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Bilal El Khannouss]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Ismael Saibari]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''26'''||[[Anass Salah-Eddine]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Samir El Mourabet]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Gessime Yassine]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Soufiane Rahimi]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Chemsdine Talbi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Mohamed Ouahbi]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] (Maroko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Pires ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Bruno Boschilia ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Cristián Garay]] ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />José Retamal ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Leodán González]] ([[Nogometni savez Urugvaja|Urugvaj]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Armando Villarreal]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Obala Slonovače – Norveška=== <section begin="R32-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CIV}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Obala Slonovače – Norveška|1–2}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= *[[Amad Diallo|Diallo]] {{goal|74}} |goals2= *[[Antonio Nusa|Nusa]] {{goal|39}} *[[Erling Haaland|Haaland]] {{goal|86}} |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance=69.665 |referee=[[Jesús Valenzuela]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 "Côte d'Ivoire vs Norway {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 26, 2026.</ref> }}<section end="R32-5" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Obala Slonovače}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Norveška<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yahia Fofana]] |- |RB ||'''17'''||[[Guéla Doué]] |- |CB ||'''7''' ||[[Odilon Kossounou]] |- |CB ||'''20'''||[[Emmanuel Agbadou]] |- |LB ||'''3''' ||[[Ghislain Konan]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ibrahim Sangaré (nogometaš)|Ibrahim Sangaré]] |- |CM ||'''8''' ||[[Franck Kessié]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CM ||'''26'''||[[Christ Inao Oulaï]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Nicolas Pépé]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ange-Yoan Bonny]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Yan Diomande]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''15'''||[[Amad Diallo]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Elye Wahi]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Oumar Diakité]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Evann Guessand]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Bazoumana Touré]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Emerse Faé]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ørjan Nyland]] |- |RB ||'''16'''||[[Marcus Holmgren Pedersen]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Kristoffer Ajer]] |- |CB ||'''17'''||[[Torbjørn Heggem]] |- |LB ||'''5''' ||[[David Møller Wolfe]] |- |CM ||'''6''' ||[[Patrick Berg]] |- |CM ||'''8''' ||[[Sander Berge]] |- |AM ||'''10'''||[[Martin Ødegaard]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RF ||'''7''' ||[[Alexander Sørloth]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Erling Haaland]] |- |LF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''21'''||[[Andreas Schjelderup]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Oscar Bobb]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ståle Solbakken]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Antonio Nusa]] (Norveška)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />Jorge Urrego ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />Tulio Moreno ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Juan Gabriel Benítez]] ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Eduardo Cardozo ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Juan Lara ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[Nogometni savez Engleske|Engleska]]) |} ---- ===Francuska – Švedska=== <section begin="R32-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|FRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Francuska – Švedska|3–0}} |team2={{NOG|SWE}} |goals1= *[[Kylian Mbappé|Mbappé]] {{goal|45||74}} *[[Bradley Barcola|Barcola]] {{goal|53}} |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance=80.663 |referee=[[Danny Makkelie]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 "France vs Sweden {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-6" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Francuska<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Švedska<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]] |- |RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]] |- |CB ||'''17'''||[[William Saliba]] |- |LB ||'''3''' ||[[Lucas Digne]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Aurélien Tchouaméni]] |- |CM ||'''14'''||[[Adrien Rabiot]] |- |RW ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Michael Olise]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Bradley Barcola]] |- |CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''20'''||[[Désiré Doué]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Malo Gusto]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Théo Hernandez]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Jean-Philippe Mateta]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Rayan Cherki]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Didier Deschamps]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jacob Widell Zetterström]] |- |RB ||'''8''' ||[[Daniel Svensson (nogometaš)|Daniel Svensson]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Gustaf Lagerbielke (nogometaš)|Gustaf Lagerbielke]] |- |CB ||'''3''' ||[[Victor Lindelöf]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LB ||'''5''' ||[[Gabriel Gudmundsson]] |- |RM ||'''11'''||[[Anthony Elanga]] |- |CM ||'''7''' ||[[Lucas Bergvall]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Yasin Ayari]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Elliot Stroud]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Viktor Gyökeres]] |- |CF ||'''9''' ||[[Alexander Isak]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''26'''||[[Taha Ali]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Besfort Zeneli]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Benjamin Nygren]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Mattias Svanberg]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Gustaf Nilsson (nogometaš)|Gustaf Nilsson]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ENG}} [[Graham Potter]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Kylian Mbappé]] (France)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />Hessel Steegstra ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />Jan de Vries ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Tori Penso]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />[[Brooke Mayo]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Dennis Higler]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Bram Van Driessche ([[Nogometni savez Belgije|Belgija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) |} ---- ===Meksiko – Ekvador=== <section begin="R32-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Ekvador|2–0}} |team2={{NOG|ECU}} |goals1= *[[Julián Quiñones|Quiñones]] {{goal|22}} *[[Raúl Jiménez|Jiménez]] {{goal|31}} |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Ciudad de México]] |attendance=80.824 |referee=[[Slavko Vinčić]] ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 "Mexico vs Ecuador {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-7" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Meksiko<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Ekvador<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Raúl Rangel (nogometaš)|Raúl Rangel]] |- |RB ||'''2''' ||[[Jorge Sánchez (nogometaš)|Jorge Sánchez]] |- |CB ||'''3''' ||[[César Montes]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Johan Vásquez (nogometaš)|Johan Vásquez]] |- |LB ||'''23'''||[[Jesús Gallardo]] |- |DM ||'''6''' ||[[Érik Lira]] |- |CM ||'''19'''||[[Gilberto Mora (nogometaš)|Gilberto Mora]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Luis Romo]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Roberto Alvarado]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Raúl Jiménez]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Julián Quiñones]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Brian Gutiérrez]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Obed Vargas]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Santiago Giménez]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Israel Reyes]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Orbelín Pineda]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Javier Aguirre]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Hernán Galíndez]] |- |RB ||'''21'''||[[Alan Franco (nogometaš)|Alan Franco]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Joel Ordóñez]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Willian Pacho]] |- |LB ||'''3''' ||[[Piero Hincapié]] || {{sentoff|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[John Yeboah]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Moisés Caicedo]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Pedro Vite]] |- |LM ||'''20'''||[[Nilson Angulo]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Gonzalo Plata]] |- |CF ||'''13'''||[[Enner Valencia]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Yaimar Medina]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Ángelo Preciado]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Kevin Rodríguez (nogometaš)|Kevin Rodríguez]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Kendry Páez]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Jordy Caicedo]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Julián Quiñones]] (Meksiko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />Tomaž Klančnik ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />Andraž Kovačič ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Mustapha Ghorbal]] ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mokrane Gourari ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Bastian Dankert]] ([[Nogometni savez Njemačke|Njemačka]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Willy Delajod]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Mahmoud Ashour ([[Nogometni savez Egipta|Egipat]]) |} ---- ===Engleska – DR Kongo=== <section begin="R32-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ENG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Engleska – DR Kongo|2–1}} |team2={{NOG|COD}} |goals1= *[[Harry Kane|Kane]] {{goal|75||86}} |goals2= *[[Brian Cipenga|Cipenga]] {{goal|7}} |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance=68.239 |referee=[[Adham Makhadmeh]] ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 "England vs Congo DR {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-8" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Engleska<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|DR Kongo}}<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jordan Pickford]] |- |RB ||'''25'''||[[Djed Spence]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''2''' ||[[Ezri Konsa]] |- |CB ||'''6''' ||[[Marc Guéhi]] |- |LB ||'''3''' ||[[Nico O'Reilly]] |- |CM ||'''8''' ||[[Elliot Anderson (nogometaš)|Elliot Anderson]] |- |CM ||'''4''' ||[[Declan Rice]] || || {{suboff|90+1}} |- |RW ||'''20'''||[[Noni Madueke]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''10'''||[[Jude Bellingham]] || {{yel|19}} |- |LW ||'''11'''||[[Marcus Rashford]] || || {{suboff|60}} |- |CF ||'''9''' ||[[Harry Kane]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Bukayo Saka]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''18'''||[[Anthony Gordon (nogometaš)|Anthony Gordon]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''21'''||[[Eberechi Eze]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[John Stones]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|GER}} [[Thomas Tuchel]] |} |valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Lionel Mpasi]] |- |RB ||'''2''' ||[[Aaron Wan-Bissaka]] |- |CB ||'''22'''||[[Chancel Mbemba]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Axel Tuanzebe]] |- |LB ||'''26'''||[[Arthur Masuaku]] || || {{suboff|89}} |- |DM ||'''8''' ||[[Samuel Moutoussamy]] || || {{suboff|89}} |- |RM ||'''7''' ||[[Nathanaël Mbuku]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''6''' ||[[Ngal'ayel Mukau]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''14'''||[[Noah Sadiki]] || {{yel|27}} |- |LM ||'''9''' ||[[Brian Cipenga]] || || {{suboff|76}} |- |CF ||'''20'''||[[Yoane Wissa]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''13'''||[[Meschak Elia]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''10'''||[[Théo Bongonda]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''25'''||[[Edo Kayembe]] || || {{subon|76}} |- |DF ||'''12'''||[[Joris Kayembe]] || || {{subon|89}} |- |FW ||'''19'''||[[Fiston Mayele]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Harry Kane]] (Engleska)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mohammad Al-Kalaf ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />Ahmad Al-Roalle ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Khalid Al-Turais]] ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohammed Al-Bakry ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Khamis Al-Marri]] ([[Nogometni savez Katara|Katar]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Mohammed Obaid Khadim ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Belgija – Senegal=== <section begin="R32-9" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|BEL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Belgija – Senegal|Utakmica 82}} |team2={{NOG|SEN}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee=[[Saíd Martínez]] ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 "Belgium vs Senegal {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-9" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Belgija }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Senegal }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Walter López ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />Christian Ramírez ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Andrés Rojas]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Alexander Guzmán ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Guillermo Pacheco ([[Nogometni savez Meksika|Meksiko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) |} ---- ===Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina=== <section begin="R32-10" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|USA|ime=SAD}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina|Utakmica 81}} |team2={{NOG|BIH}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Levi's Stadium]], [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]] |attendance= |referee=[[Raphael Claus]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 "USA vs Bosnia and Herzegovina {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-10" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = {{nowrap|Sjedinjene Američke Države}} }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Bosna i Hercegovina}} }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Danilo Manis ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Rodrigo Figueiredo ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Darío Herrera (nogometni sudija)|Darío Herrera]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Cristian Navarro ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jérôme Brisard]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) |} ---- ===Španija – Austrija=== <section begin="R32-11" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|ESP}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Španija – Austrija|Utakmica 84}} |team2={{NOG|AUT}} |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee=[[Glenn Nyberg]] ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 "Spain vs Austria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-11" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Španija }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _aut26a2 |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Austrija }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mahbod Beigi ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) <br />Andreas Söderkvist ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Dahane Beida]] ([[Nogometni savez Mauritanije|Mauritanija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Elvis Noupue ([[Nogometni savez Kameruna|Kamerun]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Fedayi San]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Shaun Evans (nogometni sudija)|Shaun Evans]] ([[Nogometni savez Australije|Australija]]) |} ---- ===Portugal – Hrvatska=== <section begin="R32-12" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|POR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Portugal – Hrvatska|Utakmica 83}} |team2={{NOG|CRO}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance= |referee=[[Espen Eskås]] ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 "Portugal vs Croatia {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-12" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Portugal }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Hrvatska }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Jan Erik Engan ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) <br />Isaak Bashevkin ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Abongile Tom]] ([[Nogometni savez Južnoafričke Republike|Južnoafrička Republika]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />[[Zakhele Siwela]] ([[Nogometni savez Južnoafričke Republike|Južnoafrička Republika]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[Nogometni savez Engleske|Engleska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Dennis Higler]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) |} ---- ===Švicarska – Alžir=== <section begin="R32-13" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|SUI}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Švicarska – Alžir|Utakmica 85}} |team2={{NOG|ALG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee=[[Yael Falcón]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 "Switzerland vs Algeria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-13" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Švicarska }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Alžir }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Masimiliano Del Yesso ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />Facundo Rodriguez ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Kevin Ortega (nogometni sudija)|Kevin Ortega]] ([[Nogometni savez Perua|Peru]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Michael Orué ([[Nogometni savez Perua|Peru]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Erick Miranda]] ([[Nogometni savez Meksika|Meksiko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Juan Lara ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) |} ---- ===Australija – Egipat=== <section begin="R32-14" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|AUS}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Australija – Egipat|Utakmica 88}} |team2={{NOG|EGY}} |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 "Australia vs Egypt {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-14" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Australija }} |{{Football kit |pattern_la = _egy26h |pattern_b = _egy26h |pattern_ra = _egy26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Egipat }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Argentina – Zelenortska Ostrva=== <section begin="R32-15" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ARG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Argentina – Zelenortska Ostrva|Utakmica 86}} |team2={{NOG|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Florida)|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 "Argentina vs Cabo Verde {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-15" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Argentina }} |{{Football kit |pattern_la = _cpv26h |pattern_b = _cpv26h |pattern_ra = _cpv26h |pattern_sh = _cpv26h |pattern_so = _cpv26hl |leftarm = 1A3CB0 |body = 1A3CB0 |rightarm = 1A3CB0 |shorts = 1A3CB0 |socks = 1A3CB0 |title = {{nowrap|Zelenortska Ostrva}} }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Kolumbija – Gana=== <section begin="R32-16" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|COL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kolumbija – Gana|Utakmica 87}} |team2={{NOG|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 "Colombia vs Ghana {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-16" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _col26h |pattern_b = _col26h |pattern_ra = _col26h |pattern_sh = _col26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF0000 |title = Kolumbija }} |{{Football kit |pattern_la = _gha26h |pattern_b = _gha26h |pattern_ra = _gha26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Gana }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ==Osmina finala== ===Kanada – Maroko=== <section begin="R16-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CAN}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kanada – Maroko|Utakmica 90}} |team2={{NOG|MAR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 "Canada vs Morocco {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-1" /> ===Paragvaj – Francuska=== <section begin="R16-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|PAR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Paragvaj – Francuska|Utakmica 89}} |team2={{NOG|FRA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 "Paraguay vs France {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-2" /> ===Brazil – Norveška=== <section begin="R16-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Norveška|Utakmica 91}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 "Brazil vs Norway {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-3" /> ===Meksiko – Pobjednik utakmice 80=== <section begin="R16-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Pobjednik utakmice 80|Utakmica 92}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 80 |goals1= |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Mexico City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 "Mexico vs W80 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-4" /> ===Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84=== <section begin="R16-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 83 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84|Utakmica 93}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 "W83 vs W84 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-5" /> ===Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82=== <section begin="R16-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 81 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82|Utakmica 94}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 82 |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 "W81 vs W82 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-6" /> ===Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88=== <section begin="R16-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 86 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88|Utakmica 95}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 "W86 vs W88 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-7" /> ===Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87=== <section begin="R16-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 85 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87|Utakmica 96}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87 |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 "W85 vs W87 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-8" /> ==Četvrtfinale== ===Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90=== <section begin="QF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|9}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 89 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90|Utakmica 97}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90 |goals1= |goals2= |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 "W89 vs W90 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF1" /> ===Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94=== <section begin="QF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|10}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 93 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94|Utakmica 98}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94 |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 "W93 vs W94 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF2" /> ===Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92=== <section begin="QF3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 91 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92|Utakmica 99}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 "W91 vs W92 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF3" /> ===Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96=== <section begin="QF4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 95 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96|Utakmica 100}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96 |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 "W95 vs W96 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF4" /> ==Polufinale== ===Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98=== <section begin="SF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|14}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 97 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98|Utakmica 101}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 "W97 vs W98 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF1" /> ===Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100=== <section begin="SF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|15}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 99 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100|Utakmica 102}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 "W99 vs W100 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF2" /> ==Utakmica za treće mjesto== <section begin="3rd" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|18}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Loser Match 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Match for third place|Utakmica 103}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Loser Match 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 "RU101 vs RU102 {{!}} Play-off for third place {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="3rd" /> ==Finale== {{glavni|Finale Svjetskog prvenstva u nogometu 2026.}} <section begin="Final" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|19}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Final|Utakmica 104|2026 FIFA World Cup final}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 "W101 vs W102 {{!}} Final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="Final" /> ==Reference== {{reflist}} ===Izvještaji=== {{reflist|group=Izvještaj}} ==Vanjski linkovi== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{FIFA SP 2026.}} {{DEFAULTSORT:Group L}} [[Kategorija:Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Grupa L]] r5zbfhw899un7ixq138cwutwdv1g6l0 3901518 3901517 2026-07-01T20:54:13Z Semso98 54573 /* Osmina finala */ 3901518 wikitext text/x-wiki '''Nokaut-faza''' [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Svjetskog prvenstva 2026.]] bit će druga i finalna faza takmičenja, nakon završetka [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Grupna faza|grupne faze]]. Igrat će se od 28. juna do 19. jula 2026, kada će se završiti [[2026 FIFA World Cup final|finalnom utakmicom]] na [[MetLife Stadium]]u u [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]u, [[New Jersey]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> U nokaut-fazi učestvuju dvije najbolje ekipe iz svake od dvanaest grupa grupne faza, zajedno sa [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|osam najboljih trećeplasiranih ekipa]]. U nokauf-fazi bit će odigrano 32 utakmice, uključujući i utakmicu za treće mjesto.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Kvalifikovane ekipe== {| class="wikitable" |- ! Grupa ! style="width:150px" | Prvoplasirani ! style="width:150px" | Drugoplasirani ! style="width:150px" | Trećeplasirani<br />([[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|najboljih osam]]) |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa A|A]] | {{NOG|MEX}} | {{NOG|RSA}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa B|B]] | {{NOG|SUI}} | {{NOG|CAN}} | {{NOG|BIH}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa C|C]] | {{NOG|BRA}} | {{NOG|MAR}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa D|D]] | {{NOG|USA|ime=SAD}} | {{NOG|AUS}} | {{NOG|PAR}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa E|E]] | {{NOG|GER}} | {{NOG|CIV}} | {{NOG|ECU}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa F|F]] | {{NOG|NED}} | {{NOG|JPN}} | {{NOG|SWE}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa G|G]] | {{NOG|BEL}} | {{NOG|EGY}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa H|H]] | {{NOG|ESP}} | {{NOG|CPV}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa I|I]] | {{NOG|FRA}} | {{NOG|NOR}} | {{NOG|SEN}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa J|J]] | {{NOG|ARG}} | {{NOG|AUT}} | {{NOG|ALG}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa K|K]] | {{NOG|COL}} | {{NOG|POR}} | {{NOG|COD}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa L|L]] | {{NOG|ENG}} | {{NOG|CRO}} | {{NOG|GHA}} |} ==Kostur== <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Šesneastina finala|Šesneastina finala]] |RD2=[[#Osmina finala|Osmina finala]] |RD3=[[#Četvrtfinale|Četvrtfinale]] |RD4=[[#Polufinale|Polufinale]] |RD5=[[#Finale|Finale]] |Consol=[[#Utakmica za 3. mjesto|Utakmica za 3. mjesto]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. juni – [[Foxborough]]|{{NOG|GER}}|1 (3)|{{NOG|PAR}} {{pso}}|1 (4) |30. juni – [[East Rutherford]]|{{NOG|FRA}}|3|{{NOG|SWE}}|0 |28. juni – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|RSA}}|0|{{NOG|CAN}}|1 |29. juni – [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]|{{NOG|NED}}|1 (2)|{{NOG|MAR}} {{pso}}|1 (3) |2. juli – [[Toronto]]|{{NOG|POR}}||{{NOG|CRO}}| |2. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|ESP}}||{{NOG|AUT}}| |1. juli – [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]]|{{NOG|SAD|ime=SAD}}||{{NOG|BIH}}| |1. juli – [[Seattle]]|{{NOG|BEL}}||{{NOG|SEN}}| |29. juni – [[Houston]]|{{NOG|BRA}}|2|{{NOG|JPN}}|1 |30. juni – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|CIV}}|1|{{NOG|NOR}}|2 |30. juni – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}|2|{{NOG|ECU}}|0 |1. juli – [[Atlanta]]|{{NOG|ENG}}|2|{{NOG|COD}}|1 |3. juli – [[Miami Gardens]]|{{NOG|ARG}}||{{NOG|CPV}}| |3. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|AUS}}||{{NOG|EGY}}| |2. juli – [[Vancouver]]|{{NOG|SUI}}||{{NOG|ALG}}| |3. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|{{NOG|COL}}||{{NOG|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. juli – [[Philadelphia]]|{{NOG|PAR}}||{{NOG|FRA}}| |4. juli – [[Houston]]|{{NOG|CAN}}||{{NOG|MAR}}| |6. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 83||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84| |6. juli – [[Seattle]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 81||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 82| |5. juli – [[East Rutherford]]|{{NOG|BRA}}||{{NOG|NOR}}| |5. juli – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}||{{NOG|ENG}}| |7. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 86||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88| |7. juli – [[Vancouver]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 85||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87| <!--Quarterfinals--> |9. juli – [[Foxborough]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. juli – [[East Rutherford]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 102| }}<section end="Bracket" /> ==Šenaestina finala== ===Južnoafrička Republika – Kanada=== <section begin="R32-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|28}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|RSA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Južnoafrička Republika – Kanada|0–1}} |team2={{NOG|CAN}} |goals1= |goals2= *[[Stephen Eustáquio|Eustáquio]] {{goal|90+2}} |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance=69.237 |referee=[[João Pinheiro (nogometni sudija)| João Pinheiro]] ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 "South Africa vs Canada {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 24, 2026.</ref> }}<section end="R32-1" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Južnoafrička Republika}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = {{nowrap|Kanada}}<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ronwen Williams]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RB ||'''20'''||[[Khuliso Mudau]] |- |CB ||'''21'''||[[Ime Okon]] |- |CB ||'''14'''||[[Mbekezeli Mbokazi]] |- |LB ||'''6''' ||[[Aubrey Modiba]] |- |CM ||'''13'''||[[Sphephelo Sithole]] |- |CM ||'''4''' ||[[Teboho Mokoena (nogometaš)|Teboho Mokoena]] |- |RW ||'''12'''||[[Thapelo Maseko]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Relebohile Mofokeng]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Oswin Appollis]] |- |CF ||'''17'''||[[Evidence Makgopa]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Thalente Mbatha]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Iqraam Rayners]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Tshepang Moremi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|BEL}} [[Hugo Broos]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Maxime Crépeau]] |- |RB ||'''2''' ||[[Alistair Johnston]] |- |CB ||'''15'''||[[Moïse Bombito]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Derek Cornelius]] |- |LB ||'''22'''||[[Richie Laryea]] |- |RM ||'''17'''||[[Tajon Buchanan]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Nathan Saliba]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Stephen Eustáquio]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LM ||'''11'''||[[Liam Millar]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Jonathan David]] |- |CF ||'''12'''||[[Tani Oluwaseyi]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''23'''||[[Niko Sigur]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Luc de Fougerolles]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Promise David]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Jacob Shaffelburg]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Alphonso Davies]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|USA}} [[Jesse Marsch]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Stephen Eustáquio]] (Kanada)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Jesus ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />Luciano Maia ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Omar Al Ali]] ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohamed Al-Hammadi ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |} ---- ===Brazil – Japan=== <section begin="R32-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Japan|2–1}} |team2={{NOG|JPN}} |goals1= *[[Casemiro]] {{goal|56}} *[[Gabriel Martinelli|Martinelli]] {{goal|90+5}} |goals2= *[[Kaishū Sano|Sano]] {{goal|29}} |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance=68.777 |referee=[[Maurizio Mariani]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 "Brazil vs Japan {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-2" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Brazil}}<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Japan<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Alisson Becker|Alisson]] |- |RB ||'''13'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Luiz]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Marquinhos]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''3''' ||[[Gabriel Magalhães]] |- |LB ||'''16'''||[[Douglas Santos (nogometaš)|Douglas Santos]] |- |DM ||'''5''' ||[[Casemiro]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Bruno Guimarães]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Lucas Paquetá]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Rayan (nogometaš)|Rayan]] |- |CF ||'''9''' ||[[Matheus Cunha]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Vinícius Júnior]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''19'''||[[Endrick (nogometaš)|Endrick]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Gabriel Martinelli]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Fabinho (nogometaš)|Fabinho]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Santos]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Zion Suzuki]] |- |CB ||'''22'''||[[Takehiro Tomiyasu]] |- |CB ||'''3''' ||[[Shōgo Taniguchi]] |- |CB ||'''21'''||[[Hiroki Itō (nogometaš)|Hiroki Itō]] |- |RM ||'''10'''||[[Ritsu Dōan]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Kaishū Sano]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Daichi Kamada]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Keito Nakamura]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Junya Itō]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ayase Ueda]] |- |LF ||'''11'''||[[Daizen Maeda]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''25'''||[[Junnosuke Suzuki]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Yukinari Sugawara]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ao Tanaka]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Shūto Machino]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Kōki Ogawa (nogometaš)|Kōki Ogawa]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Hajime Moriyasu]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Casemiro]] (Brazil)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Daniele Bindoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />Alberto Tegoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Sandro Schärer]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Stéphane De Almeida ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Nogometni savez Hrvatske|Hrvatska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Njemačka – Paragvaj=== <section begin="R32-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|GER}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Njemačka – Paragvaj|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|PAR}} |goals1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|54}} |goals2= *[[Julio Enciso (nogometaš)|Enciso]] {{goal|42}} |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance=63.945 |referee=[[Jalal Jayed]] ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) |penalties1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{penpromašaj}} *[[Joshua Kimmich|Kimmich]] {{pengol}} *[[Jamal Musiala|Musiala]] {{pengol}} *[[Nick Woltemade|Woltemade]] {{penpromašaj}} *[[Nadiem Amiri|Amiri]] {{pengol}} *[[Jonathan Tah|Tah]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=3–4 |penalties2= *{{pengol}} [[Maurício (nogometaš)|Maurício]] *{{pengol}} [[Gustavo Gómez|G. Gómez]] *{{pengol}} [[Matías Galarza (nogometaš)|Galarza]] *{{penpromašaj}} [[Antonio Sanabria|Sanabria]] *{{penpromašaj}} [[Fabián Balbuena|Balbuena]] *{{pengol}} [[José Canale|Canale]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 "Germany vs Paraguay {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-3" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = {{nowrap|Njemačka}}<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = |title = {{nowrap|Paragvaj}}<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Manuel Neuer]] |- |RB ||'''6''' ||[[Joshua Kimmich]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Jonathan Tah]] |- |CB ||'''2''' ||[[Antonio Rüdiger]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Nathaniel Brown (nogometaš)|Nathaniel Brown]] |- |CM ||'''23'''||[[Felix Nmecha]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Aleksandar Pavlović (nogometaš)|Aleksandar Pavlović]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Leroy Sané]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Kai Havertz]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Florian Wirtz]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Deniz Undav]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Leon Goretzka]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Jamal Musiala]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Waldemar Anton]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Nick Woltemade]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Nadiem Amiri]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Malick Thiaw]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stručnog štaba (pomoćni trener)}} ||'''—''' || Mads Buttgereit || {{yel|116}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Julian Nagelsmann]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Orlando Gill]] |- |RB ||'''4''' ||[[Juan José Cáceres]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Gustavo Gómez]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''13'''||[[José Canale]] |- |LB ||'''6''' ||[[Júnior Alonso]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Miguel Almirón]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Damián Bobadilla]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Andrés Cubas]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Matías Galarza (nogometaš)|Matías Galarza]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Gabriel Ávalos]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Julio Enciso (nogometaš)|Julio Enciso]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''24'''||[[Gustavo Caballero]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Maurício (nogometaš)|Maurício]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Gustavo Velázquez]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Antonio Sanabria]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Braian Ojeda]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Fabián Balbuena]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stršnog štaba (video analitičar)}} ||'''—''' || Alejandro Juan || {{yel|117}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Orlando Gill]] (Paragvaj)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Zakaria Brinsi ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />Mostafa Akarkad ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Ma Ning (nogometni sudija)|Ma Ning]] ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Zhou Fei ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nogometni savez Nikaragve|Nikaragva]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Hamza El-Fariq ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Abdullah Al-Shehri ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) |} ---- ===Nizozemska – Maroko=== <section begin="R32-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|NED}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Nizozemska – Maroko|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|MAR}} |goals1= *[[Cody Gakpo|Gakpo]] {{goal|72}} |goals2= *[[Issa Diop (nogometaš)|Diop]] {{goal|90+1}} |stadium=[[Estadio BBVA]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]] |attendance=51.243 |referee=[[Wilton Sampaio]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |penalties1= *[[Teun Koopmeiners|Koopmeiners]] {{pengol}} *[[Justin Kluivert|Kluivert]] {{penpromašaj}} *[[Wout Weghorst|Weghorst]] {{pengol}} *[[Quinten Timber|Timber]] {{penpromašaj}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=2–3 |penalties2= *{{penpromašaj}} [[Neil El Aynaoui|El Aynaoui]] *{{pengol}} [[Soufiane Rahimi|Rahimi]] *{{pengol}} [[Chemsdine Talbi|Talbi]] *{{penpromašaj}} [[Achraf Hakimi|Hakimi]] *{{pengol}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 "Netherlands vs Morocco {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-4" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = {{nowrap|Nizozemska}}<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Maroko}}<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Bart Verbruggen]] |- |CB ||'''6''' ||[[Jan Paul van Hecke]] |- |CB ||'''4''' ||[[Virgil van Dijk]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Nathan Aké]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Denzel Dumfries]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ryan Gravenberch]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Frenkie de Jong]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Micky van de Ven]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Crysencio Summerville]] |- |CF ||'''19'''||[[Brian Brobbey]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Cody Gakpo]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''20'''||[[Teun Koopmeiners]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Wout Weghorst]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Quinten Timber]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Jorrel Hato]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Marten de Roon]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Justin Kluivert]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ronald Koeman]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yassine Bounou]] |- |RB ||'''2''' ||[[Achraf Hakimi]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''14'''||[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Chadi Riad]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Noussair Mazraoui]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ayyoub Bouaddi]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Neil El Aynaoui]] |- |RW ||'''10'''||[[Brahim Díaz]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Azzedine Ounahi]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Bilal El Khannouss]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Ismael Saibari]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''26'''||[[Anass Salah-Eddine]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Samir El Mourabet]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Gessime Yassine]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Soufiane Rahimi]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Chemsdine Talbi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Mohamed Ouahbi]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] (Maroko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Pires ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Bruno Boschilia ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Cristián Garay]] ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />José Retamal ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Leodán González]] ([[Nogometni savez Urugvaja|Urugvaj]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Armando Villarreal]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Obala Slonovače – Norveška=== <section begin="R32-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CIV}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Obala Slonovače – Norveška|1–2}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= *[[Amad Diallo|Diallo]] {{goal|74}} |goals2= *[[Antonio Nusa|Nusa]] {{goal|39}} *[[Erling Haaland|Haaland]] {{goal|86}} |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance=69.665 |referee=[[Jesús Valenzuela]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 "Côte d'Ivoire vs Norway {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 26, 2026.</ref> }}<section end="R32-5" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Obala Slonovače}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Norveška<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yahia Fofana]] |- |RB ||'''17'''||[[Guéla Doué]] |- |CB ||'''7''' ||[[Odilon Kossounou]] |- |CB ||'''20'''||[[Emmanuel Agbadou]] |- |LB ||'''3''' ||[[Ghislain Konan]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ibrahim Sangaré (nogometaš)|Ibrahim Sangaré]] |- |CM ||'''8''' ||[[Franck Kessié]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CM ||'''26'''||[[Christ Inao Oulaï]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Nicolas Pépé]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ange-Yoan Bonny]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Yan Diomande]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''15'''||[[Amad Diallo]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Elye Wahi]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Oumar Diakité]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Evann Guessand]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Bazoumana Touré]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Emerse Faé]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ørjan Nyland]] |- |RB ||'''16'''||[[Marcus Holmgren Pedersen]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Kristoffer Ajer]] |- |CB ||'''17'''||[[Torbjørn Heggem]] |- |LB ||'''5''' ||[[David Møller Wolfe]] |- |CM ||'''6''' ||[[Patrick Berg]] |- |CM ||'''8''' ||[[Sander Berge]] |- |AM ||'''10'''||[[Martin Ødegaard]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RF ||'''7''' ||[[Alexander Sørloth]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Erling Haaland]] |- |LF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''21'''||[[Andreas Schjelderup]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Oscar Bobb]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ståle Solbakken]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Antonio Nusa]] (Norveška)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />Jorge Urrego ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />Tulio Moreno ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Juan Gabriel Benítez]] ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Eduardo Cardozo ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Juan Lara ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[Nogometni savez Engleske|Engleska]]) |} ---- ===Francuska – Švedska=== <section begin="R32-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|FRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Francuska – Švedska|3–0}} |team2={{NOG|SWE}} |goals1= *[[Kylian Mbappé|Mbappé]] {{goal|45||74}} *[[Bradley Barcola|Barcola]] {{goal|53}} |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance=80.663 |referee=[[Danny Makkelie]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 "France vs Sweden {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-6" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Francuska<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Švedska<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]] |- |RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]] |- |CB ||'''17'''||[[William Saliba]] |- |LB ||'''3''' ||[[Lucas Digne]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Aurélien Tchouaméni]] |- |CM ||'''14'''||[[Adrien Rabiot]] |- |RW ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Michael Olise]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Bradley Barcola]] |- |CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''20'''||[[Désiré Doué]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Malo Gusto]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Théo Hernandez]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Jean-Philippe Mateta]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Rayan Cherki]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Didier Deschamps]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jacob Widell Zetterström]] |- |RB ||'''8''' ||[[Daniel Svensson (nogometaš)|Daniel Svensson]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Gustaf Lagerbielke (nogometaš)|Gustaf Lagerbielke]] |- |CB ||'''3''' ||[[Victor Lindelöf]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LB ||'''5''' ||[[Gabriel Gudmundsson]] |- |RM ||'''11'''||[[Anthony Elanga]] |- |CM ||'''7''' ||[[Lucas Bergvall]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Yasin Ayari]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Elliot Stroud]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Viktor Gyökeres]] |- |CF ||'''9''' ||[[Alexander Isak]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''26'''||[[Taha Ali]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Besfort Zeneli]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Benjamin Nygren]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Mattias Svanberg]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Gustaf Nilsson (nogometaš)|Gustaf Nilsson]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ENG}} [[Graham Potter]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Kylian Mbappé]] (France)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />Hessel Steegstra ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />Jan de Vries ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Tori Penso]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />[[Brooke Mayo]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Dennis Higler]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Bram Van Driessche ([[Nogometni savez Belgije|Belgija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) |} ---- ===Meksiko – Ekvador=== <section begin="R32-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Ekvador|2–0}} |team2={{NOG|ECU}} |goals1= *[[Julián Quiñones|Quiñones]] {{goal|22}} *[[Raúl Jiménez|Jiménez]] {{goal|31}} |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Ciudad de México]] |attendance=80.824 |referee=[[Slavko Vinčić]] ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 "Mexico vs Ecuador {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-7" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Meksiko<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Ekvador<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Raúl Rangel (nogometaš)|Raúl Rangel]] |- |RB ||'''2''' ||[[Jorge Sánchez (nogometaš)|Jorge Sánchez]] |- |CB ||'''3''' ||[[César Montes]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Johan Vásquez (nogometaš)|Johan Vásquez]] |- |LB ||'''23'''||[[Jesús Gallardo]] |- |DM ||'''6''' ||[[Érik Lira]] |- |CM ||'''19'''||[[Gilberto Mora (nogometaš)|Gilberto Mora]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Luis Romo]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Roberto Alvarado]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Raúl Jiménez]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Julián Quiñones]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Brian Gutiérrez]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Obed Vargas]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Santiago Giménez]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Israel Reyes]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Orbelín Pineda]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Javier Aguirre]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Hernán Galíndez]] |- |RB ||'''21'''||[[Alan Franco (nogometaš)|Alan Franco]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Joel Ordóñez]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Willian Pacho]] |- |LB ||'''3''' ||[[Piero Hincapié]] || {{sentoff|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[John Yeboah]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Moisés Caicedo]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Pedro Vite]] |- |LM ||'''20'''||[[Nilson Angulo]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Gonzalo Plata]] |- |CF ||'''13'''||[[Enner Valencia]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Yaimar Medina]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Ángelo Preciado]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Kevin Rodríguez (nogometaš)|Kevin Rodríguez]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Kendry Páez]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Jordy Caicedo]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Julián Quiñones]] (Meksiko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />Tomaž Klančnik ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />Andraž Kovačič ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Mustapha Ghorbal]] ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mokrane Gourari ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Bastian Dankert]] ([[Nogometni savez Njemačke|Njemačka]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Willy Delajod]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Mahmoud Ashour ([[Nogometni savez Egipta|Egipat]]) |} ---- ===Engleska – DR Kongo=== <section begin="R32-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ENG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Engleska – DR Kongo|2–1}} |team2={{NOG|COD}} |goals1= *[[Harry Kane|Kane]] {{goal|75||86}} |goals2= *[[Brian Cipenga|Cipenga]] {{goal|7}} |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance=68.239 |referee=[[Adham Makhadmeh]] ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 "England vs Congo DR {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-8" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Engleska<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|DR Kongo}}<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jordan Pickford]] |- |RB ||'''25'''||[[Djed Spence]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''2''' ||[[Ezri Konsa]] |- |CB ||'''6''' ||[[Marc Guéhi]] |- |LB ||'''3''' ||[[Nico O'Reilly]] |- |CM ||'''8''' ||[[Elliot Anderson (nogometaš)|Elliot Anderson]] |- |CM ||'''4''' ||[[Declan Rice]] || || {{suboff|90+1}} |- |RW ||'''20'''||[[Noni Madueke]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''10'''||[[Jude Bellingham]] || {{yel|19}} |- |LW ||'''11'''||[[Marcus Rashford]] || || {{suboff|60}} |- |CF ||'''9''' ||[[Harry Kane]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Bukayo Saka]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''18'''||[[Anthony Gordon (nogometaš)|Anthony Gordon]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''21'''||[[Eberechi Eze]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[John Stones]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|GER}} [[Thomas Tuchel]] |} |valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Lionel Mpasi]] |- |RB ||'''2''' ||[[Aaron Wan-Bissaka]] |- |CB ||'''22'''||[[Chancel Mbemba]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Axel Tuanzebe]] |- |LB ||'''26'''||[[Arthur Masuaku]] || || {{suboff|89}} |- |DM ||'''8''' ||[[Samuel Moutoussamy]] || || {{suboff|89}} |- |RM ||'''7''' ||[[Nathanaël Mbuku]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''6''' ||[[Ngal'ayel Mukau]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''14'''||[[Noah Sadiki]] || {{yel|27}} |- |LM ||'''9''' ||[[Brian Cipenga]] || || {{suboff|76}} |- |CF ||'''20'''||[[Yoane Wissa]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''13'''||[[Meschak Elia]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''10'''||[[Théo Bongonda]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''25'''||[[Edo Kayembe]] || || {{subon|76}} |- |DF ||'''12'''||[[Joris Kayembe]] || || {{subon|89}} |- |FW ||'''19'''||[[Fiston Mayele]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Harry Kane]] (Engleska)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mohammad Al-Kalaf ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />Ahmad Al-Roalle ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Khalid Al-Turais]] ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohammed Al-Bakry ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Khamis Al-Marri]] ([[Nogometni savez Katara|Katar]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Mohammed Obaid Khadim ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Belgija – Senegal=== <section begin="R32-9" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|BEL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Belgija – Senegal|Utakmica 82}} |team2={{NOG|SEN}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee=[[Saíd Martínez]] ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 "Belgium vs Senegal {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-9" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Belgija }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Senegal }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Walter López ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />Christian Ramírez ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Andrés Rojas]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Alexander Guzmán ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Guillermo Pacheco ([[Nogometni savez Meksika|Meksiko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) |} ---- ===Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina=== <section begin="R32-10" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|USA|ime=SAD}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina|Utakmica 81}} |team2={{NOG|BIH}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Levi's Stadium]], [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]] |attendance= |referee=[[Raphael Claus]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 "USA vs Bosnia and Herzegovina {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-10" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = {{nowrap|Sjedinjene Američke Države}} }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Bosna i Hercegovina}} }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Danilo Manis ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Rodrigo Figueiredo ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Darío Herrera (nogometni sudija)|Darío Herrera]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Cristian Navarro ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jérôme Brisard]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) |} ---- ===Španija – Austrija=== <section begin="R32-11" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|ESP}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Španija – Austrija|Utakmica 84}} |team2={{NOG|AUT}} |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee=[[Glenn Nyberg]] ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 "Spain vs Austria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-11" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Španija }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _aut26a2 |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Austrija }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mahbod Beigi ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) <br />Andreas Söderkvist ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Dahane Beida]] ([[Nogometni savez Mauritanije|Mauritanija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Elvis Noupue ([[Nogometni savez Kameruna|Kamerun]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Fedayi San]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Shaun Evans (nogometni sudija)|Shaun Evans]] ([[Nogometni savez Australije|Australija]]) |} ---- ===Portugal – Hrvatska=== <section begin="R32-12" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|POR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Portugal – Hrvatska|Utakmica 83}} |team2={{NOG|CRO}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance= |referee=[[Espen Eskås]] ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 "Portugal vs Croatia {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-12" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Portugal }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Hrvatska }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Jan Erik Engan ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) <br />Isaak Bashevkin ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Abongile Tom]] ([[Nogometni savez Južnoafričke Republike|Južnoafrička Republika]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />[[Zakhele Siwela]] ([[Nogometni savez Južnoafričke Republike|Južnoafrička Republika]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[Nogometni savez Engleske|Engleska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Dennis Higler]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) |} ---- ===Švicarska – Alžir=== <section begin="R32-13" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|SUI}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Švicarska – Alžir|Utakmica 85}} |team2={{NOG|ALG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee=[[Yael Falcón]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 "Switzerland vs Algeria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-13" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Švicarska }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Alžir }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Masimiliano Del Yesso ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />Facundo Rodriguez ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Kevin Ortega (nogometni sudija)|Kevin Ortega]] ([[Nogometni savez Perua|Peru]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Michael Orué ([[Nogometni savez Perua|Peru]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Erick Miranda]] ([[Nogometni savez Meksika|Meksiko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Juan Lara ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) |} ---- ===Australija – Egipat=== <section begin="R32-14" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|AUS}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Australija – Egipat|Utakmica 88}} |team2={{NOG|EGY}} |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 "Australia vs Egypt {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-14" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Australija }} |{{Football kit |pattern_la = _egy26h |pattern_b = _egy26h |pattern_ra = _egy26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Egipat }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Argentina – Zelenortska Ostrva=== <section begin="R32-15" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ARG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Argentina – Zelenortska Ostrva|Utakmica 86}} |team2={{NOG|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Florida)|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 "Argentina vs Cabo Verde {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-15" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Argentina }} |{{Football kit |pattern_la = _cpv26h |pattern_b = _cpv26h |pattern_ra = _cpv26h |pattern_sh = _cpv26h |pattern_so = _cpv26hl |leftarm = 1A3CB0 |body = 1A3CB0 |rightarm = 1A3CB0 |shorts = 1A3CB0 |socks = 1A3CB0 |title = {{nowrap|Zelenortska Ostrva}} }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Kolumbija – Gana=== <section begin="R32-16" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|COL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kolumbija – Gana|Utakmica 87}} |team2={{NOG|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 "Colombia vs Ghana {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-16" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _col26h |pattern_b = _col26h |pattern_ra = _col26h |pattern_sh = _col26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF0000 |title = Kolumbija }} |{{Football kit |pattern_la = _gha26h |pattern_b = _gha26h |pattern_ra = _gha26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Gana }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ==Osmina finala== ===Kanada – Maroko=== <section begin="R16-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CAN}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kanada – Maroko|Utakmica 90}} |team2={{NOG|MAR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 "Canada vs Morocco {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-1" /> ===Paragvaj – Francuska=== <section begin="R16-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|PAR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Paragvaj – Francuska|Utakmica 89}} |team2={{NOG|FRA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 "Paraguay vs France {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-2" /> ===Brazil – Norveška=== <section begin="R16-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Norveška|Utakmica 91}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 "Brazil vs Norway {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-3" /> ===Meksiko – Engleska=== <section begin="R16-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Engleska|Utakmica 92}} |team2={{NOG|ENG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Ciudad de México]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 "Mexico vs England {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-4" /> ===Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84=== <section begin="R16-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 83 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84|Utakmica 93}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 "W83 vs W84 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-5" /> ===Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82=== <section begin="R16-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 81 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82|Utakmica 94}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 82 |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 "W81 vs W82 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-6" /> ===Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88=== <section begin="R16-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 86 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88|Utakmica 95}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 "W86 vs W88 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-7" /> ===Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87=== <section begin="R16-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 85 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87|Utakmica 96}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87 |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 "W85 vs W87 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-8" /> ==Četvrtfinale== ===Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90=== <section begin="QF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|9}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 89 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90|Utakmica 97}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90 |goals1= |goals2= |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 "W89 vs W90 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF1" /> ===Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94=== <section begin="QF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|10}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 93 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94|Utakmica 98}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94 |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 "W93 vs W94 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF2" /> ===Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92=== <section begin="QF3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 91 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92|Utakmica 99}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 "W91 vs W92 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF3" /> ===Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96=== <section begin="QF4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 95 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96|Utakmica 100}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96 |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 "W95 vs W96 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF4" /> ==Polufinale== ===Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98=== <section begin="SF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|14}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 97 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98|Utakmica 101}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 "W97 vs W98 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF1" /> ===Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100=== <section begin="SF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|15}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 99 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100|Utakmica 102}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 "W99 vs W100 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF2" /> ==Utakmica za treće mjesto== <section begin="3rd" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|18}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Loser Match 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Match for third place|Utakmica 103}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Loser Match 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 "RU101 vs RU102 {{!}} Play-off for third place {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="3rd" /> ==Finale== {{glavni|Finale Svjetskog prvenstva u nogometu 2026.}} <section begin="Final" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|19}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Final|Utakmica 104|2026 FIFA World Cup final}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 "W101 vs W102 {{!}} Final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="Final" /> ==Reference== {{reflist}} ===Izvještaji=== {{reflist|group=Izvještaj}} ==Vanjski linkovi== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{FIFA SP 2026.}} {{DEFAULTSORT:Group L}} [[Kategorija:Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Grupa L]] dgi5i5u9wfvy8h3xw21e90sf0wxhx0e 3901569 3901518 2026-07-02T07:23:13Z Semso98 54573 /* Kostur */ 3901569 wikitext text/x-wiki '''Nokaut-faza''' [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Svjetskog prvenstva 2026.]] bit će druga i finalna faza takmičenja, nakon završetka [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Grupna faza|grupne faze]]. Igrat će se od 28. juna do 19. jula 2026, kada će se završiti [[2026 FIFA World Cup final|finalnom utakmicom]] na [[MetLife Stadium]]u u [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]u, [[New Jersey]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> U nokaut-fazi učestvuju dvije najbolje ekipe iz svake od dvanaest grupa grupne faza, zajedno sa [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|osam najboljih trećeplasiranih ekipa]]. U nokauf-fazi bit će odigrano 32 utakmice, uključujući i utakmicu za treće mjesto.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Kvalifikovane ekipe== {| class="wikitable" |- ! Grupa ! style="width:150px" | Prvoplasirani ! style="width:150px" | Drugoplasirani ! style="width:150px" | Trećeplasirani<br />([[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|najboljih osam]]) |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa A|A]] | {{NOG|MEX}} | {{NOG|RSA}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa B|B]] | {{NOG|SUI}} | {{NOG|CAN}} | {{NOG|BIH}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa C|C]] | {{NOG|BRA}} | {{NOG|MAR}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa D|D]] | {{NOG|USA|ime=SAD}} | {{NOG|AUS}} | {{NOG|PAR}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa E|E]] | {{NOG|GER}} | {{NOG|CIV}} | {{NOG|ECU}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa F|F]] | {{NOG|NED}} | {{NOG|JPN}} | {{NOG|SWE}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa G|G]] | {{NOG|BEL}} | {{NOG|EGY}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa H|H]] | {{NOG|ESP}} | {{NOG|CPV}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa I|I]] | {{NOG|FRA}} | {{NOG|NOR}} | {{NOG|SEN}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa J|J]] | {{NOG|ARG}} | {{NOG|AUT}} | {{NOG|ALG}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa K|K]] | {{NOG|COL}} | {{NOG|POR}} | {{NOG|COD}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa L|L]] | {{NOG|ENG}} | {{NOG|CRO}} | {{NOG|GHA}} |} ==Kostur== <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Šesneastina finala|Šesneastina finala]] |RD2=[[#Osmina finala|Osmina finala]] |RD3=[[#Četvrtfinale|Četvrtfinale]] |RD4=[[#Polufinale|Polufinale]] |RD5=[[#Finale|Finale]] |Consol=[[#Utakmica za 3. mjesto|Utakmica za 3. mjesto]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. juni – [[Foxborough]]|{{NOG|GER}}|1 (3)|{{NOG|PAR}} {{pso}}|1 (4) |30. juni – [[East Rutherford]]|{{NOG|FRA}}|3|{{NOG|SWE}}|0 |28. juni – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|RSA}}|0|{{NOG|CAN}}|1 |29. juni – [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]|{{NOG|NED}}|1 (2)|{{NOG|MAR}} {{pso}}|1 (3) |2. juli – [[Toronto]]|{{NOG|POR}}||{{NOG|CRO}}| |2. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|ESP}}||{{NOG|AUT}}| |1. juli – [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]]|{{NOG|SAD|ime=SAD}}|2|{{NOG|BIH}}|0 |1. juli – [[Seattle]]|{{NOG|BEL}} {{aet}}|3|{{NOG|SEN}}|2 |29. juni – [[Houston]]|{{NOG|BRA}}|2|{{NOG|JPN}}|1 |30. juni – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|CIV}}|1|{{NOG|NOR}}|2 |30. juni – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}|2|{{NOG|ECU}}|0 |1. juli – [[Atlanta]]|{{NOG|ENG}}|2|{{NOG|COD}}|1 |3. juli – [[Miami Gardens]]|{{NOG|ARG}}||{{NOG|CPV}}| |3. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|AUS}}||{{NOG|EGY}}| |2. juli – [[Vancouver]]|{{NOG|SUI}}||{{NOG|ALG}}| |3. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|{{NOG|COL}}||{{NOG|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. juli – [[Philadelphia]]|{{NOG|PAR}}||{{NOG|FRA}}| |4. juli – [[Houston]]|{{NOG|CAN}}||{{NOG|MAR}}| |6. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 83||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84| |6. juli – [[Seattle]]|{{NOG|SAD|ime=SAD}}||{{NOG|BEL}}| |5. juli – [[East Rutherford]]|{{NOG|BRA}}||{{NOG|NOR}}| |5. juli – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}||{{NOG|ENG}}| |7. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 86||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88| |7. juli – [[Vancouver]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 85||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87| <!--Quarterfinals--> |9. juli – [[Foxborough]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. juli – [[East Rutherford]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 102| }}<section end="Bracket" /> ==Šenaestina finala== ===Južnoafrička Republika – Kanada=== <section begin="R32-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|28}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|RSA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Južnoafrička Republika – Kanada|0–1}} |team2={{NOG|CAN}} |goals1= |goals2= *[[Stephen Eustáquio|Eustáquio]] {{goal|90+2}} |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance=69.237 |referee=[[João Pinheiro (nogometni sudija)| João Pinheiro]] ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 "South Africa vs Canada {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 24, 2026.</ref> }}<section end="R32-1" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Južnoafrička Republika}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = {{nowrap|Kanada}}<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ronwen Williams]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RB ||'''20'''||[[Khuliso Mudau]] |- |CB ||'''21'''||[[Ime Okon]] |- |CB ||'''14'''||[[Mbekezeli Mbokazi]] |- |LB ||'''6''' ||[[Aubrey Modiba]] |- |CM ||'''13'''||[[Sphephelo Sithole]] |- |CM ||'''4''' ||[[Teboho Mokoena (nogometaš)|Teboho Mokoena]] |- |RW ||'''12'''||[[Thapelo Maseko]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Relebohile Mofokeng]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Oswin Appollis]] |- |CF ||'''17'''||[[Evidence Makgopa]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Thalente Mbatha]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Iqraam Rayners]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Tshepang Moremi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|BEL}} [[Hugo Broos]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Maxime Crépeau]] |- |RB ||'''2''' ||[[Alistair Johnston]] |- |CB ||'''15'''||[[Moïse Bombito]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Derek Cornelius]] |- |LB ||'''22'''||[[Richie Laryea]] |- |RM ||'''17'''||[[Tajon Buchanan]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Nathan Saliba]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Stephen Eustáquio]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LM ||'''11'''||[[Liam Millar]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Jonathan David]] |- |CF ||'''12'''||[[Tani Oluwaseyi]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''23'''||[[Niko Sigur]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Luc de Fougerolles]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Promise David]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Jacob Shaffelburg]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Alphonso Davies]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|USA}} [[Jesse Marsch]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Stephen Eustáquio]] (Kanada)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Jesus ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />Luciano Maia ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Omar Al Ali]] ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohamed Al-Hammadi ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |} ---- ===Brazil – Japan=== <section begin="R32-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Japan|2–1}} |team2={{NOG|JPN}} |goals1= *[[Casemiro]] {{goal|56}} *[[Gabriel Martinelli|Martinelli]] {{goal|90+5}} |goals2= *[[Kaishū Sano|Sano]] {{goal|29}} |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance=68.777 |referee=[[Maurizio Mariani]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 "Brazil vs Japan {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-2" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Brazil}}<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Japan<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Alisson Becker|Alisson]] |- |RB ||'''13'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Luiz]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Marquinhos]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''3''' ||[[Gabriel Magalhães]] |- |LB ||'''16'''||[[Douglas Santos (nogometaš)|Douglas Santos]] |- |DM ||'''5''' ||[[Casemiro]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Bruno Guimarães]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Lucas Paquetá]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Rayan (nogometaš)|Rayan]] |- |CF ||'''9''' ||[[Matheus Cunha]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Vinícius Júnior]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''19'''||[[Endrick (nogometaš)|Endrick]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Gabriel Martinelli]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Fabinho (nogometaš)|Fabinho]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Santos]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Zion Suzuki]] |- |CB ||'''22'''||[[Takehiro Tomiyasu]] |- |CB ||'''3''' ||[[Shōgo Taniguchi]] |- |CB ||'''21'''||[[Hiroki Itō (nogometaš)|Hiroki Itō]] |- |RM ||'''10'''||[[Ritsu Dōan]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Kaishū Sano]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Daichi Kamada]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Keito Nakamura]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Junya Itō]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ayase Ueda]] |- |LF ||'''11'''||[[Daizen Maeda]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''25'''||[[Junnosuke Suzuki]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Yukinari Sugawara]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ao Tanaka]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Shūto Machino]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Kōki Ogawa (nogometaš)|Kōki Ogawa]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Hajime Moriyasu]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Casemiro]] (Brazil)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Daniele Bindoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />Alberto Tegoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Sandro Schärer]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Stéphane De Almeida ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Nogometni savez Hrvatske|Hrvatska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Njemačka – Paragvaj=== <section begin="R32-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|GER}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Njemačka – Paragvaj|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|PAR}} |goals1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|54}} |goals2= *[[Julio Enciso (nogometaš)|Enciso]] {{goal|42}} |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance=63.945 |referee=[[Jalal Jayed]] ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) |penalties1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{penpromašaj}} *[[Joshua Kimmich|Kimmich]] {{pengol}} *[[Jamal Musiala|Musiala]] {{pengol}} *[[Nick Woltemade|Woltemade]] {{penpromašaj}} *[[Nadiem Amiri|Amiri]] {{pengol}} *[[Jonathan Tah|Tah]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=3–4 |penalties2= *{{pengol}} [[Maurício (nogometaš)|Maurício]] *{{pengol}} [[Gustavo Gómez|G. Gómez]] *{{pengol}} [[Matías Galarza (nogometaš)|Galarza]] *{{penpromašaj}} [[Antonio Sanabria|Sanabria]] *{{penpromašaj}} [[Fabián Balbuena|Balbuena]] *{{pengol}} [[José Canale|Canale]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 "Germany vs Paraguay {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-3" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = {{nowrap|Njemačka}}<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = |title = {{nowrap|Paragvaj}}<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Manuel Neuer]] |- |RB ||'''6''' ||[[Joshua Kimmich]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Jonathan Tah]] |- |CB ||'''2''' ||[[Antonio Rüdiger]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Nathaniel Brown (nogometaš)|Nathaniel Brown]] |- |CM ||'''23'''||[[Felix Nmecha]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Aleksandar Pavlović (nogometaš)|Aleksandar Pavlović]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Leroy Sané]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Kai Havertz]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Florian Wirtz]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Deniz Undav]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Leon Goretzka]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Jamal Musiala]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Waldemar Anton]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Nick Woltemade]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Nadiem Amiri]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Malick Thiaw]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stručnog štaba (pomoćni trener)}} ||'''—''' || Mads Buttgereit || {{yel|116}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Julian Nagelsmann]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Orlando Gill]] |- |RB ||'''4''' ||[[Juan José Cáceres]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Gustavo Gómez]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''13'''||[[José Canale]] |- |LB ||'''6''' ||[[Júnior Alonso]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Miguel Almirón]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Damián Bobadilla]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Andrés Cubas]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Matías Galarza (nogometaš)|Matías Galarza]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Gabriel Ávalos]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Julio Enciso (nogometaš)|Julio Enciso]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''24'''||[[Gustavo Caballero]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Maurício (nogometaš)|Maurício]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Gustavo Velázquez]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Antonio Sanabria]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Braian Ojeda]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Fabián Balbuena]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stršnog štaba (video analitičar)}} ||'''—''' || Alejandro Juan || {{yel|117}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Orlando Gill]] (Paragvaj)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Zakaria Brinsi ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />Mostafa Akarkad ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Ma Ning (nogometni sudija)|Ma Ning]] ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Zhou Fei ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nogometni savez Nikaragve|Nikaragva]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Hamza El-Fariq ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Abdullah Al-Shehri ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) |} ---- ===Nizozemska – Maroko=== <section begin="R32-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|NED}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Nizozemska – Maroko|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|MAR}} |goals1= *[[Cody Gakpo|Gakpo]] {{goal|72}} |goals2= *[[Issa Diop (nogometaš)|Diop]] {{goal|90+1}} |stadium=[[Estadio BBVA]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]] |attendance=51.243 |referee=[[Wilton Sampaio]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |penalties1= *[[Teun Koopmeiners|Koopmeiners]] {{pengol}} *[[Justin Kluivert|Kluivert]] {{penpromašaj}} *[[Wout Weghorst|Weghorst]] {{pengol}} *[[Quinten Timber|Timber]] {{penpromašaj}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=2–3 |penalties2= *{{penpromašaj}} [[Neil El Aynaoui|El Aynaoui]] *{{pengol}} [[Soufiane Rahimi|Rahimi]] *{{pengol}} [[Chemsdine Talbi|Talbi]] *{{penpromašaj}} [[Achraf Hakimi|Hakimi]] *{{pengol}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 "Netherlands vs Morocco {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-4" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = {{nowrap|Nizozemska}}<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Maroko}}<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Bart Verbruggen]] |- |CB ||'''6''' ||[[Jan Paul van Hecke]] |- |CB ||'''4''' ||[[Virgil van Dijk]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Nathan Aké]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Denzel Dumfries]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ryan Gravenberch]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Frenkie de Jong]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Micky van de Ven]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Crysencio Summerville]] |- |CF ||'''19'''||[[Brian Brobbey]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Cody Gakpo]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''20'''||[[Teun Koopmeiners]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Wout Weghorst]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Quinten Timber]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Jorrel Hato]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Marten de Roon]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Justin Kluivert]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ronald Koeman]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yassine Bounou]] |- |RB ||'''2''' ||[[Achraf Hakimi]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''14'''||[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Chadi Riad]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Noussair Mazraoui]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ayyoub Bouaddi]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Neil El Aynaoui]] |- |RW ||'''10'''||[[Brahim Díaz]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Azzedine Ounahi]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Bilal El Khannouss]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Ismael Saibari]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''26'''||[[Anass Salah-Eddine]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Samir El Mourabet]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Gessime Yassine]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Soufiane Rahimi]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Chemsdine Talbi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Mohamed Ouahbi]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] (Maroko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Pires ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Bruno Boschilia ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Cristián Garay]] ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />José Retamal ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Leodán González]] ([[Nogometni savez Urugvaja|Urugvaj]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Armando Villarreal]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Obala Slonovače – Norveška=== <section begin="R32-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CIV}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Obala Slonovače – Norveška|1–2}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= *[[Amad Diallo|Diallo]] {{goal|74}} |goals2= *[[Antonio Nusa|Nusa]] {{goal|39}} *[[Erling Haaland|Haaland]] {{goal|86}} |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance=69.665 |referee=[[Jesús Valenzuela]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 "Côte d'Ivoire vs Norway {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 26, 2026.</ref> }}<section end="R32-5" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Obala Slonovače}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Norveška<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yahia Fofana]] |- |RB ||'''17'''||[[Guéla Doué]] |- |CB ||'''7''' ||[[Odilon Kossounou]] |- |CB ||'''20'''||[[Emmanuel Agbadou]] |- |LB ||'''3''' ||[[Ghislain Konan]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ibrahim Sangaré (nogometaš)|Ibrahim Sangaré]] |- |CM ||'''8''' ||[[Franck Kessié]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CM ||'''26'''||[[Christ Inao Oulaï]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Nicolas Pépé]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ange-Yoan Bonny]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Yan Diomande]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''15'''||[[Amad Diallo]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Elye Wahi]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Oumar Diakité]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Evann Guessand]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Bazoumana Touré]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Emerse Faé]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ørjan Nyland]] |- |RB ||'''16'''||[[Marcus Holmgren Pedersen]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Kristoffer Ajer]] |- |CB ||'''17'''||[[Torbjørn Heggem]] |- |LB ||'''5''' ||[[David Møller Wolfe]] |- |CM ||'''6''' ||[[Patrick Berg]] |- |CM ||'''8''' ||[[Sander Berge]] |- |AM ||'''10'''||[[Martin Ødegaard]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RF ||'''7''' ||[[Alexander Sørloth]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Erling Haaland]] |- |LF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''21'''||[[Andreas Schjelderup]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Oscar Bobb]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ståle Solbakken]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Antonio Nusa]] (Norveška)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />Jorge Urrego ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />Tulio Moreno ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Juan Gabriel Benítez]] ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Eduardo Cardozo ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Juan Lara ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[Nogometni savez Engleske|Engleska]]) |} ---- ===Francuska – Švedska=== <section begin="R32-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|FRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Francuska – Švedska|3–0}} |team2={{NOG|SWE}} |goals1= *[[Kylian Mbappé|Mbappé]] {{goal|45||74}} *[[Bradley Barcola|Barcola]] {{goal|53}} |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance=80.663 |referee=[[Danny Makkelie]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 "France vs Sweden {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-6" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Francuska<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Švedska<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]] |- |RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]] |- |CB ||'''17'''||[[William Saliba]] |- |LB ||'''3''' ||[[Lucas Digne]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Aurélien Tchouaméni]] |- |CM ||'''14'''||[[Adrien Rabiot]] |- |RW ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Michael Olise]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Bradley Barcola]] |- |CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''20'''||[[Désiré Doué]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Malo Gusto]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Théo Hernandez]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Jean-Philippe Mateta]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Rayan Cherki]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Didier Deschamps]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jacob Widell Zetterström]] |- |RB ||'''8''' ||[[Daniel Svensson (nogometaš)|Daniel Svensson]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Gustaf Lagerbielke (nogometaš)|Gustaf Lagerbielke]] |- |CB ||'''3''' ||[[Victor Lindelöf]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LB ||'''5''' ||[[Gabriel Gudmundsson]] |- |RM ||'''11'''||[[Anthony Elanga]] |- |CM ||'''7''' ||[[Lucas Bergvall]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Yasin Ayari]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Elliot Stroud]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Viktor Gyökeres]] |- |CF ||'''9''' ||[[Alexander Isak]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''26'''||[[Taha Ali]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Besfort Zeneli]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Benjamin Nygren]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Mattias Svanberg]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Gustaf Nilsson (nogometaš)|Gustaf Nilsson]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ENG}} [[Graham Potter]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Kylian Mbappé]] (France)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />Hessel Steegstra ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />Jan de Vries ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Tori Penso]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />[[Brooke Mayo]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Dennis Higler]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Bram Van Driessche ([[Nogometni savez Belgije|Belgija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) |} ---- ===Meksiko – Ekvador=== <section begin="R32-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Ekvador|2–0}} |team2={{NOG|ECU}} |goals1= *[[Julián Quiñones|Quiñones]] {{goal|22}} *[[Raúl Jiménez|Jiménez]] {{goal|31}} |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Ciudad de México]] |attendance=80.824 |referee=[[Slavko Vinčić]] ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 "Mexico vs Ecuador {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-7" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Meksiko<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Ekvador<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Raúl Rangel (nogometaš)|Raúl Rangel]] |- |RB ||'''2''' ||[[Jorge Sánchez (nogometaš)|Jorge Sánchez]] |- |CB ||'''3''' ||[[César Montes]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Johan Vásquez (nogometaš)|Johan Vásquez]] |- |LB ||'''23'''||[[Jesús Gallardo]] |- |DM ||'''6''' ||[[Érik Lira]] |- |CM ||'''19'''||[[Gilberto Mora (nogometaš)|Gilberto Mora]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Luis Romo]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Roberto Alvarado]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Raúl Jiménez]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Julián Quiñones]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Brian Gutiérrez]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Obed Vargas]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Santiago Giménez]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Israel Reyes]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Orbelín Pineda]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Javier Aguirre]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Hernán Galíndez]] |- |RB ||'''21'''||[[Alan Franco (nogometaš)|Alan Franco]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Joel Ordóñez]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Willian Pacho]] |- |LB ||'''3''' ||[[Piero Hincapié]] || {{sentoff|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[John Yeboah]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Moisés Caicedo]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Pedro Vite]] |- |LM ||'''20'''||[[Nilson Angulo]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Gonzalo Plata]] |- |CF ||'''13'''||[[Enner Valencia]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Yaimar Medina]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Ángelo Preciado]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Kevin Rodríguez (nogometaš)|Kevin Rodríguez]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Kendry Páez]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Jordy Caicedo]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Julián Quiñones]] (Meksiko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />Tomaž Klančnik ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />Andraž Kovačič ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Mustapha Ghorbal]] ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mokrane Gourari ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Bastian Dankert]] ([[Nogometni savez Njemačke|Njemačka]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Willy Delajod]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Mahmoud Ashour ([[Nogometni savez Egipta|Egipat]]) |} ---- ===Engleska – DR Kongo=== <section begin="R32-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ENG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Engleska – DR Kongo|2–1}} |team2={{NOG|COD}} |goals1= *[[Harry Kane|Kane]] {{goal|75||86}} |goals2= *[[Brian Cipenga|Cipenga]] {{goal|7}} |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance=68.239 |referee=[[Adham Makhadmeh]] ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 "England vs Congo DR {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-8" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Engleska<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|DR Kongo}}<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jordan Pickford]] |- |RB ||'''25'''||[[Djed Spence]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''2''' ||[[Ezri Konsa]] |- |CB ||'''6''' ||[[Marc Guéhi]] |- |LB ||'''3''' ||[[Nico O'Reilly]] |- |CM ||'''8''' ||[[Elliot Anderson (nogometaš)|Elliot Anderson]] |- |CM ||'''4''' ||[[Declan Rice]] || || {{suboff|90+1}} |- |RW ||'''20'''||[[Noni Madueke]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''10'''||[[Jude Bellingham]] || {{yel|19}} |- |LW ||'''11'''||[[Marcus Rashford]] || || {{suboff|60}} |- |CF ||'''9''' ||[[Harry Kane]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Bukayo Saka]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''18'''||[[Anthony Gordon (nogometaš)|Anthony Gordon]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''21'''||[[Eberechi Eze]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[John Stones]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|GER}} [[Thomas Tuchel]] |} |valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Lionel Mpasi]] |- |RB ||'''2''' ||[[Aaron Wan-Bissaka]] |- |CB ||'''22'''||[[Chancel Mbemba]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Axel Tuanzebe]] |- |LB ||'''26'''||[[Arthur Masuaku]] || || {{suboff|89}} |- |DM ||'''8''' ||[[Samuel Moutoussamy]] || || {{suboff|89}} |- |RM ||'''7''' ||[[Nathanaël Mbuku]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''6''' ||[[Ngal'ayel Mukau]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''14'''||[[Noah Sadiki]] || {{yel|27}} |- |LM ||'''9''' ||[[Brian Cipenga]] || || {{suboff|76}} |- |CF ||'''20'''||[[Yoane Wissa]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''13'''||[[Meschak Elia]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''10'''||[[Théo Bongonda]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''25'''||[[Edo Kayembe]] || || {{subon|76}} |- |DF ||'''12'''||[[Joris Kayembe]] || || {{subon|89}} |- |FW ||'''19'''||[[Fiston Mayele]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Harry Kane]] (Engleska)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mohammad Al-Kalaf ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />Ahmad Al-Roalle ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Khalid Al-Turais]] ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohammed Al-Bakry ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Khamis Al-Marri]] ([[Nogometni savez Katara|Katar]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Mohammed Obaid Khadim ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Belgija – Senegal=== <section begin="R32-9" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|BEL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Belgija – Senegal|Utakmica 82}} |team2={{NOG|SEN}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee=[[Saíd Martínez]] ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 "Belgium vs Senegal {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-9" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Belgija }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Senegal }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Walter López ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />Christian Ramírez ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Andrés Rojas]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Alexander Guzmán ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Guillermo Pacheco ([[Nogometni savez Meksika|Meksiko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) |} ---- ===Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina=== <section begin="R32-10" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|USA|ime=SAD}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina|Utakmica 81}} |team2={{NOG|BIH}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Levi's Stadium]], [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]] |attendance= |referee=[[Raphael Claus]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 "USA vs Bosnia and Herzegovina {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-10" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = {{nowrap|Sjedinjene Američke Države}} }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Bosna i Hercegovina}} }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Danilo Manis ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Rodrigo Figueiredo ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Darío Herrera (nogometni sudija)|Darío Herrera]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Cristian Navarro ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jérôme Brisard]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) |} ---- ===Španija – Austrija=== <section begin="R32-11" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|ESP}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Španija – Austrija|Utakmica 84}} |team2={{NOG|AUT}} |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee=[[Glenn Nyberg]] ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 "Spain vs Austria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-11" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Španija }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _aut26a2 |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Austrija }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mahbod Beigi ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) <br />Andreas Söderkvist ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Dahane Beida]] ([[Nogometni savez Mauritanije|Mauritanija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Elvis Noupue ([[Nogometni savez Kameruna|Kamerun]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Fedayi San]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Shaun Evans (nogometni sudija)|Shaun Evans]] ([[Nogometni savez Australije|Australija]]) |} ---- ===Portugal – Hrvatska=== <section begin="R32-12" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|POR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Portugal – Hrvatska|Utakmica 83}} |team2={{NOG|CRO}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance= |referee=[[Espen Eskås]] ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 "Portugal vs Croatia {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-12" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Portugal }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Hrvatska }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Jan Erik Engan ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) <br />Isaak Bashevkin ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Abongile Tom]] ([[Nogometni savez Južnoafričke Republike|Južnoafrička Republika]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />[[Zakhele Siwela]] ([[Nogometni savez Južnoafričke Republike|Južnoafrička Republika]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[Nogometni savez Engleske|Engleska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Dennis Higler]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) |} ---- ===Švicarska – Alžir=== <section begin="R32-13" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|SUI}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Švicarska – Alžir|Utakmica 85}} |team2={{NOG|ALG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee=[[Yael Falcón]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 "Switzerland vs Algeria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-13" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Švicarska }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Alžir }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Masimiliano Del Yesso ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />Facundo Rodriguez ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Kevin Ortega (nogometni sudija)|Kevin Ortega]] ([[Nogometni savez Perua|Peru]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Michael Orué ([[Nogometni savez Perua|Peru]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Erick Miranda]] ([[Nogometni savez Meksika|Meksiko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Juan Lara ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) |} ---- ===Australija – Egipat=== <section begin="R32-14" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|AUS}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Australija – Egipat|Utakmica 88}} |team2={{NOG|EGY}} |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 "Australia vs Egypt {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-14" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Australija }} |{{Football kit |pattern_la = _egy26h |pattern_b = _egy26h |pattern_ra = _egy26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Egipat }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Argentina – Zelenortska Ostrva=== <section begin="R32-15" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ARG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Argentina – Zelenortska Ostrva|Utakmica 86}} |team2={{NOG|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Florida)|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 "Argentina vs Cabo Verde {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-15" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Argentina }} |{{Football kit |pattern_la = _cpv26h |pattern_b = _cpv26h |pattern_ra = _cpv26h |pattern_sh = _cpv26h |pattern_so = _cpv26hl |leftarm = 1A3CB0 |body = 1A3CB0 |rightarm = 1A3CB0 |shorts = 1A3CB0 |socks = 1A3CB0 |title = {{nowrap|Zelenortska Ostrva}} }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Kolumbija – Gana=== <section begin="R32-16" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|COL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kolumbija – Gana|Utakmica 87}} |team2={{NOG|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 "Colombia vs Ghana {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-16" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _col26h |pattern_b = _col26h |pattern_ra = _col26h |pattern_sh = _col26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF0000 |title = Kolumbija }} |{{Football kit |pattern_la = _gha26h |pattern_b = _gha26h |pattern_ra = _gha26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Gana }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ==Osmina finala== ===Kanada – Maroko=== <section begin="R16-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CAN}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kanada – Maroko|Utakmica 90}} |team2={{NOG|MAR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 "Canada vs Morocco {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-1" /> ===Paragvaj – Francuska=== <section begin="R16-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|PAR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Paragvaj – Francuska|Utakmica 89}} |team2={{NOG|FRA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 "Paraguay vs France {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-2" /> ===Brazil – Norveška=== <section begin="R16-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Norveška|Utakmica 91}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 "Brazil vs Norway {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-3" /> ===Meksiko – Engleska=== <section begin="R16-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Engleska|Utakmica 92}} |team2={{NOG|ENG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Ciudad de México]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 "Mexico vs England {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-4" /> ===Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84=== <section begin="R16-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 83 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84|Utakmica 93}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 "W83 vs W84 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-5" /> ===Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82=== <section begin="R16-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 81 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82|Utakmica 94}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 82 |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 "W81 vs W82 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-6" /> ===Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88=== <section begin="R16-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 86 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88|Utakmica 95}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 "W86 vs W88 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-7" /> ===Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87=== <section begin="R16-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 85 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87|Utakmica 96}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87 |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 "W85 vs W87 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-8" /> ==Četvrtfinale== ===Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90=== <section begin="QF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|9}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 89 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90|Utakmica 97}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90 |goals1= |goals2= |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 "W89 vs W90 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF1" /> ===Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94=== <section begin="QF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|10}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 93 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94|Utakmica 98}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94 |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 "W93 vs W94 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF2" /> ===Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92=== <section begin="QF3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 91 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92|Utakmica 99}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 "W91 vs W92 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF3" /> ===Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96=== <section begin="QF4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 95 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96|Utakmica 100}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96 |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 "W95 vs W96 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF4" /> ==Polufinale== ===Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98=== <section begin="SF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|14}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 97 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98|Utakmica 101}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 "W97 vs W98 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF1" /> ===Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100=== <section begin="SF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|15}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 99 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100|Utakmica 102}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 "W99 vs W100 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF2" /> ==Utakmica za treće mjesto== <section begin="3rd" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|18}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Loser Match 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Match for third place|Utakmica 103}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Loser Match 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 "RU101 vs RU102 {{!}} Play-off for third place {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="3rd" /> ==Finale== {{glavni|Finale Svjetskog prvenstva u nogometu 2026.}} <section begin="Final" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|19}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Final|Utakmica 104|2026 FIFA World Cup final}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 "W101 vs W102 {{!}} Final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="Final" /> ==Reference== {{reflist}} ===Izvještaji=== {{reflist|group=Izvještaj}} ==Vanjski linkovi== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{FIFA SP 2026.}} {{DEFAULTSORT:Group L}} [[Kategorija:Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Grupa L]] 6lsqliodyfdjhwyuw6swzw9u4gk3yr7 3901570 3901569 2026-07-02T07:25:44Z Semso98 54573 /* Belgija – Senegal */ 3901570 wikitext text/x-wiki '''Nokaut-faza''' [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Svjetskog prvenstva 2026.]] bit će druga i finalna faza takmičenja, nakon završetka [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Grupna faza|grupne faze]]. Igrat će se od 28. juna do 19. jula 2026, kada će se završiti [[2026 FIFA World Cup final|finalnom utakmicom]] na [[MetLife Stadium]]u u [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]u, [[New Jersey]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> U nokaut-fazi učestvuju dvije najbolje ekipe iz svake od dvanaest grupa grupne faza, zajedno sa [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|osam najboljih trećeplasiranih ekipa]]. U nokauf-fazi bit će odigrano 32 utakmice, uključujući i utakmicu za treće mjesto.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Kvalifikovane ekipe== {| class="wikitable" |- ! Grupa ! style="width:150px" | Prvoplasirani ! style="width:150px" | Drugoplasirani ! style="width:150px" | Trećeplasirani<br />([[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|najboljih osam]]) |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa A|A]] | {{NOG|MEX}} | {{NOG|RSA}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa B|B]] | {{NOG|SUI}} | {{NOG|CAN}} | {{NOG|BIH}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa C|C]] | {{NOG|BRA}} | {{NOG|MAR}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa D|D]] | {{NOG|USA|ime=SAD}} | {{NOG|AUS}} | {{NOG|PAR}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa E|E]] | {{NOG|GER}} | {{NOG|CIV}} | {{NOG|ECU}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa F|F]] | {{NOG|NED}} | {{NOG|JPN}} | {{NOG|SWE}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa G|G]] | {{NOG|BEL}} | {{NOG|EGY}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa H|H]] | {{NOG|ESP}} | {{NOG|CPV}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa I|I]] | {{NOG|FRA}} | {{NOG|NOR}} | {{NOG|SEN}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa J|J]] | {{NOG|ARG}} | {{NOG|AUT}} | {{NOG|ALG}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa K|K]] | {{NOG|COL}} | {{NOG|POR}} | {{NOG|COD}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa L|L]] | {{NOG|ENG}} | {{NOG|CRO}} | {{NOG|GHA}} |} ==Kostur== <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Šesneastina finala|Šesneastina finala]] |RD2=[[#Osmina finala|Osmina finala]] |RD3=[[#Četvrtfinale|Četvrtfinale]] |RD4=[[#Polufinale|Polufinale]] |RD5=[[#Finale|Finale]] |Consol=[[#Utakmica za 3. mjesto|Utakmica za 3. mjesto]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. juni – [[Foxborough]]|{{NOG|GER}}|1 (3)|{{NOG|PAR}} {{pso}}|1 (4) |30. juni – [[East Rutherford]]|{{NOG|FRA}}|3|{{NOG|SWE}}|0 |28. juni – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|RSA}}|0|{{NOG|CAN}}|1 |29. juni – [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]|{{NOG|NED}}|1 (2)|{{NOG|MAR}} {{pso}}|1 (3) |2. juli – [[Toronto]]|{{NOG|POR}}||{{NOG|CRO}}| |2. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|ESP}}||{{NOG|AUT}}| |1. juli – [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]]|{{NOG|SAD|ime=SAD}}|2|{{NOG|BIH}}|0 |1. juli – [[Seattle]]|{{NOG|BEL}} {{aet}}|3|{{NOG|SEN}}|2 |29. juni – [[Houston]]|{{NOG|BRA}}|2|{{NOG|JPN}}|1 |30. juni – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|CIV}}|1|{{NOG|NOR}}|2 |30. juni – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}|2|{{NOG|ECU}}|0 |1. juli – [[Atlanta]]|{{NOG|ENG}}|2|{{NOG|COD}}|1 |3. juli – [[Miami Gardens]]|{{NOG|ARG}}||{{NOG|CPV}}| |3. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|AUS}}||{{NOG|EGY}}| |2. juli – [[Vancouver]]|{{NOG|SUI}}||{{NOG|ALG}}| |3. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|{{NOG|COL}}||{{NOG|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. juli – [[Philadelphia]]|{{NOG|PAR}}||{{NOG|FRA}}| |4. juli – [[Houston]]|{{NOG|CAN}}||{{NOG|MAR}}| |6. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 83||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84| |6. juli – [[Seattle]]|{{NOG|SAD|ime=SAD}}||{{NOG|BEL}}| |5. juli – [[East Rutherford]]|{{NOG|BRA}}||{{NOG|NOR}}| |5. juli – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}||{{NOG|ENG}}| |7. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 86||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88| |7. juli – [[Vancouver]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 85||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87| <!--Quarterfinals--> |9. juli – [[Foxborough]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. juli – [[East Rutherford]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 102| }}<section end="Bracket" /> ==Šenaestina finala== ===Južnoafrička Republika – Kanada=== <section begin="R32-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|28}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|RSA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Južnoafrička Republika – Kanada|0–1}} |team2={{NOG|CAN}} |goals1= |goals2= *[[Stephen Eustáquio|Eustáquio]] {{goal|90+2}} |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance=69.237 |referee=[[João Pinheiro (nogometni sudija)| João Pinheiro]] ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 "South Africa vs Canada {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 24, 2026.</ref> }}<section end="R32-1" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Južnoafrička Republika}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = {{nowrap|Kanada}}<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ronwen Williams]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RB ||'''20'''||[[Khuliso Mudau]] |- |CB ||'''21'''||[[Ime Okon]] |- |CB ||'''14'''||[[Mbekezeli Mbokazi]] |- |LB ||'''6''' ||[[Aubrey Modiba]] |- |CM ||'''13'''||[[Sphephelo Sithole]] |- |CM ||'''4''' ||[[Teboho Mokoena (nogometaš)|Teboho Mokoena]] |- |RW ||'''12'''||[[Thapelo Maseko]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Relebohile Mofokeng]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Oswin Appollis]] |- |CF ||'''17'''||[[Evidence Makgopa]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Thalente Mbatha]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Iqraam Rayners]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Tshepang Moremi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|BEL}} [[Hugo Broos]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Maxime Crépeau]] |- |RB ||'''2''' ||[[Alistair Johnston]] |- |CB ||'''15'''||[[Moïse Bombito]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Derek Cornelius]] |- |LB ||'''22'''||[[Richie Laryea]] |- |RM ||'''17'''||[[Tajon Buchanan]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Nathan Saliba]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Stephen Eustáquio]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LM ||'''11'''||[[Liam Millar]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Jonathan David]] |- |CF ||'''12'''||[[Tani Oluwaseyi]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''23'''||[[Niko Sigur]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Luc de Fougerolles]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Promise David]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Jacob Shaffelburg]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Alphonso Davies]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|USA}} [[Jesse Marsch]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Stephen Eustáquio]] (Kanada)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Jesus ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />Luciano Maia ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Omar Al Ali]] ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohamed Al-Hammadi ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |} ---- ===Brazil – Japan=== <section begin="R32-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Japan|2–1}} |team2={{NOG|JPN}} |goals1= *[[Casemiro]] {{goal|56}} *[[Gabriel Martinelli|Martinelli]] {{goal|90+5}} |goals2= *[[Kaishū Sano|Sano]] {{goal|29}} |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance=68.777 |referee=[[Maurizio Mariani]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 "Brazil vs Japan {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-2" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Brazil}}<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Japan<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Alisson Becker|Alisson]] |- |RB ||'''13'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Luiz]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Marquinhos]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''3''' ||[[Gabriel Magalhães]] |- |LB ||'''16'''||[[Douglas Santos (nogometaš)|Douglas Santos]] |- |DM ||'''5''' ||[[Casemiro]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Bruno Guimarães]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Lucas Paquetá]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Rayan (nogometaš)|Rayan]] |- |CF ||'''9''' ||[[Matheus Cunha]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Vinícius Júnior]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''19'''||[[Endrick (nogometaš)|Endrick]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Gabriel Martinelli]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Fabinho (nogometaš)|Fabinho]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Santos]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Zion Suzuki]] |- |CB ||'''22'''||[[Takehiro Tomiyasu]] |- |CB ||'''3''' ||[[Shōgo Taniguchi]] |- |CB ||'''21'''||[[Hiroki Itō (nogometaš)|Hiroki Itō]] |- |RM ||'''10'''||[[Ritsu Dōan]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Kaishū Sano]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Daichi Kamada]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Keito Nakamura]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Junya Itō]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ayase Ueda]] |- |LF ||'''11'''||[[Daizen Maeda]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''25'''||[[Junnosuke Suzuki]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Yukinari Sugawara]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ao Tanaka]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Shūto Machino]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Kōki Ogawa (nogometaš)|Kōki Ogawa]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Hajime Moriyasu]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Casemiro]] (Brazil)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Daniele Bindoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />Alberto Tegoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Sandro Schärer]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Stéphane De Almeida ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Nogometni savez Hrvatske|Hrvatska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Njemačka – Paragvaj=== <section begin="R32-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|GER}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Njemačka – Paragvaj|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|PAR}} |goals1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|54}} |goals2= *[[Julio Enciso (nogometaš)|Enciso]] {{goal|42}} |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance=63.945 |referee=[[Jalal Jayed]] ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) |penalties1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{penpromašaj}} *[[Joshua Kimmich|Kimmich]] {{pengol}} *[[Jamal Musiala|Musiala]] {{pengol}} *[[Nick Woltemade|Woltemade]] {{penpromašaj}} *[[Nadiem Amiri|Amiri]] {{pengol}} *[[Jonathan Tah|Tah]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=3–4 |penalties2= *{{pengol}} [[Maurício (nogometaš)|Maurício]] *{{pengol}} [[Gustavo Gómez|G. Gómez]] *{{pengol}} [[Matías Galarza (nogometaš)|Galarza]] *{{penpromašaj}} [[Antonio Sanabria|Sanabria]] *{{penpromašaj}} [[Fabián Balbuena|Balbuena]] *{{pengol}} [[José Canale|Canale]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 "Germany vs Paraguay {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-3" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = {{nowrap|Njemačka}}<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = |title = {{nowrap|Paragvaj}}<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Manuel Neuer]] |- |RB ||'''6''' ||[[Joshua Kimmich]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Jonathan Tah]] |- |CB ||'''2''' ||[[Antonio Rüdiger]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Nathaniel Brown (nogometaš)|Nathaniel Brown]] |- |CM ||'''23'''||[[Felix Nmecha]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Aleksandar Pavlović (nogometaš)|Aleksandar Pavlović]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Leroy Sané]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Kai Havertz]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Florian Wirtz]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Deniz Undav]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Leon Goretzka]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Jamal Musiala]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Waldemar Anton]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Nick Woltemade]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Nadiem Amiri]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Malick Thiaw]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stručnog štaba (pomoćni trener)}} ||'''—''' || Mads Buttgereit || {{yel|116}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Julian Nagelsmann]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Orlando Gill]] |- |RB ||'''4''' ||[[Juan José Cáceres]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Gustavo Gómez]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''13'''||[[José Canale]] |- |LB ||'''6''' ||[[Júnior Alonso]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Miguel Almirón]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Damián Bobadilla]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Andrés Cubas]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Matías Galarza (nogometaš)|Matías Galarza]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Gabriel Ávalos]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Julio Enciso (nogometaš)|Julio Enciso]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''24'''||[[Gustavo Caballero]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Maurício (nogometaš)|Maurício]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Gustavo Velázquez]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Antonio Sanabria]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Braian Ojeda]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Fabián Balbuena]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stršnog štaba (video analitičar)}} ||'''—''' || Alejandro Juan || {{yel|117}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Orlando Gill]] (Paragvaj)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Zakaria Brinsi ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />Mostafa Akarkad ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Ma Ning (nogometni sudija)|Ma Ning]] ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Zhou Fei ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nogometni savez Nikaragve|Nikaragva]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Hamza El-Fariq ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Abdullah Al-Shehri ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) |} ---- ===Nizozemska – Maroko=== <section begin="R32-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|NED}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Nizozemska – Maroko|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|MAR}} |goals1= *[[Cody Gakpo|Gakpo]] {{goal|72}} |goals2= *[[Issa Diop (nogometaš)|Diop]] {{goal|90+1}} |stadium=[[Estadio BBVA]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]] |attendance=51.243 |referee=[[Wilton Sampaio]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |penalties1= *[[Teun Koopmeiners|Koopmeiners]] {{pengol}} *[[Justin Kluivert|Kluivert]] {{penpromašaj}} *[[Wout Weghorst|Weghorst]] {{pengol}} *[[Quinten Timber|Timber]] {{penpromašaj}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=2–3 |penalties2= *{{penpromašaj}} [[Neil El Aynaoui|El Aynaoui]] *{{pengol}} [[Soufiane Rahimi|Rahimi]] *{{pengol}} [[Chemsdine Talbi|Talbi]] *{{penpromašaj}} [[Achraf Hakimi|Hakimi]] *{{pengol}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 "Netherlands vs Morocco {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-4" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = {{nowrap|Nizozemska}}<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Maroko}}<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Bart Verbruggen]] |- |CB ||'''6''' ||[[Jan Paul van Hecke]] |- |CB ||'''4''' ||[[Virgil van Dijk]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Nathan Aké]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Denzel Dumfries]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ryan Gravenberch]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Frenkie de Jong]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Micky van de Ven]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Crysencio Summerville]] |- |CF ||'''19'''||[[Brian Brobbey]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Cody Gakpo]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''20'''||[[Teun Koopmeiners]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Wout Weghorst]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Quinten Timber]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Jorrel Hato]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Marten de Roon]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Justin Kluivert]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ronald Koeman]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yassine Bounou]] |- |RB ||'''2''' ||[[Achraf Hakimi]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''14'''||[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Chadi Riad]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Noussair Mazraoui]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ayyoub Bouaddi]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Neil El Aynaoui]] |- |RW ||'''10'''||[[Brahim Díaz]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Azzedine Ounahi]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Bilal El Khannouss]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Ismael Saibari]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''26'''||[[Anass Salah-Eddine]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Samir El Mourabet]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Gessime Yassine]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Soufiane Rahimi]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Chemsdine Talbi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Mohamed Ouahbi]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] (Maroko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Pires ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Bruno Boschilia ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Cristián Garay]] ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />José Retamal ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Leodán González]] ([[Nogometni savez Urugvaja|Urugvaj]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Armando Villarreal]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Obala Slonovače – Norveška=== <section begin="R32-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CIV}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Obala Slonovače – Norveška|1–2}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= *[[Amad Diallo|Diallo]] {{goal|74}} |goals2= *[[Antonio Nusa|Nusa]] {{goal|39}} *[[Erling Haaland|Haaland]] {{goal|86}} |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance=69.665 |referee=[[Jesús Valenzuela]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 "Côte d'Ivoire vs Norway {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 26, 2026.</ref> }}<section end="R32-5" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Obala Slonovače}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Norveška<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yahia Fofana]] |- |RB ||'''17'''||[[Guéla Doué]] |- |CB ||'''7''' ||[[Odilon Kossounou]] |- |CB ||'''20'''||[[Emmanuel Agbadou]] |- |LB ||'''3''' ||[[Ghislain Konan]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ibrahim Sangaré (nogometaš)|Ibrahim Sangaré]] |- |CM ||'''8''' ||[[Franck Kessié]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CM ||'''26'''||[[Christ Inao Oulaï]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Nicolas Pépé]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ange-Yoan Bonny]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Yan Diomande]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''15'''||[[Amad Diallo]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Elye Wahi]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Oumar Diakité]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Evann Guessand]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Bazoumana Touré]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Emerse Faé]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ørjan Nyland]] |- |RB ||'''16'''||[[Marcus Holmgren Pedersen]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Kristoffer Ajer]] |- |CB ||'''17'''||[[Torbjørn Heggem]] |- |LB ||'''5''' ||[[David Møller Wolfe]] |- |CM ||'''6''' ||[[Patrick Berg]] |- |CM ||'''8''' ||[[Sander Berge]] |- |AM ||'''10'''||[[Martin Ødegaard]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RF ||'''7''' ||[[Alexander Sørloth]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Erling Haaland]] |- |LF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''21'''||[[Andreas Schjelderup]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Oscar Bobb]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ståle Solbakken]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Antonio Nusa]] (Norveška)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />Jorge Urrego ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />Tulio Moreno ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Juan Gabriel Benítez]] ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Eduardo Cardozo ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Juan Lara ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[Nogometni savez Engleske|Engleska]]) |} ---- ===Francuska – Švedska=== <section begin="R32-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|FRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Francuska – Švedska|3–0}} |team2={{NOG|SWE}} |goals1= *[[Kylian Mbappé|Mbappé]] {{goal|45||74}} *[[Bradley Barcola|Barcola]] {{goal|53}} |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance=80.663 |referee=[[Danny Makkelie]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 "France vs Sweden {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-6" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Francuska<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Švedska<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]] |- |RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]] |- |CB ||'''17'''||[[William Saliba]] |- |LB ||'''3''' ||[[Lucas Digne]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Aurélien Tchouaméni]] |- |CM ||'''14'''||[[Adrien Rabiot]] |- |RW ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Michael Olise]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Bradley Barcola]] |- |CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''20'''||[[Désiré Doué]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Malo Gusto]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Théo Hernandez]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Jean-Philippe Mateta]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Rayan Cherki]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Didier Deschamps]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jacob Widell Zetterström]] |- |RB ||'''8''' ||[[Daniel Svensson (nogometaš)|Daniel Svensson]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Gustaf Lagerbielke (nogometaš)|Gustaf Lagerbielke]] |- |CB ||'''3''' ||[[Victor Lindelöf]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LB ||'''5''' ||[[Gabriel Gudmundsson]] |- |RM ||'''11'''||[[Anthony Elanga]] |- |CM ||'''7''' ||[[Lucas Bergvall]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Yasin Ayari]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Elliot Stroud]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Viktor Gyökeres]] |- |CF ||'''9''' ||[[Alexander Isak]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''26'''||[[Taha Ali]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Besfort Zeneli]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Benjamin Nygren]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Mattias Svanberg]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Gustaf Nilsson (nogometaš)|Gustaf Nilsson]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ENG}} [[Graham Potter]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Kylian Mbappé]] (France)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />Hessel Steegstra ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />Jan de Vries ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Tori Penso]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />[[Brooke Mayo]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Dennis Higler]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Bram Van Driessche ([[Nogometni savez Belgije|Belgija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) |} ---- ===Meksiko – Ekvador=== <section begin="R32-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Ekvador|2–0}} |team2={{NOG|ECU}} |goals1= *[[Julián Quiñones|Quiñones]] {{goal|22}} *[[Raúl Jiménez|Jiménez]] {{goal|31}} |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Ciudad de México]] |attendance=80.824 |referee=[[Slavko Vinčić]] ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 "Mexico vs Ecuador {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-7" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Meksiko<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Ekvador<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Raúl Rangel (nogometaš)|Raúl Rangel]] |- |RB ||'''2''' ||[[Jorge Sánchez (nogometaš)|Jorge Sánchez]] |- |CB ||'''3''' ||[[César Montes]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Johan Vásquez (nogometaš)|Johan Vásquez]] |- |LB ||'''23'''||[[Jesús Gallardo]] |- |DM ||'''6''' ||[[Érik Lira]] |- |CM ||'''19'''||[[Gilberto Mora (nogometaš)|Gilberto Mora]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Luis Romo]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Roberto Alvarado]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Raúl Jiménez]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Julián Quiñones]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Brian Gutiérrez]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Obed Vargas]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Santiago Giménez]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Israel Reyes]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Orbelín Pineda]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Javier Aguirre]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Hernán Galíndez]] |- |RB ||'''21'''||[[Alan Franco (nogometaš)|Alan Franco]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Joel Ordóñez]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Willian Pacho]] |- |LB ||'''3''' ||[[Piero Hincapié]] || {{sentoff|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[John Yeboah]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Moisés Caicedo]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Pedro Vite]] |- |LM ||'''20'''||[[Nilson Angulo]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Gonzalo Plata]] |- |CF ||'''13'''||[[Enner Valencia]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Yaimar Medina]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Ángelo Preciado]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Kevin Rodríguez (nogometaš)|Kevin Rodríguez]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Kendry Páez]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Jordy Caicedo]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Julián Quiñones]] (Meksiko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />Tomaž Klančnik ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />Andraž Kovačič ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Mustapha Ghorbal]] ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mokrane Gourari ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Bastian Dankert]] ([[Nogometni savez Njemačke|Njemačka]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Willy Delajod]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Mahmoud Ashour ([[Nogometni savez Egipta|Egipat]]) |} ---- ===Engleska – DR Kongo=== <section begin="R32-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ENG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Engleska – DR Kongo|2–1}} |team2={{NOG|COD}} |goals1= *[[Harry Kane|Kane]] {{goal|75||86}} |goals2= *[[Brian Cipenga|Cipenga]] {{goal|7}} |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance=68.239 |referee=[[Adham Makhadmeh]] ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 "England vs Congo DR {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-8" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Engleska<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|DR Kongo}}<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jordan Pickford]] |- |RB ||'''25'''||[[Djed Spence]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''2''' ||[[Ezri Konsa]] |- |CB ||'''6''' ||[[Marc Guéhi]] |- |LB ||'''3''' ||[[Nico O'Reilly]] |- |CM ||'''8''' ||[[Elliot Anderson (nogometaš)|Elliot Anderson]] |- |CM ||'''4''' ||[[Declan Rice]] || || {{suboff|90+1}} |- |RW ||'''20'''||[[Noni Madueke]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''10'''||[[Jude Bellingham]] || {{yel|19}} |- |LW ||'''11'''||[[Marcus Rashford]] || || {{suboff|60}} |- |CF ||'''9''' ||[[Harry Kane]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Bukayo Saka]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''18'''||[[Anthony Gordon (nogometaš)|Anthony Gordon]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''21'''||[[Eberechi Eze]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[John Stones]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|GER}} [[Thomas Tuchel]] |} |valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Lionel Mpasi]] |- |RB ||'''2''' ||[[Aaron Wan-Bissaka]] |- |CB ||'''22'''||[[Chancel Mbemba]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Axel Tuanzebe]] |- |LB ||'''26'''||[[Arthur Masuaku]] || || {{suboff|89}} |- |DM ||'''8''' ||[[Samuel Moutoussamy]] || || {{suboff|89}} |- |RM ||'''7''' ||[[Nathanaël Mbuku]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''6''' ||[[Ngal'ayel Mukau]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''14'''||[[Noah Sadiki]] || {{yel|27}} |- |LM ||'''9''' ||[[Brian Cipenga]] || || {{suboff|76}} |- |CF ||'''20'''||[[Yoane Wissa]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''13'''||[[Meschak Elia]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''10'''||[[Théo Bongonda]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''25'''||[[Edo Kayembe]] || || {{subon|76}} |- |DF ||'''12'''||[[Joris Kayembe]] || || {{subon|89}} |- |FW ||'''19'''||[[Fiston Mayele]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Harry Kane]] (Engleska)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mohammad Al-Kalaf ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />Ahmad Al-Roalle ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Khalid Al-Turais]] ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohammed Al-Bakry ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Khamis Al-Marri]] ([[Nogometni savez Katara|Katar]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Mohammed Obaid Khadim ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Belgija – Senegal=== <section begin="R32-9" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|BEL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Belgija – Senegal|3–2}} |aet=yes |team2={{NOG|SEN}} |goals1= *[[Romelu Lukaku|Lukaku]] {{goal|86}} *[[Youri Tielemans|Tielemans]] {{goal|89||120+5|pen.}} |goals2= *[[Habib Diarra|Diarra]] {{goal|25}} *[[Ismaïla Sarr|I. Sarr]] {{goal|51}} |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance=66.925 |referee=[[Saíd Martínez]] ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 "Belgium vs Senegal {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-9" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Belgija<ref name="BEL-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Belgium v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Senegal<ref name="BEL-SEN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Thibaut Courtois]] |- |RB ||'''21'''||[[Timothy Castagne]] |- |CB ||'''4''' ||[[Brandon Mechele]] || {{yel|64}} |- |CB ||'''3''' ||[[Arthur Theate]] |- |LB ||'''5''' ||[[Maxim De Cuyper]]|| || {{suboff|78}} |- |CM ||'''20'''||[[Hans Vanaken]]|| || {{suboff|63}} |- |CM ||'''8''' ||[[Youri Tielemans]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RW ||'''10'''||[[Leandro Trossard]]|| || {{suboff|109}} |- |AM ||'''7''' ||[[Kevin De Bruyne]]|| || {{suboff|56}} |- |LW ||'''11'''||[[Jérémy Doku]]|| || {{suboff|56}} |- |CF ||'''17'''||[[Charles De Ketelaere]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Romelu Lukaku]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''14'''||[[Dodi Lukébakio]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''23'''||[[Nicolas Raskin]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''19'''||[[Diego Moreira]] || || {{subon|63}} |- |DF ||'''15'''||[[Thomas Meunier]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''24'''||[[Amadou Onana]] || || {{subon|109}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Rudi Garcia]]|| {{yel|90}} |} |valign="top"|[[File:BEL-SEN 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Mory Diaw]] |- |RB ||'''15'''||[[Krépin Diatta]] |- |CB ||'''6''' ||[[Pathé Ciss]] |- |CB ||'''19'''||[[Moussa Niakhaté]] |- |LB ||'''14'''||[[Ismail Jakobs]]|| || {{suboff|93}} |- |CM ||'''21'''||[[Habib Diarra]]|| || {{suboff|73}} |- |CM ||'''5''' ||[[Idrissa Gueye]] ([[Kapiten (nogomet)|c]])|| || {{suboff|95}} |- |CM ||'''26'''||[[Pape Gueye]]|| || {{suboff|66}} |- |RF ||'''13'''||[[Iliman Ndiaye]]|| || {{suboff|73}} |- |CF ||'''18'''||[[Ismaïla Sarr]] |- |LF ||'''10'''||[[Sadio Mané]] || || {{suboff|93}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Lamine Camara]] || {{yel|67}} || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Pape Matar Sarr]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''20'''||[[Ibrahim Mbaye]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Nicolas Jackson]] || || {{subon|93}} |- |DF ||'''25'''||[[El Hadji Malick Diouf]] || || {{subon|93}} |- |MF ||'''22'''||[[Bara Sapoko Ndiaye]] || || {{subon|95}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Pape Thiaw]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Youri Tielemans]] (Belgija)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Walter López ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />Christian Ramírez ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Andrés Rojas]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Alexander Guzmán ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Guillermo Pacheco ([[Nogometni savez Meksika|Meksiko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) |} ---- ===Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina=== <section begin="R32-10" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|USA|ime=SAD}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina|Utakmica 81}} |team2={{NOG|BIH}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Levi's Stadium]], [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]] |attendance= |referee=[[Raphael Claus]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 "USA vs Bosnia and Herzegovina {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-10" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = {{nowrap|Sjedinjene Američke Države}} }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Bosna i Hercegovina}} }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Danilo Manis ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Rodrigo Figueiredo ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Darío Herrera (nogometni sudija)|Darío Herrera]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Cristian Navarro ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jérôme Brisard]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) |} ---- ===Španija – Austrija=== <section begin="R32-11" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|ESP}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Španija – Austrija|Utakmica 84}} |team2={{NOG|AUT}} |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee=[[Glenn Nyberg]] ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 "Spain vs Austria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-11" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Španija }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _aut26a2 |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Austrija }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mahbod Beigi ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) <br />Andreas Söderkvist ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Dahane Beida]] ([[Nogometni savez Mauritanije|Mauritanija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Elvis Noupue ([[Nogometni savez Kameruna|Kamerun]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Fedayi San]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Shaun Evans (nogometni sudija)|Shaun Evans]] ([[Nogometni savez Australije|Australija]]) |} ---- ===Portugal – Hrvatska=== <section begin="R32-12" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|POR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Portugal – Hrvatska|Utakmica 83}} |team2={{NOG|CRO}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance= |referee=[[Espen Eskås]] ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 "Portugal vs Croatia {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-12" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Portugal }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Hrvatska }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Jan Erik Engan ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) <br />Isaak Bashevkin ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Abongile Tom]] ([[Nogometni savez Južnoafričke Republike|Južnoafrička Republika]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />[[Zakhele Siwela]] ([[Nogometni savez Južnoafričke Republike|Južnoafrička Republika]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[Nogometni savez Engleske|Engleska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Dennis Higler]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) |} ---- ===Švicarska – Alžir=== <section begin="R32-13" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|SUI}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Švicarska – Alžir|Utakmica 85}} |team2={{NOG|ALG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee=[[Yael Falcón]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 "Switzerland vs Algeria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-13" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Švicarska }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Alžir }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Masimiliano Del Yesso ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />Facundo Rodriguez ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Kevin Ortega (nogometni sudija)|Kevin Ortega]] ([[Nogometni savez Perua|Peru]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Michael Orué ([[Nogometni savez Perua|Peru]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Erick Miranda]] ([[Nogometni savez Meksika|Meksiko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Juan Lara ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) |} ---- ===Australija – Egipat=== <section begin="R32-14" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|AUS}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Australija – Egipat|Utakmica 88}} |team2={{NOG|EGY}} |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 "Australia vs Egypt {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-14" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Australija }} |{{Football kit |pattern_la = _egy26h |pattern_b = _egy26h |pattern_ra = _egy26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Egipat }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Argentina – Zelenortska Ostrva=== <section begin="R32-15" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ARG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Argentina – Zelenortska Ostrva|Utakmica 86}} |team2={{NOG|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Florida)|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 "Argentina vs Cabo Verde {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-15" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Argentina }} |{{Football kit |pattern_la = _cpv26h |pattern_b = _cpv26h |pattern_ra = _cpv26h |pattern_sh = _cpv26h |pattern_so = _cpv26hl |leftarm = 1A3CB0 |body = 1A3CB0 |rightarm = 1A3CB0 |shorts = 1A3CB0 |socks = 1A3CB0 |title = {{nowrap|Zelenortska Ostrva}} }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Kolumbija – Gana=== <section begin="R32-16" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|COL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kolumbija – Gana|Utakmica 87}} |team2={{NOG|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 "Colombia vs Ghana {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-16" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _col26h |pattern_b = _col26h |pattern_ra = _col26h |pattern_sh = _col26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF0000 |title = Kolumbija }} |{{Football kit |pattern_la = _gha26h |pattern_b = _gha26h |pattern_ra = _gha26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Gana }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ==Osmina finala== ===Kanada – Maroko=== <section begin="R16-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CAN}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kanada – Maroko|Utakmica 90}} |team2={{NOG|MAR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 "Canada vs Morocco {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-1" /> ===Paragvaj – Francuska=== <section begin="R16-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|PAR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Paragvaj – Francuska|Utakmica 89}} |team2={{NOG|FRA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 "Paraguay vs France {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-2" /> ===Brazil – Norveška=== <section begin="R16-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Norveška|Utakmica 91}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 "Brazil vs Norway {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-3" /> ===Meksiko – Engleska=== <section begin="R16-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Engleska|Utakmica 92}} |team2={{NOG|ENG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Ciudad de México]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 "Mexico vs England {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-4" /> ===Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84=== <section begin="R16-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 83 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84|Utakmica 93}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 "W83 vs W84 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-5" /> ===Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82=== <section begin="R16-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 81 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82|Utakmica 94}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 82 |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 "W81 vs W82 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-6" /> ===Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88=== <section begin="R16-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 86 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88|Utakmica 95}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 "W86 vs W88 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-7" /> ===Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87=== <section begin="R16-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 85 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87|Utakmica 96}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87 |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 "W85 vs W87 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-8" /> ==Četvrtfinale== ===Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90=== <section begin="QF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|9}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 89 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90|Utakmica 97}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90 |goals1= |goals2= |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 "W89 vs W90 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF1" /> ===Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94=== <section begin="QF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|10}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 93 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94|Utakmica 98}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94 |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 "W93 vs W94 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF2" /> ===Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92=== <section begin="QF3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 91 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92|Utakmica 99}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 "W91 vs W92 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF3" /> ===Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96=== <section begin="QF4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 95 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96|Utakmica 100}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96 |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 "W95 vs W96 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF4" /> ==Polufinale== ===Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98=== <section begin="SF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|14}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 97 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98|Utakmica 101}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 "W97 vs W98 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF1" /> ===Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100=== <section begin="SF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|15}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 99 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100|Utakmica 102}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 "W99 vs W100 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF2" /> ==Utakmica za treće mjesto== <section begin="3rd" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|18}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Loser Match 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Match for third place|Utakmica 103}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Loser Match 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 "RU101 vs RU102 {{!}} Play-off for third place {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="3rd" /> ==Finale== {{glavni|Finale Svjetskog prvenstva u nogometu 2026.}} <section begin="Final" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|19}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Final|Utakmica 104|2026 FIFA World Cup final}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 "W101 vs W102 {{!}} Final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="Final" /> ==Reference== {{reflist}} ===Izvještaji=== {{reflist|group=Izvještaj}} ==Vanjski linkovi== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{FIFA SP 2026.}} {{DEFAULTSORT:Group L}} [[Kategorija:Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Grupa L]] khygfkz47alp413gnx5bikmwfk7cp4g 3901571 3901570 2026-07-02T07:28:02Z Semso98 54573 /* Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina */ 3901571 wikitext text/x-wiki '''Nokaut-faza''' [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Svjetskog prvenstva 2026.]] bit će druga i finalna faza takmičenja, nakon završetka [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Grupna faza|grupne faze]]. Igrat će se od 28. juna do 19. jula 2026, kada će se završiti [[2026 FIFA World Cup final|finalnom utakmicom]] na [[MetLife Stadium]]u u [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]u, [[New Jersey]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> U nokaut-fazi učestvuju dvije najbolje ekipe iz svake od dvanaest grupa grupne faza, zajedno sa [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|osam najboljih trećeplasiranih ekipa]]. U nokauf-fazi bit će odigrano 32 utakmice, uključujući i utakmicu za treće mjesto.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Kvalifikovane ekipe== {| class="wikitable" |- ! Grupa ! style="width:150px" | Prvoplasirani ! style="width:150px" | Drugoplasirani ! style="width:150px" | Trećeplasirani<br />([[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|najboljih osam]]) |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa A|A]] | {{NOG|MEX}} | {{NOG|RSA}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa B|B]] | {{NOG|SUI}} | {{NOG|CAN}} | {{NOG|BIH}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa C|C]] | {{NOG|BRA}} | {{NOG|MAR}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa D|D]] | {{NOG|USA|ime=SAD}} | {{NOG|AUS}} | {{NOG|PAR}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa E|E]] | {{NOG|GER}} | {{NOG|CIV}} | {{NOG|ECU}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa F|F]] | {{NOG|NED}} | {{NOG|JPN}} | {{NOG|SWE}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa G|G]] | {{NOG|BEL}} | {{NOG|EGY}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa H|H]] | {{NOG|ESP}} | {{NOG|CPV}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa I|I]] | {{NOG|FRA}} | {{NOG|NOR}} | {{NOG|SEN}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa J|J]] | {{NOG|ARG}} | {{NOG|AUT}} | {{NOG|ALG}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa K|K]] | {{NOG|COL}} | {{NOG|POR}} | {{NOG|COD}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa L|L]] | {{NOG|ENG}} | {{NOG|CRO}} | {{NOG|GHA}} |} ==Kostur== <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Šesneastina finala|Šesneastina finala]] |RD2=[[#Osmina finala|Osmina finala]] |RD3=[[#Četvrtfinale|Četvrtfinale]] |RD4=[[#Polufinale|Polufinale]] |RD5=[[#Finale|Finale]] |Consol=[[#Utakmica za 3. mjesto|Utakmica za 3. mjesto]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. juni – [[Foxborough]]|{{NOG|GER}}|1 (3)|{{NOG|PAR}} {{pso}}|1 (4) |30. juni – [[East Rutherford]]|{{NOG|FRA}}|3|{{NOG|SWE}}|0 |28. juni – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|RSA}}|0|{{NOG|CAN}}|1 |29. juni – [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]|{{NOG|NED}}|1 (2)|{{NOG|MAR}} {{pso}}|1 (3) |2. juli – [[Toronto]]|{{NOG|POR}}||{{NOG|CRO}}| |2. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|ESP}}||{{NOG|AUT}}| |1. juli – [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]]|{{NOG|SAD|ime=SAD}}|2|{{NOG|BIH}}|0 |1. juli – [[Seattle]]|{{NOG|BEL}} {{aet}}|3|{{NOG|SEN}}|2 |29. juni – [[Houston]]|{{NOG|BRA}}|2|{{NOG|JPN}}|1 |30. juni – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|CIV}}|1|{{NOG|NOR}}|2 |30. juni – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}|2|{{NOG|ECU}}|0 |1. juli – [[Atlanta]]|{{NOG|ENG}}|2|{{NOG|COD}}|1 |3. juli – [[Miami Gardens]]|{{NOG|ARG}}||{{NOG|CPV}}| |3. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|AUS}}||{{NOG|EGY}}| |2. juli – [[Vancouver]]|{{NOG|SUI}}||{{NOG|ALG}}| |3. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|{{NOG|COL}}||{{NOG|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. juli – [[Philadelphia]]|{{NOG|PAR}}||{{NOG|FRA}}| |4. juli – [[Houston]]|{{NOG|CAN}}||{{NOG|MAR}}| |6. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 83||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84| |6. juli – [[Seattle]]|{{NOG|SAD|ime=SAD}}||{{NOG|BEL}}| |5. juli – [[East Rutherford]]|{{NOG|BRA}}||{{NOG|NOR}}| |5. juli – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}||{{NOG|ENG}}| |7. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 86||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88| |7. juli – [[Vancouver]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 85||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87| <!--Quarterfinals--> |9. juli – [[Foxborough]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. juli – [[East Rutherford]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 102| }}<section end="Bracket" /> ==Šenaestina finala== ===Južnoafrička Republika – Kanada=== <section begin="R32-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|28}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|RSA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Južnoafrička Republika – Kanada|0–1}} |team2={{NOG|CAN}} |goals1= |goals2= *[[Stephen Eustáquio|Eustáquio]] {{goal|90+2}} |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance=69.237 |referee=[[João Pinheiro (nogometni sudija)| João Pinheiro]] ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 "South Africa vs Canada {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 24, 2026.</ref> }}<section end="R32-1" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Južnoafrička Republika}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = {{nowrap|Kanada}}<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ronwen Williams]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RB ||'''20'''||[[Khuliso Mudau]] |- |CB ||'''21'''||[[Ime Okon]] |- |CB ||'''14'''||[[Mbekezeli Mbokazi]] |- |LB ||'''6''' ||[[Aubrey Modiba]] |- |CM ||'''13'''||[[Sphephelo Sithole]] |- |CM ||'''4''' ||[[Teboho Mokoena (nogometaš)|Teboho Mokoena]] |- |RW ||'''12'''||[[Thapelo Maseko]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Relebohile Mofokeng]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Oswin Appollis]] |- |CF ||'''17'''||[[Evidence Makgopa]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Thalente Mbatha]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Iqraam Rayners]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Tshepang Moremi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|BEL}} [[Hugo Broos]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Maxime Crépeau]] |- |RB ||'''2''' ||[[Alistair Johnston]] |- |CB ||'''15'''||[[Moïse Bombito]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Derek Cornelius]] |- |LB ||'''22'''||[[Richie Laryea]] |- |RM ||'''17'''||[[Tajon Buchanan]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Nathan Saliba]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Stephen Eustáquio]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LM ||'''11'''||[[Liam Millar]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Jonathan David]] |- |CF ||'''12'''||[[Tani Oluwaseyi]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''23'''||[[Niko Sigur]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Luc de Fougerolles]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Promise David]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Jacob Shaffelburg]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Alphonso Davies]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|USA}} [[Jesse Marsch]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Stephen Eustáquio]] (Kanada)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Jesus ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />Luciano Maia ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Omar Al Ali]] ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohamed Al-Hammadi ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |} ---- ===Brazil – Japan=== <section begin="R32-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Japan|2–1}} |team2={{NOG|JPN}} |goals1= *[[Casemiro]] {{goal|56}} *[[Gabriel Martinelli|Martinelli]] {{goal|90+5}} |goals2= *[[Kaishū Sano|Sano]] {{goal|29}} |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance=68.777 |referee=[[Maurizio Mariani]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 "Brazil vs Japan {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-2" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Brazil}}<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Japan<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Alisson Becker|Alisson]] |- |RB ||'''13'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Luiz]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Marquinhos]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''3''' ||[[Gabriel Magalhães]] |- |LB ||'''16'''||[[Douglas Santos (nogometaš)|Douglas Santos]] |- |DM ||'''5''' ||[[Casemiro]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Bruno Guimarães]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Lucas Paquetá]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Rayan (nogometaš)|Rayan]] |- |CF ||'''9''' ||[[Matheus Cunha]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Vinícius Júnior]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''19'''||[[Endrick (nogometaš)|Endrick]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Gabriel Martinelli]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Fabinho (nogometaš)|Fabinho]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Santos]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Zion Suzuki]] |- |CB ||'''22'''||[[Takehiro Tomiyasu]] |- |CB ||'''3''' ||[[Shōgo Taniguchi]] |- |CB ||'''21'''||[[Hiroki Itō (nogometaš)|Hiroki Itō]] |- |RM ||'''10'''||[[Ritsu Dōan]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Kaishū Sano]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Daichi Kamada]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Keito Nakamura]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Junya Itō]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ayase Ueda]] |- |LF ||'''11'''||[[Daizen Maeda]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''25'''||[[Junnosuke Suzuki]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Yukinari Sugawara]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ao Tanaka]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Shūto Machino]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Kōki Ogawa (nogometaš)|Kōki Ogawa]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Hajime Moriyasu]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Casemiro]] (Brazil)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Daniele Bindoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />Alberto Tegoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Sandro Schärer]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Stéphane De Almeida ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Nogometni savez Hrvatske|Hrvatska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Njemačka – Paragvaj=== <section begin="R32-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|GER}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Njemačka – Paragvaj|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|PAR}} |goals1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|54}} |goals2= *[[Julio Enciso (nogometaš)|Enciso]] {{goal|42}} |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance=63.945 |referee=[[Jalal Jayed]] ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) |penalties1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{penpromašaj}} *[[Joshua Kimmich|Kimmich]] {{pengol}} *[[Jamal Musiala|Musiala]] {{pengol}} *[[Nick Woltemade|Woltemade]] {{penpromašaj}} *[[Nadiem Amiri|Amiri]] {{pengol}} *[[Jonathan Tah|Tah]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=3–4 |penalties2= *{{pengol}} [[Maurício (nogometaš)|Maurício]] *{{pengol}} [[Gustavo Gómez|G. Gómez]] *{{pengol}} [[Matías Galarza (nogometaš)|Galarza]] *{{penpromašaj}} [[Antonio Sanabria|Sanabria]] *{{penpromašaj}} [[Fabián Balbuena|Balbuena]] *{{pengol}} [[José Canale|Canale]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 "Germany vs Paraguay {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-3" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = {{nowrap|Njemačka}}<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = |title = {{nowrap|Paragvaj}}<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Manuel Neuer]] |- |RB ||'''6''' ||[[Joshua Kimmich]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Jonathan Tah]] |- |CB ||'''2''' ||[[Antonio Rüdiger]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Nathaniel Brown (nogometaš)|Nathaniel Brown]] |- |CM ||'''23'''||[[Felix Nmecha]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Aleksandar Pavlović (nogometaš)|Aleksandar Pavlović]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Leroy Sané]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Kai Havertz]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Florian Wirtz]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Deniz Undav]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Leon Goretzka]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Jamal Musiala]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Waldemar Anton]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Nick Woltemade]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Nadiem Amiri]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Malick Thiaw]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stručnog štaba (pomoćni trener)}} ||'''—''' || Mads Buttgereit || {{yel|116}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Julian Nagelsmann]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Orlando Gill]] |- |RB ||'''4''' ||[[Juan José Cáceres]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Gustavo Gómez]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''13'''||[[José Canale]] |- |LB ||'''6''' ||[[Júnior Alonso]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Miguel Almirón]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Damián Bobadilla]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Andrés Cubas]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Matías Galarza (nogometaš)|Matías Galarza]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Gabriel Ávalos]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Julio Enciso (nogometaš)|Julio Enciso]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''24'''||[[Gustavo Caballero]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Maurício (nogometaš)|Maurício]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Gustavo Velázquez]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Antonio Sanabria]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Braian Ojeda]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Fabián Balbuena]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stršnog štaba (video analitičar)}} ||'''—''' || Alejandro Juan || {{yel|117}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Orlando Gill]] (Paragvaj)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Zakaria Brinsi ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />Mostafa Akarkad ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Ma Ning (nogometni sudija)|Ma Ning]] ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Zhou Fei ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nogometni savez Nikaragve|Nikaragva]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Hamza El-Fariq ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Abdullah Al-Shehri ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) |} ---- ===Nizozemska – Maroko=== <section begin="R32-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|NED}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Nizozemska – Maroko|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|MAR}} |goals1= *[[Cody Gakpo|Gakpo]] {{goal|72}} |goals2= *[[Issa Diop (nogometaš)|Diop]] {{goal|90+1}} |stadium=[[Estadio BBVA]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]] |attendance=51.243 |referee=[[Wilton Sampaio]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |penalties1= *[[Teun Koopmeiners|Koopmeiners]] {{pengol}} *[[Justin Kluivert|Kluivert]] {{penpromašaj}} *[[Wout Weghorst|Weghorst]] {{pengol}} *[[Quinten Timber|Timber]] {{penpromašaj}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=2–3 |penalties2= *{{penpromašaj}} [[Neil El Aynaoui|El Aynaoui]] *{{pengol}} [[Soufiane Rahimi|Rahimi]] *{{pengol}} [[Chemsdine Talbi|Talbi]] *{{penpromašaj}} [[Achraf Hakimi|Hakimi]] *{{pengol}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 "Netherlands vs Morocco {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-4" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = {{nowrap|Nizozemska}}<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Maroko}}<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Bart Verbruggen]] |- |CB ||'''6''' ||[[Jan Paul van Hecke]] |- |CB ||'''4''' ||[[Virgil van Dijk]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Nathan Aké]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Denzel Dumfries]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ryan Gravenberch]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Frenkie de Jong]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Micky van de Ven]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Crysencio Summerville]] |- |CF ||'''19'''||[[Brian Brobbey]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Cody Gakpo]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''20'''||[[Teun Koopmeiners]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Wout Weghorst]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Quinten Timber]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Jorrel Hato]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Marten de Roon]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Justin Kluivert]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ronald Koeman]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yassine Bounou]] |- |RB ||'''2''' ||[[Achraf Hakimi]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''14'''||[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Chadi Riad]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Noussair Mazraoui]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ayyoub Bouaddi]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Neil El Aynaoui]] |- |RW ||'''10'''||[[Brahim Díaz]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Azzedine Ounahi]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Bilal El Khannouss]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Ismael Saibari]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''26'''||[[Anass Salah-Eddine]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Samir El Mourabet]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Gessime Yassine]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Soufiane Rahimi]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Chemsdine Talbi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Mohamed Ouahbi]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] (Maroko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Pires ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Bruno Boschilia ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Cristián Garay]] ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />José Retamal ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Leodán González]] ([[Nogometni savez Urugvaja|Urugvaj]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Armando Villarreal]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Obala Slonovače – Norveška=== <section begin="R32-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CIV}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Obala Slonovače – Norveška|1–2}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= *[[Amad Diallo|Diallo]] {{goal|74}} |goals2= *[[Antonio Nusa|Nusa]] {{goal|39}} *[[Erling Haaland|Haaland]] {{goal|86}} |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance=69.665 |referee=[[Jesús Valenzuela]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 "Côte d'Ivoire vs Norway {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 26, 2026.</ref> }}<section end="R32-5" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Obala Slonovače}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Norveška<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yahia Fofana]] |- |RB ||'''17'''||[[Guéla Doué]] |- |CB ||'''7''' ||[[Odilon Kossounou]] |- |CB ||'''20'''||[[Emmanuel Agbadou]] |- |LB ||'''3''' ||[[Ghislain Konan]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ibrahim Sangaré (nogometaš)|Ibrahim Sangaré]] |- |CM ||'''8''' ||[[Franck Kessié]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CM ||'''26'''||[[Christ Inao Oulaï]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Nicolas Pépé]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ange-Yoan Bonny]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Yan Diomande]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''15'''||[[Amad Diallo]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Elye Wahi]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Oumar Diakité]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Evann Guessand]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Bazoumana Touré]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Emerse Faé]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ørjan Nyland]] |- |RB ||'''16'''||[[Marcus Holmgren Pedersen]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Kristoffer Ajer]] |- |CB ||'''17'''||[[Torbjørn Heggem]] |- |LB ||'''5''' ||[[David Møller Wolfe]] |- |CM ||'''6''' ||[[Patrick Berg]] |- |CM ||'''8''' ||[[Sander Berge]] |- |AM ||'''10'''||[[Martin Ødegaard]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RF ||'''7''' ||[[Alexander Sørloth]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Erling Haaland]] |- |LF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''21'''||[[Andreas Schjelderup]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Oscar Bobb]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ståle Solbakken]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Antonio Nusa]] (Norveška)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />Jorge Urrego ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />Tulio Moreno ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Juan Gabriel Benítez]] ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Eduardo Cardozo ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Juan Lara ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[Nogometni savez Engleske|Engleska]]) |} ---- ===Francuska – Švedska=== <section begin="R32-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|FRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Francuska – Švedska|3–0}} |team2={{NOG|SWE}} |goals1= *[[Kylian Mbappé|Mbappé]] {{goal|45||74}} *[[Bradley Barcola|Barcola]] {{goal|53}} |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance=80.663 |referee=[[Danny Makkelie]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 "France vs Sweden {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-6" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Francuska<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Švedska<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]] |- |RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]] |- |CB ||'''17'''||[[William Saliba]] |- |LB ||'''3''' ||[[Lucas Digne]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Aurélien Tchouaméni]] |- |CM ||'''14'''||[[Adrien Rabiot]] |- |RW ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Michael Olise]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Bradley Barcola]] |- |CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''20'''||[[Désiré Doué]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Malo Gusto]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Théo Hernandez]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Jean-Philippe Mateta]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Rayan Cherki]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Didier Deschamps]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jacob Widell Zetterström]] |- |RB ||'''8''' ||[[Daniel Svensson (nogometaš)|Daniel Svensson]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Gustaf Lagerbielke (nogometaš)|Gustaf Lagerbielke]] |- |CB ||'''3''' ||[[Victor Lindelöf]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LB ||'''5''' ||[[Gabriel Gudmundsson]] |- |RM ||'''11'''||[[Anthony Elanga]] |- |CM ||'''7''' ||[[Lucas Bergvall]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Yasin Ayari]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Elliot Stroud]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Viktor Gyökeres]] |- |CF ||'''9''' ||[[Alexander Isak]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''26'''||[[Taha Ali]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Besfort Zeneli]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Benjamin Nygren]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Mattias Svanberg]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Gustaf Nilsson (nogometaš)|Gustaf Nilsson]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ENG}} [[Graham Potter]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Kylian Mbappé]] (France)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />Hessel Steegstra ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />Jan de Vries ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Tori Penso]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />[[Brooke Mayo]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Dennis Higler]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Bram Van Driessche ([[Nogometni savez Belgije|Belgija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) |} ---- ===Meksiko – Ekvador=== <section begin="R32-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Ekvador|2–0}} |team2={{NOG|ECU}} |goals1= *[[Julián Quiñones|Quiñones]] {{goal|22}} *[[Raúl Jiménez|Jiménez]] {{goal|31}} |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Ciudad de México]] |attendance=80.824 |referee=[[Slavko Vinčić]] ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 "Mexico vs Ecuador {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-7" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Meksiko<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Ekvador<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Raúl Rangel (nogometaš)|Raúl Rangel]] |- |RB ||'''2''' ||[[Jorge Sánchez (nogometaš)|Jorge Sánchez]] |- |CB ||'''3''' ||[[César Montes]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Johan Vásquez (nogometaš)|Johan Vásquez]] |- |LB ||'''23'''||[[Jesús Gallardo]] |- |DM ||'''6''' ||[[Érik Lira]] |- |CM ||'''19'''||[[Gilberto Mora (nogometaš)|Gilberto Mora]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Luis Romo]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Roberto Alvarado]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Raúl Jiménez]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Julián Quiñones]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Brian Gutiérrez]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Obed Vargas]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Santiago Giménez]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Israel Reyes]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Orbelín Pineda]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Javier Aguirre]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Hernán Galíndez]] |- |RB ||'''21'''||[[Alan Franco (nogometaš)|Alan Franco]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Joel Ordóñez]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Willian Pacho]] |- |LB ||'''3''' ||[[Piero Hincapié]] || {{sentoff|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[John Yeboah]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Moisés Caicedo]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Pedro Vite]] |- |LM ||'''20'''||[[Nilson Angulo]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Gonzalo Plata]] |- |CF ||'''13'''||[[Enner Valencia]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Yaimar Medina]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Ángelo Preciado]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Kevin Rodríguez (nogometaš)|Kevin Rodríguez]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Kendry Páez]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Jordy Caicedo]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Julián Quiñones]] (Meksiko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />Tomaž Klančnik ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />Andraž Kovačič ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Mustapha Ghorbal]] ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mokrane Gourari ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Bastian Dankert]] ([[Nogometni savez Njemačke|Njemačka]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Willy Delajod]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Mahmoud Ashour ([[Nogometni savez Egipta|Egipat]]) |} ---- ===Engleska – DR Kongo=== <section begin="R32-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ENG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Engleska – DR Kongo|2–1}} |team2={{NOG|COD}} |goals1= *[[Harry Kane|Kane]] {{goal|75||86}} |goals2= *[[Brian Cipenga|Cipenga]] {{goal|7}} |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance=68.239 |referee=[[Adham Makhadmeh]] ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 "England vs Congo DR {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-8" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Engleska<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|DR Kongo}}<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jordan Pickford]] |- |RB ||'''25'''||[[Djed Spence]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''2''' ||[[Ezri Konsa]] |- |CB ||'''6''' ||[[Marc Guéhi]] |- |LB ||'''3''' ||[[Nico O'Reilly]] |- |CM ||'''8''' ||[[Elliot Anderson (nogometaš)|Elliot Anderson]] |- |CM ||'''4''' ||[[Declan Rice]] || || {{suboff|90+1}} |- |RW ||'''20'''||[[Noni Madueke]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''10'''||[[Jude Bellingham]] || {{yel|19}} |- |LW ||'''11'''||[[Marcus Rashford]] || || {{suboff|60}} |- |CF ||'''9''' ||[[Harry Kane]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Bukayo Saka]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''18'''||[[Anthony Gordon (nogometaš)|Anthony Gordon]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''21'''||[[Eberechi Eze]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[John Stones]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|GER}} [[Thomas Tuchel]] |} |valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Lionel Mpasi]] |- |RB ||'''2''' ||[[Aaron Wan-Bissaka]] |- |CB ||'''22'''||[[Chancel Mbemba]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Axel Tuanzebe]] |- |LB ||'''26'''||[[Arthur Masuaku]] || || {{suboff|89}} |- |DM ||'''8''' ||[[Samuel Moutoussamy]] || || {{suboff|89}} |- |RM ||'''7''' ||[[Nathanaël Mbuku]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''6''' ||[[Ngal'ayel Mukau]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''14'''||[[Noah Sadiki]] || {{yel|27}} |- |LM ||'''9''' ||[[Brian Cipenga]] || || {{suboff|76}} |- |CF ||'''20'''||[[Yoane Wissa]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''13'''||[[Meschak Elia]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''10'''||[[Théo Bongonda]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''25'''||[[Edo Kayembe]] || || {{subon|76}} |- |DF ||'''12'''||[[Joris Kayembe]] || || {{subon|89}} |- |FW ||'''19'''||[[Fiston Mayele]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Harry Kane]] (Engleska)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mohammad Al-Kalaf ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />Ahmad Al-Roalle ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Khalid Al-Turais]] ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohammed Al-Bakry ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Khamis Al-Marri]] ([[Nogometni savez Katara|Katar]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Mohammed Obaid Khadim ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Belgija – Senegal=== <section begin="R32-9" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|BEL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Belgija – Senegal|3–2}} |aet=yes |team2={{NOG|SEN}} |goals1= *[[Romelu Lukaku|Lukaku]] {{goal|86}} *[[Youri Tielemans|Tielemans]] {{goal|89||120+5|pen.}} |goals2= *[[Habib Diarra|Diarra]] {{goal|25}} *[[Ismaïla Sarr|I. Sarr]] {{goal|51}} |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance=66.925 |referee=[[Saíd Martínez]] ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 "Belgium vs Senegal {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-9" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Belgija<ref name="BEL-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Belgium v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Senegal<ref name="BEL-SEN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Thibaut Courtois]] |- |RB ||'''21'''||[[Timothy Castagne]] |- |CB ||'''4''' ||[[Brandon Mechele]] || {{yel|64}} |- |CB ||'''3''' ||[[Arthur Theate]] |- |LB ||'''5''' ||[[Maxim De Cuyper]]|| || {{suboff|78}} |- |CM ||'''20'''||[[Hans Vanaken]]|| || {{suboff|63}} |- |CM ||'''8''' ||[[Youri Tielemans]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RW ||'''10'''||[[Leandro Trossard]]|| || {{suboff|109}} |- |AM ||'''7''' ||[[Kevin De Bruyne]]|| || {{suboff|56}} |- |LW ||'''11'''||[[Jérémy Doku]]|| || {{suboff|56}} |- |CF ||'''17'''||[[Charles De Ketelaere]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Romelu Lukaku]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''14'''||[[Dodi Lukébakio]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''23'''||[[Nicolas Raskin]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''19'''||[[Diego Moreira]] || || {{subon|63}} |- |DF ||'''15'''||[[Thomas Meunier]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''24'''||[[Amadou Onana]] || || {{subon|109}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Rudi Garcia]]|| {{yel|90}} |} |valign="top"|[[File:BEL-SEN 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Mory Diaw]] |- |RB ||'''15'''||[[Krépin Diatta]] |- |CB ||'''6''' ||[[Pathé Ciss]] |- |CB ||'''19'''||[[Moussa Niakhaté]] |- |LB ||'''14'''||[[Ismail Jakobs]]|| || {{suboff|93}} |- |CM ||'''21'''||[[Habib Diarra]]|| || {{suboff|73}} |- |CM ||'''5''' ||[[Idrissa Gueye]] ([[Kapiten (nogomet)|c]])|| || {{suboff|95}} |- |CM ||'''26'''||[[Pape Gueye]]|| || {{suboff|66}} |- |RF ||'''13'''||[[Iliman Ndiaye]]|| || {{suboff|73}} |- |CF ||'''18'''||[[Ismaïla Sarr]] |- |LF ||'''10'''||[[Sadio Mané]] || || {{suboff|93}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Lamine Camara]] || {{yel|67}} || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Pape Matar Sarr]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''20'''||[[Ibrahim Mbaye]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Nicolas Jackson]] || || {{subon|93}} |- |DF ||'''25'''||[[El Hadji Malick Diouf]] || || {{subon|93}} |- |MF ||'''22'''||[[Bara Sapoko Ndiaye]] || || {{subon|95}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Pape Thiaw]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Youri Tielemans]] (Belgija)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Walter López ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />Christian Ramírez ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Andrés Rojas]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Alexander Guzmán ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Guillermo Pacheco ([[Nogometni savez Meksika|Meksiko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) |} ---- ===Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina=== <section begin="R32-10" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|USA|ime=SAD}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina|2–0}} |team2={{NOG|BIH}} |goals1= *[[Folarin Balogun|Balogun]] {{goal|45}} *[[Malik Tillman|Tillman]] {{goal|82}} |goals2= |stadium=[[Levi's Stadium]], [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]] |attendance=68.827 |referee=[[Raphael Claus]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 "USA vs Bosnia and Herzegovina {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-10" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = {{nowrap|Sjedinjene Američke Države}}<ref name="USA-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Bosna i Hercegovina}}<ref name="USA-BIH line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''24'''||[[Matt Freese]] |- |CB ||'''16'''||[[Alex Freeman]] |- |CB ||'''3''' ||[[Chris Richards (nogometaš)|Chris Richards]] |- |CB ||'''13'''||[[Tim Ream]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RM ||'''2''' ||[[Sergiño Dest]] || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''8''' ||[[Weston McKennie]] || || {{suboff|90+5}} |- |CM ||'''4''' ||[[Tyler Adams]] |- |CM ||'''17'''||[[Malik Tillman]] |- |LM ||'''5''' ||[[Antonee Robinson]] |- |CF ||'''10'''||[[Christian Pulisic]] || || {{suboff|87}} |- |CF ||'''20'''||[[Folarin Balogun]] || {{sentoff|0|64}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''14'''||[[Sebastian Berhalter]] || || {{subon|87}} |- |FW ||'''9''' ||[[Ricardo Pepi]] || || {{subon|87}} |- |MF ||'''7''' ||[[Giovanni Reyna]] || || {{subon|90+5}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] |} |valign="top"|[[File:USA-BIH 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Nikola Vasilj]] |- |RB ||'''7''' ||[[Amar Dedić]] |- |CB ||'''18'''||[[Nikola Katić]] || || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Tarik Muharemović]] |- |LB ||'''21'''||[[Stjepan Radeljić]] || {{yel|80}} |- |RM ||'''8''' ||[[Armin Gigović]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''14'''||[[Ivan Šunjić]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''19'''||[[Kerim Alajbegović]] |- |LM ||'''5''' ||[[Sead Kolašinac]] || || {{suboff|75}} |- |CF ||'''10'''||[[Ermedin Demirović]] |- |CF ||'''11'''||[[Edin Džeko]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || || {{suboff|51}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Ermin Mahmić]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''6''' ||[[Benjamin Tahirović]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''20'''||[[Esmir Bajraktarević]] || || {{subon|51}} |- |FW ||'''23'''||[[Haris Tabaković]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Amar Memić]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Sergej Barbarez]] || {{yel|80}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Malik Tillman]] (SAD)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Danilo Manis ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Rodrigo Figueiredo ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Darío Herrera (nogometni sudija)|Darío Herrera]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Cristian Navarro ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jérôme Brisard]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) |} ---- ===Španija – Austrija=== <section begin="R32-11" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|ESP}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Španija – Austrija|Utakmica 84}} |team2={{NOG|AUT}} |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee=[[Glenn Nyberg]] ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 "Spain vs Austria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-11" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Španija }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _aut26a2 |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Austrija }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mahbod Beigi ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) <br />Andreas Söderkvist ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Dahane Beida]] ([[Nogometni savez Mauritanije|Mauritanija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Elvis Noupue ([[Nogometni savez Kameruna|Kamerun]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Fedayi San]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Shaun Evans (nogometni sudija)|Shaun Evans]] ([[Nogometni savez Australije|Australija]]) |} ---- ===Portugal – Hrvatska=== <section begin="R32-12" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|POR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Portugal – Hrvatska|Utakmica 83}} |team2={{NOG|CRO}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance= |referee=[[Espen Eskås]] ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 "Portugal vs Croatia {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-12" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Portugal }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Hrvatska }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Jan Erik Engan ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) <br />Isaak Bashevkin ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Abongile Tom]] ([[Nogometni savez Južnoafričke Republike|Južnoafrička Republika]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />[[Zakhele Siwela]] ([[Nogometni savez Južnoafričke Republike|Južnoafrička Republika]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[Nogometni savez Engleske|Engleska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Dennis Higler]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) |} ---- ===Švicarska – Alžir=== <section begin="R32-13" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|SUI}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Švicarska – Alžir|Utakmica 85}} |team2={{NOG|ALG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee=[[Yael Falcón]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 "Switzerland vs Algeria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-13" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Švicarska }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Alžir }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Masimiliano Del Yesso ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />Facundo Rodriguez ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Kevin Ortega (nogometni sudija)|Kevin Ortega]] ([[Nogometni savez Perua|Peru]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Michael Orué ([[Nogometni savez Perua|Peru]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Erick Miranda]] ([[Nogometni savez Meksika|Meksiko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Juan Lara ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) |} ---- ===Australija – Egipat=== <section begin="R32-14" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|AUS}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Australija – Egipat|Utakmica 88}} |team2={{NOG|EGY}} |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 "Australia vs Egypt {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-14" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Australija }} |{{Football kit |pattern_la = _egy26h |pattern_b = _egy26h |pattern_ra = _egy26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Egipat }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Argentina – Zelenortska Ostrva=== <section begin="R32-15" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ARG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Argentina – Zelenortska Ostrva|Utakmica 86}} |team2={{NOG|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Florida)|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 "Argentina vs Cabo Verde {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-15" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Argentina }} |{{Football kit |pattern_la = _cpv26h |pattern_b = _cpv26h |pattern_ra = _cpv26h |pattern_sh = _cpv26h |pattern_so = _cpv26hl |leftarm = 1A3CB0 |body = 1A3CB0 |rightarm = 1A3CB0 |shorts = 1A3CB0 |socks = 1A3CB0 |title = {{nowrap|Zelenortska Ostrva}} }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Kolumbija – Gana=== <section begin="R32-16" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|COL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kolumbija – Gana|Utakmica 87}} |team2={{NOG|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 "Colombia vs Ghana {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-16" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _col26h |pattern_b = _col26h |pattern_ra = _col26h |pattern_sh = _col26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF0000 |title = Kolumbija }} |{{Football kit |pattern_la = _gha26h |pattern_b = _gha26h |pattern_ra = _gha26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Gana }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ==Osmina finala== ===Kanada – Maroko=== <section begin="R16-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CAN}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kanada – Maroko|Utakmica 90}} |team2={{NOG|MAR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 "Canada vs Morocco {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-1" /> ===Paragvaj – Francuska=== <section begin="R16-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|PAR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Paragvaj – Francuska|Utakmica 89}} |team2={{NOG|FRA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 "Paraguay vs France {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-2" /> ===Brazil – Norveška=== <section begin="R16-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Norveška|Utakmica 91}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 "Brazil vs Norway {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-3" /> ===Meksiko – Engleska=== <section begin="R16-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Engleska|Utakmica 92}} |team2={{NOG|ENG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Ciudad de México]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 "Mexico vs England {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-4" /> ===Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84=== <section begin="R16-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 83 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84|Utakmica 93}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 "W83 vs W84 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-5" /> ===Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82=== <section begin="R16-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 81 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 81 – Pobjednik utakmice 82|Utakmica 94}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 82 |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 "W81 vs W82 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-6" /> ===Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88=== <section begin="R16-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 86 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88|Utakmica 95}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 "W86 vs W88 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-7" /> ===Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87=== <section begin="R16-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 85 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87|Utakmica 96}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87 |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 "W85 vs W87 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-8" /> ==Četvrtfinale== ===Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90=== <section begin="QF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|9}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 89 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90|Utakmica 97}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90 |goals1= |goals2= |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 "W89 vs W90 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF1" /> ===Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94=== <section begin="QF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|10}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 93 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94|Utakmica 98}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94 |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 "W93 vs W94 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF2" /> ===Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92=== <section begin="QF3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 91 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92|Utakmica 99}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 "W91 vs W92 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF3" /> ===Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96=== <section begin="QF4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 95 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96|Utakmica 100}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96 |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 "W95 vs W96 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF4" /> ==Polufinale== ===Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98=== <section begin="SF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|14}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 97 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98|Utakmica 101}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 "W97 vs W98 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF1" /> ===Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100=== <section begin="SF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|15}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 99 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100|Utakmica 102}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 "W99 vs W100 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF2" /> ==Utakmica za treće mjesto== <section begin="3rd" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|18}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Loser Match 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Match for third place|Utakmica 103}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Loser Match 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 "RU101 vs RU102 {{!}} Play-off for third place {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="3rd" /> ==Finale== {{glavni|Finale Svjetskog prvenstva u nogometu 2026.}} <section begin="Final" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|19}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Final|Utakmica 104|2026 FIFA World Cup final}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 "W101 vs W102 {{!}} Final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="Final" /> ==Reference== {{reflist}} ===Izvještaji=== {{reflist|group=Izvještaj}} ==Vanjski linkovi== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{FIFA SP 2026.}} {{DEFAULTSORT:Group L}} [[Kategorija:Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Grupa L]] bkptabwl6salazyusqv41rhs1tzvf78 3901573 3901571 2026-07-02T07:30:37Z Semso98 54573 /* Osmina finala */ 3901573 wikitext text/x-wiki '''Nokaut-faza''' [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Svjetskog prvenstva 2026.]] bit će druga i finalna faza takmičenja, nakon završetka [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Grupna faza|grupne faze]]. Igrat će se od 28. juna do 19. jula 2026, kada će se završiti [[2026 FIFA World Cup final|finalnom utakmicom]] na [[MetLife Stadium]]u u [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]]u, [[New Jersey]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> U nokaut-fazi učestvuju dvije najbolje ekipe iz svake od dvanaest grupa grupne faza, zajedno sa [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|osam najboljih trećeplasiranih ekipa]]. U nokauf-fazi bit će odigrano 32 utakmice, uključujući i utakmicu za treće mjesto.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Kvalifikovane ekipe== {| class="wikitable" |- ! Grupa ! style="width:150px" | Prvoplasirani ! style="width:150px" | Drugoplasirani ! style="width:150px" | Trećeplasirani<br />([[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.#Poredak trećeplasiranih|najboljih osam]]) |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa A|A]] | {{NOG|MEX}} | {{NOG|RSA}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa B|B]] | {{NOG|SUI}} | {{NOG|CAN}} | {{NOG|BIH}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa C|C]] | {{NOG|BRA}} | {{NOG|MAR}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa D|D]] | {{NOG|USA|ime=SAD}} | {{NOG|AUS}} | {{NOG|PAR}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa E|E]] | {{NOG|GER}} | {{NOG|CIV}} | {{NOG|ECU}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa F|F]] | {{NOG|NED}} | {{NOG|JPN}} | {{NOG|SWE}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa G|G]] | {{NOG|BEL}} | {{NOG|EGY}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa H|H]] | {{NOG|ESP}} | {{NOG|CPV}} | {{N/A}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa I|I]] | {{NOG|FRA}} | {{NOG|NOR}} | {{NOG|SEN}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa J|J]] | {{NOG|ARG}} | {{NOG|AUT}} | {{NOG|ALG}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa K|K]] | {{NOG|COL}} | {{NOG|POR}} | {{NOG|COD}} |- ! [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – grupa L|L]] | {{NOG|ENG}} | {{NOG|CRO}} | {{NOG|GHA}} |} ==Kostur== <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Šesneastina finala|Šesneastina finala]] |RD2=[[#Osmina finala|Osmina finala]] |RD3=[[#Četvrtfinale|Četvrtfinale]] |RD4=[[#Polufinale|Polufinale]] |RD5=[[#Finale|Finale]] |Consol=[[#Utakmica za 3. mjesto|Utakmica za 3. mjesto]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. juni – [[Foxborough]]|{{NOG|GER}}|1 (3)|{{NOG|PAR}} {{pso}}|1 (4) |30. juni – [[East Rutherford]]|{{NOG|FRA}}|3|{{NOG|SWE}}|0 |28. juni – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|RSA}}|0|{{NOG|CAN}}|1 |29. juni – [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]|{{NOG|NED}}|1 (2)|{{NOG|MAR}} {{pso}}|1 (3) |2. juli – [[Toronto]]|{{NOG|POR}}||{{NOG|CRO}}| |2. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|{{NOG|ESP}}||{{NOG|AUT}}| |1. juli – [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]]|{{NOG|SAD|ime=SAD}}|2|{{NOG|BIH}}|0 |1. juli – [[Seattle]]|{{NOG|BEL}} {{aet}}|3|{{NOG|SEN}}|2 |29. juni – [[Houston]]|{{NOG|BRA}}|2|{{NOG|JPN}}|1 |30. juni – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|CIV}}|1|{{NOG|NOR}}|2 |30. juni – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}|2|{{NOG|ECU}}|0 |1. juli – [[Atlanta]]|{{NOG|ENG}}|2|{{NOG|COD}}|1 |3. juli – [[Miami Gardens]]|{{NOG|ARG}}||{{NOG|CPV}}| |3. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|{{NOG|AUS}}||{{NOG|EGY}}| |2. juli – [[Vancouver]]|{{NOG|SUI}}||{{NOG|ALG}}| |3. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|{{NOG|COL}}||{{NOG|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. juli – [[Philadelphia]]|{{NOG|PAR}}||{{NOG|FRA}}| |4. juli – [[Houston]]|{{NOG|CAN}}||{{NOG|MAR}}| |6. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 83||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84| |6. juli – [[Seattle]]|{{NOG|SAD|ime=SAD}}||{{NOG|BEL}}| |5. juli – [[East Rutherford]]|{{NOG|BRA}}||{{NOG|NOR}}| |5. juli – [[Ciudad de México]]|{{NOG|MEX}}||{{NOG|ENG}}| |7. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 86||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88| |7. juli – [[Vancouver]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 85||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87| <!--Quarterfinals--> |9. juli – [[Foxborough]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 89||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90| |10. juli – [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 93||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94| |11. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 91||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92| |11. juli – [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 95||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96| <!--Semifinals--> |14. juli – [[Arlington (Teksas)|Arlington]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 97||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98| |15. juli – [[Atlanta]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 99||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100| <!--Final--> |19. juli – [[East Rutherford]]|<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102| <!--Match for third place--> |18. juli – [[Miami Gardens]]|<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 101||<!--{{NOG|}}-->Gubitnik utakmice 102| }}<section end="Bracket" /> ==Šenaestina finala== ===Južnoafrička Republika – Kanada=== <section begin="R32-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|28}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|RSA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Južnoafrička Republika – Kanada|0–1}} |team2={{NOG|CAN}} |goals1= |goals2= *[[Stephen Eustáquio|Eustáquio]] {{goal|90+2}} |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance=69.237 |referee=[[João Pinheiro (nogometni sudija)| João Pinheiro]] ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 "South Africa vs Canada {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 24, 2026.</ref> }}<section end="R32-1" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Južnoafrička Republika}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = {{nowrap|Kanada}}<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ronwen Williams]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RB ||'''20'''||[[Khuliso Mudau]] |- |CB ||'''21'''||[[Ime Okon]] |- |CB ||'''14'''||[[Mbekezeli Mbokazi]] |- |LB ||'''6''' ||[[Aubrey Modiba]] |- |CM ||'''13'''||[[Sphephelo Sithole]] |- |CM ||'''4''' ||[[Teboho Mokoena (nogometaš)|Teboho Mokoena]] |- |RW ||'''12'''||[[Thapelo Maseko]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Relebohile Mofokeng]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Oswin Appollis]] |- |CF ||'''17'''||[[Evidence Makgopa]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Thalente Mbatha]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Iqraam Rayners]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Tshepang Moremi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|BEL}} [[Hugo Broos]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Maxime Crépeau]] |- |RB ||'''2''' ||[[Alistair Johnston]] |- |CB ||'''15'''||[[Moïse Bombito]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Derek Cornelius]] |- |LB ||'''22'''||[[Richie Laryea]] |- |RM ||'''17'''||[[Tajon Buchanan]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Nathan Saliba]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Stephen Eustáquio]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LM ||'''11'''||[[Liam Millar]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Jonathan David]] |- |CF ||'''12'''||[[Tani Oluwaseyi]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''23'''||[[Niko Sigur]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Luc de Fougerolles]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Promise David]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Jacob Shaffelburg]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Alphonso Davies]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|USA}} [[Jesse Marsch]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Stephen Eustáquio]] (Kanada)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Jesus ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />Luciano Maia ([[Nogometni savez Portugala|Portugal]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Omar Al Ali]] ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohamed Al-Hammadi ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |} ---- ===Brazil – Japan=== <section begin="R32-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Japan|2–1}} |team2={{NOG|JPN}} |goals1= *[[Casemiro]] {{goal|56}} *[[Gabriel Martinelli|Martinelli]] {{goal|90+5}} |goals2= *[[Kaishū Sano|Sano]] {{goal|29}} |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance=68.777 |referee=[[Maurizio Mariani]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 "Brazil vs Japan {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-2" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Brazil}}<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Japan<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Alisson Becker|Alisson]] |- |RB ||'''13'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Luiz]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Marquinhos]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''3''' ||[[Gabriel Magalhães]] |- |LB ||'''16'''||[[Douglas Santos (nogometaš)|Douglas Santos]] |- |DM ||'''5''' ||[[Casemiro]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Bruno Guimarães]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Lucas Paquetá]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Rayan (nogometaš)|Rayan]] |- |CF ||'''9''' ||[[Matheus Cunha]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Vinícius Júnior]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''19'''||[[Endrick (nogometaš)|Endrick]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Gabriel Martinelli]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Fabinho (nogometaš)|Fabinho]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Danilo (nogometaš)|Danilo Santos]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Zion Suzuki]] |- |CB ||'''22'''||[[Takehiro Tomiyasu]] |- |CB ||'''3''' ||[[Shōgo Taniguchi]] |- |CB ||'''21'''||[[Hiroki Itō (nogometaš)|Hiroki Itō]] |- |RM ||'''10'''||[[Ritsu Dōan]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Kaishū Sano]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Daichi Kamada]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Keito Nakamura]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Junya Itō]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ayase Ueda]] |- |LF ||'''11'''||[[Daizen Maeda]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''25'''||[[Junnosuke Suzuki]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Yukinari Sugawara]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ao Tanaka]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Shūto Machino]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Kōki Ogawa (nogometaš)|Kōki Ogawa]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Hajime Moriyasu]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Casemiro]] (Brazil)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Daniele Bindoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />Alberto Tegoni ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Sandro Schärer]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Stéphane De Almeida ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Nogometni savez Hrvatske|Hrvatska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Njemačka – Paragvaj=== <section begin="R32-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|GER}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Njemačka – Paragvaj|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|PAR}} |goals1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|54}} |goals2= *[[Julio Enciso (nogometaš)|Enciso]] {{goal|42}} |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance=63.945 |referee=[[Jalal Jayed]] ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) |penalties1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{penpromašaj}} *[[Joshua Kimmich|Kimmich]] {{pengol}} *[[Jamal Musiala|Musiala]] {{pengol}} *[[Nick Woltemade|Woltemade]] {{penpromašaj}} *[[Nadiem Amiri|Amiri]] {{pengol}} *[[Jonathan Tah|Tah]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=3–4 |penalties2= *{{pengol}} [[Maurício (nogometaš)|Maurício]] *{{pengol}} [[Gustavo Gómez|G. Gómez]] *{{pengol}} [[Matías Galarza (nogometaš)|Galarza]] *{{penpromašaj}} [[Antonio Sanabria|Sanabria]] *{{penpromašaj}} [[Fabián Balbuena|Balbuena]] *{{pengol}} [[José Canale|Canale]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 "Germany vs Paraguay {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-3" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = {{nowrap|Njemačka}}<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = |title = {{nowrap|Paragvaj}}<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Manuel Neuer]] |- |RB ||'''6''' ||[[Joshua Kimmich]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Jonathan Tah]] |- |CB ||'''2''' ||[[Antonio Rüdiger]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Nathaniel Brown (nogometaš)|Nathaniel Brown]] |- |CM ||'''23'''||[[Felix Nmecha]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Aleksandar Pavlović (nogometaš)|Aleksandar Pavlović]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Leroy Sané]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Kai Havertz]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Florian Wirtz]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Deniz Undav]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Leon Goretzka]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Jamal Musiala]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Waldemar Anton]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Nick Woltemade]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Nadiem Amiri]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Malick Thiaw]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stručnog štaba (pomoćni trener)}} ||'''—''' || Mads Buttgereit || {{yel|116}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Julian Nagelsmann]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Orlando Gill]] |- |RB ||'''4''' ||[[Juan José Cáceres]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Gustavo Gómez]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''13'''||[[José Canale]] |- |LB ||'''6''' ||[[Júnior Alonso]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Miguel Almirón]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Damián Bobadilla]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Andrés Cubas]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Matías Galarza (nogometaš)|Matías Galarza]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Gabriel Ávalos]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Julio Enciso (nogometaš)|Julio Enciso]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''24'''||[[Gustavo Caballero]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Maurício (nogometaš)|Maurício]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Gustavo Velázquez]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Antonio Sanabria]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Braian Ojeda]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Fabián Balbuena]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Ostale disciplinske mjere:''' |- |{{abbr|TS|Član stršnog štaba (video analitičar)}} ||'''—''' || Alejandro Juan || {{yel|117}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Orlando Gill]] (Paragvaj)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Zakaria Brinsi ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />Mostafa Akarkad ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Ma Ning (nogometni sudija)|Ma Ning]] ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Zhou Fei ([[Nogometni savez Kine|Kina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nogometni savez Nikaragve|Nikaragva]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Hamza El-Fariq ([[Nogometni savez Maroka|Maroko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Abdullah Al-Shehri ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) |} ---- ===Nizozemska – Maroko=== <section begin="R32-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|NED}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Nizozemska – Maroko|1–1}} |aet=yes |team2={{NOG|MAR}} |goals1= *[[Cody Gakpo|Gakpo]] {{goal|72}} |goals2= *[[Issa Diop (nogometaš)|Diop]] {{goal|90+1}} |stadium=[[Estadio BBVA]], [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]] |attendance=51.243 |referee=[[Wilton Sampaio]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |penalties1= *[[Teun Koopmeiners|Koopmeiners]] {{pengol}} *[[Justin Kluivert|Kluivert]] {{penpromašaj}} *[[Wout Weghorst|Weghorst]] {{pengol}} *[[Quinten Timber|Timber]] {{penpromašaj}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{penpromašaj}} |penaltyscore=2–3 |penalties2= *{{penpromašaj}} [[Neil El Aynaoui|El Aynaoui]] *{{pengol}} [[Soufiane Rahimi|Rahimi]] *{{pengol}} [[Chemsdine Talbi|Talbi]] *{{penpromašaj}} [[Achraf Hakimi|Hakimi]] *{{pengol}} [[Ismael Saibari|Saibari]] |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 "Netherlands vs Morocco {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-4" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = {{nowrap|Nizozemska}}<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = {{nowrap|Maroko}}<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Bart Verbruggen]] |- |CB ||'''6''' ||[[Jan Paul van Hecke]] |- |CB ||'''4''' ||[[Virgil van Dijk]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Nathan Aké]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Denzel Dumfries]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ryan Gravenberch]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Frenkie de Jong]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Micky van de Ven]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Crysencio Summerville]] |- |CF ||'''19'''||[[Brian Brobbey]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Cody Gakpo]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''20'''||[[Teun Koopmeiners]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Wout Weghorst]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Quinten Timber]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Jorrel Hato]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Marten de Roon]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Justin Kluivert]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ronald Koeman]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yassine Bounou]] |- |RB ||'''2''' ||[[Achraf Hakimi]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''14'''||[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Chadi Riad]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Noussair Mazraoui]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ayyoub Bouaddi]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Neil El Aynaoui]] |- |RW ||'''10'''||[[Brahim Díaz]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Azzedine Ounahi]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Bilal El Khannouss]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Ismael Saibari]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |DF ||'''26'''||[[Anass Salah-Eddine]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Samir El Mourabet]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Gessime Yassine]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Soufiane Rahimi]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Chemsdine Talbi]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Mohamed Ouahbi]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Issa Diop (nogometaš)|Issa Diop]] (Maroko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Bruno Pires ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Bruno Boschilia ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Cristián Garay]] ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />José Retamal ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Leodán González]] ([[Nogometni savez Urugvaja|Urugvaj]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Armando Villarreal]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Obala Slonovače – Norveška=== <section begin="R32-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CIV}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Obala Slonovače – Norveška|1–2}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= *[[Amad Diallo|Diallo]] {{goal|74}} |goals2= *[[Antonio Nusa|Nusa]] {{goal|39}} *[[Erling Haaland|Haaland]] {{goal|86}} |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance=69.665 |referee=[[Jesús Valenzuela]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 "Côte d'Ivoire vs Norway {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 26, 2026.</ref> }}<section end="R32-5" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Obala Slonovače}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Norveška<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Yahia Fofana]] |- |RB ||'''17'''||[[Guéla Doué]] |- |CB ||'''7''' ||[[Odilon Kossounou]] |- |CB ||'''20'''||[[Emmanuel Agbadou]] |- |LB ||'''3''' ||[[Ghislain Konan]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ibrahim Sangaré (nogometaš)|Ibrahim Sangaré]] |- |CM ||'''8''' ||[[Franck Kessié]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CM ||'''26'''||[[Christ Inao Oulaï]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Nicolas Pépé]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ange-Yoan Bonny]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Yan Diomande]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''15'''||[[Amad Diallo]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Elye Wahi]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Oumar Diakité]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Evann Guessand]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Bazoumana Touré]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Emerse Faé]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ørjan Nyland]] |- |RB ||'''16'''||[[Marcus Holmgren Pedersen]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Kristoffer Ajer]] |- |CB ||'''17'''||[[Torbjørn Heggem]] |- |LB ||'''5''' ||[[David Møller Wolfe]] |- |CM ||'''6''' ||[[Patrick Berg]] |- |CM ||'''8''' ||[[Sander Berge]] |- |AM ||'''10'''||[[Martin Ødegaard]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RF ||'''7''' ||[[Alexander Sørloth]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Erling Haaland]] |- |LF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''21'''||[[Andreas Schjelderup]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Oscar Bobb]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Ståle Solbakken]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Antonio Nusa]] (Norveška)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />Jorge Urrego ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />Tulio Moreno ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Juan Gabriel Benítez]] ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Eduardo Cardozo ([[Nogometni savez Paragvaja|Paragvaj]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Juan Lara ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[Nogometni savez Engleske|Engleska]]) |} ---- ===Francuska – Švedska=== <section begin="R32-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|FRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Francuska – Švedska|3–0}} |team2={{NOG|SWE}} |goals1= *[[Kylian Mbappé|Mbappé]] {{goal|45||74}} *[[Bradley Barcola|Barcola]] {{goal|53}} |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance=80.663 |referee=[[Danny Makkelie]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 "France vs Sweden {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-6" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Francuska<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Švedska<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]] |- |RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]] |- |CB ||'''17'''||[[William Saliba]] |- |LB ||'''3''' ||[[Lucas Digne]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Aurélien Tchouaméni]] |- |CM ||'''14'''||[[Adrien Rabiot]] |- |RW ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Michael Olise]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Bradley Barcola]] |- |CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''20'''||[[Désiré Doué]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Malo Gusto]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Théo Hernandez]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Jean-Philippe Mateta]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Rayan Cherki]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Didier Deschamps]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jacob Widell Zetterström]] |- |RB ||'''8''' ||[[Daniel Svensson (nogometaš)|Daniel Svensson]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Gustaf Lagerbielke (nogometaš)|Gustaf Lagerbielke]] |- |CB ||'''3''' ||[[Victor Lindelöf]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |LB ||'''5''' ||[[Gabriel Gudmundsson]] |- |RM ||'''11'''||[[Anthony Elanga]] |- |CM ||'''7''' ||[[Lucas Bergvall]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Yasin Ayari]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Elliot Stroud]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Viktor Gyökeres]] |- |CF ||'''9''' ||[[Alexander Isak]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''26'''||[[Taha Ali]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Besfort Zeneli]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Benjamin Nygren]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Mattias Svanberg]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Gustaf Nilsson (nogometaš)|Gustaf Nilsson]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ENG}} [[Graham Potter]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Kylian Mbappé]] (France)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />Hessel Steegstra ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />Jan de Vries ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Tori Penso]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />[[Brooke Mayo]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Dennis Higler]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Bram Van Driessche ([[Nogometni savez Belgije|Belgija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) |} ---- ===Meksiko – Ekvador=== <section begin="R32-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Ekvador|2–0}} |team2={{NOG|ECU}} |goals1= *[[Julián Quiñones|Quiñones]] {{goal|22}} *[[Raúl Jiménez|Jiménez]] {{goal|31}} |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Ciudad de México]] |attendance=80.824 |referee=[[Slavko Vinčić]] ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 "Mexico vs Ecuador {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-7" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Meksiko<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Ekvador<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Raúl Rangel (nogometaš)|Raúl Rangel]] |- |RB ||'''2''' ||[[Jorge Sánchez (nogometaš)|Jorge Sánchez]] |- |CB ||'''3''' ||[[César Montes]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''5''' ||[[Johan Vásquez (nogometaš)|Johan Vásquez]] |- |LB ||'''23'''||[[Jesús Gallardo]] |- |DM ||'''6''' ||[[Érik Lira]] |- |CM ||'''19'''||[[Gilberto Mora (nogometaš)|Gilberto Mora]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Luis Romo]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Roberto Alvarado]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Raúl Jiménez]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Julián Quiñones]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Brian Gutiérrez]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Obed Vargas]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Santiago Giménez]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Israel Reyes]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Orbelín Pineda]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Javier Aguirre]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Hernán Galíndez]] |- |RB ||'''21'''||[[Alan Franco (nogometaš)|Alan Franco]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Joel Ordóñez]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Willian Pacho]] |- |LB ||'''3''' ||[[Piero Hincapié]] || {{sentoff|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[John Yeboah]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Moisés Caicedo]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Pedro Vite]] |- |LM ||'''20'''||[[Nilson Angulo]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Gonzalo Plata]] |- |CF ||'''13'''||[[Enner Valencia]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Yaimar Medina]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Ángelo Preciado]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Kevin Rodríguez (nogometaš)|Kevin Rodríguez]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Kendry Páez]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Jordy Caicedo]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Julián Quiñones]] (Meksiko)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />Tomaž Klančnik ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />Andraž Kovačič ([[Nogometni savez Slovenije|Slovenija]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Mustapha Ghorbal]] ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mokrane Gourari ([[Nogometni savez Alžira|Alžir]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Bastian Dankert]] ([[Nogometni savez Njemačke|Njemačka]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Willy Delajod]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Mahmoud Ashour ([[Nogometni savez Egipta|Egipat]]) |} ---- ===Engleska – DR Kongo=== <section begin="R32-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ENG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Engleska – DR Kongo|2–1}} |team2={{NOG|COD}} |goals1= *[[Harry Kane|Kane]] {{goal|75||86}} |goals2= *[[Brian Cipenga|Cipenga]] {{goal|7}} |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance=68.239 |referee=[[Adham Makhadmeh]] ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 "England vs Congo DR {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-8" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Engleska<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|DR Kongo}}<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Jordan Pickford]] |- |RB ||'''25'''||[[Djed Spence]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''2''' ||[[Ezri Konsa]] |- |CB ||'''6''' ||[[Marc Guéhi]] |- |LB ||'''3''' ||[[Nico O'Reilly]] |- |CM ||'''8''' ||[[Elliot Anderson (nogometaš)|Elliot Anderson]] |- |CM ||'''4''' ||[[Declan Rice]] || || {{suboff|90+1}} |- |RW ||'''20'''||[[Noni Madueke]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''10'''||[[Jude Bellingham]] || {{yel|19}} |- |LW ||'''11'''||[[Marcus Rashford]] || || {{suboff|60}} |- |CF ||'''9''' ||[[Harry Kane]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Bukayo Saka]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''18'''||[[Anthony Gordon (nogometaš)|Anthony Gordon]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''21'''||[[Eberechi Eze]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[John Stones]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|GER}} [[Thomas Tuchel]] |} |valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Lionel Mpasi]] |- |RB ||'''2''' ||[[Aaron Wan-Bissaka]] |- |CB ||'''22'''||[[Chancel Mbemba]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |CB ||'''4''' ||[[Axel Tuanzebe]] |- |LB ||'''26'''||[[Arthur Masuaku]] || || {{suboff|89}} |- |DM ||'''8''' ||[[Samuel Moutoussamy]] || || {{suboff|89}} |- |RM ||'''7''' ||[[Nathanaël Mbuku]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''6''' ||[[Ngal'ayel Mukau]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''14'''||[[Noah Sadiki]] || {{yel|27}} |- |LM ||'''9''' ||[[Brian Cipenga]] || || {{suboff|76}} |- |CF ||'''20'''||[[Yoane Wissa]] |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''13'''||[[Meschak Elia]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''10'''||[[Théo Bongonda]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''25'''||[[Edo Kayembe]] || || {{subon|76}} |- |DF ||'''12'''||[[Joris Kayembe]] || || {{subon|89}} |- |FW ||'''19'''||[[Fiston Mayele]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Sébastien Desabre]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Harry Kane]] (Engleska)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mohammad Al-Kalaf ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />Ahmad Al-Roalle ([[Nogometni savez Jordana|Jordan]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Khalid Al-Turais]] ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Mohammed Al-Bakry ([[Nogometni savez Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Khamis Al-Marri]] ([[Nogometni savez Katara|Katar]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />Mohammed Obaid Khadim ([[Nogometni savez Ujedinjenih Arapskih Emirata|UAE]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Joe Dickerson]] ([[Nogometni savez Sjedinjenih Američkih Država|SAD]]) |} ---- ===Belgija – Senegal=== <section begin="R32-9" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|BEL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Belgija – Senegal|3–2}} |aet=yes |team2={{NOG|SEN}} |goals1= *[[Romelu Lukaku|Lukaku]] {{goal|86}} *[[Youri Tielemans|Tielemans]] {{goal|89||120+5|pen.}} |goals2= *[[Habib Diarra|Diarra]] {{goal|25}} *[[Ismaïla Sarr|I. Sarr]] {{goal|51}} |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance=66.925 |referee=[[Saíd Martínez]] ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 "Belgium vs Senegal {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-9" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Belgija<ref name="BEL-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Belgium v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Senegal<ref name="BEL-SEN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Thibaut Courtois]] |- |RB ||'''21'''||[[Timothy Castagne]] |- |CB ||'''4''' ||[[Brandon Mechele]] || {{yel|64}} |- |CB ||'''3''' ||[[Arthur Theate]] |- |LB ||'''5''' ||[[Maxim De Cuyper]]|| || {{suboff|78}} |- |CM ||'''20'''||[[Hans Vanaken]]|| || {{suboff|63}} |- |CM ||'''8''' ||[[Youri Tielemans]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RW ||'''10'''||[[Leandro Trossard]]|| || {{suboff|109}} |- |AM ||'''7''' ||[[Kevin De Bruyne]]|| || {{suboff|56}} |- |LW ||'''11'''||[[Jérémy Doku]]|| || {{suboff|56}} |- |CF ||'''17'''||[[Charles De Ketelaere]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Romelu Lukaku]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''14'''||[[Dodi Lukébakio]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''23'''||[[Nicolas Raskin]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''19'''||[[Diego Moreira]] || || {{subon|63}} |- |DF ||'''15'''||[[Thomas Meunier]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''24'''||[[Amadou Onana]] || || {{subon|109}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Rudi Garcia]]|| {{yel|90}} |} |valign="top"|[[File:BEL-SEN 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Mory Diaw]] |- |RB ||'''15'''||[[Krépin Diatta]] |- |CB ||'''6''' ||[[Pathé Ciss]] |- |CB ||'''19'''||[[Moussa Niakhaté]] |- |LB ||'''14'''||[[Ismail Jakobs]]|| || {{suboff|93}} |- |CM ||'''21'''||[[Habib Diarra]]|| || {{suboff|73}} |- |CM ||'''5''' ||[[Idrissa Gueye]] ([[Kapiten (nogomet)|c]])|| || {{suboff|95}} |- |CM ||'''26'''||[[Pape Gueye]]|| || {{suboff|66}} |- |RF ||'''13'''||[[Iliman Ndiaye]]|| || {{suboff|73}} |- |CF ||'''18'''||[[Ismaïla Sarr]] |- |LF ||'''10'''||[[Sadio Mané]] || || {{suboff|93}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Lamine Camara]] || {{yel|67}} || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Pape Matar Sarr]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''20'''||[[Ibrahim Mbaye]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Nicolas Jackson]] || || {{subon|93}} |- |DF ||'''25'''||[[El Hadji Malick Diouf]] || || {{subon|93}} |- |MF ||'''22'''||[[Bara Sapoko Ndiaye]] || || {{subon|95}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Pape Thiaw]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Youri Tielemans]] (Belgija)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Walter López ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />Christian Ramírez ([[Nogometni savez Hondurasa|Honduras]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Andrés Rojas]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Alexander Guzmán ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Guillermo Pacheco ([[Nogometni savez Meksika|Meksiko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Rodolpho Toski]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Nogometni savez Španije|Španija]]) |} ---- ===Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina=== <section begin="R32-10" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|USA|ime=SAD}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Sjedinjene Američke Države – Bosna i Hercegovina|2–0}} |team2={{NOG|BIH}} |goals1= *[[Folarin Balogun|Balogun]] {{goal|45}} *[[Malik Tillman|Tillman]] {{goal|82}} |goals2= |stadium=[[Levi's Stadium]], [[Santa Clara (Kalifornija)|Santa Clara]] |attendance=68.827 |referee=[[Raphael Claus]] ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 "USA vs Bosnia and Herzegovina {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-10" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = {{nowrap|Sjedinjene Američke Države}}<ref name="USA-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Bosna i Hercegovina}}<ref name="USA-BIH line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''24'''||[[Matt Freese]] |- |CB ||'''16'''||[[Alex Freeman]] |- |CB ||'''3''' ||[[Chris Richards (nogometaš)|Chris Richards]] |- |CB ||'''13'''||[[Tim Ream]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) |- |RM ||'''2''' ||[[Sergiño Dest]] || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''8''' ||[[Weston McKennie]] || || {{suboff|90+5}} |- |CM ||'''4''' ||[[Tyler Adams]] |- |CM ||'''17'''||[[Malik Tillman]] |- |LM ||'''5''' ||[[Antonee Robinson]] |- |CF ||'''10'''||[[Christian Pulisic]] || || {{suboff|87}} |- |CF ||'''20'''||[[Folarin Balogun]] || {{sentoff|0|64}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''14'''||[[Sebastian Berhalter]] || || {{subon|87}} |- |FW ||'''9''' ||[[Ricardo Pepi]] || || {{subon|87}} |- |MF ||'''7''' ||[[Giovanni Reyna]] || || {{subon|90+5}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]] |} |valign="top"|[[File:USA-BIH 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Nikola Vasilj]] |- |RB ||'''7''' ||[[Amar Dedić]] |- |CB ||'''18'''||[[Nikola Katić]] || || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Tarik Muharemović]] |- |LB ||'''21'''||[[Stjepan Radeljić]] || {{yel|80}} |- |RM ||'''8''' ||[[Armin Gigović]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''14'''||[[Ivan Šunjić]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''19'''||[[Kerim Alajbegović]] |- |LM ||'''5''' ||[[Sead Kolašinac]] || || {{suboff|75}} |- |CF ||'''10'''||[[Ermedin Demirović]] |- |CF ||'''11'''||[[Edin Džeko]] ([[Kapiten (nogomet)|c]]) || || {{suboff|51}} |- |colspan=3|'''Izmjene:''' |- |MF ||'''26'''||[[Ermin Mahmić]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''6''' ||[[Benjamin Tahirović]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''20'''||[[Esmir Bajraktarević]] || || {{subon|51}} |- |FW ||'''23'''||[[Haris Tabaković]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Amar Memić]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Selektor:''' |- |colspan=3|[[Sergej Barbarez]] || {{yel|80}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' <br />[[Malik Tillman]] (SAD)<ref name="MOTM" /> '''Pomoćne sudije:''' <br />Danilo Manis ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />Rodrigo Figueiredo ([[Nogometni savez Brazila|Brazil]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Darío Herrera (nogometni sudija)|Darío Herrera]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Cristian Navarro ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Juan Soto (nogometni sudija)|Juan Soto]] ([[Nogometni savez Venecuele|Venecuela]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Nicolás Gallo (nogometni sudija)|Nicolás Gallo]] ([[Nogometni savez Kolumbije|Kolumbija]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Jérôme Brisard]] ([[Nogometni savez Francuske|Francuska]]) |} ---- ===Španija – Austrija=== <section begin="R32-11" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|ESP}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Španija – Austrija|Utakmica 84}} |team2={{NOG|AUT}} |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee=[[Glenn Nyberg]] ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 "Spain vs Austria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-11" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Španija }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _aut26a2 |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Austrija }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Mahbod Beigi ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) <br />Andreas Söderkvist ([[Nogometni savez Švedske|Švedska]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Dahane Beida]] ([[Nogometni savez Mauritanije|Mauritanija]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Elvis Noupue ([[Nogometni savez Kameruna|Kamerun]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />Tomasz Kwiatkowski ([[Nogometni savez Poljske|Poljska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Fedayi San]] ([[Nogometni savez Švicarske|Švicarska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Shaun Evans (nogometni sudija)|Shaun Evans]] ([[Nogometni savez Australije|Australija]]) |} ---- ===Portugal – Hrvatska=== <section begin="R32-12" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|POR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Portugal – Hrvatska|Utakmica 83}} |team2={{NOG|CRO}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance= |referee=[[Espen Eskås]] ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 "Portugal vs Croatia {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-12" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Portugal }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Hrvatska }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Jan Erik Engan ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) <br />Isaak Bashevkin ([[Nogometni savez Norveške|Norveška]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Abongile Tom]] ([[Nogometni savez Južnoafričke Republike|Južnoafrička Republika]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />[[Zakhele Siwela]] ([[Nogometni savez Južnoafričke Republike|Južnoafrička Republika]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Jarred Gillett]] ([[Nogometni savez Engleske|Engleska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Dennis Higler]] ([[Nogometni savez Nizozemske|Nizozemska]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Nogometni savez Italije|Italija]]) |} ---- ===Švicarska – Alžir=== <section begin="R32-13" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|SUI}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Švicarska – Alžir|Utakmica 85}} |team2={{NOG|ALG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee=[[Yael Falcón]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 "Switzerland vs Algeria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-13" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Švicarska }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Alžir }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''Igrač utakmice:''' <br /><ref name="MOTM" /> --> '''Pomoćne sudije:''' <br />Masimiliano Del Yesso ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />Facundo Rodriguez ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Četvrti sudija:''' <br />[[Kevin Ortega (nogometni sudija)|Kevin Ortega]] ([[Nogometni savez Perua|Peru]]) <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />Michael Orué ([[Nogometni savez Perua|Peru]]) <br />'''VAR sudija:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Nogometni savez Argentine|Argentina]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />[[Erick Miranda]] ([[Nogometni savez Meksika|Meksiko]]) <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' <br />Juan Lara ([[Nogometni savez Čilea|Čile]]) |} ---- ===Australija – Egipat=== <section begin="R32-14" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|AUS}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Australija – Egipat|Utakmica 88}} |team2={{NOG|EGY}} |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington (Texas)|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 "Australia vs Egypt {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-14" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Australija }} |{{Football kit |pattern_la = _egy26h |pattern_b = _egy26h |pattern_ra = _egy26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Egipat }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Argentina – Zelenortska Ostrva=== <section begin="R32-15" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|ARG}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Argentina – Zelenortska Ostrva|Utakmica 86}} |team2={{NOG|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens (Florida)|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 "Argentina vs Cabo Verde {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 27, 2026.</ref> }}<section end="R32-15" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Argentina }} |{{Football kit |pattern_la = _cpv26h |pattern_b = _cpv26h |pattern_ra = _cpv26h |pattern_sh = _cpv26h |pattern_so = _cpv26hl |leftarm = 1A3CB0 |body = 1A3CB0 |rightarm = 1A3CB0 |shorts = 1A3CB0 |socks = 1A3CB0 |title = {{nowrap|Zelenortska Ostrva}} }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ---- ===Kolumbija – Gana=== <section begin="R32-16" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|COL}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kolumbija – Gana|Utakmica 87}} |team2={{NOG|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 "Colombia vs Ghana {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026.</ref> }}<section end="R32-16" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _col26h |pattern_b = _col26h |pattern_ra = _col26h |pattern_sh = _col26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF0000 |title = Kolumbija }} |{{Football kit |pattern_la = _gha26h |pattern_b = _gha26h |pattern_ra = _gha26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Gana }} |} <!--{| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Igrač utakmice:''' '''Pomoćne sudije:''' <br />'''Četvrti sudija:''' <br />'''Rezervni pomoćni sudija:''' <br />'''VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija:''' <br />'''Pomoćni VAR sudija za podršku:''' ([[Nogometni savez |]]) |}--> ==Osmina finala== ===Kanada – Maroko=== <section begin="R16-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{NOG-D|CAN}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Kanada – Maroko|Utakmica 90}} |team2={{NOG|MAR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 "Canada vs Morocco {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-1" /> ===Paragvaj – Francuska=== <section begin="R16-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|PAR}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Paragvaj – Francuska|Utakmica 89}} |team2={{NOG|FRA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 "Paraguay vs France {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-2" /> ===Brazil – Norveška=== <section begin="R16-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{NOG-D|BRA}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Brazil – Norveška|Utakmica 91}} |team2={{NOG|NOR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 "Brazil vs Norway {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-3" /> ===Meksiko – Engleska=== <section begin="R16-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{NOG-D|MEX}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Meksiko – Engleska|Utakmica 92}} |team2={{NOG|ENG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Ciudad de México]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 "Mexico vs England {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-4" /> ===Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84=== <section begin="R16-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 83 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 83 – Pobjednik utakmice 84|Utakmica 93}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 84 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 "W83 vs W84 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-5" /> ===Sjedinjene Američke Države – Belgija=== <section begin="R16-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{NOG-D|USA|ime=SAD}} |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Sjedinjene Američke Države – Belgija|Utakmica 94}} |team2={{NOG|BEL}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 "USA vs Belgium {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-6" /> ===Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88=== <section begin="R16-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 86 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 86 – Pobjednik utakmice 88|Utakmica 95}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 88 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 "W86 vs W88 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-7" /> ===Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87=== <section begin="R16-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 85 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 85 – Pobjednik utakmice 87|Utakmica 96}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 87 |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 "W85 vs W87 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-8" /> ==Četvrtfinale== ===Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90=== <section begin="QF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|9}} |time=16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 89 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 89 – Pobjednik utakmice 90|Utakmica 97}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 90 |goals1= |goals2= |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough (Massachusetts)|Foxborough]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 "W89 vs W90 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF1" /> ===Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94=== <section begin="QF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|10}} |time=12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 93 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 93 – Pobjednik utakmice 94|Utakmica 98}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 94 |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood (Kalifornija)|Inglewood]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 "W93 vs W94 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF2" /> ===Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92=== <section begin="QF3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 91 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 91 – Pobjednik utakmice 92|Utakmica 99}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 92 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 "W91 vs W92 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF3" /> ===Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96=== <section begin="QF4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 95 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 95 – Pobjednik utakmice 96|Utakmica 100}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 96 |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 "W95 vs W96 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF4" /> ==Polufinale== ===Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98=== <section begin="SF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|14}} |time=14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 97 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 97 – Pobjednik utakmice 98|Utakmica 101}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 98 |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 "W97 vs W98 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF1" /> ===Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100=== <section begin="SF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|15}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 99 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Pobjednik utakmice 99 – Pobjednik utakmice 100|Utakmica 102}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 100 |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 "W99 vs W100 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF2" /> ==Utakmica za treće mjesto== <section begin="3rd" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|18}} |time=17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Loser Match 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Match for third place|Utakmica 103}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Loser Match 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 "RU101 vs RU102 {{!}} Play-off for third place {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="3rd" /> ==Finale== {{glavni|Finale Svjetskog prvenstva u nogometu 2026.}} <section begin="Final" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|19}} |time=15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{NOG-D|}}-->Pobjednik utakmice 101 |score={{score link|Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026 – nokaut-faza#Final|Utakmica 104|2026 FIFA World Cup final}} |team2=<!--{{NOG|}}-->Pobjednik utakmice 102 |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford (New Jersey)|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Izvještaj">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 "W101 vs W102 {{!}} Final {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="Final" /> ==Reference== {{reflist}} ===Izvještaji=== {{reflist|group=Izvještaj}} ==Vanjski linkovi== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{FIFA SP 2026.}} {{DEFAULTSORT:Group L}} [[Kategorija:Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Grupa L]] 7fnzvpqp0eoeb4u8xvx0iqstfcvpmo3 2 535560 3901594 3900757 2026-07-02T11:44:58Z KWiki 9400 Ako je izvodljivo. Ako nije, samo ukloni. 3901594 wikitext text/x-wiki Ovdje ću uglavnom dokumentovati izmjene koje planiram te koje sam izvršio koristeći bota. == Plan == === Nazivi carstava, država i sl.=== * Bizantijsko carstvo -> Bizantijsko Carstvo * Britansko carstvo -> Britansko Carstvo * Sasanidsko carstvo -> Sasanidsko Carstvo * Zapadno Rimsko carstvo -> Zapadno Rimsko Carstvo * Mongolsko carstvo -> Mongolsko Carstvo * Rusko carstvo -> Rusko Carstvo * Njemačko carstvo -> Njemačko Carstvo * Partsko carstvo -> Partsko Carstvo * Karolinško carstvo -> Karolinško Carstvo * Holandija -> Nizozemska * Sovjetski savez -> Sovjetski Savez * Vajmarska republika -> Vajmarska Republika * Rašidunski halifat -> Pravedni halifat * Córdoba (Španija) -> Córdoba * Crvena Armija -> Crvena armija * Crkva Bosanska -> Crkva bosanska * Ermenski -> Armenski * Toni Cetinski ->Tony Cetinski * milenijum -> milenij * Ujedinjene Nacije -> Ujedinjene nacije * Liga naroda -> Društvo naroda * Omajadi -> Emevije * p.n.e. -> p. n. e. * File: -> Datoteka: * Religiozna pripadnost -> Religijska pripadnost === Sport === ====Stadioni ==== * Stadion Bilino polje -> Stadion "Bilino polje" * Stadion Podavala -> Stadion "Perica Pero Pavlović" * Stadion Perica Pero Pavlović -> Stadion "Perica Pero Pavlović" * Stadion Koševo -> Stadion "Asim Ferhatović Hase" * Stadion "Koševo" -> Stadion "Asim Ferhatović Hase" * Stadion Asim Ferhatović Hase -> Stadion "Rođeni" * Stadion Vrapčići -> Stadion "Rođeni" * Stadion u Vrapčićima -> Stadion "Rođeni" * Stadion Tušanj -> Gradski stadion Tušanj * Stadion pod Bijelim Brijegom -> Stadion pod Bijelim brijegom * Pecara -> Stadion Pecara * Stadion "Maracaná" -> Stadion "Maracanã" * Estádio do Maracanã -> Stadion "Maracanã" * FNB stadion -> Stadion FNB * Stadion "Giuseppe Meazza" -> San Siro * Signal Iduna Park -> Westfalenstadion * Stadio Olimpico -> * Ernst Happel Stadion -> ==== Reprezentacije ==== * Sjevernokorejska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Sjeverne Koreje * Meksička nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Meksika -> Nogometna reprezentacija Meksika * Engleska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Engleske * Iranska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Irana * Ukrajinska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Ukrajine * Irska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Irske * Turska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Turske * Egipatska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Egipta * Francuska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Francuske * Urugvajska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Urugvaja * Fudbalska reprezentacija Austrije -> Nogometna reprezentacija Austrije * Fudbalska reprezentacija Bjelorusije * Fudbalska reprezentacija Belgije * Fudbalska reprezentacija Bolivije * Fudbalska reprezentacija Bosne i Hercegovine ==== Klubovi ==== * FK Velež -> FK Velež Mostar * FK Željezničar -> FK Željezničar Sarajevo * Real Madrid -> Real Madrid CF * Rapid Beč -> SK Rapid Beč * Club Brugge -> Club Brugge KV * R.S.C. Anderlecht -> RSC Anderlecht * R. Charleroi S.C. -> Royal Charleroi Sporting Club * Mexico City -> Ciudad de México * Džakarta -> Jakarta * Clube de Regatas do Flamengo -> CR Flamengo * Fluminense Football Club -> Fluminense FC * São Paulo Futebol Clube -> São Paulo FC * Sport Club Corinthians Paulista -> SC Corinthians Paulista == Medicina, anatomija, hemija == * Ubacivati šablon "Normativna kontrola" po člancima iz ovih područja. == U toku == * Rimokatoličanstvo -> Katoličanstvo * . godine -> . * Takođe -> Također == Završeno == * Osmansko carstvo -> Osmansko Carstvo{{urađeno}} * Osmanlijsko Carstvo -> Osmansko Carstvo{{urađeno}} * Rimsko carstvo -> Rimsko Carstvo{{urađeno}} * <nowiki>{{Authority control}}</nowiki> -> <nowiki>{{Normativna kontrola}}</nowiki>{{urađeno}} q97u31egwvmmr3suhryu4zwcn5t5yav 3901595 3901594 2026-07-02T11:45:18Z KWiki 9400 3901595 wikitext text/x-wiki Ovdje ću uglavnom dokumentovati izmjene koje planiram te koje sam izvršio koristeći bota. == Plan == === Nazivi carstava, država i sl.=== * Bizantijsko carstvo -> Bizantijsko Carstvo * Britansko carstvo -> Britansko Carstvo * Sasanidsko carstvo -> Sasanidsko Carstvo * Zapadno Rimsko carstvo -> Zapadno Rimsko Carstvo * Mongolsko carstvo -> Mongolsko Carstvo * Rusko carstvo -> Rusko Carstvo * Njemačko carstvo -> Njemačko Carstvo * Partsko carstvo -> Partsko Carstvo * Karolinško carstvo -> Karolinško Carstvo * Holandija -> Nizozemska * Sovjetski savez -> Sovjetski Savez * Vajmarska republika -> Vajmarska Republika * Rašidunski halifat -> Pravedni halifat * Córdoba (Španija) -> Córdoba * Crvena Armija -> Crvena armija * Crkva Bosanska -> Crkva bosanska * Ermenski -> Armenski * Toni Cetinski ->Tony Cetinski * milenijum -> milenij * Ujedinjene Nacije -> Ujedinjene nacije * Liga naroda -> Društvo naroda * Omajadi -> Emevije * p.n.e. -> p. n. e. * File: -> Datoteka: * Religiozna pripadnost -> Religijska pripadnost === Sport === ====Stadioni ==== * Stadion Bilino polje -> Stadion "Bilino polje" * Stadion Podavala -> Stadion "Perica Pero Pavlović" * Stadion Perica Pero Pavlović -> Stadion "Perica Pero Pavlović" * Stadion Koševo -> Stadion "Asim Ferhatović Hase" * Stadion "Koševo" -> Stadion "Asim Ferhatović Hase" * Stadion Asim Ferhatović Hase -> Stadion "Rođeni" * Stadion Vrapčići -> Stadion "Rođeni" * Stadion u Vrapčićima -> Stadion "Rođeni" * Stadion Tušanj -> Gradski stadion Tušanj * Stadion pod Bijelim Brijegom -> Stadion pod Bijelim brijegom * Pecara -> Stadion Pecara * Stadion "Maracaná" -> Stadion "Maracanã" * Estádio do Maracanã -> Stadion "Maracanã" * FNB stadion -> Stadion FNB * Stadion "Giuseppe Meazza" -> San Siro * Signal Iduna Park -> Westfalenstadion * Stadio Olimpico -> * Ernst Happel Stadion -> ==== Reprezentacije ==== * Sjevernokorejska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Sjeverne Koreje * Meksička nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Meksika -> Nogometna reprezentacija Meksika * Engleska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Engleske * Iranska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Irana * Ukrajinska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Ukrajine * Irska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Irske * Turska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Turske * Egipatska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Egipta * Francuska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Francuske * Urugvajska nogometna reprezentacija -> Nogometna reprezentacija Urugvaja * Fudbalska reprezentacija Austrije -> Nogometna reprezentacija Austrije * Fudbalska reprezentacija Bjelorusije * Fudbalska reprezentacija Belgije * Fudbalska reprezentacija Bolivije * Fudbalska reprezentacija Bosne i Hercegovine ==== Klubovi ==== * FK Velež -> FK Velež Mostar * FK Željezničar -> FK Željezničar Sarajevo * Real Madrid -> Real Madrid CF * Rapid Beč -> SK Rapid Beč * Club Brugge -> Club Brugge KV * R.S.C. Anderlecht -> RSC Anderlecht * R. Charleroi S.C. -> Royal Charleroi Sporting Club * Mexico City -> Ciudad de México * Džakarta -> Jakarta * Clube de Regatas do Flamengo -> CR Flamengo * Fluminense Football Club -> Fluminense FC * São Paulo Futebol Clube -> São Paulo FC * Sport Club Corinthians Paulista -> SC Corinthians Paulista === Medicina, anatomija, hemija === * Ubacivati šablon "Normativna kontrola" po člancima iz ovih područja. == U toku == * Rimokatoličanstvo -> Katoličanstvo * . godine -> . * Takođe -> Također == Završeno == * Osmansko carstvo -> Osmansko Carstvo{{urađeno}} * Osmanlijsko Carstvo -> Osmansko Carstvo{{urađeno}} * Rimsko carstvo -> Rimsko Carstvo{{urađeno}} * <nowiki>{{Authority control}}</nowiki> -> <nowiki>{{Normativna kontrola}}</nowiki>{{urađeno}} kg76typarpjt6rynsx15rt5ni37u5wu 0 535608 3901477 3901272 2026-07-01T13:31:06Z KWiki 9400 KWiki premjestio je stranicu [[Bukovica (rijeka)]] na [[Bukovica (Vrbas)]] bez ostavljanja preusmjerenja 3901272 wikitext text/x-wiki {{Infokutija rijeka | ime = Bukovica (Vrbas) | države kroz koje protiče = [[Bosna i Hercegovina]] | lokacija = [[Republika Srpska]], [[Laktaši]], [[Banja Luka]] | plovnost = nije plovna | dužina_km = 18,7 | izvor = ispod vrha Karaula | ušće = [[Trn]] | ulijeva_se_u = [[Vrbas]] | progresija = [[Vrbas]] → [[Sava]] → [[Dunav]] → [[Crno more]] | sliv = Crnomorski }} '''Bukovica''' je riječica koja se nalazi u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], [[Republika Srpska]]. Pritoke Bukovice su [[Matića potok]], [[Trnovački potok]], [[Bajinac]] i jedan bezimeni potok. == Tok == Dužina Bukovice je 18,7 km. Izvire ispod vrha Karaula<ref>{{Cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bukovica%20000929139013/|title=Bukovica {{!}} 10 km, Bosnia and Herz.|website=waterwaymap.org|access-date=2026-06-29}}</ref> u selu [[Šimići (Banja Luka)|Šimić]]i.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/%C5%A0imi%C4%87i/@44.9472858,17.0831388,14z/data=!4m6!3m5!1s0x4767539c28c91a91:0x5022194235d111df!8m2!3d44.9584878!4d17.1236898!16s/m/0cc9xgp?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyNC4wIKXMDSoASAFQAw==|title=Google Maps|website=Google Maps|language=bs-US|access-date=2026-06-29}}</ref> Teče niz [[Potkozarje (Banja Luka)|Potkozarje]],<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/Potkozarje/@44.9275623,17.1119779,14z/data=!4m15!1m8!3m7!1s0x4767539c28c91a91:0x5022194235d111df!2zxaBpbWnEh2k!3b1!8m2!3d44.9584878!4d17.1236898!16s/m/0cc9xgp!3m5!1s0x4760acccd8fff355:0x50a0ad8bff376fd9!8m2!3d44.9059837!4d17.0913699!16s/m/0cc6c0s?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyNC4wIKXMDSoASAFQAw==|title=Google Maps|website=Google Maps|language=bs-US|access-date=2026-06-29}}</ref> [[Cerici]]<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/Cerici/@44.8954112,17.153808,15z/data=!3m1!4b1!4m15!1m8!3m7!1s0x4767539c28c91a91:0x5022194235d111df!2zxaBpbWnEh2k!3b1!8m2!3d44.9584878!4d17.1236898!16s/m/0cc9xgp!3m5!1s0x4760aad231aba605:0x2809ad9c575f8ef!8m2!3d44.8973622!4d17.1628593!16s/m/0cc56xq?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyNC4wIKXMDSoASAFQAw==|title=Google Maps|website=Google Maps|language=bs-US|access-date=2026-06-29}}</ref> i [[Barlovci|Barlovce]].<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/Barlovci/@44.8848788,17.181372,15z/data=!4m15!1m8!3m7!1s0x4767539c28c91a91:0x5022194235d111df!2zxaBpbWnEh2k!3b1!8m2!3d44.9584878!4d17.1236898!16s/m/0cc9xgp!3m5!1s0x475e0031e2c03551:0xba201e4c33ec26c5!8m2!3d44.9049868!4d17.1909693!16s/m/0cc8nf_?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyNC4wIKXMDSoASAFQAw==|title=Google Maps|website=Google Maps|language=bs-US|access-date=2026-06-29}}</ref> Iz [[Banja Luka|Banje Luke]] teče u [[Laktaši|Laktaše]] kroz selo [[Bukovica (Laktaši)|Bukovica]].<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/Bukovica/@44.871579,17.2115206,15z/data=!4m15!1m8!3m7!1s0x4767539c28c91a91:0x5022194235d111df!2zxaBpbWnEh2k!3b1!8m2!3d44.9584878!4d17.1236898!16s/m/0cc9xgp!3m5!1s0x475e0038db57ec25:0x8b229e515c48db39!8m2!3d44.8704566!4d17.2130437!16s/g/12151f_h?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyNC4wIKXMDSoASAFQAw==|title=Google Maps|website=Google Maps|language=bs-US|access-date=2026-06-29}}</ref> Nakon toga teče kroz [[Glamočani (Laktaši)|Glamočane]]<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/Glamo%C4%8Dani/@44.8660952,17.2357678,16z/data=!4m15!1m8!3m7!1s0x4767539c28c91a91:0x5022194235d111df!2zxaBpbWnEh2k!3b1!8m2!3d44.9584878!4d17.1236898!16s/m/0cc9xgp!3m5!1s0x475e00668b2dcb75:0xfa6776ce7cdb5bb6!8m2!3d44.8754053!4d17.2428568!16s/g/120qdq50?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyNC4wIKXMDSoASAFQAw==|title=Google Maps|website=Google Maps|language=bs-US|access-date=2026-06-29}}</ref> i ulijeva se u [[Vrbas]] u [[Trn (Laktaši)|Trnu]].<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/@44.8642401,17.2523719,17z?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyNC4wIKXMDSoASAFQAw==|title=Google Maps|website=Google Maps|language=bs-US|access-date=2026-06-29}}</ref> == Okolina == U okolini Bukovice nalazi se [[Trnsko jezero]] koje ima površinu odprilike 5,5 [[Hektar|hektara]].<ref>{{Cite web|url=https://seesrpska.com/jezero-u-trnu-najljepse-u-predvecerje|title=JEZERO U TRNU NAJLJEPŠE U PREDVEČERJE|website=seesrpska.com|language=en|access-date=2026-06-29}}</ref> Također se nalazi u blizini aerodroma Zalužani. == Reference == {{Refspisak}} {{Hidrografija Bosne i Hercegovine}} 2uzk9snnvtehfyfck6fvgcq9feo9qv8 0 535611 3901472 3901351 2026-07-01T13:01:57Z Bosancica by MK 173186 Završen cijeli tekst (prijevod Wikipedia en) 3901472 wikitext text/x-wiki {{Infokutija sporazum | ime = Istanbulska konvencija | puno_ime = Konvencija Vijeća Evrope o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici | slika = Istanbul Convention (2011) participation map, current.svg | veličina_slike = 260px | alt = Karta potpisnica i ratifikatora Istanbulske konvencije | opis_slike = <div><span style="display:inline-block; width:12px; height:12px; background-color:#039; border:1px solid #aaa; margin-right:5px;"></span> Potpisana i ratifikovana{{Napomena|Evropska unija je također potpisnica i ratifikator.}}</div> <div><span style="display:inline-block; width:12px; height:12px; background-color:#a050ff; border:1px solid #aaa; margin-right:5px;"></span> Potpisana, nije na snazi</div> <div><span style="display:inline-block; width:12px; height:12px; background-color:#F29527; border:1px solid #aaa; margin-right:5px;"></span> Nije potpisana (države članice VE){{Napomena|Uključuje države koje nisu članice VE, a koje su bile uključene u izradu Konvencije; nijedna od njih (Kanada, Sveta Stolica (Vatikan), Japan, Meksiko, Rusija i Sjedinjene Američke Države) do sada nije potpisala Konvenciju.}}</div> <div><span style="display:inline-block; width:12px; height:12px; background-color:#da2131; border:1px solid #aaa; margin-right:5px;"></span> Bivša članica</div> <div><span style="display:inline-block; width:12px; height:12px; background-color:#C0C0C0; border:1px solid #aaa; margin-right:5px;"></span> Nije potpisana (države koje nisu članice VE)</div> | vrsta = | kontekst = | datum_izrade = 7. april 2011. | datum_potpis = {{Početni datum|2011|05|11}} | mjesto_potpis = [[Istanbul]], Turska | datum_pečaćenja = | datum_aktivacije = | stupio_na_snagu = 1. august 2014. | uslov_aktivacije = 10 ratifikacija, od kojih 8 moraju biti od članica Vijeća Evrope | amandman = | aneks = | datum_isteka = | privremena_primjena = | medijatori = | pregovarači = | prvobitni_potpisnici = | potpisnici = 45 država + [[Evropska unija|EU]] | strane = | ratifikatori = 39 država + [[Evropska unija|EU]] | depozitar = [[Generalni sekretar Vijeća Evrope]] | depozitari = | navodi = [[Council of Europe Treaty Series|CETS]] br. [https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/210 210] | jezik = | jezici = * [[Engleski jezik|engleski]] * [[Francuski jezik|francuski]] | wikizvor = | wikizvor1 = | wikizvor2 = | wikizvor3 = | wikizvor4 = | wikizvor5 = | fusnote = }} {{Nasilje nad ženama}} '''Konvencija Vijeća Evrope o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici''', poznatija kao '''Istanbulska konvencija''', jeste [[Međunarodni instrumenti za ljudska prava|međunarodni ugovor o ljudskim pravima]] [[Vijeće Evrope|Vijeća Evrope]] protiv [[Nasilje nad ženama|nasilja nad ženama]] i [[Nasilje u porodici|nasilja u porodici]], koji je otvoren za potpisivanje 11. maja 2011. u [[Istanbul]]u, u [[Turska|Turskoj]]. Ciljevi konvencije su [[Sprječavanje nasilja|sprječavanje nasilja]], [[Prava žrtava|zaštita žrtava]] i okončanje [[Nekažnjivost|nekažnjivosti]] počinioca.<ref name="CoE_Istanbul_Convention_2011">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence |url=https://rm.coe.int/168008482e |series=Council of Europe Treaty Series - No. 210 |date=2011 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Do marta 2019. konvenciju je potpisalo 45 država i [[Evropska unija]].<ref name="CoE_Ratifications_210">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Full list: Chart of signatures and ratifications of Treaty 210 |url=http://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/210/signatures |publisher=Council of Europe |date=2026 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Turska je 12. marta 2012. postala prva zemlja koja je ratifikovala konvenciju, a nakon nje je od 2013. do 2024. godine to učinilo još 37 država i Evropska unija ([[Albanija]], [[Andora]], [[Austrija]], [[Belgija]], [[Bosna i Hercegovina]], [[Hrvatska]], [[Kipar]], [[Danska]], [[Estonija]], [[Finska]], [[Francuska]], [[Gruzija]], [[Njemačka]], [[Grčka]],<ref name="Greece_Ratification_2018">{{cite web |title=Δημοσίευση σε ΦΕΚ του Ν.4531/2018 για την κύρωση από την Ελλάδα της Σύμβασης του Σ.τ.Ε. περί έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας |trans-title=Objavljivanje u Službenom glasniku Zakona 4531/2018 o ratifikaciji Konvencije Vijeća Evrope o rodnom i porodičnom nasilju od strane Grčke |url=http://www.isotita.gr/%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BC%CE%BF%CF%83%CE%AF%CE%B5%CF%85%CF%83%CE%B7-%CF%83%CE%B5-%CF%86%CE%B5%CE%BA-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BD-4531-2018-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%BA%CF%8D%CF%81%CF%89%CF%83/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331070505/http://www.isotita.gr/%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%83%CE%AF%CE%B5%CF%85%CF%83%CE%B7-%CF%83%CE%B5-%CF%86%CE%B5%CE%BA-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BD-4531-2018-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%BA%CF%8D%CF%81%CF%89%CF%83/ |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |publisher=Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δیکαιωμάτων (Isotita.gr) |date=16. 4. 2018 |access-date=30. 6. 2026 |language=el}}</ref> [[Island]], [[Irska]], [[Italija]], [[Latvija]],<ref name="Latvia_Ratification_2023">{{cite web |title=Saeima ratificē Stambulas konvenciju pēc teju 5 stundu debatēm |trans-title=Saeima ratifikovala Istanbulsku konvenciju nakon gotovo pet sati debate |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/30.11.2023-saeima-ratifice-stambulas-konvenciju-pec-teju-5-stundu-debatem.a533581/ |publisher=Latvijas Sabiedriskie Mediji (www.lsm.lv) |date=30. 11. 2023 |access-date=30. 6. 2026 |language=lv}}</ref> [[Lihtenštajn]], [[Luksemburg]], [[Malta]], [[Moldavija]], [[Monako]], [[Crna Gora]], [[Holandija]], [[Sjeverna Makedonija]], [[Norveška]], [[Poljska]], [[Portugal]], [[Rumunija]], [[San Marino]], [[Srbija]], [[Slovenija]], [[Španija]], [[Švedska]], [[Švicarska]], [[Ukrajina]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]]).<ref name="CoE_Ratifications_210" /> Konvencija je stupila na snagu 1. augusta 2014.<ref name="CoE_Ratifications_210" /> Turska je 2021. postala prva i jedina država koja se povukla iz ovog sporazuma. Nakon što ga je zvanično otkazala 20. marta, konvencija je za ovu zemlju prestala važiti 1. jula iste godine.<ref name="Turkey_Withdrawal_2021">{{cite web |title=Erdoğan insists it's at his discretion to pull Turkey out of İstanbul Convention |url=https://www.bianet.org/english/women/241444-erdogan-insists-it-s-at-his-discretion-to-pull-turkey-out-of-istanbul-convention |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720130953/https://www.bianet.org/english/women/241444-erdogan-insists-it-s-at-his-discretion-to-pull-turkey-out-of-istanbul-convention |archive-date=20. 7. 2021 |url-status=dead |publisher=Bianet - Bağımsız İletišim Ağı |date=26. 3. 2021 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Law_Essential_2021">{{cite web |title=Turkey’s Withdrawal from Istanbul Convention |url=https://lawessential.com/all-blogs/f/turkey%E2%80%99s-withdrawal-from-istanbul-convention?blogcategory=Miscellaneous |publisher=Law Essential |date=2021 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Turkey_Formal_Exit_2021">{{cite web |last1=Reuters |title=Turkey formally quits treaty to prevent violence against women |url=https://www.cnn.com/2021/07/01/europe/turkey-istanbul-convention-women-intl/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701235122/https://www.cnn.com/2021/07/01/europe/turkey-istanbul-convention-women-intl/index.html |archive-date=1. 7. 2021 |url-status=dead |website=CNN |date=2021 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Vijeće Evropske unije odobrilo je 1. juna 2023. pristupanje Evropske unije Istanbulskoj konvenciji.<ref name="EU_Accession_2023">{{cite web |author=[[Vijeće Evropske unije]] |title=Combatting violence against women: Council adopts decision about EU's accession to Istanbul Convention |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/06/01/combatting-violence-against-women-council-adopts-decision-about-eu-s-accession-to-istanbul-convention/ |publisher=Council of the EU |date=2023 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Nedugo zatim, 28. juna iste godine, Evropska unija je i zvanično ratifikovala ovaj dokument (CETS br. 210) deponovanjem odobrenja u Vijeću Evrope.<ref name="EU_Deposit_2023">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=The European Union deposited the instrument of approval of the "Istanbul Convention" |url=https://www.coe.int/en/web/portal/-/the-european-union-deposited-the-instrument-of-approval-of-the-istanbul-convention- |publisher=Council of Europe |date=2023 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Konvencija je na nivou Evropske unije stupila na snagu 1. oktobra 2023, pri čemu su države članice koje je još uvijek nisu samostalno ratifikovale obavezne poštovati je isključivo u okvirima [[Pravna stečevina Evropske unije|pravne stečevine EU]] (''acquis'') kojom se ova konvencija provodi.<ref name="EUR-Lex_EU_Accession_2023">{{cite web |title=EU accession to the Istanbul Convention |url=https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/eu-accession-to-the-istanbul-convention.html |publisher=EUR-Lex |date=2023 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> == Historija == [[Datoteka:Combating violence against women and domestic violence.webm|mini|desno|Zvaničnica Vijeća Evrope Johanna Nelles o svrsi konvencije (juni 2011)]] [[Vijeće Evrope]] još od 1990-ih aktivno radi na unapređenju zaštite žena od nasilja. U okviru tih nastojanja, posebno se ističe usvajanje Preporuke Rec(2002)5 Komiteta ministara iz 2002. godine,<ref name="CoE_Rec2002_5">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Recommendation Rec(2002)5 of the Committee of Ministers to member states on the protection of women against violence |url=https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?Ref=Rec%282002%295&Language=lanEnglish&Ver=original&Site=CM&BackColorInternet=DBDCF2&BackColorIntranet=FDC864&BackColorLogged=FDC864 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728000000/https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?Ref=Rec%282002%295&Language=lanEnglish&Ver=original&Site=CM&BackColorInternet=DBDCF2&BackColorIntranet=FDC864&BackColorLogged=FDC864 |archive-date=28. 7. 2020 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2002 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> kao i provođenje svenacionalne evropske kampanje za borbu protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici, koja je trajala od 2006. do 2008.<ref name="CoE_Campaign_2006_2008">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Campaign to Combat Violence against Women, including domestic violence (2006-2008) |url=http://www.coe.int/t/dg2/equality/DOMESTICVIOLENCECAMPAIGN/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720130000/http://www.coe.int/t/dg2/equality/DOMESTICVIOLENCECAMPAIGN/ |archive-date=20. 7. 2021 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2008 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> [[Parlamentarna skupština Vijeća Evrope]] također je zauzela čvrst politički stav protiv svih oblika nasilja nad ženama, usvajanjem rezolucija i preporuka kojima se zahtijevaju pravno obavezujući standardi za sprječavanje, zaštitu i krivično gonjenje najtežih i najrasprostranjenijih oblika rodno zasnovanog nasilja.<ref name="CoE_Historical_Background">{{cite web |title=Historical background |url=https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/historical-background |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305000000/https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/historical-background |archive-date=5. 3. 2021 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2021 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Nacionalni izvještaji, studije i ankete potvrdili su razmjere ovog problema u [[Evropa|Evropi]].<ref name="CoE_Historical_Background" /> Spomenuta kampanja je jasno ukazala na velike razlike u odgovorima pojedinih država na nasilje nad ženama i nasilje u porodici. Zbog toga se javila potreba za usklađivanjem pravnih standarda kako bi se žrtvama osigurao jednak nivo zaštite širom Evrope. Ministri pravde država članica Vijeća Evrope stoga su započeli rasprave o jačanju zaštite od nasilja u porodici, s posebnim naglaskom na nasilje od intimnih partnera. Vijeće Evrope procijenilo je da je neophodno uspostaviti sveobuhvatne standarde u ovoj oblasti, pa je Komitet ministara u decembru 2008. formirao ekspertnu grupu sa zadatkom da izradi nacrt konvencije. Ova grupa, poznata kao CAHVIO (Ad hoc komitet za sprječavanje i borbu protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici),<ref name="CoE_CAHVIO_2009">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Ad Hoc Committee on preventing and combating violence against women and domestic violence (CAHVIO) |url=http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/violence/default_en.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20090405000000/http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/violence/default_en.asp |archive-date=5. 4. 2009 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2009 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> radila je na tekstu nešto više od dvije godine. U kasnijim fazama izrade nacrta, Ujedinjeno Kraljevstvo, Italija, Rusija i [[Sveta Stolica]] predložili su nekoliko amandmana s ciljem ograničavanja pojedinih zahtjeva konvencije, što je naišlo na oštre kritike organizacije [[Amnesty International]].<ref name="Amnesty_Europe_2011">{{cite web |author=[[Amnesty International]] |title=Time to take a stand to oppose violence against women in Europe |url=https://www.amnesty.org/en/documents/ior61/004/2011/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720130500/https://www.amnesty.org/en/documents/ior61/004/2011/en/ |archive-date=20. 7. 2021 |url-status=dead |publisher=Amnesty International |date=2011 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Konačni nacrt teksta konvencije usvojen je u decembru 2010. == Glavne odredbe == [[Datoteka:Safe from fear safe from violence.webm|mini|desno|Sažetak najvažnijih pitanja kojima se konvencija bavi]] Istanbulska konvencija prvi je pravno obavezujući međunarodni instrument koji uspostavlja sveobuhvatni pravni okvir i pristup borbi protiv nasilja nad ženama, s posebnim naglaskom na sprječavanje nasilja u porodici, zaštitu žrtava i krivično gonjenje počinioca.<ref name="Malta_Signing_2012">{{cite web |title=Malta signs convention on domestic violence |url=http://www.maltastar.com/dart/20120521-malta-signs-convention-on-domestic-violence |archive-url=https://web.archive.org/web/20171007000000/http://www.maltastar.com/dart/20120521-malta-signs-convention-on-domestic-violence |archive-date=7. 10. 2017 |url-status=dead |publisher=Malta Star |date=2012 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Ovim dokumentom [[nasilje nad ženama]] definiše se kao kršenje ljudskih prava i oblik diskriminacije (čl. 3, tačka a). Od država potpisnica zahtijeva se postupanje s [[Dužna pažnja|dužnom pažnjom]] prilikom sprječavanja nasilja, zaštite žrtava i krivičnog gonjenja počinioca (čl. 5). Konvencija sadrži i definiciju [[rod]]a, koji je u članu 3, tački c određen kao "društveno oblikovane uloge, ponašanja, aktivnosti i osobine koje određeno društvo smatra prikladnim za žene i muškarce". Pored toga, ugovor definiše niz krivičnih djela koja se smatraju nasiljem nad ženama te propisuje mjere zaštite, kao što su specijalizovane službe podrške (čl. 22) i [[Sigurna kuća|sigurne kuće]] (čl. 23) za žene i njihovu djecu. Države koje ratifikuju konvenciju obavezne su kriminalizovati nekoliko djela, uključujući: [[Psihičko nasilje|psihičko nasilje]] (čl. 33), [[Uhođenje|uhođenje]] (čl. 34), fizičko nasilje (čl. 35), [[Seksualno nasilje|seksualno nasilje]] uključujući [[Silovanje|silovanje]] – pri čemu se posebno kažnjava svaki [[Silovanje|seksualni čin bez dobrovoljnog pristanka]] (čl. 36), [[prisilni brak]] (čl. 37), [[sakaćenje ženskih genitalija]] (čl. 38) te [[Prisilni abortus|prisilni prekid trudnoće]] i [[Prisilna sterilizacija|prisilnu sterilizaciju]] (čl. 39). Konvencija propisuje da [[Seksualno uznemiravanje|seksualno uznemiravanje]] mora podlijegati krivičnim ili drugim pravnim sankcijama (čl. 40). Poseban član posvećen je i sankcionisanju zločina počinjenih u ime "[[Ubistvo iz časti|takozvane časti]]" (čl. 42).<ref name="CoE_Ratifications_210" /> === Struktura === [[Datoteka:Istanbul Convention English.pdf|mini|Klikabilna verzija Istanbulske konvencije na engleskom jeziku]] Konvencija sadrži 81 član podijeljen u 12 poglavlja. Njena struktura prati model najnovijih konvencija Vijeća Evrope.<ref name="CoE_Parliamentary_Handbook_2021">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=The Council of Europe Istanbul Convention: Handbook for Parliamentarians |url=https://rm.coe.int/arm-2021-coe-istanbul-convention-handbook-for-parliamentarians-eng-081/1680a4cf89 |publisher=Council of Europe |date=2021 |access-date=30. 6. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Ovaj se instrument zasniva na principu "četiri P" ({{en|Prevention, Protection, Prosecution, Integrated Policies}}), odnosno na: sprječavanju nasilja, zaštiti i podršci žrtvama, krivičnom gonjenju počinioca te integrisanim politikama. Svako od ovih područja predviđa niz specifičnih mjera.<ref name="CoE_CAHVIO_Interim_2009">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Ad Hoc Committee on preventing and combating violence against women and domestic violence (CAHVIO) interim report |url=http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/convention-violence/CAHVIO/CAHVIO_2009_4%20FIN_en%20_2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111004000000/http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/convention-violence/CAHVIO/CAHVIO_2009_4%20FIN_en%20_2.pdf |archive-date=4. 10. 2011 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2009 |access-date=30. 6. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Konvencija također propisuje obaveze koje se odnose na prikupljanje podataka i podršku istraživanjima u oblasti nasilja nad ženama (čl. 11). U preambuli se poziva na [[Evropska konvencija o ljudskim pravima|Evropsku konvenciju o ljudskim pravima]], [[Evropska socijalna povelja|Evropsku socijalnu povelju]] i [[Konvencija Vijeća Evrope o borbi protiv trgovine ljudima|Konvenciju o borbi protiv trgovine ljudima]], kao i na [[Međunarodno pravo ljudskih prava|međunarodne ugovore o ljudskim pravima]] [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] i [[Rimski statut Međunarodnog krivičnog suda]]. Članom 2. utvrđeno je da se odredbe ove konvencije primjenjuju u vrijeme mira, ali i u situacijama [[Rat|oružanih sukoba]] kada je riječ o nasilju nad ženama i nasilju u porodici. Član 3. definiše osnovne pojmove: *"[[nasilje nad ženama]]" označava "kršenje ljudskih prava i oblik diskriminacije žena i podrazumijeva sva djela rodno zasnovanog nasilja koja dovode do, ili bi mogla dovesti do fizičke, seksualne, psihičke ili ekonomske štete ili patnje žena, uključujući [[Prijetnja|prijetnje]] takvim djelima, prisilu ili proizvoljno lišavanje slobode, bez obzira na to da li se događaju u javnom ili privatnom životu"; *"[[nasilje u porodici]]" podrazumijeva "sva djela fizičkog, seksualnog, [[Psihičko nasilje|psihičkog]] ili [[Ekonomsko nasilje|ekonomskog nasilja]] do kojeg dođe u porodici ili porodičnoj zajednici, odnosno između bivših ili sadašnjih supružnika ili partnera, bez obzira na to da li počinilac dijeli ili je dijelio isto prebivalište sa žrtvom"; *"[[rod]]" označava "[[Društvene uloge|društveno oblikovane uloge]], ponašanja, aktivnosti i osobine koje određeno društvo smatra prikladnim za žene i muškarce"; *"[[rodno zasnovano nasilje]] nad ženama" označava "nasilje koje je usmjereno protiv žene zato što je žena ili koje nesrazmjerno pogađa žene". Član 4. zabranjuje nekoliko oblika diskriminacije, ističući da se provođenje odredbi ove konvencije, a posebno mjera za zaštitu prava žrtava, mora osigurati bez diskriminacije po bilo kojem osnovu, kao što su spol, rod, [[rasa]], boja kože, jezik, političko ili drugo mišljenje, nacionalno ili socijalno porijeklo, pripadnost [[Nacionalna manjina|nacionalnoj manjini]], imovina, rođenje, [[Seksualna orijentacija|seksualna orijentacija]], [[Rodni identitet|rodni identitet]], starost, zdravstveno stanje, [[Invalidnost|invaliditet]], [[Bračni status|bračni status]], migrantski status, status [[Izbjeglica|izbjeglice]] ili bilo koji drugi status. === Mehanizam nadzora (GREVIO) === Provođenje konvencije prati GREVIO – nezavisno ekspertno tijelo (Grupa eksperata za borbu protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici). Članove ovog tijela biraju države potpisnice, a u zavisnosti od njihovog broja, sastoji se od deset do petnaest članova.<ref name="CoE_GREVIO_2015">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=About GREVIO – Group of Experts on Action against Violence against Women and Domestic Violence |url=https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/grevio |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903000000/https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/grevio |archive-date=3. 9. 2015 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2015 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Prvih deset članova izabrano je 2014: predsjednica Feride Acar (Turska), prva potpredsjednica Marceline Naudi (Malta), druga potpredsjednica Simona Lanzoni (Italija) te članice Biljana Branković (Srbija), Françoise Brie (Francuska), Gemma Gallego (Španija), Helena Leitao (Portugal), Rosa Logar (Austrija), Iris Luarasi (Albanija) i Vesna Ratković (Crna Gora).<ref name="CoE_GREVIO_Members_2021">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=GREVIO Members |url=https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/members2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320000000/https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/members2 |archive-date=20. 3. 2021 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2021 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Još pet članova izabrano je 2018: Per Arne Håkansson (Švedska), Sabine Kräuter-Stockton (Njemačka), Vladimer Mkervalishvili (Gruzija), Rachel Eapen Paul (Norveška) i Aleid van den Brink (Holandija).<ref name="CoE_GREVIO_Expansion_2018">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Five additional members joining GREVIO |url=https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/-/five-additional-members-joining-grevio |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/-/five-additional-members-joining-grevio |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2018 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Nakon što je većini članova istekao mandat, u decembru 2023. održani su novi izbori za sastav ovog tijela. == Usvajanje, potpisivanje, ratifikacija i otkazivanje == === Opći postupak === [[Datoteka:Liri Kopachi, Head of Equality Division, Council of Europe.webm|mini|Liri Kopachi{{Napomena|U vrijeme održavanja ovog predavanja u aprilu 2014, Liri Kopachi bila je šefica Odjela za ravnopravnost Vijeća Evrope. Kako je ispravno predvidjela, konvencija je stupila na snagu nedugo nakon toga, u augustu 2014.}} o pozadini i procesu ratifikacije konvencije (2014)]] [[Datoteka:Terry Reintke on violence against women.webm|mini|Zastupnica u Evropskom parlamentu [[Terry Reintke]] poziva EU da [[Pristupanje međunarodnom ugovoru|pristupi]] konvenciji (2017){{Napomena|U titlovima videozapisa, kao i u transkriptu debate o pristupanju EU Konvenciji Vijeća Evrope o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici (održane 11. septembra 2017. u Evropskom parlamentu u Strasbourgu), potkrala se greška. Iz konteksta je jasno da je Reintke mislila na riječ "accede" (pristupiti), a ne "exceed" (premašiti), s obzirom na to da su ove riječi homofoni. Slično tome, Reintke je upotrijebila termin "forefighters" (prvoborci, u značenju zagovornici ili vojnici na prvoj liniji), a ne "four fighters" (četiri borca).}}]] [[Datoteka:Stop Istanbulskoj 20180324 DSC 8500.jpg|mini|[[Željka Markić]] i drugi demonstranti pozivaju vlasti u Hrvatskoj da ne ratifikuju konvenciju (2018)]] Nacrt konvencije usvojili su zamjenici ministara Vijeća Evrope 7. aprila 2011. na svom 1111. sastanku.<ref name="CoE_CAHVIO_Draft_2010">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Draft Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence |url=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=09000016805cd02a |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=09000016805cd02a |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2010 |language=en |format=PDF}}</ref> Dokument je otvoren za potpisivanje 11. maja 2011, tokom 121. zasjedanja Komiteta ministara u Istanbulu. Za stupanje na snagu bilo je potrebno deset ratifikacija, od kojih je najmanje osam moralo biti iz država članica Vijeća Evrope. Do decembra 2015. konvenciju je potpisalo 39 država, nakon čega je uslijedila ratifikacija minimalnih osam članica Vijeća Evrope: Albanije, Austrije, Bosne i Hercegovine, Italije, Crne Gore, Portugala, Srbije i Turske. Krajem iste godine sporazum su ratifikovale i Andora, Danska, Francuska, Malta, Monako, Španija i Švedska. Tokom 2015. to su učinile Finska, Holandija, Poljska i Slovenija, a 2016. Belgija, San Marino i Rumunija. Uslijedile su ratifikacije Kipra, Estonije, Gruzije, Njemačke, Norveške i Švicarske (2017), zatim Hrvatske, Grčke, Islanda, Luksemburga i Makedonije (2018), te Irske (2019).<ref name="Greece_Ratification_2018" /> Evropska komesarka [[Věra Jourová]] potpisala je Istanbulsku konvenciju u ime Evropske unije 13. juna 2017.<ref name="EIGE_EU_Signs_2017">{{cite web |author=Evropski institut za rodnu ravnopravnost |title=EU signs the Istanbul Convention |url=https://eige.europa.eu/news-and-events/news/eu-signs-istanbul-convention |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://eige.europa.eu/news-and-events/news/eu-signs-istanbul-convention |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |publisher=European Institute for Gender Equality |date=2017 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> [[Vrhovna rada|Parlament Ukrajine]] ratifikovao je ovaj ugovor 20. juna 2022,<ref name="Eurointegration_Ukraine_2022">{{cite web |title=Ukrainian Parliament Votes to Ratify Istanbul Convention |url=https://www.eurointegration.com.ua/eng/news/2022/06/20/7141621/ |publisher=European Pravda |date=20. 6. 2022 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> a mjesec dana kasnije, u julu, to je učinilo i Ujedinjeno Kraljevstvo. Države koje ratifikuju konvenciju pravno su obavezne poštovati njene odredbe od trenutka kada ona stupi na snagu.<ref name="Eurointegration_Ukraine_2022" /> Evropska unija je 28. juna 2023. zvanično ratifikovala Konvenciju Vijeća Evrope o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici (CETS br. 210),<ref name="EU_Deposit_2023"/> koja je za EU stupila na snagu 1. oktobra 2023. Konvencija se može otkazati upućivanjem službenog obavještenja generalnom sekretaru Vijeća Evrope (član 80), a otkazivanje stupa na snagu tri mjeseca nakon prijema tog obavještenja.<ref name="CoE_Istanbul_Convention_Text_2011">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence |url=https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/rms/090000168008482e |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320000000/https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/rms/090000168008482e |archive-date=20. 3. 2021 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2011 |access-date=30. 6. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! Država potpisnica<ref name="CoE_Istanbul_Convention_Signatures_2026">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Chart of signatures and ratifications of Treaty 210 |url=https://www.coe.int/en/web/Conventions/full-list/?module=signatures-by-treaty&treatynum=210 |publisher=Council of Europe |date=2011 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> ! Potpisivanje ! Ratifikacija ! Stupanje na snagu ! Otkazivanje ugovora |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Albanija}} || {{dts|2011|12|19|format=dmy}} || {{dts|2013|2|4|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Andora}} || {{dts|2013|2|22|format=dmy}} || {{dts|2014|4|22|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- | style="text-align:left;" | {{flag|Armenija}} || {{Yes|{{dts|2018|1|18|format=dmy}}}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Austrija}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2013|11|14|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Belgija}} || {{dts|2012|9|11|format=dmy}} || {{dts|2016|3|14|format=dmy}} || {{dts|2016|7|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Bosna i Hercegovina}} || {{dts|2013|3|8|format=dmy}} || {{dts|2013|11|7|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- | style="text-align:left;" | {{flag|Bugarska}} || {{Yes|{{dts|2016|4|21|format=dmy}}}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Crna Gora}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2013|4|22|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Češka}} || {{Yes|{{dts|2016|5|2|format=dmy}}}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Danska}}{{Napomena|Konvencija se ne primjenjuje na [[Farska ostrva]] i [[Grenland]]}} || {{dts|2013|10|11|format=dmy}} || {{dts|2014|4|23|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Estonija}} || {{dts|2014|12|2|format=dmy}} || {{dts|2017|10|26|format=dmy}} || {{dts|2018|2|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Evropska unija}} || {{dts|2017|6|13|format=dmy}} || {{dts|2023|6|1|format=dmy}} || {{dts|2023|10|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Finska}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2015|4|17|format=dmy}} || {{dts|2015|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Francuska}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2014|7|4|format=dmy}} || {{dts|2014|11|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Grčka}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2018|6|18|format=dmy}} || {{dts|2018|10|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Gruzija}} || {{dts|2014|6|19|format=dmy}} || {{dts|2017|5|19|format=dmy}} || {{dts|2017|9|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Hrvatska}} || {{dts|2013|1|22|format=dmy}} || {{dts|2018|6|12|format=dmy}} || {{dts|2018|10|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Irska}} || {{dts|2015|11|15|format=dmy}} || {{dts|2019|3|8|format=dmy}} || {{dts|2019|7|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Island}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2018|4|26|format=dmy}} || {{dts|2018|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Italija}} || {{dts|2012|9|27|format=dmy}} || {{dts|2013|9|10|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Kipar}} || {{dts|2015|6|16|format=dmy}} || {{dts|2017|11|10|format=dmy}} || {{dts|2018|3|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Latvija}} || {{dts|2016|5|18|format=dmy}} || {{dts|2024|1|10|format=dmy}} || {{dts|2024|5|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Lihtenštajn}} || {{dts|2016|11|10|format=dmy}} || {{dts|2021|6|17|format=dmy}} || {{dts|2021|10|1|format=dmy}} || {{No}} |- | style="text-align:left;" | {{flag|Litvanija}} || {{Yes|{{dts|2013|6|7|format=dmy}}}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Luksemburg}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2018|8|7|format=dmy}} || {{dts|2018|12|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Mađarska}} || {{Yes|{{dts|2014|3|14|format=dmy}}}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Malta}} || {{dts|2012|5|21|format=dmy}} || {{dts|2014|7|29|format=dmy}} || {{dts|2014|11|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Moldavija}} || {{dts|2017|2|6|format=dmy}} || {{dts|2022|1|31|format=dmy}} || {{dts|2022|5|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Monako}} || {{dts|2012|9|20|format=dmy}} || {{dts|2014|10|7|format=dmy}} || {{dts|2015|2|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Nizozemska}}{{Napomena|Konvencija se ne primjenjuje na [[Karipska Nizozemska|Karipsku Nizozemsku]] niti na druge zemlje u sastavu [[Karipska Nizozemska|Holandskih Kariba]], već isključivo na evropski dio [[Kraljevina Nizozemska|Kraljevine Nizozemske]]}} || {{dts|2012|11|14|format=dmy}} || {{dts|2015|11|18|format=dmy}} || {{dts|2016|3|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Norveška}} || {{dts|2011|7|7|format=dmy}} || {{dts|2017|7|5|format=dmy}} || {{dts|2017|11|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Njemačka}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2017|10|12|format=dmy}} || {{dts|2018|2|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Poljska}} || {{dts|2012|12|18|format=dmy}} || {{dts|2015|4|27|format=dmy}} || {{dts|2015|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Portugal}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2013|2|5|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Rumunija}} || {{dts|2014|6|27|format=dmy}} || {{dts|2016|5|23|format=dmy}} || {{dts|2016|9|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|San Marino}} || {{dts|2014|4|30|format=dmy}} || {{dts|2016|1|28|format=dmy}} || {{dts|2016|5|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Sjeverna Makedonija}} || {{dts|2011|7|8|format=dmy}} || {{dts|2018|3|23|format=dmy}} || {{dts|2018|7|1|format=dmy}} || {{No}} |- | style="text-align:left;" | {{flag|Slovačka}} || {{Yes|{{dts|2011|5|11|format=dmy}}}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Slovenija}} || {{dts|2011|9|8|format=dmy}} || {{dts|2015|2|5|format=dmy}} || {{dts|2015|6|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Španija}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2014|4|10|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Srbija}} || {{dts|2012|4|4|format=dmy}} || {{dts|2013|11|21|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Švedska}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2014|7|1|format=dmy}} || {{dts|2014|11|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Švicarska}} || {{dts|2013|9|11|format=dmy}} || {{dts|2017|12|14|format=dmy}} || {{dts|2018|4|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #c0c0c0;" | style="text-align:left;" | {{flag|Turska}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2012|3|14|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{dts|2021|7|1|format=dmy}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}} || {{dts|2012|6|8|format=dmy}} || {{dts|2022|7|21|format=dmy}} || {{dts|2022|11|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Ukrajina}} || {{dts|2011|11|7|format=dmy}} || {{dts|2022|7|18|format=dmy}} || {{dts|2022|11|1|format=dmy}} || {{No}} |} === Države koje još uvijek nisu ratifikovale konvenciju === ==== Armenija ==== [[Vlada Armenije]] odobrila je potpisivanje konvencije na sjednici održanoj 28. decembra 2017.<ref name="Gov_Armenia_Session_2017">{{cite web |url=https://www.e-gov.am/sessions/archive/2017/12/28/ |title=Կառավարության նիստի օրակարգ |trans-title=Dnevni red sjednice Vlade |date=2017 |publisher=Vlada Republike Armenije |access-date=30. 6. 2026 |language=hy}}</ref> Tokom javnih rasprava o prihvatanju ovog dokumenta 2019. godine, mišljenja javnosti bila su podijeljena. Više političara i državnih zvaničnika izjavilo je da su odredbe u suprotnosti s [[Ustav Armenije|Ustavom Armenije]]<ref name="Eurasianet_Armenia_Convention_2017">{{cite web |author=Eurasianet |title=Armenian government fighting for ratification of convention on violence against women |url=https://eurasianet.org/armenian-government-fighting-for-ratification-of-convention-on-violence-against-women |publisher=Eurasianet |date=2017 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Danielian_Tert_2019">{{cite web |url=https://www.tert.am/am/news/2019/07/05/Convention/3042230 |title=«Ստամբուլյան կոնվենցիան միանշանակ հակասում է ՀՀ Սահմանադրությանը. Գևորգ Դանիելյան» |trans-title=Istanbulska konvencija definitivno je u suprotnosti sa Ustavom Republike Armenije: Gevorg Danielian |date=2019 |publisher=Tert AM |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707000000/https://www.tert.am/am/news/2019/07/05/Convention/3042230 |archive-date=7. 7. 2019 |url-status=dead |access-date=30. 6. 2026 |language=hy}}</ref> te da bi mogle uvesti koncept "trećeg roda".<ref name="Eurasianet_Armenia_Convention_2017" /> Zamjenica ministra pravde [[Kristinne Grigoryan]] izdala je 1. augusta 2019. pojašnjenje, naglasivši da je isključiva svrha konvencije sprječavanje nasilja, a ne redefinisanje porodice.<ref name="Civilnet_Deputy_Minister_2019">{{cite web |url=https://www.civilnet.am/news/2019/08/01/%D5%8D%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D5%B6%D5%BE%D5%A5%D5%B6%D6%81%D5%AB%D5%A1%D5%B6-%D5%A8%D5%B6%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D6%84%D5%AB-%D5%AF%D5%B8%D5%B6%D6%81%D5%A5%D5%BA%D5%BF-%D5%B9%D5%AB-%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D6%83%D5%B8%D5%AD%D5%B6%D5%A1%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%80/365105 |title=Ստամբուլյան կոնվենցիան ընտանիքի կոնցեպտ չի սահմանում. արդարադատության փոխնախարար |trans-title=Istanbulska konvencija ne definiše koncept porodice: zamjenica ministra pravde |date=2019 |publisher=CivilNet |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922075930/https://www.civilnet.am/news/2019/08/01/%D5%8D%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D5%B6%D5%BE%D5%A5%D5%B6%D6%81%D5%AB%D5%A1%D5%B6-%D5%A8%D5%B6%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D6%84%D5%AB-%D5%AF%D5%B8%D5%B6%D6%81%D5%A5%D5%BA%D5%BF-%D5%B9%D5%AB-%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D6%83%D5%B8%D5%AD%D5%B6%D5%A1%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%80/365105 |archive-date=22. 9. 2020 |url-status=dead |access-date=30. 6. 2026 |language=hy}}</ref> Ministarstvo je također saopštilo da se obratilo [[Venecijanska komisija|Venecijanskoj komisiji]] – savjetodavnom tijelu Vijeća Evrope za pravna i ustavna pitanja – radi procjene "ustavnih implikacija" ratifikacije. Uz pretpostavku pozitivnog mišljenja Komisije, ratifikacija se smatrala izvjesnom budući da velika većina parlamentaraca podržava ovaj dokument.<ref name="Eurasianet_Armenia_Convention_2017">{{cite web |author=Eurasianet |title=Armenian government fighting for ratification of convention on violence against women |url=https://eurasianet.org/armenian-government-fighting-for-ratification-of-convention-on-violence-against-women |publisher=Eurasianet |date=2017 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Rasprave o ratifikaciji naišle su i na otpor dijela javnosti, koji je iznio optužbe da konvencija služi legalizaciji [[Istospolni brak|istospolnih brakova]] i širenju LGBT "propagande". Prema izvještaju organizacije [[Human Rights Watch]], pojedini zvaničnici su zbog toga upućivali uvredljive poruke i govor mržnje prema LGBT aktivistima.<ref name="HRW_Armenia_Report_2021">{{cite web |author=Human Rights Watch |title=Համաշխարհային զեկույց 2021. Հայաստան |trans-title=Svjetski izvještaj 2021: Armenija |url=https://www.hrw.org/hy/world-report/2021/country-chapters/377313 |publisher=Human Rights Watch |date=2021 |access-date=30. 6. 2026 |language=hy}}</ref> [[Armenska apostolska crkva]] također se usprotivila ratifikaciji u svom zvaničnom saopštenju, navodeći kao razlog to što konvencija priznaje prava [[Transrodnost|transrodnim]] osobama.<ref name="Armenian_Church_Bishops_Statement_2019">{{cite web |author=Armenska apostolska crkva |title=Bishops and Primates of Armenia have issued a statement over Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence |url=https://www.armenianchurch.org/en/news/72-bishops-and-primates-of-armenia-have-issued-a-statement-over-council-of-europe-convention-on-pre/4163 |publisher=Mother See of Holy Etchmiadzin |date=2019 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Vijeće za ljudska prava Ujedinjenih nacija u svom izvještaju iz 2020. pozvalo je Armeniju da hitno ratifikuje Istanbulsku konvenciju kako bi se osigurala efikasna zaštita žena, ali i muškaraca koji su žrtve nasilja u porodici,<ref name="CoE_Parliamentarians_Handbook_2021">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=«Ստամբուլյան կոնվենցիա»․ ուղեցույց պատգամավորների համար |trans-title="Istanbulska konvencija": Priručnik za parlamentarce |url=https://rm.coe.int/arm-2021-coe-istanbul-convention-handbook-for-parliamentarians-arm-081/1680a4cf88 |publisher=Council of Europe |date=2021 |access-date=1. 7. 2026 |language=hy}}</ref> uz kritiku da trenutno armensko zakonodavstvo ne pruža dovoljan nivo zaštite za žrtve.<ref name="HRW_Armenia_Report_2021" /> U novembru 2022, ambasadorica Evropske unije u Armeniji [[Andrea Joana-Maria Wiktorin|Andrea Wiktorin]] ponovo je apelovala na armenske vlasti da ubrzaju postupak ratifikacije sporazuma.<ref name="News_Am_Armenia_Convention_2022">{{cite web |url=https://news.am/eng/news/732481.html |title=Armenia Ministry of Justice updates status on ratification of Istanbul Convention |date=2022 |publisher=Armenia News - NEWS.am |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> ==== Bugarska ==== [[Datoteka:Protest Against The Istanbul Convention in Sofia.jpg|mini|Protest protiv Istanbulske konvencije u [[Sofija|Sofiji]] (februar 2018)]] [[Datoteka:Sofia street protests against violence against women.webm|mini|Kontraprotest podrške Istanbulskoj konvenciji u Sofiji (novembar 2018)]] U januaru 2018, Vijeće ministara [[Bugarska|Bugarske]] usvojilo je prijedlog upućen [[Narodno sobranje Bugarske|Parlamentu]] za ratifikaciju konvencije. Ovu odluku brzo su osudili pojedini ministri, parlamentarci, medijske grupe i organizacije civilnog društva, tvrdeći da bi dokument mogao dovesti do zvaničnog priznavanja "trećeg roda" i [[Istospolni brak|istospolnih brakova]].<ref name="BNR_Bulgaria_Convention_2018">{{cite web |url=http://bnr.bg/vidin/post/100918948/vredna-za-balgarskoto-obshtestvo-li-e-istanbulskata-konvencia |title=Вредна za българското общество ли е Истанбулската конвенция? |trans-title=Da li je Istanbulska konvencija štetna za bugarsko društvo? |date=2018 |publisher=Bugarski nacionalni radio |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/http://bnr.bg/vidin/post/100918948/vredna-za-balgarskoto-obshtestvo-li-e-istanbulskata-konvencia |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=bg}}</ref> Nakon oštrih reakcija javnosti, [[Treća vlada Bojka Borisova|treća vlada Bojka Borisova]] odgodila je ratifikaciju i proslijedila predmet [[Ustavni sud Bugarske|Ustavnom sudu]] na ocjenu ustavnosti.<ref name="OffNews_Constitutional_Court_2018">{{cite web |url=https://offnews.bg/temida/konstitutcionniat-sad-obrazuva-delo-za-istanbulskata-konventcia-677065.html |title=Конституционният съд образува дело за Истанбулската конвенция |trans-title=Ustavni sud formirao predmet u vezi sa Istanbulskom konvencijom |date=2018 |publisher=OffNews |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://offnews.bg/temida/konstitutcionniat-sad-obrazuva-delo-za-istanbulskata-konventcia-677065.html |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=bg}}</ref> Predsjednik [[Rumen Radev]], koji se protivio ratifikaciji, pozdravio je odgađanje nazvavši ga "trijumfom zdravog razuma" te izjavio da je konvencija nejasna, a da se problem nasilja u porodici može riješiti isključivo adekvatnim bugarskim zakonima i boljim radom policije.<ref name="NewsBg_Radev_Convention_2018">{{cite web |url=https://news.bg/politics/rumen-radev-ne-iska-ratifikatsiya-na-istanbulskata-konventsiya.html |title=Румен Радев не иска ратификация на Истанбулската конвенция |trans-title=Rumen Radev se protivi ratifikaciji Istanbulske konvencije |date=2018 |publisher=News.bg |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://news.bg/politics/rumen-radev-ne-iska-ratifikatsiya-na-istanbulskata-konventsiya.html |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=bg}}</ref> Premijer [[Bojko Borisov]] ukazao je na izolovanost svoje stranke [[GERB]], koju u ovom slučaju nije podržao ni koalicijski partner, desničarski savez [[Ujedinjeni patrioti]]. Borisov je izrazio iznenađenje što se i opoziciona [[Bugarska socijalistička partija]] (BSP) oštro usprotivila konvenciji, sugerišući da se socijalisti općenito protive [[Evropska unija|Evropskoj uniji]].<ref name="Dnevnik_GERB_Convention_2018">{{cite web |url=https://www.dnevnik.bg/politika/2018/02/14/3129930_gerb_ottegliat_istanbulskata_konvenciia_zashtoto_niama/ |title=ГЕРБ оттеглят Истанбулската конвенция, защото няма подкрепа и не искат да понасят негативи сами |trans-title=GERB povlači Istanbulsku konvenciju jer nema podrške i ne žele sami snositi negativne posljedice |date=2018 |publisher=Dnevnik.bg |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.dnevnik.bg/politika/2018/02/14/3129930_gerb_ottegliat_istanbulskata_konvenciia_zashtoto_niama/ |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=bg}}</ref> Stav BSP-a izazvao je razmimoilaženje između [[Partija evropskih socijalista|Partije evropskih socijalista]] i novog političkog smjera BSP-a pod vodstvom [[Kornelija Ninova|Kornelije Ninove]].<ref name="Dnevnik_BSP_PES_2018">{{cite web |url=https://www.dnevnik.bg/politika/2018/07/17/3283411_sled_akciiata_na_bsp_protiv_istanbulskata_konvenciia/ |title=След акцията на БСП против Истанбулската конвенция ПЕС ще проучва домашното насилие у нас |trans-title=Nakon akcije BSP-a protiv Istanbulske konvencije, PES će istražiti nasilje u porodici u Bugarskoj |date=2018 |publisher=Dnevnik.bg |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.dnevnik.bg/politika/2018/07/17/3283411_sled_akciiata_na_bsp_protiv_istanbulskata_konvenciia/ |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=bg}}</ref> Prema programu socijalista pod nazivom "Vizija za Bugarsku", konvencija "nije namijenjena zaštiti žena, već je usmjerena protiv osnovnih vrijednosti evropske civilizacije".<ref name="Kapital_BSP_Eurovote_2019">{{cite web |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2019/01/12/3374025_bsp_za_evrovota_-_ne_na_istanbulskata_konvenciia_pakta/ |title=БСП за евровота - "не" на Истанбулската конвенция, пакта за миграция и санкциите срещу Русия |trans-title=BSP na euroizborima – "ne" Istanbulskoj konvenciji, paktu o migracijama i sankcijama protiv Rusije |date=2019 |publisher=Capital.bg |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2019/01/12/3374025_bsp_za_evrovota_-_ne_na_istanbulskata_konvenciia_pakta/ |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=bg}}</ref> Ustavni sud je 27. jula 2018. donio Odluku br. 13 u ustavnom predmetu br. 3/2018, proglasivši da "Konvencija Vijeća Evrope o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici nije u skladu s Ustavom Republike Bugarske". U svom obrazloženju, Sud je uočio poveznicu između ranijih dokumenata Vijeća Evrope protiv nasilja u porodici i proširenja prava transrodnih osoba. Prema ocjeni Ustavnog suda, konvencija nudi binarnu interpretaciju roda i kao biološke i kao društvene kategorije, što je u suprotnosti s [[Ustav Bugarske|Ustavom Bugarske]], koji ljude neopozivo definiše kao biološke muškarce ili žene s jednakim statusom građana. Sud je zaključio da konvencija stvara formalni pravni osnov za promovisanje nebioloških definicija roda, što se smatra neustavnim.<ref name="24Chasa_Constitutional_Court_Decision_2018">{{cite web |url=https://www.24chasa.bg/mnenia/article/6983990 |title=Пълното решение на Конституционния съд за Истанбулската конвенция |trans-title=Kompletna odluka Ustavnog suda o Istanbulskoj konvenciji |date=27. 7. 2018 |publisher=24chasa.bg |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.24chasa.bg/mnenia/article/6983990 |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=bg}}</ref> Udruženja za zaštitu prava žena izrazila su ogorčenje odlukom bugarskih vlasti da odustanu od ratifikacije. U novembru 2018, povodom [[Međunarodni dan borbe protiv nasilja nad ženama|Međunarodnog dana borbe protiv nasilja nad ženama]], stotine građana protestovale su u centru Sofije pod sloganom #NisiSama, zahtijevajući efikasno djelovanje institucija, uključujući uspostavljanje preventivnih programa i sigurnih kuća za žrtve. Organizator protesta, Bugarski fond za žene, naveo je podatak da je u prvih jedanaest mjeseci 2018. u Bugarskoj ubijeno gotovo 30 žena, od kojih su većinu usmrtili njihovi partneri.<ref name="Martino_OBC_Sofia_2018">{{cite web |author=Francesco Martino |url=https://www.youtube.com/watch?v=zxyDFjS0U0g |title=Sofia: in piazza contro la violenza sulle donne / Sofia: in the streets against violence against women |trans-title=Sofija: na ulicama protiv nasilja nad ženama |date=2018 |work=YouTube |publisher=OBC Transeuropa |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.youtube.com/watch?v=zxyDFjS0U0g |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=it-en}}</ref> ==== Češka ==== Liga za ljudska prava (češka organizacija članica [[Međunarodna federacija za ljudska prava|Međunarodne federacije za ljudska prava]]) i Češki ženski lobi, zajedno s nekoliko manjih organizacija (proFem, Češki savez žena, Rosa), aktivno su se zalagali za usvajanje konvencije. Proces je dugo podržavao i bivši ministar za ljudska prava, jednake mogućnosti i zakonodavstvo [[Jiří Dienstbier]], koji je u januaru 2016. u ime vlade primio peticiju organizacije [[Amnesty International]] za njeno prihvatanje. Češka je konačno potpisala sporazum 12. maja 2016, kao jedna od posljednjih članica Evropske unije koje su to učinile, a potpis je stavio ambasador pri Vijeću Evrope Emil Ruffer. Prema prvobitnim planovima, sama ratifikacija trebala se realizovati do sredine 2018.<ref name="Vlada_CZ_Istanbul_Convention_2016">{{cite web |url=https://www.vlada.cz/cz/ppov/rovne-prilezitosti-zen-a-muzu/aktuality/ceska-republika-podepsala-istanbulskou-umluvu-proti-nasili-na-zenach--143594/ |title=Česká republika podepsala Istanbulskou úmluvu proti násilí na ženách |trans-title=Češka Republika potpisala Istanbulsku konvenciju protiv nasilja nad ženama |date=2016 |publisher=Vláda České republiky |access-date=1. 7. 2026 |language=cs}}</ref> Međutim, ni [[Prva vlada Andreja Babiša|prva]] ni [[Druga vlada Andreja Babiša|druga vlada]] [[Andrej Babiš|Andreja Babiša]] nisu stavile ratifikaciju na dnevni red. Vlada [[Petr Fiala|Petra Fiale]] je, s druge strane, odgodila raspravu o ovom pitanju, a ministar pravde [[Pavel Blažek]] zatražio je prolongiranje pregovora do kraja januara 2023. radi šire političke rasprave.<ref name="iROZHLAS_Blazek_Convention_2022">{{cite web |url=https://www.irozhlas.cz/zpravy-domov/istanbulska-umluva-blazek-ministerstvo-spravedlnosti_2201311311_pj |title=Ministerstvo spravedlnosti navrhne roční odklad projednávání Istanbulské úmluvy, potvrdil Blažek |trans-title=Ministarstvo pravosuđa predložit će jednogodišnje odgađanje rasprave o Istanbulskoj konvenciji, potvrdio Blažek |date=2022 |publisher=Irozhlas.cz |access-date=1. 7. 2026 |language=cs}}</ref> U junu 2023, vlada je postigla saglasnost o nastavku procesa, a vladina povjerenica za ljudska prava Klára Šimáčková Laurenčíková potvrdila je da je kabinet odobrio konvenciju i uputio je u parlamentarnu proceduru.<ref name="CT24_Vlada_Snemovna_2023">{{cite web |author=Matěj Lucovič; ško |url=https://ct24.ceskatelevize.cz/domaci/3595066-vlada-posunula-ratifikaci-istanbulske-umluvy-do-snemovny |title=Vláda posunula ratifikaci Istanbulské úmluvy do sněmovny |trans-title=Vlada proslijedila ratifikaciju Istanbulske konvencije Zastupničkom domu |date=2023 |publisher=Ct24.ceskatelevize.cz |access-date=1. 7. 2026 |language=cs}}</ref> Međutim, u januaru 2024, Senat Češke Republike odbacio je dokument nakon intenzivne sedmosatne rasprave. Za usvajanje su bila potrebna 36 glasa od 71 prisutnog senatora, ali su podršku dala samo 34 člana gornjeg doma parlamenta.<ref name="Radio_Prague_Senate_2024">{{cite web |url=https://english.radio.cz/czech-senate-votes-against-istanbul-convention-8806606 |title=Czech Senate votes against Istanbul Convention |trans-title=Češki Senat glasao protiv Istanbulske konvencije |date=2024 |publisher=Radio Prague International |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Protivnici su tokom debate konvenciju označili kao "ideološki dokument koji u praksi neće pomoći žrtvama", izrazivši bojazan da ona uvodi rodnu ideologiju, narušava tradicionalni koncept muškarcâ i ženâ te nepotrebno duplicira rješenja koja su već integrisana u češko krivično zakonodavstvo.<ref name="BrnoDaily_Senate_Rejection_2024">{{cite web |url=https://brnodaily.com/2024/01/25/news/politics/czech-senate-rejects-istanbul-convention-against-gender-violence/ |title=Czech Senate Rejects Istanbul Convention Against Gender Violence |trans-title=Češki Senat odbacio Istanbulsku konvenciju protiv rodno zasnovanog nasilja |date=2024 |publisher=Brno Daily |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Nakon neuspjeha u Senatu, proces je u potpunosti zaustavljen, a u junu 2026. Vlada Češke Republike zvanično je povukla podršku ratifikaciji opozivom odluke iz 2023, čime je formalno okončan višegodišnji pokušaj usvajanja ove međunarodne konvencije u Češkoj.<ref name="ExpatsCZ_Senate_Signal_2026">{{cite web |url=https://www.expats.cz/czech-news/article/czechia-withdraws-from-istanbul-convention-a-sad-signal-for-victims |title=Czechia rejects Istanbul Convention: 'A sad signal for victims' |trans-title=Češka odbacila Istanbulsku konvenciju: "Tužan signal za žrtve" |date=2026 |publisher=Expats.cz |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> ==== Mađarska ==== U maju 2020, [[Državna skupština (Mađarska)|Državna skupština Mađarske]] usvojila je političku deklaraciju kojom je pozvala vladu da obustavi sve daljnje korake ka ratifikaciji konvencije te da unutar Evropske unije lobira za isti stav. Deklaracija je usvojena sa 115 glasova za, 35 protiv i tri suzdržana glasa.<ref name="HungaryToday_Parliament_Declaration_2020">{{cite web |url=https://hungarytoday.hu/hungary-istanbul-convention-parliament-declaration/ |title=Parliament Adopts Declaration Rejecting Istanbul Convention |trans-title=Parlament usvojio deklaraciju o odbacivanju Istanbulske konvencije |date=2020 |work=Hungarytoday.hu |publisher=Hungary Today |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://hungarytoday.hu/hungary-istanbul-convention-parliament-declaration/ |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> ==== Litvanija ==== Kabinet ministara Litvanije inicijalno je potpisao konvenciju 6. juna 2013.<ref name="LRT_Pasirasyta_Konvencija_2013">{{cite web |url=https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/19231/pasirasyta-europos-tarybos-konvencija-del-smurto-pries-moteris |title=Pasirašyta Europos Tarybos konvencija dėl smurto prieš moteris |trans-title=Potpisana Konvencija Vijeća Evrope o nasilju nad ženama |date=2013 |publisher=LRT |access-date=1. 7. 2026 |language=lt}}</ref> [[Socijaldemokratska partija Litvanije]] pozdravila je ovaj korak, a zastupnica [[Giedrė Purvaneckienė]] izjavila je da će sporazum osnažiti već postojeće domaće zakone o zaštiti žena od nasilja. S druge strane, konzervativne grupe oštro su protestovale protiv potpisivanja, dok je parlamentarac [[Rimantas Dagys]] naglasio da je odluka donesena bez širih javnih konsultacija. Ratifikacija dokumenta je ubrzo zaustavljena u parlamentu ([[Seimas]]), jer naredne skupštinske većine nisu pokazale interesovanje da proces provedu do kraja. [[Spisak predsjednika Seimasa|Predsjednica Seimasa]] [[Viktorija Čmilytė-Nielsen]] ponovo je 2021. aktuelizovala ovo pitanje, ali je zbog snažnog otpora opozicije rasprava još jednom odgođena.<ref name="Liberties_Lithuania_Postponement_2021">{{cite web |url=https://www.liberties.eu/en/stories/lithuania-postpones-istanbul-convention-to-combat-violence-against-women/43444 |title=Lithuania Postpones Istanbul Convention to Combat Violence Against Women |trans-title=Litvanija odgađa Istanbulsku konvenciju o borbi protiv nasilja nad ženama |date=2021 |publisher=Civil Liberties Union for Europe |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> U junu 2023, Čmilytė-Nielsen je uputila službeni zahtjev Ustavnom sudu Litvanije kako bi se provjerilo da li su odredbe konvencije u skladu s najvišim pravnim aktom države.<ref name="LRT_Lithuania_Court_Request_2023">{{cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/2023539/lithuania-s-constitutional-court-to-be-asked-to-examine-istanbul-convention |title=Lithuania’s Constitutional Court to be asked to examine Istanbul convention |trans-title=Od Ustavnog suda Litvanije tražit će se da ispita Istanbulsku konvenciju |date=2023 |publisher=LRT |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Frederikas Jansonas, glavni savjetnik [[Predsjednik Litvanije|predsjednika Litvanije]] [[Gitanas Nausėda|Gitanaasa Nausėde]], opisao je ovaj potez nepotrebnim, tvrdeći kako predsjednik smatra da je Seimas već tada bio spreman za direktnu raspravu i glasanje.<ref name="LRT_Nauseda_Advisor_2023">{{cite web |author=Gytis Pankūnas |url=https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/2028176/nausedos-patarejas-apie-iniciatyva-del-stambulo-konvencijos-kreiptis-i-kt-tai-yra-beprasmis-zingsnis |title=Nausėdos patarėjas apie iniciatyvą dėl Stambulo konvencijos kreiptis į KT: tai yra beprasmis žingsnis |trans-title=Nausėdin savjetnik o inicijativi za obraćanje Ustavnom sudu u vezi s Istanbulskom konvencijom: to je besmislen korak |date=2023 |publisher=LRT; ELTA |access-date=1. 7. 2026 |language=lt}}</ref> Nakon detaljne analize, Ustavni sud Litvanije donio je 14. marta 2024. odluku prema kojoj je Istanbulska konvencija u potpunosti kompatibilna s Ustavom Republike Litvanije, zaključivši da su njeni ciljevi usmjereni isključivo na iskorjenjivanje nasilja nad ženama i promovisanje ravnopravnosti. Time je uklonjena formalna pravna prepreka za usvajanje, iako politička podijeljenost u Seimasu i dalje blokira proces konačne ratifikacije.<ref name="Puraite_Andrikiene_Constitutional_Court_2024">{{cite journal |last=Pūraitė-Andrikienė |first=Dovilė |url=https://ajee-journal.com/upload/attaches/att_1739568979.pdf |title=Conclusion on the Constitutionality of the Istanbul Convention of the Lithuanian Constitutional Court: Context, Reasoning, and Consequences |trans-title=Zaključak Ustavnog suda Litvanije o ustavnosti Istanbulske konvencije: Kontekst, obrazloženje i posljedice |year=2024 |journal=Access to Justice in Eastern Europe |volume=7 |issue=2 |pages=15–32 |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> ==== Slovačka ==== Konzervativne, demokršćanske, rimokatoličke, nacionalističke i desničarske grupe i stranke u Slovačkoj aktivno su se protivile ratifikaciji konvencije. Otpor je prvenstveno bio usmjeren protiv odredbi koje se dotiču LGBT prava, što su ove grupacije opisivale kao "ekstremni liberalizam" koji ugrožava "tradicionalne vrijednosti" za koje su smatrale da ih treba zaštititi.<ref name="FT_Slovakia_President_2019">{{cite news |last=Shotter |first=James |url=https://www.ft.com/content/c8a2787a-5322-11e9-a3db-1fe89bedc16e |title=Anti-corruption lawyer elected Slovakia's first female president |trans-title=Advokatica za borbu protiv korupcije izabrana za prvu predsjednicu Slovačke |date=2019 |publisher=The Financial Times Ltd |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.ft.com/content/c8a2787a-5322-11e9-a3db-1fe89bedc16e |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref><ref name="BalkanInsight_Slovak_Abortion_2019">{{cite news |last=German Sirotnikova |first=Miroslava |url=https://balkaninsight.com/2019/12/11/slovak-right-accused-of-forcing-abortion-as-election-issue/ |title=Slovak Right Accused of Forcing Abortion as Election Issue |trans-title=Slovačka desnica optužena za nametanje abortusa kao predizbornog pitanja |date=2019 |publisher=Balkan Investigative Reporting Network |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://balkaninsight.com/2019/12/11/slovak-right-accused-of-forcing-abortion-as-election-issue/ |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Parlamentarna rezolucija kojom se od vlade traži obustavljanje ratifikacije Istanbulske konvencije izglasana je 29. marta 2019, samo dan prije održavanja [[Predsjednički izbori u Slovačkoj 2019.|predsjedničkih izbora]]. Ovaj potez nacionalističkih političara bio je pokušaj mobilizacije konzervativnog biračkog tijela u korist kandidata [[Maroš Šefčovič|Maroša Šefčoviča]], a nasuprot progresivne kandidatkinje Zuzane Čaputove, koja je javno podržavala LGBT prava i pravo žena na abortus. Iako je [[Zuzana Čaputová]] pobijedila na izborima i postala prva predsjednica Slovačke, konzervativni krugovi su u narednim mjesecima intenzivirali kampanju s ciljem blokiranja konvencije i restrikcije prava na abortus. Na vanrednoj sjednici održanoj 25. februara 2020, [[Narodno vijeće Slovačke Republike]] (parlament) zvanično je odbacilo konvenciju sa 96 glasova protiv i 17 za, dok je 37 zastupnika bilo odsutno.<ref name="NRSR_Hlasovanie_2020">{{cite web |url=https://www.nrsr.sk/web/Default.aspx?sid=schodze/hlasovanie/hlasklub&ID=43645 |title=National Council of the Slovak Republic - votes by members of parliament |trans-title=Narodno vijeće Slovačke Republike – glasanje zastupnika |date=2020 |publisher=Narodno vijeće Slovačke Republike |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.nrsr.sk/web/Default.aspx?sid=schodze/hlasovanie/hlasklub&ID=43645 |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=sk}}</ref> Nakon ovakve odluke zakonodavnog tijela, predsjednica Zuzana Čaputová uputila je 6. marta 2020. zvanični dopis Vijeću Evrope s obavještenjem o stavu Slovačke o konvenciji. Glasnogovornik Ureda predsjednice [[Martin Strižinec]] pojasnio je proceduru: "Budući da je saglasnost parlamenta neophodan uslov za ratifikaciju, a ona je izostala, predsjednica neće ratifikovati ovu konvenciju." Strižinec je dodao da je Čaputová i ranije naglašavala da će poštovati volju zastupnika ukoliko odluka bude donesena na ustavan i zakonit način.<ref name="RTVS_President_Stance_2020">{{cite web |url=https://enrsi.rtvs.sk/articles/news/219271/president-informed-council-of-europe-about-slovakias-stance-on-convention |title=President informed Council of Europe about Slovakia's stance on convention |trans-title=Predsjednica obavijestila Vijeće Evrope o stavu Slovačke o konvenciji |date=2020 |publisher=Rozhlas a televízia Slovenska |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://enrsi.rtvs.sk/articles/news/219271/president-informed-council-of-europe-about-slovakias-stance-on-convention |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> === Povlačenje Turske iz konvencije === Turski predsjednik [[Recep Tayyip Erdoğan]] objavio je 20. marta 2021. povlačenje svoje države iz konvencije na osnovu predsjedničkog dekreta objavljenog u [[Službene novine Republike Turske|Službenim novinama Republike Turske]] (Resmî Gazete).<ref name="Resmi_Gazete_2021">{{cite web |url=https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/03/20210320-49.pdf |title=Official Gazette of Turkey |trans-title=Službene novine Turske |date=2021 |publisher=Resmi Gazete |format=PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/03/20210320-49.pdf |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=tr}}</ref> Turska je zvaničnu obavijest o povlačenju dostavila generalnoj sekretarki Vijeća Evrope 22. marta 2021, nakon čega je objavljeno da će otkazivanje ugovora stupiti na snagu 1. jula 2021.<ref name="CoE_Ratifications_210" /> Odluka o povlačenju naišla je na oštre kritike kako na domaćem, tako i na međunarodnom planu, uključujući opozicijske stranke, strane lidere, Vijeće Evrope, nevladine organizacije i javnost na društvenim mrežama. Generalna sekretarka Vijeća Evrope [[Marija Pejčinović Burić]] opisala je ovaj potez kao "poražavajuću vijest" i "ogroman korak unazad" koji ugrožava zaštitu [[Žene u Turskoj|žena u Turskoj]] i šire.<ref name="BalkanInsight_Turkey_Treaty_2021">{{cite news |url=https://balkaninsight.com/2021/03/20/turkey-condemned-for-quitting-anti-violence-treaty/ |title=Turkey Condemned for Quitting Anti-Violence Treaty |trans-title=Turska osuđena zbog napuštanja sporazuma protiv nasilja |date=2021 |publisher=Balkan Investigative Reporting Network |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://balkaninsight.com/2021/03/20/turkey-condemned-for-quitting-anti-violence-treaty/ |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Glasnogovornik [[Republikanska narodna partija|Republikanske narodne partije]] (CHP) ustvrdio je da se država ne može povući iz sporazuma bez odobrenja parlamenta, budući da ga je upravo parlament jednoglasno usvojio 24. novembra 2011. Prema stavu CHP-a i brojnih pravnih stručnjaka, pravo na odobrenje povlačenja iz međunarodnih ugovora pripada isključivo parlamentu na osnovu člana 90 [[Ustav Turske|Ustava Turske]]. S druge strane, vlada je tvrdila da predsjednik posjeduje ovlaštenje za donošenje ovakvih odluka u skladu s članom 3 predsjedničkog dekreta broj 9.<ref name="BBC_Turkce_Istanbul_2021">{{cite news |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-56465013 |title=Türkiye, İstanbul Sözleşmesi'nden çekildi |trans-title=Turska se povukla iz Istanbulske konvencije |date=2021 |publisher=BBC News Türkçe |archive-url=https://web.archive.org/web/20210319000000/https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-56465013 |archive-date=19. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=tr}}</ref><ref name="Sozcu_Istanbul_Sözlesmesi_2021">{{cite news |url=https://www.sozcu.com.tr/2021/gundem/istanbul-sozlesmesi-cumhurbaskani-karariyla-feshedilemez-6324627/ |title=İstanbul Sözleşmesi Cumhurbaşkanı kararı ile feshedilemez |trans-title=Istanbulska konvencija ne može se poništiti odlukom predsjednika |date=2021 |publisher=Estetik Yayıncılık A.Ş. |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720000000/https://www.sozcu.com.tr/2021/gundem/istanbul-sozlesmesi-cumhurbaskani-karariyla-feshedilemez-6324627/ |archive-date=20. 7. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=tr}}</ref> Ova odluka pokrenula je masovne proteste širom Turske, a donesena je u periodu kada su porodično nasilje nad ženama i femicid u državi bili u dramatičnom porastu.<ref name="BalkanInsight_Turkey_Treaty_2021" /> Američki predsjednik [[Joe Biden]] opisao je ovaj potez kao "duboko razočaravajući", dok je šef diplomatije Evropske unije [[Josep Borrell]] pozvao turske vlasti da ponište tu odluku.<ref name="Independent_Biden_Turkey_2021">{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/biden-calls-turkeys-exit-from-treaty-for-women-unwarranted-turkey-joe-biden-recep-tayyip-erdogan-istanbul-white-house-b1820290.html |title=Biden calls Turkey's exit from treaty for women unwarranted |trans-title=Biden nazvao povlačenje Turske iz sporazuma za žene neopravdanim |date=2021 |publisher=Independent Digital News & Media Ltd |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321000000/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/biden-calls-turkeys-exit-from-treaty-for-women-unwarranted-turkey-joe-biden-recep-tayyip-erdogan-istanbul-white-house-b1820290.html |archive-date=21. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref><ref name="BusinessStandard_EU_Turkey_2021">{{cite news |url=https://www.business-standard.com/article/international/eu-calls-turkey-to-reverse-decision-to-leave-treaty-on-women-s-rights-121032100112_1.html |title=EU calls Turkey to reverse decision to leave treaty on women's rights |trans-title=EU poziva Tursku da poništi odluku o napuštanju sporazuma o pravima žena |date=2021 |publisher=Business Standard |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321000000/https://www.business-standard.com/article/international/eu-calls-turkey-to-reverse-decision-to-leave-treaty-on-women-s-rights-121032100112_1.html |archive-date=21. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> U zvaničnom saopštenju, Ured predsjednika Turske opravdao je povlačenje tvrdnjom da je LGBT zajednica zloupotrijebila dokument, navodeći da je "Istanbulska konvencija, prvobitno namijenjena promociji prava žena, oteta od strane grupe ljudi koja pokušava normalizovati homoseksualnost – što je nespojivo sa društvenim i porodičnim vrijednostima Turske." Ovakav stav dijelile su konzervativne grupe i zvaničnici Erdoganove vladajuće [[Stranka pravde i razvoja (Turska)|Stranke pravde i razvoja]] (AKP), uz tvrdnje da sporazum podstiče homoseksualnost, promoviše razvod i narušava tradicionalni koncept porodice. Odgovarajući na kritike o legalnosti dekreta, Erdoğan je insistirao da je povlačenje izvedeno na potpuno zakonit način.<ref name="Turkey_Withdrawal_2021" /> [[Državno vijeće Turske]] odbacilo je 29. juna zahtjev za obustavu izvršenja ove odluke i presudilo da je povlačenje na osnovu samostalne predsjedničke uredbe pravno valjano. Sud je zaključio da ovlaštenje za ratifikaciju i poništavanje međunarodnih sporazuma spada u isključive nadležnosti predsjednika države prema članu 104 Ustava Turske.<ref name="SCF_Court_Reject_2021">{{cite news |url=https://stockholmcf.org/top-turkish-court-rejects-appeal-to-reverse-erdogans-decision-to-exit-istanbul-convention/ |title=Top Turkish court rejects appeal to reverse Erdoğan's decision to exit Istanbul Convention |trans-title=Najviši turski sud odbacio žalbu za poništenje Erdoganove odluke o povlačenju iz Istanbulske konvencije |date=2021 |publisher=Stockholm Center for Freedom |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719000000/https://stockholmcf.org/top-turkish-court-rejects-appeal-to-reverse-erdogans-decision-to-exit-istanbul-convention/ |archive-date=19. 7. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> === Otkazivanje konvencije u Latviji === Latvija je potpisala Istanbulsku konvenciju 18. maja 2016, a državu je predstavljao ministar socijalne zaštite [[Jānis Reirs]].<ref name="LSM_Reirs_Stambula_2016">{{cite news |url=http://www.lsm.lv/lv/raksts/latvija/zinas/reirs-latvijas-varda-paraksta-stambulas-konvenciju.a183442/ |title=Reirs Latvijas vārdā paraksta Stambulas konvenciju |trans-title=Reirs u ime Letonije potpisao Istanbulsku konvenciju |date=2016 |work=Lsm.lv |publisher=LETA |archive-url=https://web.archive.org/web/20160519141554/http://www.lsm.lv/lv/raksts/latvija/zinas/reirs-latvijas-varda-paraksta-stambulas-konvenciju.a183442/ |archive-date=19. 5. 2016 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref> [[Saeima]] je ratifikovala konvenciju 30. novembra 2023.<ref name="LSM_Saeima_Ratified_2023">{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/saeima/30.11.2023-istanbul-convention-ratified-by-latvian-saeima.a533654/ |title=Istanbul convention ratified by Latvian Saeima |trans-title=Istanbulska konvencija ratifikovana u latvijskoj Saeimi |date=2023 |work=Lsm.lv |publisher=Latvijas Sabiedriskie Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Međutim, 25. septembra 2025, Saeima je sa 55 glasova za i 33 protiv izglasala pokretanje procesa povlačenja Latvije iz ove konvencije. Zagovornici povlačenja tvrdili su da je dokument postao ideološki instrument, a ne efikasno sredstvo za borbu protiv nasilja, te da bi se državni resursi trebali usmjeriti na nacionalne programe za suzbijanje porodičnog nasilja i socijalnih problema umjesto na politike vođene vanjskim okvirima.<ref name="LSM_Latvian_Lawmakers_2025">{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/saeima/25.09.2025-latvian-lawmakers-consider-pulling-out-of-istanbul-convention.a615762/ |title=Latvian lawmakers consider pulling out of Istanbul Convention |trans-title=Latvijski parlamentarci razmatraju povlačenje iz Istanbulske konvencije |date=2025 |publisher=Latvijas Sabiedriskie Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Saeima je 9. oktobra 2025. sa 79 glasova za i 8 protiv podržala alternativnu deklaraciju o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici, koju su izradile stranke [[Nacionalni savez (Letonija)|Nacionalna savez]], [[Ujedinjena lista]] i [[Savez zelenih i poljoprivrednika]]. Cilj ove deklaracije bio je uspostavljanje nacionalnog pravnog okvira do marta 2026, s naglaskom na praktične mjere i direktnu odgovornost države. Stranka [[Progresivci (Letonija)|Progresivci]] jedina se usprotivila ovoj inicijativi, zbog čega se suočila s kritikama da glasa protiv zakona namijenjenog jačanju zaštite žrtava.<ref name="LSM_Saeima_Alternativa_2025">{{cite news |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/09.10.2025-saeima-vertes-opozicijas-deputatu-un-zzs-izstradato-alternativu-stambulas-konvencijai.a617682/ |title=Saeimā vērtēs opozīcijas deputātu un ZZS izstrādāto alternatīvu Stambulas konvencijai |trans-title=Saeima će razmatrati alternativu Istanbulskoj konvenciji koju su izradili opozicijski zastupnici i ZZS |date=2025 |publisher=Latvijas Sabiedriskie Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref><ref name="Saeima_Dokuments_2025">{{cite web |url=https://titania.saeima.lv/LIVS14/SaeimaLIVS2_DK.nsf/0/E1746CC15619C2C3C2258D1F000AFE91 |title=Latvijas Republikas Saeimas dokumentu arhīvs |trans-title=Arhiv dokumenata Saeime Republike Letonije |publisher=Latvijas Republikas Saeima |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref><ref name="Butans_X_2025">{{cite web |url=https://x.com/ArtursButans/status/1976206546922303781 |title=Artūrs Butāns (@ArtursButans) on X |trans-title=Arturs Butans na platformi X |date=2025 |publisher=X Corp. |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref> Iako je stranka [[Novo jedinstvo]] prvobitno podržala deklaraciju, njeni zastupnici nisu učestvovali u konačnom glasanju. Zastupnica [[Zanda Kalniņa-Lukaševica]] pojasnila je da stranka nije željela "stvoriti iluziju da predložena deklaracija može biti ekvivalentna alternativa međunarodnoj konvenciji", naglasivši da deklaracija nema zakonsku snagu.<ref name="LSM_Saeima_Passes_2025">{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/saeima/17.10.2025-latvian-saeima-passes-an-alternative-to-istanbul-convention.a618749/ |title=Latvian Saeima passes an 'alternative' to Istanbul Convention |trans-title=Latvijski Saeima usvojio 'alternativu' Istanbulskoj konvenciji |date=2025 |publisher=Latvijas Sabiedriskie Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Iz stranke Progresivci saopšteno je da su glasali protiv jer deklaracija "umanjuje zaštitu od nasilja, kontrolu i pokušava udaljiti Latviju od evropskog pravnog prostora i vrijednosti". Lider njihova parlamentarnog kluba [[Andris Šuvajevs]] izjavio je: "Deklaraciju treba posmatrati u sprezi s procesom otkazivanja Istanbulske konvencije. Kada se posmatraju zajedno, jasno je da će ovakva zamjena jednog dokumenta drugim suziti prava stanovnika Latvije, a posebno žrtava nasilja."<ref name="Progresivie_Deklaracija_2025">{{cite news |url=https://progresivie.lv/jaunumi/pro-neatbalsta-na-deklaraciju |title=Progresīvie neatbalstīs NA sagatavoto deklarāciju, jo tā ved uz iedzīvotāju aizsardzības apzinātu samazināšanu |trans-title=Progresivci neće podržati deklaraciju koju je pripremio NA, jer ona vodi namjernom umanjivanju sigurnosti građana |date=2025 |publisher=Progresīvie |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref> Zastupnik [[Nacionalni savez (Letonija)|Nacionalnog saveza]] Artūrs Butāns kritikovao je Progresivce, navodeći da su im "ideologija društvenog roda važnija od borbe protiv nasilja".<ref name="Butans_X_2025" /> Većina u latvijskom parlamentu (52 zastupnika iz Ujedinjene liste, Nacionalnog saveza, stranke Za stabilnost!, partije Latvija na prvom mjestu, Saveza zelenih i poljoprivrednika te nekoliko nezavisnih parlamentaraca) izglasala je 23. oktobra povlačenje iz konvencije u prvom čitanju. Zakon je označen kao "hitan postupak", što podrazumijeva ubrzanu proceduru kroz samo dva čitanja.<ref name="LSM_Saeima_First_Reading_2025">{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/saeima/24.10.2025-saeima-supports-pull-out-from-istanbul-convention-in-first-reading.a619638/ |title=Saeima supports pull-out from Istanbul Convention in first reading |trans-title=Saeima u prvom čitanju podržao povlačenje iz Istanbulske konvencije |date=2025 |publisher=Latvijas Sabiedriskie Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> [[Edmunds Cepurītis]], zastupnik Progresivaca, osudio je glasanje riječima: "Ovo će biti sramota koja će progoniti ne samo ovaj, već i buduće sazive Saeime. Progonit će i svakoga od vas ko lično podržava ovu inicijativu." (eng.lsm.lv, 2025b). Drugo čitanje bilo je zakazano za 30. oktobar.<ref name="LSM_Saeima_First_Reading_2025" /> Dan prije konačnog glasanja, 29. oktobra, oko 5.000 ljudi okupilo se ispred zgrade parlamenta u znak protesta protiv povlačenja Latvije iz konvencije.<ref name="LSM_Saeima_Protesti_2025">{{cite news |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/29.10.2025-pie-saeimas-tukstosi-proteste-pret-latvijas-izstasanos-no-stambulas-konvencijas.a620125/ |title=Pie Saeimas tūkstoši protestē pret Latvijas izstāšanos no Stambulas konvencijas |trans-title=Ispred Saeime hiljade protestuju protiv povlačenja Latvije iz Istanbulske konvencije |date=2025 |publisher=Latvijas Sabiedriskie Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref> Sljedećeg dana, kada je Saeima premoćnom većinom odobrila otkazivanje konvencije, održan je kontraprotest u organizaciji vanparlamentarne stranke [[Suverena vlast (Latvija)|Suverena vlast]] koji je okupio tek oko 20 ljudi.<ref name="Jauns_Saeima_Pikets_2025">{{cite news |url=https://jauns.lv/raksts/zinas/680129-foto-pikets-pie-saeimas-par-stambulas-konvencijas-denonsesanu-pulce-tikai-20-cilvekus |title=Foto: pikets pie Saeimas par Stambulas konvencijas denonsēšanu pulcē tikai 20 cilvēkus |trans-title=Foto: Protest ispred Saeime za otkazivanje Istanbulske konvencije okupio samo 20 ljudi |date=2025 |publisher=SIA Izdevniecība Rīgas Viļņi / LETA |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref> Nije zabilježeno da je ijedna parlamentarna stranka zvanično podržala ili organizovala javne demonstracije u korist povlačenja. Građanska inicijativa kojom se od predsjednika Latvije [[Edgars Rinkēvičs|Edgarsa Rinkēvičsa]] tražilo da zakon vrati parlamentu na ponovno razmatranje prikupila je više od 68.000 potpisa, postavši tako najpodržanija peticija u historiji platforme [[ManaBalss.lv]].<ref name="ManaBalss_3788">{{cite web |url=https://manabalss.lv/i/3788 |title=Lūgums prezidentam neparakstīt likumu par izstāšanos no Stambulas konvencijas |trans-title=Molba predsjedniku da ne potpiše zakon o istupanju iz Istanbulske konvencije |date=2025 |website=ManaBalss.lv |publisher=Nodibinājums Sabiedrības Līdzdalības Fonds |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref><ref name="LSM_ManaBalss_Rekord_2025">{{cite news |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/03.11.2025-lugums-prezidentam-neparakstit-stambulas-konvencijas-denonsesanu-atbalstitaka-iniciativa-manabalsslv-vesture.a620964/ |title=Lūgums prezidentam neparakstīt Stambulas konvencijas denonsēšanu – atbalstītākā iniciatīva "ManaBalss.lv" vēsturē |trans-title=Molba predsjedniku da ne potpiše otkazivanje Istanbulske konvencije – najpodržanija inicijativa u historiji "ManaBalss.lv" |date=2025 |work=LSM.lv |publisher=Latvijas Sabiedriski Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref> S druge strane, nova inicijativa koja je zahtijevala od predsjednika da potvrdi odluku o povlačenju prikupila je nešto više od 9.000 potpisa. [[Datoteka:Protests pret izstāšanos no Stambulas Konvencijas 47.jpg|mini|Protesti protiv otkazivanja Istanbulske konvencije u [[Riga|Rigi]] (oktobar 2025)]] Saeima je 30. oktobra 2025. zvanično izglasala izlazak iz Istanbulske konvencije sa 56 glasova za i 32 protiv, čime je Latvija postala prva članica Evropske unije koja je izglasala povlačenje iz ove konvencije.<ref name="LSM_Saeima_Exit_2025">{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/saeima/30.10.2025-latvian-parliament-votes-to-exit-istanbul-convention.a620375/ |title=Latvian parliament votes to exit Istanbul Convention |trans-title=Letonski parlament izglasao izlazak iz Istanbulske konvencije |date=2025 |publisher=Latvijas Sabiedriski Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Predsjednik [[Edgars Rinkēvičs]] izjavio je da će pažljivo procijeniti usvojeni zakon i da se u odluci neće voditi ideološkim ili političkim motivima.<ref name="LSM_Saeima_Procedura_2025">{{cite news |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/30.10.2025-saeima-par-stambulas-konvenciju-savu-vardu-teikusi-kas-notiek-talak.a620397/ |title=Saeima par Stambulas konvenciju savu vārdu teikusi. Kas notiek tālāk? |trans-title=Saeima je donijela odluku o Istanbulskoj konvenciji. Šta se dešava dalje? |date=2025 |publisher=Latvijas Sabiedriski Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref> Predsjednik je kasnije iskoristio pravo veta i blokirao proglašenje zakona, ostavljajući sudbinu konvencije neizvjesnom.<ref name="EqualityNow_Latvia_2025">{{cite web |url=https://equalitynow.org/news/news-and-insights/whats-happening-in-latvia-with-the-istanbul-convention/ |title=What's happening in Latvia with the Istanbul Convention? |trans-title=Šta se dešava u Letoniji s Istanbulskom konvencijom? |date=2025 |publisher=Equality Now |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Budući da je manje od dvije trećine zastupnika glasalo za proglašenje zakona hitnim, predsjednik ima ustavno pravo vratiti akt Saeimi na ponovno razmatranje. U tom slučaju, parlament bez rasprave upućuje predsjednikove obrazložene prigovore nadležnom odboru i određuje rok za nove prijedloge, a procedura se nastavlja po pravilima trećeg čitanja.<ref name="LSM_Saeima_Procedura_2025" /> Ustav Latvije također predviđa da predsjednik može obustaviti proglašenje zakona na period do dva mjeseca, što može zahtijevati i najmanje jedna trećina zastupnika (minimalno 34). Ako predsjednik privremeno obustavi zakon, Centralna izborna komisija dužna je pokrenuti prikupljanje potpisa radi raspisivanja [[referendum]]a o opozivu tog zakona.<ref name="LSM_Saeima_Procedura_2025" /> === Države koje su ratifikovale konvenciju === ==== Moldavija ==== Nakon što je Parlament Moldavije ratifikovao konvenciju 14. oktobra 2021, ovaj međunarodni ugovor je zvanično stupio na snagu u toj državi 1. maja 2022.<ref name="CoE_Moldova_2022">{{cite web |url=https://www.coe.int/en/web/genderequality/-/the-istanbul-convention-enters-into-force-in-the-republic-of-moldova |title=The Istanbul Convention enters into force in the Republic of Moldova |trans-title=Istanbulska konvencija stupila na snagu u Republici Moldaviji |date=2022 |publisher=Council of Europe |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> ==== Poljska ==== Predsjednik Poljske [[Bronisław Komorowski]] formalno je ratifikovao konvenciju na nacionalnom nivou 13. aprila 2015+,<ref name="ISAP_Poland_2015">{{cite web |url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20150000961 |title=Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, sporządzona w Stambule dnia 11 maja 2011 r. |trans-title=Konvencija Vijeća Evrope o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici, sačinjena u Istanbulu 11. maja 2011. |date=2015 |publisher=Internetowy System Aktów Prawnych – Sejm Rzeczypospolitej Polskiej |format=Dziennik Ustaw, 2015, poz. 961 |access-date=1. 7. 2026 |language=pl}}</ref> dok su ratifikovani dokumenti deponovani u Vijeću Evrope 27. aprila 2015.<ref name="CoE_Poland_Action">{{cite web |url=https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/poland1 |title=Poland - Istanbul Convention Action against violence against women and domestic violence |trans-title=Poljska - Aktivnosti Istanbulske konvencije protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici |publisher=Council of Europe |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Time je Poljska preuzela formalne obaveze iz ovog dokumenta, koji je na njenoj teritoriji stupio na snagu 1. augusta 2015. Konvenciji se oštro protivila stranka [[Pravo i pravda]] (PiS), koja je vladala Poljskom od novembra 2015. do oktobra 2023. Poljski ministar pravde [[Zbigniew Ziobro]] izjavio je u julu 2020. da će pokrenuti zvaničnu proceduru za povlačenje iz ove konvencije. Ziobro je tvrdio da je ugovor štetan jer zahtijeva od škola da djecu podučavaju o [[Antirodni pokret|rodu na "ideološki način"]] te da umanjuje značaj biološkog spola.<ref name="Euronews_MyEurope_2020">{{cite news |last=Murray |first=Shona |url=https://www.euronews.com/my-europe/2020/07/27/istanbul-convention-poland-s-plan-to-quit-domestic-violence-treaty-causes-concern |title='Pathetic': Poland's plan to quit domestic violence treaty slammed |trans-title='Jadno': Oštre kritike na plan Poljske da napusti sporazum o nasilju u porodici |date=2020 |publisher=Euronews |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Ranije, dok je bio u opoziciji 2012, Ziobro je konvenciju nazvao "izmišljotinom, feminističkom kreacijom kojoj je cilj opravdavanje [[Retorika usmjerena protiv LGBTQ osoba|gej ideologije]]".<ref name="NYT_Poland_Considers_2020">{{cite news |last=Santora |first=Marc |url=https://www.nytimes.com/2020/07/27/world/europe/poland-domestic-violence-treaty.html |title=Poland Considers Leaving Treaty on Domestic Violence, Spurring Outcry |trans-title=Poljska razmatra napuštanje sporazuma o nasilju u porodici, što je izazvalo negodovanje javnosti |date=2020 |publisher=The New York Times |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Konzervativna vlada također je kritikovala dokument zbog odredbe prema kojoj se "kultura, običaji, religija, tradicija ili takozvana 'čast' neće smatrati opravdanjem" za djela nasilja nad ženama.<ref name="PBS_Poland_2020">{{cite news |url=https://www.pbs.org/newshour/world/poles-split-over-governments-plan-to-exit-domestic-violence-treaty |title=Poles split over government's plan to exit domestic violence treaty |trans-title=Poljaci podijeljeni oko vladinog plana da napusti sporazum o nasilju u porodici |date=2020 |publisher=Associated Press |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Poljska neprofitna organizacija za provjeru činjenica "Stowarzyszenie Demagog" javno se usprotivila ovakvim tvrdnjama tadašnje vlade, ocjenjujući ih netačnim.<ref name="Demagog_Stambul_2020">{{cite web |url=https://demagog.org.pl/wypowiedzi/czy-konwencja-stambulska-wymusza-na-panstwach-uznanie-malzenstw-homoseksualnych/ |title=Czy konwencja stambulska wymusza na państwach uznanie małżeństw homoseksualnych? |trans-title=Da li Istanbulska konvencija primorava države na priznavanje istospolnih brakova? |date=2020 |publisher=Stowarzyszenie Demagog |access-date=1. 7. 2026 |language=pl}}</ref> Istovremeno, stotine građana okupile su se na protestima u [[Varšava|Varšavi]] kako bi iskazale nezadovoljstvo najavljenim povlačenjem.<ref name="Euronews_MyEurope_2020" /> Ova objava poljskih vlasti uslijedila je neposredno nakon što je Evropska unija, pod pritiskom Poljske i Mađarske, ublažila pravilo po kojem je dodjela novca iz EU fondova uslovljena poštivanjem vladavine prava.<ref name="NYT_Poland_Considers_2020" /> Vijeće Evrope reagovalo je saopštenjem u kojem se navodi: "Napuštanje Istanbulske konvencije bilo bi krajnje razočaravajuće i predstavljalo bi veliki korak unazad u zaštiti žena od nasilja u Evropi."<ref name="Euronews_MyEurope_2020" /> Nakon smjene vlasti krajem 2023, nova vladajuća koalicija odustala je od namjere napuštanja ove konvencije. Novi premijer [[Donald Tusk]] objavio je 30. januara 2024. o povlačenju zahtjeva bivšeg premijera koji je bio upućen [[Ustavni sud Poljske|Ustavnom sudu Poljske]], a kojim se tražila provjera usklađenosti konvencije s [[Ustav Poljske|Ustavom Poljske]].<ref name="PAP_TK_2024">{{cite news |url=https://www.pap.pl/aktualnosci/wniosek-ws-konwencji-stambulskiej-wycofany-z-tk |title=Wniosek ws. konwencji stambulskiej wycofany z TK |trans-title=Zahtjev u vezi s Istanbulskom konvencijom povučen s Ustavnog suda |date=2024 |publisher=Polska Agencja Prasowa |access-date=1. 7. 2026 |language=pl}}</ref> Tusk je naglasio da zaštita žena i djece od nasilja nikada ne bi smjela biti predmet političkih prepucavanja, već pitanje zajedničke društvene odgovornosti.<ref name="PAP_TK_2024" /> ==== Ukrajina ==== {{Također pogledajte|Nasilje nad ženama u Ukrajini|Seksualno nasilje tokom ruske invazije na Ukrajinu 2022.}} Zakonodavstvo [[Ukrajina|Ukrajine]] u oblasti (seksualnog) nasilja nad ženama i nasilja u porodici bilo je relativno slabo početkom 21. vijeka, a predviđene kazne bile su niske.<ref name="KyivIndependent_Ukraine_2022">{{cite news |last=Terajima |first=Asami |url=https://kyivindependent.com/national/ukraine-ratifies-istanbul-convention-11-years-after-signing-treaty-to-curb-gender-based-violence |title=Ukraine ratifies Istanbul convention 11 years after signing treaty to curb gender-based violence |trans-title=Ukrajina ratifikovala Istanbulsku konvenciju 11 godina nakon potpisivanja sporazuma o suzbijanju rodno zasnovanog nasilja |date=2022 |publisher=The Kyiv Independent |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Ukrajinska vlada je 2011, tokom predsjedničkog mandata [[Viktor Janukovič|Viktora Janukoviča]], bila jedan od autora i prvih potpisnika Istanbulske konvencije, ali je snažan otpor u parlamentu spriječio njenu implementaciju u narednim godinama.<ref name="KyivIndependent_Ukraine_2022" /> Parlamentarna većina je i 2016. glasala protiv ratifikacije, djelimično zbog neslaganja pojedinih crkava i konzervativnih političara s tekstom konvencije.<ref name="KyivIndependent_Ukraine_2022" /> Istovremeno, rizik da žene postanu žrtve rodno zasnovanog nasilja u istočnoj Ukrajini znatno je porastao nakon izbijanja [[Rusko-ukrajinski rat|Rusko-ukrajinskog rata]] 2014.<ref name="KyivIndependent_Ukraine_2022" /> Tokom 2010-ih i početkom 2020-ih, više ukrajinskih organizacija vodilo je kampanje za bolju zaštitu ljudskih prava, zalažući se za ratifikaciju konvencije kao sredstva za postizanje tog cilja.<ref name="KyivIndependent_Ukraine_2022" /> Vrhovna rada i vlada Ukrajine su 6. decembra 2017, tokom mandata predsjednika [[Petro Porošenko|Petra Porošenka]], usvojile izmjene i dopune Krivičnog zakona s ciljem implementacije Istanbulske konvencije, što je uključivalo i definicije seksualnog nasilja zasnovane na [[Seksualni pristanak u zakonodavstvu|odsustvu pristanka]].<ref name="Rada_Ukrajina_2227-19">{{cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/2227-19?lang=en#Text |title=Про внесення змін do Кримінального ta Кримінального процесуального кодексів України з метою реалізації положень Конвенції Ради Європи про запобігання насильству стосовно жінок і домашньому насильству та боротьбу з цими явищами |trans-title=O izmjenama Krivičnog i Krivično-procesnog zakona Ukrajine u svrhu implementacije odredbi Konvencije Vijeća Evrope o sprječavanju nasilja nad ženama i nasilja u porodici i borbi protiv ovih pojava |website=zakon.rada.gov.ua |publisher=Zvanični web-portal Parlamenta Ukrajine |access-date=1. 7. 2026 |language=uk}}</ref> Ruska invazija na Ukrajinu 2022. dovela je do naglog porasta prijava porodičnog i seksualnog nasilja nad civilima, posebno na teritorijama pod ruskom okupacijom. To, u kombinaciji sa težnjom ukrajinskih vlasti za pristupanjem [[Evropska unija|Evropskoj uniji]] i dobijanjem evropske podrške u sukobu, ubrzalo je potpunu ratifikaciju ovog sporazuma.<ref name="KyivIndependent_Ukraine_2022" /> Predsjednik [[Volodimir Zelenski|Volodimir Zelenski]] uputio je parlamentu 18. juna 2022. prijedlog zakona o ratifikaciji Istanbulske konvencije. [[Vrhovna rada]] Ukrajine podržala je ratifikaciju 20. juna 2022.<ref name="UNIAN_Ratifikacija_2022">{{cite news |url=https://www.unian.net/politics/verhovnaya-rada-podderzhala-ratifikaciyu-stambulskoy-konvencii-novosti-ukraina-11872623.html |title=Верховная Рада поддержала ратификацию Стамбульской конвенции |trans-title=Vrhovna rada podržala ratifikaciju Istanbulske konvenciju |date=2022 |publisher=Ukrajinska nezavisna novinska agencija novosti (UNIAN) |access-date=1. 7. 2026 |language=ru}}</ref> sa 259 glasova za i 8 protiv.<ref name="KyivIndependent_Ukraine_2022" /> Ukrajina je instrumente ratifikacije predala 18. jula 2022, te je Konvencija zvanično stupila na snagu u ovoj državi 1. novembra 2022.<ref name="CoE_Ukraine_2022">{{cite web |url=https://www.coe.int/en/web/genderequality/-/ukraine-ratifies-the-istanbul-convention |title=Ukraine ratifies the Istanbul Convention |trans-title=Ukrajina ratifikovala Istanbulsku konvenciju |date=2022 |publisher=[[Vijeće Evrope]] |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> ==== Ujedinjeno Kraljevstvo ==== Ujedinjeno Kraljevstvo je instrumente ratifikacije predalo 21. jula 2022, te je Konvencija zvanično stupila na snagu u ovoj državi 1. novembra 2022.<ref name="CoE_UK_2022">{{cite web |url=https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/-/the-united-kingdom-ratifies-the-istanbul-convention |title=The United Kingdom ratifies the Istanbul Convention |trans-title=Ujedinjeno Kraljevstvo ratifikovalo Istanbulsku konvenciju |date=2022 |website=Coe.int |publisher=[[Vijeće Evrope]] |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> == Političke debate == Kritike konvencije obuhvataju "definiciju i upotrebu pojma 'rod' u samom tekstu; odredbu koja obavezuje države potpisnice da osiguraju podučavanje o 'nestereotipnim rodnim ulogama' na svim nivoima obrazovanja; navodnu pristranost konvencije na štetu muškaraca, kao i tvrdnje da se njome ugrožava državni suverenitet."<ref name="EPRS_EU_Accession_2023">{{cite report |last=Zamfir |first=Ionel |url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/ATAG/2023/739323/EPRS_ATA(2023)739323_EN.pdf |title=EU accession to the Istanbul Convention |trans-title=Pristupanje EU Istanbulskoj konvenciji |date=2023 |publisher=European Parliamentary Research Service (EPRS) |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> [[Datoteka:Anne Brasseur It is not about countries, it is about protecting citizens!.webm|mini|desno|[[Anne Brasseur]] odgovara na kritike upućene konvenciji (2019)]] Vijeće Evrope je u saopštenju za javnost u novembru 2018. navelo: "Uprkos jasno definisanim ciljevima, nekoliko religijskih i ultrakonzervativnih grupa širi lažne narative o Istanbulskoj konvenciji". U saopštenju se ističe da konvencija ne nastoji nametnuti određeni stil života niti se miješati u ličnu organizaciju privatnog života, već joj je jedini cilj sprječavanje nasilja nad ženama i nasilja u porodici. Nadalje se navodi da "konvencija svakako ''nema'' za cilj ukidanje spolnih razlika između žena i muškaraca. Nigdje se u konvenciji ne implicira da su žene i muškarci 'isti' ili da to trebaju biti", kao i da "konvencija ne nastoji regulisati porodični život i/ili porodične strukture: ona ne sadrži definiciju 'porodice' niti promoviše određeni oblik porodičnog uređenja."<ref name="CoE_Pristina_Misconceptions_2018">{{cite web |url=https://www.coe.int/en/web/pristina/-/ending-misconceptions-about-the-convention-on-preventing-and-combating-violence-against-women-and-domestic-violence |title=Ending misconceptions about the Convention on Preventing and Combating Violence against Women and Domestic Violence |trans-title=Okončanje zabluda o Konvenciji o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici |date=2018 |publisher=Vijeće Evrope Strasbourg |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Prema pisanju mreže ''[[Balkan Insight]]'', kritike konvencije, koje su najizraženije u [[Srednja i Istočna Evropa|Srednjoj i Istočnoj Evropi]] i dolaze uglavnom od strane [[Krajnja desnica|krajnje desnice]] i [[Nacionalni konzervativizam|nacionalnih konzervativaca]], nemaju mnogo utemeljenja u njenom stvarnom sadržaju: "Koristeći se [[Dezinformacija|dezinformacijama]], populističkom retorikom i pozivanjem na kršćanski i islamski moral, [kritičari] su uspjeli dokument koji u suštini predstavlja skup smjernica za stvaranje 'sveobuhvatnog pravnog okvira i pristupa borbi protiv nasilja nad ženama' prikazati kao zlonamjerni pokušaj [[Zapadna Evropa|Zapadne Evrope]] da nametne svoje previše liberalne politike tradicionalnijim društvima na istoku."<ref name="BalkanInsight_Obtuseness_2020">{{cite news |url=https://balkaninsight.com/2020/08/04/istanbul-treaty-falling-victim-to-political-obtuseness/ |title=Domestic Violence Treaty Falling Victim to Political Obtuseness |date=2020 |publisher=Balkan Investigative Reporting Network (BIRN) |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> == Također pogledajte == * [[Antirodni pokret]] * [[Konvencija o eliminaciji svih oblika diskriminacije žena]] (CEDAW) * [[Deklaracija o eliminaciji nasilja nad ženama]] (DEVAW) * [[Bečka deklaracija i program djelovanja]] (VDPA) * [[Međuamerička konvencija o sprječavanju, kažnjavanju i iskorjenjivanju nasilja nad ženama]] (Konvencija Belém do Pará) * [[Protokol uz Afričku povelju o ljudskim pravima i pravima naroda o pravima žena u Africi]] (Protokol iz Maputa) * [[Sastanak stručne grupe: sprječavanje nasilja nad ženama i djevojčicama]] (EGM) * [[Međunarodno pravo ljudskih prava]] * [[Međunarodni okvir za seksualno nasilje]] * [[Spisak sporazuma Vijeća Evrope]] * [[Zakon o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici (Ratifikacija Konvencije) iz 2017.]] == Napomene == <references group="lower-alpha" /> == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == *{{cite journal |last1=Bosak |first1=Martina |last2=Munivrana Vajda |first2=Maja |title=The reality behind the Istanbul convention: Shattering conservative delusions |journal=Women's Studies International Forum |date=2019 |volume=74 |pages=77–83 |doi=10.1016/j.wsif.2019.03.004|s2cid=150739029 }} *Krizsán, Andrea; Roggeband, Conny; Zeller, Michael C. (2024). "[[doi:10.1177/00104140241290205|Who is Afraid of the Istanbul Convention? Explaining Opposition to and Support for Gender Equality]]". ''Comparative Political Studies''. == Vanjski linkovi == * [https://arsbih.gov.ba/istanbulska-konvencija/ Istanbulska konvencija na stranici Agencije za ravnopravnost spolova Bosne i Hercegovine] * [https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/home Službena stranica Konvencije] {{en simbol}} * [https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=treaty-detail&treatynum=210 Tekst Konvencije] {{en simbol}} * [https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=signatures-by-treaty&treatynum=210 Potpisi i ratifikacije] {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:2011. u Turskoj]] [[Kategorija:2011. u historiji žena]] [[Kategorija:Nasilje nad ženama u Evropi]] [[Kategorija:Instrumenti za prava žena]] [[Kategorija:Prisilna sterilizacija]] [[Kategorija:Sporazumi Vijeća Evrope]] [[Kategorija:Sporazumi stupili na snagu 2014.]] [[Kategorija:Sporazumi sklopljeni 2011.]] [[Kategorija:Sporazumi Albanije]] [[Kategorija:Sporazumi Andore]] [[Kategorija:Sporazumi Austrije]] [[Kategorija:Sporazumi Belgije]] [[Kategorija:Sporazumi Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Sporazumi Danske]] [[Kategorija:Sporazumi Finske]] [[Kategorija:Sporazumi Francuske]] [[Kategorija:Sporazumi Italije]] [[Kategorija:Sporazumi Latvije]] [[Kategorija:Sporazumi Malte]] [[Kategorija:Sporazumi Monaka]] [[Kategorija:Sporazumi Crne Gore]] [[Kategorija:Sporazumi Nizozemske]] [[Kategorija:Sporazumi Poljske]] [[Kategorija:Sporazumi Portugala]] [[Kategorija:Sporazumi Sjeverne Makedonije]] [[Kategorija:Sporazumi Rumunije]] [[Kategorija:Sporazumi Srbije]] [[Kategorija:Sporazumi Slovenije]] [[Kategorija:Sporazumi Španije]] [[Kategorija:Sporazumi Švedske]] [[Kategorija:Sporazumi Turske]] [[Kategorija:Sporazumi Ukrajine]] [[Kategorija:Sporazumi Ujedinjenog Kraljevstva]] [[Kategorija:Sporazumi Evropske unije]] [[Kategorija:Nasilje u porodici]] s534hz5kdqyiuhe1ip5b4vntcqo88wc 3901546 3901472 2026-07-02T00:52:01Z Bosancica by MK 173186 3901546 wikitext text/x-wiki {{Infokutija sporazum | ime = Istanbulska konvencija | puno_ime = Konvencija Vijeća Evrope o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici | slika = Istanbul Convention (2011) participation map, current.svg | veličina_slike = 260px | alt = Karta potpisnica i ratifikatora Istanbulske konvencije | opis_slike = <div><span style="display:inline-block; width:12px; height:12px; background-color:#039; border:1px solid #aaa; margin-right:5px;"></span> Potpisana i ratifikovana{{Napomena|Evropska unija je također potpisnica i ratifikator.}}</div> <div><span style="display:inline-block; width:12px; height:12px; background-color:#a050ff; border:1px solid #aaa; margin-right:5px;"></span> Potpisana, nije na snazi</div> <div><span style="display:inline-block; width:12px; height:12px; background-color:#F29527; border:1px solid #aaa; margin-right:5px;"></span> Nije potpisana (države članice VE){{Napomena|Uključuje države koje nisu članice VE, a koje su bile uključene u izradu Konvencije; nijedna od njih (Kanada, Sveta Stolica (Vatikan), Japan, Meksiko, Rusija i Sjedinjene Američke Države) do sada nije potpisala Konvenciju.}}</div> <div><span style="display:inline-block; width:12px; height:12px; background-color:#da2131; border:1px solid #aaa; margin-right:5px;"></span> Bivša članica</div> <div><span style="display:inline-block; width:12px; height:12px; background-color:#C0C0C0; border:1px solid #aaa; margin-right:5px;"></span> Nije potpisana (države koje nisu članice VE)</div> | vrsta = | kontekst = | datum_izrade = 7. april 2011. | datum_potpis = {{Početni datum|2011|05|11}} | mjesto_potpis = [[Istanbul]], Turska | datum_pečaćenja = | datum_aktivacije = | stupio_na_snagu = 1. august 2014. | uslov_aktivacije = 10 ratifikacija, od kojih 8 moraju biti od članica Vijeća Evrope | amandman = | aneks = | datum_isteka = | privremena_primjena = | medijatori = | pregovarači = | prvobitni_potpisnici = | potpisnici = 45 država + [[Evropska unija|EU]] | strane = | ratifikatori = 39 država + [[Evropska unija|EU]] | depozitar = [[Generalni sekretar Vijeća Evrope]] | depozitari = | navodi = [[Council of Europe Treaty Series|CETS]] br. [https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/210 210] | jezik = | jezici = * [[Engleski jezik|engleski]] * [[Francuski jezik|francuski]] | wikizvor = | wikizvor1 = | wikizvor2 = | wikizvor3 = | wikizvor4 = | wikizvor5 = | fusnote = }} {{Nasilje nad ženama}} '''Konvencija Vijeća Evrope o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici''', poznatija kao '''Istanbulska konvencija''', jeste [[Međunarodni instrumenti za ljudska prava|međunarodni ugovor o ljudskim pravima]] [[Vijeće Evrope|Vijeća Evrope]] protiv [[Nasilje nad ženama|nasilja nad ženama]] i [[Nasilje u porodici|nasilja u porodici]], koji je otvoren za potpisivanje 11. maja 2011. u [[Istanbul]]u, u [[Turska|Turskoj]]. Ciljevi konvencije su [[Sprječavanje nasilja|sprječavanje nasilja]], [[Prava žrtava|zaštita žrtava]] i okončanje [[Nekažnjivost|nekažnjivosti]] počinioca.<ref name="CoE_Istanbul_Convention_2011">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence |url=https://rm.coe.int/168008482e |series=Council of Europe Treaty Series - No. 210 |date=2011 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Do marta 2019. konvenciju je potpisalo 45 država i [[Evropska unija]].<ref name="CoE_Ratifications_210">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Full list: Chart of signatures and ratifications of Treaty 210 |url=http://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/210/signatures |publisher=Council of Europe |date=2026 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Turska je 12. marta 2012. postala prva zemlja koja je ratifikovala konvenciju, a nakon nje je od 2013. do 2024. godine to učinilo još 37 država i Evropska unija ([[Albanija]], [[Andora]], [[Austrija]], [[Belgija]], [[Bosna i Hercegovina]], [[Hrvatska]], [[Kipar]], [[Danska]], [[Estonija]], [[Finska]], [[Francuska]], [[Gruzija]], [[Njemačka]], [[Grčka]],<ref name="Greece_Ratification_2018">{{cite web |title=Δημοσίευση σε ΦΕΚ του Ν.4531/2018 για την κύρωση από την Ελλάδα της Σύμβασης του Σ.τ.Ε. περί έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας |trans-title=Objavljivanje u Službenom glasniku Zakona 4531/2018 o ratifikaciji Konvencije Vijeća Evrope o rodnom i porodičnom nasilju od strane Grčke |url=http://www.isotita.gr/%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BC%CE%BF%CF%83%CE%AF%CE%B5%CF%85%CF%83%CE%B7-%CF%83%CE%B5-%CF%86%CE%B5%CE%BA-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BD-4531-2018-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%BA%CF%8D%CF%81%CF%89%CF%83/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331070505/http://www.isotita.gr/%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%83%CE%AF%CE%B5%CF%85%CF%83%CE%B7-%CF%83%CE%B5-%CF%86%CE%B5%CE%BA-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BD-4531-2018-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%BA%CF%8D%CF%81%CF%89%CF%83/ |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |publisher=Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δیکαιωμάτων (Isotita.gr) |date=16. 4. 2018 |access-date=30. 6. 2026 |language=el}}</ref> [[Island]], [[Irska]], [[Italija]], [[Latvija]],<ref name="Latvia_Ratification_2023">{{cite web |title=Saeima ratificē Stambulas konvenciju pēc teju 5 stundu debatēm |trans-title=Saeima ratifikovala Istanbulsku konvenciju nakon gotovo pet sati debate |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/30.11.2023-saeima-ratifice-stambulas-konvenciju-pec-teju-5-stundu-debatem.a533581/ |publisher=Latvijas Sabiedriskie Mediji (www.lsm.lv) |date=30. 11. 2023 |access-date=30. 6. 2026 |language=lv}}</ref> [[Lihtenštajn]], [[Luksemburg]], [[Malta]], [[Moldavija]], [[Monako]], [[Crna Gora]], [[Holandija]], [[Sjeverna Makedonija]], [[Norveška]], [[Poljska]], [[Portugal]], [[Rumunija]], [[San Marino]], [[Srbija]], [[Slovenija]], [[Španija]], [[Švedska]], [[Švicarska]], [[Ukrajina]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]]).<ref name="CoE_Ratifications_210" /> Konvencija je stupila na snagu 1. augusta 2014.<ref name="CoE_Ratifications_210" /> Turska je 2021. postala prva i jedina država koja se povukla iz ovog sporazuma. Nakon što ga je zvanično otkazala 20. marta, konvencija je za ovu zemlju prestala važiti 1. jula iste godine.<ref name="Turkey_Withdrawal_2021">{{cite web |title=Erdoğan insists it's at his discretion to pull Turkey out of İstanbul Convention |url=https://www.bianet.org/english/women/241444-erdogan-insists-it-s-at-his-discretion-to-pull-turkey-out-of-istanbul-convention |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720130953/https://www.bianet.org/english/women/241444-erdogan-insists-it-s-at-his-discretion-to-pull-turkey-out-of-istanbul-convention |archive-date=20. 7. 2021 |url-status=dead |publisher=Bianet - Bağımsız İletišim Ağı |date=26. 3. 2021 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Law_Essential_2021">{{cite web |title=Turkey’s Withdrawal from Istanbul Convention |url=https://lawessential.com/all-blogs/f/turkey%E2%80%99s-withdrawal-from-istanbul-convention?blogcategory=Miscellaneous |publisher=Law Essential |date=2021 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Turkey_Formal_Exit_2021">{{cite web |last1=Reuters |title=Turkey formally quits treaty to prevent violence against women |url=https://www.cnn.com/2021/07/01/europe/turkey-istanbul-convention-women-intl/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701235122/https://www.cnn.com/2021/07/01/europe/turkey-istanbul-convention-women-intl/index.html |archive-date=1. 7. 2021 |url-status=dead |website=CNN |date=2021 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Vijeće Evropske unije odobrilo je 1. juna 2023. pristupanje Evropske unije Istanbulskoj konvenciji.<ref name="EU_Accession_2023">{{cite web |author=[[Vijeće Evropske unije]] |title=Combatting violence against women: Council adopts decision about EU's accession to Istanbul Convention |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/06/01/combatting-violence-against-women-council-adopts-decision-about-eu-s-accession-to-istanbul-convention/ |publisher=Council of the EU |date=2023 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Nedugo zatim, 28. juna iste godine, Evropska unija je i zvanično ratifikovala ovaj dokument (CETS br. 210) deponovanjem odobrenja u Vijeću Evrope.<ref name="EU_Deposit_2023">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=The European Union deposited the instrument of approval of the "Istanbul Convention" |url=https://www.coe.int/en/web/portal/-/the-european-union-deposited-the-instrument-of-approval-of-the-istanbul-convention- |publisher=Council of Europe |date=2023 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Konvencija je na nivou Evropske unije stupila na snagu 1. oktobra 2023, pri čemu su države članice koje je još uvijek nisu samostalno ratifikovale obavezne poštovati je isključivo u okvirima [[Acquis communautaire|pravne stečevine EU]] (''acquis'') kojom se ova konvencija provodi.<ref name="EUR-Lex_EU_Accession_2023">{{cite web |title=EU accession to the Istanbul Convention |url=https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/eu-accession-to-the-istanbul-convention.html |publisher=EUR-Lex |date=2023 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> == Historija == [[Datoteka:Combating violence against women and domestic violence.webm|mini|desno|Zvaničnica Vijeća Evrope Johanna Nelles o svrsi konvencije (juni 2011)]] [[Vijeće Evrope]] još od 1990-ih aktivno radi na unapređenju zaštite žena od nasilja. U okviru tih nastojanja, posebno se ističe usvajanje Preporuke Rec(2002)5 Komiteta ministara iz 2002,<ref name="CoE_Rec2002_5">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Recommendation Rec(2002)5 of the Committee of Ministers to member states on the protection of women against violence |url=https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?Ref=Rec%282002%295&Language=lanEnglish&Ver=original&Site=CM&BackColorInternet=DBDCF2&BackColorIntranet=FDC864&BackColorLogged=FDC864 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728000000/https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?Ref=Rec%282002%295&Language=lanEnglish&Ver=original&Site=CM&BackColorInternet=DBDCF2&BackColorIntranet=FDC864&BackColorLogged=FDC864 |archive-date=28. 7. 2020 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2002 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> kao i provođenje svenacionalne evropske kampanje za borbu protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici, koja je trajala od 2006. do 2008.<ref name="CoE_Campaign_2006_2008">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Campaign to Combat Violence against Women, including domestic violence (2006-2008) |url=http://www.coe.int/t/dg2/equality/DOMESTICVIOLENCECAMPAIGN/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720130000/http://www.coe.int/t/dg2/equality/DOMESTICVIOLENCECAMPAIGN/ |archive-date=20. 7. 2021 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2008 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> [[Parlamentarna skupština Vijeća Evrope]] također je zauzela čvrst politički stav protiv svih oblika nasilja nad ženama, usvajanjem rezolucija i preporuka kojima se zahtijevaju pravno obavezujući standardi za sprječavanje, zaštitu i krivično gonjenje najtežih i najrasprostranjenijih oblika rodno zasnovanog nasilja.<ref name="CoE_Historical_Background">{{cite web |title=Historical background |url=https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/historical-background |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305000000/https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/historical-background |archive-date=5. 3. 2021 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2021 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Nacionalni izvještaji, studije i ankete potvrdili su razmjere ovog problema u [[Evropa|Evropi]].<ref name="CoE_Historical_Background" /> Spomenuta kampanja je jasno ukazala na velike razlike u odgovorima pojedinih država na nasilje nad ženama i nasilje u porodici. Zbog toga se javila potreba za usklađivanjem pravnih standarda kako bi se žrtvama osigurao jednak nivo zaštite širom Evrope. Ministri pravde država članica Vijeća Evrope stoga su započeli rasprave o jačanju zaštite od nasilja u porodici, s posebnim naglaskom na nasilje od intimnih partnera. Vijeće Evrope procijenilo je da je neophodno uspostaviti sveobuhvatne standarde u ovoj oblasti, pa je Komitet ministara u decembru 2008. formirao ekspertnu grupu sa zadatkom da izradi nacrt konvencije. Ova grupa, poznata kao CAHVIO (Ad hoc komitet za sprječavanje i borbu protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici),<ref name="CoE_CAHVIO_2009">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Ad Hoc Committee on preventing and combating violence against women and domestic violence (CAHVIO) |url=http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/violence/default_en.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20090405000000/http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/violence/default_en.asp |archive-date=5. 4. 2009 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2009 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> radila je na tekstu nešto više od dvije godine. U kasnijim fazama izrade nacrta, Ujedinjeno Kraljevstvo, Italija, Rusija i [[Sveta Stolica]] predložili su nekoliko amandmana s ciljem ograničavanja pojedinih zahtjeva konvencije, što je naišlo na oštre kritike organizacije [[Amnesty International]].<ref name="Amnesty_Europe_2011">{{cite web |author=[[Amnesty International]] |title=Time to take a stand to oppose violence against women in Europe |url=https://www.amnesty.org/en/documents/ior61/004/2011/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720130500/https://www.amnesty.org/en/documents/ior61/004/2011/en/ |archive-date=20. 7. 2021 |url-status=dead |publisher=Amnesty International |date=2011 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Konačni nacrt teksta konvencije usvojen je u decembru 2010. == Glavne odredbe == [[Datoteka:Safe from fear safe from violence.webm|mini|desno|Sažetak najvažnijih pitanja kojima se konvencija bavi]] Istanbulska konvencija prvi je pravno obavezujući međunarodni instrument koji uspostavlja sveobuhvatni pravni okvir i pristup borbi protiv nasilja nad ženama, s posebnim naglaskom na sprječavanje nasilja u porodici, zaštitu žrtava i krivično gonjenje počinioca.<ref name="Malta_Signing_2012">{{cite web |title=Malta signs convention on domestic violence |url=http://www.maltastar.com/dart/20120521-malta-signs-convention-on-domestic-violence |archive-url=https://web.archive.org/web/20171007000000/http://www.maltastar.com/dart/20120521-malta-signs-convention-on-domestic-violence |archive-date=7. 10. 2017 |url-status=dead |publisher=Malta Star |date=2012 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Ovim dokumentom [[nasilje nad ženama]] definiše se kao kršenje ljudskih prava i oblik diskriminacije (čl. 3, tačka a). Od država potpisnica zahtijeva se postupanje s [[Dužna pažnja|dužnom pažnjom]] prilikom sprječavanja nasilja, zaštite žrtava i krivičnog gonjenja počinioca (čl. 5). Konvencija sadrži i definiciju [[rod]]a, koji je u članu 3, tački c određen kao "društveno oblikovane uloge, ponašanja, aktivnosti i osobine koje određeno društvo smatra prikladnim za žene i muškarce". Pored toga, ugovor definiše niz krivičnih djela koja se smatraju nasiljem nad ženama te propisuje mjere zaštite, kao što su specijalizovane službe podrške (čl. 22) i [[Sigurna kuća|sigurne kuće]] (čl. 23) za žene i njihovu djecu. Države koje ratifikuju konvenciju obavezne su kriminalizovati nekoliko djela, uključujući: [[Psihičko nasilje|psihičko nasilje]] (čl. 33), [[Uhođenje|uhođenje]] (čl. 34), fizičko nasilje (čl. 35), [[Seksualno nasilje|seksualno nasilje]] uključujući [[Silovanje|silovanje]] – pri čemu se posebno kažnjava svaki [[Silovanje|seksualni čin bez dobrovoljnog pristanka]] (čl. 36), [[prisilni brak]] (čl. 37), [[sakaćenje ženskih genitalija]] (čl. 38) te [[Prisilni abortus|prisilni prekid trudnoće]] i [[Prisilna sterilizacija|prisilnu sterilizaciju]] (čl. 39). Konvencija propisuje da [[Seksualno uznemiravanje|seksualno uznemiravanje]] mora podlijegati krivičnim ili drugim pravnim sankcijama (čl. 40). Poseban član posvećen je i sankcionisanju zločina počinjenih u ime "[[Ubistvo iz časti|takozvane časti]]" (čl. 42).<ref name="CoE_Ratifications_210" /> === Struktura === [[Datoteka:Istanbul Convention English.pdf|mini|Klikabilna verzija Istanbulske konvencije na engleskom jeziku]] Konvencija sadrži 81 član podijeljen u 12 poglavlja. Njena struktura prati model najnovijih konvencija Vijeća Evrope.<ref name="CoE_Parliamentary_Handbook_2021">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=The Council of Europe Istanbul Convention: Handbook for Parliamentarians |url=https://rm.coe.int/arm-2021-coe-istanbul-convention-handbook-for-parliamentarians-eng-081/1680a4cf89 |publisher=Council of Europe |date=2021 |access-date=30. 6. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Ovaj se instrument zasniva na principu "četiri P" ({{en|Prevention, Protection, Prosecution, Integrated Policies}}), odnosno na: sprječavanju nasilja, zaštiti i podršci žrtvama, krivičnom gonjenju počinioca te integrisanim politikama. Svako od ovih područja predviđa niz specifičnih mjera.<ref name="CoE_CAHVIO_Interim_2009">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Ad Hoc Committee on preventing and combating violence against women and domestic violence (CAHVIO) interim report |url=http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/convention-violence/CAHVIO/CAHVIO_2009_4%20FIN_en%20_2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111004000000/http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/convention-violence/CAHVIO/CAHVIO_2009_4%20FIN_en%20_2.pdf |archive-date=4. 10. 2011 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2009 |access-date=30. 6. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Konvencija također propisuje obaveze koje se odnose na prikupljanje podataka i podršku istraživanjima u oblasti nasilja nad ženama (čl. 11). U preambuli se poziva na [[Evropska konvencija o ljudskim pravima|Evropsku konvenciju o ljudskim pravima]], [[Evropska socijalna povelja|Evropsku socijalnu povelju]] i [[Konvencija Vijeća Evrope o borbi protiv trgovine ljudima|Konvenciju o borbi protiv trgovine ljudima]], kao i na [[Međunarodno pravo ljudskih prava|međunarodne ugovore o ljudskim pravima]] [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] i [[Rimski statut Međunarodnog krivičnog suda]]. Članom 2. utvrđeno je da se odredbe ove konvencije primjenjuju u vrijeme mira, ali i u situacijama [[Rat|oružanih sukoba]] kada je riječ o nasilju nad ženama i nasilju u porodici. Član 3. definiše osnovne pojmove: *"[[nasilje nad ženama]]" označava "kršenje ljudskih prava i oblik diskriminacije žena i podrazumijeva sva djela rodno zasnovanog nasilja koja dovode do, ili bi mogla dovesti do fizičke, seksualne, psihičke ili ekonomske štete ili patnje žena, uključujući [[Prijetnja|prijetnje]] takvim djelima, prisilu ili proizvoljno lišavanje slobode, bez obzira na to da li se događaju u javnom ili privatnom životu"; *"[[nasilje u porodici]]" podrazumijeva "sva djela fizičkog, seksualnog, [[Psihičko nasilje|psihičkog]] ili [[Ekonomsko nasilje|ekonomskog nasilja]] do kojeg dođe u porodici ili porodičnoj zajednici, odnosno između bivših ili sadašnjih supružnika ili partnera, bez obzira na to da li počinilac dijeli ili je dijelio isto prebivalište sa žrtvom"; *"[[rod]]" označava "[[Društvene uloge|društveno oblikovane uloge]], ponašanja, aktivnosti i osobine koje određeno društvo smatra prikladnim za žene i muškarce"; *"[[rodno zasnovano nasilje]] nad ženama" označava "nasilje koje je usmjereno protiv žene zato što je žena ili koje nesrazmjerno pogađa žene". Član 4. zabranjuje nekoliko oblika diskriminacije, ističući da se provođenje odredbi ove konvencije, a posebno mjera za zaštitu prava žrtava, mora osigurati bez diskriminacije po bilo kojem osnovu, kao što su spol, rod, [[rasa]], boja kože, jezik, političko ili drugo mišljenje, nacionalno ili socijalno porijeklo, pripadnost [[Nacionalna manjina|nacionalnoj manjini]], imovina, rođenje, [[Seksualna orijentacija|seksualna orijentacija]], [[Rodni identitet|rodni identitet]], starost, zdravstveno stanje, [[Invalidnost|invaliditet]], [[Bračni status|bračni status]], migrantski status, status [[Izbjeglica|izbjeglice]] ili bilo koji drugi status. === Mehanizam nadzora (GREVIO) === Provođenje konvencije prati GREVIO – nezavisno ekspertno tijelo (Grupa eksperata za borbu protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici). Članove ovog tijela biraju države potpisnice, a u zavisnosti od njihovog broja, sastoji se od deset do petnaest članova.<ref name="CoE_GREVIO_2015">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=About GREVIO – Group of Experts on Action against Violence against Women and Domestic Violence |url=https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/grevio |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903000000/https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/grevio |archive-date=3. 9. 2015 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2015 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Prvih deset članova izabrano je 2014: predsjednica Feride Acar (Turska), prva potpredsjednica Marceline Naudi (Malta), druga potpredsjednica Simona Lanzoni (Italija) te članice Biljana Branković (Srbija), Françoise Brie (Francuska), Gemma Gallego (Španija), Helena Leitao (Portugal), Rosa Logar (Austrija), Iris Luarasi (Albanija) i Vesna Ratković (Crna Gora).<ref name="CoE_GREVIO_Members_2021">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=GREVIO Members |url=https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/members2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320000000/https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/members2 |archive-date=20. 3. 2021 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2021 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Još pet članova izabrano je 2018: Per Arne Håkansson (Švedska), Sabine Kräuter-Stockton (Njemačka), Vladimer Mkervalishvili (Gruzija), Rachel Eapen Paul (Norveška) i Aleid van den Brink (Holandija).<ref name="CoE_GREVIO_Expansion_2018">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Five additional members joining GREVIO |url=https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/-/five-additional-members-joining-grevio |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/-/five-additional-members-joining-grevio |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2018 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Nakon što je većini članova istekao mandat, u decembru 2023. održani su novi izbori za sastav ovog tijela. == Usvajanje, potpisivanje, ratifikacija i otkazivanje == === Opći postupak === [[Datoteka:Liri Kopachi, Head of Equality Division, Council of Europe.webm|mini|Liri Kopachi{{Napomena|U vrijeme održavanja ovog predavanja u aprilu 2014, Liri Kopachi bila je šefica Odjela za ravnopravnost Vijeća Evrope. Kako je ispravno predvidjela, konvencija je stupila na snagu nedugo nakon toga, u augustu 2014.}} o pozadini i procesu ratifikacije konvencije (2014)]] [[Datoteka:Terry Reintke on violence against women.webm|mini|Zastupnica u Evropskom parlamentu [[Terry Reintke]] poziva EU da [[Pristupanje međunarodnom ugovoru|pristupi]] konvenciji (2017){{Napomena|U titlovima videozapisa, kao i u transkriptu debate o pristupanju EU Konvenciji Vijeća Evrope o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici (održane 11. septembra 2017. u Evropskom parlamentu u Strasbourgu), potkrala se greška. Iz konteksta je jasno da je Reintke mislila na riječ "accede" (pristupiti), a ne "exceed" (premašiti), s obzirom na to da su ove riječi homofoni. Slično tome, Reintke je upotrijebila termin "forefighters" (prvoborci, u značenju zagovornici ili vojnici na prvoj liniji), a ne "four fighters" (četiri borca).}}]] [[Datoteka:Stop Istanbulskoj 20180324 DSC 8500.jpg|mini|[[Željka Markić]] i drugi demonstranti pozivaju vlasti u Hrvatskoj da ne ratifikuju konvenciju (2018)]] Nacrt konvencije usvojili su zamjenici ministara Vijeća Evrope 7. aprila 2011. na svom 1111. sastanku.<ref name="CoE_CAHVIO_Draft_2010">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Draft Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence |url=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=09000016805cd02a |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=09000016805cd02a |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2010 |language=en |format=PDF}}</ref> Dokument je otvoren za potpisivanje 11. maja 2011, tokom 121. zasjedanja Komiteta ministara u Istanbulu. Za stupanje na snagu bilo je potrebno deset ratifikacija, od kojih je najmanje osam moralo biti iz država članica Vijeća Evrope. Do decembra 2015. konvenciju je potpisalo 39 država, nakon čega je uslijedila ratifikacija minimalnih osam članica Vijeća Evrope: Albanije, Austrije, Bosne i Hercegovine, Italije, Crne Gore, Portugala, Srbije i Turske. Krajem iste godine sporazum su ratifikovale i Andora, Danska, Francuska, Malta, Monako, Španija i Švedska. Tokom 2015. to su učinile Finska, Holandija, Poljska i Slovenija, a 2016. Belgija, San Marino i Rumunija. Uslijedile su ratifikacije Kipra, Estonije, Gruzije, Njemačke, Norveške i Švicarske (2017), zatim Hrvatske, Grčke, Islanda, Luksemburga i Makedonije (2018), te Irske (2019).<ref name="Greece_Ratification_2018" /> Evropska komesarka [[Věra Jourová]] potpisala je Istanbulsku konvenciju u ime Evropske unije 13. juna 2017.<ref name="EIGE_EU_Signs_2017">{{cite web |author=Evropski institut za rodnu ravnopravnost |title=EU signs the Istanbul Convention |url=https://eige.europa.eu/news-and-events/news/eu-signs-istanbul-convention |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://eige.europa.eu/news-and-events/news/eu-signs-istanbul-convention |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |publisher=European Institute for Gender Equality |date=2017 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> [[Vrhovna rada|Parlament Ukrajine]] ratifikovao je ovaj ugovor 20. juna 2022,<ref name="Eurointegration_Ukraine_2022">{{cite web |title=Ukrainian Parliament Votes to Ratify Istanbul Convention |url=https://www.eurointegration.com.ua/eng/news/2022/06/20/7141621/ |publisher=European Pravda |date=20. 6. 2022 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> a mjesec dana kasnije, u julu, to je učinilo i Ujedinjeno Kraljevstvo. Države koje ratifikuju konvenciju pravno su obavezne poštovati njene odredbe od trenutka kada ona stupi na snagu.<ref name="Eurointegration_Ukraine_2022" /> Evropska unija je 28. juna 2023. zvanično ratifikovala Konvenciju Vijeća Evrope o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici (CETS br. 210),<ref name="EU_Deposit_2023"/> koja je za EU stupila na snagu 1. oktobra 2023. Konvencija se može otkazati upućivanjem službenog obavještenja generalnom sekretaru Vijeća Evrope (član 80), a otkazivanje stupa na snagu tri mjeseca nakon prijema tog obavještenja.<ref name="CoE_Istanbul_Convention_Text_2011">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence |url=https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/rms/090000168008482e |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320000000/https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/rms/090000168008482e |archive-date=20. 3. 2021 |url-status=dead |publisher=Council of Europe |date=2011 |access-date=30. 6. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! Država potpisnica<ref name="CoE_Istanbul_Convention_Signatures_2026">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=Chart of signatures and ratifications of Treaty 210 |url=https://www.coe.int/en/web/Conventions/full-list/?module=signatures-by-treaty&treatynum=210 |publisher=Council of Europe |date=2011 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> ! Potpisivanje ! Ratifikacija ! Stupanje na snagu ! Otkazivanje ugovora |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Albanija}} || {{dts|2011|12|19|format=dmy}} || {{dts|2013|2|4|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Andora}} || {{dts|2013|2|22|format=dmy}} || {{dts|2014|4|22|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- | style="text-align:left;" | {{flag|Armenija}} || {{Yes|{{dts|2018|1|18|format=dmy}}}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Austrija}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2013|11|14|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Belgija}} || {{dts|2012|9|11|format=dmy}} || {{dts|2016|3|14|format=dmy}} || {{dts|2016|7|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Bosna i Hercegovina}} || {{dts|2013|3|8|format=dmy}} || {{dts|2013|11|7|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- | style="text-align:left;" | {{flag|Bugarska}} || {{Yes|{{dts|2016|4|21|format=dmy}}}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Crna Gora}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2013|4|22|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Češka}} || {{Yes|{{dts|2016|5|2|format=dmy}}}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Danska}}{{Napomena|Konvencija se ne primjenjuje na [[Farska ostrva]] i [[Grenland]]}} || {{dts|2013|10|11|format=dmy}} || {{dts|2014|4|23|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Estonija}} || {{dts|2014|12|2|format=dmy}} || {{dts|2017|10|26|format=dmy}} || {{dts|2018|2|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Evropska unija}} || {{dts|2017|6|13|format=dmy}} || {{dts|2023|6|1|format=dmy}} || {{dts|2023|10|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Finska}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2015|4|17|format=dmy}} || {{dts|2015|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Francuska}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2014|7|4|format=dmy}} || {{dts|2014|11|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Grčka}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2018|6|18|format=dmy}} || {{dts|2018|10|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Gruzija}} || {{dts|2014|6|19|format=dmy}} || {{dts|2017|5|19|format=dmy}} || {{dts|2017|9|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Hrvatska}} || {{dts|2013|1|22|format=dmy}} || {{dts|2018|6|12|format=dmy}} || {{dts|2018|10|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Irska}} || {{dts|2015|11|15|format=dmy}} || {{dts|2019|3|8|format=dmy}} || {{dts|2019|7|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Island}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2018|4|26|format=dmy}} || {{dts|2018|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Italija}} || {{dts|2012|9|27|format=dmy}} || {{dts|2013|9|10|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Kipar}} || {{dts|2015|6|16|format=dmy}} || {{dts|2017|11|10|format=dmy}} || {{dts|2018|3|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Latvija}} || {{dts|2016|5|18|format=dmy}} || {{dts|2024|1|10|format=dmy}} || {{dts|2024|5|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Lihtenštajn}} || {{dts|2016|11|10|format=dmy}} || {{dts|2021|6|17|format=dmy}} || {{dts|2021|10|1|format=dmy}} || {{No}} |- | style="text-align:left;" | {{flag|Litvanija}} || {{Yes|{{dts|2013|6|7|format=dmy}}}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Luksemburg}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2018|8|7|format=dmy}} || {{dts|2018|12|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Mađarska}} || {{Yes|{{dts|2014|3|14|format=dmy}}}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Malta}} || {{dts|2012|5|21|format=dmy}} || {{dts|2014|7|29|format=dmy}} || {{dts|2014|11|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Moldavija}} || {{dts|2017|2|6|format=dmy}} || {{dts|2022|1|31|format=dmy}} || {{dts|2022|5|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Monako}} || {{dts|2012|9|20|format=dmy}} || {{dts|2014|10|7|format=dmy}} || {{dts|2015|2|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Nizozemska}}{{Napomena|Konvencija se ne primjenjuje na [[Karipska Nizozemska|Karipsku Nizozemsku]] niti na druge zemlje u sastavu [[Karipska Nizozemska|Holandskih Kariba]], već isključivo na evropski dio [[Kraljevina Nizozemska|Kraljevine Nizozemske]]}} || {{dts|2012|11|14|format=dmy}} || {{dts|2015|11|18|format=dmy}} || {{dts|2016|3|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Norveška}} || {{dts|2011|7|7|format=dmy}} || {{dts|2017|7|5|format=dmy}} || {{dts|2017|11|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Njemačka}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2017|10|12|format=dmy}} || {{dts|2018|2|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Poljska}} || {{dts|2012|12|18|format=dmy}} || {{dts|2015|4|27|format=dmy}} || {{dts|2015|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Portugal}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2013|2|5|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Rumunija}} || {{dts|2014|6|27|format=dmy}} || {{dts|2016|5|23|format=dmy}} || {{dts|2016|9|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|San Marino}} || {{dts|2014|4|30|format=dmy}} || {{dts|2016|1|28|format=dmy}} || {{dts|2016|5|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Sjeverna Makedonija}} || {{dts|2011|7|8|format=dmy}} || {{dts|2018|3|23|format=dmy}} || {{dts|2018|7|1|format=dmy}} || {{No}} |- | style="text-align:left;" | {{flag|Slovačka}} || {{Yes|{{dts|2011|5|11|format=dmy}}}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Slovenija}} || {{dts|2011|9|8|format=dmy}} || {{dts|2015|2|5|format=dmy}} || {{dts|2015|6|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Španija}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2014|4|10|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Srbija}} || {{dts|2012|4|4|format=dmy}} || {{dts|2013|11|21|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Švedska}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2014|7|1|format=dmy}} || {{dts|2014|11|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Švicarska}} || {{dts|2013|9|11|format=dmy}} || {{dts|2017|12|14|format=dmy}} || {{dts|2018|4|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #c0c0c0;" | style="text-align:left;" | {{flag|Turska}} || {{dts|2011|5|11|format=dmy}} || {{dts|2012|3|14|format=dmy}} || {{dts|2014|8|1|format=dmy}} || {{dts|2021|7|1|format=dmy}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}} || {{dts|2012|6|8|format=dmy}} || {{dts|2022|7|21|format=dmy}} || {{dts|2022|11|1|format=dmy}} || {{No}} |- style="background-color: #90ee90;" | style="text-align:left;" | {{flag|Ukrajina}} || {{dts|2011|11|7|format=dmy}} || {{dts|2022|7|18|format=dmy}} || {{dts|2022|11|1|format=dmy}} || {{No}} |} === Države koje još uvijek nisu ratifikovale konvenciju === ==== Armenija ==== [[Vlada Armenije]] odobrila je potpisivanje konvencije na sjednici održanoj 28. decembra 2017.<ref name="Gov_Armenia_Session_2017">{{cite web |url=https://www.e-gov.am/sessions/archive/2017/12/28/ |title=Կառավարության նիստի օրակարգ |trans-title=Dnevni red sjednice Vlade |date=2017 |publisher=Vlada Republike Armenije |access-date=30. 6. 2026 |language=hy}}</ref> Tokom javnih rasprava o prihvatanju ovog dokumenta 2019. godine, mišljenja javnosti bila su podijeljena. Više političara i državnih zvaničnika izjavilo je da su odredbe u suprotnosti s [[Ustav Armenije|Ustavom Armenije]]<ref name="Eurasianet_Armenia_Convention_2017">{{cite web |author=Eurasianet |title=Armenian government fighting for ratification of convention on violence against women |url=https://eurasianet.org/armenian-government-fighting-for-ratification-of-convention-on-violence-against-women |publisher=Eurasianet |date=2017 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Danielian_Tert_2019">{{cite web |url=https://www.tert.am/am/news/2019/07/05/Convention/3042230 |title=«Ստամբուլյան կոնվենցիան միանշանակ հակասում է ՀՀ Սահմանադրությանը. Գևորգ Դանիելյան» |trans-title=Istanbulska konvencija definitivno je u suprotnosti sa Ustavom Republike Armenije: Gevorg Danielian |date=2019 |publisher=Tert AM |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707000000/https://www.tert.am/am/news/2019/07/05/Convention/3042230 |archive-date=7. 7. 2019 |url-status=dead |access-date=30. 6. 2026 |language=hy}}</ref> te da bi mogle uvesti koncept "trećeg roda".<ref name="Eurasianet_Armenia_Convention_2017" /> Zamjenica ministra pravde [[Kristinne Grigoryan]] izdala je 1. augusta 2019. pojašnjenje, naglasivši da je isključiva svrha konvencije sprječavanje nasilja, a ne redefinisanje porodice.<ref name="Civilnet_Deputy_Minister_2019">{{cite web |url=https://www.civilnet.am/news/2019/08/01/%D5%8D%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D5%B6%D5%BE%D5%A5%D5%B6%D6%81%D5%AB%D5%A1%D5%B6-%D5%A8%D5%B6%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D6%84%D5%AB-%D5%AF%D5%B8%D5%B6%D6%81%D5%A5%D5%BA%D5%BF-%D5%B9%D5%AB-%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D6%83%D5%B8%D5%AD%D5%B6%D5%A1%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%80/365105 |title=Ստամբուլյան կոնվենցիան ընտանիքի կոնցեպտ չի սահմանում. արդարադատության փոխնախարար |trans-title=Istanbulska konvencija ne definiše koncept porodice: zamjenica ministra pravde |date=2019 |publisher=CivilNet |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922075930/https://www.civilnet.am/news/2019/08/01/%D5%8D%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D5%B6%D5%BE%D5%A5%D5%B6%D6%81%D5%AB%D5%A1%D5%B6-%D5%A8%D5%B6%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D6%84%D5%AB-%D5%AF%D5%B8%D5%B6%D6%81%D5%A5%D5%BA%D5%BF-%D5%B9%D5%AB-%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B4-%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D6%83%D5%B8%D5%AD%D5%B6%D5%A1%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%80/365105 |archive-date=22. 9. 2020 |url-status=dead |access-date=30. 6. 2026 |language=hy}}</ref> Ministarstvo je također saopštilo da se obratilo [[Venecijanska komisija|Venecijanskoj komisiji]] – savjetodavnom tijelu Vijeća Evrope za pravna i ustavna pitanja – radi procjene "ustavnih implikacija" ratifikacije. Uz pretpostavku pozitivnog mišljenja Komisije, ratifikacija se smatrala izvjesnom budući da velika većina parlamentaraca podržava ovaj dokument.<ref name="Eurasianet_Armenia_Convention_2017">{{cite web |author=Eurasianet |title=Armenian government fighting for ratification of convention on violence against women |url=https://eurasianet.org/armenian-government-fighting-for-ratification-of-convention-on-violence-against-women |publisher=Eurasianet |date=2017 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Rasprave o ratifikaciji naišle su i na otpor dijela javnosti, koji je iznio optužbe da konvencija služi legalizaciji [[Istospolni brak|istospolnih brakova]] i širenju LGBT "propagande". Prema izvještaju organizacije [[Human Rights Watch]], pojedini zvaničnici su zbog toga upućivali uvredljive poruke i govor mržnje prema LGBT aktivistima.<ref name="HRW_Armenia_Report_2021">{{cite web |author=Human Rights Watch |title=Համաշխարհային զեկույց 2021. Հայաստան |trans-title=Svjetski izvještaj 2021: Armenija |url=https://www.hrw.org/hy/world-report/2021/country-chapters/377313 |publisher=Human Rights Watch |date=2021 |access-date=30. 6. 2026 |language=hy}}</ref> [[Armenska apostolska crkva]] također se usprotivila ratifikaciji u svom zvaničnom saopštenju, navodeći kao razlog to što konvencija priznaje prava [[Transrodnost|transrodnim]] osobama.<ref name="Armenian_Church_Bishops_Statement_2019">{{cite web |author=Armenska apostolska crkva |title=Bishops and Primates of Armenia have issued a statement over Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence |url=https://www.armenianchurch.org/en/news/72-bishops-and-primates-of-armenia-have-issued-a-statement-over-council-of-europe-convention-on-pre/4163 |publisher=Mother See of Holy Etchmiadzin |date=2019 |access-date=30. 6. 2026 |language=en}}</ref> Vijeće za ljudska prava Ujedinjenih nacija u svom izvještaju iz 2020. pozvalo je Armeniju da hitno ratifikuje Istanbulsku konvenciju kako bi se osigurala efikasna zaštita žena, ali i muškaraca koji su žrtve nasilja u porodici,<ref name="CoE_Parliamentarians_Handbook_2021">{{cite web |author=[[Vijeće Evrope]] |title=«Ստամբուլյան կոնվենցիա»․ ուղեցույց պատգամավորների համար |trans-title="Istanbulska konvencija": Priručnik za parlamentarce |url=https://rm.coe.int/arm-2021-coe-istanbul-convention-handbook-for-parliamentarians-arm-081/1680a4cf88 |publisher=Council of Europe |date=2021 |access-date=1. 7. 2026 |language=hy}}</ref> uz kritiku da trenutno armensko zakonodavstvo ne pruža dovoljan nivo zaštite za žrtve.<ref name="HRW_Armenia_Report_2021" /> U novembru 2022, ambasadorica Evropske unije u Armeniji [[Andrea Joana-Maria Wiktorin|Andrea Wiktorin]] ponovo je apelovala na armenske vlasti da ubrzaju postupak ratifikacije sporazuma.<ref name="News_Am_Armenia_Convention_2022">{{cite web |url=https://news.am/eng/news/732481.html |title=Armenia Ministry of Justice updates status on ratification of Istanbul Convention |date=2022 |publisher=Armenia News - NEWS.am |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> ==== Bugarska ==== [[Datoteka:Protest Against The Istanbul Convention in Sofia.jpg|mini|Protest protiv Istanbulske konvencije u [[Sofija|Sofiji]] (februar 2018)]] [[Datoteka:Sofia street protests against violence against women.webm|mini|Kontraprotest podrške Istanbulskoj konvenciji u Sofiji (novembar 2018)]] U januaru 2018, Vijeće ministara [[Bugarska|Bugarske]] usvojilo je prijedlog upućen [[Narodno sobranje Bugarske|Parlamentu]] za ratifikaciju konvencije. Ovu odluku brzo su osudili pojedini ministri, parlamentarci, medijske grupe i organizacije civilnog društva, tvrdeći da bi dokument mogao dovesti do zvaničnog priznavanja "trećeg roda" i [[Istospolni brak|istospolnih brakova]].<ref name="BNR_Bulgaria_Convention_2018">{{cite web |url=http://bnr.bg/vidin/post/100918948/vredna-za-balgarskoto-obshtestvo-li-e-istanbulskata-konvencia |title=Вредна za българското общество ли е Истанбулската конвенция? |trans-title=Da li je Istanbulska konvencija štetna za bugarsko društvo? |date=2018 |publisher=Bugarski nacionalni radio |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/http://bnr.bg/vidin/post/100918948/vredna-za-balgarskoto-obshtestvo-li-e-istanbulskata-konvencia |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=bg}}</ref> Nakon oštrih reakcija javnosti, [[Treća vlada Bojka Borisova|treća vlada Bojka Borisova]] odgodila je ratifikaciju i proslijedila predmet [[Ustavni sud Bugarske|Ustavnom sudu]] na ocjenu ustavnosti.<ref name="OffNews_Constitutional_Court_2018">{{cite web |url=https://offnews.bg/temida/konstitutcionniat-sad-obrazuva-delo-za-istanbulskata-konventcia-677065.html |title=Конституционният съд образува дело за Истанбулската конвенция |trans-title=Ustavni sud formirao predmet u vezi sa Istanbulskom konvencijom |date=2018 |publisher=OffNews |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://offnews.bg/temida/konstitutcionniat-sad-obrazuva-delo-za-istanbulskata-konventcia-677065.html |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=bg}}</ref> Predsjednik [[Rumen Radev]], koji se protivio ratifikaciji, pozdravio je odgađanje nazvavši ga "trijumfom zdravog razuma" te izjavio da je konvencija nejasna, a da se problem nasilja u porodici može riješiti isključivo adekvatnim bugarskim zakonima i boljim radom policije.<ref name="NewsBg_Radev_Convention_2018">{{cite web |url=https://news.bg/politics/rumen-radev-ne-iska-ratifikatsiya-na-istanbulskata-konventsiya.html |title=Румен Радев не иска ратификация на Истанбулската конвенция |trans-title=Rumen Radev se protivi ratifikaciji Istanbulske konvencije |date=2018 |publisher=News.bg |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://news.bg/politics/rumen-radev-ne-iska-ratifikatsiya-na-istanbulskata-konventsiya.html |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=bg}}</ref> Premijer [[Bojko Borisov]] ukazao je na izolovanost svoje stranke [[GERB]], koju u ovom slučaju nije podržao ni koalicijski partner, desničarski savez [[Ujedinjeni patrioti]]. Borisov je izrazio iznenađenje što se i opoziciona [[Bugarska socijalistička partija]] (BSP) oštro usprotivila konvenciji, sugerišući da se socijalisti općenito protive [[Evropska unija|Evropskoj uniji]].<ref name="Dnevnik_GERB_Convention_2018">{{cite web |url=https://www.dnevnik.bg/politika/2018/02/14/3129930_gerb_ottegliat_istanbulskata_konvenciia_zashtoto_niama/ |title=ГЕРБ оттеглят Истанбулската конвенция, защото няма подкрепа и не искат да понасят негативи сами |trans-title=GERB povlači Istanbulsku konvenciju jer nema podrške i ne žele sami snositi negativne posljedice |date=2018 |publisher=Dnevnik.bg |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.dnevnik.bg/politika/2018/02/14/3129930_gerb_ottegliat_istanbulskata_konvenciia_zashtoto_niama/ |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=bg}}</ref> Stav BSP-a izazvao je razmimoilaženje između [[Partija evropskih socijalista|Partije evropskih socijalista]] i novog političkog smjera BSP-a pod vodstvom [[Kornelija Ninova|Kornelije Ninove]].<ref name="Dnevnik_BSP_PES_2018">{{cite web |url=https://www.dnevnik.bg/politika/2018/07/17/3283411_sled_akciiata_na_bsp_protiv_istanbulskata_konvenciia/ |title=След акцията на БСП против Истанбулската конвенция ПЕС ще проучва домашното насилие у нас |trans-title=Nakon akcije BSP-a protiv Istanbulske konvencije, PES će istražiti nasilje u porodici u Bugarskoj |date=2018 |publisher=Dnevnik.bg |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.dnevnik.bg/politika/2018/07/17/3283411_sled_akciiata_na_bsp_protiv_istanbulskata_konvenciia/ |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=bg}}</ref> Prema programu socijalista pod nazivom "Vizija za Bugarsku", konvencija "nije namijenjena zaštiti žena, već je usmjerena protiv osnovnih vrijednosti evropske civilizacije".<ref name="Kapital_BSP_Eurovote_2019">{{cite web |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2019/01/12/3374025_bsp_za_evrovota_-_ne_na_istanbulskata_konvenciia_pakta/ |title=БСП за евровота - "не" на Истанбулската конвенция, пакта за миграция и санкциите срещу Русия |trans-title=BSP na euroizborima – "ne" Istanbulskoj konvenciji, paktu o migracijama i sankcijama protiv Rusije |date=2019 |publisher=Capital.bg |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2019/01/12/3374025_bsp_za_evrovota_-_ne_na_istanbulskata_konvenciia_pakta/ |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=bg}}</ref> Ustavni sud je 27. jula 2018. donio Odluku br. 13 u ustavnom predmetu br. 3/2018, proglasivši da "Konvencija Vijeća Evrope o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici nije u skladu s Ustavom Republike Bugarske". U svom obrazloženju, Sud je uočio poveznicu između ranijih dokumenata Vijeća Evrope protiv nasilja u porodici i proširenja prava transrodnih osoba. Prema ocjeni Ustavnog suda, konvencija nudi binarnu interpretaciju roda i kao biološke i kao društvene kategorije, što je u suprotnosti s [[Ustav Bugarske|Ustavom Bugarske]], koji ljude neopozivo definiše kao biološke muškarce ili žene s jednakim statusom građana. Sud je zaključio da konvencija stvara formalni pravni osnov za promovisanje nebioloških definicija roda, što se smatra neustavnim.<ref name="24Chasa_Constitutional_Court_Decision_2018">{{cite web |url=https://www.24chasa.bg/mnenia/article/6983990 |title=Пълното решение на Конституционния съд за Истанбулската конвенция |trans-title=Kompletna odluka Ustavnog suda o Istanbulskoj konvenciji |date=27. 7. 2018 |publisher=24chasa.bg |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.24chasa.bg/mnenia/article/6983990 |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=bg}}</ref> Udruženja za zaštitu prava žena izrazila su ogorčenje odlukom bugarskih vlasti da odustanu od ratifikacije. U novembru 2018, povodom [[Međunarodni dan borbe protiv nasilja nad ženama|Međunarodnog dana borbe protiv nasilja nad ženama]], stotine građana protestovale su u centru Sofije pod sloganom #NisiSama, zahtijevajući efikasno djelovanje institucija, uključujući uspostavljanje preventivnih programa i sigurnih kuća za žrtve. Organizator protesta, Bugarski fond za žene, naveo je podatak da je u prvih jedanaest mjeseci 2018. u Bugarskoj ubijeno gotovo 30 žena, od kojih su većinu usmrtili njihovi partneri.<ref name="Martino_OBC_Sofia_2018">{{cite web |author=Francesco Martino |url=https://www.youtube.com/watch?v=zxyDFjS0U0g |title=Sofia: in piazza contro la violenza sulle donne / Sofia: in the streets against violence against women |trans-title=Sofija: na ulicama protiv nasilja nad ženama |date=2018 |work=YouTube |publisher=OBC Transeuropa |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.youtube.com/watch?v=zxyDFjS0U0g |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=it-en}}</ref> ==== Češka ==== Liga za ljudska prava (češka organizacija članica [[Međunarodna federacija za ljudska prava|Međunarodne federacije za ljudska prava]]) i Češki ženski lobi, zajedno s nekoliko manjih organizacija (proFem, Češki savez žena, Rosa), aktivno su se zalagali za usvajanje konvencije. Proces je dugo podržavao i bivši ministar za ljudska prava, jednake mogućnosti i zakonodavstvo [[Jiří Dienstbier]], koji je u januaru 2016. u ime vlade primio peticiju organizacije [[Amnesty International]] za njeno prihvatanje. Češka je konačno potpisala sporazum 12. maja 2016, kao jedna od posljednjih članica Evropske unije koje su to učinile, a potpis je stavio ambasador pri Vijeću Evrope Emil Ruffer. Prema prvobitnim planovima, sama ratifikacija trebala se realizovati do sredine 2018.<ref name="Vlada_CZ_Istanbul_Convention_2016">{{cite web |url=https://www.vlada.cz/cz/ppov/rovne-prilezitosti-zen-a-muzu/aktuality/ceska-republika-podepsala-istanbulskou-umluvu-proti-nasili-na-zenach--143594/ |title=Česká republika podepsala Istanbulskou úmluvu proti násilí na ženách |trans-title=Češka Republika potpisala Istanbulsku konvenciju protiv nasilja nad ženama |date=2016 |publisher=Vláda České republiky |access-date=1. 7. 2026 |language=cs}}</ref> Međutim, ni [[Prva vlada Andreja Babiša|prva]] ni [[Druga vlada Andreja Babiša|druga vlada]] [[Andrej Babiš|Andreja Babiša]] nisu stavile ratifikaciju na dnevni red. Vlada [[Petr Fiala|Petra Fiale]] je, s druge strane, odgodila raspravu o ovom pitanju, a ministar pravde [[Pavel Blažek]] zatražio je prolongiranje pregovora do kraja januara 2023. radi šire političke rasprave.<ref name="iROZHLAS_Blazek_Convention_2022">{{cite web |url=https://www.irozhlas.cz/zpravy-domov/istanbulska-umluva-blazek-ministerstvo-spravedlnosti_2201311311_pj |title=Ministerstvo spravedlnosti navrhne roční odklad projednávání Istanbulské úmluvy, potvrdil Blažek |trans-title=Ministarstvo pravosuđa predložit će jednogodišnje odgađanje rasprave o Istanbulskoj konvenciji, potvrdio Blažek |date=2022 |publisher=Irozhlas.cz |access-date=1. 7. 2026 |language=cs}}</ref> U junu 2023, vlada je postigla saglasnost o nastavku procesa, a vladina povjerenica za ljudska prava Klára Šimáčková Laurenčíková potvrdila je da je kabinet odobrio konvenciju i uputio je u parlamentarnu proceduru.<ref name="CT24_Vlada_Snemovna_2023">{{cite web |author=Matěj Lucovič; ško |url=https://ct24.ceskatelevize.cz/domaci/3595066-vlada-posunula-ratifikaci-istanbulske-umluvy-do-snemovny |title=Vláda posunula ratifikaci Istanbulské úmluvy do sněmovny |trans-title=Vlada proslijedila ratifikaciju Istanbulske konvencije Zastupničkom domu |date=2023 |publisher=Ct24.ceskatelevize.cz |access-date=1. 7. 2026 |language=cs}}</ref> Međutim, u januaru 2024, Senat Češke Republike odbacio je dokument nakon intenzivne sedmosatne rasprave. Za usvajanje su bila potrebna 36 glasa od 71 prisutnog senatora, ali su podršku dala samo 34 člana gornjeg doma parlamenta.<ref name="Radio_Prague_Senate_2024">{{cite web |url=https://english.radio.cz/czech-senate-votes-against-istanbul-convention-8806606 |title=Czech Senate votes against Istanbul Convention |trans-title=Češki Senat glasao protiv Istanbulske konvencije |date=2024 |publisher=Radio Prague International |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Protivnici su tokom debate konvenciju označili kao "ideološki dokument koji u praksi neće pomoći žrtvama", izrazivši bojazan da ona uvodi rodnu ideologiju, narušava tradicionalni koncept muškarcâ i ženâ te nepotrebno duplicira rješenja koja su već integrisana u češko krivično zakonodavstvo.<ref name="BrnoDaily_Senate_Rejection_2024">{{cite web |url=https://brnodaily.com/2024/01/25/news/politics/czech-senate-rejects-istanbul-convention-against-gender-violence/ |title=Czech Senate Rejects Istanbul Convention Against Gender Violence |trans-title=Češki Senat odbacio Istanbulsku konvenciju protiv rodno zasnovanog nasilja |date=2024 |publisher=Brno Daily |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Nakon neuspjeha u Senatu, proces je u potpunosti zaustavljen, a u junu 2026. Vlada Češke Republike zvanično je povukla podršku ratifikaciji opozivom odluke iz 2023, čime je formalno okončan višegodišnji pokušaj usvajanja ove međunarodne konvencije u Češkoj.<ref name="ExpatsCZ_Senate_Signal_2026">{{cite web |url=https://www.expats.cz/czech-news/article/czechia-withdraws-from-istanbul-convention-a-sad-signal-for-victims |title=Czechia rejects Istanbul Convention: 'A sad signal for victims' |trans-title=Češka odbacila Istanbulsku konvenciju: "Tužan signal za žrtve" |date=2026 |publisher=Expats.cz |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> ==== Mađarska ==== U maju 2020, [[Državna skupština (Mađarska)|Državna skupština Mađarske]] usvojila je političku deklaraciju kojom je pozvala vladu da obustavi sve daljnje korake ka ratifikaciji konvencije te da unutar Evropske unije lobira za isti stav. Deklaracija je usvojena sa 115 glasova za, 35 protiv i tri suzdržana glasa.<ref name="HungaryToday_Parliament_Declaration_2020">{{cite web |url=https://hungarytoday.hu/hungary-istanbul-convention-parliament-declaration/ |title=Parliament Adopts Declaration Rejecting Istanbul Convention |trans-title=Parlament usvojio deklaraciju o odbacivanju Istanbulske konvencije |date=2020 |work=Hungarytoday.hu |publisher=Hungary Today |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://hungarytoday.hu/hungary-istanbul-convention-parliament-declaration/ |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> ==== Litvanija ==== Kabinet ministara Litvanije inicijalno je potpisao konvenciju 6. juna 2013.<ref name="LRT_Pasirasyta_Konvencija_2013">{{cite web |url=https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/19231/pasirasyta-europos-tarybos-konvencija-del-smurto-pries-moteris |title=Pasirašyta Europos Tarybos konvencija dėl smurto prieš moteris |trans-title=Potpisana Konvencija Vijeća Evrope o nasilju nad ženama |date=2013 |publisher=LRT |access-date=1. 7. 2026 |language=lt}}</ref> [[Socijaldemokratska partija Litvanije]] pozdravila je ovaj korak, a zastupnica [[Giedrė Purvaneckienė]] izjavila je da će sporazum osnažiti već postojeće domaće zakone o zaštiti žena od nasilja. S druge strane, konzervativne grupe oštro su protestovale protiv potpisivanja, dok je parlamentarac [[Rimantas Dagys]] naglasio da je odluka donesena bez širih javnih konsultacija. Ratifikacija dokumenta je ubrzo zaustavljena u parlamentu ([[Seimas]]), jer naredne skupštinske većine nisu pokazale interesovanje da proces provedu do kraja. [[Spisak predsjednika Seimasa|Predsjednica Seimasa]] [[Viktorija Čmilytė-Nielsen]] ponovo je 2021. aktuelizovala ovo pitanje, ali je zbog snažnog otpora opozicije rasprava još jednom odgođena.<ref name="Liberties_Lithuania_Postponement_2021">{{cite web |url=https://www.liberties.eu/en/stories/lithuania-postpones-istanbul-convention-to-combat-violence-against-women/43444 |title=Lithuania Postpones Istanbul Convention to Combat Violence Against Women |trans-title=Litvanija odgađa Istanbulsku konvenciju o borbi protiv nasilja nad ženama |date=2021 |publisher=Civil Liberties Union for Europe |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> U junu 2023, Čmilytė-Nielsen je uputila službeni zahtjev Ustavnom sudu Litvanije kako bi se provjerilo da li su odredbe konvencije u skladu s najvišim pravnim aktom države.<ref name="LRT_Lithuania_Court_Request_2023">{{cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/2023539/lithuania-s-constitutional-court-to-be-asked-to-examine-istanbul-convention |title=Lithuania’s Constitutional Court to be asked to examine Istanbul convention |trans-title=Od Ustavnog suda Litvanije tražit će se da ispita Istanbulsku konvenciju |date=2023 |publisher=LRT |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Frederikas Jansonas, glavni savjetnik [[Predsjednik Litvanije|predsjednika Litvanije]] [[Gitanas Nausėda|Gitanaasa Nausėde]], opisao je ovaj potez nepotrebnim, tvrdeći kako predsjednik smatra da je Seimas već tada bio spreman za direktnu raspravu i glasanje.<ref name="LRT_Nauseda_Advisor_2023">{{cite web |author=Gytis Pankūnas |url=https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/2028176/nausedos-patarejas-apie-iniciatyva-del-stambulo-konvencijos-kreiptis-i-kt-tai-yra-beprasmis-zingsnis |title=Nausėdos patarėjas apie iniciatyvą dėl Stambulo konvencijos kreiptis į KT: tai yra beprasmis žingsnis |trans-title=Nausėdin savjetnik o inicijativi za obraćanje Ustavnom sudu u vezi s Istanbulskom konvencijom: to je besmislen korak |date=2023 |publisher=LRT; ELTA |access-date=1. 7. 2026 |language=lt}}</ref> Nakon detaljne analize, Ustavni sud Litvanije donio je 14. marta 2024. odluku prema kojoj je Istanbulska konvencija u potpunosti kompatibilna s Ustavom Republike Litvanije, zaključivši da su njeni ciljevi usmjereni isključivo na iskorjenjivanje nasilja nad ženama i promovisanje ravnopravnosti. Time je uklonjena formalna pravna prepreka za usvajanje, iako politička podijeljenost u Seimasu i dalje blokira proces konačne ratifikacije.<ref name="Puraite_Andrikiene_Constitutional_Court_2024">{{cite journal |last=Pūraitė-Andrikienė |first=Dovilė |url=https://ajee-journal.com/upload/attaches/att_1739568979.pdf |title=Conclusion on the Constitutionality of the Istanbul Convention of the Lithuanian Constitutional Court: Context, Reasoning, and Consequences |trans-title=Zaključak Ustavnog suda Litvanije o ustavnosti Istanbulske konvencije: Kontekst, obrazloženje i posljedice |year=2024 |journal=Access to Justice in Eastern Europe |volume=7 |issue=2 |pages=15–32 |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> ==== Slovačka ==== Konzervativne, demokršćanske, rimokatoličke, nacionalističke i desničarske grupe i stranke u Slovačkoj aktivno su se protivile ratifikaciji konvencije. Otpor je prvenstveno bio usmjeren protiv odredbi koje se dotiču LGBT prava, što su ove grupacije opisivale kao "ekstremni liberalizam" koji ugrožava "tradicionalne vrijednosti" za koje su smatrale da ih treba zaštititi.<ref name="FT_Slovakia_President_2019">{{cite news |last=Shotter |first=James |url=https://www.ft.com/content/c8a2787a-5322-11e9-a3db-1fe89bedc16e |title=Anti-corruption lawyer elected Slovakia's first female president |trans-title=Advokatica za borbu protiv korupcije izabrana za prvu predsjednicu Slovačke |date=2019 |publisher=The Financial Times Ltd |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.ft.com/content/c8a2787a-5322-11e9-a3db-1fe89bedc16e |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref><ref name="BalkanInsight_Slovak_Abortion_2019">{{cite news |last=German Sirotnikova |first=Miroslava |url=https://balkaninsight.com/2019/12/11/slovak-right-accused-of-forcing-abortion-as-election-issue/ |title=Slovak Right Accused of Forcing Abortion as Election Issue |trans-title=Slovačka desnica optužena za nametanje abortusa kao predizbornog pitanja |date=2019 |publisher=Balkan Investigative Reporting Network |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://balkaninsight.com/2019/12/11/slovak-right-accused-of-forcing-abortion-as-election-issue/ |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Parlamentarna rezolucija kojom se od vlade traži obustavljanje ratifikacije Istanbulske konvencije izglasana je 29. marta 2019, samo dan prije održavanja [[Predsjednički izbori u Slovačkoj 2019.|predsjedničkih izbora]]. Ovaj potez nacionalističkih političara bio je pokušaj mobilizacije konzervativnog biračkog tijela u korist kandidata [[Maroš Šefčovič|Maroša Šefčoviča]], a nasuprot progresivne kandidatkinje Zuzane Čaputove, koja je javno podržavala LGBT prava i pravo žena na abortus. Iako je [[Zuzana Čaputová]] pobijedila na izborima i postala prva predsjednica Slovačke, konzervativni krugovi su u narednim mjesecima intenzivirali kampanju s ciljem blokiranja konvencije i restrikcije prava na abortus. Na vanrednoj sjednici održanoj 25. februara 2020, [[Narodno vijeće Slovačke Republike]] (parlament) zvanično je odbacilo konvenciju sa 96 glasova protiv i 17 za, dok je 37 zastupnika bilo odsutno.<ref name="NRSR_Hlasovanie_2020">{{cite web |url=https://www.nrsr.sk/web/Default.aspx?sid=schodze/hlasovanie/hlasklub&ID=43645 |title=National Council of the Slovak Republic - votes by members of parliament |trans-title=Narodno vijeće Slovačke Republike – glasanje zastupnika |date=2020 |publisher=Narodno vijeće Slovačke Republike |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.nrsr.sk/web/Default.aspx?sid=schodze/hlasovanie/hlasklub&ID=43645 |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=sk}}</ref> Nakon ovakve odluke zakonodavnog tijela, predsjednica Zuzana Čaputová uputila je 6. marta 2020. zvanični dopis Vijeću Evrope s obavještenjem o stavu Slovačke o konvenciji. Glasnogovornik Ureda predsjednice [[Martin Strižinec]] pojasnio je proceduru: "Budući da je saglasnost parlamenta neophodan uslov za ratifikaciju, a ona je izostala, predsjednica neće ratifikovati ovu konvenciju." Strižinec je dodao da je Čaputová i ranije naglašavala da će poštovati volju zastupnika ukoliko odluka bude donesena na ustavan i zakonit način.<ref name="RTVS_President_Stance_2020">{{cite web |url=https://enrsi.rtvs.sk/articles/news/219271/president-informed-council-of-europe-about-slovakias-stance-on-convention |title=President informed Council of Europe about Slovakia's stance on convention |trans-title=Predsjednica obavijestila Vijeće Evrope o stavu Slovačke o konvenciji |date=2020 |publisher=Rozhlas a televízia Slovenska |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://enrsi.rtvs.sk/articles/news/219271/president-informed-council-of-europe-about-slovakias-stance-on-convention |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> === Povlačenje Turske iz konvencije === Turski predsjednik [[Recep Tayyip Erdoğan]] objavio je 20. marta 2021. povlačenje svoje države iz konvencije na osnovu predsjedničkog dekreta objavljenog u [[Službene novine Republike Turske|Službenim novinama Republike Turske]] (Resmî Gazete).<ref name="Resmi_Gazete_2021">{{cite web |url=https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/03/20210320-49.pdf |title=Official Gazette of Turkey |trans-title=Službene novine Turske |date=2021 |publisher=Resmi Gazete |format=PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/03/20210320-49.pdf |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=tr}}</ref> Turska je zvaničnu obavijest o povlačenju dostavila generalnoj sekretarki Vijeća Evrope 22. marta 2021, nakon čega je objavljeno da će otkazivanje ugovora stupiti na snagu 1. jula 2021.<ref name="CoE_Ratifications_210" /> Odluka o povlačenju naišla je na oštre kritike kako na domaćem, tako i na međunarodnom planu, uključujući opozicijske stranke, strane lidere, Vijeće Evrope, nevladine organizacije i javnost na društvenim mrežama. Generalna sekretarka Vijeća Evrope [[Marija Pejčinović Burić]] opisala je ovaj potez kao "poražavajuću vijest" i "ogroman korak unazad" koji ugrožava zaštitu [[Žene u Turskoj|žena u Turskoj]] i šire.<ref name="BalkanInsight_Turkey_Treaty_2021">{{cite news |url=https://balkaninsight.com/2021/03/20/turkey-condemned-for-quitting-anti-violence-treaty/ |title=Turkey Condemned for Quitting Anti-Violence Treaty |trans-title=Turska osuđena zbog napuštanja sporazuma protiv nasilja |date=2021 |publisher=Balkan Investigative Reporting Network |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331000000/https://balkaninsight.com/2021/03/20/turkey-condemned-for-quitting-anti-violence-treaty/ |archive-date=31. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Glasnogovornik [[Republikanska narodna partija|Republikanske narodne partije]] (CHP) ustvrdio je da se država ne može povući iz sporazuma bez odobrenja parlamenta, budući da ga je upravo parlament jednoglasno usvojio 24. novembra 2011. Prema stavu CHP-a i brojnih pravnih stručnjaka, pravo na odobrenje povlačenja iz međunarodnih ugovora pripada isključivo parlamentu na osnovu člana 90 [[Ustav Turske|Ustava Turske]]. S druge strane, vlada je tvrdila da predsjednik posjeduje ovlaštenje za donošenje ovakvih odluka u skladu s članom 3 predsjedničkog dekreta broj 9.<ref name="BBC_Turkce_Istanbul_2021">{{cite news |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-56465013 |title=Türkiye, İstanbul Sözleşmesi'nden çekildi |trans-title=Turska se povukla iz Istanbulske konvencije |date=2021 |publisher=BBC News Türkçe |archive-url=https://web.archive.org/web/20210319000000/https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-56465013 |archive-date=19. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=tr}}</ref><ref name="Sozcu_Istanbul_Sözlesmesi_2021">{{cite news |url=https://www.sozcu.com.tr/2021/gundem/istanbul-sozlesmesi-cumhurbaskani-karariyla-feshedilemez-6324627/ |title=İstanbul Sözleşmesi Cumhurbaşkanı kararı ile feshedilemez |trans-title=Istanbulska konvencija ne može se poništiti odlukom predsjednika |date=2021 |publisher=Estetik Yayıncılık A.Ş. |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720000000/https://www.sozcu.com.tr/2021/gundem/istanbul-sozlesmesi-cumhurbaskani-karariyla-feshedilemez-6324627/ |archive-date=20. 7. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=tr}}</ref> Ova odluka pokrenula je masovne proteste širom Turske, a donesena je u periodu kada su porodično nasilje nad ženama i femicid u državi bili u dramatičnom porastu.<ref name="BalkanInsight_Turkey_Treaty_2021" /> Američki predsjednik [[Joe Biden]] opisao je ovaj potez kao "duboko razočaravajući", dok je šef diplomatije Evropske unije [[Josep Borrell]] pozvao turske vlasti da ponište tu odluku.<ref name="Independent_Biden_Turkey_2021">{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/biden-calls-turkeys-exit-from-treaty-for-women-unwarranted-turkey-joe-biden-recep-tayyip-erdogan-istanbul-white-house-b1820290.html |title=Biden calls Turkey's exit from treaty for women unwarranted |trans-title=Biden nazvao povlačenje Turske iz sporazuma za žene neopravdanim |date=2021 |publisher=Independent Digital News & Media Ltd |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321000000/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/biden-calls-turkeys-exit-from-treaty-for-women-unwarranted-turkey-joe-biden-recep-tayyip-erdogan-istanbul-white-house-b1820290.html |archive-date=21. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref><ref name="BusinessStandard_EU_Turkey_2021">{{cite news |url=https://www.business-standard.com/article/international/eu-calls-turkey-to-reverse-decision-to-leave-treaty-on-women-s-rights-121032100112_1.html |title=EU calls Turkey to reverse decision to leave treaty on women's rights |trans-title=EU poziva Tursku da poništi odluku o napuštanju sporazuma o pravima žena |date=2021 |publisher=Business Standard |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321000000/https://www.business-standard.com/article/international/eu-calls-turkey-to-reverse-decision-to-leave-treaty-on-women-s-rights-121032100112_1.html |archive-date=21. 3. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> U zvaničnom saopštenju, Ured predsjednika Turske opravdao je povlačenje tvrdnjom da je LGBT zajednica zloupotrijebila dokument, navodeći da je "Istanbulska konvencija, prvobitno namijenjena promociji prava žena, oteta od strane grupe ljudi koja pokušava normalizovati homoseksualnost – što je nespojivo sa društvenim i porodičnim vrijednostima Turske." Ovakav stav dijelile su konzervativne grupe i zvaničnici Erdoganove vladajuće [[Stranka pravde i razvoja (Turska)|Stranke pravde i razvoja]] (AKP), uz tvrdnje da sporazum podstiče homoseksualnost, promoviše razvod i narušava tradicionalni koncept porodice. Odgovarajući na kritike o legalnosti dekreta, Erdoğan je insistirao da je povlačenje izvedeno na potpuno zakonit način.<ref name="Turkey_Withdrawal_2021" /> [[Državno vijeće Turske]] odbacilo je 29. juna zahtjev za obustavu izvršenja ove odluke i presudilo da je povlačenje na osnovu samostalne predsjedničke uredbe pravno valjano. Sud je zaključio da ovlaštenje za ratifikaciju i poništavanje međunarodnih sporazuma spada u isključive nadležnosti predsjednika države prema članu 104 Ustava Turske.<ref name="SCF_Court_Reject_2021">{{cite news |url=https://stockholmcf.org/top-turkish-court-rejects-appeal-to-reverse-erdogans-decision-to-exit-istanbul-convention/ |title=Top Turkish court rejects appeal to reverse Erdoğan's decision to exit Istanbul Convention |trans-title=Najviši turski sud odbacio žalbu za poništenje Erdoganove odluke o povlačenju iz Istanbulske konvencije |date=2021 |publisher=Stockholm Center for Freedom |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719000000/https://stockholmcf.org/top-turkish-court-rejects-appeal-to-reverse-erdogans-decision-to-exit-istanbul-convention/ |archive-date=19. 7. 2021 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> === Otkazivanje konvencije u Latviji === Latvija je potpisala Istanbulsku konvenciju 18. maja 2016, a državu je predstavljao ministar socijalne zaštite [[Jānis Reirs]].<ref name="LSM_Reirs_Stambula_2016">{{cite news |url=http://www.lsm.lv/lv/raksts/latvija/zinas/reirs-latvijas-varda-paraksta-stambulas-konvenciju.a183442/ |title=Reirs Latvijas vārdā paraksta Stambulas konvenciju |trans-title=Reirs u ime Letonije potpisao Istanbulsku konvenciju |date=2016 |work=Lsm.lv |publisher=LETA |archive-url=https://web.archive.org/web/20160519141554/http://www.lsm.lv/lv/raksts/latvija/zinas/reirs-latvijas-varda-paraksta-stambulas-konvenciju.a183442/ |archive-date=19. 5. 2016 |url-status=dead |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref> [[Saeima]] je ratifikovala konvenciju 30. novembra 2023.<ref name="LSM_Saeima_Ratified_2023">{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/saeima/30.11.2023-istanbul-convention-ratified-by-latvian-saeima.a533654/ |title=Istanbul convention ratified by Latvian Saeima |trans-title=Istanbulska konvencija ratifikovana u latvijskoj Saeimi |date=2023 |work=Lsm.lv |publisher=Latvijas Sabiedriskie Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Međutim, 25. septembra 2025, Saeima je sa 55 glasova za i 33 protiv izglasala pokretanje procesa povlačenja Latvije iz ove konvencije. Zagovornici povlačenja tvrdili su da je dokument postao ideološki instrument, a ne efikasno sredstvo za borbu protiv nasilja, te da bi se državni resursi trebali usmjeriti na nacionalne programe za suzbijanje porodičnog nasilja i socijalnih problema umjesto na politike vođene vanjskim okvirima.<ref name="LSM_Latvian_Lawmakers_2025">{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/saeima/25.09.2025-latvian-lawmakers-consider-pulling-out-of-istanbul-convention.a615762/ |title=Latvian lawmakers consider pulling out of Istanbul Convention |trans-title=Latvijski parlamentarci razmatraju povlačenje iz Istanbulske konvencije |date=2025 |publisher=Latvijas Sabiedriskie Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Saeima je 9. oktobra 2025. sa 79 glasova za i 8 protiv podržala alternativnu deklaraciju o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici, koju su izradile stranke [[Nacionalni savez (Letonija)|Nacionalna savez]], [[Ujedinjena lista]] i [[Savez zelenih i poljoprivrednika]]. Cilj ove deklaracije bio je uspostavljanje nacionalnog pravnog okvira do marta 2026, s naglaskom na praktične mjere i direktnu odgovornost države. Stranka [[Progresivci (Letonija)|Progresivci]] jedina se usprotivila ovoj inicijativi, zbog čega se suočila s kritikama da glasa protiv zakona namijenjenog jačanju zaštite žrtava.<ref name="LSM_Saeima_Alternativa_2025">{{cite news |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/09.10.2025-saeima-vertes-opozicijas-deputatu-un-zzs-izstradato-alternativu-stambulas-konvencijai.a617682/ |title=Saeimā vērtēs opozīcijas deputātu un ZZS izstrādāto alternatīvu Stambulas konvencijai |trans-title=Saeima će razmatrati alternativu Istanbulskoj konvenciji koju su izradili opozicijski zastupnici i ZZS |date=2025 |publisher=Latvijas Sabiedriskie Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref><ref name="Saeima_Dokuments_2025">{{cite web |url=https://titania.saeima.lv/LIVS14/SaeimaLIVS2_DK.nsf/0/E1746CC15619C2C3C2258D1F000AFE91 |title=Latvijas Republikas Saeimas dokumentu arhīvs |trans-title=Arhiv dokumenata Saeime Republike Letonije |publisher=Latvijas Republikas Saeima |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref><ref name="Butans_X_2025">{{cite web |url=https://x.com/ArtursButans/status/1976206546922303781 |title=Artūrs Butāns (@ArtursButans) on X |trans-title=Arturs Butans na platformi X |date=2025 |publisher=X Corp. |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref> Iako je stranka [[Novo jedinstvo]] prvobitno podržala deklaraciju, njeni zastupnici nisu učestvovali u konačnom glasanju. Zastupnica [[Zanda Kalniņa-Lukaševica]] pojasnila je da stranka nije željela "stvoriti iluziju da predložena deklaracija može biti ekvivalentna alternativa međunarodnoj konvenciji", naglasivši da deklaracija nema zakonsku snagu.<ref name="LSM_Saeima_Passes_2025">{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/saeima/17.10.2025-latvian-saeima-passes-an-alternative-to-istanbul-convention.a618749/ |title=Latvian Saeima passes an 'alternative' to Istanbul Convention |trans-title=Latvijski Saeima usvojio 'alternativu' Istanbulskoj konvenciji |date=2025 |publisher=Latvijas Sabiedriskie Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Iz stranke Progresivci saopšteno je da su glasali protiv jer deklaracija "umanjuje zaštitu od nasilja, kontrolu i pokušava udaljiti Latviju od evropskog pravnog prostora i vrijednosti". Lider njihova parlamentarnog kluba [[Andris Šuvajevs]] izjavio je: "Deklaraciju treba posmatrati u sprezi s procesom otkazivanja Istanbulske konvencije. Kada se posmatraju zajedno, jasno je da će ovakva zamjena jednog dokumenta drugim suziti prava stanovnika Latvije, a posebno žrtava nasilja."<ref name="Progresivie_Deklaracija_2025">{{cite news |url=https://progresivie.lv/jaunumi/pro-neatbalsta-na-deklaraciju |title=Progresīvie neatbalstīs NA sagatavoto deklarāciju, jo tā ved uz iedzīvotāju aizsardzības apzinātu samazināšanu |trans-title=Progresivci neće podržati deklaraciju koju je pripremio NA, jer ona vodi namjernom umanjivanju sigurnosti građana |date=2025 |publisher=Progresīvie |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref> Zastupnik [[Nacionalni savez (Letonija)|Nacionalnog saveza]] Artūrs Butāns kritikovao je Progresivce, navodeći da su im "ideologija društvenog roda važnija od borbe protiv nasilja".<ref name="Butans_X_2025" /> Većina u latvijskom parlamentu (52 zastupnika iz Ujedinjene liste, Nacionalnog saveza, stranke Za stabilnost!, partije Latvija na prvom mjestu, Saveza zelenih i poljoprivrednika te nekoliko nezavisnih parlamentaraca) izglasala je 23. oktobra povlačenje iz konvencije u prvom čitanju. Zakon je označen kao "hitan postupak", što podrazumijeva ubrzanu proceduru kroz samo dva čitanja.<ref name="LSM_Saeima_First_Reading_2025">{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/saeima/24.10.2025-saeima-supports-pull-out-from-istanbul-convention-in-first-reading.a619638/ |title=Saeima supports pull-out from Istanbul Convention in first reading |trans-title=Saeima u prvom čitanju podržao povlačenje iz Istanbulske konvencije |date=2025 |publisher=Latvijas Sabiedriskie Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> [[Edmunds Cepurītis]], zastupnik Progresivaca, osudio je glasanje riječima: "Ovo će biti sramota koja će progoniti ne samo ovaj, već i buduće sazive Saeime. Progonit će i svakoga od vas ko lično podržava ovu inicijativu." (eng.lsm.lv, 2025b). Drugo čitanje bilo je zakazano za 30. oktobar.<ref name="LSM_Saeima_First_Reading_2025" /> Dan prije konačnog glasanja, 29. oktobra, oko 5.000 ljudi okupilo se ispred zgrade parlamenta u znak protesta protiv povlačenja Latvije iz konvencije.<ref name="LSM_Saeima_Protesti_2025">{{cite news |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/29.10.2025-pie-saeimas-tukstosi-proteste-pret-latvijas-izstasanos-no-stambulas-konvencijas.a620125/ |title=Pie Saeimas tūkstoši protestē pret Latvijas izstāšanos no Stambulas konvencijas |trans-title=Ispred Saeime hiljade protestuju protiv povlačenja Latvije iz Istanbulske konvencije |date=2025 |publisher=Latvijas Sabiedriskie Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref> Sljedećeg dana, kada je Saeima premoćnom većinom odobrila otkazivanje konvencije, održan je kontraprotest u organizaciji vanparlamentarne stranke [[Suverena vlast (Latvija)|Suverena vlast]] koji je okupio tek oko 20 ljudi.<ref name="Jauns_Saeima_Pikets_2025">{{cite news |url=https://jauns.lv/raksts/zinas/680129-foto-pikets-pie-saeimas-par-stambulas-konvencijas-denonsesanu-pulce-tikai-20-cilvekus |title=Foto: pikets pie Saeimas par Stambulas konvencijas denonsēšanu pulcē tikai 20 cilvēkus |trans-title=Foto: Protest ispred Saeime za otkazivanje Istanbulske konvencije okupio samo 20 ljudi |date=2025 |publisher=SIA Izdevniecība Rīgas Viļņi / LETA |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref> Nije zabilježeno da je ijedna parlamentarna stranka zvanično podržala ili organizovala javne demonstracije u korist povlačenja. Građanska inicijativa kojom se od predsjednika Latvije [[Edgars Rinkēvičs|Edgarsa Rinkēvičsa]] tražilo da zakon vrati parlamentu na ponovno razmatranje prikupila je više od 68.000 potpisa, postavši tako najpodržanija peticija u historiji platforme [[ManaBalss.lv]].<ref name="ManaBalss_3788">{{cite web |url=https://manabalss.lv/i/3788 |title=Lūgums prezidentam neparakstīt likumu par izstāšanos no Stambulas konvencijas |trans-title=Molba predsjedniku da ne potpiše zakon o istupanju iz Istanbulske konvencije |date=2025 |website=ManaBalss.lv |publisher=Nodibinājums Sabiedrības Līdzdalības Fonds |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref><ref name="LSM_ManaBalss_Rekord_2025">{{cite news |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/03.11.2025-lugums-prezidentam-neparakstit-stambulas-konvencijas-denonsesanu-atbalstitaka-iniciativa-manabalsslv-vesture.a620964/ |title=Lūgums prezidentam neparakstīt Stambulas konvencijas denonsēšanu – atbalstītākā iniciatīva "ManaBalss.lv" vēsturē |trans-title=Molba predsjedniku da ne potpiše otkazivanje Istanbulske konvencije – najpodržanija inicijativa u historiji "ManaBalss.lv" |date=2025 |work=LSM.lv |publisher=Latvijas Sabiedriski Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref> S druge strane, nova inicijativa koja je zahtijevala od predsjednika da potvrdi odluku o povlačenju prikupila je nešto više od 9.000 potpisa. [[Datoteka:Protests pret izstāšanos no Stambulas Konvencijas 47.jpg|mini|Protesti protiv otkazivanja Istanbulske konvencije u [[Riga|Rigi]] (oktobar 2025)]] Saeima je 30. oktobra 2025. zvanično izglasala izlazak iz Istanbulske konvencije sa 56 glasova za i 32 protiv, čime je Latvija postala prva članica Evropske unije koja je izglasala povlačenje iz ove konvencije.<ref name="LSM_Saeima_Exit_2025">{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/saeima/30.10.2025-latvian-parliament-votes-to-exit-istanbul-convention.a620375/ |title=Latvian parliament votes to exit Istanbul Convention |trans-title=Letonski parlament izglasao izlazak iz Istanbulske konvencije |date=2025 |publisher=Latvijas Sabiedriski Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Predsjednik [[Edgars Rinkēvičs]] izjavio je da će pažljivo procijeniti usvojeni zakon i da se u odluci neće voditi ideološkim ili političkim motivima.<ref name="LSM_Saeima_Procedura_2025">{{cite news |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/30.10.2025-saeima-par-stambulas-konvenciju-savu-vardu-teikusi-kas-notiek-talak.a620397/ |title=Saeima par Stambulas konvenciju savu vārdu teikusi. Kas notiek tālāk? |trans-title=Saeima je donijela odluku o Istanbulskoj konvenciji. Šta se dešava dalje? |date=2025 |publisher=Latvijas Sabiedriski Mediji |access-date=1. 7. 2026 |language=lv}}</ref> Predsjednik je kasnije iskoristio pravo veta i blokirao proglašenje zakona, ostavljajući sudbinu konvencije neizvjesnom.<ref name="EqualityNow_Latvia_2025">{{cite web |url=https://equalitynow.org/news/news-and-insights/whats-happening-in-latvia-with-the-istanbul-convention/ |title=What's happening in Latvia with the Istanbul Convention? |trans-title=Šta se dešava u Letoniji s Istanbulskom konvencijom? |date=2025 |publisher=Equality Now |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Budući da je manje od dvije trećine zastupnika glasalo za proglašenje zakona hitnim, predsjednik ima ustavno pravo vratiti akt Saeimi na ponovno razmatranje. U tom slučaju, parlament bez rasprave upućuje predsjednikove obrazložene prigovore nadležnom odboru i određuje rok za nove prijedloge, a procedura se nastavlja po pravilima trećeg čitanja.<ref name="LSM_Saeima_Procedura_2025" /> Ustav Latvije također predviđa da predsjednik može obustaviti proglašenje zakona na period do dva mjeseca, što može zahtijevati i najmanje jedna trećina zastupnika (minimalno 34). Ako predsjednik privremeno obustavi zakon, Centralna izborna komisija dužna je pokrenuti prikupljanje potpisa radi raspisivanja [[referendum]]a o opozivu tog zakona.<ref name="LSM_Saeima_Procedura_2025" /> === Države koje su ratifikovale konvenciju === ==== Moldavija ==== Nakon što je Parlament Moldavije ratifikovao konvenciju 14. oktobra 2021, ovaj međunarodni ugovor je zvanično stupio na snagu u toj državi 1. maja 2022.<ref name="CoE_Moldova_2022">{{cite web |url=https://www.coe.int/en/web/genderequality/-/the-istanbul-convention-enters-into-force-in-the-republic-of-moldova |title=The Istanbul Convention enters into force in the Republic of Moldova |trans-title=Istanbulska konvencija stupila na snagu u Republici Moldaviji |date=2022 |publisher=Council of Europe |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> ==== Poljska ==== Predsjednik Poljske [[Bronisław Komorowski]] formalno je ratifikovao konvenciju na nacionalnom nivou 13. aprila 2015+,<ref name="ISAP_Poland_2015">{{cite web |url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20150000961 |title=Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, sporządzona w Stambule dnia 11 maja 2011 r. |trans-title=Konvencija Vijeća Evrope o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici, sačinjena u Istanbulu 11. maja 2011. |date=2015 |publisher=Internetowy System Aktów Prawnych – Sejm Rzeczypospolitej Polskiej |format=Dziennik Ustaw, 2015, poz. 961 |access-date=1. 7. 2026 |language=pl}}</ref> dok su ratifikovani dokumenti deponovani u Vijeću Evrope 27. aprila 2015.<ref name="CoE_Poland_Action">{{cite web |url=https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/poland1 |title=Poland - Istanbul Convention Action against violence against women and domestic violence |trans-title=Poljska - Aktivnosti Istanbulske konvencije protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici |publisher=Council of Europe |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Time je Poljska preuzela formalne obaveze iz ovog dokumenta, koji je na njenoj teritoriji stupio na snagu 1. augusta 2015. Konvenciji se oštro protivila stranka [[Pravo i pravda]] (PiS), koja je vladala Poljskom od novembra 2015. do oktobra 2023. Poljski ministar pravde [[Zbigniew Ziobro]] izjavio je u julu 2020. da će pokrenuti zvaničnu proceduru za povlačenje iz ove konvencije. Ziobro je tvrdio da je ugovor štetan jer zahtijeva od škola da djecu podučavaju o [[Antirodni pokret|rodu na "ideološki način"]] te da umanjuje značaj biološkog spola.<ref name="Euronews_MyEurope_2020">{{cite news |last=Murray |first=Shona |url=https://www.euronews.com/my-europe/2020/07/27/istanbul-convention-poland-s-plan-to-quit-domestic-violence-treaty-causes-concern |title='Pathetic': Poland's plan to quit domestic violence treaty slammed |trans-title='Jadno': Oštre kritike na plan Poljske da napusti sporazum o nasilju u porodici |date=2020 |publisher=Euronews |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Ranije, dok je bio u opoziciji 2012, Ziobro je konvenciju nazvao "izmišljotinom, feminističkom kreacijom kojoj je cilj opravdavanje [[Retorika usmjerena protiv LGBTQ osoba|gej ideologije]]".<ref name="NYT_Poland_Considers_2020">{{cite news |last=Santora |first=Marc |url=https://www.nytimes.com/2020/07/27/world/europe/poland-domestic-violence-treaty.html |title=Poland Considers Leaving Treaty on Domestic Violence, Spurring Outcry |trans-title=Poljska razmatra napuštanje sporazuma o nasilju u porodici, što je izazvalo negodovanje javnosti |date=2020 |publisher=The New York Times |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Konzervativna vlada također je kritikovala dokument zbog odredbe prema kojoj se "kultura, običaji, religija, tradicija ili takozvana 'čast' neće smatrati opravdanjem" za djela nasilja nad ženama.<ref name="PBS_Poland_2020">{{cite news |url=https://www.pbs.org/newshour/world/poles-split-over-governments-plan-to-exit-domestic-violence-treaty |title=Poles split over government's plan to exit domestic violence treaty |trans-title=Poljaci podijeljeni oko vladinog plana da napusti sporazum o nasilju u porodici |date=2020 |publisher=Associated Press |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Poljska neprofitna organizacija za provjeru činjenica "Stowarzyszenie Demagog" javno se usprotivila ovakvim tvrdnjama tadašnje vlade, ocjenjujući ih netačnim.<ref name="Demagog_Stambul_2020">{{cite web |url=https://demagog.org.pl/wypowiedzi/czy-konwencja-stambulska-wymusza-na-panstwach-uznanie-malzenstw-homoseksualnych/ |title=Czy konwencja stambulska wymusza na państwach uznanie małżeństw homoseksualnych? |trans-title=Da li Istanbulska konvencija primorava države na priznavanje istospolnih brakova? |date=2020 |publisher=Stowarzyszenie Demagog |access-date=1. 7. 2026 |language=pl}}</ref> Istovremeno, stotine građana okupile su se na protestima u [[Varšava|Varšavi]] kako bi iskazale nezadovoljstvo najavljenim povlačenjem.<ref name="Euronews_MyEurope_2020" /> Ova objava poljskih vlasti uslijedila je neposredno nakon što je Evropska unija, pod pritiskom Poljske i Mađarske, ublažila pravilo po kojem je dodjela novca iz EU fondova uslovljena poštivanjem vladavine prava.<ref name="NYT_Poland_Considers_2020" /> Vijeće Evrope reagovalo je saopštenjem u kojem se navodi: "Napuštanje Istanbulske konvencije bilo bi krajnje razočaravajuće i predstavljalo bi veliki korak unazad u zaštiti žena od nasilja u Evropi."<ref name="Euronews_MyEurope_2020" /> Nakon smjene vlasti krajem 2023, nova vladajuća koalicija odustala je od namjere napuštanja ove konvencije. Novi premijer [[Donald Tusk]] objavio je 30. januara 2024. o povlačenju zahtjeva bivšeg premijera koji je bio upućen [[Ustavni sud Poljske|Ustavnom sudu Poljske]], a kojim se tražila provjera usklađenosti konvencije s [[Ustav Poljske|Ustavom Poljske]].<ref name="PAP_TK_2024">{{cite news |url=https://www.pap.pl/aktualnosci/wniosek-ws-konwencji-stambulskiej-wycofany-z-tk |title=Wniosek ws. konwencji stambulskiej wycofany z TK |trans-title=Zahtjev u vezi s Istanbulskom konvencijom povučen s Ustavnog suda |date=2024 |publisher=Polska Agencja Prasowa |access-date=1. 7. 2026 |language=pl}}</ref> Tusk je naglasio da zaštita žena i djece od nasilja nikada ne bi smjela biti predmet političkih prepucavanja, već pitanje zajedničke društvene odgovornosti.<ref name="PAP_TK_2024" /> ==== Ukrajina ==== {{Također pogledajte|Nasilje nad ženama u Ukrajini|Seksualno nasilje tokom ruske invazije na Ukrajinu 2022.}} Zakonodavstvo [[Ukrajina|Ukrajine]] u oblasti (seksualnog) nasilja nad ženama i nasilja u porodici bilo je relativno slabo početkom 21. vijeka, a predviđene kazne bile su niske.<ref name="KyivIndependent_Ukraine_2022">{{cite news |last=Terajima |first=Asami |url=https://kyivindependent.com/national/ukraine-ratifies-istanbul-convention-11-years-after-signing-treaty-to-curb-gender-based-violence |title=Ukraine ratifies Istanbul convention 11 years after signing treaty to curb gender-based violence |trans-title=Ukrajina ratifikovala Istanbulsku konvenciju 11 godina nakon potpisivanja sporazuma o suzbijanju rodno zasnovanog nasilja |date=2022 |publisher=The Kyiv Independent |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Ukrajinska vlada je 2011, tokom predsjedničkog mandata [[Viktor Janukovič|Viktora Janukoviča]], bila jedan od autora i prvih potpisnika Istanbulske konvencije, ali je snažan otpor u parlamentu spriječio njenu implementaciju u narednim godinama.<ref name="KyivIndependent_Ukraine_2022" /> Parlamentarna većina je i 2016. glasala protiv ratifikacije, djelimično zbog neslaganja pojedinih crkava i konzervativnih političara s tekstom konvencije.<ref name="KyivIndependent_Ukraine_2022" /> Istovremeno, rizik da žene postanu žrtve rodno zasnovanog nasilja u istočnoj Ukrajini znatno je porastao nakon izbijanja [[Rusko-ukrajinski rat|Rusko-ukrajinskog rata]] 2014.<ref name="KyivIndependent_Ukraine_2022" /> Tokom 2010-ih i početkom 2020-ih, više ukrajinskih organizacija vodilo je kampanje za bolju zaštitu ljudskih prava, zalažući se za ratifikaciju konvencije kao sredstva za postizanje tog cilja.<ref name="KyivIndependent_Ukraine_2022" /> Vrhovna rada i vlada Ukrajine su 6. decembra 2017, tokom mandata predsjednika [[Petro Porošenko|Petra Porošenka]], usvojile izmjene i dopune Krivičnog zakona s ciljem implementacije Istanbulske konvencije, što je uključivalo i definicije seksualnog nasilja zasnovane na [[Seksualni pristanak u zakonodavstvu|odsustvu pristanka]].<ref name="Rada_Ukrajina_2227-19">{{cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/2227-19?lang=en#Text |title=Про внесення змін do Кримінального ta Кримінального процесуального кодексів України з метою реалізації положень Конвенції Ради Європи про запобігання насильству стосовно жінок і домашньому насильству та боротьбу з цими явищами |trans-title=O izmjenama Krivičnog i Krivično-procesnog zakona Ukrajine u svrhu implementacije odredbi Konvencije Vijeća Evrope o sprječavanju nasilja nad ženama i nasilja u porodici i borbi protiv ovih pojava |website=zakon.rada.gov.ua |publisher=Zvanični web-portal Parlamenta Ukrajine |access-date=1. 7. 2026 |language=uk}}</ref> Ruska invazija na Ukrajinu 2022. dovela je do naglog porasta prijava porodičnog i seksualnog nasilja nad civilima, posebno na teritorijama pod ruskom okupacijom. To, u kombinaciji sa težnjom ukrajinskih vlasti za pristupanjem [[Evropska unija|Evropskoj uniji]] i dobijanjem evropske podrške u sukobu, ubrzalo je potpunu ratifikaciju ovog sporazuma.<ref name="KyivIndependent_Ukraine_2022" /> Predsjednik [[Volodimir Zelenski|Volodimir Zelenski]] uputio je parlamentu 18. juna 2022. prijedlog zakona o ratifikaciji Istanbulske konvencije. [[Vrhovna rada]] Ukrajine podržala je ratifikaciju 20. juna 2022.<ref name="UNIAN_Ratifikacija_2022">{{cite news |url=https://www.unian.net/politics/verhovnaya-rada-podderzhala-ratifikaciyu-stambulskoy-konvencii-novosti-ukraina-11872623.html |title=Верховная Рада поддержала ратификацию Стамбульской конвенции |trans-title=Vrhovna rada podržala ratifikaciju Istanbulske konvenciju |date=2022 |publisher=Ukrajinska nezavisna novinska agencija novosti (UNIAN) |access-date=1. 7. 2026 |language=ru}}</ref> sa 259 glasova za i 8 protiv.<ref name="KyivIndependent_Ukraine_2022" /> Ukrajina je instrumente ratifikacije predala 18. jula 2022, te je Konvencija zvanično stupila na snagu u ovoj državi 1. novembra 2022.<ref name="CoE_Ukraine_2022">{{cite web |url=https://www.coe.int/en/web/genderequality/-/ukraine-ratifies-the-istanbul-convention |title=Ukraine ratifies the Istanbul Convention |trans-title=Ukrajina ratifikovala Istanbulsku konvenciju |date=2022 |publisher=[[Vijeće Evrope]] |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> ==== Ujedinjeno Kraljevstvo ==== Ujedinjeno Kraljevstvo je instrumente ratifikacije predalo 21. jula 2022, te je Konvencija zvanično stupila na snagu u ovoj državi 1. novembra 2022.<ref name="CoE_UK_2022">{{cite web |url=https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/-/the-united-kingdom-ratifies-the-istanbul-convention |title=The United Kingdom ratifies the Istanbul Convention |trans-title=Ujedinjeno Kraljevstvo ratifikovalo Istanbulsku konvenciju |date=2022 |website=Coe.int |publisher=[[Vijeće Evrope]] |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> == Političke debate == Kritike konvencije obuhvataju "definiciju i upotrebu pojma 'rod' u samom tekstu; odredbu koja obavezuje države potpisnice da osiguraju podučavanje o 'nestereotipnim rodnim ulogama' na svim nivoima obrazovanja; navodnu pristranost konvencije na štetu muškaraca, kao i tvrdnje da se njome ugrožava državni suverenitet."<ref name="EPRS_EU_Accession_2023">{{cite report |last=Zamfir |first=Ionel |url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/ATAG/2023/739323/EPRS_ATA(2023)739323_EN.pdf |title=EU accession to the Istanbul Convention |trans-title=Pristupanje EU Istanbulskoj konvenciji |date=2023 |publisher=European Parliamentary Research Service (EPRS) |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> [[Datoteka:Anne Brasseur It is not about countries, it is about protecting citizens!.webm|mini|desno|[[Anne Brasseur]] odgovara na kritike upućene konvenciji (2019)]] Vijeće Evrope je u saopštenju za javnost u novembru 2018. navelo: "Uprkos jasno definisanim ciljevima, nekoliko religijskih i ultrakonzervativnih grupa širi lažne narative o Istanbulskoj konvenciji". U saopštenju se ističe da konvencija ne nastoji nametnuti određeni stil života niti se miješati u ličnu organizaciju privatnog života, već joj je jedini cilj sprječavanje nasilja nad ženama i nasilja u porodici. Nadalje se navodi da "konvencija svakako ''nema'' za cilj ukidanje spolnih razlika između žena i muškaraca. Nigdje se u konvenciji ne implicira da su žene i muškarci 'isti' ili da to trebaju biti", kao i da "konvencija ne nastoji regulisati porodični život i/ili porodične strukture: ona ne sadrži definiciju 'porodice' niti promoviše određeni oblik porodičnog uređenja."<ref name="CoE_Pristina_Misconceptions_2018">{{cite web |url=https://www.coe.int/en/web/pristina/-/ending-misconceptions-about-the-convention-on-preventing-and-combating-violence-against-women-and-domestic-violence |title=Ending misconceptions about the Convention on Preventing and Combating Violence against Women and Domestic Violence |trans-title=Okončanje zabluda o Konvenciji o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici |date=2018 |publisher=Vijeće Evrope Strasbourg |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Prema pisanju mreže ''[[Balkan Insight]]'', kritike konvencije, koje su najizraženije u [[Srednja i Istočna Evropa|Srednjoj i Istočnoj Evropi]] i dolaze uglavnom od strane [[Krajnja desnica|krajnje desnice]] i [[Nacionalni konzervativizam|nacionalnih konzervativaca]], nemaju mnogo utemeljenja u njenom stvarnom sadržaju: "Koristeći se [[Dezinformacija|dezinformacijama]], populističkom retorikom i pozivanjem na kršćanski i islamski moral, [kritičari] su uspjeli dokument koji u suštini predstavlja skup smjernica za stvaranje 'sveobuhvatnog pravnog okvira i pristupa borbi protiv nasilja nad ženama' prikazati kao zlonamjerni pokušaj [[Zapadna Evropa|Zapadne Evrope]] da nametne svoje previše liberalne politike tradicionalnijim društvima na istoku."<ref name="BalkanInsight_Obtuseness_2020">{{cite news |url=https://balkaninsight.com/2020/08/04/istanbul-treaty-falling-victim-to-political-obtuseness/ |title=Domestic Violence Treaty Falling Victim to Political Obtuseness |date=2020 |publisher=Balkan Investigative Reporting Network (BIRN) |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> == Također pogledajte == * [[Antirodni pokret]] * [[Konvencija o eliminaciji svih oblika diskriminacije žena]] (CEDAW) * [[Deklaracija o eliminaciji nasilja nad ženama]] (DEVAW) * [[Bečka deklaracija i program djelovanja]] (VDPA) * [[Međuamerička konvencija o sprječavanju, kažnjavanju i iskorjenjivanju nasilja nad ženama]] (Konvencija Belém do Pará) * [[Protokol uz Afričku povelju o ljudskim pravima i pravima naroda o pravima žena u Africi]] (Protokol iz Maputa) * [[Sastanak stručne grupe: sprječavanje nasilja nad ženama i djevojčicama]] (EGM) * [[Međunarodno pravo ljudskih prava]] * [[Međunarodni okvir za seksualno nasilje]] * [[Spisak sporazuma Vijeća Evrope]] * [[Zakon o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici (Ratifikacija Konvencije) iz 2017.]] == Napomene == <references group="lower-alpha" /> == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == *{{cite journal |last1=Bosak |first1=Martina |last2=Munivrana Vajda |first2=Maja |title=The reality behind the Istanbul convention: Shattering conservative delusions |journal=Women's Studies International Forum |date=2019 |volume=74 |pages=77–83 |doi=10.1016/j.wsif.2019.03.004|s2cid=150739029 }} *Krizsán, Andrea; Roggeband, Conny; Zeller, Michael C. (2024). "[[doi:10.1177/00104140241290205|Who is Afraid of the Istanbul Convention? Explaining Opposition to and Support for Gender Equality]]". ''Comparative Political Studies''. == Vanjski linkovi == * [https://arsbih.gov.ba/istanbulska-konvencija/ Istanbulska konvencija na stranici Agencije za ravnopravnost spolova Bosne i Hercegovine] * [https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/home Službena stranica Konvencije] {{en simbol}} * [https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=treaty-detail&treatynum=210 Tekst Konvencije] {{en simbol}} * [https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=signatures-by-treaty&treatynum=210 Potpisi i ratifikacije] {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:2011. u Turskoj]] [[Kategorija:2011. u historiji žena]] [[Kategorija:Nasilje nad ženama u Evropi]] [[Kategorija:Instrumenti za prava žena]] [[Kategorija:Prisilna sterilizacija]] [[Kategorija:Sporazumi Vijeća Evrope]] [[Kategorija:Sporazumi stupili na snagu 2014.]] [[Kategorija:Sporazumi sklopljeni 2011.]] [[Kategorija:Sporazumi Albanije]] [[Kategorija:Sporazumi Andore]] [[Kategorija:Sporazumi Austrije]] [[Kategorija:Sporazumi Belgije]] [[Kategorija:Sporazumi Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Sporazumi Danske]] [[Kategorija:Sporazumi Finske]] [[Kategorija:Sporazumi Francuske]] [[Kategorija:Sporazumi Italije]] [[Kategorija:Sporazumi Latvije]] [[Kategorija:Sporazumi Malte]] [[Kategorija:Sporazumi Monaka]] [[Kategorija:Sporazumi Crne Gore]] [[Kategorija:Sporazumi Nizozemske]] [[Kategorija:Sporazumi Poljske]] [[Kategorija:Sporazumi Portugala]] [[Kategorija:Sporazumi Sjeverne Makedonije]] [[Kategorija:Sporazumi Rumunije]] [[Kategorija:Sporazumi Srbije]] [[Kategorija:Sporazumi Slovenije]] [[Kategorija:Sporazumi Španije]] [[Kategorija:Sporazumi Švedske]] [[Kategorija:Sporazumi Turske]] [[Kategorija:Sporazumi Ukrajine]] [[Kategorija:Sporazumi Ujedinjenog Kraljevstva]] [[Kategorija:Sporazumi Evropske unije]] [[Kategorija:Nasilje u porodici]] gpisuiw8b3hn2wqpevlhrmzmmyzur7k 0 535627 3901576 3901333 2026-07-02T08:49:20Z Panasko 146730 3901576 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fiktivni lik | boja = | ime = William T. Riker | serija = ''[[Zvjezdane staze: Sljedeća generacija|Sljedeća generacija]]'' | slika = | prvo = "Susret kod Farpointa" (1987)<br/>(''[[Zvjezdane staze: Sljedeća generacija|Sljedeća generacija]]'') | zadnje = | kreator = [[Gene Roddenberry]]<br/>[[D. C. Fontana]] | portretirao = [[Jonathan Frakes]] | glas = | oznaka6 = | podaci6 = | oznaka7 = | podaci7 = | oznaka8 = | podaci8 = <!-- ** Informacije ** --> | nadimak = | alias = | vrsta = Čovjek | rod = Muški | zanimanje = | titula = | porodica = | supruga = Deanna Troi | djeca = | rodbina = Kyle Riker (otac)<br/>Betty Riker (majka)<ref name="ST1">{{cite web | title=Riker | website=Star Trek | date=24. 2. 2017 | url=https://www.startrek.com/database_article/riker-william | access-date=15. 10. 2020}}</ref> | religija = | nacionalnost = | oznaka22 = | podaci22 = | oznaka23 = | podaci23 = | oznaka24 = | podaci24 = <!-- ** extra ** --> | zaglavlje25 = | oznaka26 = | podaci26 = | oznaka27 = | podaci27 = | oznaka28 = | podaci28 = }} '''William Thomas "Will" Riker''' izmišljeni je lik u [[Naučna fantastika|naučnofantastičnoj]] franšizi ''[[Zvjezdane staze]]'' koji se prvenstveno pojavljuje kao glavni lik u seriji [[Zvjezdane staze: Sljedeća generacija|Sljedeća generacija]], kojeg glumi [[Jonathan Frakes]]. Kroz seriju i prateće filmove, on je prvi oficir [[USS Enterprise]]a, a kratko i kapetan, sve dok ne prihvati komandu nad USS Titanom na kraju [[Zvjezdane staze: Nemesis|Nemesisa]]. On je suprug [[Deanna Troi|Deanne Troi]]. == Kasting == Frakes je otišao na sedam audicija tokom šest sedmica prije nego što je dobio ulogu Rikera. Frakes je izjavio: {{blockquote|Počeo sam sa opštim pozivom, zatim sa direktorom kastinga, producentom, pa drugim režiserima, do Genea Roddenberryja, a zatim preko rukovodilaca Paramounta, uključujući samog potpredsjednika i šefove televizije.<ref>{{cite book|last=Schrager|first=Adam|title=The Finest Crew in the Fleet: The Next Generation Cast On Screen and Off|publisher=Wolf Valley Books|location=New York |year=1997|isbn=1-888149-03-5|pages= 48–49 }}</ref>}} [[Michael O'Gorman]], [[Ben Murphy]] i [[Gregg Marx]] su također bili razmatrani za ulogu.<ref>{{cite web | url=https://lettersofnote.com/2010/08/25/star-trekcasting/ | title=STAR TREK/Casting | date=August 25, 2010 }}</ref> == Prijem == Godine 2009, [[IGN]] je ocijenio Williama Rikera kao 22. najbolji lik svih ''Zvjezdanih staza'' do tada.<ref>{{Cite web |url=https://www.ign.com/articles/2009/05/08/top-25-star-trek-characters |title=Top 25 Star Trek Characters |date=May 8, 2009 |website=[[IGN]] |language=en-US |access-date=June 20, 2019}}</ref> Godine 2016, časopis [[Wired]] je rangirao prvog oficira Rikera kao 6. najvažniji lik [[Zvjezdana flota|Zvjezdane flote]] unutar naučnofantastičnog univerzuma ''Zvjezdanih staza''.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.wired.com/2016/09/star-treks-100-crew-members-ranked/ |title=Star Trek's 100 Most Important Crew Members, Ranked|last=McMillan |first=Graeme |date=September 5, 2016 |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=March 20, 2019 |issn=1059-1028}}</ref> Godine 2017, [[IndieWire]] je rangirao Rikera kao 2. najbolji lik u ''[[Zvjezdane staze: Sljedeća generacija|Sljedeća generacija]]''.<ref>{{Cite web |url=https://www.indiewire.com/2017/09/star-trek-the-next-generation-characters-ranked-1201882388/ |title='Star Trek: The Next Generation': Ranking the Crew, From Picard to Pulaski |last=Miller |first=Liz Shannon |date=September 30, 2017 |website=[[IndieWire]] |language=en |access-date=June 23, 2019}}</ref> U martu 2018, [[TheWrap]] je stavio Williama Rikera na 5. mjesto od 39. na rang listi glavnih likova franšize ''Zvjezdane staze''.<ref>{{Cite web |url=https://www.thewrap.com/all-39-star-trek-main-characters-ranked-from-spock-to-wesley-photos/ |title=All 39 'Star Trek' Main Characters Ranked |date=March 21, 2018 |website=[[TheWrap]] |language=en-US |access-date=June 22, 2019}}</ref> U oktobru 2018, [[CBR]] je rangirao Rikera kao 12. najbolji lik Zvjezdane flote u ''Zvjezdanim stazama''.<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.cbr.com/star-trek-starfleet-members-ranked/ |title=Star Trek: The 25 Best Members Of Starfleet, Ranked |date=October 27, 2018 |website=[[Comic Book Resources]] |language=en-US |access-date=June 20, 2019}}</ref> Godine 2019, [[CinemaBlend]] je rangirao Rikera kao peti najbolji lik Zvjezdane flote svih vremena.<ref name=autogenerated1>{{Cite web |url=https://www.cinemablend.com/television/2474542/the-best-star-trek-characters-of-all-time |title=The Best Star Trek Characters Of All Time|date=June 10, 2019|website=[[CinemaBlend]] |access-date=June 20, 2019}}</ref> Ističu da je dobar u svom poslu kao "Broj Jedan", prvi oficir kapetana Picarda na svemirskom brodu USS Enterprise 1701-D.<ref name=autogenerated1 /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://memory-alpha.fandom.com/wiki/William_T._Riker William T. Riker] na [[Memory Alpha]] {{Zvjezdane staze: Sljedeća generacija}} {{Zvjezdane staze: Picard}} [[Kategorija:Zvjezdane staze|*]] [[Kategorija:Fiktivni likovi|*]] al5f9apbo46wvoqacr38wis1hthh08o 1 535628 3901471 3901460 2026-07-01T12:17:52Z KWiki 9400 /* Ime */ odgovor 3901471 wikitext text/x-wiki == Ime == {{Spomeni|KWiki}} ime sa T. ili bez? [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 10:54, 1 juli 2026 (CEST) :Ti si bolji poznavalac ovdje. Ovo nije pitanje tipa pravilno-nepravilno nego šta je uobičajenije. [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 13:45, 1 juli 2026 (CEST) :P. S.: Ako ne bude [[Data (Zvjezdane staze)|Date]] i [[Geordi La Forge|Geordija]], ništa od tebe. :-))) [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 14:17, 1 juli 2026 (CEST) 6czje5ochrlixjmodjv91wlsws8vtp3 3901537 3901471 2026-07-02T00:26:13Z Panasko 146730 /* Ime */ odgovor 3901537 wikitext text/x-wiki == Ime == {{Spomeni|KWiki}} ime sa T. ili bez? [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 10:54, 1 juli 2026 (CEST) :Ti si bolji poznavalac ovdje. Ovo nije pitanje tipa pravilno-nepravilno nego šta je uobičajenije. [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 13:45, 1 juli 2026 (CEST) :P. S.: Ako ne bude [[Data (Zvjezdane staze)|Date]] i [[Geordi La Forge|Geordija]], ništa od tebe. :-))) [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 14:17, 1 juli 2026 (CEST) ::Onda ostaje T. Idu likovi, samo polako, planiram čitavu SG popuniti, samo je pitanje vremena. [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 02:26, 2 juli 2026 (CEST) pf01i56fhqsg7ot2u45kc5o3c341mwc 0 535630 3901493 3901349 2026-07-01T14:52:59Z AnToni 2325 ..šta je flokirana plastika? 3901493 wikitext text/x-wiki {{Infokutija igračka | ime = Sylvanian Families | slika = SylvanianFamiliesLogo.png | opis = | ostala_imena = Calico Critters (Sjeverna Amerika) | vrsta = Figurice i antropomorfne igračke | izumitelj = [[Epoch]] | država = [[Japan]] | kompanija = [[Epoch]] | od = 20. mart 1985. | do = danas | materijali = Plastika presvučena flokom (baršunasti materijal), tkanina | slogan = Nature, Family and Love (Priroda, porodica i ljubav) | web_stranica = https://www.sylvanianfamilies.com/en-uk/ }} '''Sylvanian Families''' ( [[Japanski jezik|japanski]]: シルバニアファミリー, ''Shirubania Famirī'') (poznate i kao Calico Critters u [[Sjedinjene Američke Države|SAD-u]] i [[Kanada|Kanadi]]) je linija kolekcionarskih figurica antropomorfnih životinja napravljenih od flokirane plastike.<ref>{{Cite news|first=Rhodri|last=Marsden|url=https://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/features/sylvanian-families-how-folksy-ways-and-wholesome-values-captured-a-global-audience-10114718.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220526/https://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/features/sylvanian-families-how-folksy-ways-and-wholesome-values-captured-a-global-audience-10114718.html|archive-date=2022-05-26|title=Sylvanian Families: How folksy ways and wholesome values captured a global audience|publisher=Independent.co.uk|date=2014-03-19|access-date=2015-03-18}}</ref> Kreirala ih je japanska kompanija za proizvodnju igračaka [[Epoch]] 1985, a širom svijeta ih distribuira veći broj kompanija. == Historija == === Početak === Na početku proizvodnje, 20. marta 1985, kompanija [[Epoch]] je kreirala i lansirala Sylvanian Families u [[Japan|Japanu]], koristeći koncept kućica za lutke i antropomorfnih životinjskih figura. Prva izdanja kućica za lutke i ostalih setova za igru bila su napravljena od porculana, a namještaj od drveta, dok su u kasnijim izdanjima ovi materijali u proizvodnji zamijenjeni plastikom i metalom. Igračke su kasnije iste godine objavljene i u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]], ali s drugačijim pakovanjem i manjim razlikama u samim likovima. Ova linija igračaka prvobitno je nosila naziv ''Pleasant Friends of the Forest Epoch System Collection Animal Toy Sylvanian Families'' ( [[Japanski jezik|japanski]]:森のゆかいな仲間たち エポック社 システム・コレクション・アニマルトーイ・シルバニアファミリー, ''Mori no yukaina nakama-tachi Epokku-sha shisutemu korekushon animaru tōi shirubania famirī''), ali je ime promijenjeno u sadašnje. "Sylvanian" znači "iz šume", prema rimskom bogu [[Silvan|Silvanu]] (Silvanus). [[Datoteka:Sylvanian Families at Lalaport Kadoma.jpg|mini|Sylvanian Families u šoping centru Lalaport Kadoma]] U septembru 1987, ova linija igračaka inspirisala je animiranu seriju u produkciji kompanija DIC Animation City i TMS Entertainment, koja je imala 13 epizoda. Serija je bila popularna u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] i [[Španija|Španiji]]. Naziv televizijske serije zasnovane na Sylvanian Families prilagođavan je u različitim zemljama. Također je prikazivana u SAD-u krajem 1980-ih godina na kanalu The CBN Family Channel<ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/48136515/maple-town-and-sylvanian-families-on-cbn/|title=Daytime listings|date=1989-09-22|work=The News-Messenger|access-date=2020-04-06|pages=23}}</ref> i krajem 1990-ih godina na televiziji PAX TV. Kasnije te iste godine, uspjeh na ovim tržištima doveo je do širenja na [[Zapadna Evropa|Zapadnu Evropu]], počevši od britanske podružnice kompanije Tomy koja je preuzela ekskluzivna prava za ovaj brend u Ujedinjenom Kraljevstvu. Tomy je predstavio Sylvanian Families na tržištu [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] 1987, gdje je linija brzo postala bestseler. Do 1988, Sylvanian Families su postigle ogroman uspjeh širom svijeta, osvojivši nagradu Britanskog udruženja trgovaca igračkama (British Association of Toy Retailers) za "Igračku godine" tri godine zaredom – 1987, 1988. i 1989. Godine 1993, Tomy, koji je distribuirao ove igračke širom svijeta, izgubio je prava na ime "Sylvanian Families" u Kanadi i SAD-u. Tomy je ponovo pokrenuo ovu liniju pod novim imenom <nowiki>''</nowiki>Calico Critters of Cloverleaf Corners<nowiki>''</nowiki>, koja se danas jednostavno zove <nowiki>''</nowiki>Calico Critters<nowiki>''</nowiki>. Liniju <nowiki>''</nowiki>Calico Critters<nowiki>''</nowiki> u SAD-u i Kanadi trenutno distribuira kompanija Epoch Everlasting Play, LLC. === Pad i ponovno pokretanje === [[Datoteka:Shop_Window_of_Sylvanian_Families_Store,_London.jpg|mini|Izlog danas zatvorene prodavnice Sylvanian Families u Londonu]] Do kasnih 1990-ih godina, Sylvanian Families su bile povučene s tržišta u Ujedinjenom Kraljevstvu, iako ih je kompanija Flair ponovo uvela od 1999. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2023)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> Samostalna prodavnica Sylvanian Families otvorena je 1992. u [[Finsbury Park|Finsbury Parku]] u [[London|Londonu]].<ref>{{Cite news|title=End of era for UK's only independent Sylvanian Families shop|url=https://www.bbc.com/news/av/uk-england-london-64892458|access-date=2026-07-01|language=en-GB}}</ref> Nakon toga, Sylvanian Families su ponovo uvedene u [[Australija|Australiji]], gdje postaju sve dostupnije. Kompanija Tomy je prestala prodavati Calico Critters, ali je novu liniju preuzela nova kompanija, International Playthings, koja se danas zove Epoch Everlasting Play. Godine 1999. ova linija igračaka proslavila je svoju 15. godišnjicu u Japanu otvaranjem tematskog restorana ''Sylvanian Forest Kitchen'' ([[Japanski jezik|japanski]]:シルバニア森のキッチン, ''Shirubania mori no kitchin''), kojim je upravljala i rukovodila kompanija Epoch. Restoran nije samo služio hranu, već je prodavao i robu te igračke zasnovane na ovoj franšizi. Godine 2004. franšiza je proslavila svoju 20. godišnjicu u Japanu lansiranjem porodice Walnut Squirrel (Vjeverice s orasima). Tog jula, kompanija Epoch je najavila novu atrakciju u Grinpi, zabavnom parku kojim upravlja [[Fuji Kyuko]]. Izgradnja ove atrakcije, koja se prvobitno zvala ''Sylvanian Village'' (シルバニアビレッジ, ''Shirubania Birejji''), a kasnije preimenovana u ''Sylvanian Gardens'' (シルバニアガーデン, ''Shirubania Gāden''), započela je pod nadzorom kompanije Epoch. Franšiza je 2005. organizovala svoj prvi događaj uživo pod nazivom ''Sylvanian Families Musical~The Big Commotion on the Eve of the Party!'' (シルバニアファミリーミュージカル～パーティーイブは大さわぎ！, ''Shirubania famirī myūjikaru ~ pātī ibu wa ōsawagi!''), koji je izveden u teatru Gekidan Kogumaza. Kasnije je objavljen na [[DVD|DVD-u]] 2006. Godine 2006. likovi iz ove linije igračaka izabrani su za maskote nacionalne uzajamne pomoći Nacionalne federacije radničkih i potrošačkih osiguravajućih zadruga. Do kraja te godine, igračke su prodate u ukupno 78 miliona primjeraka. Godine 2007. kompanija Epoch se udružila s kompanijama Itochu, Nippon Columbia i Shogakukan kako bi producirala 3D CGI OVA seriju zasnovanu na ovoj liniji igračaka, koju su producirali Kōji Kawaguchi i Yumiko Muriai, a režirao Akira Takamura. Sve 3 epizode objavljene su 20. juna. Prema navodima kompanije Epoch, bilo je planirano još epizoda, ali one iz nepoznatih razloga nikada nisu producirane. U Ujedinjenom Kraljevstvu, kompanija Flair je proslavila 20. godišnjicu ove franšize s odabranim brojem novih artikala. Najprodavaniji su bili čamac za vidre (Otter boat) i ponovo uvedena porodica dalmatinskih pasa (Dalmatian Family), koji su nosili rođendanske kapice s natpisom "Happy 20th!". U martu 2009, ova serija igračaka proslavila je svoju 25. godišnjicu u Japanu otvaranjem atrakcije ''Sylvanian Gardens'' u zabavnom parku Grinpa. Pod upravom kompanije Epoch, ova atrakcija nudi vjerne replike kuća i zgrada iz same linije igračaka, kao i muzej s izložbom o historiji ovih igračaka. U sklopu atrakcije nalazi se i prodavnica koja prodaje artikle ekskluzivne za ovaj park. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2023)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> Franšiza je 2010. ponovo organizovala dva mjuzikla, ''Sylvanian Families Exciting Musical'' (シルバニアファミリーわくわくミュージカル, ''Shirubania famirī wakuwaku myūjikaru'') i ''Sylvanian Families Exciting Stage'' (シルバニアファミリーわくわくステージ, ''Shirubania famirī wakuwaku sutēji''), koji su postali ključni dio promocije igračaka na konvencijama. Godine 2013. prava na ove igračke u Ujedinjenom Kraljevstvu prenesena su na novoosnovanu kompaniju Epoch UK, koja je započela njihovu distribuciju od 1. januara 2014. Kompanija Flair je prestala s distribucijom igračaka 31. decembra iste godine.<ref>{{Cite web|url=http://www.toynews-online.biz/news/read/epoch-confirms-uk-distribution-of-sylvanian-families/040406|title=Epoch confirms UK distribution of Sylvanian Families|last=Loveday|first=Samantha|access-date=July 10, 2013}}</ref> Godine 2015, serija maketa (tabloa) britanske umjetnice Mimsy, na kojima teroristi "MICE-IS" prijete figuricama Sylvanian Families, zabranjena je na izložbi ''Passion for Freedom''.<ref>{{Cite news|first=Claire|last=Armitstead|first2=Jonathan|last2=Jones|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2015/sep/26/sylvanian-families-isis-freedom-of-expression-exhibition|title=Art and design – Artwork showing Sylvanian Families terrorised by Isis banned from free speech exhibition|work=The Guardian|date=26 September 2015}}</ref> Godine 2018. otvoren je tematski park zasnovan na Sylvanian Parks u sklopu kompleksa ''Komorebi Mori no Ibaraido'', sa svečanim otvaranjem 14. jula, dok je zvanično otvoren za javnost 23. juna.<ref>{{Cite web|url=https://www.crunchyroll.com/news/latest/2018/6/5/japan-to-open-sylvanian-families-theme-park|title=Japan to Open "Sylvanian Families" Theme Park|last=Dennison|first=Kara|date=June 5, 2018|access-date=January 24, 2024}}</ref> Kako bi se 2020. proslavila 35. godišnjica, od kupaca je zatraženo da učestvuju u anketi i izaberu svog omiljenog lika, s tim da pobjednik ponovo bude uvršten u prodaju. Porodica ovaca zauzela je treće mjesto, porodica dabrova drugo, dok je porodica pataka proglašena pobjednikom.<ref>{{Cite web|url=https://www.sylvanianfamilies.com/|title=Sylvanian Families|website=www.sylvanianfamilies.com|access-date=2021-10-16}}</ref> Također u 2020. godini, drugi tematski park Sylvanian Families otvoren je u sklopu Poljoprivrednog parka u Osaki (Osaka's Agricultural park).<ref>{{Cite web|url=https://grapeejapan.com/134407|title=Sylvanian Families Theme Park to Open in Osaka!|last=Sceaphierde|first=Connie|date=2022-03-12|access-date=2024-01-24}}</ref> Sylvanian Families prodavnica u Londonu se zatvorila u aprilu 2023.<ref name="Finsbury">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/av/uk-england-london-64892458|title=End of era for UK's only independent Sylvanian Families shop|publisher=BBC News|type=with video by Alice Salfield|date=9 March 2023}}</ref> == Koncept i svijet == [[Datoteka:Famille Lapin Chocolat.jpg|mini|Figure porodice kunića]] Cijela franšiza smještena je u Silvaniju (''Sylvania'' / シルバニア, ''Shirubania''), izmišljeno selo negdje u Sjevernoj Americi, što je kasnije promijenjeno u ''Great Nature'' (Velika priroda). Većina porodica pripada ruralnoj srednjoj klasi, a mnoge od njih posjeduju lokalne, ali uspješne porodične biznise ili se bave zanimanjima kao što su ljekar, učitelj, umjetnik, novinar, tesar ili vozač autobusa. Dizajnirani su tako da nose modu u stilu 1950-ih. Žive u velikim, višespratnim kućama ili posjeduju stambene objekte osmišljene kao neka vrsta vikendica. Kuće su dizajnirane realistično, te se mogu uređivati i preuređivati. Likovi također mogu učestvovati u slobodnim aktivnostima poput jedrenja ili jahanja, a često organizuju i zabave u bašti ili odlaze na kratka kampovanja.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/retailandconsumer/9617865/Model-society-at-the-Sylvanian-Families-toy-convention.html|title=Model society: at the Sylvanian Families toy convention|date=19 October 2012|publisher=Telegraph.co.uk|access-date=2015-03-18}}</ref> [[Datoteka:Lyra Sylvanian Families (Ternurin).jpg|mini|Figurica bijele mačke]] Likovi, grupisani u porodice, prvobitno su prikazivali tipične šumske životinje kao što su [[Kunić|kunići]], [[Vjeverica|vjeverice]], [[Medvjed|medvjedi]], [[Dabar|dabrovi]], [[Jež|ježevi]], [[Lisica|lisice]], [[Jelen|jeleni]], [[sove]], [[Rakun|rakuni]], [[Vidra|vidre]], [[Tvor|tvorovi]] i [[Miš|miševi]], da bi se kasnije proširili i na druge životinje poput [[Mačka|mačaka]], [[Domaći pas|pasa]], [[Hrčak|hrčaka]], [[Zamorac|zamoraca]], [[Pingvin|pingvina]], [[Majmun|majmuna]], [[Domaće govedo|krava]], [[Ovca|ovaca]], [[svinja]], [[Slon|slonova]], [[Panda|pandi]], [[Kengur|kengura]], [[koala]], [[Merkat|merkata]], [[žirafa]] i [[Morski lav|morskih lavova]]. Većina porodica sastoji se od oca, majke, sestre i brata, a odatle se nastavljaju širiti dodavanjem drugih članova kao što su bake i djedovi, bebe te starija braća i sestre. == Sudski spor == U aprilu 2025, kompanija [[Epoch]] podnijela je tužbu u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] protiv [[Irska|irske]] TikTokerice Thee von Englebrechten zbog "kreiranja, objavljivanja i širenja onlajn reklamnih videozapisa" u kojima se bez dozvole koriste igračke Sylvanian Families.<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.ie/business/media/sylvanian-families-animal-toys-company-sues-kildare-tiktok-star-over-video-stories-featuring-their-dolls/a2006025240.html|title='Sylvanian Families' animal toys company sues Kildare TikTok star over video stories featuring their dolls|last=Pollock|first=Sean|date=2025-04-19|website=[[Irish Independent]]|access-date=2025-07-17}}</ref> Von Englebrechten je bila poznata po objavljivanju serijala videozapisa "Sylvanian Drama" od 2021, u kojem je parodirala klišee iz [[sapunica]] koristeći igračke Sylvanian Families. Na [[TikTok|TikToku]] je okupila 2,5 miliona pratilaca, a na [[Instagram|Instagramu]] milion pratilaca, zahvaljujući čemu se njeni radovi našli i na ''Vultureovoj'' listi najboljih TikTok videozapisa 2021. Serijal videozapisa "Sylvanian Drama" također je uključivao sponzorisane videozapise s brendovima kao što su [[Netflix]], [[Taco Bell]], [[Sephora]], [[Burberry]] i [[Marc Jacobs]]. Kompanija Epoch je u tužbi navela da ova sponzorstva nisu bila odobrena od strane njihovog brenda, te da je ovaj video serijal nanio "nepopravljivu štetu" njihovoj reputaciji.<ref>{{Cite web|url=https://www.dailydot.com/news/sylvaniandrama-sued/|title="A really bad move": Popular @SylvanianDrama TikTok account sued by company that makes the toys|last=Weedston|first=Lindsay|date=2025-07-17|website=[[The Daily Dot]]|access-date=2025-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.independent.ie/business/irish/sylvanian-families-toy-firm-in-settlement-talks-with-kildare-tiktok-star-over-parody-videos-featuring-japanese-companys-dolls/a1813361842.html|title='Sylvanian Families' toy firm in settlement talks with Kildare TikTok star over parody videos featuring Japanese company's dolls|last=Pollock|first=Sean|date=2025-07-12|website=[[Irish Independent]]|access-date=2025-07-17}}</ref> Dana 8. augusta 2025, kompanija Epoch je povukla tužbu bez prejudiciranja (odricanja od prava na ponovno pokretanje postupka), pri čemu su obje strane same snosile svoje sudske troškove.<ref name="bbc 2025-08-12">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c1w8g3215pvo|title=Toymaker drops lawsuit against Sylvanian Drama creator|last=Ramsay|first=Mel|date=2025-08-12|website=[[BBC News]]|access-date=2025-09-20}}</ref> Istog dana, von Englebrechten je objavila na Instagramu da će promijeniti ime i profilnu sliku svojih profila.<ref name="bbc 2025-08-12" /> == Medijska izdanja == === Crtani === Postoji nekoliko animiranih serija zasnovanih na svijetu Sylvanian Families: ''Sylvanian Families'', sindicirana serija koja je premijerno prikazana 1987.; ''Stories of the Sylvanian Families'' (1988), britanska serija rađena u stop-motion tehnici; te originalna video animacija (OVA) iz 2007, također pod nazivom ''Sylvanian Families''. Nova OVA producirana je potom 2015, a još jedna 2017. u svrhu promocije podlinije ''Sylvanian Families Town''. Obje ove OVA serije producirala je kompanija Shogakukan Music and Digital Entertainment, a objavljene su i izvan Japana putem platformi [[YouTube]] i [[Netflix]]. Godine 2017. Shogakukan Music and Digital Entertainment producirao je i kratku animiranu televizijsku seriju od 12 epizoda pod nazivom ''Sylvanian Families Mini Stories'', koja se emitovala u Japanu na kanalu [[TV Tokyo]] od 7. oktobra do 23. decembra.<ref>{{Cite web|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2017/09/06/cute-critters-of-sylvanian-families-star-in-new-short-tv-anime|title=Cute Critters of "Sylvanian Families" Star in New Short TV Anime|date=2017-09-06|publisher=Crunchyroll|access-date=2020-01-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-09-06/new-sylvanian-families-calico-critters-anime-series-to-air-in-fall/.120987|title=New Sylvanian Families/Calico Critters Anime Series to Air in Fall - News|date=2017-09-06|publisher=Anime News Network|access-date=2020-01-17}}</ref> Druga sezona emitovala se u Japanu na kanalima Tokyo MX i TV Kanagawa od 3. oktobra do 19. decembra 2018. Treća sezona počela je s emitovanjem 3. oktobra 2019.<ref>{{Cite web|url=https://animeanime.jp/article/2019/09/30/48647.html|title=新作TVアニメ「シルバニアファミリー ミニストーリー クローバー」放送決定！10月3日からスタート &#124; アニメ！アニメ！|last=《三日月影狼》|date=30 September 2019|publisher=Animeanime.jp|access-date=2020-01-17}}</ref> [[Netflix]] ima prava na striming za prvu sezonu ove serije, dok [[Amazon (kompanija)|Amazon]] drži prava na striming za drugu sezonu. Filmska adaptacija u produkciji kompanije Frebari pod nazivom ''Sylvanian Families the Movie: A Gift from Freya'' (劇場版 シルバニアファミリー フレアからのおくりもの, ''Gekijōban Shirubania Famirī Furea kara no okuri mono'') puštena je u domaće kino-distribucije 23. novembra 2023. Film je režirao Kazuya Konaka, scenario je napisao Hirotoshi Kobayashi, dok je muziku za film komponovao Jun Ichikawa.<ref>{{Cite web|url=https://natalie.mu/eiga/news/527794|website=Natalie|publisher=Natasha, Inc.|script-title=ja:シルバニアファミリーが空を飛ぶ、初の映画「フレアからのおくりもの」特報|access-date=June 20, 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-06-09/sylvanian-families-calico-critters-anime-film-teaser-reveals-november-23-opening/.198957|title=Sylvanian Families/Calico Critters Anime Film's Teaser Reveals November 23 Opening|last=Pineda|first=Rafael Antonio|date=June 9, 2023|website=Anime News Network|access-date=June 20, 2023}}</ref> Iste godine, anime serija od 13 epizoda pod nazivom ''Sylvanian Families Freya no Go for Dream!'' (シルバニアファミリー フレアのゴー・フォー・ドリーム！, ''Sylvanian Families: Freya's Go For Dream!'') premijerno je prikazana 6. jula na kanalu Tokyo MX. Seriju su režirali Hinata Takano i Kaito Iwata, scenario su napisale Uiko Miura, Rika Kihara i Mika Tanii, dok je muziku komponovao Yuichi "Masa" Nonaka.<ref>{{Citation|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-06-20/sylvanian-families-calico-critters-toy-franchise-gets-new-full-3dcg-anime-on-july-6/.199418|title=Sylvanian Families/Calico Critters Toy Franchise Gets New Full 3DCG Anime on July 6|last=Cayanan|first=Joanna|date=June 20, 2023|website=Anime News Network|accessdate=June 20, 2023}}</ref> === Videoigre === Pored animiranih serija, ova franšiza je iznjedrila i sedam [[Videoigra|videoigara]], od kojih je sve producirala kompanija Epoch. Spisak videoigara: * '''''Sylvanian Families: Otogi no Kuni no Pendant''''' (シルバニアファミリー おとぎの国のペンダント, ''Shirubania famirī: Otogi no kuni no pendanto'', dosl. ''Sylvanian Families: Privjesak iz zemlje bajki'') ([[Game Boy Color]]) * '''''Sylvanian Melodies ~Mori no Nakama to Odori Masho!~''''' (シルバニアメロディー ～森のなかまと踊りましょ!～, ''Shirubania merodī ~Mori no nakama to odorimasho!~'', dosl. ''Sylvanian melodije ~Zaplešimo sa šumskim prijateljima!~'') ([[Game Boy Color]]) * '''''Sylvanian Families 2: Irozuku Mori no Fantasy''''' (シルバニアファミリー2 色づく森のファンタジー, ''Shirubania famirī tsū: Irozuku mori no fantajī'', dosl. ''Sylvanian Families 2: Fantazija obojene šume'') ([[Game Boy Color]]) * '''''Sylvanian Families 3: Hoshifuru Yoru no Sunadokei''''' (シルバニアファミリー3 星ふる夜のすなどけい, ''Shirubania famirī surī: Hoshifuru yoru no sunadokei'', dosl. ''Sylvanian Families 3: Pješčani sat zvjezdane noći'') ([[Game Boy Color]]) * '''''Sylvanian Families 4: Meguru Kisetsu no Tapestry''''' (シルバニアファミリー4 めぐる季節のタペストリー, ''Shirubania famirī fō: Meguru kisetsu no tapesutorī'', dosl. ''Sylvanian Families 4: Tapiserija četiriju godišnjih doba'') ([[Game Boy Advance]]) * '''''Sylvanian Families: Yosei no Stick to Fushigi no Ki Maron Inu no Onna no ko''''' (シルバニアファミリー 妖精のステッキとふしぎの木 マロンイヌの女の子, ''Shirubania famirī: Yōsei no sutekki to fushigi no ki maron inu no onna no ko'', dosl. ''Sylvanian Families: Vilinski štapići i tajanstveno drvo – Djevojčica kestenjasti pas'') ([[Game Boy Advance]]) * '''''Sylvanian Families: Fashion Designer ni Naritai! Kurumi Risu no Onna no ko''''' (シルバニアファミリー ファッションデザイナーになりたい! くるみリスの女の子, ''Shirubania famirī: fasshondezainā ni naritai! Kurumi risu no onna no ko'', dosl. ''Sylvanian Families: Želim biti modna dizajnerica! Djevojčica vjeverica'') ([[Game Boy Advance]]) * '''''Sylvanian Families: SylvanianFestival''''' (シルバニアファミリー シルバニアフェスティバル, ''Shirubania famirī: Shirubania Fesutibaru'', dosl. ''Sylvanian Families: Sylvanian festival'') ([[Windows 98]]) * '''''Sylvanian Families: Mori no Nakama to Tanoshii o-Tanjoubikai''''' (シルバニアファミリー もりのなかまと たのしいおたんじょびかい, ''Shirubania famirī: Mori no Nakama to Tanoshī o-Tanjōbikai'', dosl. ''Sylvanian Families: Rođendanska zabava sa zabavnim šumskim prijateljima'') ([[Sega Pico]]) == Reference == {{Refspisak}} == Literatura == * {{Cite journal|last=Houlton|first=Delphine|last2=Short, Brian|year=1995|title=Sylvanian Families: the Production and Consumption of a Rural Community|journal=[[Journal of Rural Studies]]|volume=11|issue=4|pages=367–385|bibcode=1995JRurS.11.367H|doi=10.1016/0743-0167(95)00017-8}} == Vanjski linkovi == * [http://sylvanianfamilies.net/uk/ Official Epoch UK website] * [http://sylvanian-families.jp/ Official Japanese website] * [http://www.calicocritters.com/ Calico Critters] - official US website * [https://sylvanianfamilies.info/ Unofficial Sylvanian Families Spanish website] * [http://www.sylvanianfamilies.com/ Official Flair UK (and ROI) Collectors Club and shop] (now defunct) [[Kategorija:Igračke]] [[Kategorija:Japanske TV-serije]] [[Kategorija:Japanske kompanije]] [[Kategorija:Kompanije sa sjedištem u Japanu]] rfs58mm6v0eyn41b3wg3fpa3dz865vg 3 535632 3901474 2026-07-01T13:26:41Z KWiki 9400 Nova stranica: {{Dobrodošlica}} 3901474 wikitext text/x-wiki {{Dobrodošlica}} gyjoyp37v3u06w731wtwzjdah9c91ny 14 535633 3901486 2026-07-01T14:00:31Z KWiki 9400 Nova stranica: {{Sporazumi po godinama potpisivanja|1945}} 3901486 wikitext text/x-wiki {{Sporazumi po godinama potpisivanja|1945}} accv0ulrd1zctlvkgj4ozejibzoyern 14 535634 3901487 2026-07-01T14:02:42Z KWiki 9400 Nova stranica: {{Sporazumi po godinama|194|5|193|195|20}} 3901487 wikitext text/x-wiki {{Sporazumi po godinama|194|5|193|195|20}} s5gzk36h3uw34c92dapb1g438hgnnd8 14 535635 3901488 2026-07-01T14:04:32Z KWiki 9400 Nova stranica: [[Kategorija:Sporazumi iz 20. vijeka|1940-e]] [[Kategorija:Sporazumi po decenijama|1940-e]] [[Kategorija:1940-e u međunarodnim odnosima|Sporazumi]] [[Kategorija:1940-e u pravu|Sporazumi]] 3901488 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Sporazumi iz 20. vijeka|1940-e]] [[Kategorija:Sporazumi po decenijama|1940-e]] [[Kategorija:1940-e u međunarodnim odnosima|Sporazumi]] [[Kategorija:1940-e u pravu|Sporazumi]] dcxfug8mlpw6vrc21gqhbp7ptlfdbma 14 535636 3901489 2026-07-01T14:05:46Z KWiki 9400 Nova stranica: [[Kategorija:Pravo po decenijama|1940-e]] [[Kategorija:1940-e|Pravo]] [[Kategorija:20. vijek u pravu|1940-e]] 3901489 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Pravo po decenijama|1940-e]] [[Kategorija:1940-e|Pravo]] [[Kategorija:20. vijek u pravu|1940-e]] p2li585f83jofvtnj06uumennf3bbt5 14 535637 3901491 2026-07-01T14:11:08Z KWiki 9400 Nova stranica: {{Pravo po godinama|191|5|190|192}} 3901491 wikitext text/x-wiki {{Pravo po godinama|191|5|190|192}} cnmprcds3fkh8hwi4xf1rc32xs4vqmb 0 535638 3901532 2026-07-01T22:26:10Z Bosancica by MK 173186 Prevedeno sa Wikipedia en 3901532 wikitext text/x-wiki '''Nekažnjivost''' jeste mogućnost djelovanja bez suočavanja s kaznama, gubicima ili drugim negativnim posljedicama.<ref name="TheFreeDictionary_Impunity">{{cite web |url=https://www.thefreedictionary.com/impunity |title=Impunity |website=The Free Dictionary |publisher=Farlex |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> U [[Međunarodno pravo|međunarodnom pravu]] [[Ljudska prava|ljudskih prava]], nekažnjivost se definiše kao propust da se počinioci [[Ljudska prava|kršenja ljudskih prava]] privedu pravdi. Kao takva, ona sama po sebi predstavlja uskraćivanje prava žrtava na [[pravda|pravdu]] i [[Pravni lijek|pravnu zaštitu]]. Nekažnjivost je naročito učestala u državama koje nemaju razvijenu tradiciju [[Vladavina prava|vladavine prava]], u društvima s visokim stepenom [[Politička korupcija|političke korupcije]] ili duboko ukorijenjenim sistemima [[Klijentelizam|patronata]]. Također se često javlja u sistemima sa slabim [[pravosuđe|pravosuđem]] ili tamo gdje su pripadnici snaga sigurnosti zaštićeni posebnim pravnim režimima ili [[Pravni imunitet|imunitetima]]. U određenim kontekstima, nekažnjivost se posmatra i kao oblik [[Poricanje|poricanja]] historijskih zločina.<ref name="Avakian_2018">{{cite journal |last=Avakian |first=Paul |date=2018 |title=Denial in Other Forms |journal=Genocide Studies and Prevention |volume=12 |issue=1 |pages=3–23 |doi=10.5038/1911-9933.12.1.1512 |url=https://digitalcommons.usf.edu/gsp/vol12/iss1/4/ |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> == Primjeri == Nekažnjivost počinioca ranijih masakara nad Armencima, poput [[Hamidijski masakri|Hamidijskih masakara]] iz 1890-ih godina, doprinijela je [[Genocid nad Armenima|genocidu nad Armenima]].<ref name="Dadrian_2003">{{cite book |last=Dadrian |first=Vahakn N. |date=2003 |title=The History of the Armenian Genocide: Ethnic Conflict from the Balkans to Anatolia to the Caucasus |url=https://books.google.com/books?id=ZCVJMAVoMM0C&q=Armenian+genocide+impunity&pg=PA386 |location=New York & Oxford |publisher=Berghahn Books |page=386 |isbn=978-1-57181-666-5 |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Nakon genocida, [[Sevrski sporazum]] obavezao je Tursku da dopusti povratak izbjeglicama i omogući im povrat imovine. Usprkos tome, Turska nije dozvolila povratak izbjeglica te je [[Konfiskacija armenske imovine u Turskoj|nacionalizovala cjelokupnu armensku imovinu]].<ref name="Matossian_2011">{{cite journal |last=Matossian |first=Bedross Der |date=2011 |title=The Taboo within the Taboo: The Fate of 'Armenian Capital' at the End of the Ottoman Empire |journal=European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey |volume= |issue=37 |pages= |doi=10.4000/ejts.4411 |url=https://journals.openedition.org/ejts/4411 |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Tajni aneks [[Lozanski sporazum|Lozanskog sporazuma]] garantovao je imunitet počiniocima genocida i time obustavio sve [[Procesuiranje osmanskih ratnih zločinaca nakon Prvog svjetskog rata|pokušaje krivičnog gonjenja osmanskih ratnih zločinaca]].<ref name="Scharf_1996">{{cite journal |last=Scharf |first=Michael |date=1996 |title=The Letter of the Law: The Scope of the International Legal Obligation to Prosecute Human Rights Crimes |journal=Law and Contemporary Problems |volume=59 |issue=4 |pages=41–61 |doi=10.2307/1192189 |url=https://scholarship.law.duke.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1015&context=lcp |access-date=1. 7. 2026 |language=en |quote=U početku su savezničke sile tražile krivično gonjenje odgovornih za masakre. Sevreski ugovor, potpisan 10. augusta 1920, zahtijevao bi od turske vlade da preda odgovorne savezničkim silama radi suđenja. Međutim, Sevreski ugovor nije ratifikovan i nije stupio na snagu. Zamijenjen je Lozanskim sporazumom, koji ne samo da nije sadržavao odredbe o kažnjavanju ratnih zločina nego je bio popraćen 'Deklaracijom o amnestiji' za sva krivična djela počinjena između 1914. i 1922.}}</ref><ref name="Bassiouni_2010">{{cite journal |last=Bassiouni |first=M. Cherif |date=2010 |title=Crimes Against Humanity: The Case for a Specialized Convention |journal=Washington University Global Studies Law Review |volume=9 |issue=4 |pages=575–593 |url=https://openscholarship.wustl.edu/law_globalstudies/vol9/iss4/2/ |access-date=1. 7. 2026 |language=en |quote=Tokom Prvog svjetskog rata (1914–1918) ubijeno je gotovo dvadeset miliona ljudi... Tokom tog sukoba, izdvojila se jedna situacija: procjenjuje se da je 1915. ubijeno između 200.000 i 800.000 armenskih civila. Međusaveznička komisija (s izuzetkom SAD-a i Japana) pozvala je 1919. na krivično gonjenje odgovornih turskih zvaničnika. Taj poziv je upućen na osnovu preambule Haške konvencije iz 1907. koja se poziva na 'zakone humanosti'. Međutim, nije uslijedilo nijedno krivično gonjenje. Umjesto toga, Turska je dobila imunitet u tajnom aneksu Lozanskog sporazuma.}}</ref><ref name="Dadrian_1998">{{cite journal |last=Dadrian |first=Vahakn |date=1998 |title=The Historical and Legal Interconnections Between the Armenian Genocide and the Jewish Holocaust: From Impunity to Retributive Justice |journal=Yale Journal of International Law |volume=23 |issue=2 |pages= |url=https://digitalcommons.law.yale.edu/yjil/vol23/iss2/5/ |access-date=1. 7. 2026 |language=en |quote=Odgođeni mirovni sporazum bio je, naravno, Lozanski sporazum. Popuštajući pritiscima neumoljivih kemalista, pobjednički saveznici sramotno su odbacili dvije godine ranije potpisani Sevreski sporazum, kojim su pokušali krivično goniti i kazniti počinioce armenskog genocida te istovremeno održati svoja obećanja o budućoj armenskoj državi. Nakon što su iz nacrta sporazuma uklonili sve reference na masakre nad Armencima, pa čak i na samu Armeniju, potpisali su Lozanski mirovni sporazum, čime su doprinijeli kodifikaciji nekažnjivosti ignorišući armenski genocid. Međunarodno pravo proizašlo iz ovog sporazuma, iako je u stvarnosti predstavljalo pravnu farsu, dalo je privid legitimnosti nekažnjivosti jer je nosilo autoritet mirovne konferencije. Jedan francuski pravnik primijetio je da je sporazum predstavljao "osiguranje" nekažnjivosti za zločin masakra; štaviše, bio je "glorifikacija" zločina u kojem je čitav jedan narod – Armenci – bio "sistematski istrijebljen". Nakon što više nije bio na vlasti, David Lloyd George, ratni premijer Velike Britanije, otvoreno je osudio postupanje zapadnih saveznika na Lozanskoj konferenciji, nazivajući ga "jadnim, kukavičkim i sramotnim". Kao rezultat političkog trgovanja, Lozanski sporazum predstavljao je trijumf načela nekažnjivosti nad načelom retributivne pravde.}}</ref><ref name="Penrose_1999">{{cite journal |last=Penrose |first=Mary |date=1999 |title=Impunity- Inertia, Inaction, and Invalidity: A Literature Review |journal=Boston University International Law Journal |volume=17 |issue= |pages=269 |url=https://scholarship.law.tamu.edu/facscholar/34/ |access-date=1. 7. 2026 |language=en |quote=Počevši od Lozanskog ugovora iz 1923, davanje amnestije poraženim snagama često je bilo politička cijena koja se plaćala za postizanje prekida neprijateljstava.}}</ref> Gotovo niko nije procesuiran za sistematsko ubistvo stotina hiljada [[Armeni|Armena]].<ref name="Kuyumjian_2011">{{cite journal |last=Kuyumjian |first=Aram |date=2011 |title=The Armenian Genocide : International Legal and Political Avenues for Turkey's Responsibility |journal=Revue de Droit |volume=41 |issue=2 |pages=247–305 |doi=10.17118/11143/10302 |url=https://www.usherbrooke.ca/droit/fileadmin/sites/droit/documents/RDUS/volume_41/41-2-AramKuyumjian.PDF |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Prema ocjeni historičara [[Stefan Ihrig|Stefana Ihriga]], izostanak međunarodne intervencije i pozivanja počinioca na odgovornost učinio je armenski genocid "dvostrukim izvornim grijehom" dvadesetog vijeka.<ref name="Ihrig_2016">{{cite book |last=Ihrig |first=Stefan |date=2016 |title=Justifying Genocide: Germany and the Armenians from Bismarck to Hitler |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Justifying_Genocide:_Germany_and_the_Armenians_from_Bismarck_to_Hitler |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |page=7 |isbn=978-0-674-50479-0 |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> == Principi ljudskih prava == Izmijenjeni ''[[Principi Ujedinjenih nacija za borbu protiv nekažnjivosti|Skup principa za zaštitu i unapređenje ljudskih prava putem djelovanja u borbi protiv nekažnjivosti]]'', koji je 8. februara 2005. dostavljen [[Komisija Ujedinjenih nacija za ljudska prava|Komisiji Ujedinjenih nacija za ljudska prava]], definiše nekažnjivost na sljedeći način: {{Citat|pravnu (''[[de jure]]'') ili stvarnu (''[[de facto]]'') nemogućnost pozivanja na odgovornost počinioca kršenja ljudskih prava – bilo u krivičnom, građanskom, upravnom ili disciplinskom postupku. To se ogleda u tome što oni ne podliježu nikakvoj istrazi koja bi mogla dovesti do podizanja optužnice, lišavanja slobode, suđenja i, ukoliko se utvrdi krivica, izricanja odgovarajućih kazni, kao i do osiguranja pravne zaštite i obeštećenja žrtava.<ref name="UN_Impunity_Principles_2005">{{cite web |url=https://derechos.org/nizkor/impu/principles.html |title=Updated Set of principles for the protection and promotion of human rights through action to combat impunity |author=Commission on Human Rights |date=2005 |website=Derechos Human Rights |publisher=United Nations |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref>}} Prvi princip istog dokumenta navodi: {{Citat|Nekažnjivost proizlazi iz propusta država da ispune svoje obaveze, koje uključuju: provođenje istraga o kršenjima; preduzimanje odgovarajućih mjera protiv počinioca, naročito u oblasti pravosuđa osiguravanjem da se osobe osumnjičene za krivičnu odgovornost procesuiraju, osude i kazne; osiguravanje efikasnih pravnih lijekova i obeštećenja žrtvama za pretrpljenu štetu; garantovanje neotuđivog [[Pravo na istinu|prava na istinu]] o počinjenim kršenjima; te preduzimanje drugih potrebnih koraka s ciljem sprječavanja ponovnog kršenja prava.}} Države koje izlaze iz perioda obilježenih masovnim kršenjima ljudskih prava (poput [[državni udar|državnih udara]], [[Vojna diktatura|vojnih diktatura]], [[građanski rat|građanskih ratova]] i slično) često osnivaju [[Komisija za istinu i pomirenje|komisije za istinu]] kako bi se rasvijetlili događaji iz prošlosti. Iako ovi mehanizmi mogu doprinijeti kasnijem procesuiranju zločina i kažnjavanju odgovornih, često su kritikovani zbog toga što produžavaju stanje nekažnjivosti, omogućavajući počiniocima da iskoriste zaštitu paralelno usvojenih [[Zakon o amnestiji|zakona o amnestiji]].<ref name="OHCHR_Amnesties_2009">{{cite book |author=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |date=2009 |title=Rule-of-Law Tools for Post-Conflict States: Amnesties |url=https://www.ohchr.org/Documents/Publications/Amnesties_en.pdf |location=New York i Geneva |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> Osnovni cilj [[Rimski statut|Rimskog statuta]] [[Međunarodni krivični sud|Međunarodnog krivičnog suda]], koji je usvojen 17. jula 1998, a stupio na snagu 1. jula 2002, jeste "okončanje nekažnjivosti počinioca" [...] "najtežih zločina koji pogađaju međunarodnu zajednicu u cjelini".<ref name="RomeStatute_ICC">{{cite web |url=https://legal.un.org/icc/statute/romefra.htm |title=Rome Statute of the International Criminal Court |author=[[Ujedinjene nacije]] |date=17. 7. 1998 |website=United Nations Legal Counsel |publisher=United Nations |access-date=1. 7. 2026 |language=en}}</ref> == Također pogledajte == * [[Borba protiv nekažnjivosti]] * [[Politika popuštanja]] * [[Blackstoneov omjer]] * [[Komandna odgovornost]] * [[Korupcija]] * [[Međunarodni krivični sud]] * [[Međunarodni dan borbe protiv nekažnjivosti zločina nad novinarima]] * [[Međunarodno humanitarno pravo]] * [[Međunarodno pravo]] * [[Pravni imunitet]] * [[Sudska zabluda]] * [[Pacovski kanali]] * [[Realpolitika]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.ictj.org/our-work/transitional-justice-issues/criminal-justice Stranica o krivičnom pravosuđu na zvaničnom sajtu Međunarodnog centra za tranzicijsku pravdu (ICTY)] {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Ljudska prava]] [[Kategorija:Kažnjavanje]] [[Kategorija:Pravna terminologija]] [[Kategorija:Međunarodno pravo]] [[Kategorija:Pravni imunitet]] [[Kategorija:Nekažnjivost]] rrp9wsleldk14i9y516chzn24nfyxnq 0 535639 3901539 2026-07-02T00:30:48Z Bosancica by MK 173186 Preveden prvi dio teksta sa Wikipedia en 3901539 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} '''''Acquis communautaire''''', poznata i kao '''pravnu stečevinu Evropske unije''' (''EU acquis'') ili '''pravnu tekovinu Evropske unije''' (historijski '''pravna stečevina Zajednice'''), odnosno skraćeno '''acquis''', predstavlja skup cjelokupnog zakonodavstva, pravnih akata i sudske prakse koji čine pravni poredak [[Pravo Evropske unije|Evropske unije]].<ref name="Glosbe_Acquis_Communautaire">{{cite web |url=https://bs.glosbe.com/en/bs/acquis%20communautaire |title=Acquis communautaire u bosanski |website=Glosbe |publisher=Glosbe |access-date=2. 7. 2026 |language=en |quote=Pravna stečevina, pravna stečevina Evropske unije.}}</ref><ref name="Eurovoc_Impunity">{{cite web |url=https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http%3A%2F%2Feurovoc.europa.eu%2F5411 |title=Impunity |author=Publications Office of the European Union |website=EU Vocabularies |publisher=Publications Office of the European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> Pojam potiče iz [[Francuski jezik|francuskog jezika]], gdje riječ ''acquis'' označava "ono što je stečeno ili postignuto", dok ''communautaire'' znači "zajednički" ili "koji se odnosi na zajednicu".<ref name="Rudolf_Berg_2010">{{cite book |last=Rudolf |first=Uwe Jens |date=2010 |title=Historical Dictionary of Malta |url=https://books.google.ba/books?id=nwuUOVkaMB0C&pg=PA22 |location=Lanham, Maryland |publisher=Scarecrow Press |page=22 |isbn=9780810873902 |access-date=2. 7. 2026 |language=engleski}}</ref> == Poglavlja == Tokom procesa [[Proširenje Evropske unije|proširenja Evropske unije]], ''acquis'' je bio podijeljen na 31 pregovaračko poglavlje radi lakšeg vođenja pregovora između [[Evropska unija|Evropske unije]] i država kandidata. Ova struktura primjenjivala se tokom petog kruga proširenja, kada je 2004. Evropskoj uniji pristupilo deset novih članica, kao i 2007. kada su pristupile [[Rumunija]] i [[Bugarska]].<ref name="EC_Chapters_Acquis">{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership/chapters-acquis_en |title=Chapters of the acquis |author=European Commission |date= |website=European Commission |publisher=European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=engleski}}</ref> Ta poglavlja bila su: #[[Slobodno kretanje robe]] #[[Slobodno kretanje osoba]] #[[Sloboda pružanja usluga]] #[[Slobodno kretanje kapitala]] #[[Privredno pravo]] #[[Pravo konkurencije Evropske unije|Politika konkurencije]] #Poljoprivreda #[[Ribarstvo]] #Transportna politika #Oporezivanje #[[Ekonomska i monetarna unija Evropske unije|Ekonomska i monetarna unija]] #Statistika #Socijalna politika i zapošljavanje #[[Energetska politika Evropske unije|Energetika]] #[[Industrijska politika]] #Mala i srednja preduzeća #Nauka i istraživanje #Obrazovanje i osposobljavanje #Telekomunikacije i informacijske tehnologije #Kultura i audiovizuelna politika #[[Regionalna politika]] i koordinacija strukturnih instrumenata #Okoliš #Zaštita potrošača i zdravlja #Saradnja u oblasti [[Pravosuđe i unutrašnji poslovi Evropske unije|pravosuđa i unutrašnjih poslova]] #[[Carinska unija]] #Vanjski odnosi #[[Zajednička vanjska i sigurnosna politika]] (CFSP) #Finansijska kontrola #Finansijske i budžetske odredbe #Institucije #Ostalo Počevši od pristupnih pregovora s [[Hrvatska|Hrvatskom]] (koja je članica Evropske unije postala 2013), ''acquis'' je podijeljen na 35 pregovaračkih poglavlja radi postizanja ravnoteže među pojedinim oblastima. U ovom procesu teža pregovaračka poglavlja podijeljena su na zasebne cjeline radi lakšeg vođenja pregovora, neka lakša poglavlja su spojena, određene politike su preraspoređene, dok su pojedina poglavlja i preimenovana. #[[Slobodno kretanje robe]] #[[Sloboda kretanja radnika u Evropskoj uniji|Sloboda kretanja radnika]] #Pravo nastanjivanja i sloboda pružanja usluga #[[Slobodno kretanje kapitala]] #Javne nabavke #[[Privredno pravo]] #[[Kategorija:Pravo intelektualnog vlasništva Evropske unije|Pravo intelektualnog vlasništva]] #Politika konkurencije #Finansijske usluge #[[Informacijsko društvo]] i mediji #Poljoprivreda i ruralni razvoj #Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika #[[Ribarstvo]] #Transportna politika #Energetika #Oporezivanje #Ekonomska i monetarna politika #Statistika #Socijalna politika i zapošljavanje <small>(uključujući zabranu diskriminacije i jednake mogućnosti za žene i muškarce)</small> #Preduzetnička i industrijska politika #[[Transevropske mreže]] #Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata #Pravosuđe i osnovna prava #Pravda, sloboda i sigurnost #Nauka i istraživanje #Obrazovanje i kultura #Okoliš #Zaštita potrošača i zdravlja #[[Carinska unija]] #Vanjski odnosi #Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika #Finansijska kontrola #Finansijske i budžetske odredbe #Institucije #Ostala pitanja === Uporedni prikaz === Uporedni prikaz pregovaračkih poglavlja petog i šestog kruga proširenja Evropske unije:<ref name="NUP_Clusters_2026">{{cite web |url=https://newunionpost.eu/2026/03/24/eu-accession-negotiations-clusters/ |title=The EU accession negotiations explained, in clusters and chapters |author=The New Union Post |date=2026 |website=The New Union Post |publisher= |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |----- ! Peto proširenje ! Šesto proširenje |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 1. Slobodno kretanje roba | 1. Slobodno kretanje roba&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 7. Pravo intelektualnog vlasništva&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 2. Slobodno kretanje osoba | 2. Sloboda kretanja radnika&nbsp; |----- | rowspan="2" | 3. Pravo poslovnog nastana i sloboda pružanja usluga&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 3. Sloboda pružanja usluga |----- bgcolor="#efefff" | 9. Finansijske usluge&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 4. Slobodno kretanje kapitala | 4. Slobodno kretanje kapitala&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 5. Pravo trgovačkih društava | 6. Pravo trgovačkih društava&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 6. Politika konkurencije | 8. Politika konkurencije&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | 5. Javne nabavke&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 7. Poljoprivreda | 11. Poljoprivreda i ruralni razvoj&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 12. Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 8. Ribarstvo | 13. Ribarstvo&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 9. Transportna politika | 14. Transportna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 21. Transevropske mreže '''(jedna polovina)'''&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 10. Oporezivanje | 16. Oporezivanje&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 11. Ekonomska i monetarna unija | 17. Ekonomska i monetarna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 12. Statistika | 18. Statistika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 13. Socijalna politika i zapošljavanje | 19. Socijalna politika i zapošljavanje<br><small>(uključujući antimarkaciju i jednake mogućnosti za žene i muškarce)</small>&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 14. Energetika | 15. Energetika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | 21. Transevropske mreže '''(jedna polovina)'''&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 15. Industrijska politika | rowspan="2" valign="middle" | 20. Preduzetništvo i industrijska politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 16. Mala i srednja preduzeća&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 17. Nauka i istraživanje | 25. Nauka i istraživanje&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 18. Obrazovanje i obuka | rowspan="3" valign="middle" | 26. Obrazovanje i kultura<br>10. Informacijsko društvo i mediji&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 19. Telekomunikacije i informacijske tehnologije&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 20. Kultura i audiovizuelna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 21. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata | 22. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 22. Okoliš | 27. Okoliš&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 23. Zaštita potrošača i zdravlja | 28. Zaštita potrošača i zdravlja&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 24. Saradnja u oblasti pravosuđa i unutrašnjih poslova | 23. Pravosuđe i temeljna prava&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 24. Pravda, sloboda i sigurnost&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 25. Carinska unija | 29. Carinska unija&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 26. Vanjski odnosi | 30. Vanjski odnosi&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 27. Zajednička vanjska i sigurnosna politika (ZVSP) | 31. Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 28. Finansijska kontrola | 32. Finansijska kontrola&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 29. Finansijske i budžetske odredbe | 33. Finansijske i budžetske odredbe&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 30. Institucije | 34. Institucije&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 31. Ostalo | 35. Ostala pitanja&nbsp; |} Ovakvi pregovori obično podrazumijevaju ugovaranje prijelaznih perioda prije nego što nove države članice u potpunosti implementiraju zakonodavstvo Evropske unije, te prije nego što one i njihovi državljani steknu sva prava koja proizlaze iz pravne stečevine.<ref name="EC_Steps_Joining">{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/steps-towards-joining_en |title=Steps towards joining |author=European Commission |date= |website=European Commission |publisher=European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Ustavno pravo Evropske unije]] 8vrese5uvzbzsl7r7f3tlkc6ixlfspf 3901543 3901539 2026-07-02T00:44:25Z Bosancica by MK 173186 3901543 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} '''''Acquis communautaire''''', poznata i kao '''pravnu stečevinu Evropske unije''' (''EU acquis'') ili '''pravnu tekovinu Evropske unije''' (historijski '''pravna stečevina Zajednice'''), odnosno skraćeno '''acquis''', predstavlja cjelokupno zakonodavstvo, pravne akte i sudsku praksu koji čine pravni poredak [[Pravo Evropske unije|Evropske unije]].<ref name="Glosbe_Acquis_Communautaire">{{cite web |url=https://bs.glosbe.com/en/bs/acquis%20communautaire |title=Acquis communautaire u bosanski |website=Glosbe |publisher=Glosbe |access-date=2. 7. 2026 |language=en |quote=Pravna stečevina, pravna stečevina Evropske unije.}}</ref><ref name="Eurovoc_Impunity">{{cite web |url=https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http%3A%2F%2Feurovoc.europa.eu%2F5411 |title=Impunity |author=Publications Office of the European Union |website=EU Vocabularies |publisher=Publications Office of the European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> Pojam potiče iz [[Francuski jezik|francuskog jezika]], gdje riječ ''acquis'' označava "ono što je stečeno ili postignuto", dok ''communautaire'' znači "zajednički" ili "koji se odnosi na zajednicu".<ref name="Rudolf_Berg_2010">{{cite book |last=Rudolf |first=Uwe Jens |date=2010 |title=Historical Dictionary of Malta |url=https://books.google.ba/books?id=nwuUOVkaMB0C&pg=PA22 |location=Lanham, Maryland |publisher=Scarecrow Press |page=22 |isbn=9780810873902 |access-date=2. 7. 2026 |language=engleski}}</ref> == Poglavlja == Tokom procesa [[Proširenje Evropske unije|proširenja Evropske unije]], ''acquis'' je bio podijeljen na 31 pregovaračko poglavlje radi lakšeg vođenja pregovora između [[Evropska unija|Evropske unije]] i država kandidata. Ova struktura primjenjivala se tokom petog kruga proširenja, kada je 2004. Evropskoj uniji pristupilo deset novih članica, kao i 2007. kada su pristupile [[Rumunija]] i [[Bugarska]].<ref name="EC_Chapters_Acquis">{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership/chapters-acquis_en |title=Chapters of the acquis |author=European Commission |date= |website=European Commission |publisher=European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=engleski}}</ref> Ta poglavlja bila su: #[[Slobodno kretanje robe]] #[[Slobodno kretanje osoba]] #[[Sloboda pružanja usluga]] #[[Slobodno kretanje kapitala]] #[[Privredno pravo]] #[[Pravo konkurencije Evropske unije|Politika konkurencije]] #Poljoprivreda #[[Ribarstvo]] #Transportna politika #Oporezivanje #[[Ekonomska i monetarna unija Evropske unije|Ekonomska i monetarna unija]] #Statistika #Socijalna politika i zapošljavanje #[[Energetska politika Evropske unije|Energetika]] #[[Industrijska politika]] #Mala i srednja preduzeća #Nauka i istraživanje #Obrazovanje i osposobljavanje #Telekomunikacije i informacijske tehnologije #Kultura i audiovizuelna politika #[[Regionalna politika]] i koordinacija strukturnih instrumenata #Okoliš #Zaštita potrošača i zdravlja #Saradnja u oblasti [[Pravosuđe i unutrašnji poslovi Evropske unije|pravosuđa i unutrašnjih poslova]] #[[Carinska unija]] #Vanjski odnosi #[[Zajednička vanjska i sigurnosna politika]] (CFSP) #Finansijska kontrola #Finansijske i budžetske odredbe #Institucije #Ostalo Počevši od pristupnih pregovora s [[Hrvatska|Hrvatskom]] (koja je članica Evropske unije postala 2013), ''acquis'' je podijeljen na 35 pregovaračkih poglavlja radi postizanja ravnoteže među pojedinim oblastima. U ovom procesu teža pregovaračka poglavlja podijeljena su na zasebne cjeline radi lakšeg vođenja pregovora, neka lakša poglavlja su spojena, određene politike su preraspoređene, dok su pojedina poglavlja i preimenovana. #[[Slobodno kretanje robe]] #[[Sloboda kretanja radnika u Evropskoj uniji|Sloboda kretanja radnika]] #Pravo nastanjivanja i sloboda pružanja usluga #[[Slobodno kretanje kapitala]] #Javne nabavke #[[Privredno pravo]] #[[Kategorija:Pravo intelektualnog vlasništva Evropske unije|Pravo intelektualnog vlasništva]] #Politika konkurencije #Finansijske usluge #[[Informacijsko društvo]] i mediji #Poljoprivreda i ruralni razvoj #Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika #[[Ribarstvo]] #Transportna politika #Energetika #Oporezivanje #Ekonomska i monetarna politika #Statistika #Socijalna politika i zapošljavanje <small>(uključujući zabranu diskriminacije i jednake mogućnosti za žene i muškarce)</small> #Preduzetnička i industrijska politika #[[Transevropske mreže]] #Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata #Pravosuđe i osnovna prava #Pravda, sloboda i sigurnost #Nauka i istraživanje #Obrazovanje i kultura #Okoliš #Zaštita potrošača i zdravlja #[[Carinska unija]] #Vanjski odnosi #Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika #Finansijska kontrola #Finansijske i budžetske odredbe #Institucije #Ostala pitanja === Uporedni prikaz === Uporedni prikaz pregovaračkih poglavlja petog i šestog kruga proširenja Evropske unije:<ref name="NUP_Clusters_2026">{{cite web |url=https://newunionpost.eu/2026/03/24/eu-accession-negotiations-clusters/ |title=The EU accession negotiations explained, in clusters and chapters |author=The New Union Post |date=2026 |website=The New Union Post |publisher= |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |----- ! Peto proširenje ! Šesto proširenje |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 1. Slobodno kretanje roba | 1. Slobodno kretanje roba&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 7. Pravo intelektualnog vlasništva&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 2. Slobodno kretanje osoba | 2. Sloboda kretanja radnika&nbsp; |----- | rowspan="2" | 3. Pravo poslovnog nastana i sloboda pružanja usluga&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 3. Sloboda pružanja usluga |----- bgcolor="#efefff" | 9. Finansijske usluge&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 4. Slobodno kretanje kapitala | 4. Slobodno kretanje kapitala&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 5. Pravo trgovačkih društava | 6. Pravo trgovačkih društava&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 6. Politika konkurencije | 8. Politika konkurencije&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | 5. Javne nabavke&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 7. Poljoprivreda | 11. Poljoprivreda i ruralni razvoj&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 12. Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 8. Ribarstvo | 13. Ribarstvo&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 9. Transportna politika | 14. Transportna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 21. Transevropske mreže '''(jedna polovina)'''&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 10. Oporezivanje | 16. Oporezivanje&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 11. Ekonomska i monetarna unija | 17. Ekonomska i monetarna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 12. Statistika | 18. Statistika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 13. Socijalna politika i zapošljavanje | 19. Socijalna politika i zapošljavanje<br><small>(uključujući antimarkaciju i jednake mogućnosti za žene i muškarce)</small>&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 14. Energetika | 15. Energetika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | 21. Transevropske mreže '''(jedna polovina)'''&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 15. Industrijska politika | rowspan="2" valign="middle" | 20. Preduzetništvo i industrijska politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 16. Mala i srednja preduzeća&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 17. Nauka i istraživanje | 25. Nauka i istraživanje&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 18. Obrazovanje i obuka | rowspan="3" valign="middle" | 26. Obrazovanje i kultura<br>10. Informacijsko društvo i mediji&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 19. Telekomunikacije i informacijske tehnologije&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 20. Kultura i audiovizuelna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 21. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata | 22. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 22. Okoliš | 27. Okoliš&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 23. Zaštita potrošača i zdravlja | 28. Zaštita potrošača i zdravlja&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 24. Saradnja u oblasti pravosuđa i unutrašnjih poslova | 23. Pravosuđe i temeljna prava&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 24. Pravda, sloboda i sigurnost&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 25. Carinska unija | 29. Carinska unija&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 26. Vanjski odnosi | 30. Vanjski odnosi&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 27. Zajednička vanjska i sigurnosna politika (ZVSP) | 31. Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 28. Finansijska kontrola | 32. Finansijska kontrola&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 29. Finansijske i budžetske odredbe | 33. Finansijske i budžetske odredbe&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 30. Institucije | 34. Institucije&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 31. Ostalo | 35. Ostala pitanja&nbsp; |} Ovakvi pregovori obično podrazumijevaju ugovaranje prijelaznih perioda prije nego što nove države članice u potpunosti implementiraju zakonodavstvo Evropske unije, te prije nego što one i njihovi državljani steknu sva prava koja proizlaze iz pravne stečevine.<ref name="EC_Steps_Joining">{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/steps-towards-joining_en |title=Steps towards joining |author=European Commission |date= |website=European Commission |publisher=European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Ustavno pravo Evropske unije]] bwtawrwalxxo85dt7v0fy7vio15r9z3 3901544 3901543 2026-07-02T00:48:52Z Bosancica by MK 173186 3901544 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} '''''Acquis communautaire''''', poznata i kao '''pravnu stečevinu Evropske unije''' (''EU acquis'') ili '''pravnu tekovinu Evropske unije''' (historijski '''pravna stečevina Zajednice'''), odnosno skraćeno '''acquis''', predstavlja cjelokupno zakonodavstvo, pravne akte i sudsku praksu koji čine pravni poredak [[Pravo Evropske unije|Evropske unije]].<ref name="Glosbe_Acquis_Communautaire">{{cite web |url=https://bs.glosbe.com/en/bs/acquis%20communautaire |title=Acquis communautaire u bosanski |website=Glosbe |publisher=Glosbe |access-date=2. 7. 2026 |language=en |quote=Pravna stečevina, pravna stečevina Evropske unije.}}</ref><ref name="Eurovoc_Impunity">{{cite web |url=https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http%3A%2F%2Feurovoc.europa.eu%2F5411 |title=Impunity |author=Publications Office of the European Union |website=EU Vocabularies |publisher=Publications Office of the European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> Pojam potiče iz [[Francuski jezik|francuskog jezika]], gdje riječ ''acquis'' označava "ono što je stečeno ili postignuto", dok ''communautaire'' znači "zajednički" ili "koji se odnosi na zajednicu".<ref name="Rudolf_Berg_2010">{{cite book |last=Rudolf |first=Uwe Jens |date=2010 |title=Historical Dictionary of Malta |url=https://books.google.ba/books?id=nwuUOVkaMB0C&pg=PA22 |location=Lanham, Maryland |publisher=Scarecrow Press |page=22 |isbn=9780810873902 |access-date=2. 7. 2026 |language=engleski}}</ref> == Poglavlja == Tokom procesa [[Proširenje Evropske unije|proširenja Evropske unije]], ''acquis'' je bio podijeljen na 31 pregovaračko poglavlje radi lakšeg vođenja pregovora između [[Evropska unija|Evropske unije]] i država kandidata. Ova struktura primjenjivala se tokom petog kruga proširenja, kada je 2004. Evropskoj uniji pristupilo deset novih članica, kao i 2007. kada su pristupile [[Rumunija]] i [[Bugarska]].<ref name="EC_Chapters_Acquis">{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership/chapters-acquis_en |title=Chapters of the acquis |author=European Commission |date= |website=European Commission |publisher=European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=engleski}}</ref> Ta poglavlja bila su: #[[Slobodno kretanje robe]] #[[Slobodno kretanje osoba]] #[[Sloboda pružanja usluga]] #[[Slobodno kretanje kapitala]] #[[Privredno pravo]] #[[Pravo konkurencije Evropske unije|Politika konkurencije]] #Poljoprivreda #[[Ribarstvo]] #Transportna politika #Oporezivanje #[[Ekonomska i monetarna unija Evropske unije|Ekonomska i monetarna unija]] #Statistika #Socijalna politika i zapošljavanje #[[Energetska politika Evropske unije|Energetika]] #[[Industrijska politika]] #Mala i srednja preduzeća #Nauka i istraživanje #Obrazovanje i osposobljavanje #Telekomunikacije i informacijske tehnologije #Kultura i audiovizuelna politika #[[Regionalna politika]] i koordinacija strukturnih instrumenata #Okoliš #Zaštita potrošača i zdravlja #Saradnja u oblasti [[Pravosuđe i unutrašnji poslovi Evropske unije|pravosuđa i unutrašnjih poslova]] #[[Carinska unija]] #Vanjski odnosi #[[Zajednička vanjska i sigurnosna politika]] (CFSP) #Finansijska kontrola #Finansijske i budžetske odredbe #Institucije #Ostalo Počevši od pristupnih pregovora s [[Hrvatska|Hrvatskom]] (koja je članica Evropske unije postala 2013), ''acquis'' je podijeljen na 35 pregovaračkih poglavlja radi postizanja ravnoteže među pojedinim oblastima. U ovom procesu teža pregovaračka poglavlja podijeljena su na zasebne cjeline radi lakšeg vođenja pregovora, neka lakša poglavlja su spojena, određene politike su preraspoređene, dok su pojedina poglavlja i preimenovana. #[[Slobodno kretanje robe]] #[[Sloboda kretanja radnika u Evropskoj uniji|Sloboda kretanja radnika]] #Pravo nastanjivanja i sloboda pružanja usluga #[[Slobodno kretanje kapitala]] #Javne nabavke #[[Privredno pravo]] #[[Kategorija:Pravo intelektualnog vlasništva Evropske unije|Pravo intelektualnog vlasništva]] #Politika konkurencije #Finansijske usluge #[[Informacijsko društvo]] i mediji #Poljoprivreda i ruralni razvoj #Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika #[[Ribarstvo]] #Transportna politika #Energetika #Oporezivanje #Ekonomska i monetarna politika #Statistika #Socijalna politika i zapošljavanje <small>(uključujući zabranu diskriminacije i jednake mogućnosti za žene i muškarce)</small> #Preduzetnička i industrijska politika #[[Transevropske mreže]] #Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata #Pravosuđe i osnovna prava #Pravda, sloboda i sigurnost #Nauka i istraživanje #Obrazovanje i kultura #Okoliš #Zaštita potrošača i zdravlja #[[Carinska unija]] #Vanjski odnosi #Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika #Finansijska kontrola #Finansijske i budžetske odredbe #Institucije #Ostala pitanja === Uporedni prikaz === Uporedni prikaz pregovaračkih poglavlja petog i šestog kruga proširenja Evropske unije:<ref name="NUP_Clusters_2026">{{cite web |url=https://newunionpost.eu/2026/03/24/eu-accession-negotiations-clusters/ |title=The EU accession negotiations explained, in clusters and chapters |author=The New Union Post |date=2026 |website=The New Union Post |publisher= |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |----- ! Peto proširenje ! Šesto proširenje |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 1. Slobodno kretanje roba | 1. Slobodno kretanje roba&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 7. Pravo intelektualnog vlasništva&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 2. Slobodno kretanje osoba | 2. Sloboda kretanja radnika&nbsp; |----- | rowspan="2" | 3. Pravo nastanjivanja i sloboda pružanja usluga&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 3. Sloboda pružanja usluga |----- bgcolor="#efefff" | 9. Finansijske usluge&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 4. Slobodno kretanje kapitala | 4. Slobodno kretanje kapitala&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 5. Pravo trgovačkih društava | 6. Pravo trgovačkih društava&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 6. Politika konkurencije | 8. Politika konkurencije&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | 5. Javne nabavke&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 7. Poljoprivreda | 11. Poljoprivreda i ruralni razvoj&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 12. Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 8. Ribarstvo | 13. Ribarstvo&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 9. Transportna politika | 14. Transportna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 21. Transevropske mreže '''(jedna polovina)'''&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 10. Oporezivanje | 16. Oporezivanje&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 11. Ekonomska i monetarna unija | 17. Ekonomska i monetarna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 12. Statistika | 18. Statistika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 13. Socijalna politika i zapošljavanje | 19. Socijalna politika i zapošljavanje<br><small>(uključujući antimarkaciju i jednake mogućnosti za žene i muškarce)</small>&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 14. Energetika | 15. Energetika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | 21. Transevropske mreže '''(jedna polovina)'''&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 15. Industrijska politika | rowspan="2" valign="middle" | 20. Preduzetništvo i industrijska politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 16. Mala i srednja preduzeća&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 17. Nauka i istraživanje | 25. Nauka i istraživanje&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 18. Obrazovanje i obuka | rowspan="3" valign="middle" | 26. Obrazovanje i kultura<br>10. Informacijsko društvo i mediji&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 19. Telekomunikacije i informacijske tehnologije&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 20. Kultura i audiovizuelna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 21. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata | 22. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 22. Okoliš | 27. Okoliš&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 23. Zaštita potrošača i zdravlja | 28. Zaštita potrošača i zdravlja&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 24. Saradnja u oblasti pravosuđa i unutrašnjih poslova | 23. Pravosuđe i temeljna prava&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 24. Pravda, sloboda i sigurnost&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 25. Carinska unija | 29. Carinska unija&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 26. Vanjski odnosi | 30. Vanjski odnosi&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 27. Zajednička vanjska i sigurnosna politika (ZVSP) | 31. Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 28. Finansijska kontrola | 32. Finansijska kontrola&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 29. Finansijske i budžetske odredbe | 33. Finansijske i budžetske odredbe&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 30. Institucije | 34. Institucije&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 31. Ostalo | 35. Ostala pitanja&nbsp; |} Ovakvi pregovori obično podrazumijevaju ugovaranje prijelaznih perioda prije nego što nove države članice u potpunosti implementiraju zakonodavstvo Evropske unije, te prije nego što one i njihovi državljani steknu sva prava koja proizlaze iz pravne stečevine.<ref name="EC_Steps_Joining">{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/steps-towards-joining_en |title=Steps towards joining |author=European Commission |date= |website=European Commission |publisher=European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Ustavno pravo Evropske unije]] a8ewm32wlzu8hbkmsn7q095tyapdi4r 3901545 3901544 2026-07-02T00:49:30Z Bosancica by MK 173186 3901545 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} '''''Acquis communautaire''''', poznata i kao '''pravna stečevina Evropske unije''' (''EU acquis'') ili '''pravna tekovina Evropske unije''' (historijski '''pravna stečevina Zajednice'''), odnosno skraćeno '''acquis''', predstavlja cjelokupno zakonodavstvo, pravne akte i sudsku praksu koji čine pravni poredak [[Pravo Evropske unije|Evropske unije]].<ref name="Glosbe_Acquis_Communautaire">{{cite web |url=https://bs.glosbe.com/en/bs/acquis%20communautaire |title=Acquis communautaire u bosanski |website=Glosbe |publisher=Glosbe |access-date=2. 7. 2026 |language=en |quote=Pravna stečevina, pravna stečevina Evropske unije.}}</ref><ref name="Eurovoc_Impunity">{{cite web |url=https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http%3A%2F%2Feurovoc.europa.eu%2F5411 |title=Impunity |author=Publications Office of the European Union |website=EU Vocabularies |publisher=Publications Office of the European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> Pojam potiče iz [[Francuski jezik|francuskog jezika]], gdje riječ ''acquis'' označava "ono što je stečeno ili postignuto", dok ''communautaire'' znači "zajednički" ili "koji se odnosi na zajednicu".<ref name="Rudolf_Berg_2010">{{cite book |last=Rudolf |first=Uwe Jens |date=2010 |title=Historical Dictionary of Malta |url=https://books.google.ba/books?id=nwuUOVkaMB0C&pg=PA22 |location=Lanham, Maryland |publisher=Scarecrow Press |page=22 |isbn=9780810873902 |access-date=2. 7. 2026 |language=engleski}}</ref> == Poglavlja == Tokom procesa [[Proširenje Evropske unije|proširenja Evropske unije]], ''acquis'' je bio podijeljen na 31 pregovaračko poglavlje radi lakšeg vođenja pregovora između [[Evropska unija|Evropske unije]] i država kandidata. Ova struktura primjenjivala se tokom petog kruga proširenja, kada je 2004. Evropskoj uniji pristupilo deset novih članica, kao i 2007. kada su pristupile [[Rumunija]] i [[Bugarska]].<ref name="EC_Chapters_Acquis">{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership/chapters-acquis_en |title=Chapters of the acquis |author=European Commission |date= |website=European Commission |publisher=European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=engleski}}</ref> Ta poglavlja bila su: #[[Slobodno kretanje robe]] #[[Slobodno kretanje osoba]] #[[Sloboda pružanja usluga]] #[[Slobodno kretanje kapitala]] #[[Privredno pravo]] #[[Pravo konkurencije Evropske unije|Politika konkurencije]] #Poljoprivreda #[[Ribarstvo]] #Transportna politika #Oporezivanje #[[Ekonomska i monetarna unija Evropske unije|Ekonomska i monetarna unija]] #Statistika #Socijalna politika i zapošljavanje #[[Energetska politika Evropske unije|Energetika]] #[[Industrijska politika]] #Mala i srednja preduzeća #Nauka i istraživanje #Obrazovanje i osposobljavanje #Telekomunikacije i informacijske tehnologije #Kultura i audiovizuelna politika #[[Regionalna politika]] i koordinacija strukturnih instrumenata #Okoliš #Zaštita potrošača i zdravlja #Saradnja u oblasti [[Pravosuđe i unutrašnji poslovi Evropske unije|pravosuđa i unutrašnjih poslova]] #[[Carinska unija]] #Vanjski odnosi #[[Zajednička vanjska i sigurnosna politika]] (CFSP) #Finansijska kontrola #Finansijske i budžetske odredbe #Institucije #Ostalo Počevši od pristupnih pregovora s [[Hrvatska|Hrvatskom]] (koja je članica Evropske unije postala 2013), ''acquis'' je podijeljen na 35 pregovaračkih poglavlja radi postizanja ravnoteže među pojedinim oblastima. U ovom procesu teža pregovaračka poglavlja podijeljena su na zasebne cjeline radi lakšeg vođenja pregovora, neka lakša poglavlja su spojena, određene politike su preraspoređene, dok su pojedina poglavlja i preimenovana. #[[Slobodno kretanje robe]] #[[Sloboda kretanja radnika u Evropskoj uniji|Sloboda kretanja radnika]] #Pravo nastanjivanja i sloboda pružanja usluga #[[Slobodno kretanje kapitala]] #Javne nabavke #[[Privredno pravo]] #[[Kategorija:Pravo intelektualnog vlasništva Evropske unije|Pravo intelektualnog vlasništva]] #Politika konkurencije #Finansijske usluge #[[Informacijsko društvo]] i mediji #Poljoprivreda i ruralni razvoj #Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika #[[Ribarstvo]] #Transportna politika #Energetika #Oporezivanje #Ekonomska i monetarna politika #Statistika #Socijalna politika i zapošljavanje <small>(uključujući zabranu diskriminacije i jednake mogućnosti za žene i muškarce)</small> #Preduzetnička i industrijska politika #[[Transevropske mreže]] #Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata #Pravosuđe i osnovna prava #Pravda, sloboda i sigurnost #Nauka i istraživanje #Obrazovanje i kultura #Okoliš #Zaštita potrošača i zdravlja #[[Carinska unija]] #Vanjski odnosi #Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika #Finansijska kontrola #Finansijske i budžetske odredbe #Institucije #Ostala pitanja === Uporedni prikaz === Uporedni prikaz pregovaračkih poglavlja petog i šestog kruga proširenja Evropske unije:<ref name="NUP_Clusters_2026">{{cite web |url=https://newunionpost.eu/2026/03/24/eu-accession-negotiations-clusters/ |title=The EU accession negotiations explained, in clusters and chapters |author=The New Union Post |date=2026 |website=The New Union Post |publisher= |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |----- ! Peto proširenje ! Šesto proširenje |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 1. Slobodno kretanje roba | 1. Slobodno kretanje roba&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 7. Pravo intelektualnog vlasništva&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 2. Slobodno kretanje osoba | 2. Sloboda kretanja radnika&nbsp; |----- | rowspan="2" | 3. Pravo nastanjivanja i sloboda pružanja usluga&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 3. Sloboda pružanja usluga |----- bgcolor="#efefff" | 9. Finansijske usluge&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 4. Slobodno kretanje kapitala | 4. Slobodno kretanje kapitala&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 5. Pravo trgovačkih društava | 6. Pravo trgovačkih društava&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 6. Politika konkurencije | 8. Politika konkurencije&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | 5. Javne nabavke&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 7. Poljoprivreda | 11. Poljoprivreda i ruralni razvoj&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 12. Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 8. Ribarstvo | 13. Ribarstvo&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 9. Transportna politika | 14. Transportna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 21. Transevropske mreže '''(jedna polovina)'''&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 10. Oporezivanje | 16. Oporezivanje&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 11. Ekonomska i monetarna unija | 17. Ekonomska i monetarna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 12. Statistika | 18. Statistika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 13. Socijalna politika i zapošljavanje | 19. Socijalna politika i zapošljavanje<br><small>(uključujući antimarkaciju i jednake mogućnosti za žene i muškarce)</small>&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 14. Energetika | 15. Energetika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | 21. Transevropske mreže '''(jedna polovina)'''&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 15. Industrijska politika | rowspan="2" valign="middle" | 20. Preduzetništvo i industrijska politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 16. Mala i srednja preduzeća&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 17. Nauka i istraživanje | 25. Nauka i istraživanje&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 18. Obrazovanje i obuka | rowspan="3" valign="middle" | 26. Obrazovanje i kultura<br>10. Informacijsko društvo i mediji&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 19. Telekomunikacije i informacijske tehnologije&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 20. Kultura i audiovizuelna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 21. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata | 22. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 22. Okoliš | 27. Okoliš&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 23. Zaštita potrošača i zdravlja | 28. Zaštita potrošača i zdravlja&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 24. Saradnja u oblasti pravosuđa i unutrašnjih poslova | 23. Pravosuđe i temeljna prava&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 24. Pravda, sloboda i sigurnost&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 25. Carinska unija | 29. Carinska unija&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 26. Vanjski odnosi | 30. Vanjski odnosi&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 27. Zajednička vanjska i sigurnosna politika (ZVSP) | 31. Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 28. Finansijska kontrola | 32. Finansijska kontrola&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 29. Finansijske i budžetske odredbe | 33. Finansijske i budžetske odredbe&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 30. Institucije | 34. Institucije&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 31. Ostalo | 35. Ostala pitanja&nbsp; |} Ovakvi pregovori obično podrazumijevaju ugovaranje prijelaznih perioda prije nego što nove države članice u potpunosti implementiraju zakonodavstvo Evropske unije, te prije nego što one i njihovi državljani steknu sva prava koja proizlaze iz pravne stečevine.<ref name="EC_Steps_Joining">{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/steps-towards-joining_en |title=Steps towards joining |author=European Commission |date= |website=European Commission |publisher=European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Ustavno pravo Evropske unije]] 45775i8sv9itycpcuh7in3v2mnhk59e 3901547 3901545 2026-07-02T00:53:26Z Bosancica by MK 173186 3901547 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} '''''Acquis communautaire''''', poznat i kao '''pravna stečevina Evropske unije''' (''EU acquis'') ili '''pravna tekovina Evropske unije''' (historijski '''pravna stečevina Zajednice'''), odnosno skraćeno '''acquis''', predstavlja cjelokupno zakonodavstvo, pravne akte i sudsku praksu koji čine pravni poredak [[Pravo Evropske unije|Evropske unije]].<ref name="Glosbe_Acquis_Communautaire">{{cite web |url=https://bs.glosbe.com/en/bs/acquis%20communautaire |title=Acquis communautaire u bosanski |website=Glosbe |publisher=Glosbe |access-date=2. 7. 2026 |language=en |quote=Pravna stečevina, pravna stečevina Evropske unije.}}</ref><ref name="Eurovoc_Impunity">{{cite web |url=https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http%3A%2F%2Feurovoc.europa.eu%2F5411 |title=Impunity |author=Publications Office of the European Union |website=EU Vocabularies |publisher=Publications Office of the European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> Pojam potiče iz [[Francuski jezik|francuskog jezika]], gdje riječ ''acquis'' označava "ono što je stečeno ili postignuto", dok ''communautaire'' znači "zajednički" ili "koji se odnosi na zajednicu".<ref name="Rudolf_Berg_2010">{{cite book |last=Rudolf |first=Uwe Jens |date=2010 |title=Historical Dictionary of Malta |url=https://books.google.ba/books?id=nwuUOVkaMB0C&pg=PA22 |location=Lanham, Maryland |publisher=Scarecrow Press |page=22 |isbn=9780810873902 |access-date=2. 7. 2026 |language=engleski}}</ref> == Poglavlja == Tokom procesa [[Proširenje Evropske unije|proširenja Evropske unije]], ''acquis'' je bio podijeljen na 31 pregovaračko poglavlje radi lakšeg vođenja pregovora između [[Evropska unija|Evropske unije]] i država kandidata. Ova struktura primjenjivala se tokom petog kruga proširenja, kada je 2004. Evropskoj uniji pristupilo deset novih članica, kao i 2007. kada su pristupile [[Rumunija]] i [[Bugarska]].<ref name="EC_Chapters_Acquis">{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership/chapters-acquis_en |title=Chapters of the acquis |author=European Commission |date= |website=European Commission |publisher=European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=engleski}}</ref> Ta poglavlja bila su: #[[Slobodno kretanje robe]] #[[Slobodno kretanje osoba]] #[[Sloboda pružanja usluga]] #[[Slobodno kretanje kapitala]] #[[Privredno pravo]] #[[Pravo konkurencije Evropske unije|Politika konkurencije]] #Poljoprivreda #[[Ribarstvo]] #Transportna politika #Oporezivanje #[[Ekonomska i monetarna unija Evropske unije|Ekonomska i monetarna unija]] #Statistika #Socijalna politika i zapošljavanje #[[Energetska politika Evropske unije|Energetika]] #[[Industrijska politika]] #Mala i srednja preduzeća #Nauka i istraživanje #Obrazovanje i osposobljavanje #Telekomunikacije i informacijske tehnologije #Kultura i audiovizuelna politika #[[Regionalna politika]] i koordinacija strukturnih instrumenata #Okoliš #Zaštita potrošača i zdravlja #Saradnja u oblasti [[Pravosuđe i unutrašnji poslovi Evropske unije|pravosuđa i unutrašnjih poslova]] #[[Carinska unija]] #Vanjski odnosi #[[Zajednička vanjska i sigurnosna politika]] (CFSP) #Finansijska kontrola #Finansijske i budžetske odredbe #Institucije #Ostalo Počevši od pristupnih pregovora s [[Hrvatska|Hrvatskom]] (koja je članica Evropske unije postala 2013), ''acquis'' je podijeljen na 35 pregovaračkih poglavlja radi postizanja ravnoteže među pojedinim oblastima. U ovom procesu teža pregovaračka poglavlja podijeljena su na zasebne cjeline radi lakšeg vođenja pregovora, neka lakša poglavlja su spojena, određene politike su preraspoređene, dok su pojedina poglavlja i preimenovana. #[[Slobodno kretanje robe]] #[[Sloboda kretanja radnika u Evropskoj uniji|Sloboda kretanja radnika]] #Pravo nastanjivanja i sloboda pružanja usluga #[[Slobodno kretanje kapitala]] #Javne nabavke #[[Privredno pravo]] #[[Kategorija:Pravo intelektualnog vlasništva Evropske unije|Pravo intelektualnog vlasništva]] #Politika konkurencije #Finansijske usluge #[[Informacijsko društvo]] i mediji #Poljoprivreda i ruralni razvoj #Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika #[[Ribarstvo]] #Transportna politika #Energetika #Oporezivanje #Ekonomska i monetarna politika #Statistika #Socijalna politika i zapošljavanje <small>(uključujući zabranu diskriminacije i jednake mogućnosti za žene i muškarce)</small> #Preduzetnička i industrijska politika #[[Transevropske mreže]] #Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata #Pravosuđe i osnovna prava #Pravda, sloboda i sigurnost #Nauka i istraživanje #Obrazovanje i kultura #Okoliš #Zaštita potrošača i zdravlja #[[Carinska unija]] #Vanjski odnosi #Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika #Finansijska kontrola #Finansijske i budžetske odredbe #Institucije #Ostala pitanja === Uporedni prikaz === Uporedni prikaz pregovaračkih poglavlja petog i šestog kruga proširenja Evropske unije:<ref name="NUP_Clusters_2026">{{cite web |url=https://newunionpost.eu/2026/03/24/eu-accession-negotiations-clusters/ |title=The EU accession negotiations explained, in clusters and chapters |author=The New Union Post |date=2026 |website=The New Union Post |publisher= |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |----- ! Peto proširenje ! Šesto proširenje |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 1. Slobodno kretanje roba | 1. Slobodno kretanje roba&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 7. Pravo intelektualnog vlasništva&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 2. Slobodno kretanje osoba | 2. Sloboda kretanja radnika&nbsp; |----- | rowspan="2" | 3. Pravo nastanjivanja i sloboda pružanja usluga&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 3. Sloboda pružanja usluga |----- bgcolor="#efefff" | 9. Finansijske usluge&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 4. Slobodno kretanje kapitala | 4. Slobodno kretanje kapitala&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 5. Pravo trgovačkih društava | 6. Pravo trgovačkih društava&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 6. Politika konkurencije | 8. Politika konkurencije&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | 5. Javne nabavke&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 7. Poljoprivreda | 11. Poljoprivreda i ruralni razvoj&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 12. Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 8. Ribarstvo | 13. Ribarstvo&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 9. Transportna politika | 14. Transportna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 21. Transevropske mreže '''(jedna polovina)'''&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 10. Oporezivanje | 16. Oporezivanje&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 11. Ekonomska i monetarna unija | 17. Ekonomska i monetarna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 12. Statistika | 18. Statistika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 13. Socijalna politika i zapošljavanje | 19. Socijalna politika i zapošljavanje<br><small>(uključujući antimarkaciju i jednake mogućnosti za žene i muškarce)</small>&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 14. Energetika | 15. Energetika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | 21. Transevropske mreže '''(jedna polovina)'''&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 15. Industrijska politika | rowspan="2" valign="middle" | 20. Preduzetništvo i industrijska politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 16. Mala i srednja preduzeća&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 17. Nauka i istraživanje | 25. Nauka i istraživanje&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 18. Obrazovanje i obuka | rowspan="3" valign="middle" | 26. Obrazovanje i kultura<br>10. Informacijsko društvo i mediji&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 19. Telekomunikacije i informacijske tehnologije&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 20. Kultura i audiovizuelna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 21. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata | 22. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 22. Okoliš | 27. Okoliš&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 23. Zaštita potrošača i zdravlja | 28. Zaštita potrošača i zdravlja&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 24. Saradnja u oblasti pravosuđa i unutrašnjih poslova | 23. Pravosuđe i temeljna prava&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 24. Pravda, sloboda i sigurnost&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 25. Carinska unija | 29. Carinska unija&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 26. Vanjski odnosi | 30. Vanjski odnosi&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 27. Zajednička vanjska i sigurnosna politika (ZVSP) | 31. Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 28. Finansijska kontrola | 32. Finansijska kontrola&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 29. Finansijske i budžetske odredbe | 33. Finansijske i budžetske odredbe&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 30. Institucije | 34. Institucije&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 31. Ostalo | 35. Ostala pitanja&nbsp; |} Ovakvi pregovori obično podrazumijevaju ugovaranje prijelaznih perioda prije nego što nove države članice u potpunosti implementiraju zakonodavstvo Evropske unije, te prije nego što one i njihovi državljani steknu sva prava koja proizlaze iz pravne stečevine.<ref name="EC_Steps_Joining">{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/steps-towards-joining_en |title=Steps towards joining |author=European Commission |date= |website=European Commission |publisher=European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Ustavno pravo Evropske unije]] pds00srdcphflyx3i1hfq1ld6umyvmk 3901548 3901547 2026-07-02T01:12:02Z Bosancica by MK 173186 3901548 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} '''''Acquis communautaire''''', poznat i kao '''pravna stečevina Evropske unije''' (''EU acquis'') ili '''pravna tekovina Evropske unije''' (historijski '''pravna stečevina Zajednice'''), odnosno skraćeno '''acquis''', predstavlja cjelokupno zakonodavstvo, pravne akte i sudsku praksu koji čine pravni poredak [[Pravo Evropske unije|Evropske unije]].<ref name="Glosbe_Acquis_Communautaire">{{cite web |url=https://bs.glosbe.com/en/bs/acquis%20communautaire |title=Acquis communautaire u bosanski |website=Glosbe |publisher=Glosbe |access-date=2. 7. 2026 |language=en |quote=Pravna stečevina, pravna stečevina Evropske unije.}}</ref><ref name="Eurovoc_Impunity">{{cite web |url=https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http%3A%2F%2Feurovoc.europa.eu%2F5411 |title=Impunity |author=Publications Office of the European Union |website=EU Vocabularies |publisher=Publications Office of the European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> Pojam potiče iz [[Francuski jezik|francuskog jezika]], gdje riječ ''acquis'' označava "ono što je stečeno ili postignuto", dok ''communautaire'' znači "zajednički" ili "koji se odnosi na zajednicu".<ref name="Rudolf_Berg_2010">{{cite book |last=Rudolf |first=Uwe Jens |date=2010 |title=Historical Dictionary of Malta |url=https://books.google.ba/books?id=nwuUOVkaMB0C&pg=PA22 |location=Lanham, Maryland |publisher=Scarecrow Press |page=22 |isbn=9780810873902 |access-date=2. 7. 2026 |language=engleski}}</ref> == Poglavlja == Tokom procesa [[Proširenje Evropske unije|proširenja Evropske unije]], ''acquis'' je bio podijeljen na 31 pregovaračko poglavlje radi lakšeg vođenja pregovora između [[Evropska unija|Evropske unije]] i država kandidata. Ova struktura primjenjivala se tokom petog kruga proširenja, kada je 2004. Evropskoj uniji pristupilo deset novih članica, kao i 2007. kada su pristupile [[Rumunija]] i [[Bugarska]].<ref name="EC_Chapters_Acquis">{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership/chapters-acquis_en |title=Chapters of the acquis |author=European Commission |date= |website=European Commission |publisher=European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=engleski}}</ref> Ta poglavlja bila su: #[[Slobodno kretanje robe]] #[[Slobodno kretanje osoba]] #[[Sloboda pružanja usluga]] #[[Slobodno kretanje kapitala]] #[[Privredno pravo]] #[[Pravo konkurencije Evropske unije|Politika konkurencije]] #Poljoprivreda #[[Ribarstvo]] #Transportna politika #Oporezivanje #[[Ekonomska i monetarna unija Evropske unije|Ekonomska i monetarna unija]] #Statistika #Socijalna politika i zapošljavanje #[[Energetska politika Evropske unije|Energetika]] #[[Industrijska politika]] #Mala i srednja preduzeća #Nauka i istraživanje #Obrazovanje i osposobljavanje #Telekomunikacije i informacijske tehnologije #Kultura i audiovizuelna politika #[[Regionalna politika]] i koordinacija strukturnih instrumenata #Okoliš #Zaštita potrošača i zdravlja #Saradnja u oblasti [[Pravosuđe i unutrašnji poslovi Evropske unije|pravosuđa i unutrašnjih poslova]] #[[Carinska unija]] #Vanjski odnosi #[[Zajednička vanjska i sigurnosna politika]] (CFSP) #Finansijska kontrola #Finansijske i budžetske odredbe #Institucije #Ostalo Počevši od pristupnih pregovora s [[Hrvatska|Hrvatskom]] (koja je članica Evropske unije postala 2013), ''acquis'' je podijeljen na 35 pregovaračkih poglavlja radi postizanja ravnoteže među pojedinim oblastima. U ovom procesu teža pregovaračka poglavlja podijeljena su na zasebne cjeline radi lakšeg vođenja pregovora, neka lakša poglavlja su spojena, određene politike su preraspoređene, dok su pojedina poglavlja i preimenovana. #[[Slobodno kretanje robe]] #[[Sloboda kretanja radnika u Evropskoj uniji|Sloboda kretanja radnika]] #Pravo nastanjivanja i sloboda pružanja usluga #[[Slobodno kretanje kapitala]] #Javne nabavke #[[Privredno pravo]] #[[Kategorija:Pravo intelektualnog vlasništva Evropske unije|Pravo intelektualnog vlasništva]] #Politika konkurencije #Finansijske usluge #[[Informacijsko društvo]] i mediji #Poljoprivreda i ruralni razvoj #Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika #[[Ribarstvo]] #Transportna politika #Energetika #Oporezivanje #Ekonomska i monetarna politika #Statistika #Socijalna politika i zapošljavanje <small>(uključujući zabranu diskriminacije i jednake mogućnosti za žene i muškarce)</small> #Preduzetnička i industrijska politika #[[Transevropske mreže]] #Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata #Pravosuđe i osnovna prava #Pravda, sloboda i sigurnost #Nauka i istraživanje #Obrazovanje i kultura #Okoliš #Zaštita potrošača i zdravlja #[[Carinska unija]] #Vanjski odnosi #Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika #Finansijska kontrola #Finansijske i budžetske odredbe #Institucije #Ostala pitanja === Uporedni prikaz === Uporedni prikaz pregovaračkih poglavlja petog i šestog kruga proširenja Evropske unije:<ref name="NUP_Clusters_2026">{{cite web |url=https://newunionpost.eu/2026/03/24/eu-accession-negotiations-clusters/ |title=The EU accession negotiations explained, in clusters and chapters |author=The New Union Post |date=2026 |website=The New Union Post |publisher= |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |----- ! Peto proširenje ! Šesto proširenje |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 1. Slobodno kretanje roba | 1. Slobodno kretanje roba&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 7. Pravo intelektualnog vlasništva&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 2. Slobodno kretanje osoba | 2. Sloboda kretanja radnika&nbsp; |----- | rowspan="2" | 3. Pravo nastanjivanja i sloboda pružanja usluga&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 3. Sloboda pružanja usluga |----- bgcolor="#efefff" | 9. Finansijske usluge&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 4. Slobodno kretanje kapitala | 4. Slobodno kretanje kapitala&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 5. Pravo trgovačkih društava | 6. Pravo trgovačkih društava&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 6. Politika konkurencije | 8. Politika konkurencije&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | 5. Javne nabavke&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 7. Poljoprivreda | 11. Poljoprivreda i ruralni razvoj&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 12. Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 8. Ribarstvo | 13. Ribarstvo&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 9. Transportna politika | 14. Transportna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 21. Transevropske mreže '''(jedna polovina)'''&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 10. Oporezivanje | 16. Oporezivanje&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 11. Ekonomska i monetarna unija | 17. Ekonomska i monetarna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 12. Statistika | 18. Statistika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 13. Socijalna politika i zapošljavanje | 19. Socijalna politika i zapošljavanje<br><small>(uključujući antimarkaciju i jednake mogućnosti za žene i muškarce)</small>&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 14. Energetika | 15. Energetika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | 21. Transevropske mreže '''(jedna polovina)'''&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 15. Industrijska politika | rowspan="2" valign="middle" | 20. Preduzetništvo i industrijska politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 16. Mala i srednja preduzeća&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 17. Nauka i istraživanje | 25. Nauka i istraživanje&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 18. Obrazovanje i obuka | rowspan="3" valign="middle" | 26. Obrazovanje i kultura<br>10. Informacijsko društvo i mediji&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 19. Telekomunikacije i informacijske tehnologije&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 20. Kultura i audiovizuelna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 21. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata | 22. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 22. Okoliš | 27. Okoliš&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 23. Zaštita potrošača i zdravlja | 28. Zaštita potrošača i zdravlja&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 24. Saradnja u oblasti pravosuđa i unutrašnjih poslova | 23. Pravosuđe i temeljna prava&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 24. Pravda, sloboda i sigurnost&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 25. Carinska unija | 29. Carinska unija&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 26. Vanjski odnosi | 30. Vanjski odnosi&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 27. Zajednička vanjska i sigurnosna politika (ZVSP) | 31. Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 28. Finansijska kontrola | 32. Finansijska kontrola&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 29. Finansijske i budžetske odredbe | 33. Finansijske i budžetske odredbe&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 30. Institucije | 34. Institucije&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 31. Ostalo | 35. Ostala pitanja&nbsp; |} Ovakvi pregovori obično podrazumijevaju ugovaranje prijelaznih perioda prije nego što nove države članice u potpunosti implementiraju zakonodavstvo Evropske unije, te prije nego što one i njihovi državljani steknu sva prava koja proizlaze iz pravne stečevine.<ref name="EC_Steps_Joining">{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/steps-towards-joining_en |title=Steps towards joining |author=European Commission |date= |website=European Commission |publisher=European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://eur-lex.europa.eu EUR-Lex] – Pravo Evropske unije {{en simbol}} * [https://joint-research-centre.ec.europa.eu/language-technology-resources/jrc-acquis_en JRC-Acquis] – Usklađeni višejezični paralelni korpus tekstova (sadrži oko 23.000 tekstova vezanih za pravnu stečevinu po svakom jeziku, dostupnih na 22 jezika; ukupna veličina iznosi milijardu riječi) {{en simbol}} * [https://joint-research-centre.ec.europa.eu/language-technology-resources/dgt-translation-memory_en Prevodilačka memorija pravne stečevine EU] – Sadrži do milion prevodilačkih jedinica za 231 jezički par (arhivirano) {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Ustavno pravo Evropske unije]] 33r82vvqww0wf8sz058tsloswo8iw44 3901574 3901548 2026-07-02T08:09:09Z Bosancica by MK 173186 Posložen napisani dio teksta 3901574 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} '''''Acquis communautaire''''', poznat i kao '''pravna stečevina Evropske unije''' (''EU acquis'') ili '''pravna tekovina Evropske unije''' (historijski '''pravna stečevina Zajednice'''), odnosno skraćeno '''acquis''', predstavlja cjelokupno zakonodavstvo, pravne akte i sudsku praksu koji čine pravni poredak [[Pravo Evropske unije|Evropske unije]].<ref name="Glosbe_Acquis_Communautaire">{{cite web |url=https://bs.glosbe.com/en/bs/acquis%20communautaire |title=Acquis communautaire u bosanski |website=Glosbe |publisher=Glosbe |access-date=2. 7. 2026 |language=en |quote=Pravna stečevina, pravna stečevina Evropske unije.}}</ref><ref name="Eurovoc_Impunity">{{cite web |url=https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http%3A%2F%2Feurovoc.europa.eu%2F5411 |title=Impunity |author=Publications Office of the European Union |website=EU Vocabularies |publisher=Publications Office of the European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> Pojam potiče iz [[Francuski jezik|francuskog jezika]], gdje riječ ''acquis'' označava "ono što je stečeno ili postignuto", dok ''communautaire'' znači "zajednički" ili "koji se odnosi na zajednicu".<ref name="Rudolf_Berg_2010">{{cite book |last=Rudolf |first=Uwe Jens |date=2010 |title=Historical Dictionary of Malta |url=https://books.google.ba/books?id=nwuUOVkaMB0C&pg=PA22 |location=Lanham, Maryland |publisher=Scarecrow Press |page=22 |isbn=9780810873902 |access-date=2. 7. 2026 |language=engleski}}</ref> == Karakteristike i struktura == ''Acquis'' obuhvata korpus zajedničkih prava i obaveza koji obavezuje sve države članice [[Evropska unija|Evropske unije]]. Ona se neprekidno razvija, a čine je: * sadržaj, principi i politički ciljevi osnivačkih ugovora; * zakonodavstvo usvojeno na osnovu ugovora, kao i sudska praksa [[Evropski sud pravde|Evropskog suda pravde]]; * [[Deklaracija (pravo)|deklaracije]] i [[Rezolucija (pravo)|rezolucije]] koje je usvojila Evropska unija; * akti u okviru Zajedničke vanjske i sigurnosne politike; * međunarodni sporazumi koje je zaključila Evropska unija, kao i oni koje su države članice sklopile među sobom u oblastima djelovanja Evropske unije.<ref name="EC_Glossary_Acquis">{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/glossary_en#acquis |title=Enlargement policy glossary: Acquis |author=European Commission |date= |website=European Commission |publisher=European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=engleski}}</ref> Države kandidati moraju prihvatiti ''acquis'' prije pristupanja Evropskoj uniji, te ugraditi pravo EU u svoje nacionalno zakonodavstvo. Usvajanje i provođenje pravne stečevine čine osnov pristupnih pregovora.<ref name="EC_Glossary_Acquis" /> == Evolucija pregovaračkih poglavlja == Tokom procesa [[Proširenje Evropske unije|proširenja Evropske unije]], struktura ''acquisa'' se mijenjala i usitnjavala kako bi se omogućilo lakše i preciznije vođenje pregovora između [[Evropska unija|Evropske unije]] i država kandidata.<ref name="EC_Chapters_Acquis">{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership/chapters-acquis_en |title=Chapters of the acquis |author=European Commission |website=European Commission |publisher=European Union |access-date=2. 7. 2026 |language=engleski}}</ref> === Peti krug proširenja (31 poglavlje) === Ova struktura primjenjivala se tokom petog kruga [[Proširenje Evropske unije|proširenja]], kada je 2004. [[Evropska unija|Evropskoj uniji]] pristupilo deset novih članica, kao i 2007. kada su pristupile [[Rumunija]] i [[Bugarska]] (European Commission, 2026b). ''Acquis'' je tada bio podijeljena na 31 pregovaračko poglavlje: #[[Slobodno kretanje robe]] #[[Slobodno kretanje osoba]] #[[Sloboda pružanja usluga]] #[[Slobodno kretanje kapitala]] #[[Privredno pravo]] #[[Pravo konkurencije Evropske unije|Politika konkurencije]] #Poljoprivreda #[[Ribarstvo]] #Transportna politika #Oporezivanje #[[Ekonomska i monetarna unija Evropske unije|Ekonomska i monetarna unija]] #Statistika #Socijalna politika i zapošljavanje #[[Energetska politika Evropske unije|Energetika]] #[[Industrijska politika]] #Mala i srednja preduzeća #Nauka i istraživanje #Obrazovanje i osposobljavanje #Telekomunikacije i informacijske tehnologije #Kultura i audiovizuelna politika #[[Regionalna politika]] i koordinacija strukturnih instrumenata #Okoliš #Zaštita potrošača i zdravlja #Saradnja u oblasti [[Pravosuđe i unutrašnji poslovi Evropske unije|pravosuđa i unutrašnjih poslova]] #[[Carinska unija]] #Vanjski odnosi #[[Zajednička vanjska i sigurnosna politika]] (CFSP) #Finansijska kontrola #Finansijske i budžetske odredbe #Institucije #Ostalo === Šesti krug proširenja (35 poglavlja) === Počevši od pristupnih pregovora s [[Hrvatska|Hrvatskom]] (koja je članica Evropske unije postala 2013), ''acquis'' je podijeljen na 35 pregovaračkih poglavlja radi postizanja ravnoteže među pojedinim oblastima. U ovom procesu teža pregovaračka poglavlja podijeljena su na zasebne cjeline radi lakšeg vođenja pregovora, neka lakša poglavlja su spojena, određene politike su preraspoređene, dok su pojedina poglavlja i preimenovana. #[[Slobodno kretanje robe]] #[[Sloboda kretanja radnika u Evropskoj uniji|Sloboda kretanja radnika]] #Pravo nastanjivanja i sloboda pružanja usluga #[[Slobodno kretanje kapitala]] #Javne nabavke #[[Privredno pravo]] #[[Kategorija:Pravo intelektualnog vlasništva Evropske unije|Pravo intelektualnog vlasništva]] #Politika konkurencije #Finansijske usluge #[[Informacijsko društvo]] i mediji #Poljoprivreda i ruralni razvoj #Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika #[[Ribarstvo]] #Transportna politika #Energetika #Oporezivanje #Ekonomska i monetarna politika #Statistika #Socijalna politika i zapošljavanje <small>(uključujući zabranu diskriminacije i jednake mogućnosti za žene i muškarce)</small> #Preduzetnička i industrijska politika #[[Transevropske mreže]] #Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata #Pravosuđe i osnovna prava #Pravda, sloboda i sigurnost #Nauka i istraživanje #Obrazovanje i kultura #Okoliš #Zaštita potrošača i zdravlja #[[Carinska unija]] #Vanjski odnosi #Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika #Finansijska kontrola #Finansijske i budžetske odredbe #Institucije #Ostala pitanja ==== Uporedni prikaz ==== Uporedni prikaz pregovaračkih poglavlja petog i šestog kruga proširenja Evropske unije:<ref name="NUP_Clusters_2026">{{cite web |url=https://newunionpost.eu/2026/03/24/eu-accession-negotiations-clusters/ |title=The EU accession negotiations explained, in clusters and chapters |author=The New Union Post |date=2026 |website=The New Union Post |publisher= |access-date=2. 7. 2026 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |----- ! Peto proširenje ! Šesto proširenje |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 1. Slobodno kretanje roba | 1. Slobodno kretanje roba&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 7. Pravo intelektualnog vlasništva&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 2. Slobodno kretanje osoba | 2. Sloboda kretanja radnika&nbsp; |----- | rowspan="2" | 3. Pravo nastanjivanja i sloboda pružanja usluga&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 3. Sloboda pružanja usluga |----- bgcolor="#efefff" | 9. Finansijske usluge&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 4. Slobodno kretanje kapitala | 4. Slobodno kretanje kapitala&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 5. Pravo trgovačkih društava | 6. Pravo trgovačkih društava&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 6. Politika konkurencije | 8. Politika konkurencije&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | 5. Javne nabavke&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 7. Poljoprivreda | 11. Poljoprivreda i ruralni razvoj&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 12. Sigurnost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 8. Ribarstvo | 13. Ribarstvo&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 9. Transportna politika | 14. Transportna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 21. Transevropske mreže '''(jedna polovina)'''&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 10. Oporezivanje | 16. Oporezivanje&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 11. Ekonomska i monetarna unija | 17. Ekonomska i monetarna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 12. Statistika | 18. Statistika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 13. Socijalna politika i zapošljavanje | 19. Socijalna politika i zapošljavanje<br><small>(uključujući antimarkaciju i jednake mogućnosti za žene i muškarce)</small>&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="2" valign="middle" | 14. Energetika | 15. Energetika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | 21. Transevropske mreže '''(jedna polovina)'''&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 15. Industrijska politika | rowspan="2" valign="middle" | 20. Preduzetništvo i industrijska politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 16. Mala i srednja preduzeća&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 17. Nauka i istraživanje | 25. Nauka i istraživanje&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 18. Obrazovanje i obuka | rowspan="3" valign="middle" | 26. Obrazovanje i kultura<br>10. Informacijsko društvo i mediji&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 19. Telekomunikacije i informacijske tehnologije&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 20. Kultura i audiovizuelna politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 21. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata | 22. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 22. Okoliš | 27. Okoliš&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 23. Zaštita potrošača i zdravlja | 28. Zaštita potrošača i zdravlja&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="2" valign="middle" | 24. Saradnja u oblasti pravosuđa i unutrašnjih poslova | 23. Pravosuđe i temeljna prava&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | 24. Pravda, sloboda i sigurnost&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 25. Carinska unija | 29. Carinska unija&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 26. Vanjski odnosi | 30. Vanjski odnosi&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 27. Zajednička vanjska i sigurnosna politika (ZVSP) | 31. Vanjska, sigurnosna i odbrambena politika&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 28. Finansijska kontrola | 32. Finansijska kontrola&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 29. Finansijske i budžetske odredbe | 33. Finansijske i budžetske odredbe&nbsp; |----- bgcolor="#efefff" | rowspan="1" valign="top" | 30. Institucije | 34. Institucije&nbsp; |----- bgcolor="#efefef" | rowspan="1" valign="top" | 31. Ostalo | 35. Ostala pitanja&nbsp; |} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://eur-lex.europa.eu EUR-Lex] – Pravo Evropske unije {{en simbol}} * [https://joint-research-centre.ec.europa.eu/language-technology-resources/jrc-acquis_en JRC-Acquis] – Usklađeni višejezični paralelni korpus tekstova (sadrži oko 23.000 tekstova vezanih za pravnu stečevinu po svakom jeziku, dostupnih na 22 jezika; ukupna veličina iznosi milijardu riječi) {{en simbol}} * [https://joint-research-centre.ec.europa.eu/language-technology-resources/dgt-translation-memory_en Prevodilačka memorija pravne stečevine EU] – Sadrži do milion prevodilačkih jedinica za 231 jezički par (arhivirano) {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Ustavno pravo Evropske unije]] f52u9sjd0imzaj2fg08dfaaueufottw 14 535640 3901549 2026-07-02T01:12:53Z Bosancica by MK 173186 Prevedeno sa Wikipedia en 3901549 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Pravo Evropske unije|Ustavno]] [[Kategorija:Ustavno pravo]] kbjfuqoeg7bef7pt13kol8y6mp3nnuc 3901551 3901549 2026-07-02T01:16:35Z Bosancica by MK 173186 3901551 wikitext text/x-wiki Kategorija za [[ustavno pravo]] [[Evropska unija|Evropske unije]]. [[Kategorija:Pravo Evropske unije|Ustavno]] [[Kategorija:Ustavno pravo]] 7sou8qysosmuowi4dpvcns6jlcswxpg 0 535641 3901584 2026-07-02T10:45:54Z Panasko 146730 Nova stranica: {{Izmjene u toku}} {{Infokutija fiktivni lik | boja = | ime = Data | serija = ''[[Zvjezdane staze: Sljedeća generacija|Sljedeća generacija]]'' | slika = | prvo = "Susret kod Farpointa" (1987)<br/>(''[[Zvjezdane staze: Sljedeća generacija|Sljedeća generacija]]'') | zadnje = | kreator = [[Gene Roddenberry]]<br/>[[D. C. Fontana]] | portretirao = [[Brent Spiner]] | glas = | oznaka6 = Puno i... 3901584 wikitext text/x-wiki {{Izmjene u toku}} {{Infokutija fiktivni lik | boja = | ime = Data | serija = ''[[Zvjezdane staze: Sljedeća generacija|Sljedeća generacija]]'' | slika = | prvo = "Susret kod Farpointa" (1987)<br/>(''[[Zvjezdane staze: Sljedeća generacija|Sljedeća generacija]]'') | zadnje = | kreator = [[Gene Roddenberry]]<br/>[[D. C. Fontana]] | portretirao = [[Brent Spiner]] | glas = | oznaka6 = Puno ime | podaci6 = Data Soong | oznaka7 = | podaci7 = | oznaka8 = | podaci8 = <!-- ** Informacije ** --> | nadimak = | alias = | vrsta = Android | rod = | zanimanje = | titula = drugi oficir | porodica = | supruga = | djeca = {{Plainlist| * Lal (kreacija/"kći") * Dahj Asha (neuronsko potomstvo/"kći") * Soji Asha (neuronsko potomstvo/"kći") * Jana (neuronsko potomstvo/"kći") * Sutra (neuronsko potomstvo/"kći") }} | rodbina = {{Plainlist| * Juliana Tainer ("majka") * Noonien Soong (tvorac/"otac") * B-4 (stariji "brat") * Lore (stariji "brat") * Dr. Altan Inigo Soong ("brat") }} | religija = | nacionalnost = | oznaka22 = | podaci22 = | oznaka23 = | podaci23 = | oznaka24 = | podaci24 = <!-- ** extra ** --> | zaglavlje25 = | oznaka26 = | podaci26 = | oznaka27 = | podaci27 = | oznaka28 = | podaci28 = }} '''Data''' izmišljeni je lik u [[Naučna fantastika|naučnofantastičnoj]] franšizi ''[[Zvjezdane staze]]''. Pojavljuje se u televizijskoj seriji ''[[Zvjezdane staze: Sljedeća generacija|Sljedeća generacija]]'', prvoj i trećoj sezoni ''[[Zvjezdane staze: Picard|Picard]]'', i petoj sezoni [[Zvjezdane staze: Donje palube|Donje palube]], te igranim filmovima ''[[Zvjezdane staze: Generacije|Generacije]]'' (1994), ''[[Zvjezdane staze: Prvi kontakt|Prvi kontakt]]'' (1996), ''[[Zvjezdane staze: Pobuna|Pobuna]]'' (1998) i ''[[Zvjezdane staze: Nemesis|Nemesis]]'' (2002).<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/lifestyle/news/article.cfm?c_id=6&objectid=3050422 |title=A Data with Star Trek again |last=Lee |first=Luaine |date=January 9, 2003 |work=The New Zealand Herald |access-date=December 9, 2010 |archive-date=May 23, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523180425/https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/news/article.cfm?c_id=6&objectid=3050422 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ign.com/articles/picard-finale-michael-chabon-data-death-seven-raffi-star-trek |title=Star Trek: Picard Showrunner Michael Chabon Explains the Season Finale's Big Moments |last=Collura |first=Scott |date=April 2, 2020 |website=IGN.com |access-date=October 1, 2020 |archive-date=November 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101044404/https://www.ign.com/articles/picard-finale-michael-chabon-data-death-seven-raffi-star-trek |url-status=live}}</ref> Datu tumači glumac [[Brent Spiner]]. Data je samosvjestan, razuman i anatomski potpuno funkcionalan muški android koji služi kao drugi oficir i glavni operativni službenik na federalnom zvjezdanom brodu [[USS Enterprise-D]] i kasnije [[USS Enterprise-E]]. Data je na mnogo načina nasljednik originalnog [[Spock]]a iz ''[[Zvjezdane staze|Zvjezdanih staza]]'', po tome što lik ima superiorne mentalne vještine i nudi perspektivu "autsajdera" na čovječanstvo.<ref name="tngcompanion">{{Cite book |last=Nemecek |first=Larry |title=Star Trek: The Next Generation Companion |publisher=Pocket Books |year=2003 |isbn=0-7434-5798-6}}</ref> == Razvoj == [[Gene Roddenberry]] je rekao Brentu Spineru da će tokom serije Data postajati "sve više i više poput čovjeka do kraja serije, kada će biti vrlo blizu, ali još uvijek ne sasvim tamo. To je bila ideja i tako su je scenaristi shvatili." Spiner je smatrao da Data pokazuje [[Charlie Chaplin|Chaplineove]] karakteristike tužnog, tragičnog klauna.<ref name=closeup/> Da bi se uživio u ulogu Data, Spiner je koristio lik [[Robot Robby|Robota Robbyja]] iz filma ''[[Zabranjena planeta]]'' kao uzor.<ref name="closeup">{{Cite web |url=http://www.close-upfilm.com/features/Interviews/brentspiner.htm |title=Lt. Commander Data visits the Honesty Bar: an Interview with Brent Spiner |last=Fraser |first=Peter |date=2003 |website=Close-up Film |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080327041003/http://www.close-upfilm.com/features/Interviews/brentspiner.htm |archive-date=March 27, 2008}}</ref> Prije nego što je Spiner izabran, [[Eric Menyuk]], [[Mark Lindsay Chapman]], [[Kevin Peter Hall]] i [[Kelvin Han Yee]] su razmatrani za ulogu.<ref>{{Cite web |url=https://www.sliceofscifi.com/2006/11/01/the-memo-that-never-was/ |title=The Memo That Never Was To Be Seen |last=Sloan |first=Sam |date=November 1, 2006 |website=Slice of SciFi}}</ref> Komentirajući Datain vječni albino izgled, rekao je: "Provodio sam više sati dnevno sa šminkom nego bez šminke", toliko da je to čak nazvao načinom glume.<ref name=closeup/> Spiner je također glumio Datinog manipulativnog i zlonamjernog brata [[Lore (Zvjezdane staze)|Lore]]a (ulogu koju mu je bilo mnogo lakše igrati, jer je lik bio "više poput mene"),<ref name=closeup/> i Datinog tvorca, dr. [[Noonien Soong|Nooniena Soonga]]. Osim toga, glumio je još jednog androida Soong tipa, B-4, u filmu ''[[Zvjezdane staze: Nemesis|Nemesis]]'', te ''Arika Soonga'', jednog od Soongovih predaka u tri epizode [[Zvjezdane staze: Enterprise|Enterprisea]]. Spiner je rekao da se njegova omiljena scena s Datom odvija u epizodi "Spuštanje", kada Data igra poker na holopalubi s rekonstrukcijom poznatog fizičara [[Stephen Hawking|Stephena Hawkinga]], kojeg glumi sam Hawking.<ref name=closeup/> Spiner je ponovio svoju ulogu Date u finalu serije ''Enterprise'' "Ovo su putovanja..." u govornom dijelu izvan ekrana. Spiner je smatrao da je vidljivo ostario od uloge i da je Data najbolje predstavljen kao mlada figura.<ref>{{Cite web |url=http://www.comingsoon.net/films.php?id=16437 |title=Brent Spiner Rules Out Star Trek XI |date=2006 |website=[[comingsoon.net]] |access-date=June 1, 2012 |archive-date=August 16, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100816020408/http://www.comingsoon.net/films.php?id=16437 |url-status=dead}}</ref> Spiner se vratio ulozi za [[Zvjezdane staze: Picard|Picarda]] 2020,<ref>{{Cite web |url=http://trekcore.com/blog/2019/07/star-trek-picard-brings-back-jeri-ryan-brent-spiner-jonathan-frakes-marina-sirtis/ |title=TREK Vets Brent Spiner and Jeri Ryan Back for STAR TREK: PICARD, Plus: Frakes and Sirtis Returning Too! |date=July 20, 2019 |website=TrekCore |access-date=July 20, 2019 |archive-date=July 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720235033/http://trekcore.com/blog/2019/07/star-trek-picard-brings-back-jeri-ryan-brent-spiner-jonathan-frakes-marina-sirtis/ |url-status=live}}</ref> nakon što se uvjerio u pojavu digitalnih alata za odmaranje.<ref>{{Cite web |url=https://comicbook.com/startrek/2020/01/18/star-trek-picard-data-return-brent-spiner-cgi-de-aging/ |title=Star Trek: Digital De-Aging Tech Helped Convince Brent Spiner to Return as Data in Picard |last=Lovett |first=Jamie |date=January 21, 2020 |website=[[ComicBook.com]] |access-date=February 21, 2020 |archive-date=January 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119033455/https://comicbook.com/startrek/2020/01/18/star-trek-picard-data-return-brent-spiner-cgi-de-aging/ |url-status=live}}</ref> Prihvatio je i jer ga je negativna reakcija obožavatelja na smrt Date u ''Nemesisu'' iznenadila, a scena u ''Picardu'' pružila je novu priliku za pravi oproštaj od lika.<ref>{{cite web |url=https://comicbook.com/startrek/news/star-trek-brett-spiner-says-he-will-never-play-data-again/ |title= Star Trek Actor Brent Spiner Says He Will Never Play Data Again |first=Kofi |last=Outlaw |date=March 27, 2020 |website=Comicbook.com |access-date=February 1, 2024}}</ref> U početku je izjavio da će prva sezona Picarda iz 2020. biti njegov posljednji put da glumi Datu,<ref>{{Cite web |url=https://www.syfy.com/syfywire/brent-spiner-is-done-playing-data-after-star-trek-picard |title=Star Trek: Brent Spiner says he's done playing Data after Picard Season 1, but is up to reprise Altan |last=Weiss |first=Josh |date=March 29, 2020 |website=SYFY WIRE |language=en |access-date=April 22, 2020 |archive-date=April 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427082334/https://www.syfy.com/syfywire/brent-spiner-is-done-playing-data-after-star-trek-picard |url-status=live}}</ref> ali se Spiner vratio ulozi za treću i posljednju sezonu serije iz 2023, portretirajući ostarjelog Datu, Lorea i B-4. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://memory-alpha.fandom.com/wiki/Data Data] na [[Memory Alpha]] * {{cite web |url=http://www.startrek.com/startrek/view/series/TNG/character/1112457.html |title=Datina biografija |website=Star Trek.com |access-date=July 10, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100710232332/http://www.startrek.com/startrek/view/series/TNG/character/1112457.html |archive-date=2010-07-10}} * {{cite magazine |url=http://www.nzzfolio.ch/www/d80bd71b-b264-4db4-afd0-277884b93470/showarticle/1f2a0a60-3617-4e83-abed-a3f8ca83a9fb.aspx |title=Data: Android za sva godišnja doba |last=Bormanis |first=André |author-link=André Bormanis |date=June 2000 |magazine=[[Neue Zürcher Zeitung|NZZ Folio]]}} * [https://memory-alpha.fandom.com/wiki/Spot Spot] na [[Memory Alpha]] * {{cite web |url=http://www.imdb.com/character/ch0001459/ |title=Data |website=[[IMDb]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121130540/http://www.imdb.com/character/ch0001459/ |archive-date=2015-11-21}} * {{cite web |url=https://memory-beta.fandom.com/wiki/Data |title=Data |website=Memory Beta}} {{Zvjezdane staze: Sljedeća generacija}} {{Zvjezdane staze: Picard}} [[Kategorija:Zvjezdane staze|*]] [[Kategorija:Fiktivni likovi|*]] 4zgp2afbrxe7f6d59dai35gwumjibpu